Vikipedio eowiki https://eo.wikipedia.org/wiki/Vikipedio:%C4%88efpa%C4%9Do MediaWiki 1.47.0-wmf.24 first-letter Aŭdvidaĵo Specialaĵo Diskuto Uzanto Uzanto-Diskuto Vikipedio Vikipedia diskuto Dosiero Dosiero-Diskuto MediaWiki MediaWiki-Diskuto Ŝablono Ŝablono-Diskuto Helpo Helpo-Diskuto Kategorio Kategorio-Diskuto Portalo Portala diskuto Projekto Projekta diskuto TimedText TimedText talk Modulo Modulo-Diskuto Event Event talk Topic 0 166 9494601 8896341 2026-10-16T22:18:54Z ~2026-55458-78 265075 9494601 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Anjo Amika''' estas la [[artistnomo]] de '''Anna Bartek''', [[kantistino]] el [[Hungario]]. Ŝia [[repertuaro]] ampleksas modernajn, klasikajn kaj ekleziajn [[kanto]]jn. Ŝiaj diskoj estas eldonitaj de [[Kooperativo de Literatura Foiro]], el [[Svislando]].<ref>Ano de [[Hungaria Esperanto-Asocio]]</ref> ==Biografio== Ŝi naskiĝis la [[19-an de junio]] [[1955]] kaj esperantiĝis en [[1971]]. Post la muziklernejo de la ''Infankoruso de Hungara Radio kaj Televido'', unu jaron ŝi studis en la ''Gimnazio Vasvári Pál'', en la muzikfaka klaso. En la sama jaro [[1970]], ŝi estis selektita al la ''Konservatorio Béla Bartók'' kie ŝi estis en la fako klasika kanto. Post la abiturientiĝo, ŝi vizitis dum jaroj paralele du studiojn: la ''centran leĝermuzikan'' kaj la t.n. ''Pop-metiejon de la Hungara Radio''. En [[1971]] unue ŝi eklernis [[Esperanto]]n en la vilaĝo ''Agárd'', poste ŝi daŭrigis la lernadon de la lingvo en [[Budapeŝto]] ĉe s-ro [[Alfonz Pechan|Pechan]]. En [[1985]] ŝi partoprenis kvintagan superintensivan Esperanto-kurson, gvidatan de [[Péter András Rados]]. Li tradukis la plej multajn el ŝiaj kantoj en Esperanton. En [[1986]], li donis la artistan nomon Anjo Amika al ŝi. Pliaj trejnadoj, formadoj sekvis ekde [[1995]] en ''Kultura Centro Esperantista'', kun partoprenado de Plurnivelaj Internaciaj Kursaroj, en [[1996]] en du partoj ŝi partoprenis ''Projekton Kleran'', gvidatan de [[Katalin Smidéliusz]] nun Katalin Kováts. Poste en ''Kultura Centro Esperantista'', en [[La Chaux-de-Fonds]], pli kaj pli maturiĝis en ŝi, ke ŝi volas helpi al novlernantoj de Esperanto. Al tio, ŝi ricevis ĉiun bezonatan helpon kaj en KCE, en ''Budapeŝto'', kie en [[2004]] ŝi komencis instrui la lingvon por komencantoj, foje laŭ tradicia metodo, uzante lernolibron, ĉefe tiun de [[Oszkár Princz]], aŭ iom post iom per rekta metodo. Ŝi gvidis ankaŭ intensivan kurson de 40 horoj dum unu semajno. Ŝi ekhavis multe da spertoj dum tiuj lingvokursoj kaj la sento post sukcesaj lingvoekzamenoj de ŝiaj gelernantoj pli inspiris ŝin okupiĝi pri ĉi tiu por ŝi tre grava afero. Transdoni lingvokonon al aliaj, kiuj volas ne nur lerni Esperanton, sed ankaŭ aktivi en Esperanto-organizoj, estas la celo allogi ilin por realigi tiun celon. Por pli altigi sian lingvoinstruan nivelon, ŝi partoprenis - kvankam nur unu semestron – la ''Instruistan Trejnadon en la Universitato Adam Miczkiewicz'', kie de Katalin ili havis informojn pri la projekto „Ekparolu!”, kiu tuj ekplaĉis al ŝi. Post hejmeniro pasis eble du semajnoj kaj ŝi aliĝis al la projekto, kiu jam laŭ ŝi estas programo de la [[12a de decembro]] [[2016]], kiam estis preta la definitiva paĝaro por unue en la agendo indiki la horaron, laŭ kiu eblas akcepti mendojn de parolsesioj. Nur la unua parolsesio estis iomete malfacila, sed ju pli da parolsesioj estis realigitaj de ŝi des pli da spertoj ŝi ekhavis ankaŭ dum tiuj parolsesioj. Inspiris ŝin la helpemo al la genevoj por plibonigi iliajn parolkapablojn. Por ŝi ĉiam estas tre grave, ke la parolsesioj disvolviĝu en bona, amika etoso, ke la genevoj povu sen timo ekparoli jam ĉe la unua fojo. Ŝi konscias, ke por gvidi bonan parolsesion estas bezonata multe da antaŭa laboro, preparo de modelfrazoj por utiligi en kazo de gramatikaj demandoj. Havi ĉemane afiŝojn por montri al la nevo/nevino. Alia grava afero estas la reala informo pri la lingvo mem, kaj pri ties historio, kiam la lernanto atingas tiun nivelon, ke komencas interesiĝi ankaŭ pri tio. Se konsili legotajn librojn, spektindajn filmojn en Esperanto, ŝi ofte mencias la katalogon, la filmejon, proponante aŭskulti esperantlingvajn kantojn, la ekzercaron de Edukado.net. Jes ja foj-foje estas malkovrita ŝia artisteco, kiel kantistino, ĉu de la nevo/nevino mem, kiu jam aŭdis unu kanton de ŝi, ĉu de ŝi. Gravas emfazi, ke Esperanto havas literaturan, muzikan, teatran kaj filman kulturojn, aldone ankaŭ la sciencan. Plej ofte la interesiĝo estas pli literaturo, sed ne mankas informadika, scienca scivolemo de la genevoj. Estas inde doni informojn pri Esperanto-kluboj en la proksimecoj de la genevoj, kie ankaŭ eblas praktiki la paroladon de la lingvo. Ŝi havas kelkajn eksajn nevojn, kun kiuj pere de skajpo ankoraŭ foje korespondante, foje parolante ili traktas tiklajn gramatikajn demandojn. Konklude, ŝi ne nur ekŝatis helpi al genevoj ene de Ekparolu, sed ekamis. Kiam ŝi legas informon, ke iu eksa nevo/nevino akceptis esti onklo/onklino por ŝi estas plej kortuŝa, bona novaĵo. Ankaŭ ĉi tio estas la celo, ke el inter genevoj, ili havu novajn geonklojn. == Diskaro == ===Bela Revo=== Eldonita en 2002: # Bela revo # Nasku min, Panjo # Ino de l' am # Amaras vundo de dolor' # Falas flaviĝinta frond' # La Sunfilino # Restu kun mi # Ave Maria Péter Wolf/Kámlán Fülöp/Perlo Miela # Trovis mi patrujon # Por vid' via # Se mi estus rozo # Ŝipo de l' pac' * #Por vidi la mondon # Jen mia preĝo # Ave Maria Bach/Gounod # Ho bebo, ekdormu jam # Napolo tute alias # Napolo, koro de la mondo # Rumor' de nenio ===Dimanĉa koncerto=== : 1994/2002 reeldono Kooperativo de Literatura Foiro # Ho venu vi, Immanuel # Psalmo Hungara # Venkos ni en gloro # Jen mia preĝo # Ho manojn miajn # Ĥoralo de Bach # Ave Maria # Te Deum laudamus # Psalmo centa # Kiam vekas nin aŭroro # Venu kredantoj # Restu kun ni, subiras jam la sun' # Ĥoralo de Bach #Ho bebo ekdormu jam ==Kasedo== : Ho bebo ekdormu jam - La 1a kasedo: ''Por vidi la mondon'' - proprakoste eldonita en 1992. ==Notoj/referencoj== {{Referencoj}} ==Fontoj== * [[Suso Moinhos]]: ''Anjo Amika: muziko kiel vivotakto'' * [[Beletra Almanako]] ([[BA24|24]]), oktobro 2015. pp. 94-97. == Eksteraj ligiloj == * [http://www.musicexpress.com.br/artisto.asp?Artista=247 Anjo AMIKA] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20050215124705/http://www.musicexpress.com.br/artisto.asp?Artista=247 |date=2005-02-15 }} - Biografieto kaj MP3-dosieroj ĉe MusicExpress * [http://www.ipernity.com/home/anjo Anjo AMIKA] - Ŝia retejo ĉe ipernity - mp3-dosieroj el "Bela Revo" * [http://www.youtube.com/watch?v=OeBaFddY24U&list=RDOeBaFddY24U Anjo AMIKA] - You Tube <!--* [http://www.vasarhely24.com/esemeny/multidezes-40-ev-tavlatabol 40 év távlatából - hungare]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}--> * [https://musicbrainz.org/artist/dd8218c6-ad11-4678-8a1f-d05d9f7adb9c/recordings MusicBrainz - Anjo Amika] * [http://esperanto.china.org.cn/2014-01/02/content_31072024.htm Niaj atingoj kaj malsukcesoj] * [http://esperantohea.hu/hea/news.php?default.0.87 Beszámoló a 2016. december 18-i Közgyűlésről és Zamenhof ünnepségről - hungare] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20180110200825/http://esperantohea.hu/hea/news.php?default.0.87 |date=2018-01-10 }} * [https://www.youtube.com/results?search_query=bartek+anna+anjo+amika Anjo Amika - Trovis Mi Patrujon] * [https://www.youtube.com/watch?v=kfIL7_anOC8 Anjo Amika - Ave Maria] * [https://www.youtube.com/results?search_query=+anjo+amika Anjo Amika - Anna Bartek repertoárja - muziko, zene] ==Vidu ankaŭ== * [[Esperanto-muziko]] * [[Hungaria Esperanto-Asocio]] * [[Heroldo komunikas]] {{bibliotekoj}} {{vivtempo|Anjo}} [[Kategorio:Hungaraj kantistoj]] [[Kategorio:Esperantlingvaj kantistoj]] [[Kategorio:Artistnomoj]] [[Kategorio:Hungaraj esperantistoj]] 7b7fx3109k3di85w59pi3rn1hr3vjdc 0 260 9494428 9478579 2026-10-16T12:26:06Z Roberto 609 /* Aperis en Esperanto */ 9494428 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo | loko de naskiĝo = vilaĝo ''Palojoki'' en la orienta parto de [[Nurmijärvi]], [[Grandprinclando Finnlando]], [[Rusia Imperio]] }} '''Aleksis KIVI''' estas la [[pseŭdonomo]] de '''Aleksis STENVALL''', [[Finnlando|finna]] verkisto, poeto, dramaturgo kaj romanisto. Li naskiĝis je la [[10-a de oktobro]] [[1834]] en [[Nurmijärvi]], [[Grandprinclando Finnlando]], [[Rusia Imperio]], kaj mortis je la [[31-a de decembro]] [[1872]] en [[Tuusula]], kaj konsideriĝas klasika dramisto kaj romanisto de la finna kulturo. Pluraj verkaĵoj de li ankaŭ aperis en Esperanto. == Famaj verkoj == * ''Lea'' (biblia dramo, [[1860]]) * ''Nummisuutarit'' (komedio, [[1864]]) * ''Kihlaus'' (komedio, [[1866]]) * ''Seitsemän veljestä'' (romano, [[1870]]) == Aperis en Esperanto == [[Dosiero:La fianĉiĝo.jpg|eta|maldekstre|180ra|{{centre|Kovrilpaĝo de Aleksis Kivi: La fianĉiĝo - Lea, 1920}}]] * ''[[La Botistoj]]'' / Tradukis [[Hilma Agatha Fredrika Hall|Hilma Hall]]. - 1919. - (Finna Biblioteko Esperanta; 2) Originala titolo: Nummisuutarit * ''La Fianĉiĝo - Lea'' : du teatraĵoj / Tradukis [[Hilma Hall]] kaj [[Ilmari Ekström]], 1920. - (Finna Biblioteko Esperanta; 3) Originala titolo: ''Kihlaus - Lea''. la teatraĵo ''La Fianĉiĝo'' estis prezentita esperantlingve en la [[UK 1922]]. Prezentis ĝin profesiaj geaktoroj el la [[Finna nacia teatro]]: [[Paavo Jännes]], Jaako Korhonen, Erta Virtamo kaj aliaj. * ''[[Sep fratoj|Sep Fratoj]]'' / Trad.: ... sub la respondeco de [[Vilho Setälä]]. - Helsinko: Setälä, 1947. - 360 p. : ilustr. Originala titolo: ''Seitsemän veljestä'' ===Recenzoj=== Pri ''La Fianĉiĝo - Lea'' {{citaĵo|Du teatraĵoj facile ludeblaj, tre ŝatataj de la Finna publiko, diras prospekto. La Fianĉiĝo, tradukita de [[Hilma Hall]] estas amuza komedieto. Eva, moderna pretendema fraulino, vivas pli malpli honeste ĉe sinjoroj. Pro disputo ia, ŝi sciigas al naiva fraŭla tajloro, ke ŝi edzinigos kun li. Li do alveturigas la fratinon en sian hejmon, sed ŝi rifuzas plenumi sian spitan promeson kaj forlasas la trompiton duone freneziĝitan. Ne en la temo mem enestas [[komikeco]], sed en la portreto de l’ kredema tajloro, de lia parolema amiko, en iliaj originalaj [[diro]]j kaj pensoj. Jen kelkaj "ĉar tio ne efektivigis, vi nun indigne fumos muskon anstataŭ sinjora tabako. —- Pli bone estas en stomako de urso ol inter ĝiaj dentoj. — Ho la virina karaktero! Miraklo inter ĉiuj mirakloj. Eterna konfuzo de ora sunlumo kaj malluma nubaro, galimatio sen komenco, sen fino. - La plej ega timulo portanta pafarmilon povas en momento mortigi la plej kuraĝan heroon, kiu estas sen armilo. — Mi estas maljuna fraŭlo, kies vivo nun ŝajnas al mi simila al tiu de blato dormetanta en la murfendo ĉe lastaj radioj de subiranta suno. — Ne dekonsilu viron preni virinon, sur kiu li jam fiksis sian okulon; li tamen prenos ŝin kaj iam oni flustros al ŝi pri via dekonsilo, kiun la friponino ne pardonos al vi eĉ sur la paradizaj kampoj." "Dekonsili" mi energie malkonsilas; same "garantementi" (garantii) aŭ "kuriro" (kuristo, kuriero). "Mastro", por tajloro estus pli ĝusta ol "majstro", kaj "majstrino" esperante ne povas signifi "amatino" ; ĉu "tetroludo" estas ia kokludo, kaj kio estas "eterna momento" ; tiuj du vortoj estas tro kontraŭsencaj por esti kunmetataj. ''Lea'' estas kvazaŭ religia drameto. Ĝi okazas en Palestino en tempo de Kristo. Zakeo, la impostisto de Jeriĥo, kolektis por si mem multe da mono. Li edzinigos sian filinon Lea kun Joas, kiu hipokrite amas kaj dipreĝas, sed nur celas la esperatan doton. Lea amas Aram, sed sentas sian devon obei al la patro, ŝi akceptas la Kristan kredon. Ankaŭ ŝia patro vidinte la Mesion fariĝas kredanto kaj lia decido, fordonaci la maljuste akiritan riĉaĵon, samtempe malkovras Joasan malnoblecon kaj la veran amon de Aram, kies konvertigo ĉion bone aranĝas. Kutime teatraĵo, kie Kristo aŭ agas aŭ estas nevidata partoprenanto kauzas ian malagrablan senton eĉ ĉe nekredantoj; eĉ se, kiel en Lea, la krista persono kaj instruo estas pie traktataj. Dubeble estas ĉu ĝia prezentado estus ĉie favore akceptata. Aliflanke la traduko de [[Uman Ekström]] estas bonega, korekta kaj ofte la porcioj estas plenaj je vera poezio. Jen ekzemple ĉe Lea infaneca rememoro: "Ho! Kiam mi vidis vesperon tiel Carman? Se mi ĝin iam vidis, mi estis tiam eta infano. Ekstere tie, transe de la muroj de l’ urbo, mi restis en somertago, ludante en la palmaro. Malsupren laŭ la ĉiela firmamento mallevigis la brilanta suneto el la oraj belnuboj de l’ okcidento, kaj la sudokcidenta vento blovetis ĉarme, blovetis kaj bruetadis en ia suproj de la palmoj. En ilia ombro mi saltetadis kaj ludadis, gaja knabineto, kiam eksonis al miaj oreloj voĉo tra la milda karesanta fluo de l’ vento, vokante: Lea, Lea kaj ree Lea. Kiu okazis tie? Kies estis la dolĉe sonoranta voĉo? Ho, tiam la fratino mildkora de mia patrino, virino nigrabukla kaj ardanta kiel ruganta rozo alproksimigis, vokante sian plej amatan infanon, ŝi venis, min envolvis en sian mantelon kaj diris: rapidu jam hejmen, kun mi rapidu, karulino, tie gastoj el la urbo Mahanaim en nia domo amuzigas, kaj vin deziras ili vidi, ĉirkaŭpreni kaj kisi. Venu, mia infaneto, venu! Tiel ŝi diris, portante min en la ŝirmo de sia mantelo kontraŭ la freŝa, dolĉa venteto, kaj vidigis fine la kara domo. Ni eniris, kaj de la sankta odoro de folioj plenigis la ĉambro en la sabata vespero. Eniris ni, kaj ridetante etendis kontraŭ mi la brakojn la ĉarmaj gastoj el Mahanaim, kaj nun de brako al brako mi estis portata kiel ora burĝono. Kiel birdeto karese portata mi nun ĉirkaŭiris de la Sinuantaj brakoj de l’ virinoj al la brustoj de l’ viroj en ĉarma rondo, ĝis ml fine denove ripozis en la mildaj brakoj de mia portintino. Tie mi feliĉega ripozis kaj rigardis tra la fenestro al la fora okcidento kaj vidis tie la flamon estingiĝantan, de l’ suno, kiu sankte ridetante mallevigis post la brilantajn montojn. Jen kia ia plej bela tago de mia infanago. Ho, kun ĝi mi volas kompari tiun ĉi tagon." [[Georges Stroele|G.S.]] Esperanto n245 jan 1921}} == Vidu ankaŭ == * [[4181 Kivi]] [[dosiero:Visit-suomi-2009-05-by-RalfR-228.jpg|eta|maldekstra|280ra|{{centre|skulptaĵo pri li antaŭ la [[Finna nacia teatro]]}}]] == Eksteraj ligiloj == * [http://www.nurmijarvi.fi/kivi prezento de li en la retejo ''nurmijarvi.fi''] ({{fi}}) * [https://web.archive.org/web/20060715204401/http://www.nurmijarvi.fi/int_kivi/en_GB/kivi_national_author/ anglalingva versio de tiu prezento, laste sukcese arkivigita en julio 2006] * {{Gutenberga aŭtoro|id=Aleksis_Kivi|nomo=Aleksis KIVI}} * [https://search.onb.ac.at/primo-explore/search?institution=43ACC_ONB&vid=ONB&tab=default_tab&search_scope=ONB_gesamtbestand&mode=basi&highlight=true&query=any,contains,Aleksis%20Kivi Libroj kaj aliaj dokumentoj] de kaj pri Aleksis Kivi en la [[Kolekto por Planlingvoj kaj Esperantomuzeo]] de la [[Aŭstria Nacia Biblioteko]] ({{de}}) {{Projektoj|s=Aŭtoro:Aleksis Kivi}} {{Bibliotekoj}} {{Unua}} {{ĝermo|finno}} {{vivtempo|Kivi, Aleksis}} [[Kategorio:Finnaj verkistoj]] [[Kategorio:Libroj de Aleksis Kivi| ]] oknlyp2ievs8y9n3vxegpo4epeole9u 0 408 9494443 9464888 2026-10-16T12:49:58Z Roberto 609 /* Enciklopedio de Esperanto */ 9494443 wikitext text/x-wiki <!--[[Dosiero:Ho Chi Minh city banner Bai Buddhas.jpg|center|775px]]--> {{Informkesto organizaĵo}} {{Budhismo}} '''Budhismo''', ankaŭ konata kiel '''budaismo''', estas unu el la grandaj religioj de la mondo. (Pri ĝiaj kanonaj tekstoj, vidu [[Tripitako]].) La nombron da budhanoj neniu scias - pritaksoj varias inter 200 milionoj kaj unu miliardo. La budhismo estas plimulta religio en [[Srilanko|Cejlono/Srilanko]], kaj en grandaj partoj de orienta, sudorienta kaj centra [[Azio]]; budhismaj malplimultoj troveblas en multaj aliaj landoj, orientaj kaj okcidentaj. En Esperantio, [[Budhana Ligo Esperantista]] fondiĝis en 1925, malfondiĝis dum la lasta parto de la 1980-aj jaroj kaj refondiĝis dum la [[87a UK 2002|UK en Fortaleza 2002]]. Budhismo estis fondita de la [[Sidarto Gotamo|Budho]] (budho Gotamo) el [[Ŝakjoj|Ŝakjujo]], sendependa respublika ŝtato en [[Hindio]] (regiono, kiu inkluzivas la nunajn ŝtatojn [[Barato]], [[Nepalo]], [[Pakistano]] kaj [[Bangladeŝo]]), verŝajne en la [[6-a jarcento a.K.]]. [[Dosiero:Buddha123.jpg|eta|Budho]] == Etimologio == La vorto „budhismo“ venas de sanskrita vorto „Buddha“, unu el la titoloj donitaj al [[Sidarto Gotamo]] (Siddhārta Gautama), spirita gvidanto el antikva [[Hindujo]]. La vorto mem signifas „vekiĝinto“, tiu kiu atingis „bodhi“, la komprenon de la vera naturo de ĉio ajn. Laŭ la tekstoj, la Budho mem ne uzis la vorton „budhismo“ por paroli pri siaj instruoj, sed „[[darmo]]“ aŭ „brahmayāna“. Nuntempe, budhismaj landoj uzas la vorton „buddha-dharma“ por paroli pri la instruoj de la Budho. Laŭ la kutimoj de Esperanto, la asimilita formo por la sanskrita vorto „buddha“ devus esti „budo“; sed tiun formon jam okupis fundamenta vorto, kaj la homonimio estus ĝena en iuj okazoj. Tial Zamenhof proponis la formon '''Buddo''', rigardante ĝin kiel propran nomon. Aliaj formoj, kiuj nature aperis estas '''Budao''', kiu simple konservas finaĵon -a, kaj kiun preferis la esperantistoj de la tradicie budaismaj landoj kaj tiun formon uzas PV; kaj erare '''Budho''', kiu estas misanalizo de la latinigo per IAST ([[IAST|Internacia Alfabeto de Sanskrita Transliterigo]]), kiu uzas -h post senvoĉaj konsonantoj por indiki ke ili estas aspiritaj, same kiel en Esperanto oni uzas -x aŭ -h por indiki, ke la konsonanto estas ĉapelita. En la originala sanskrita vorto „Buddha“ ne estas kombino el [d] kaj [h], sed unuopa sono [d̪ʱ], tre malsama ol la prononco postulata de la skribo „budho“, kiu fakte estas nur latinalfabeta surogato. Ĉi tiu lasta formo, tamen, iĝis la plej populara el la tri proponoj. == Centraj pensoj == [[Dosiero:Paticcasamuppada Burmese.jpg|eta|maldekstra|200px|Vivorado el [[Birmo]]]] [[Dosiero:StandingBuddha.jpg|eta|200px|Staranta budho, [[Afganio]]]] '''[[Vekiĝo (Budhismo)|Bodhi]]''' (sanskrite बोधि) estas kompreneco de Budho pri la vera naturo de aferoj. Ĝi estas ofte tradukita kiel vekiĝo aŭ kleriĝo. La plej centraj pensoj de budhismo estas la kvar noblaj veroj: # La vero pri la nekontentigo ([[Palio|palie]] ''dukkha'', [[Sanskrito|sanskrite]] ''duḥkha''); tiu koncepto inkluzivas suferon, sed estas pli vasta. # La vero pri la kaŭzo de la nekontentigo, nome la triobla deziro aŭ soifo: plezurosoifo, iĝosoifo, neniiĝosoifo. # La vero pri la fino de la nekontentigo, nome la fino de ties kaŭzo. # La vero pri la vojo al la fino de la nekontentigo, nome la [[nobla okera vojo]]: ## ĝusta rigardado, ## ĝusta pensado, ## ĝusta parolado, ## ĝusta agado, ## ĝusta [[vivtenado]], ## ĝusta strebado, ## ĝusta atentado ## ĝusta koncentrado. La [[Tri Juveloj]], nomitaj ankaŭ ''Tri Trezoroj'', ''Tri Rifuĝejoj'', aŭ plej ofte ''Triobla Gemo'', en [[Palia lingvo]] तिरतन (tiratana), en [[sanskrito]] त्रिरत्न (triratna), estas tri aferoj je kiuj budhistoj rifuĝas ene, kaj serĉas ilin por gvidado, en la procezo konata kiel rifuĝado. La tri juveloj de la Budhismo estas la tri bazoj de budhisma praktiko. La Tri Juveloj estas la jenaj: * [[Budho]] (Sanskrite/Palie: Buddha), depende ĉu la historia, ideala aŭ pli alta spirita ento kiu ekzistas ene de ĉiuj estaĵoj; * ''[[Darmo]]'' (Sanskrite: Dharma, Palie:Dhamma), aŭ esenco de naturo; * ''[[Sangho|Samgo]]'' (Sanskrite: Saṃgha, Palie: Saṇgha), aŭ komunumo de graciaj kredantoj. == Budhismaj pensoj pri vivo kaj morto == [[Dosiero:Sera Monastery Lhasa Tibet China 西藏 拉萨 色拉寺 - panoramio (3).jpg|eta|200px|''La rado de vivo'', el [[Tibeto]].]] Budhismo ne havas [[dogmo]]jn, sed jes ja laborhipotezojn. La ĝenerala penso de budhismo pri mortinto estas [[renaskiĝo]], koncepto kiun oni nepre ne intermiksu kun tiu de [[metempsikozo]] aŭ [[reenkarniĝo|reenkarniĝado]]. Metempsikozo signifas ke iu nemateria kaj sendependa animo iras ''ree en karnon'', do reenkarniĝas; sed la budhismo estas nek ideisma nek materiisma. Ĝi ne akceptas ke psiko povas ekzisti sendepende de korpo, kiel la ideistoj, nek ke korpo povas ekzisti sendepende de psiko, kiel la materiistoj; ambaŭ estas du flankoj de la sama vivprocezo. Tiu procezo ne havas unuan komencon, nek porĉiaman finon (krom se oni atingas [[nirvano]]n). Inter la mortinto kaj la naskiĝonto do troveblas kontinueco, sed ne identeco; kaj la sama veras pri la sinsekvaj pensmomentoj dum ĉi tiu vivo mem. Eĉ dum ĉi tiu vivo, mi ne havas pli ol iluzian identecon. Laŭ budhismo, estas pluraj mondoj: nia tero, la mondo nomata ''Saba'' laŭ mahajana terminologio, laŭ theravada terminologio ''manussa-loka'', "homa mondo", situas en la mezo inter la mondoj. Super ni estas diversaj paradizaj mondoj, kaj malsuper ni estas inferaj mondoj. Tiu, kiu faris intence bonajn agojn dum sia vivo, renaskiĝos kiel pli feliĉa homo, aŭ kiel pli altranga estaĵo en pli agrabla mondo ("ĉielo"); kaj post multege da vivoj kaj bonfaroj povas iĝi eĉ budho (sed ne ''naskiĝi'' kiel budho, nur kiel [[bodhisatvo|bodisatvo]]). Budho ne plu mortos nek renaskiĝos, kaj ŝi/li/ĝi (budho estas super sekso kaj homeco) estas libera de ĉiaj suferoj de estaĵoj, nome naskiĝo, maljuniĝo, malsaniĝo, morto, ktp. Tiu, kiu faris malbonaĵon dum sia vivo, renaskiĝos kiel estaĵo pli malaltranga ol homo, ekz-e hundo aŭ ĉevalo, eĉ insekto, kaj se tiu hundo au insekto ne vivos honeste dum sia vivo, ĝi post morto renaskiĝos kiel speco de [[demono]] aŭ monstro en unu el la inferaj mondoj. Estas grave konscii unue ke, laŭ la budhismo, nek ĉielo nek infero povas esti eterna; kaj due, ke vivo en tre agrabla medio ne nepre - fakte ĝenerale ne - nutras saĝon. Do, ĉiela vivo povas fakte esti danĝera, ĉar stultiga, kaj estas preferinde serĉi homan vivon inter saĝaj homoj. Laŭ malnovbudhisma tradicio, ne eblas iĝi [[arahanto]] aŭ [[budho]] dum ĉiela vivo, nur kiel homo. == Gautama Siddhartha == {{Ĉefartikolo|Siddhartha Gautama}} [[Dosiero:Sri lanka aukana buddha statue.jpg|eta|Budho-statuo ĉe Avukana en [[Srilanko]]]] Gautama Siddhartha (sanskrite) aŭ Gotama Siddhattha (palie), aŭ Ŝakjamunio (palie ''Sakyamunî'', sanskrite ''Ŝakyamunî'') (fondinto de la nuna [[sasanao]], do de la budhismo kiel historia movado, sed laŭ budhisma tradicio el multaj budhoj kaj nur retrovinto de la [[darmo]]) iam en sia antaŭa vivo, donis - laŭ unu el multaj fabloj en la mezepoka komentario de [[Buddhaghosa|Budhhaghosa]] al la libro [[Jâtaka|Jātaka]] en la palilingva [[Tripitako]] - sian korpon al malsatega mortanta tigro por savi ĝian vivon. Kaj pro tiu bonega faro, kaj multaj aliaj, li renaskiĝis kiel pli alta estaĵo kaj fine fariĝis budho. Konforme al ĉi tiu bone konata rakonto, budhismaj bhikŝuoj kaj bonzoj foje faris sinoferon por savi la mondon. Ankaŭ vjetnamaj bonzoj faris sinbruligon dum la vjetnama milito, ne nur kiel protesto al la usona bombardado, sed ankaŭ kiel la supera sinofero por savi la homojn el la suferego. (Tiu agmaniero estis tamen kritikita de aliskolaj budhanoj, kiuj timis ke ĝi estos malbona ekzemplo; kio fakte okazis, ĉar poste plurfoje okazis sinbruligoj de ne-budhanoj sen la necesa medita antaŭpreparado multjara.) Nu, oni tamen bone sciu ke la vera instruo de budhismo ne estas kredigi tiajn imagajn rakontojn. Tiu rakonto ekestis en la antikva Barato, por ilustri la meriton de malavareco - ne por doni historiajn faktojn. La budhismo instruas, ke ĉio tia estas, profunde vidite, nur iluzio; ĉio estas nenio; ne ekzistas renaskiĝo en la strikta signifo de tiu vorto (ĉar la naskiĝonto ne estas identa kun la mortinto), nek kastoj (budhismo neas kastan diskriminacion), nek superstiĉoj, nek paradizo, nek infero, nek eĉ budhoj mem. Ĉesu kredi tiujn neniaĵojn, kaj do estu savita el la suferoj de metempsikozo, eterna renaskiĝo, eterna suferado. En la historio budhismo evoluis diversen. Unu el la skoloj, kiu evoluigis ĉi tiun ateisman tendencon de budhismo, estas [[Zen-budhismo]]. [[Ŝariputro]] (sanskrite शारिपुत्र, Śāriputra aŭ palie सारिपुत्त, Sāriputta) kaj [[Maŭdgaljajano]] (sanskrite Maudgalyāyana, palie Moggallāna), ankaŭ konata kiel Mahāmaudgalyāyana aŭ Mahāmoggallāna, estis du el la du ĉefaj viraj disĉiploj de la Budho. == Historio kaj disvastiĝo == [[Dosiero:stupa in bodnath.jpg|eta|maldekstra|[[Stupao]] en [[Bodnath]], [[Nepalo]]]] [[Dosiero:Sanchi2.jpg|eta|maldekstra|[[Sanchi]], [[Hindujo]] ([[3-a jarcento a.K.]])]] [[Dosiero:Gebetsflaggen-tsemo-gompa-leh.JPG|eta|maldekstra|[[Leh (urbo)|Leh]], [[Kaŝmiro]] kaj [[Hindujo]]]] [[Dosiero:Kinkaku-ji.jpg|eta|maldekstra|[[Kinkaku-ji]], [[Japanujo]] ([[14-a jarcento]])]] [[Dosiero:Buddhism_Map.png|eta|dekstra|400px|Disvastiĝo de budaismo]] Tri monatojn post la morto de la [[Budho]] ties disĉiploj kunvenis en Rajagarha (la nuntempa Rajgir) por la unua [[budhistaj koncilioj|budhisma koncilio]] (''sangiti'' <ref name="Schmidt-Glintzer">Schmidt-Glintzer, Helwig (2005). Der Buddhismus. p. 42. München: C.H. Beck</ref>), por diskuti pri la [[darmo]] (la instruo) kaj la [[vinaja]] (la monaĥa regularo) kaj fiksi ilin laŭ la instruoj de la Budho. Alia transdono okazis buŝe. Ĉirkaŭ 100 jarojn poste okazis en [[Vesali]] la dua koncilio. Diskutitaj estis ĉefe la reguloj de la monaĥa komunumo, ĉar ĝis tiam jam estiĝis pluraj grupoj, kiuj malsame interpretis la originalajn vortojn de la Budho. Dum la dua koncilio kaj la sekvaj kunvenoj estiĝis ĝis 18 diversaj skoloj ([[nikaja]]-skoloj), kiuj malsame rilatas al la originalaj instruoj de la Budho. La du unuajn konciliojn agnoskas ĉiuj budhismaj skoloj.<ref name="Schmidt-Glintzer"/> La sekvaj koncilioj estas akceptataj nur de iuj skoloj.<ref name="Schmidt-Glintzer"/> En la [[3-a jarcento a.K.]] kunvenis la 3-a koncilio en Pataliputra (nuntempe Patna) sub protektado de la reĝo [[Aŝoko]] kaj estrado de la [[monaĥo]] ''Moggaliputta Tissa''. Celo estis unuiĝi pri ununura budhisma instruo. Oni volis ekskludi [[herezulo]]jn kaj malagnoski malverajn instruojn. Dum la koncilio oni tial verkis la libron ''Kathavatthu'', kiu entenis la filozofiajn kaj [[skolastikismo|skolastikajn]] tekstojn. Kune kun la ''sutapitaka'', la skribitajn paroladojn de la budho, kaj la ''vinajapitaka'', la kolekto de ordenaj reguloj, ĝi estas la en la [[palia lingvo]] verkita ''tipitaka'' ([[sanskrite]]: ''tripitaka'', esperante: „trikorbo“, aŭ ''palia kanono''), la plej malnova granda kompilo de budhismaj tekstoj. === Budhismo en sudorienta Azio === Antaŭ la disvastiĝo de Budhismo al Ĉinio en 1-a jarcento P.K., ĝi alvenis en landojn kiuj havis relative pli simplajn civilizojn. Tiel, klerulo Steven Collins skribas pri la "kultura pakaĵo Palilingva" de Budhismo. Tio estas, Budhismo alvenis en Sudorientan Azion ne nur kun instruoj religiaj sed ankaŭe kun unu kompleta kultura modelo, de arto, teknologio, matematico, skriba lingvo, literaturo, kaj eĉ politiko, inter alioj. Tia modelo trovis akcepton en Sudorienta Azio pli-malpli sen ŝanĝoj. === Budhismo en Ĉinio === Tamen, tia tendenco de akcepto entute de Budhismo Palilingva ne daŭris en Ĉinion. Ĉar Ĉinio jam longetempe kultivis sian viglan kaj plene dokumentitan tradicion pri religio, politiko, kaj ekonomio, Budhismo unuafoje alfrontis la defion de renkonti kaj adaptiĝi al tute malsama kaj forta tradicio kultura. Kiel fama ekzemplo, tradiciemensaj Konfuceistoj rezistis doni manĝaĵon, vestaĵon, kaj ŝirmejon al nekonatoj ekster la familio (malsimile kun Sudorienta Azio). Do, en Ĉinio necesis malstreĉi la tradician regulon kiu malpermesis al la monaĥoj amasigi posedaĵojn. Post iom da tempo, fariĝis ofte ke komunumoj monaĥaj posedas ne nur monaĥejojn sed ankaŭe bienojn (kiujn ili ofte luigis por mono) kaj eĉ entreprenojn (ekzemple muelilojn kaj presilojn por fari farunon kaj oleon).<ref name="Jacques Gernet">Jacques Gernet, Buddhism in Chinese Society: An Economic History from the Fifth to the Tenth Centuries (Les aspects économiques du bouddhisme dans la société chinoise du Ve au Xe siècle) [Budhismo en Ĉina Societo: Ekonomika Historio de la Kvina Jarcento al la Deka] (New York: Columbia, 1995).</ref> Fakte, en Ĉinio ĝuste la budhismaj monaĥoj estis la inventintoj de la institucioj de vendi landon, elpruntedoni monon por intereso, kaj papervaluto. Iuj fakuloj taksas Budhismon de la [[dinastio Tang]] (ĉirkaŭ de la 6-a al la 10-a jarcento) la plej frua apero de prakapitalismo en Ĉinio.<ref name="Yu Yingshi">余英時, 《中國近世宗教倫理與商人精神》Zhongguo jinshi zongjiao lunli yu shangren jingshen [Ĉina religia etiko de lastatempaj jarcentoj kaj la spirito komercista] (Taibei: Liangjing, 1993).</ref> Nature, la adaptîgo de budhismo en Ĉinio estis reciproka kaj duon-direkta procezo. Samtempe kiel budhismo ŝanĝis siajn hindajn kutimojn, la indiĝena ĉina kulturo akceptis, iom post iom, budhanajn ideojn, vortojn, kaj eĉ ĉiutagajn aĵojn. (Ekzemple, oni atribuas al budhismo la enkondukon en Ĉinion de seĝoj kaj teo!)<ref name="John Kieschnick">John Kieschnick, The Impact of Buddhism on Chinese Material Culture [La Efiko de Budhismo je Kulturo Materiala de Ĉinio] (Princeton: Princeton University Press, 2003).</ref> Tiu ĉi procezo plirapidiĝis kiam Ĉinio regiĝis de etne neĉinaj "barbaroj" el tradicie budhana centra Azio. Ne post la dinastio Tang, Ĉinio estis plene ĉieiĝita de tielaj ideoj kiel renaskiĝo (sanskrite "samsara") en nenombreblajn, multoblajn vivdaŭrojn, kaj ankaŭ karmo (sanskrite "karma"), signifanta ke ĉiu ago havas neeviteble estontan efekton milionjarfore por la aginto. Tiom forte kaj klare influis Budhismo la lokan konfucean tradicion, ke plurfoje la imperiestraj aŭtoritatuloj provis subpremi ĝin, pli-malpli perforte, instigitaj de konservemulaj Konfuceistoj. Ili maltrankviliĝis pro la daŭre kreskanta riĉo de la monaĥejoj, kaj rekte pro la ofendo portita de tiu barbara instruo (laŭ ilia plendoj) delokiganta la Vojon (ĉine "Dao") propran de la patrujo kaj de siaj antikvaj saĝuloj. Tiel, de la 6-a jarcento al la 10-a (t.e. antaŭ la komenco de la [[dinastio Song]]), okazis en Ĉinio kvar kontraŭbudhanaj persekutadegoj. Poste, neniu tia reokazis ĝis la [[Granda Proletara Kultura Revolucio]] (1966-1976), kaj budhismo daŭre ekzameniĝis kaj regiĝis de ĉiuj sekvaj registaroj. Malgraŭ ilia kontraŭo al budhismo, konfuceaj pensistoj imitis konscie kelkajn budhanajn vidpunktojn kaj strukturojn, precipe en ontologio kaj psikologio. Tiel, ekzemple, la "Novkonfuceistoj" de la dinastio Song (ĉirkaŭ la 11-a jarcento) alprenis faman konceptparon de la Huayana tradicio, nome "principo" kaj "aĵo" (ĉine "li" kaj "shi"), reinterpretante ilin en termoj Konfuceisma-tipaj, kiel la Substanco ontologia de la Vojo aŭ naturo homara kaj la objektoj ŝarĝiĝaj kun morala signifo de la Ĉielo. Eble pli grave, tamen, Novkonfuceismo adoptis ankaŭe kelkajn teknikojn de meditato de Chan 禪 (japane "Zen") budhismo, kreante ion termitan kiel "kvieta sideco" (jingzuo 靜坐).<ref name="Rodney Taylor">Rodney Taylor, The Religious Dimensions of Confucianism (1990).</ref> == Festivaloj kaj praktiko == [[Dosiero:Buddha with monkey.jpg|eta|Pentraĵo pri [[Madhu Purnima]] el [[Laoso]].]] [[Modhu Purnima]] (en [[bengala]] মধু পূর্ণিমা, laŭvorte 'miela plena luno') estas Budhisma festivalo celebrata ĉefe en [[Bangladeŝo]], ĉefe en la regiono de [[Ĉitagongo]]. Ĝi okazas la tagon de [[plenluno]] en la bengala monato Bhadro (Aŭgusto/Septembro). Tiun tagon rememoras okazon en kiu la [[Sidarto Gotamo|Budho]] retiriĝis al naturo de la arbaro Parilejja por alporti pacon inter du kverelantaj frakcioj de disĉiploj. Laŭ legendo, [[simio]] kaj [[elefanto]] nomita Parilejjaka nutris lin dum tiu tempo, la elefanto alportante al li [[frukto]]jn kaj la simio alportante [[abelujo]]n. La simio estis tiom ekscitita kiam la Budho akceptis lian donacon ke li eksaltis el arbo al arbo ĝis falis mortinta. Tamen, li estis tuje revivigita kiel Tavatimsa rezulte de sia malavaremo. [[Budha Tago]] (palie ''Vesākha'', sanskrite ''Vaiśākha'') estas tradicia festo por budhanoj en malsamaj tagoj en [[Barato]], [[Srilanko]], [[Nepalo]], [[Tibeto]], [[Bangladeŝo]], [[Butano]], [[Indonezio]], [[Filipinoj]], [[Singapuro]], [[Vjetnamo]], [[Tajlando]], [[Kamboĝo]], [[Laoso]], [[Malajzio]], [[Birmo]] kaj en aliaj lokoj tra la tuta mondo. [[Budhonasko]] estas budhisma festo por soleni la naskiĝon de la budho Ŝakjamunin. [[Bodiarbo]] estas budhisma festo por soleni la tagon ke la budho Ŝakjamuni atingis sian [[Vekiĝo (budhismo)|bodion]]. [[Ĉajtjo]] estas budhisma preĝhalo kun [[stupao]] ĉe la fono. [[Budhista flago]] estas flago uzata de multaj budhistoj. Ĝi signifas sensektan budhismon kaj estis kreita en la 19-a jarcento. [[Budhisma templo]] estas kultejo por budhistoj. [[Bikŝuejo]] estas loko kie loĝas [[bikŝuo]]j kaj loko de kultado por budhistoj. [[Elhejmiĝo]] estas budhisma rito per kiu domano forlasas sian hejmon por vivi kiel senhejma [[ŝramaneto]] ĉe [[samgo]]. == Tekstoj == La plej antikvaj tekstoj kompilantaj la instruojn de la Budho estas la [[Tripitako]], tri korvoj kun tekstoj en [[Palio]] skribitaj sur palmfolioj, ankaŭ konata kiel la [[Palia Kanono]]. [[Teravado|Teravada Budhismo]] konsideras tiujn ĉi tekstojn la nuran vere fidelan fonton de la vortoj de la Budho. [[Shōbōgenzō]] estas la titolo plej ofte uzita por paroli pri la kolekto de verkoj de la 13-a jarcenta japana bikŝuo kaj fondinto de Soto Zen, Eihei Dōgen. Kelkaj aliaj verkoj ekzistas kun la sama titolo kaj kelkfoje ĝi estas nomita „Kana Shōbōgenzō“ por diferencigi ĝin de tiuj. La termino shōbōgenzō ankaŭ povas esti sinonimo por Budha Darmo vidita de la perspektivo de [[mahajana budhismo]]. == Skoloj kaj organizoj == {{Ĉefartikolo|Skoloj de Budhismo}} [[Dosiero:Young monks of Drepung.jpg|eta|Junaj monaĥoj de budhismo tibeta de Drepung.]] Budhismo ne estas organizita per organizado hierarkia vertikala. La religia aŭtoritato baziĝas sur la sanktaj tekstoj: nome la ''Sutroj'', kiuj estas diskursoj de Budho Gaŭtama kaj liaj disĉiploj. Krom tio, estas multnombra materialo por interpretado al kiu kontribuas instruistoj kaj gravuloj laŭlonge de la historio kiuj estis komentintaj kaj analizintaj ilin. La monaĥa komunumo organiziĝas historie laŭ linioj de transmitado en la tempo, kaj en kelkaj skoloj la ĉenoj de rilatoj inter instruistoj kaj disĉiploj estas ŝlosilaj. La nemonaĥoj ludas alian rolon depende de la praktikado en la du grandaj branĉoj, nome Theravāda (‘skolo de la aĝuloj’) kaj Mahāyāna (‘granda vehiklo’). En la budjismo mahaĝana, la vivo de nemonaĥoj estas konsiderata tiom utila por atingi la [[Nirvano]]n kiom la vivo de monaĥoj, dum ĉe theravada oni emfazas al la vivo de monaĥoj.<ref>[http://mb-soft.com/believe/txh/mahayana.htm] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20180203204444/http://mb-soft.com/believe/txh/mahayana.htm|date=2018-02-03}} Konsultita la 5an de Februaro 2018.</ref><ref>[https://www.buddha101.com/h_early.htm «Buddhism - Early Buddhism and the Development of Theravadan and Mahayanan Buddhism». buddha101.com.] Konsultita la 5an de Februaro 2018.</ref> Laŭ alia klasigo estas tre ofta identigi trian branĉon; la Vajrayāna (aŭ Tantreca), kiu povas esti konsiderata parto aŭ dividaĵo de Mahaĝana.<ref>«The Three Vehicles: Hinayana, Mahayana and Tantrayana». viewonbuddhism.org. [http://viewonbuddhism.org/vehicles.html] Konsultita la 5an de Februaro 2018.</ref> Tiu religia organizado sencentrigita permesis enorman flekseblecon de vidpunktoj, variaĵoj kaj fokuziĝoj.<ref>«Guide To Divinity - Buddhism». Universal Life Church Monastery. [https://www.themonastery.org/guide-to-divinity/buddhism] Konsultita la 5an de Februaro 2018.</ref> La variantoj de budhismo estis kreitaj pere de dividaĵoj laŭlonge de la tempo de la doktrinaj diskutpunktoj, same kiel siavice pere de diversaj sociaj kaj geografiaj kuntekstoj, kiel ĉe arbo kun multaj branĉoj.<ref>«Fundamentals of Buddhism: A Modern Perspective». buddhanet.net. [http://www.buddhanet.net/funbud1.htm]{{404|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Konsultita la 5an de Februaro 2018.</ref> === Diversaj skoloj === [[Dosiero:Seokguram Buddha.JPG|eta|Bildo de [[budho Gotamo]] ĉe la groto Seokguram ĉe la templo Bulguksa en [[Sudkoreio]].]] '''Yāna''' (Sanskrito kaj Palio por veturilo) estas metodo de spirita praktiko en budhismo kaj estas ĉefe uzita por paroli pri dividoj de pluraj skoloj de budhismo laŭ ilia tipo de praktiko. La [[Dharmaguptaka]] (Sanskrito; ĉine 法藏部, pinjine Fǎzàng bù) estas unu el la dekok aŭ dudek skoloj de antikva budhismo, depende de la fonto. Onidire, ili originis el alia sekto, Mahīśāsaka. Dharmaguptaka havis gravan rolon en antikva Centra Azia kaj [[Ĉina Budhismo]], kaj ilia [[Prātimokṣa]] (monaĥa regularo por bikŝuoj kaj bikŝuinoj) ankoraŭ estas uzataj en Orientaj Aziaj landoj ĝis hodiaŭ, inkluzive en Ĉinio, Vjetnamio, Koreio, kaj Japanio. [[Korea budhismo]] distingiĝas de aliaj formoj de budhismo per sia peno solvi kion estas konsideritaj malkonsistoj en Mahajana budhismo. Koreaj bikŝuoj de frua korea budhismo kredis, ke la tradicioj, kiujn ili ricevis el fremdaj landoj estis interne malkonsistaj. [[Japana budhismo]] estas la budhismo praktikita en Japanio ekde ĝia oficiala enkonduko en la jaro 552 K.E. laŭ la Nihon Shoki de Baekje, Koreio de bikŝuoj. Budhismo havis gravan influon ĉe la disvolviĝo de la japana societo kaj daŭras kiel influa aspekto de la kulturo ĝis hodiaŭ. [[Mahajano]] (sanskrite kaj palie mahâyâna, "granda veturilo") estas skolo de la budhismo unue bazita sur la (nun perdiĝinta) sanskrita versio de la Tripitako, poste sur ties (ankoraŭ ekzistantaj) tradukoj ĉina (en Ĉinio, Koreio, Japanio kaj Vjetnamio) kaj tibeta (en Tibeto, Nepalo, Mongolio kaj Siberio). Grava koncepto por kompreni mahajanismon estas tiu de Bodhisatvo. [[Praĝnja paramito]] (sanskrite Prajñāpāramitā) povas esti tradukita kiel saĝperfektigado en Mahajana budhismo. Prajñāpāramitā signifas tiun perfektan manieron serĉi la naturon de realo, same kiel korpon de sutroj kaj la personigon de la koncepto en la bodisatvon konatan kiel la Granda Patrino (tibete Yum Chenmo). [[Tibeta budhismo]] estas la formo de Budhismo en Tibeto, Mongolio kaj partoj de Ĉinio kaj Siberio; ĝin praktikas ankaŭ la kalmukoj en la eŭropa parto de Rusio kaj, ekde la fino de la 19-a jarcento, grupoj en la cetera Eŭropo kaj Ameriko. Alternative oni ankaŭ uzas la terminon [[Lamaismo]], sed ĝi estis kontroversa kaj multaj tibettradiciaj budhanoj malakceptas ĝin. {{Ĉefartikolo|Purlanda Budhismo}} [[Dosiero:Seated Buddha Amitabha statue.jpg|eta|Statuo de la budho Amitabo sidanta en meditado. [[Borobuduro]], [[Javo]], [[Indonezio]].]] '''Purlanda Budhismo''' ([[ĉina lingvo|ĉine]]: 淨土宗, Jìngtǔzōng; {{lang-ja|浄土仏教<ref>[http://www.i-ipi.com/book/purpose_of_life/purpose You Were Born For a Reason] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20131029193452/http://www.i-ipi.com/book/purpose_of_life/purpose |date=2013-10-29 }} {{wayback|url=http://www.i-ipi.com/book/purpose_of_life/purpose |date=20131029193452 }}</ref>}}, ''Jōdo bukkyō''; [[Korea lingvo|korea]]: {{lang|ko-Hang|정토종}}, ''jeongtojong''; [[vjetnama lingvo]]: ''{{lang|vi|Tịnh Độ Tông}}''), konata ankaŭ kiel ''Amitabismo''<ref>[http://www.britannica.com/eb/article-9007174/Amidism Amidism, Britannica Online Encyclopedia]</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20080511074509/http://www.bartleby.com/65/pu/PureLand.html Amidism The Columbia Encyclopedia]</ref> esperantlingve, estas vasta skolo de [[mahajano|mahajana budhismo]] kaj unu el la plej praktikataj tradicioj de budhismo en [[Orienta Azio]]. La Pura Lando estas tradicio de budhisma instruado, kiuj koncernas la [[amitabo|budhon Amitabo]]. La tri ĉefaj tekstoj de la tradicio, konataj kiel la "Tri Purlandaj Sutroj", estas la ''Sutro de Senfina Vivo'', la ''Sutro de Amitabo'' kaj la ''Sutro de Kontemplado''. La praktikoj kaj konceptoj koncernantaj la Puran Landon troviĝas en la baza [[kosmologio]] de mahajana budhismo kaj estas grava elemento de la mahajanaj tradicioj de [[Ĉinio]], [[Japanio]], [[Koreio]], [[Vjetnamio]], kaj [[Tibeto]]. La termino "Purlanda budhismo" referencas kaj al la [[soteriologio]] de mahajana budhismo, kiuj plej bone kompreniĝas kiel la "Purlandaj tradicioj" aŭ "Purlandaj instruado," kaj al la apartaj Purlandaj sektoj disvolviĝintaj en Japanio. Aliaj skoloj kaj sektoj estas [[Mahīśāsaka]], [[Soto]], [[Vaĝrajano]], [[Teravado]]... [[Greka Budhismo]] aŭ ''Grekbudhismo'' estas la kultura [[sinkretismo]] inter Helenisma kulturo kaj Budhismo, kiu disvolviĝis inter la 4a kaj la 5a jarcentoj en [[Baktrio]] kaj la [[Hinda subkontinento]], koresponde al la teritorioj de nuntempaj Afganio, Taĝikio, Hindio, kaj Pakistano. Ĝi estis kultura konsekvenco de longa ĉeno de interagado kiu ekis pro grekaj enmigradoj en Hindion el la epoko de [[Aleksandro la Granda]] kaj ties posta sekvo. La [[dalita budhisma movado]] (konsiderata kiel Navajana, t.e. nova skolo, de iuj Ambedkaranoj) estas movado de budhisma revivigado en Barato ekde la 19-a jarcento. Ĝi ricevis sian plej substancan impeton en 1956 de la voko de B. R. Ambedkar por la konvertiĝo de dalitoj al Budhismo por eskapi socion bazitan sur [[kasto]], kiu konsideris ilin kiel la plej malaltajn en la hierarkio. Ambedkar rigardis Budhismon kiel manieron fini la baratan kastosistemon. [[Sekulara Budhismo]] - foje nomata agnostika budhismo, ateisma budhismo, aŭ naturalisma budhismo - rilatas al vidpunktoj pri budhismo, kiuj distancigas sin de metafizikaj, esoteraj aŭ magiaj aspektoj de budhanaj tradicioj. La [[Budhana Ligo Esperantista]] (BLE) estas ligo de geesperantistaj budhanoj el pluraj landoj. BLE refondiĝis dum la UK en Fortaleza 2002 kaj ĝis hodiaŭ estas aktiva. === Diversaj gravuloj === * [[Mahaviro]] == Kvanto de budhistoj en la mondo == [[Dosiero:Kamakura Budda Daibutsu front 1885.jpg|dekstra|eta|Skulptaĵo de la [[budho Amitabo]] en [[Kamakuro]], [[Japanio]].]] [[Dosiero:2016_Singapur,_Chinatown,_Świątynia_i_Muzeum_Relikwi_Zęba_Buddy_(04).jpg|eta|Templo de la relikva dento en [[Singapuro]].]] Ĝenerale la budhismo estis enkondukita en multaj landoj sen eniri en rekta konflikto kontraŭ la [[Indiĝena religio|indiĝenaj religioj]], sed tre ofte, interŝanĝante influojn. Diference disde aliaj religioj, la budhismo konas nek la koncepton de [[religia milito]], nek la devigan [[Konverto (religio)|konvertiĝon]], nek konsideras la koncepton de [[herezo]] kiel io ĉiam malbona.<ref>Bhante Dhammika. «Guide To Buddhism A To Z». buddhisma2z.com. [http://www.buddhisma2z.com/content.php?id=171] Konsultita la 5an de februaro 2018.</ref> Kvankam ja ekzistis kelkaj historiaj epizodoj de violentaj konfliktoj pro aferoj de [[doktrino]] aŭ de [[ĉikanado]] al [[disidento]]j aŭ al kelkaj [[minoritatoj]] (kiel aktuale en [[Birmo]] kontraŭ la islamaj [[rohinĝoj]]), tiuj estas esceptaj en religio kiu iĝis majoritata en Azio dum historio de 2500 jaroj.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.clear-vision.org/Schools/Students/Ages-17-18/movements-philosophies/Buddhism-West.aspx|titolo=Buddhism in the West|verko=clear-vision.org}}</ref><ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.historyworld.net/wrldhis/plaintexthistories.asp?historyid=ab77|titolo=HISTORY OF BUDDHISM|verko=historyworld.net|alirdato=2018-02-05|arkivurl=https://web.archive.org/web/20180201220726/http://www.historyworld.net/wrldhis/PlainTextHistories.asp?historyid=ab77|arkivdato=2018-02-01}}</ref><ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://studybuddhism.com/es/budismo-tibetano/acerca-del-budismo/el-mundo-del-budismo/la-difusion-del-budismo-en-asia|titolo=La difusión del budismo en Asia|verko=StudyBuddhism.com}}</ref> La pluraleco de fokuziĝoj kaj la akcepto de diferencaj doktrinaj vidpunktoj estis historie io kunhavata kaj akceptita en la budhisma komunumo, kio rezultis en enorma kvanto de religia kaj filozofia literaturo.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://buddhism.about.com/b/2012/05/28/is-there-such-a-thing-as-a-buddhist-heretic.htm|titolo=What do Buddhists believe - Beliefs of Buddhism|aŭtoro=Barbara O'Brien|verko=About.com Religion & Spirituality|alirdato=2018-02-05|arkivurl=https://web.archive.org/web/20140412014446/http://buddhism.about.com/b/2012/05/28/is-there-such-a-thing-as-a-buddhist-heretic.htm|arkivdato=2014-04-12}}</ref> La ĉirkaŭkalkuloj pri la nombro de budhistoj en la mondo ege varias, laŭ la diferencaj fontoj disponeblaj<ref>US State Department's International Religious Freedom Report 2004</ref><ref>Adherents.com</ref><ref>Garfinkel, Perry. «Buddha Rising.» ''National Geographic'', decembro 2005: 88-109.</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.cia.gov/cia/publications/factbook/geos/xx.html|title=CIA - The World Factbook -- World|work=archive.org|urlarchivo=https://web.archive.org/web/20060823202608/https://www.cia.gov/cia/publications/factbook/geos/xx.html#People|fechaarchivo=23a de aŭgusto 2006|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2018-02-05|arkivurl=https://web.archive.org/web/20060823202608/https://www.cia.gov/cia/publications/factbook/geos/xx.html|arkivdato=2006-08-23|accessdate=2018-02-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060823202608/https://www.cia.gov/cia/publications/factbook/geos/xx.html|archivedate=2006-08-23}}</ref> kaj la plej malaltaj ĉirkaŭkalkuloj estas inter 200 kaj 330 milionoj de [[Sekvantaro|sekvantoj]].<ref name="buddhanet.net">{{Citaĵo el la reto|url=http://www.buddhanet.net/e-learning/history/bud_statwrld.htm|titolo=Buddhist Studies: Number of Buddhist World-wide|verko=buddhanet.net|alirdato=2018-02-05|arkivurl=https://web.archive.org/web/20180118193352/http://www.buddhanet.net/e-learning/history/bud_statwrld.htm|arkivdato=2018-01-18}}</ref> La budhisma retejo [[Buddhanet]] konsideras ke 350 milionoj estas la cifero plej interkonsentita,<ref name="buddhanet.net"/> kiu ne inkludas la personojn kiuj nur simpatias kun la budhismo aŭ kiuj sekvas la budhismon flanke de alia religio iel kongrua kiel [[taoismo]], [[ŝintoismo]] aŭ [[kristanismo]], io kio ne estas malofta.<ref name="thedhamma.com">{{Cite web|url=http://www.thedhamma.com/buddhists_in_the_world.htm|title=Buddhists in the World - The Dhamma - thedhamma.com - Vipassana Foundation|work=thedhamma.com|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2018-02-05|arkivurl=https://web.archive.org/web/20161029210005/http://www.thedhamma.com/buddhists_in_the_world.htm|arkivdato=2016-10-29|accessdate=2018-02-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161029210005/http://www.thedhamma.com/buddhists_in_the_world.htm|archivedate=2016-10-29}}</ref> La retaĵo [[Adherentes.com]] establas la nombron de budhistoj en 375 milionoj (6 % de la [[tutmonda loĝantaro]]).<ref>{{Cite web|url=http://www.adherents.com/Religions_By_Adherents.html|title=Major Religions Ranked by Size|work=adherents.com|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2018-02-05|arkivurl=https://web.archive.org/web/20080615140203/http://www.adherents.com/Religions_By_Adherents.html|arkivdato=2008-06-15|accessdate=2018-02-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070707044255/http://www.adherents.com/Religions_By_Adherents.html|archivedate=2007-07-07}}</ref> En ajna el tiuj kalkuloj budhismo estas la kvara religio plej granda de la mondo post [[kristanismo]], [[islamo]] kaj [[hinduismo]], sekve de la [[tradicia ĉina religio]]. Aliaj kalkuloj ne tiom moderaj plialtigas la kvanton de budhistoj al 500 milionoj,<ref name="thedhamma.com"/> sed la preciza nombro ĝenerale estas necerta kaj malfacile difinebla pro la propraj karakteroj de la budhismo kaj pro la trajtoj de la landoj kie ĝi etendiĝis. Tio signifas ke la budhismo estas el la plej grandaj religioj de la homaro laŭ nombro de sekvantoj. Tiuj ciferoj pliiĝis konsiderinde post tiuj rekoltitaj en la 20-a jarcento, ĉefe ĉar en landoj kiel Ĉinio ekaperas informoj post ties politika malfermiĝo. Simile, en Barato okazis amasaj konvertoj al la budhismo fare de centoj da miloj da personoj apartenantaj al la [[kasto]] de la netuŝeblaj ([[Dalito]]j) malkontentaj pri la kastoseparado oficialigita de hinduismo. La majoritato de budhistoj estas en Azio. Por atingi tutmondan kalkulojn pli precizan, la precipa malfacilo estas ekhavi ciferon pri [[Ĉinio]]. La buddismo havas gravan historian enradikigon en tiu lando, sed ĝi estas oficiale lando de [[ateismo]], kie krom oni praktikas popolan tradician ĉinan religion tre heterogena kaj [[sinkretismo|sinkretisma]] kiu, inter aliaj, inkludas budhismajn elementojn, kaj kiu ofte estas listita separita. En la landoj de [[Okcidenta civilizo|Okcidento]] la nombro de budhistoj ege kreskiĝis en la lastaj 50 jaroj.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.buddhanet.net/e-learning/buddhistworld/to-west.htm|titolo=The Buddhist World: Spread of Buddhism to the West|verko=buddhanet.net|alirdato=2018-02-05|arkivurl=https://web.archive.org/web/20180926125934/http://www.buddhanet.net/e-learning/buddhistworld/to-west.htm|arkivdato=2018-09-26}}</ref> En [[Okcidenta Eŭropo]] la budhismo havas ĉirkaŭ 20 milionojn da sekvantoj kaj ĝi estas nuntempe la 5 % de la loĝantaro. En Usono la budhismo havas grandan enplantadon kun ĉirkaŭ kvar milionoj da sekvantoj.<ref>{{Cite web|url=http://www.pluralism.org/resources/statistics/index.php|title=Statistics|work=pluralism.org|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2018-02-05|arkivurl=https://web.archive.org/web/20160306132541/http://pluralism.org/resources/statistics/index.php|arkivdato=2016-03-06|accessdate=2018-02-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160306132541/http://pluralism.org/resources/statistics/index.php|archivedate=2016-03-06}}</ref> Alia malfacilaĵo por kalkuli la nombron de budhistoj kuŝas en la determino ĉu la nombro referencas al la personoj ekskluzive budhistaj aŭ ankaŭ al tiuj kiuj praktikas la budhismon samtempe kun alia religio sinkretike kiel okazas en Ĉinio kaj [[Japanio]].<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://science.jrank.org/pages/11387/Syncretism-Syncretism-in-Japanese-Shinto.html|titolo=Syncretism - Syncretism In Japanese Shinto|verko=jrank.org|alirdato=2018-02-05|arkivurl=https://web.archive.org/web/20180207005128/http://science.jrank.org/pages/11387/Syncretism-Syncretism-in-Japanese-Shinto.html|arkivdato=2018-02-07}}</ref><ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://jpnreligions.weebly.com/religions.html|titolo=Religions|verko=Japanese Religions}}</ref><ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://asiasociety.org/countries/religions-philosophies/chinese-belief-systems|titolo=Chinese Religions and Philosophies|verko=Asia Society}}</ref><ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.class.uidaho.edu/ngier/syncretism.htm|titolo=College of Letters, Arts and Social Sciences|verko=uidaho.edu}}</ref> == Kalendaro == {{Ĉefartikolo|Budhisma kalendaro}} La [[budhisma kalendaro]] estas [[lunsuna kalendaro]] uzata en la [[Hindoĉinio|sudorientaj aziaj landoj]] de [[Kamboĝo]], [[Laoso]], [[Birmo]] kaj [[Tajlando]], kaj, por religia kialoj, en [[Srilanko]]. La malnova budhisma lunsuna kalendaro nenie plu estas oficiala. La budhisma kalendaro de Tajlando, kiu estas reagordita [[Gregoria kalendaro]], estas la oficiala taja kalendaro. ==En Esperanto aperis== ===[[Ekrigardo al Budhismo]]=== [[Dosiero:1956 Ekrigardo al Budhismo.jpeg|eta]] R. L. Soni. '''Ekrigardo al Budhismo'''. Eld. Budhana Ligo Esperantista, [[Prestatyn]] ([[Denbighshire]], [[Kimrio]]), 1956. {{citaĵo|La broŝuro prezentas tre koncizan enkondukon al la budaisma doktrino, proponata al la multokupita leganto, neinformata pri enhavo kaj potencoj de [[budhismo]]. Ĝi celas servi la budaisman movadon kaj pli bonan komprenon inter [[budhano]]j kaj la cetera mondo por ke per la renaskiĝo de budaismo la mondo povu saviĝi. Estas montrata kelkaj fundamentaj doktrinoj de budhidmo. La mondo estas malsana pro la suferado kiun kaŭzas la avido, t.e. la egoisma deziro asociigi kun ĉio kion ni amas kaj disiĝi de ĉio kion ni malamas. Tiuj egoismaj deziroj kutime kondukas al seniluziiĝo, al suferado. Por forigi la suferadon la homo superregu tiujn avidojn sekvante la vojon de mem-venko, vojon kiu kondukas al Nirvano, la stato de perfekta ripozo, foresto de deziro, iluzio kaj malĝojo. Menciinte la plej gravajn kontribuaĵojn kiujn budaismo faris en la pasinteco por la bono de la mondo, la broŝuro proklamas ke la okcidenta civilizacio urĝe bezonas la forton de la racia, sublima religio, [[konsolo]] kaj espero de triono de la homaro, por eskapi la teruraĵojn de nova mondmilito kaj atingi [[feliĉo]]n, prosperon kaj pacon. F. C.|[[Belga Esperantisto]] - Numero 346, Decembro, 1956}} == Enciklopedio de Esperanto == {{Hinda filozofio}} [[Enciklopedio de Esperanto - B|EdE-B]] '''Budhismo'''. Religio de almenaŭ kvinono de la loĝantaro de la tero, sur doktrinoj de paco kaj pacamo, racia pravigo de altruismo. E-grupo ĉe la Ootani B-a Univ. en Kioto de feb. 1922 ĝis marto 1926 eldonis gazeton La Paco, red. de Kozo Tanijama. En 1925 A. C. March el London kaj Edgar Grot el Riga klopodis por fondi Int. Ligon de budhanaj E-istoj, kaj proks. samtempe fondiĝis "Budhana Rondo", sed nek unu, nek la alia atingis vere int. vivon. Nur en la gazeto "Budhhism in England" aperadis Esperanta fako de tiam ĝis 1930. En januaro 1930 [[Budhana Ligo Esperantista]] ekagadis, elsendante bultenon ''La Budho'', kiu poste fariĝis kvaronjara organo. Samjare japanoj sekvis per fondo de [[Japana Budhana Ligo Esperantista ]]. BLE havas centron ĉe Geo. H. Yoxon, 8 Elmwood Drive, Heswall (Cheshire) Anglio, kaj JBLE ĉe Takakura-kaikan, Rokujo-Takakura, Kioto, Japanio. Vasta agado kuŝas antaŭ la liganoj: la traduko de la ampleksa budhana "biblio" (Tripitako) de kanonaj skribaĵoj, la enkonduko de Esperanto en budhanaj landoj, precipe pere de la misiistaj organizaĵoj kaj la konigo de la doktrinoj de [[Budho]] al la Esperantistoj de la okcidento. GEO H. YOXON. Atentu ankaŭ pri la japana asocio [[Bukkyō Dendō Kyōkai]], kiu eldonis [[esperanto|esperantan]] version de "La instruoj de Budho (仏教聖典)" en [[1983]]. == Bildaro == <gallery> Dosiero:Jiuhuashan bodhisattva image.jpg|[[Bodhisatvo]] [[Quan Âm]] de [[Trung Quốc]]. Dosiero:Buddha.jpg|Siddharta Gotama - Budho. Dosiero:BuddhistTriad.JPG|Frua Mahaĝana Budhismo. Dosiero:Buddha Kopf.jpg|Budho Ŝakjamuni. Dosiero:Gradigita instruo de Budho.png|alt=La gradigita instruo de Budho en ses stadioj laŭ la Palia Kanono.|La gradigita instruo de Budho en ses stadioj laŭ la Palia Kanono. Dosiero:Gradigita instruo de Budho Kvar Noblaj Veroj.png|alt=La Kvar Noblaj Veroj laŭ la Palia Kanono.|La Kvar Noblaj Veroj laŭ la Palia Kanono. Dosiero:Gradigita instruo de Budho Nobla Okobla Pado.png|alt=Nobla Okobla Pado laŭ la Palia Kanono.|Nobla Okobla Pado laŭ la Palia Kanono. Dosiero:1956 Ekrigardo al Budhismo.jpeg|''Ekrigardo al Budhismo'', 1956. </gallery> == Budhisma terminaro kaj konceptaro == * [[Kakaro]] * [[Nesatigebla Fantomo]] * [[Tara (budhismo)|Tara]] == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == {{Portalo|Budhismo}} * [http://www.budhano.cn/vikio/index.php/BONA_DEMANDO_KAJ_BONA_RESPONDO Bonaj demandoj kaj bonaj respondoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20131024135637/http://www.budhano.cn/vikio/index.php/BONA_DEMANDO_KAJ_BONA_RESPONDO |date=2013-10-24 }} * [[Virto]] * [[Frua Budhismo]] * [[Hinduismo]] * [[Hòa Hảo]] * [[Ĝajnismo]] * [[Taoismo]] * [[Zaratuŝtrismo]] * [[Sikismo]] * [[Karmo]] * [[Sutro]] * [[Dalai-lamao]], [[Dalai Lamao]] * [[Lumbini]] * [[Bengalaj budhistoj]] * [[Budhismaj pilgrimejoj]] * [[Vajroĉano]] * [[Djano]] * [[Darmo-rado]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|commonscat=Buddhism|n=Kategorio:Budhismo|q=Budhismo|s=Kategorio:Budhismo|ReVo=buda.0ismo}} * [http://budhana.org/ Budhana Ligo Esperantista] * [http://www001.upp.so-net.ne.jp/jble/budhismo_esp.html Japana Budhana Ligo Esperantista] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20050308073044/http://www001.upp.so-net.ne.jp/jble/budhismo_esp.html |date=2005-03-08 }} * [http://www.budhano.cn/ Ĉina Budhana Retejo Esperantista] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160614075635/http://www.budhano.cn/ |date=2016-06-14 }} * [http://www.budhano.cn/podkasto/ Retradio de Ĉina Budhana Retejo Esperantista] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120415223406/http://www.budhano.cn/podkasto/ |date=2012-04-15 }} * [http://india.asinah.net/en/wikipedia/b/bu/buddhism_1.html Budhismo en Asinah Barata enciklopedio (angle)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20040408000207/http://india.asinah.net/en/wikipedia/b/bu/buddhism_1.html |date=2004-04-08 }} * [http://aleph.onb.ac.at/F/XEKPFR36NXHHREP28RĤ9JRSE3H5XQLML4GUVQM1Y4FE3CY4GG-01768?func=find-b&request=budhismo&find_code=WRD&x=4&y=6 Esperantaj verkoj pri Budhismo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160307030032/http://aleph.onb.ac.at/F/XEKPFR36NXHHREP28R%C4%A49JRSE3H5XQLML4GUVQM1Y4FE3CY4GG-01768?func=find-b&request=budhismo&find_code=WRD&x=4&y=6 |date=2016-03-07 }} en la [http://aleph.onb.ac.at/F/XEKPFR36NXHHREP28RĤ9JRSE3H5XQLML4GUVQM1Y4FE3CY4GG-01768?func=find-b&request=budhismo&find_code=WRD&x=4&y=6 Kolekto por Planlingvoj kaj Esperantomuzeo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160307030032/http://aleph.onb.ac.at/F/XEKPFR36NXHHREP28R%C4%A49JRSE3H5XQLML4GUVQM1Y4FE3CY4GG-01768?func=find-b&request=budhismo&find_code=WRD&x=4&y=6 |date=2016-03-07 }} * [http://stanobelov.blogspot.com/search/label/budhismo Artikoloj pri budhismo] {{eo}} * [https://ramonmoralescastel.wordpress.com/ Budhismo kaj Esperanto] {{eo}} * [https://ramonmoralescastel.wordpress.com/2018/10/18/la-gradigita-instruo-de-la-budho-en-ses-stadioj-anupubbi-katha/ La Gradigita Instruo de la Budho en ses stadioj], blogero de RAMÓN E. MORALES C., aldonita la 10an de oktobro 2018 * [https://www.bdk.or.jp/pdf/buddhist-scriptures/17_esperanto/TheTeachingofBuddha.pdf La instruoj de Budho], dua iomete reviziita versio en Esperanto (pdf), kreita de YAMAGUTI Sin'iti, la prezidanto de Japana Budhana Ligo Esperantista, aldonita la 27an de junio 2020 {{eo}} {{Havenda artikolo|Budhismo}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Budhismo| ]] [[Kategorio:Religio]] tw4adckv6z74fq1lx2z2ez34ct5wy8k 9494444 9494443 2026-10-16T12:50:14Z Roberto 609 /* En Esperanto aperis */ 9494444 wikitext text/x-wiki <!--[[Dosiero:Ho Chi Minh city banner Bai Buddhas.jpg|center|775px]]--> {{Informkesto organizaĵo}} {{Budhismo}} '''Budhismo''', ankaŭ konata kiel '''budaismo''', estas unu el la grandaj religioj de la mondo. (Pri ĝiaj kanonaj tekstoj, vidu [[Tripitako]].) La nombron da budhanoj neniu scias - pritaksoj varias inter 200 milionoj kaj unu miliardo. La budhismo estas plimulta religio en [[Srilanko|Cejlono/Srilanko]], kaj en grandaj partoj de orienta, sudorienta kaj centra [[Azio]]; budhismaj malplimultoj troveblas en multaj aliaj landoj, orientaj kaj okcidentaj. En Esperantio, [[Budhana Ligo Esperantista]] fondiĝis en 1925, malfondiĝis dum la lasta parto de la 1980-aj jaroj kaj refondiĝis dum la [[87a UK 2002|UK en Fortaleza 2002]]. Budhismo estis fondita de la [[Sidarto Gotamo|Budho]] (budho Gotamo) el [[Ŝakjoj|Ŝakjujo]], sendependa respublika ŝtato en [[Hindio]] (regiono, kiu inkluzivas la nunajn ŝtatojn [[Barato]], [[Nepalo]], [[Pakistano]] kaj [[Bangladeŝo]]), verŝajne en la [[6-a jarcento a.K.]]. [[Dosiero:Buddha123.jpg|eta|Budho]] == Etimologio == La vorto „budhismo“ venas de sanskrita vorto „Buddha“, unu el la titoloj donitaj al [[Sidarto Gotamo]] (Siddhārta Gautama), spirita gvidanto el antikva [[Hindujo]]. La vorto mem signifas „vekiĝinto“, tiu kiu atingis „bodhi“, la komprenon de la vera naturo de ĉio ajn. Laŭ la tekstoj, la Budho mem ne uzis la vorton „budhismo“ por paroli pri siaj instruoj, sed „[[darmo]]“ aŭ „brahmayāna“. Nuntempe, budhismaj landoj uzas la vorton „buddha-dharma“ por paroli pri la instruoj de la Budho. Laŭ la kutimoj de Esperanto, la asimilita formo por la sanskrita vorto „buddha“ devus esti „budo“; sed tiun formon jam okupis fundamenta vorto, kaj la homonimio estus ĝena en iuj okazoj. Tial Zamenhof proponis la formon '''Buddo''', rigardante ĝin kiel propran nomon. Aliaj formoj, kiuj nature aperis estas '''Budao''', kiu simple konservas finaĵon -a, kaj kiun preferis la esperantistoj de la tradicie budaismaj landoj kaj tiun formon uzas PV; kaj erare '''Budho''', kiu estas misanalizo de la latinigo per IAST ([[IAST|Internacia Alfabeto de Sanskrita Transliterigo]]), kiu uzas -h post senvoĉaj konsonantoj por indiki ke ili estas aspiritaj, same kiel en Esperanto oni uzas -x aŭ -h por indiki, ke la konsonanto estas ĉapelita. En la originala sanskrita vorto „Buddha“ ne estas kombino el [d] kaj [h], sed unuopa sono [d̪ʱ], tre malsama ol la prononco postulata de la skribo „budho“, kiu fakte estas nur latinalfabeta surogato. Ĉi tiu lasta formo, tamen, iĝis la plej populara el la tri proponoj. == Centraj pensoj == [[Dosiero:Paticcasamuppada Burmese.jpg|eta|maldekstra|200px|Vivorado el [[Birmo]]]] [[Dosiero:StandingBuddha.jpg|eta|200px|Staranta budho, [[Afganio]]]] '''[[Vekiĝo (Budhismo)|Bodhi]]''' (sanskrite बोधि) estas kompreneco de Budho pri la vera naturo de aferoj. Ĝi estas ofte tradukita kiel vekiĝo aŭ kleriĝo. La plej centraj pensoj de budhismo estas la kvar noblaj veroj: # La vero pri la nekontentigo ([[Palio|palie]] ''dukkha'', [[Sanskrito|sanskrite]] ''duḥkha''); tiu koncepto inkluzivas suferon, sed estas pli vasta. # La vero pri la kaŭzo de la nekontentigo, nome la triobla deziro aŭ soifo: plezurosoifo, iĝosoifo, neniiĝosoifo. # La vero pri la fino de la nekontentigo, nome la fino de ties kaŭzo. # La vero pri la vojo al la fino de la nekontentigo, nome la [[nobla okera vojo]]: ## ĝusta rigardado, ## ĝusta pensado, ## ĝusta parolado, ## ĝusta agado, ## ĝusta [[vivtenado]], ## ĝusta strebado, ## ĝusta atentado ## ĝusta koncentrado. La [[Tri Juveloj]], nomitaj ankaŭ ''Tri Trezoroj'', ''Tri Rifuĝejoj'', aŭ plej ofte ''Triobla Gemo'', en [[Palia lingvo]] तिरतन (tiratana), en [[sanskrito]] त्रिरत्न (triratna), estas tri aferoj je kiuj budhistoj rifuĝas ene, kaj serĉas ilin por gvidado, en la procezo konata kiel rifuĝado. La tri juveloj de la Budhismo estas la tri bazoj de budhisma praktiko. La Tri Juveloj estas la jenaj: * [[Budho]] (Sanskrite/Palie: Buddha), depende ĉu la historia, ideala aŭ pli alta spirita ento kiu ekzistas ene de ĉiuj estaĵoj; * ''[[Darmo]]'' (Sanskrite: Dharma, Palie:Dhamma), aŭ esenco de naturo; * ''[[Sangho|Samgo]]'' (Sanskrite: Saṃgha, Palie: Saṇgha), aŭ komunumo de graciaj kredantoj. == Budhismaj pensoj pri vivo kaj morto == [[Dosiero:Sera Monastery Lhasa Tibet China 西藏 拉萨 色拉寺 - panoramio (3).jpg|eta|200px|''La rado de vivo'', el [[Tibeto]].]] Budhismo ne havas [[dogmo]]jn, sed jes ja laborhipotezojn. La ĝenerala penso de budhismo pri mortinto estas [[renaskiĝo]], koncepto kiun oni nepre ne intermiksu kun tiu de [[metempsikozo]] aŭ [[reenkarniĝo|reenkarniĝado]]. Metempsikozo signifas ke iu nemateria kaj sendependa animo iras ''ree en karnon'', do reenkarniĝas; sed la budhismo estas nek ideisma nek materiisma. Ĝi ne akceptas ke psiko povas ekzisti sendepende de korpo, kiel la ideistoj, nek ke korpo povas ekzisti sendepende de psiko, kiel la materiistoj; ambaŭ estas du flankoj de la sama vivprocezo. Tiu procezo ne havas unuan komencon, nek porĉiaman finon (krom se oni atingas [[nirvano]]n). Inter la mortinto kaj la naskiĝonto do troveblas kontinueco, sed ne identeco; kaj la sama veras pri la sinsekvaj pensmomentoj dum ĉi tiu vivo mem. Eĉ dum ĉi tiu vivo, mi ne havas pli ol iluzian identecon. Laŭ budhismo, estas pluraj mondoj: nia tero, la mondo nomata ''Saba'' laŭ mahajana terminologio, laŭ theravada terminologio ''manussa-loka'', "homa mondo", situas en la mezo inter la mondoj. Super ni estas diversaj paradizaj mondoj, kaj malsuper ni estas inferaj mondoj. Tiu, kiu faris intence bonajn agojn dum sia vivo, renaskiĝos kiel pli feliĉa homo, aŭ kiel pli altranga estaĵo en pli agrabla mondo ("ĉielo"); kaj post multege da vivoj kaj bonfaroj povas iĝi eĉ budho (sed ne ''naskiĝi'' kiel budho, nur kiel [[bodhisatvo|bodisatvo]]). Budho ne plu mortos nek renaskiĝos, kaj ŝi/li/ĝi (budho estas super sekso kaj homeco) estas libera de ĉiaj suferoj de estaĵoj, nome naskiĝo, maljuniĝo, malsaniĝo, morto, ktp. Tiu, kiu faris malbonaĵon dum sia vivo, renaskiĝos kiel estaĵo pli malaltranga ol homo, ekz-e hundo aŭ ĉevalo, eĉ insekto, kaj se tiu hundo au insekto ne vivos honeste dum sia vivo, ĝi post morto renaskiĝos kiel speco de [[demono]] aŭ monstro en unu el la inferaj mondoj. Estas grave konscii unue ke, laŭ la budhismo, nek ĉielo nek infero povas esti eterna; kaj due, ke vivo en tre agrabla medio ne nepre - fakte ĝenerale ne - nutras saĝon. Do, ĉiela vivo povas fakte esti danĝera, ĉar stultiga, kaj estas preferinde serĉi homan vivon inter saĝaj homoj. Laŭ malnovbudhisma tradicio, ne eblas iĝi [[arahanto]] aŭ [[budho]] dum ĉiela vivo, nur kiel homo. == Gautama Siddhartha == {{Ĉefartikolo|Siddhartha Gautama}} [[Dosiero:Sri lanka aukana buddha statue.jpg|eta|Budho-statuo ĉe Avukana en [[Srilanko]]]] Gautama Siddhartha (sanskrite) aŭ Gotama Siddhattha (palie), aŭ Ŝakjamunio (palie ''Sakyamunî'', sanskrite ''Ŝakyamunî'') (fondinto de la nuna [[sasanao]], do de la budhismo kiel historia movado, sed laŭ budhisma tradicio el multaj budhoj kaj nur retrovinto de la [[darmo]]) iam en sia antaŭa vivo, donis - laŭ unu el multaj fabloj en la mezepoka komentario de [[Buddhaghosa|Budhhaghosa]] al la libro [[Jâtaka|Jātaka]] en la palilingva [[Tripitako]] - sian korpon al malsatega mortanta tigro por savi ĝian vivon. Kaj pro tiu bonega faro, kaj multaj aliaj, li renaskiĝis kiel pli alta estaĵo kaj fine fariĝis budho. Konforme al ĉi tiu bone konata rakonto, budhismaj bhikŝuoj kaj bonzoj foje faris sinoferon por savi la mondon. Ankaŭ vjetnamaj bonzoj faris sinbruligon dum la vjetnama milito, ne nur kiel protesto al la usona bombardado, sed ankaŭ kiel la supera sinofero por savi la homojn el la suferego. (Tiu agmaniero estis tamen kritikita de aliskolaj budhanoj, kiuj timis ke ĝi estos malbona ekzemplo; kio fakte okazis, ĉar poste plurfoje okazis sinbruligoj de ne-budhanoj sen la necesa medita antaŭpreparado multjara.) Nu, oni tamen bone sciu ke la vera instruo de budhismo ne estas kredigi tiajn imagajn rakontojn. Tiu rakonto ekestis en la antikva Barato, por ilustri la meriton de malavareco - ne por doni historiajn faktojn. La budhismo instruas, ke ĉio tia estas, profunde vidite, nur iluzio; ĉio estas nenio; ne ekzistas renaskiĝo en la strikta signifo de tiu vorto (ĉar la naskiĝonto ne estas identa kun la mortinto), nek kastoj (budhismo neas kastan diskriminacion), nek superstiĉoj, nek paradizo, nek infero, nek eĉ budhoj mem. Ĉesu kredi tiujn neniaĵojn, kaj do estu savita el la suferoj de metempsikozo, eterna renaskiĝo, eterna suferado. En la historio budhismo evoluis diversen. Unu el la skoloj, kiu evoluigis ĉi tiun ateisman tendencon de budhismo, estas [[Zen-budhismo]]. [[Ŝariputro]] (sanskrite शारिपुत्र, Śāriputra aŭ palie सारिपुत्त, Sāriputta) kaj [[Maŭdgaljajano]] (sanskrite Maudgalyāyana, palie Moggallāna), ankaŭ konata kiel Mahāmaudgalyāyana aŭ Mahāmoggallāna, estis du el la du ĉefaj viraj disĉiploj de la Budho. == Historio kaj disvastiĝo == [[Dosiero:stupa in bodnath.jpg|eta|maldekstra|[[Stupao]] en [[Bodnath]], [[Nepalo]]]] [[Dosiero:Sanchi2.jpg|eta|maldekstra|[[Sanchi]], [[Hindujo]] ([[3-a jarcento a.K.]])]] [[Dosiero:Gebetsflaggen-tsemo-gompa-leh.JPG|eta|maldekstra|[[Leh (urbo)|Leh]], [[Kaŝmiro]] kaj [[Hindujo]]]] [[Dosiero:Kinkaku-ji.jpg|eta|maldekstra|[[Kinkaku-ji]], [[Japanujo]] ([[14-a jarcento]])]] [[Dosiero:Buddhism_Map.png|eta|dekstra|400px|Disvastiĝo de budaismo]] Tri monatojn post la morto de la [[Budho]] ties disĉiploj kunvenis en Rajagarha (la nuntempa Rajgir) por la unua [[budhistaj koncilioj|budhisma koncilio]] (''sangiti'' <ref name="Schmidt-Glintzer">Schmidt-Glintzer, Helwig (2005). Der Buddhismus. p. 42. München: C.H. Beck</ref>), por diskuti pri la [[darmo]] (la instruo) kaj la [[vinaja]] (la monaĥa regularo) kaj fiksi ilin laŭ la instruoj de la Budho. Alia transdono okazis buŝe. Ĉirkaŭ 100 jarojn poste okazis en [[Vesali]] la dua koncilio. Diskutitaj estis ĉefe la reguloj de la monaĥa komunumo, ĉar ĝis tiam jam estiĝis pluraj grupoj, kiuj malsame interpretis la originalajn vortojn de la Budho. Dum la dua koncilio kaj la sekvaj kunvenoj estiĝis ĝis 18 diversaj skoloj ([[nikaja]]-skoloj), kiuj malsame rilatas al la originalaj instruoj de la Budho. La du unuajn konciliojn agnoskas ĉiuj budhismaj skoloj.<ref name="Schmidt-Glintzer"/> La sekvaj koncilioj estas akceptataj nur de iuj skoloj.<ref name="Schmidt-Glintzer"/> En la [[3-a jarcento a.K.]] kunvenis la 3-a koncilio en Pataliputra (nuntempe Patna) sub protektado de la reĝo [[Aŝoko]] kaj estrado de la [[monaĥo]] ''Moggaliputta Tissa''. Celo estis unuiĝi pri ununura budhisma instruo. Oni volis ekskludi [[herezulo]]jn kaj malagnoski malverajn instruojn. Dum la koncilio oni tial verkis la libron ''Kathavatthu'', kiu entenis la filozofiajn kaj [[skolastikismo|skolastikajn]] tekstojn. Kune kun la ''sutapitaka'', la skribitajn paroladojn de la budho, kaj la ''vinajapitaka'', la kolekto de ordenaj reguloj, ĝi estas la en la [[palia lingvo]] verkita ''tipitaka'' ([[sanskrite]]: ''tripitaka'', esperante: „trikorbo“, aŭ ''palia kanono''), la plej malnova granda kompilo de budhismaj tekstoj. === Budhismo en sudorienta Azio === Antaŭ la disvastiĝo de Budhismo al Ĉinio en 1-a jarcento P.K., ĝi alvenis en landojn kiuj havis relative pli simplajn civilizojn. Tiel, klerulo Steven Collins skribas pri la "kultura pakaĵo Palilingva" de Budhismo. Tio estas, Budhismo alvenis en Sudorientan Azion ne nur kun instruoj religiaj sed ankaŭe kun unu kompleta kultura modelo, de arto, teknologio, matematico, skriba lingvo, literaturo, kaj eĉ politiko, inter alioj. Tia modelo trovis akcepton en Sudorienta Azio pli-malpli sen ŝanĝoj. === Budhismo en Ĉinio === Tamen, tia tendenco de akcepto entute de Budhismo Palilingva ne daŭris en Ĉinion. Ĉar Ĉinio jam longetempe kultivis sian viglan kaj plene dokumentitan tradicion pri religio, politiko, kaj ekonomio, Budhismo unuafoje alfrontis la defion de renkonti kaj adaptiĝi al tute malsama kaj forta tradicio kultura. Kiel fama ekzemplo, tradiciemensaj Konfuceistoj rezistis doni manĝaĵon, vestaĵon, kaj ŝirmejon al nekonatoj ekster la familio (malsimile kun Sudorienta Azio). Do, en Ĉinio necesis malstreĉi la tradician regulon kiu malpermesis al la monaĥoj amasigi posedaĵojn. Post iom da tempo, fariĝis ofte ke komunumoj monaĥaj posedas ne nur monaĥejojn sed ankaŭe bienojn (kiujn ili ofte luigis por mono) kaj eĉ entreprenojn (ekzemple muelilojn kaj presilojn por fari farunon kaj oleon).<ref name="Jacques Gernet">Jacques Gernet, Buddhism in Chinese Society: An Economic History from the Fifth to the Tenth Centuries (Les aspects économiques du bouddhisme dans la société chinoise du Ve au Xe siècle) [Budhismo en Ĉina Societo: Ekonomika Historio de la Kvina Jarcento al la Deka] (New York: Columbia, 1995).</ref> Fakte, en Ĉinio ĝuste la budhismaj monaĥoj estis la inventintoj de la institucioj de vendi landon, elpruntedoni monon por intereso, kaj papervaluto. Iuj fakuloj taksas Budhismon de la [[dinastio Tang]] (ĉirkaŭ de la 6-a al la 10-a jarcento) la plej frua apero de prakapitalismo en Ĉinio.<ref name="Yu Yingshi">余英時, 《中國近世宗教倫理與商人精神》Zhongguo jinshi zongjiao lunli yu shangren jingshen [Ĉina religia etiko de lastatempaj jarcentoj kaj la spirito komercista] (Taibei: Liangjing, 1993).</ref> Nature, la adaptîgo de budhismo en Ĉinio estis reciproka kaj duon-direkta procezo. Samtempe kiel budhismo ŝanĝis siajn hindajn kutimojn, la indiĝena ĉina kulturo akceptis, iom post iom, budhanajn ideojn, vortojn, kaj eĉ ĉiutagajn aĵojn. (Ekzemple, oni atribuas al budhismo la enkondukon en Ĉinion de seĝoj kaj teo!)<ref name="John Kieschnick">John Kieschnick, The Impact of Buddhism on Chinese Material Culture [La Efiko de Budhismo je Kulturo Materiala de Ĉinio] (Princeton: Princeton University Press, 2003).</ref> Tiu ĉi procezo plirapidiĝis kiam Ĉinio regiĝis de etne neĉinaj "barbaroj" el tradicie budhana centra Azio. Ne post la dinastio Tang, Ĉinio estis plene ĉieiĝita de tielaj ideoj kiel renaskiĝo (sanskrite "samsara") en nenombreblajn, multoblajn vivdaŭrojn, kaj ankaŭ karmo (sanskrite "karma"), signifanta ke ĉiu ago havas neeviteble estontan efekton milionjarfore por la aginto. Tiom forte kaj klare influis Budhismo la lokan konfucean tradicion, ke plurfoje la imperiestraj aŭtoritatuloj provis subpremi ĝin, pli-malpli perforte, instigitaj de konservemulaj Konfuceistoj. Ili maltrankviliĝis pro la daŭre kreskanta riĉo de la monaĥejoj, kaj rekte pro la ofendo portita de tiu barbara instruo (laŭ ilia plendoj) delokiganta la Vojon (ĉine "Dao") propran de la patrujo kaj de siaj antikvaj saĝuloj. Tiel, de la 6-a jarcento al la 10-a (t.e. antaŭ la komenco de la [[dinastio Song]]), okazis en Ĉinio kvar kontraŭbudhanaj persekutadegoj. Poste, neniu tia reokazis ĝis la [[Granda Proletara Kultura Revolucio]] (1966-1976), kaj budhismo daŭre ekzameniĝis kaj regiĝis de ĉiuj sekvaj registaroj. Malgraŭ ilia kontraŭo al budhismo, konfuceaj pensistoj imitis konscie kelkajn budhanajn vidpunktojn kaj strukturojn, precipe en ontologio kaj psikologio. Tiel, ekzemple, la "Novkonfuceistoj" de la dinastio Song (ĉirkaŭ la 11-a jarcento) alprenis faman konceptparon de la Huayana tradicio, nome "principo" kaj "aĵo" (ĉine "li" kaj "shi"), reinterpretante ilin en termoj Konfuceisma-tipaj, kiel la Substanco ontologia de la Vojo aŭ naturo homara kaj la objektoj ŝarĝiĝaj kun morala signifo de la Ĉielo. Eble pli grave, tamen, Novkonfuceismo adoptis ankaŭe kelkajn teknikojn de meditato de Chan 禪 (japane "Zen") budhismo, kreante ion termitan kiel "kvieta sideco" (jingzuo 靜坐).<ref name="Rodney Taylor">Rodney Taylor, The Religious Dimensions of Confucianism (1990).</ref> == Festivaloj kaj praktiko == [[Dosiero:Buddha with monkey.jpg|eta|Pentraĵo pri [[Madhu Purnima]] el [[Laoso]].]] [[Modhu Purnima]] (en [[bengala]] মধু পূর্ণিমা, laŭvorte 'miela plena luno') estas Budhisma festivalo celebrata ĉefe en [[Bangladeŝo]], ĉefe en la regiono de [[Ĉitagongo]]. Ĝi okazas la tagon de [[plenluno]] en la bengala monato Bhadro (Aŭgusto/Septembro). Tiun tagon rememoras okazon en kiu la [[Sidarto Gotamo|Budho]] retiriĝis al naturo de la arbaro Parilejja por alporti pacon inter du kverelantaj frakcioj de disĉiploj. Laŭ legendo, [[simio]] kaj [[elefanto]] nomita Parilejjaka nutris lin dum tiu tempo, la elefanto alportante al li [[frukto]]jn kaj la simio alportante [[abelujo]]n. La simio estis tiom ekscitita kiam la Budho akceptis lian donacon ke li eksaltis el arbo al arbo ĝis falis mortinta. Tamen, li estis tuje revivigita kiel Tavatimsa rezulte de sia malavaremo. [[Budha Tago]] (palie ''Vesākha'', sanskrite ''Vaiśākha'') estas tradicia festo por budhanoj en malsamaj tagoj en [[Barato]], [[Srilanko]], [[Nepalo]], [[Tibeto]], [[Bangladeŝo]], [[Butano]], [[Indonezio]], [[Filipinoj]], [[Singapuro]], [[Vjetnamo]], [[Tajlando]], [[Kamboĝo]], [[Laoso]], [[Malajzio]], [[Birmo]] kaj en aliaj lokoj tra la tuta mondo. [[Budhonasko]] estas budhisma festo por soleni la naskiĝon de la budho Ŝakjamunin. [[Bodiarbo]] estas budhisma festo por soleni la tagon ke la budho Ŝakjamuni atingis sian [[Vekiĝo (budhismo)|bodion]]. [[Ĉajtjo]] estas budhisma preĝhalo kun [[stupao]] ĉe la fono. [[Budhista flago]] estas flago uzata de multaj budhistoj. Ĝi signifas sensektan budhismon kaj estis kreita en la 19-a jarcento. [[Budhisma templo]] estas kultejo por budhistoj. [[Bikŝuejo]] estas loko kie loĝas [[bikŝuo]]j kaj loko de kultado por budhistoj. [[Elhejmiĝo]] estas budhisma rito per kiu domano forlasas sian hejmon por vivi kiel senhejma [[ŝramaneto]] ĉe [[samgo]]. == Tekstoj == La plej antikvaj tekstoj kompilantaj la instruojn de la Budho estas la [[Tripitako]], tri korvoj kun tekstoj en [[Palio]] skribitaj sur palmfolioj, ankaŭ konata kiel la [[Palia Kanono]]. [[Teravado|Teravada Budhismo]] konsideras tiujn ĉi tekstojn la nuran vere fidelan fonton de la vortoj de la Budho. [[Shōbōgenzō]] estas la titolo plej ofte uzita por paroli pri la kolekto de verkoj de la 13-a jarcenta japana bikŝuo kaj fondinto de Soto Zen, Eihei Dōgen. Kelkaj aliaj verkoj ekzistas kun la sama titolo kaj kelkfoje ĝi estas nomita „Kana Shōbōgenzō“ por diferencigi ĝin de tiuj. La termino shōbōgenzō ankaŭ povas esti sinonimo por Budha Darmo vidita de la perspektivo de [[mahajana budhismo]]. == Skoloj kaj organizoj == {{Ĉefartikolo|Skoloj de Budhismo}} [[Dosiero:Young monks of Drepung.jpg|eta|Junaj monaĥoj de budhismo tibeta de Drepung.]] Budhismo ne estas organizita per organizado hierarkia vertikala. La religia aŭtoritato baziĝas sur la sanktaj tekstoj: nome la ''Sutroj'', kiuj estas diskursoj de Budho Gaŭtama kaj liaj disĉiploj. Krom tio, estas multnombra materialo por interpretado al kiu kontribuas instruistoj kaj gravuloj laŭlonge de la historio kiuj estis komentintaj kaj analizintaj ilin. La monaĥa komunumo organiziĝas historie laŭ linioj de transmitado en la tempo, kaj en kelkaj skoloj la ĉenoj de rilatoj inter instruistoj kaj disĉiploj estas ŝlosilaj. La nemonaĥoj ludas alian rolon depende de la praktikado en la du grandaj branĉoj, nome Theravāda (‘skolo de la aĝuloj’) kaj Mahāyāna (‘granda vehiklo’). En la budjismo mahaĝana, la vivo de nemonaĥoj estas konsiderata tiom utila por atingi la [[Nirvano]]n kiom la vivo de monaĥoj, dum ĉe theravada oni emfazas al la vivo de monaĥoj.<ref>[http://mb-soft.com/believe/txh/mahayana.htm] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20180203204444/http://mb-soft.com/believe/txh/mahayana.htm|date=2018-02-03}} Konsultita la 5an de Februaro 2018.</ref><ref>[https://www.buddha101.com/h_early.htm «Buddhism - Early Buddhism and the Development of Theravadan and Mahayanan Buddhism». buddha101.com.] Konsultita la 5an de Februaro 2018.</ref> Laŭ alia klasigo estas tre ofta identigi trian branĉon; la Vajrayāna (aŭ Tantreca), kiu povas esti konsiderata parto aŭ dividaĵo de Mahaĝana.<ref>«The Three Vehicles: Hinayana, Mahayana and Tantrayana». viewonbuddhism.org. [http://viewonbuddhism.org/vehicles.html] Konsultita la 5an de Februaro 2018.</ref> Tiu religia organizado sencentrigita permesis enorman flekseblecon de vidpunktoj, variaĵoj kaj fokuziĝoj.<ref>«Guide To Divinity - Buddhism». Universal Life Church Monastery. [https://www.themonastery.org/guide-to-divinity/buddhism] Konsultita la 5an de Februaro 2018.</ref> La variantoj de budhismo estis kreitaj pere de dividaĵoj laŭlonge de la tempo de la doktrinaj diskutpunktoj, same kiel siavice pere de diversaj sociaj kaj geografiaj kuntekstoj, kiel ĉe arbo kun multaj branĉoj.<ref>«Fundamentals of Buddhism: A Modern Perspective». buddhanet.net. [http://www.buddhanet.net/funbud1.htm]{{404|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Konsultita la 5an de Februaro 2018.</ref> === Diversaj skoloj === [[Dosiero:Seokguram Buddha.JPG|eta|Bildo de [[budho Gotamo]] ĉe la groto Seokguram ĉe la templo Bulguksa en [[Sudkoreio]].]] '''Yāna''' (Sanskrito kaj Palio por veturilo) estas metodo de spirita praktiko en budhismo kaj estas ĉefe uzita por paroli pri dividoj de pluraj skoloj de budhismo laŭ ilia tipo de praktiko. La [[Dharmaguptaka]] (Sanskrito; ĉine 法藏部, pinjine Fǎzàng bù) estas unu el la dekok aŭ dudek skoloj de antikva budhismo, depende de la fonto. Onidire, ili originis el alia sekto, Mahīśāsaka. Dharmaguptaka havis gravan rolon en antikva Centra Azia kaj [[Ĉina Budhismo]], kaj ilia [[Prātimokṣa]] (monaĥa regularo por bikŝuoj kaj bikŝuinoj) ankoraŭ estas uzataj en Orientaj Aziaj landoj ĝis hodiaŭ, inkluzive en Ĉinio, Vjetnamio, Koreio, kaj Japanio. [[Korea budhismo]] distingiĝas de aliaj formoj de budhismo per sia peno solvi kion estas konsideritaj malkonsistoj en Mahajana budhismo. Koreaj bikŝuoj de frua korea budhismo kredis, ke la tradicioj, kiujn ili ricevis el fremdaj landoj estis interne malkonsistaj. [[Japana budhismo]] estas la budhismo praktikita en Japanio ekde ĝia oficiala enkonduko en la jaro 552 K.E. laŭ la Nihon Shoki de Baekje, Koreio de bikŝuoj. Budhismo havis gravan influon ĉe la disvolviĝo de la japana societo kaj daŭras kiel influa aspekto de la kulturo ĝis hodiaŭ. [[Mahajano]] (sanskrite kaj palie mahâyâna, "granda veturilo") estas skolo de la budhismo unue bazita sur la (nun perdiĝinta) sanskrita versio de la Tripitako, poste sur ties (ankoraŭ ekzistantaj) tradukoj ĉina (en Ĉinio, Koreio, Japanio kaj Vjetnamio) kaj tibeta (en Tibeto, Nepalo, Mongolio kaj Siberio). Grava koncepto por kompreni mahajanismon estas tiu de Bodhisatvo. [[Praĝnja paramito]] (sanskrite Prajñāpāramitā) povas esti tradukita kiel saĝperfektigado en Mahajana budhismo. Prajñāpāramitā signifas tiun perfektan manieron serĉi la naturon de realo, same kiel korpon de sutroj kaj la personigon de la koncepto en la bodisatvon konatan kiel la Granda Patrino (tibete Yum Chenmo). [[Tibeta budhismo]] estas la formo de Budhismo en Tibeto, Mongolio kaj partoj de Ĉinio kaj Siberio; ĝin praktikas ankaŭ la kalmukoj en la eŭropa parto de Rusio kaj, ekde la fino de la 19-a jarcento, grupoj en la cetera Eŭropo kaj Ameriko. Alternative oni ankaŭ uzas la terminon [[Lamaismo]], sed ĝi estis kontroversa kaj multaj tibettradiciaj budhanoj malakceptas ĝin. {{Ĉefartikolo|Purlanda Budhismo}} [[Dosiero:Seated Buddha Amitabha statue.jpg|eta|Statuo de la budho Amitabo sidanta en meditado. [[Borobuduro]], [[Javo]], [[Indonezio]].]] '''Purlanda Budhismo''' ([[ĉina lingvo|ĉine]]: 淨土宗, Jìngtǔzōng; {{lang-ja|浄土仏教<ref>[http://www.i-ipi.com/book/purpose_of_life/purpose You Were Born For a Reason] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20131029193452/http://www.i-ipi.com/book/purpose_of_life/purpose |date=2013-10-29 }} {{wayback|url=http://www.i-ipi.com/book/purpose_of_life/purpose |date=20131029193452 }}</ref>}}, ''Jōdo bukkyō''; [[Korea lingvo|korea]]: {{lang|ko-Hang|정토종}}, ''jeongtojong''; [[vjetnama lingvo]]: ''{{lang|vi|Tịnh Độ Tông}}''), konata ankaŭ kiel ''Amitabismo''<ref>[http://www.britannica.com/eb/article-9007174/Amidism Amidism, Britannica Online Encyclopedia]</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20080511074509/http://www.bartleby.com/65/pu/PureLand.html Amidism The Columbia Encyclopedia]</ref> esperantlingve, estas vasta skolo de [[mahajano|mahajana budhismo]] kaj unu el la plej praktikataj tradicioj de budhismo en [[Orienta Azio]]. La Pura Lando estas tradicio de budhisma instruado, kiuj koncernas la [[amitabo|budhon Amitabo]]. La tri ĉefaj tekstoj de la tradicio, konataj kiel la "Tri Purlandaj Sutroj", estas la ''Sutro de Senfina Vivo'', la ''Sutro de Amitabo'' kaj la ''Sutro de Kontemplado''. La praktikoj kaj konceptoj koncernantaj la Puran Landon troviĝas en la baza [[kosmologio]] de mahajana budhismo kaj estas grava elemento de la mahajanaj tradicioj de [[Ĉinio]], [[Japanio]], [[Koreio]], [[Vjetnamio]], kaj [[Tibeto]]. La termino "Purlanda budhismo" referencas kaj al la [[soteriologio]] de mahajana budhismo, kiuj plej bone kompreniĝas kiel la "Purlandaj tradicioj" aŭ "Purlandaj instruado," kaj al la apartaj Purlandaj sektoj disvolviĝintaj en Japanio. Aliaj skoloj kaj sektoj estas [[Mahīśāsaka]], [[Soto]], [[Vaĝrajano]], [[Teravado]]... [[Greka Budhismo]] aŭ ''Grekbudhismo'' estas la kultura [[sinkretismo]] inter Helenisma kulturo kaj Budhismo, kiu disvolviĝis inter la 4a kaj la 5a jarcentoj en [[Baktrio]] kaj la [[Hinda subkontinento]], koresponde al la teritorioj de nuntempaj Afganio, Taĝikio, Hindio, kaj Pakistano. Ĝi estis kultura konsekvenco de longa ĉeno de interagado kiu ekis pro grekaj enmigradoj en Hindion el la epoko de [[Aleksandro la Granda]] kaj ties posta sekvo. La [[dalita budhisma movado]] (konsiderata kiel Navajana, t.e. nova skolo, de iuj Ambedkaranoj) estas movado de budhisma revivigado en Barato ekde la 19-a jarcento. Ĝi ricevis sian plej substancan impeton en 1956 de la voko de B. R. Ambedkar por la konvertiĝo de dalitoj al Budhismo por eskapi socion bazitan sur [[kasto]], kiu konsideris ilin kiel la plej malaltajn en la hierarkio. Ambedkar rigardis Budhismon kiel manieron fini la baratan kastosistemon. [[Sekulara Budhismo]] - foje nomata agnostika budhismo, ateisma budhismo, aŭ naturalisma budhismo - rilatas al vidpunktoj pri budhismo, kiuj distancigas sin de metafizikaj, esoteraj aŭ magiaj aspektoj de budhanaj tradicioj. La [[Budhana Ligo Esperantista]] (BLE) estas ligo de geesperantistaj budhanoj el pluraj landoj. BLE refondiĝis dum la UK en Fortaleza 2002 kaj ĝis hodiaŭ estas aktiva. === Diversaj gravuloj === * [[Mahaviro]] == Kvanto de budhistoj en la mondo == [[Dosiero:Kamakura Budda Daibutsu front 1885.jpg|dekstra|eta|Skulptaĵo de la [[budho Amitabo]] en [[Kamakuro]], [[Japanio]].]] [[Dosiero:2016_Singapur,_Chinatown,_Świątynia_i_Muzeum_Relikwi_Zęba_Buddy_(04).jpg|eta|Templo de la relikva dento en [[Singapuro]].]] Ĝenerale la budhismo estis enkondukita en multaj landoj sen eniri en rekta konflikto kontraŭ la [[Indiĝena religio|indiĝenaj religioj]], sed tre ofte, interŝanĝante influojn. Diference disde aliaj religioj, la budhismo konas nek la koncepton de [[religia milito]], nek la devigan [[Konverto (religio)|konvertiĝon]], nek konsideras la koncepton de [[herezo]] kiel io ĉiam malbona.<ref>Bhante Dhammika. «Guide To Buddhism A To Z». buddhisma2z.com. [http://www.buddhisma2z.com/content.php?id=171] Konsultita la 5an de februaro 2018.</ref> Kvankam ja ekzistis kelkaj historiaj epizodoj de violentaj konfliktoj pro aferoj de [[doktrino]] aŭ de [[ĉikanado]] al [[disidento]]j aŭ al kelkaj [[minoritatoj]] (kiel aktuale en [[Birmo]] kontraŭ la islamaj [[rohinĝoj]]), tiuj estas esceptaj en religio kiu iĝis majoritata en Azio dum historio de 2500 jaroj.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.clear-vision.org/Schools/Students/Ages-17-18/movements-philosophies/Buddhism-West.aspx|titolo=Buddhism in the West|verko=clear-vision.org}}</ref><ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.historyworld.net/wrldhis/plaintexthistories.asp?historyid=ab77|titolo=HISTORY OF BUDDHISM|verko=historyworld.net|alirdato=2018-02-05|arkivurl=https://web.archive.org/web/20180201220726/http://www.historyworld.net/wrldhis/PlainTextHistories.asp?historyid=ab77|arkivdato=2018-02-01}}</ref><ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://studybuddhism.com/es/budismo-tibetano/acerca-del-budismo/el-mundo-del-budismo/la-difusion-del-budismo-en-asia|titolo=La difusión del budismo en Asia|verko=StudyBuddhism.com}}</ref> La pluraleco de fokuziĝoj kaj la akcepto de diferencaj doktrinaj vidpunktoj estis historie io kunhavata kaj akceptita en la budhisma komunumo, kio rezultis en enorma kvanto de religia kaj filozofia literaturo.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://buddhism.about.com/b/2012/05/28/is-there-such-a-thing-as-a-buddhist-heretic.htm|titolo=What do Buddhists believe - Beliefs of Buddhism|aŭtoro=Barbara O'Brien|verko=About.com Religion & Spirituality|alirdato=2018-02-05|arkivurl=https://web.archive.org/web/20140412014446/http://buddhism.about.com/b/2012/05/28/is-there-such-a-thing-as-a-buddhist-heretic.htm|arkivdato=2014-04-12}}</ref> La ĉirkaŭkalkuloj pri la nombro de budhistoj en la mondo ege varias, laŭ la diferencaj fontoj disponeblaj<ref>US State Department's International Religious Freedom Report 2004</ref><ref>Adherents.com</ref><ref>Garfinkel, Perry. «Buddha Rising.» ''National Geographic'', decembro 2005: 88-109.</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.cia.gov/cia/publications/factbook/geos/xx.html|title=CIA - The World Factbook -- World|work=archive.org|urlarchivo=https://web.archive.org/web/20060823202608/https://www.cia.gov/cia/publications/factbook/geos/xx.html#People|fechaarchivo=23a de aŭgusto 2006|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2018-02-05|arkivurl=https://web.archive.org/web/20060823202608/https://www.cia.gov/cia/publications/factbook/geos/xx.html|arkivdato=2006-08-23|accessdate=2018-02-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060823202608/https://www.cia.gov/cia/publications/factbook/geos/xx.html|archivedate=2006-08-23}}</ref> kaj la plej malaltaj ĉirkaŭkalkuloj estas inter 200 kaj 330 milionoj de [[Sekvantaro|sekvantoj]].<ref name="buddhanet.net">{{Citaĵo el la reto|url=http://www.buddhanet.net/e-learning/history/bud_statwrld.htm|titolo=Buddhist Studies: Number of Buddhist World-wide|verko=buddhanet.net|alirdato=2018-02-05|arkivurl=https://web.archive.org/web/20180118193352/http://www.buddhanet.net/e-learning/history/bud_statwrld.htm|arkivdato=2018-01-18}}</ref> La budhisma retejo [[Buddhanet]] konsideras ke 350 milionoj estas la cifero plej interkonsentita,<ref name="buddhanet.net"/> kiu ne inkludas la personojn kiuj nur simpatias kun la budhismo aŭ kiuj sekvas la budhismon flanke de alia religio iel kongrua kiel [[taoismo]], [[ŝintoismo]] aŭ [[kristanismo]], io kio ne estas malofta.<ref name="thedhamma.com">{{Cite web|url=http://www.thedhamma.com/buddhists_in_the_world.htm|title=Buddhists in the World - The Dhamma - thedhamma.com - Vipassana Foundation|work=thedhamma.com|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2018-02-05|arkivurl=https://web.archive.org/web/20161029210005/http://www.thedhamma.com/buddhists_in_the_world.htm|arkivdato=2016-10-29|accessdate=2018-02-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161029210005/http://www.thedhamma.com/buddhists_in_the_world.htm|archivedate=2016-10-29}}</ref> La retaĵo [[Adherentes.com]] establas la nombron de budhistoj en 375 milionoj (6 % de la [[tutmonda loĝantaro]]).<ref>{{Cite web|url=http://www.adherents.com/Religions_By_Adherents.html|title=Major Religions Ranked by Size|work=adherents.com|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2018-02-05|arkivurl=https://web.archive.org/web/20080615140203/http://www.adherents.com/Religions_By_Adherents.html|arkivdato=2008-06-15|accessdate=2018-02-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070707044255/http://www.adherents.com/Religions_By_Adherents.html|archivedate=2007-07-07}}</ref> En ajna el tiuj kalkuloj budhismo estas la kvara religio plej granda de la mondo post [[kristanismo]], [[islamo]] kaj [[hinduismo]], sekve de la [[tradicia ĉina religio]]. Aliaj kalkuloj ne tiom moderaj plialtigas la kvanton de budhistoj al 500 milionoj,<ref name="thedhamma.com"/> sed la preciza nombro ĝenerale estas necerta kaj malfacile difinebla pro la propraj karakteroj de la budhismo kaj pro la trajtoj de la landoj kie ĝi etendiĝis. Tio signifas ke la budhismo estas el la plej grandaj religioj de la homaro laŭ nombro de sekvantoj. Tiuj ciferoj pliiĝis konsiderinde post tiuj rekoltitaj en la 20-a jarcento, ĉefe ĉar en landoj kiel Ĉinio ekaperas informoj post ties politika malfermiĝo. Simile, en Barato okazis amasaj konvertoj al la budhismo fare de centoj da miloj da personoj apartenantaj al la [[kasto]] de la netuŝeblaj ([[Dalito]]j) malkontentaj pri la kastoseparado oficialigita de hinduismo. La majoritato de budhistoj estas en Azio. Por atingi tutmondan kalkulojn pli precizan, la precipa malfacilo estas ekhavi ciferon pri [[Ĉinio]]. La buddismo havas gravan historian enradikigon en tiu lando, sed ĝi estas oficiale lando de [[ateismo]], kie krom oni praktikas popolan tradician ĉinan religion tre heterogena kaj [[sinkretismo|sinkretisma]] kiu, inter aliaj, inkludas budhismajn elementojn, kaj kiu ofte estas listita separita. En la landoj de [[Okcidenta civilizo|Okcidento]] la nombro de budhistoj ege kreskiĝis en la lastaj 50 jaroj.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.buddhanet.net/e-learning/buddhistworld/to-west.htm|titolo=The Buddhist World: Spread of Buddhism to the West|verko=buddhanet.net|alirdato=2018-02-05|arkivurl=https://web.archive.org/web/20180926125934/http://www.buddhanet.net/e-learning/buddhistworld/to-west.htm|arkivdato=2018-09-26}}</ref> En [[Okcidenta Eŭropo]] la budhismo havas ĉirkaŭ 20 milionojn da sekvantoj kaj ĝi estas nuntempe la 5 % de la loĝantaro. En Usono la budhismo havas grandan enplantadon kun ĉirkaŭ kvar milionoj da sekvantoj.<ref>{{Cite web|url=http://www.pluralism.org/resources/statistics/index.php|title=Statistics|work=pluralism.org|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2018-02-05|arkivurl=https://web.archive.org/web/20160306132541/http://pluralism.org/resources/statistics/index.php|arkivdato=2016-03-06|accessdate=2018-02-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160306132541/http://pluralism.org/resources/statistics/index.php|archivedate=2016-03-06}}</ref> Alia malfacilaĵo por kalkuli la nombron de budhistoj kuŝas en la determino ĉu la nombro referencas al la personoj ekskluzive budhistaj aŭ ankaŭ al tiuj kiuj praktikas la budhismon samtempe kun alia religio sinkretike kiel okazas en Ĉinio kaj [[Japanio]].<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://science.jrank.org/pages/11387/Syncretism-Syncretism-in-Japanese-Shinto.html|titolo=Syncretism - Syncretism In Japanese Shinto|verko=jrank.org|alirdato=2018-02-05|arkivurl=https://web.archive.org/web/20180207005128/http://science.jrank.org/pages/11387/Syncretism-Syncretism-in-Japanese-Shinto.html|arkivdato=2018-02-07}}</ref><ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://jpnreligions.weebly.com/religions.html|titolo=Religions|verko=Japanese Religions}}</ref><ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://asiasociety.org/countries/religions-philosophies/chinese-belief-systems|titolo=Chinese Religions and Philosophies|verko=Asia Society}}</ref><ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.class.uidaho.edu/ngier/syncretism.htm|titolo=College of Letters, Arts and Social Sciences|verko=uidaho.edu}}</ref> == Kalendaro == {{Ĉefartikolo|Budhisma kalendaro}} La [[budhisma kalendaro]] estas [[lunsuna kalendaro]] uzata en la [[Hindoĉinio|sudorientaj aziaj landoj]] de [[Kamboĝo]], [[Laoso]], [[Birmo]] kaj [[Tajlando]], kaj, por religia kialoj, en [[Srilanko]]. La malnova budhisma lunsuna kalendaro nenie plu estas oficiala. La budhisma kalendaro de Tajlando, kiu estas reagordita [[Gregoria kalendaro]], estas la oficiala taja kalendaro. ==En Esperanto aperis== [[Dosiero:1956 Ekrigardo al Budhismo.jpeg|eta]] R. L. Soni. '''Ekrigardo al Budhismo'''. Eld. Budhana Ligo Esperantista, [[Prestatyn]] ([[Denbighshire]], [[Kimrio]]), 1956. {{citaĵo|La broŝuro prezentas tre koncizan enkondukon al la budaisma doktrino, proponata al la multokupita leganto, neinformata pri enhavo kaj potencoj de [[budhismo]]. Ĝi celas servi la budaisman movadon kaj pli bonan komprenon inter [[budhano]]j kaj la cetera mondo por ke per la renaskiĝo de budaismo la mondo povu saviĝi. Estas montrata kelkaj fundamentaj doktrinoj de budhidmo. La mondo estas malsana pro la suferado kiun kaŭzas la avido, t.e. la egoisma deziro asociigi kun ĉio kion ni amas kaj disiĝi de ĉio kion ni malamas. Tiuj egoismaj deziroj kutime kondukas al seniluziiĝo, al suferado. Por forigi la suferadon la homo superregu tiujn avidojn sekvante la vojon de mem-venko, vojon kiu kondukas al Nirvano, la stato de perfekta ripozo, foresto de deziro, iluzio kaj malĝojo. Menciinte la plej gravajn kontribuaĵojn kiujn budaismo faris en la pasinteco por la bono de la mondo, la broŝuro proklamas ke la okcidenta civilizacio urĝe bezonas la forton de la racia, sublima religio, [[konsolo]] kaj espero de triono de la homaro, por eskapi la teruraĵojn de nova mondmilito kaj atingi [[feliĉo]]n, prosperon kaj pacon. F. C.|[[Belga Esperantisto]] - Numero 346, Decembro, 1956}} == Enciklopedio de Esperanto == {{Hinda filozofio}} [[Enciklopedio de Esperanto - B|EdE-B]] '''Budhismo'''. Religio de almenaŭ kvinono de la loĝantaro de la tero, sur doktrinoj de paco kaj pacamo, racia pravigo de altruismo. E-grupo ĉe la Ootani B-a Univ. en Kioto de feb. 1922 ĝis marto 1926 eldonis gazeton La Paco, red. de Kozo Tanijama. En 1925 A. C. March el London kaj Edgar Grot el Riga klopodis por fondi Int. Ligon de budhanaj E-istoj, kaj proks. samtempe fondiĝis "Budhana Rondo", sed nek unu, nek la alia atingis vere int. vivon. Nur en la gazeto "Budhhism in England" aperadis Esperanta fako de tiam ĝis 1930. En januaro 1930 [[Budhana Ligo Esperantista]] ekagadis, elsendante bultenon ''La Budho'', kiu poste fariĝis kvaronjara organo. Samjare japanoj sekvis per fondo de [[Japana Budhana Ligo Esperantista ]]. BLE havas centron ĉe Geo. H. Yoxon, 8 Elmwood Drive, Heswall (Cheshire) Anglio, kaj JBLE ĉe Takakura-kaikan, Rokujo-Takakura, Kioto, Japanio. Vasta agado kuŝas antaŭ la liganoj: la traduko de la ampleksa budhana "biblio" (Tripitako) de kanonaj skribaĵoj, la enkonduko de Esperanto en budhanaj landoj, precipe pere de la misiistaj organizaĵoj kaj la konigo de la doktrinoj de [[Budho]] al la Esperantistoj de la okcidento. GEO H. YOXON. Atentu ankaŭ pri la japana asocio [[Bukkyō Dendō Kyōkai]], kiu eldonis [[esperanto|esperantan]] version de "La instruoj de Budho (仏教聖典)" en [[1983]]. == Bildaro == <gallery> Dosiero:Jiuhuashan bodhisattva image.jpg|[[Bodhisatvo]] [[Quan Âm]] de [[Trung Quốc]]. Dosiero:Buddha.jpg|Siddharta Gotama - Budho. Dosiero:BuddhistTriad.JPG|Frua Mahaĝana Budhismo. Dosiero:Buddha Kopf.jpg|Budho Ŝakjamuni. Dosiero:Gradigita instruo de Budho.png|alt=La gradigita instruo de Budho en ses stadioj laŭ la Palia Kanono.|La gradigita instruo de Budho en ses stadioj laŭ la Palia Kanono. Dosiero:Gradigita instruo de Budho Kvar Noblaj Veroj.png|alt=La Kvar Noblaj Veroj laŭ la Palia Kanono.|La Kvar Noblaj Veroj laŭ la Palia Kanono. Dosiero:Gradigita instruo de Budho Nobla Okobla Pado.png|alt=Nobla Okobla Pado laŭ la Palia Kanono.|Nobla Okobla Pado laŭ la Palia Kanono. Dosiero:1956 Ekrigardo al Budhismo.jpeg|''Ekrigardo al Budhismo'', 1956. </gallery> == Budhisma terminaro kaj konceptaro == * [[Kakaro]] * [[Nesatigebla Fantomo]] * [[Tara (budhismo)|Tara]] == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == {{Portalo|Budhismo}} * [http://www.budhano.cn/vikio/index.php/BONA_DEMANDO_KAJ_BONA_RESPONDO Bonaj demandoj kaj bonaj respondoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20131024135637/http://www.budhano.cn/vikio/index.php/BONA_DEMANDO_KAJ_BONA_RESPONDO |date=2013-10-24 }} * [[Virto]] * [[Frua Budhismo]] * [[Hinduismo]] * [[Hòa Hảo]] * [[Ĝajnismo]] * [[Taoismo]] * [[Zaratuŝtrismo]] * [[Sikismo]] * [[Karmo]] * [[Sutro]] * [[Dalai-lamao]], [[Dalai Lamao]] * [[Lumbini]] * [[Bengalaj budhistoj]] * [[Budhismaj pilgrimejoj]] * [[Vajroĉano]] * [[Djano]] * [[Darmo-rado]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|commonscat=Buddhism|n=Kategorio:Budhismo|q=Budhismo|s=Kategorio:Budhismo|ReVo=buda.0ismo}} * [http://budhana.org/ Budhana Ligo Esperantista] * [http://www001.upp.so-net.ne.jp/jble/budhismo_esp.html Japana Budhana Ligo Esperantista] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20050308073044/http://www001.upp.so-net.ne.jp/jble/budhismo_esp.html |date=2005-03-08 }} * [http://www.budhano.cn/ Ĉina Budhana Retejo Esperantista] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160614075635/http://www.budhano.cn/ |date=2016-06-14 }} * [http://www.budhano.cn/podkasto/ Retradio de Ĉina Budhana Retejo Esperantista] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120415223406/http://www.budhano.cn/podkasto/ |date=2012-04-15 }} * [http://india.asinah.net/en/wikipedia/b/bu/buddhism_1.html Budhismo en Asinah Barata enciklopedio (angle)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20040408000207/http://india.asinah.net/en/wikipedia/b/bu/buddhism_1.html |date=2004-04-08 }} * [http://aleph.onb.ac.at/F/XEKPFR36NXHHREP28RĤ9JRSE3H5XQLML4GUVQM1Y4FE3CY4GG-01768?func=find-b&request=budhismo&find_code=WRD&x=4&y=6 Esperantaj verkoj pri Budhismo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160307030032/http://aleph.onb.ac.at/F/XEKPFR36NXHHREP28R%C4%A49JRSE3H5XQLML4GUVQM1Y4FE3CY4GG-01768?func=find-b&request=budhismo&find_code=WRD&x=4&y=6 |date=2016-03-07 }} en la [http://aleph.onb.ac.at/F/XEKPFR36NXHHREP28RĤ9JRSE3H5XQLML4GUVQM1Y4FE3CY4GG-01768?func=find-b&request=budhismo&find_code=WRD&x=4&y=6 Kolekto por Planlingvoj kaj Esperantomuzeo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160307030032/http://aleph.onb.ac.at/F/XEKPFR36NXHHREP28R%C4%A49JRSE3H5XQLML4GUVQM1Y4FE3CY4GG-01768?func=find-b&request=budhismo&find_code=WRD&x=4&y=6 |date=2016-03-07 }} * [http://stanobelov.blogspot.com/search/label/budhismo Artikoloj pri budhismo] {{eo}} * [https://ramonmoralescastel.wordpress.com/ Budhismo kaj Esperanto] {{eo}} * [https://ramonmoralescastel.wordpress.com/2018/10/18/la-gradigita-instruo-de-la-budho-en-ses-stadioj-anupubbi-katha/ La Gradigita Instruo de la Budho en ses stadioj], blogero de RAMÓN E. MORALES C., aldonita la 10an de oktobro 2018 * [https://www.bdk.or.jp/pdf/buddhist-scriptures/17_esperanto/TheTeachingofBuddha.pdf La instruoj de Budho], dua iomete reviziita versio en Esperanto (pdf), kreita de YAMAGUTI Sin'iti, la prezidanto de Japana Budhana Ligo Esperantista, aldonita la 27an de junio 2020 {{eo}} {{Havenda artikolo|Budhismo}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Budhismo| ]] [[Kategorio:Religio]] 09aq4hnkg8xe0wrkzn96hzkw0p7m1gb 0 513 9494698 9485340 2026-10-17T10:11:59Z Sj1mor 12103 9494698 wikitext text/x-wiki {{Informkesto geografiaĵo| lando <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Bahamoj | devena_nomo = | alia_nomo = {{Lang-en|The Bahamas}} | kategorio = [[landinsulo|insula lando]] <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = LocationBahamas.svg | dosiero_priskribo = Situo de Bahamoj | dosiero_kompl = <!-- *** Simboloj *** --> | flago = Flag of the Bahamas.svg | flago_noto = | blazono = Coat of arms of the Bahamas.svg | blazono_noto = [[Bahamoj#Blazono|Blazono]] <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = The Commonwealth of The Bahamas | moto = "Forward, Upward, Onward, Together"<br />("Antaŭen, Supren, Pluen, Kune") | kromnomo = Komunumo de La Bahamoj | himno =March On, Bahamaland | himno_dosiero = <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Bahamoj | lando_flago = 1 | regiono_tipo = | regiono = | histregiono_faldo = | histregiono = | histregiono1 = | histregiono2 = | histregiono3 = <!-- *** Familio *** --> | parenco = Atlantika oceano | limo = | parto_faldo = | parto_tipo = | parto = | parto1 = | parto2 = | parto3 = | parto4 = | parto5 = | parto6 = | parto7 = | ĉefurbo =Nasaŭo | urbo = | urbo1 = | konstruaĵo = | rivero_faldo = | rivero = | ŝoseo_tipo = | ŝoseo = | ŝoseo1_tipo = | ŝoseo1 = | ŝoseo2_tipo = | ŝoseo2 = | montaro = <!-- *** Situo *** --> | ĉefurbo_situo = [[Nasaŭo (Bahamoj)|Nasaŭo]] | koordinatoj_ne_en_titolo = true | ĉefurbo_leviĝo = | ĉefurbo_lat_d = 25 | ĉefurbo_lat_m = 04 | ĉefurbo_lat_s = 0 | ĉefurbo_lat_NS = N | ĉefurbo_long_d = 77 | ĉefurbo_long_m = 20 | ĉefurbo_long_s = 0 | ĉefurbo_long_EW = W | plej_alta_situo = | plej_alta_leviĝo = 63 | plej_alta = Mount Alvernia | plej_malalta = | plej_malalta_leviĝo = <!-- *** Dimensioj *** --> | areo = 13940.0 | areo_rondumo = 1 | areo_akvo <!-- *** Loĝantaro *** --> | loĝantaro = 332634 | loĝantaro_dato = 2018 | loĝantaro_denseco = auto <!-- *** Historio & gvidantaro *** --> | establita = 10-a de julio 1973 | establita_tipo = Estiĝo | establita_noto = sendependeco de [[Unuiĝinta Reĝlando|Granda Britio]] | gvidantaro = | gvidantaro_tipo = | gvidantaro_noto = | ĉefulo =Hubert Minnis | ĉefulo_tipo =ĉefministro | ĉefulo_partio =Free National Movement (Libera Nacia Movado) | ĉefulo1 =Sir Cornelius A. Smith | ĉefulo1_tipo = [[Ĝenerala guberniestro de la Bahamoj|ĝenerala guberniestro]] <br /> (ekde junio 2019) | ĉefulo1_partio = | ĉefulo2 = [[Reĝo]] [[Karlo la 3-a (Britio)|Karlo la 3-a]] (ekde [[2022]]) | ĉefulo2_tipo = ŝtatestro <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = [[Mezeŭropa tempo|MET]] ([[UTC-5]]) | horzono_DST = | areo_kodo = +1242 | areo_kodo_tipo = | kodo = 044 BHS BS | kodo_tipo = | kodo1 = BS | kodo1_tipo = Aŭtokodo | kodo2 = .bs | kodo2_tipo = Interreta domajno <!-- *** Liberaj kampoj *** --> | libera = | libera_tipo = | libera1 = [[Bahama dolaro]] | libera1_tipo = [[Valuto|Monunuo]] | libera2 = [[angla lingvo|angla]] | libera2_tipo = Lingvo | libera3 = | libera3_tipo = <!-- *** Mapoj *** --> | mapo = | mapo_priskribo = Situo de Nasaŭo enkadre de Bahamoj | mapo_lokumilo = Bahamoj | mapo1 = The Bahamas on the globe (Americas centered).svg | mapo1_fono = | mapo1_priskribo = | mapo1_lokumilo = | regiono-ISO = BS | mapligilo = jes | zomo = 5 <!-- *** Retpaĝoj *** --> | commons = | retpaĝo = | portalo = <!-- *** Notoj *** --> | notoj = <!-- aldonoj el la dua informkesto --> | nombro de subunuo=30 loĝataj, 700 koralaj rifinsuloj | nombro de subunuo tipo = Nombro de insuloj | ĉefa parto=Granda Bahamo | ĉefa parto_tipo = Ĉefa insulo }} '''Bahamoj''' ({{lang-en|The Bahamas}} [bahamaz]), oficiale la '''Komunumo de Bahamoj''', estas lando ene de la [[Lukaja Arkipelago|Lukaja Insularo]] kaj ŝtato en la [[Atlantiko|Atlantika Oceano]], norde de la insularo [[Grandaj Antiloj]], norde de [[Kubo]], nordokcidente de la insulo [[Hispaniolo]] (dividita inter [[Haitio]] kaj [[Domingo]]) kaj de [[Turkoj kaj Kajkoj]], sudoriente de [[Usono|Usona]] ŝtato [[Florido]], kaj oriente de la [[Floridaj Rifoj]]. La ŝtato konsistas el pli ol 700 insuloj kaj insuletoj, inter kiuj nur 300 estas loĝataj. Ĝi estas 97% de la areo de la Lukaja Insularo, kaj enhavas 88% de la loĝantaro. La Reĝa Defenda Forto de Bahamoj priskribas, ke Bahama teritorio ampleksas 470,000 kvadrataj kilometroj da oceano. [[Biogeografio|Biogeografie]] la insularo apartenas al la kariba [[ekoprovinco]] de la [[Neotropiso|neotropisa]] [[ekozono]] laŭ la [[tipologio]] de la [[WWF|WWF (Monda Natur-Fonduso)]]. La ĉefurbo estas [[Nassau (Bahamoj)|Nasaŭo (Nassau)]] sur la insulo [[New Providence]]. Ĝia [[Indico de homa disvolviĝo]] kaj [[MEP (ekonomio)|MEP]] faras ĝin unu el la plej disvolviĝintaj landoj en la [[Okcidentaj Indioj]]. == Nomo == La nomo ''Bahamoj'' plej probable devenas el aŭ la [[Taina lingvo|tainlingva]] ''{{Lang|tnq|ba ha ma}}'' ("granda supra meza lando"), kiu estis termino por la regiono uzata de la indiĝenaj popoloj,<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=Bahama Saga: The epic story of The Bahama Islands|url=https://archive.org/details/bahamasagaepicst0000barr|aŭtoro=Peter Barratt|jaro=2004|paĝo=[https://archive.org/details/bahamasagaepicst0000barr/page/47 47]}}</ref> aŭ eble el la [[Hispana lingvo|hispana]] ''{{Lang|es|baja mar}}'' ("malprofunda maro" aŭ "malalta [[tajdo]]") pro la malprofundaj akvoj de la areo. Alternative, ĝi eble devenas de ''{{Lang|tnq|[[Guanahani]]}}'', loka nomo de neklara signifo. En la angla, la vorto ''The'' ("la") estas havenda parto de la mallonga formo de la nomo kaj estas tial majuskla. La Konstitucio de la Komunumo de Bahamoj, la fundamenta leĝo de la lando, majuskligas la "T"n en la angla nomo "The Bahamas".<ref>Registaro de la Bahamoj [https://www.bahamas.gov.bs/wps/portal/public/About%20The%20Bahamas/Constitution/!ut/p/b1/vVPLdqJAEP2WfMCEbugHLDvyEJXmjcCGoxjBR4MKavDrx8zMIplzJtlM0r3q07fqVt1bJeVSKuXN4rKpFv2mbRb713dOCgVYDmNIdSwMCLBjb8Y8OpZdiO-A7AMAAr_jLRc5xv3bNUcM2NBAY8XXFRACaS6lUSa_6J1dWXawPvjdlgUHmyQ1X-n2eXaGm8pDvWAjXngpfomxq0HlXHal4CdhWEorGw2hKaZN88RCoybHS83j56ZuT5d9lEZDuH7BnXIaYx5TS8jVFKXzOnPYygfE6IrjVQSJmFomrxVe50cnSkvNxEPVHkjdreJzTzLjDLq9eTTzJVi6bao6qfYMnnD18PCnf_CPw8Bn-k2kfLMUj9dSPIJHqEAKZUgRpVTDGJK7PPmHGabyJ4BXB34BPigxuwPomwxRAu4mARaE0Acqh1IkpQAV4XY42LfdLdiCq8xnJXD0wIM7AKNomfDIGhw-4eEpcGAMbmGUT5ybD7tdNfQ88lZJED8xnS1gfPmb0JUj7U44gmQa4_tQoK8mtLCr3jWikcewDCwXfjeh8q2SWp4LvrzDd0OD_P_v4btNUTUCMVWRphKAkEqlZJshqqv2VbejYtT240WndU_-bm6wXifZrOSbTSDaMtRUq5jgcG9Ul6gpf8wvqjOlsN1Re8QOYneMLHcG9-dKXmdnlqWtS0Zu_RwnpqmfmrBq5iNNmMeBzfr1FhU6r-LbnJiBzAmQJ7dCDCFZ9qG69NStKKnZ3PLsNk01OxO-j16AX-xXXbwD03mXljOvahWrXImegCr0lvU4qUBy2TY1OY2HfL4YljKie5Upsk0X6EHi41Y8SwcRX2Z4Yqz524sefgIOCsrJ/dl4/d5/L2dBISEvZ0FBIS9nQSEh/ "Constitution of The Commonwealth of The Bahamas"], ''Registaro de Bahamoj '', Nasaŭo, la 9-an de julio 1973.</ref> En Esperanto, oni ne aldonas aŭ almenaŭ ne majuskligas la "La".<ref>"Bahamoj", [https://vortaro.net/#Bahamoj_kdc Plena Ilustrita Vortaro (PIV) 2020]</ref> == Historio == === Antaŭkolonia erao === [[Dosiero:Landing of Columbus (2).jpg|maldekstra|eta|Bildigo de la unua surteriĝo de Kolombo, kie tiu asertis posedon de la Nova Mondo por Reĝlando Kastilio, je la 12-a de oktobro 1492.<ref>{{Citaĵo el libro|url=https://archive.org/details/journalofchristo00colu_0|titolo=The Journal of Christopher Columbus (during His First Voyage, 1492–93)|alirdato=13-a de septembro 2015|aŭtoro=Markham, Clements R.|jaro=1893|eldoninto=London: The [[Hakluyt Society]]|paĝo=[https://archive.org/details/journalofchristo00colu_0/page/35 35]}}</ref>]] La unuaj loĝantoj de Bahamoj estis la [[tainoj]], kiuj venis al la neloĝataj sudaj insuloj de Hispaniolo kaj Kubo proksimume 800-1000 K.E. Ili konatiĝis kiel la lukaja popolo.<ref name="Britannica, Bahamas2">{{Citaĵo el la reto|url=https://www.britannica.com/place/the-Bahamas|titolo=Encyclopedia Britannica – The Bahamas|alirdato=22 julio 2019}}</ref> Oni taksas, ke 30 000 lukajoj loĝis en Bahamoj kiam Kristoforo Kolumbo alvenis en 1492.<ref name=":0">{{Citaĵo el libro|titolo=The people who discovered Columbus: the prehistory of the Bahamas|url=https://archive.org/details/peoplewhodiscove0000keeg|familia nomo=Keegan|persona nomo=William F.|aliaj=Jay I. Kislak Reference Collection (Library of Congress)|dato=1992|loko=Gainesville|eldoninto=University Press of Florida|ISBN=0-8130-1137-X|OCLC=25317702|paĝoj=[https://archive.org/details/peoplewhodiscove0000keeg/page/25 25], 54–8, 86, 170–3}}</ref> === Alveno de la hispanoj === La unua loko, al kiu Kristoforo Kolumbo venis en tio, kion eŭropanoj nomis "nova mondo", estas insulo, kiun ŝli nomis San Salvador (kaj kiun la lukajoj nomis ''[[Guanahani]]''). Oni ĝenerale konsentas, ke la insulo estas inter Bahamoj, sed oni ankoraŭ debatas, pri kiu insulo specife temas. Iuj esploristoj kredas, ke la loko estas nuntempa [[Insulo San-Salvadoro]] (antaŭe Insulo de Watling), kiu situas en la sudorienta parto de Bahamoj, dum alternativa teorio kredas, ke Kolombo surteriĝis sudoriente ĉe Rifinsulo Samana, laŭ kalkulado en 1986 de Joseph Judge, aŭtoro kaj redaktisto de ''[[National Geographic]]'', baze de la taglibro de Kolombo. Ĉe la surteriĝejo, Kolumbo unue kontaktis la lukajojn kaj interŝanĝis varojn kun ili, asertante, ke la [[Reĝlando Kastilio]] posedu la insulojn, kaj poste esploris la pli grandajn insulojn de la Grandaj Antiloj.<ref name="Britannica, Bahamas2"/> The [[Traktato de Tordesillas]] de 1494 teorie dividis la teritorion inter la Reĝlando Kastilio kaj la [[Reĝlando Portugalio]], metante Bahamojn en la hispana areo. Tamen, oni ne multe efektivigis tiun posedon. La hispanoj ja sklavigis multajn lukajojn kaj sendis ilin al Hispaniolo por perforta laboro,<ref name="Britannica, Bahamas2"/> kaj spertante malbonegajn kondiĉojn, la plejmulto el la sklavoj mortis pro malsanoj kontraŭ kiuj ili ne havis imunecon. Duono el la tainoj mortis nur pro [[variolo]].<ref>[http://www.edweek.org/login.html?source=http://www.edweek.org/ew/articles/1991/10/09/06columb.h11.html&destination=http://www.edweek.org/ew/articles/1991/10/09/06columb.h11.html&levelId=2100 "Schools Grapple With Columbus's Legacy: Intrepid Explorer or Ruthless Conqueror?"]</ref> Rezulte, la loĝantaro de Bahamoj multe malpliiĝis.<ref>{{Cite journal|last1=Dumene|first1=Joanne E.|year=1990|title=Looking for Columbus|url=http://www.millersville.edu/~columbus/data/art/DUMENE01.ART|archive-url=https://web.archive.org/web/20080919070618/http://www.millersville.edu/~columbus/data/art/DUMENE01.ART|url-status=dead|archive-date=19-a de septembro 2008|journal=Five Hundred Magazine|volume=2|issue=1|pages=11–15|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2021-06-21|arkivurl=https://web.archive.org/web/20080919070618/http://www.millersville.edu/~columbus/data/art/DUMENE01.ART|arkivdato=2008-09-19}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080919070618/http://www.millersville.edu/~columbus/data/art/DUMENE01.ART |date=2008-09-19 }}</ref> === Alveno de la angloj === La angloj esprimis intereson pri Bahamoj ekde 1629. Tamen, nur en 1648 la unuaj angloj venis al la insuloj. Nomate la Eleuteraj Aventuristoj (de la greka ἐλεύθερος "libera") kaj gvidate de William Sayle, ili migris al [[Bermudo]] serĉanta pli multa religia libero. Tiuj anglaj [[Puritanismo|puritanoj]] establis la unuan konstantan eŭropan enloĝejon sur la insulto, kiun ili nomis 'Eleuthera'. Ili poste loĝigis New Providence, donante al ĝi la nomon Sayle's Island (Insulto de Sayle). Vivo estas pli malfacile ol oni atendis, kaj multaj – inkluzive Sayle – elektis reiri al Bermudo.<ref name="Britannica, Bahamas2"/> Por travivi, la restantaj loĝantoj prenis varojn el detruitaj ŝipoj. En 1670, Reĝo [[Karlo la 2-a (Anglio)|Karlo la 2-a]] donis la insulojn al la ''Lords Proprietors'' (posedantoj kaj regantoj laŭ reĝa leĝo) de la Karolinoj en norda Ameriko. Ili luis la insulojn de la reĝo kun rajtoj por komerco, imposto, elekti regantojn, kaj administri la landon de sia bazejo sur la insulo Nova Providenco.<ref name="Britannica, Bahamas2"/><ref name="Anglican2">{{Cite web|year=2009|url=http://bahamas.anglican.org/history.php|title=Diocesan History|publisher=Anglican Communications Department|access-date=7 majo 2009|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20090505100933/http://bahamas.anglican.org/history.php|archive-date=5 majo 2009}}</ref> Piratoj kaj atakoj de malamikaj fremdaj landoj estis daŭra minaco. En 1684, hispana [[korsaro]] Juan de Alcon atakis la ĉefurbon Charles Town (poste renomite [[Nasaŭo (Bahamoj)|Nasaŭo]]),<ref name="ManckeShammas2">Mancke/[[Carole Shammas|Shammas]] p. 255</ref> kaj en 1703, kuna franca-hispana ŝiparo mallongtempe okupis Nasaŭon dum la [[Milito de hispana sukcedo]].<ref name="Marley_a2">Marley (2005), p. 7.</ref><ref name="Marley2">Marley (1998), p. 226.</ref> === La 1700-aj jaroj === [[Dosiero:Battle of Nassau.jpg|eta|Usonaj mararmeanoj venas al Nova Providenco dum la batalo de Nasaŭo en 1776|maldekstra]] Bahamoj fariĝis loko de [[pirato]]j, inkluzive Blackbeard (ĉirkaŭ 1680–1718).<ref name="CSP-VOL29">{{Cite book|last1=Headlam|first1=Cecil|title=America and West Indies: July 1716 {{!}} British History Online|date=1930|publisher=His Majesty's Stationery Office|location=London|pages=139–159|edition=Vol 29|url=http://www.british-history.ac.uk/cal-state-papers/colonial/america-west-indies/vol29/pp139-159|access-date=15 oktobro 2017|language=en}}</ref> Por fini la "respublikon de piratoj" kaj restarigi ordeman registaron, Britio nomumis Bahamojn reĝa kolonio en 1718, kiujn ili nomis "La insuloj Bahama", sub la reĝa guberniestro ''Woodes Rogers''.<ref name="Britannica, Bahamas2"/> Post malfacila luktado, Rogers sukcesis ĉesigi piratadon.<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=The Republic of Pirates|familia nomo=Woodard|persona nomo=Colin|jaro=2010|eldoninto=Harcourt, Inc|ISBN=978-0-15-603462-3|paĝoj=166–168, 262–314}}</ref> En 1720, Hispanio atakis Nasaŭon dum la Milito de la Kvaropa Alianco.<ref name="Britannica, Bahamas2"/><ref name="DCH">Dwight C. Hart (2004) ''The Bahamian parliament, 1729–2004: Commemorating the 275th anniversary'' Jones Publications, p4</ref> En 1729, la asembleo establiĝis, kiu donis gradon de sinregado por anglaj loĝantoj. Dum la [[Usona Milito de Sendependeco|usona milito de sendependeco]] en la malfruaj 1700-aj jaroj, la insuloj fariĝis celon por la usona mararmeo. Sub la direktado de [[komodoro]] Esek Hopkins, la usona maramero okupis Nasaŭon en 1776, kaj foriris kelkajn tagojn poste. En 1782, hispana ŝiparo venis, kaj la urbo kapitulacis sen batalo. Poste, en aprilo 1783, kiam princo Vilhelmo de Britio (fariĝonte reĝo [[Vilhelmo la 4-a (Britio)|Vilhelmo la 4-a]]) vizitis Luis de Unzaga en [[Havano]], ili konsentis pri interŝanĝo de kaptitoj kaj ankaŭ traktis la antaŭaĵojn de la Traktato de Parizo de 1783, en kiu oni interŝanĝos la antaŭnelonge konkeritajn Bahamojn kontraŭ Orienta Florido, kiu ankoraŭ devus konkeri la urbon ''St. Augustine'' en 1784 laŭ ordono de Luis de Unzaga. Post tio, ankaŭ en 1784, Bahamoj deklariĝos brita kolonio.<ref>Frank Cazorla, Rose Baena, David Polo kaj Marion Reder Gadow (2019): ''The Governor Louis de Unzaga (1717-1793) Pioneer in the birth of the United States and liberalism'' (angle: La Guberniestro Louis de Unzaga (1717-1793) Pioniro en la naskiĝo de Usono kaj liberalismo), Foundation Malaga, paĝoj 21, 154-155, 163-165, 172, 188-191</ref> Post la sendependiĝo de Usono, la britoj translokigis proksimume 7300 lojalistojn kun iliaj afrikaj sklavoj al la Bahamoj, inkluzive 2000 de Nov-Jorko<ref>{{Cite book|last=Wertenbaker|first=Thomas Jefferson|date=1948|title=Father Knickerbocker Rebels: New York City during the Revolution|url=https://archive.org/details/fatherknickerboc0000wert|url-access=registration|location=New York|publisher=[[Charles Scribner's Sons]]|page=[https://archive.org/details/fatherknickerboc0000wert/page/260 260]|author-link=Thomas J. Wertenbaker}}</ref> kaj almenaŭ 1033 eŭropdevenuloj, 2214 afrikdevenuloj, kaj kelkaj indiĝenaj amerikaj krikoj el Orienta Florido. La plejparto el la rifuĝantoj translokigitaj de Nov-Jorko estis fuĝintaj el aliaj kolonioj, inkluzive Okcidenta Florido, kiun Hispanio kaptis dum la milito.<ref>{{Cite journal|last=Peters|first=Thelma|date=oktobro 1961|title=The Loyalist Migration from East Florida to the Bahama Islands|journal=The Florida Historical Quarterly|volume=40|issue=2|pages=123–141|jstor=30145777}}</ref> La registaro donis terenon al la kultivistoj por helpi kompensi pro iliaj perdaĵoj. La afrik-usonaj sklavoj estis pli multaj ol la eŭrop-usonanoj, kaj etnaj eŭropanoj restis nacimalplimulto en la teritorio. === Sklaveco en la 1800-aj jaroj === [[Dosiero:Escaping To Freedom In The Bahamas sign 01.jpg|eta|Ŝildo en Ŝtata Parko de Florido Bill Baggs, memorigante centojn da afrikusonaj sklavoj, kiuj eskapis al libereco en la fruaj 1820-aj jaroj en La Bahamojn.]] La Leĝo pri Komerco de Sklavoj de 1807 kontraŭleĝigis komerci sklavojn al britaj posedejoj, inkluzive Bahamoj. Britio metis premon al aliaj landoj kiuj komercis sklavojn, ke ili ankaŭ kontraŭleĝigu tion, kaj donu al la reĝa mararmeo la rajton haltigi ŝipojn, kiuj portas sklavojn.<ref>{{Cite book|last1=Falola|first1=Toyin|last2=Warnock|first2=Amanda|title=Encyclopedia of the Middle Passage|date=2007|publisher=Greenwood Press|isbn=9780313334801|pages=xxi, xxxiii-xxxiv|url=https://books.google.com/books?id=UjRYKePKrB8C&pg=PR21}}</ref><ref name="Lovejoy">{{Citaĵo el libro|url=https://archive.org/details/transformationsi0000love/page/290|titolo=Transformations in Slavery: A History of Slavery in Africa|familia nomo=Lovejoy|persona nomo=Paul E.|jaro=2000|eldono=2|loko=Nov-Jorko|eldoninto=Cambridge University Press|ISBN=0521780128|paĝo=[https://archive.org/details/transformationsi0000love/page/290 290]}}</ref> Miloj da afrikanoj liberigitaj de sklavŝipoj estis loĝigitaj en Bahamoj. En la 1820-aj jaroj dum la Seminolaj Militoj en Florido, centoj da nordamerikaj sklavoj kaj afrikaj seminoloj eskapis el Kabo Florido al Bahamoj.<ref name="nps">[https://web.archive.org/web/20131112000818/http://www.nps.gov/subjects/ugrr/ntf_member/ntf_member_details.htm?SPFID=9173&SPFTerritory=Florida&SPFType=Site&SPFKeywords=Bill%20Baggs%20Cape%20Florida%20State%20Park "Bill Baggs Cape Florida State Park"], ''Network to Freedom'', National Park Service, 2010, alirita 10 aprilo 2013</ref><ref>Vignoles, Charles Blacker (1823) ''Observations on the Floridas'', New York: E. Bliss & E. White, pp. 135–136</ref> Ili loĝiĝis plejparte en la nordokcidenta Insulo [[Andros (Bahamoj)|Andros]], kie ili disvolvis la vilaĝon Red Bays. Laŭ atestantoj, 300 eskapis kune en 1823, kun helpo de bahamanoj en 27 ŝalupoj, kun aliaj en kanuoj. Memorigas tion granda ŝildo ĉe Ŝtata Parko de Florido Bill Baggs. Iuj el iliaj posteuloj daŭrigas afrikaj seminolajn tradiciojn de korbofarado kaj tombomarkado.<ref>{{Cite journal|doi=10.1177/0021934705280085|title=The "Wild Indians" of Andros Island: Black Seminole Legacy in The Bahamas|journal=Journal of Black Studies|volume=37|issue=2|page=275|year=2006|last1=Howard|first1=R.|s2cid=144613112 |issn=0021-9347 }}</ref> En 1818,<ref>[[iarchive:bub gb Z70-AAAAYAAJ/page/n556|Appendix: "Brigs Encomium and Enterprise"]], ''Register of Debates in Congress'', Gales & Seaton, 1837, pp. 251–253.</ref> la Hejma Ofico en Londono decidis, ke "iu ajn sklavo venigita al Bahamoj de ekster la Britaj Okcidentaj Indioj estu liberigita." Tio rezultis je la liberigo de preskaŭ 300 sklavoj posedataj de usonanoj inter 1830 kaj 1835.<ref name="horne103">[[The Bahamas#Horne|Horne]], p. 103</ref> La usonaj sklavkomercaj ŝipoj ''Comet'' kaj ''Encomium'' detruiĝis proksime de Insulo Abaco en decembro 1830 kaj februaro 1834. Kiam la mastroj, pasaĝeroj, kaj sklavoj venis en Nasaŭon, doganaj oficistoj prenis la sklavojn kaj liberigis ilin, malgraŭ la protestoj de la usonanoj. Britio fine pagis kompenson al Usono en tiuj du kazoj, laŭ la Traktato de Asertoj de 1853, kiu traktis kelkajn kompensajn kazojn inter la du landoj.<ref>[[The Bahamas#Horne|Horne]], p. 137</ref><ref name="debates">[[iarchive:bub gb Z70-AAAAYAAJ/page/n556|Register of Debates in Congress, Gales & Seaton]], 1837, La sekcio, "Brigs Encomium and Enterprise", havas kolekton de longeca korespondado inter Usono (inkluzive de [[M. Van Buren]]), Vail, la usona aferŝarĝito en Londono, kaj britaj agentoj, inkluzive de Lord Palmerston, senditaj al la Senato la 13-an de februaro 1837, de prezidanto [[Andrew Jackson]], kiel parto de la daŭra procezo de serĉado de kompenso.</ref> Sklaveco kontraŭleĝiĝis en la brita imperio je la 1-a de aŭgusto 1834.<ref name="Britannica, Bahamas2"/> Post tiam, britaj kolonia oficistoj liberigis 78 nordamerikajn sklavojn de la ''Enterprise'', kiu iris al Bermudo en 1835, kaj 38 de la ''Hermosa'', kiu detruiĝis proksime de Insulo Abaco en 1840.<ref>[[The Bahamas#Horne|Horne]], paĝoj 107–108</ref> La plej rimarkinda kazo estis la ''Creole'' en 1841: rezulte de sklava ribelo sur la ŝipo, la estroj decidis iri al Nasaŭo. Ĝi portis 135 sklavojn de la usona ŝtato [[Virginio (ŝtato)|Virginio]] kun la plano vendi ilin en [[Nov-Orleano]]. La bahama oficisto liberigis la 128 sklavojn, kiuj elektis resti en la insuloj. Estas dirite, ke la kazo de la ''Creole'' estas "la plej sukcesa sklava ribelo en usona historio".<ref name="williams">{{cite news|title=Brig Creole slaves|first=Michael Paul|last=Williams|url=http://www.timesdispatch.com/special-section/black-history/brig-creole-slaves/article_11391522-9222-5006-95eb-c1db7f61f9b4.html|newspaper=[[Richmond Times-Dispatch]]|location=Richmond, Virginia|date=11 februaro 2002|access-date=25 oktobro 2018}}</ref> Ĉi tiuj okazaĵoj pliigis malamikajn sentojn inter Usono kaj Britio. === Fruaj 1900-aj jaroj === [[Dosiero:The Duke of Windsor (1945).jpg|eta|La duko de Windsor (mallonge reĝo Edvardo la 8-a) estis guberniestro de la Bahamoj inter 1940-1945.]] La fruaj jardekoj de la 1900-aj jaroj spertis ne kreskantan ekonomion, kaj vastan malriĉecon. Multaj travivis per porviva agrikulturo kaj fiŝkaptado.<ref name="Britannica, Bahamas2"/> En aŭgusto 1940, [[Eduardo la 8-a (Britio)|princo Eduardo, la duko de Windsor]] fariĝis guberniestro de la Bahamoj. Li alvenis en la kolonion kun sia edzino. Eduardo ne ŝatis la postenon, diris, ke la insuloj estas "triagrada brita kolonio."<ref>Bloch, Michael (1982).</ref> Li malfermis malgrandan lokan parlamenton je la 29-a de oktobro 1940, kaj eksiĝis je la 16-a de marto 1945.<ref name="matthew">Colin Matthew (septembro 2004; reta eldono januaro 2008) [http://www.oxforddnb.com/view/article/31061 "Edward VIII, later Prince Edward, Duke of Windsor (1894–1972)"], ''Oxford Dictionary of National Biography'', ''[[Oxford University Press]]'', {{doi|10.1093/ref:odnb/31061}}, alirita 1 majo 2010 (Subscription required)</ref><ref name="matthew2">Colin Matthew (septembro 2004; surreta eldono januaro 2008) [http://www.oxforddnb.com/view/article/31061 "Edward VIII, later Prince Edward, Duke of Windsor (1894–1972)"], ''Oxford Dictionary of National Biography'', ''[[Oxford University Press]]'', {{doi|10.1093/ref:odnb/31061}}, alirita 1 majo 2010 (abono necesa)</ref> === Post la Dua Mondmilito === [[Dosiero:Flag of the Bahamas (1964–1973).svg|eta|La Bahamoj estis reĝa kolonio ĝis sendependiĝo en 1973.|maldekstra]] Moderna politika disvolviĝo komencis post la [[Dua Mondmilito]]. La unuaj politikaj partioj kreiĝis ne la 1950aj jaroj, dividitaj laŭ etnaj linioj—la Unuiĝinta Bahama Partio (UBP) reprezentis la anglidevenajn bahamanojn,<ref name="badnews">{{Cite web|date=20 januaro 1967|title=Bad News for the Boys|url=http://www.time.com/time/magazine/printout/0,8816,843308,00.html|url-status=dead|archive-url=https://archive.today/20130204101554/http://www.time.com/time/magazine/printout/0,8816,843308,00.html|archive-date=4 februaro 2013|work=Time Magazine|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2021-06-21|arkivurl=https://web.archive.org/web/20070930160216/http://www.time.com/time/magazine/printout/0,8816,843308,00.html|arkivdato=2007-09-30}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070930160216/http://www.time.com/time/magazine/printout/0,8816,843308,00.html |date=2007-09-30 }}</ref> kaj la Pregresema Liberala Partio (PLP) reprezentis la afrikdevenan plimulton.<ref name="Britannica, Bahamas2"/> Nova konstitucio donante al Bahamoj internan aŭtonomion efektiviĝis je la 7-a de januaro 1964, kaj Sir Roland Symonette de la UBP fariĝis la unua ĉefministro. En 1967, [[Lynden Pindling]] de la PLP fariĝis la unua nigrula ĉefministro de la bahama kolonio.<ref name="DN2">Nohlen, D. (2005), ''Elections in the Americas: A data handbook, Volume I'' {{ISBN|978-0-19-928357-6}}</ref><ref>{{cite news|title=Bahamian Proposes Independence Move|work=The Washington Post|date=19 aŭgusto 1966|page=A20|agency=United Press International|url=http://search.proquest.com/docview/142811526/}}</ref> En 1968, Pindling anoncis, ke Bahamoj petos plenan sendependiĝon.<ref>{{Citaĵo el novaĵo|url=https://nyti.ms/2VQlvpN|titolo=Bahamas Will Ask Britain For More Independence|familia nomo=Bigart|persona nomo=Homer|dato=7 januaro 1968|verkaĵo=The New York Times|paĝo=1}}</ref> Nova konstitucio donis al Bahamoj plian sindirekton en 1968.<ref>{{Citaĵo el novaĵo|url=http://search.proquest.com/docview/143455003/|titolo=Britain and Bahamas Agree on Constitution|familia nomo=Armstrong|persona nomo=Stephen V.|dato=28 septembro 1968|verkaĵo=The Washington Post|paĝo=A13}}</ref> En 1971, la UBP kaj malfeliĉa parto de la PLP kuniĝis kaj kreis novan partion, la Libera Nacia Movado (FNM), neraseca, centrodekstra partio, kiu celis kontraŭi la kreskantan potencon de la PLP de Pindling.<ref>Hughes, C (1981) Race and Politics in the Bahamas {{ISBN|978-0-312-66136-6}}</ref> La brita [[Ĉambro de Lordoj]] voĉdonis por doni al Bahamoj sendependecon je la 22-a de junio 1973.<ref>{{Citaĵo el novaĵo|url=http://search.proquest.com/docview/532330191/|titolo=British grant independence to Bahamas|dato=23 junio 1973|verkaĵo=The Baltimore Afro-American|paĝo=22}}</ref> [[Princo Karlo]] liveris oficialajn dokumentoj al ĉefministro [[Lynden Pindling]], oficiale deklarante, ke Bahamoj estas plene sendependa lando je la 10-a de julio 1973,<ref>{{cite news|title=Bahamas gets deed|work=Chicago Defender|agency=United Press International|date=11 julio 1973|page=3|url=http://search.proquest.com/docview/494008920/}}</ref> kaj la lando nun festas tiun daton kiel ĝia Tago de Sendependiĝo. Ĝi aliĝis al la Komunumo de Nacioj je la sama tago.<ref>{{Citaĵo el libro|url=https://www.worldcat.org/oclc/1113890667|titolo=An Overview of Historical and Socio-Economic Evolution in the Americas|familia nomo=Ciferri|persona nomo=Alberto|dato=2019|loko=Newcastle-upon-Tyne|eldoninto=Cambridge Scholars Publisher|ISBN=978-1-5275-3821-4|OCLC=1113890667|paĝoj=313}}</ref> === Post sendependiĝo === Post sendependiĝo, Bahamoj aliĝis al la [[Internacia Monunua Fonduso]] kaj la [[Monda Banko]] je la 22-a de aŭgusto 1973,<ref>{{Citaĵo el novaĵo|url=http://search.proquest.com/docview/148399257/|titolo=Bahamas Joins IMF, World Bank|dato=23 aŭgusto 1973|verkaĵo=The Washington Post|paĝo=C2}}</ref> kaj poste al la [[Unuiĝintaj Nacioj]] je la 18-a de septembro 1973.<ref>{{Citaĵo el novaĵo|url=http://search.proquest.com/docview/119811597/|titolo=2 Germanys Join U.N. as Assembly Opens 28th Year|familia nomo=Alden|persona nomo=Robert|dato=19 septembro 1973|verkaĵo=The New York Times|paĝo=1}}</ref> Politike, la unuajn dudek jarojn dominis la PLP de Pindling, kiu venkis en serio de balotoj. Asertoj de koruptado, ligoj kun drogkrimaj organizaĵoj, kaj financa malfarado en la registaro de Bahamoj ne malpliigis la popularecon de Pindling. Dumtempe, la ekonomio spertis kreskegon pro turismo kaj Politically, the first two decades were dominated by Pindling's PLP, who went on to win a string of electoral victories. Allegations of corruption, links with drug cartels and financial malfeasance within the Bahamian government failed to dent Pindling's popularity. Meanwhile, the economy underwent a dramatic growth period fuelled by the twin pillars of tourism and eksterlanda financo. La ekonomio allogis multajn enmigrantojn, precipe de Haitio.<ref name="Britannica, Bahamas2"/> En 1992, Pindling malvenkis, kaj anstataŭigis ŝlin Hubert Ingraham de la FNM,<ref name="DN2"/> kiu denove venkis en 1997. Perry Christie de la PLP venkis en 2002,<ref name="DN2"/> Ingraham revenkis en 2007, Christie denove en 2012, kaj en 2017, Hubert Minnis de la FNM fariĝis la kvara ĉefministro.<ref name="Britannica, Bahamas2" /> == Geografio == [[Dosiero:Bahamas, The-CIA WFB Map.png|eta|Mapo de Bahamoj|maldekstra]] Bahamoj havas pli ol {{nombro|700}} insulojn kaj insuletojn, kaj {{nombro|2400}} rifinsulojn, disigitaj trans distanco de 800 kilometroj, kaj kun entuta tera areo de {{nombro|10010}} kvadrataj kilometroj.<ref name="Britannica, Bahamas2"/> Ili konsistigas la plejparton de la [[Lukaja Arkipelago|Lukaja Insularo]]; la resto estas la [[Brita Transmara Teritorio|brita transmara teritorio]] de [[Turkoj kaj Kajkoj]], Sablejo Mouchoir, Sablejo Silver, kaj Sablejo Navidad.<ref name="Carew22">{{Cite book|last1=Carew|first1=James|last2=Mylroie|first2=John|editor1-last=Vacher|editor1-first=H.L.|editor2-last=Quinn|editor2-first=T.|title=Geology of Bahamas, in Geology and Hydrology of Carbonate Islands, Developments in Sedimentology 54|url=https://archive.org/details/geologyhydrogeol00vach_559|url-access=limited|date=1997|publisher=Elsevier Science B.V.|location=Amsterdam|isbn=9780444516442|pages=[https://archive.org/details/geologyhydrogeol00vach_559/page/n109 91]–139}}</ref> Nur pli malpli dudek el ĉi tiuj insuloj estas konstante loĝataj. La plej proksima insulo al Usono, Suda Bimini, estas nur {{nombro|83}} km oriente de [[Miamo]] ĉe la sudorienta marbordo de [[Florido]]. La plej suda insulo, Granda Inagua, situas {{nombro|89}} km nordoriente de Punta Azules, ĉe la orienta flanko de [[Kubo]]. La plej granda insulo en Bahamoj estas [[Andros (Bahamoj)|Andros]] okcidente. La insulo [[Nova Providenco]], oriente de Andros, estas la loko de la ĉefurbo, Nassaŭo, kaj nombras du trionojn de la tuta loĝantaro. Aliaj ĉefaj insuloj estas [[Granda Bahamo]] norde, [[Eleuthera]] oriente kaj Inagua sude. La insuloj ĉiuj estas malaltaj kaj plataj, kun krestoj kutime altaj je ne pli ol 15-20 metroj. La plej alta loko en la lando estas Monto Alvernia (antaŭe Monteto Como) sur Cat Island (Insulo Kato) je 64 metroj.<ref name="CIA World Factbook – The Bahamas22">{{Citaĵo el la reto|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/bahamas-the/|titolo=CIA World Factbook – The Bahamas|alirdato=21-a de julio 2019|arkivurl=https://web.archive.org/web/20210126031906/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/bahamas-the/|arkivdato=2021-01-26}}</ref> La lando enhavas tri terajn ekologiajn regionojn: bahamaj sekaj arbaroj, [[bahamaj pinaroj]], kaj bahamaj mangrovoj.<ref name="DinersteinOlson20172">{{Cite journal|last1=Dinerstein|first35=José C.|first40=Jonathan|last40=Timberlake|first39=Shahina A.|last39=Ghazanfar|first38=Annette|last38=Patzelt|first37=Anthony G.|last37=Miller|first36=Othman A.|last36=Llewellyn|last35=Brito|first41=Heinz|first34=Lilian|last34=Pintea|first33=Nadia|last33=de Souza|first32=Alexandra|last32=Tyukavina|first31=Svetlana|last31=Turubanova|first30=Peter|last30=Potapov|first29=Tanya|last41=Klöser|last42=Shennan-Farpón|first28=David|last49=Saleem|pmc=5451287|pmid=28608869|doi=10.1093/biosci/bix014|issn=0006-3568|pages=534–545|year=2017|issue=6|volume=67|journal=BioScience|title=An Ecoregion-Based Approach to Protecting Half the Terrestrial Realm|first49=Muhammad|first48=Khalaf F.|first42=Yara|last48=Al-Shammari|first47=Maianna|last47=Voge|first46=Lars|last46=Graudal|first45=Paulo|last45=van Breugel|first44=Jens-Peter Barnekow|last44=Lillesø|first43=Roeland|last43=Kindt|last29=Birch|last28=Thau|first1=Eric|last8=Palminteri|last13=Ellis|first12=Harvey|last12=Locke|first11=Matt|last11=Hansen|first10=Reed|last10=Noss|first9=Prashant|last9=Hedao|first8=Suzanne|first7=Nathan|last14=Jones|last7=Hahn|first6=Eric|last6=Wikramanayake|first5=Neil D.|last5=Burgess|first4=Carly|last4=Vynne|first3=Anup|last3=Joshi|first2=David|last2=Olson|first13=Erle C|first14=Benjamin|first27=Rebecca|first21=Lori|last27=Moore|first26=Nigel|last26=Sizer|first25=Crystal|last25=Davis|first24=Kierán|last24=Suckling|first23=Don|last23=Weeden|first22=Jonathan E. M.|last22=Baillie|last21=Price|last15=Barber|first20=Wes|last20=Sechrest|first19=Eileen|last19=Crist|first18=Vance|last18=Martin|first17=Cyril|last17=Kormos|first16=Randy|last16=Hayes|first15=Charles Victor|doi-access=free}}</ref> === Klimato === [[Dosiero:Koppen-Geiger Map BHS present.svg|eta|Mapo de Bahamoj laŭ [[klimata klasifiko de Köppen]]]] Laŭ la [[klimata klasifiko de Köppen]], la klimato de Bahamoj estas plejparte [[Savanoklimato|tropika savanoklimato]], kun varmega pluva sezono kaj varmeta seka sezono. La malalta latitudo, varmeta tropika [[Golfa Marfluo]], kaj malalta [[alteco]] donas al la lando varmetan kaj senvintran klimaton.<ref>{{Cite journal|last1=Rabb|first1=George B. (George Bernard)|last2=Hayden|first2=Ellis B.|last3=Expedition (1952-1953)|first3=Van Voast-American Museum of Natural History Bahama Islands|date=1957|title=The Van Voast-American Museum of Natural History Bahama Islands Expedition: record of the expedition and general features of the islands. American Museum novitates; no. 1836|url=http://digitallibrary.amnh.org/handle/2246/4700|url-status=dead|language=en-US|hdl=2246/4700|archive-url=https://web.archive.org/web/20180427061456/http://digitallibrary.amnh.org/handle/2246/4700|archive-date=April 27, 2018}}</ref> Kiel en aliaj [[Tropika klimato|tropikaj klimatoj]], laŭsezona pluvokvanto sekvas la sunon, kaj somero estas la plej pluva sezono. En la plejparto de la bahamaj insuloj, la diferenco inter la plej varma kaj plej malvarmaj monatoj estas nur {{GdC|7}}. Unu fojon en kelkaj jardekoj temperaturoj falas sub {{GdC|10}} dum kelka horoj. Tamen, neniam en sciata historio ekzistis froston en Bahamoj.<ref>{{Cite web|title=40th Anniversary of Snow in South Florida|url=https://www.weather.gov/media/mfl/news/SnowArticleSouthFlorida40th.pdf|website=www.weather.gov|access-date=13-a de decembro 2018}}</ref> Bahamoj estas ofte sunbrilaj kaj sekaj dum longa tempo. La lando averaĝe havas pli ol 3,000 horoj aŭ 340 tagoj de sunbrilo ĉiujare. Multe el la natura vegetaĵaro estas tropika vepro, kaj la plejzaĝo ofte havas kaktojn kaj sukulentajn plantojn.<ref>{{Cite web|title=Bahamas|website=Caribbean Islands|url=http://www.caribbeanislands.org/the-bahamas/|access-date=4 decembro 2015|date=4 decembro 2015}}</ref> [[Dosiero:190905-H-DO456-045.jpg|dekstra|eta|Detruitaj domoj en Bahamoj post Uragano Dorian en septembro 2019]] Tropikaj ŝtormoj kaj [[uragano]]j foje trafas Bahamojn. En 1992, [[Uragano Andrew]] pasis la nordajn partojn de la insularo, kaj Uragano Floyd pasis proksime al la orientaj partoj de la insuloj en 1999. Uragano Dorian de 2019 pasis super la insularo je detrua forto de [[Skalo de Saffir-Simpson|kategorio 5]], la plej forta [[tropika ciklono]] oficiale en la insuloj Grand Bahama kaj Abaco.<ref name=DorianBahamas>{{Citaĵo el la reto|url=https://www.nhc.noaa.gov/archive/2019/al05/al052019.public.033.shtml?|titolo=Hurricane Dorian Advisory Number 33|dato=2019|eldoninto=NHC}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align: center" |+Averaĝaj maraj temperaturoj en Nassaŭo, Bahamoj !Jan !Feb !Mar !Apr !Maj !Jun !Jul !Aŭg !Sep !Okt !Nov !Dec |- |{{GdC|23}} |{{GdC|24}} |{{GdC|24}} |{{GdC|26}} |{{GdC|27}} |{{GdC|28}} |{{GdC|28}} |{{GdC|28}} |{{GdC|28}} |{{GdC|27}} |{{GdC|26}} |{{GdC|24}} |} === Geologio === [[Dosiero:Blue Lagoon.JPG|maldekstra|eta|Insulo Blue Lagoon (Blua Laguno)]] La Platformo Bahamoj, kiu inkluzivas Bahamojn, sudan Floridon, nordan Kubon, Turkojn kaj Kajkojn, kaj Altebenaĵon Blake, kreiĝis proksimume antaŭ 150 miliono da jaroj, ne longe post la kreiĝo de la norda [[Atlantiko]]. La [[kalkoŝtono]]j, dikaj je {{nombro|6.4}} km, kiuj estas ĉie en Bahamoj, kreiĝis en la [[Kretaceo]]. Ĉi tiuj kalkoŝtonoj estis metitaj en malprofundaj maroj, kiujn oni supozas streĉita kaj maldikiĝinta parto de la [[nordamerika plato]]. [[Sedimento]]j kreiĝis je la sama rapideco kiel la plato malsupre malsupreniris pro la plia pezo. Tiel, la tuta areo estis granda mara ebenaĵo kun kelkaj insuloj. Post tio, proksimume antaŭ {{nombro|80}} miliono da jaroj, la [[golfa marfluo]] inundis la areon, kaj tial la Altebenaĵo Blake subakviĝis, Bahamoj apartiĝis disde Kubo kaj Florido, sudorientaj Bahamoj apartiĝis al aparataj sablejoj, kaj la kreiĝo de sablejo Cay Sal kaj sablejoj Granda kaj Malgranda Bahamoj. Sedimento de la "karbonata fabrikejo" de ĉiu sablejo, aŭ [[atolo]], daŭras hodiaŭ je rapideco de proksimume {{nombro|20}} mm ĉiun jarmilon. Koralaj rifoj estas la "retenaj muroj" de ĉi tiuj atoloj.<ref name="Sealey">{{Cite book|last1=Sealey|first1=Neil|title=Bahamian Landscapes; An Introduction to the Geology and Physical Geography of The Bahamas|date=2006|publisher=Macmillan Education|location=Oxford|isbn=9781405064064|pages=1–24}}</ref> Kiam la mara nivelo malsupreniris, tio kaŭzis la formiĝon de [[duno]]j el oolitoj blovitaj de la vento. Koincidantaj dunoj formas oolitajn krestojn, kiuj rapide ŝtoniĝas pro pluvakvo. La Plejparto de insuloj havas kreskojn, kiuj varias inter 30 ĝis 45 metroj, kvankam Cat Island (Insulo Kato) havas kreston je alteco de 20 metroj. La tero inter krestoj faciligas la formiĝadon de lagoj kaj marĉoj.<ref name="Sealey" />{{Rp|41–59,61–64}} == Registaro kaj politiko == [[Dosiero:BahamianParliamentPanorama.jpg|eta|Parlamento de Bahamoj]] Bahamoj estas [[Parlamento|parlamenta]] [[konstitucia monarkio]], kun la reĝo de Bahamoj (ekde [[2022]] [[Karlo la 3-a]]) kiel ŝtatestro, loke reprezentata de [[ĝenerala guberniestro]].<ref name="CIA World Factbook – The Bahamas">{{Citaĵo el la reto|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/bahamas-the/|titolo=CIA World Factbook – The Bahamas|alirdato=21 julio 2019|arkivurl=https://web.archive.org/web/20210126031906/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/bahamas-the/|arkivdato=2021-01-26}}</ref> Politikaj kaj juraj tradicioj proksime sekvas tiujn de Britio kaj la [[Westminster-sistemo]].<ref name=":0" /> Bahamoj estas membro de la [[Komunumo de Nacioj]] kaj kunhavas sian ŝtatestron kun alia [[Komunuma reĝlando|reĝlandoj de la komunumo]].<ref>{{Cite web|last=Hydrant (http://www.hydrant.co.uk)|first=Site designed and built by|date=2013-08-15|title=Bahamas, The|url=https://thecommonwealth.org/our-member-countries/bahamas|access-date=2021-01-25|website=The Commonwealth|language=en}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Hunter|first=Josh|date=27 septembro 2012|title=A more modern crown: changing the rules of succession in the Commonwealth Realms|url=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/03050718.2012.694997?scroll=top&needAccess=true|journal=Commonwealth Law Bulletin|volume=38|issue=3|pages=423–466|doi=10.1080/03050718.2012.694997|s2cid=144518578|via=Taylor & Francis Online}}</ref> La [[ĉefministro]] estas la [[registarestro]] kaj estas la [[estro de la partio]] kun la plej multaj membroj en la Domo de Asembleo.<ref name=":0" /><ref name="CIA World Factbook – The Bahamas" /> La ĉefministro elektas la ministraron kun [[plenuma povo]] el siaj subtenanoj en la Domo de Asembleo. La aktuala ĝenerala guberniestro estas Cornelius A. Smith, kaj la aktuala ĉefministro estas Hubert Minnis.<ref name="CIA World Factbook – The Bahamas" /> Dudoma parlamento havas [[Leĝdona povo|leĝodonan povon]]. La Domo de Asembleo (la malalta domo) havas 38 membrojn el unu-membraj distriktoj, kaj la [[Senato]] havas 16 membrojn, kiujn la ĝenerala guberniestro elektas, inkluzive 9 laŭ la konsilo de la ĉefministro, 4 laŭ la konsilo de la [[Gvidanto de opozicio|estro de la lojalaj opozicio]], kaj 3 laŭ la konsilo de la ĉefministro post kontrolo kun la [[opoziciestro|estro de la opozicio]]. Kiel en la Westminster-sistemo, la ĉefministro povas ĉesigi la parlamenton kaj komenci [[Ĝenerala balotado|ĝeneralan balotadon]] kiam ajn dum kvin jaroj.<ref>{{Cite web|title=Bahamas 1973 (rev. 2002)|url=https://www.constituteproject.org/constitution/Bahamas_2002?lang=en|url-status=dead|archive-url=https://archive.today/20150317182651/https://www.constituteproject.org/constitution/Bahamas_2002?lang=en|archive-date=17 marto 2015|access-date=17 marto 2015|website=Constitute}} {{Webarchiv|url=https://archive.ph/20150317182651/https://www.constituteproject.org/constitution/Bahamas_2002?lang=en |date=2015-03-17 }}</ref> Konstituciaj sekurigoj inkluzivas [[Parollibereco|liberecon de parolado]], [[Gazetarlibereco|gazetaro]], [[Religia libereco|religio]], movado, kaj [[Libero de asociiĝo|asociiĝo]]. La juĝaro de Bahamoj estas sendependa de la plenuma kaj leĝfara partoj de la registaro. Juro baziĝas je angla juro.<ref name="CIA World Factbook – The Bahamas" /> La [[Ĝenerala guberniestro de la Bahamoj|Guberniestro ĝenerala]] (''Governor General'') estas la reprezentanto en la Bahamoj de la krono de la Unuiĝinta Reĝlando, la ŝtatestro de la Bahamoj. === Politika kulturo === [[Dosiero:President Trump and First Lady Melania Trump Meets with Caribbean Leaders (46721290424).jpg|eta|Bahama ĉefministro Hubert Minnis kun usona prezidanto Donald Trump la 22-an de marto 2019]] Bahamoj havas [[Dupartia sistemo|dupartian sistemon]], kiun dominas la centra-maldekstra Progresema Liberala Partio kaj la centra-dekstra Libera Nacia Movado. Kelkaj aliaj politikaj partioj ne sukcesis elektiĝi al la parlamento, inkluzive la Bahama Demokrata Movado, la Koalicio por Demokrata Reformo, la Bahama Naciista Partio, kaj la Demokrata Nacia Alianco.<ref name=":1">{{Cite web|title=Political Parties in the Bahamas|url=http://caribbeanelections.com/knowledge/parties/bs_parties/default.asp|website=Caribbean Elections|access-date=4 februaro 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210427192739/http://caribbeanelections.com/knowledge/parties/bs_parties/default.asp|archivedate=2021-04-27}}</ref> === Fremdaj rilatoj === Bahamoj havas fortajn rilatojn kun Usono kaj Britio, kaj asocias proksime kun aliaj landoj de la [[Karibia Komunumo|karibia komunumo]] (CARICOM).<ref>{{Cite web|title=Member States and Associate Members|url=https://caricom.org/member-states-and-associate-members/|website=CARICOM|access-date=4 februaro 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210208170714/https://caricom.org/member-states-and-associate-members/|archivedate=2021-02-08}}</ref> Bahamoj apartenas al la [[AKP-ŝtatoj]], internacia organizaĵo de landoj el [[Afriko]], [[Karibio]], kaj la [[Pacifiko]]. === Armeo === [[Dosiero:Hmbsnassau.jpg|eta|La ŝipo HMBS Nassau P-61|maldekstra]] La bahama mararmeo estas la Royal Bahamas Defence Force (RBDF),<ref name=":1" /> Reĝa Defenda Forto de Bahamoj, kiu inkluzivas teran grupon nomatan Komanda Eskadro, kaj aerarmean fakon. Laŭ la Leĝo de Defendo, la RBDF estas devigita, en la nomo de la reĝino, defendi Bahamojn, protekti ĝian teritorion, kontroli ĝiajn akvojn, doni helpon en tempoj de katastrofo, daŭrigi ordon kune kun policagentejoj, kaj fari tion, kion la Nacia Sekureca Konsilio determinas.<ref>Leĝo de Defendo, ''Defence Act'', paĝoj 211-214, dato 1980</ref> La RBDF ankaŭ estas membro de la regiona sekureca laborgrupo de la karibia komunumo (CARICOM).<ref name=":1" /> La RBDF ekekzistis la 31-an de marto 1980. Ĝiaj devoj inkluzivas defendi Bahamojn, eviti komercon de drogoj, kontraŭleĝan enmigradon kaj ŝtelĉasadon, kaj doni helpon al maristoj. La RBDF havas ŝiparon de 26 marbordaj kaj kontrolveturiloj, 3 aviadilojn, kaj pli ol 1100 homojn, inkluzive 65 oficistojn kaj 74 virinojn.<ref>{{Cite web|title=Our Mandat|url=https://rbdf.gov.bs/our-mandate/|website=rbdf.gov.bs|access-date=la 4-an de februaro 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210217002006/https://rbdf.gov.bs/our-mandate/|archivedate=2021-02-17}}</ref> === Distriktoj === La distriktoj de Bahamoj estas sistemo de loka registaro ĉie krom Nova Providenco (kiu tenas 70% de la landa loĝantaro), kies aferojn la centra registaro traktas rekte. En 1996, la bahama parlamento aprobis la "Leĝon pri Lika Registaro" por faciligi la establon de familiaj insulaj administrantoj, lokaj registaraj distriktoj, lokaj distriktaj konsilantoj, kaj lokaj urbetaj komitatoj por la variaj insulaj komunumoj. La ĝenerala celo de la leĝo estas permesi al la elektitaj estroj regi kaj superrigardi la aferojn de siaj distriktoj sen enmiksiĝo de la centra registaro. Entute ekzistas 32 distriktoj, kun balotoj ĉiun kvinan jaron. Ekzistas 100 konsilantoj kaj 281 urbetaj komitatanoj elektitaj por reprezenti la variajn distriktojn.<ref>[http://www.bahamas.gov.bs/bahamasweb2/home.nsf/vContentW/A5FB7665F3E4341306256F0000763055 Family Island District Councillors & Town Committee Members].</ref> Ĉiuj konsilanto aŭ urbeta komitatano respondecas pri la ĝusta uzo de publikaj monoj por la daŭrigo kaj disvolvigo de la loĝantoj.[[Dosiero:Districts of the Bahamas (Labeled).png|eta|Distriktoj de Bahamoj|374x374ra]]Krom Nova Providenco, la distriktoj estas:<ref>{{Cite web|title=Bahama Island Information|url=http://www.bahamaislands.com/information/|website=www.bahamaislands.com|access-date=4 februaro 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210427050209/http://www.bahamaislands.com/information/|archivedate=2021-04-27}}</ref> # Acklins # Berry Islands (Insuloj Bero) # Bimini # Black Point, Exuma (Nigra Punkto, Exuma) # Cat Island (Insulo Kato) # Central Abaco (Centra Abaco) # Central Andros (Centra Andros) # Central Eleuthera (Centra [[Eleuthera]]) # urbo [[Freeport]], [[Granda Bahamo]] # Crooked Island (Malrekta Insulo) # East Grand Bahama (Orienta [[Granda Bahamo]]) # Exuma # Grand Cay, Abaco (Granda Rifinsulo, Aboco) # Harbour Island, Eleuthera (Havena Insulo, Eleuthera) # Hope Town, Abaco (Urbeto Espero, Abaco) # Inagua # Long Island (Longa Insulo) # Mangrove Cay, Andros (Rifinsulo Mongrovo, Andros) # Mayaguana # Moore's Island, Abaco (Insulo de Moore, Abaco) # North Abaco (Norda Aboco) # North Andros (Norda Andros) # North Eleuthera (Norda Eleuthera) # Ragged Island (Ĉifona Insulo) # Rum Cay (Rifinsulo Rumo) # San Salvador (San-Salvadoro) # South Abaco (Suda Abaco) # South Andros (Suda Andros) # South Eleuthera (Suda Eleuthera) # Spanish Wells, Eleuthera (Hispanaj Putoj, Eleutera) # West Grand Bahama (Okcidenta [[Granda Bahamo]]) [[Dosiero:Flago-de-Bahamoj.svg|eta|Flago de Bahamoj]] === Landa flago === {{Ĉefartikolo|Flago de Bahamoj}}La '''[[Nacia flago|ŝtata flago]] de Bahamoj''' havas nigran triangulon direktitan dekstren, kaj tri egalajn horizontalaj striojn de marbluo, oro, kaj marbluo. La flago estis adoptita la [[10-an de julio]] [[1973]], la tago de sendependiĝo de la lando.[[Dosiero:Coat of arms of the Bahamas.svg|eta|Blazono de Bahamoj|220x220ra|maldekstra]] === Blazono === La [[blazono]] de Bahamoj enhavas [[ŝildo]]n kun la naciaj simboloj. La naciaj bestoj de Bahamoj, [[flamengo]] kaj fiŝo (angle: marlin), subtenas la du flankojn de la ŝildo. La flamengo staras sur tero, kaj la fiŝo sur maro, kio indikas la geografion de la insuloj. Super la ŝildo estas [[konko]], kiu reprezentas la diversan maran vivaĵaron de la insularo. Sub la konko estas [[kasko]]. Sub tio estas la ŝildo, kiu montras [[ŝipo]]n velantan sub la suno, kiu reprezentas la ''[[Santa María (ŝipo)|Santa María]]'' de [[Kristoforo Kolumbo]]. Funde sub la ŝildo aperas rubando kun la landa [[devizo]]:<ref>[https://web.archive.org/web/20120426081027/http://www.bahamasschools.com/National%20Coat%20of%20Arms.htm ASJ-Bahamas National Coat of Arms].</ref> ''"Forward, Upward, Onward Together."'' (Antaŭen, Supren, Pluen Kune.) [[Dosiero:Tecoma stans.jpeg|eta|''Tecoma stans'']] === Ŝtata floro === La ŝtata floro de Bahamoj estas ''Tecoma stans'', kiu floras dum la tuta jaro en la insuloj.<ref>{{Cite web|title=The Yellow Elder - National Flower of The Bahamas - Government - Details|url=https://www.bahamas.gov.bs/wps/portal/public/about%20the%20bahamas/national%20symbols/the%20yellow%20elder%20-%20national%20flower%20of%20the%20bahamas/!ut/p/b1/vZLJcqMwFEW_JR9AEFhgWGJmIwZjMW4oJg_YGIzD-PWddPUi3VWd9KITvZWqjt59OhIZkyEZ39LhfExfzs0tvb7tYzZZAdUUBMiZKgNYoHsOEpy1RtsU8wpEHwAQfHY-IEPsMUhqzKOCRkNlctlCWRpHxElNbOHE68Iynl4gQaGsMGBdc7UOooltq3DQz6dLoz1a8VpXqN53vRA8MpHTt0Pr-zt4qUzNzRNzOAJFHF39Gs07zQtHZFObi0ckR5fm26WQstWmujkUeukqRQ8fpVyGgViZKVZZ-8Qj-2zIapyqTGqx2TRI9LndSi0jhYJB77ljnBYzAlXy0O5Msrrsnp5-OQF_WcI_OIk_RAz6E-BN-0_ggxmiV2D9rgP2AdApILh7agc4iyIxGQKY7Ku51ZfL4laLa2K5RZa0tajO102vcy2sIKvYWJbMGxT2TSy5W7MSRyxPtvVycArf9TaCMKzhLfsz0KYx_xooUqzhMWAP4FcHqozNvTpaY0dgaKDa1HcHrr5VqerY4Mtv-Nungbv__4ZbMj5n9fOY18_gmeNZillzkOdYACG3Jv2rR0z4Yk6SM_toc81iOuuWYymjx4lZIC_nvd7kcU8Mc-6dxDaKHMQcpO5wjMrwrtwPHbL6SlNM3eXCucgKsy36MKDnoCvPTc_6ndJfjE2gcNMqV9BEBVkWIp5lLTXvrK2imjU_3_yeCCc4bbq6IXxBrran6XC-N_vdfWbDhz0OKxyJRa1GMWyDyGauPcBhND8qOh2tJJWEO-_W9wW3QT1rVincy2v0cHLoTy6cVR_nUiIeOyKmpDEZE4MiDtgGsBGDyxNpaU1dkm3tDYh1tSV8V6Xw9APLM3ZW/dl4/d5/L2dBISEvZ0FBIS9nQSEh/|access-date=2020-10-30|website=www.bahamas.gov.bs}}</ref> == Ekonomio == Laŭ pokapa [[malneta enlanda produkto]], Bahamoj estas unu el la plej riĉaj landoj de la Amerikoj.<ref>[http://data.worldbank.org/indicator/NY.GDP.MKTP.CD GDP (current US$) | Data | Table].</ref> Ĝia valuto estas fiksita, ke unu bahama dolaro egalas unu usonan dolaron.<ref name="ReferenceA3">[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2004rank.html?countryName=Bahamas,%20The&countryCode=bf&regionCode=cam&rank=49#bf Country Comparison :: GDP – per capita (PPP)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150423044540/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2004rank.html?countryName=Bahamas,%20The&countryCode=bf&regionCode=cam&rank=49#bf |date=2015-04-23 }}.</ref> '''Turismo''' Bahamoj dependas je turismo por generi la plejparton de sia ekonomia agado. La turisma industrio estas proksimume 50% de la bahama malneta enlanda produkto, kaj donas laboron al proksimume duono de la laborantoj de la lando.<ref name="ReferenceA3" /><ref>[http://www.nationsencyclopedia.com/Americas/The-Bahamas-ECONOMY.html "The Bahamas – Economy"], ''Encyclopedia of the Nations'', Alirita la 21an de marto 2010.</ref> Bahamoj allogis 5.8 miliono da vizitantoj en 2012, pli ol 70% de kiuj sur krozoŝipoj.<ref>{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=LVdxDwAAQBAJ&q=bahamas+2012+tourist+70%25+cruise&pg=PA51|titolo=Travel and Tourism in the Caribbean: Challenges and Opportunities for Small Island Developing States|familia nomo=Spencer|persona nomo=Andrew|dato=14 julio 2018|eldoninto=Springer|ISBN=978-3-319-69581-5|lingvo=en}}</ref> '''Financaj servoj''' Post turismo, la sekva plej grava ekonomia agado estas bankoj kaj eksterlandaj internaciaj financaj servoj, pli malpli 15% de la malneta enlanda produkto.<ref name="ReferenceA3" /> En la Panamaj Dokumentoj, malkaŝiĝis, ke Bahamoj estas la loko kun la plej multaj eksterlandaj firmaoj en la mondo.<ref name="ICIJbahamas">{{Cite web|title=Panama Papers|url=https://offshoreleaks.icij.org/|website=The International Consortium of Investigative Journalists}}</ref> Impostoj estas tre malaltaj. La registaro enspezas per importa imposto, [[aldonvalora imposto]], licencaj kotizoj, kaj stampimposto, sed ne ekzistas enspezimposto, firmaoimposto, kapitalimposto, aŭ posedimposto. Salajraj impostoj financas asekuron je 3.9% pagata de la dungito kaj 5.9% pagata de la dunginto.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.nib-bahamas.com/_m1722/Brochures/default.aspx|titolo=Contributions Table|alirdato=22 decembro 2011|dato=11 majo 2010|eldoninto=The National Insurance Board of The Commonwealth of The Bahamas|arkivurl=https://web.archive.org/web/20120115114955/http://www.nib-bahamas.com/_m1722/Brochures/default.aspx|arkivdato=2012-01-15}}</ref> En 2010, impostaj enspezoj estas 17.2% de malneta enlanda produkto.<ref name="cia.gov4">[https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/bahamas-the/ Bahamas, The] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210126031906/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/bahamas-the/ |date=2021-01-26 }}. CIA World Factbook.</ref> === Agrikulturo kaj fabrikado === [[Agrikulturo]] kaj [[Muntado|fabrikado]] estas la tria plej grada parto de la bahama ekonomio, kun 5–7% de la tuta malneta enlanda produkto.<ref name="ReferenceA3" /> Oni taksas, ke 80% de la bahamaj manĝaĵoj estas importataj. Gravaj kultivaĵoj inkluzivas [[cepo]]jn, [[gombo]]jn, [[tomato]]jn, [[Oranĝo (frukto)|oranĝojn]], [[pomelo]]jn, [[kukumo]]jn, [[sukerkano]]jn, [[citrono]]jn, kaj [[batato]]jn.<ref>{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=wGA4o-UhAfgC&q=An+estimated+80%25+of+the+Bahamian+food+supply+is+imported.&pg=PA657|titolo=Europa World Year|familia nomo=Group|persona nomo=Taylor & Francis|dato=2004|eldoninto=Taylor & Francis|ISBN=978-1-85743-254-1|lingvo=en}}</ref> == Loĝantaro == [[Dosiero:Bahamas population.svg|eta|Loĝantaro de Bahamoj laŭ dato, en miloj da homoj, laŭ la [[Organizaĵo pri Nutrado kaj Agrikulturo]] de la Unuiĝintaj Nacioj]] Laŭ [[UN|Unuiĝintaj Nacioj]], la loĝantaro nombras je 406 000 loĝantoj en 2019 kaj stabiliĝus ĉirkaŭ 500 000 loĝantojn ĉirkaŭ 2050<ref>(anglalingve) [http://population.city/bahamas/#1 Bahama loĝantaro] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210411150440/http://population.city/bahamas/#1 |date=2021-04-11 }} ([http://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=http%3A%2F%2Fpopulation.city%2Fbahamas%2F%231 arkivo]) ĉe ''population.city'' (konsultita la 14-an de septembro 2019)</ref><ref>(anglalingve) [https://worldpopulationreview.com/countries/bahamas-population Bahama loĝantaro] ([http://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=http%3A%2F%2Fworldpopulationreview.com%2Fcountries%2Fbahamas-population%2F arkivo] ĉe ''worldpopulationreview.com'' (konsultita la 5-an de septembro 2019)</ref>. En 2010, el la loĝantoj, 25.9% havas malpli ol 14 jaroj, 67.2% 15-64 jarojn, kaj 6.9% pli ol 65 jaroj, ĝi kreskas je 0.925% ĉiujare.<ref>[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2127rank.html#top Country Comparison "Total fertility rate"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20091028133713/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2127rank.html#top |date=2009-10-28 }}, [[CIA World Factbook]].</ref> Naskiĝoj kaj mortoj ĉiujare estas 1.781% kaj 0.935% de la loĝantaro. Ĉiujare 0.213% de la loĝantaro elmigras. Naskoj spertas 23.21 mortojn el 1000 vivantaj beboj. Loĝantoj havas atendatan vivlongon je naskiĝo de 69.87 jaroj: 73.49 jaroj por virinoj, 66.32 jaroj por viroj. Averaĝe ĉiu virino naskas 2.0 infanojn (2010).<ref name="cia.gov4"/> La plej loĝataj insuloj estas [[Nova Providenco]], kie situas Nasaŭo, la ĉefurbo kaj plej granda urbo,<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.bahamas.gov.bs/wps/portal/public/About%20The%20Bahamas/The%20Islands/NEW%20PROVIDENCE/!ut/p/b1/vZTJcqMwFEW_JR-QIGaxFIMx8yTGjQsbQ8Bm8ATGX9-ke5PuqiSbTqSVqo7effdK9YiMSIisy8e6yq913-XHt3PGbWigWggx0FJZwAEtdE3k8mvKIVkiJhKcUne51yZV88vBuzbhNK-ukiWp1VZUDUe8lw8PNTGlR7pQ1pcbHgvhFt6cq4GvTTYWvt5Xrh3wMZXbB5iu-tJkbdvE-0zvt8JmL9hnuBPO2RG45d1PW2DKkL0lM5IcGFlhtA435LCbTaO-aSN7fT0q2i1vgrMQnjy_Qfk9ULvW2hWpeDLlOCu0Tpl9bXKO7n6HrutL1zEoL3Xv4j09LYbTxTD4YCHwVR5_7n8EMODrPLNPkbcKv4HPWvy0gkER6QLw7wAcAaCRAPkB6QFokwQmEsBsgmYetMfh4TdgvluyQtlbBMA2BDg8hzZe2VYRkIGsmySOTItPpwA7d2ymICiwW0R-KCL5BLvI_VfQobCwCEokZ4QsCADz3YIq68AlAh67iKWA6pA_LUj_aKSq64Bvd_jXp2G8__-GOpHV2_Zl2rUv4AUKHMnykBEgBxgG8kTUpBwrX7RJUfyNnpLm5cQPXlVpdXjRqnwlthBrh-ShJ1UDXS_NRURHo90WTK-iajZnD6aLn8szT52wDZmpbNzcv2TCTqIb0zcDOhxVlSr0uDcbiWKUalyv8k470XSp3lgszgd_q2-d4cZlbTIIrtkOdL-fWdVYSdVGEToQ29cDeYz31EOIc7JlqHMWdWLJ5sLZsBOr9m1-Ml5x1w5FUTCyWtVrmVqGFaZ4RYaSJjMKku96Lo3wWROhXCeHahlR9rpv98TQjobJ-etH8m7v0dMvgIXGSg!!/dl4/d5/L2dBISEvZ0FBIS9nQSEh/|titolo=NEW PROVIDENCE|alirdato=15 majo 2015|eldoninto=Government of the Bahamas}}</ref> kaj Granda Bahamo, hejmo de la dua plej granda urbo, Freeport.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.bahamas.gov.bs/wps/portal/public/About%20The%20Bahamas/The%20Islands/GRAND%20BAHAMA/!ut/p/b1/vZTLjpswFIafZR6ggwFjnKUJCcPN3BNggyBkuAVIQgYYnr5U6mJaqdNNp7bO4ki_zqf_95GZmAmZuEvHqkgfVd-llx99jBIeKCYhEJuKABBQA9sgtvjCWazAHJnQj7hZ7tVJUd3XMjrOeqAasTelwNnTmgyDcD8_9grNottoZzjcowyOOe5K4iTbsr70vJ7H-WY-swNU4sBKfV95PTQBSoUjEEueGiZIMHqI5dkT091WJq_fMjEB8l1dvG4sy2Zx8by8WXDTmL1g6D6iub-bvA1rnG-3vpDIRSOS0itHjW086pq3q-pfThcjk8o8gRIMsbOQp6fVbLSaBX84BPw9i_hTCQQ_BZ8golUgfpjgHwBQWUBcj3UApizjMyGAiVe_X9VldV6DWfN8k6dLNIOAtcygC2jQggfdsoPscKAB3LBIlPq7d-o7C80zOz-4gURkawaN9zvQ4vzNCtyySA8E4AH41UBFsPCakejbROCAYrH_G8j_10gV2wJf7vCXpYHOv39DjYmrrH2eTu0zeMYbxAoihhuMAIRYZA51hAR5UKfdzk20iDWONAfS4JSnoFKnmyu12FebcNHCosa2F1-LturjNuav8qmAqa5N_TzP97e3VkwPXZ6dzRGBuQoVJ3EonNatrIZ-bsfRk9vtUOc2GTqY3Ctk9JEIOf6I9i4XI05_hEkT26PNqaPOow5SK-3BUU3R49EAORDuu6QatksbVTZHRjHj9OYmpWz1Ul6wJruxKByuCBI3i9R31bpoiINngeC1ChsXj_GlHmepLQmUzSeGvvTtmbm2o4FczH64fLF-Lt8BcHa2Bg!!/dl4/d5/L2dBISEvZ0FBIS9nQSEh/|titolo=GRAND BAHAMA|alirdato=15 majo 2015|eldoninto=Government of the Bahamas}}</ref> Nassau havis 256 000 loĝantojn en 2012, kaj Freeport 46 000 loĝantojn. === Rasaj kaj etnaj grupoj === Laŭ la censo de 2010, 90.6% de la loĝantaro identigas sin nigruloj, 4.7% blankuloj, kaj 2.1% miksrasuloj (afrika kaj eŭropa).<ref name="soencouragement.org">{{Citaĵo el la reto|url=http://www.soencouragement.org/forms/CENSUS2010084903300.pdf|titolo=Censo de Loĝantaro kaj Loĝado en 2010|aŭtoro=La Komunumo de la Bahamoj|dato=aŭgusto 2012|paĝoj=10 kaj 82|citaĵo=“En 1722 kiam la unua oficiala censo de la Bahamoj estis farita, 74% de la populacio estis eŭropaj aŭ indiĝenaj britoj kaj 26% estis afrikaj aŭ miksitaj. Preskaŭ tri jarcentojn poste, kaj laŭ la 99% da respondoj akiritaj de la rasdemando en la Censa demandaro de 2010, 90.6% de la populacio identigis sin kiel afro-bahamaj, proksimume kvin procentoj (4.7%) eŭro-bahamaj kaj du procentoj (2%) de miksraso (afrika kaj eŭropa) kaj (1%) aliaj rasoj kaj (1%) ne deklaritaj.”}}</ref> Antaŭ tri jarcentoj, en 1722 kiam la unua oficiala censo okazis, 75% de la loĝantaro estis eŭropa kaj 26% afrika.<ref name="soencouragement.org" /> La Haitia komunumo de 80 000 homoj en Bahamoj estas ĝenerale afrikdevena. Pro tre multa enmigrado de haitianoj al Bahamoj, la bahama registaro komencis ellandigi kontraŭleĝajn haitiajn enmigrantojn al Haitio je la fino de 2014.<ref>Nick Davis (la 20-an de septembro 2009), [http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/8257660.stm "Bahamas outlook clouds for Haitians"], [[BBC]].</ref> La blankaj loĝantoj estas plejparte la posteuloj de anglaj puritanoj kaj usonaj lojalistoj, kiuj eskapis la usonan revolucion, alveninite en 1649 kaj 1783 respektive.<ref>"[https://web.archive.org/web/20130725021012/http://www.rootsweb.ancestry.com/~bhswgw/land.htm The Names of Loyalist Settlers and Grants of Land Which They Received from the British Government: 1778–1783]".</ref> Multaj sudaj lojalistoj iris al la insuloj Abaco, kie duono el la loĝantaro estis eŭropdevenaj en 1985.<ref>Christmas, Rachel J. and Christmas, Walter (1984) ''Fielding's Bermuda and the Bahamas 1985''.</ref> Iufoje bahamanoj priskribas anglodevenajn personojn per la termino "Conchy Joe" (Kanĉi Ĝo).<ref name="The Lesser-Known">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=-TGSgT2SyH0C|title=The Lesser-Known Varieties of English: An Introduction|editor1=Schreier, Daniel|editor2=Trudgill, Peter|editor3=Schneider, Edgar W.|editor4=Williams, Jeffrey P.|page=162|year=2010|publisher=''[[Cambridge University Press]]''|isbn=9781139487412|access-date=3 februaro 2017}}</ref> Malgranda parto de la eŭropa bahama loĝantaro estas grekaj bahamanoj, kiuj devenas de grekaj laborantoj, kiuj venis por helpi disvolvi la industrion dum la 1900-aj jaroj.<ref>Johnson, Howard (1986), "'Safeguarding our traders': The beginnings of immigration restrictions in the Bahamas, 1925–33", Immigrants and Minorities, 5 (1): 5–27,</ref> Ili estas malpli ol 2% de la loĝantaro sed ankoraŭ tenas sian apartan grekbahaman kulturon.<ref>Johnson 1986</ref><ref>Crain, Edward E. (1994), Historic architecture in the Caribbean Islands, University Press of Florida</ref> === Lingvoj === La oficiala lingvo de Bahamoj estas [[Angla lingvo|la angla]]. Multaj personoj parolas kreolan lingvon de la angla nomatan "la bahama dialekto" (aŭ nur "dialekto"), ău "la bahama".<ref name="Hackert">{{Citaĵo el la reto|url=http://clu.uni.no/icame/ij34/ICE_Age2_3.pdf|titolo=ICE Bahamas: Why and how?|alirdato=3 februaro 2017|redaktinto=Hackert, Stephanie|jaro=2010|eldoninto=University of Augsburg|paĝoj=41–45|arkivurl=https://web.archive.org/web/20170203163201/http://clu.uni.no/icame/ij34/ICE_Age2_3.pdf|arkivdato=2017-02-03}}</ref> Laurente Gibbs, bahama aŭtoro kaj aktoro, estis la unua persono uzi la nomon "la bahama" en poemo kaj ekde tiam kuraĝigis ĝian uzon.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://eleutheranews.com/?p=2963|titolo=SWAA students have accomplished Bahamian playwright, actor and poet Laurente Gibbs as Guest Speaker|alirdato=1 februaro 2017|redaktinto=Staff|dato=27 februaro 2013|eldoninto=Eleuthera News|arkivurl=https://web.archive.org/web/20170203031725/http://eleutheranews.com/?p=2963|arkivdato=2017-02-03}}</ref><ref>{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=I0-7-0WNpxkC|titolo=Preserving Our Heritage: Language Arts, an Integrated Approach, Part 1|alirdato=1 februaro 2017|aŭtoro=Collie, Linda|jaro=2003|eldoninto=Heinemann|ISBN=9780435984809|paĝoj=26–29}}</ref> Haitianoj kaj iliaj posteuloj, kiuj estas 25% de la tuta loĝantaro, parolas [[Haitia kreola lingvo|la haitian kreolan]], kiu estas [[kreola lingvo]] de la franca. Oni nomas ĝin "la kreola"<ref name="cia.gov4"/> por distingi ĝin de la bahama angla.<ref>{{Cite journal|title=Book Review: Urban Bahamian Creole: System and Variation|editor=Osiapem, Iyabo F.|year=2006|journal=Journal of English Linguistics|doi=10.1177/0075424206292990|volume=34|issue=4|pages=362–366|s2cid=144817997}}</ref> === Religioj === Laŭ la [[Pew Research Center]], en 2010, 96% da homoj en Bahamoj estas [[kristanoj]]. [[Protestantoj]] reprezentas 80% de la loĝantaro kaj [[katolikoj]] 14.5%<ref>(anglalingve) [http://www.globalreligiousfutures.org/countries/bahamas/religious_demography#/?affiliations_religion_id=0&affiliations_year=2010 Religioj en Bahamoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210411150440/http://www.globalreligiousfutures.org/countries/bahamas/religious_demography#/?affiliations_religion_id=0&affiliations_year=2010 |date=2021-04-11 }} ([http://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=http%3A%2F%2Fwww.globalreligiousfutures.org%2Fcountries%2Fbahamas%2Freligious_demography%23%2F%3Faffiliations_religion_id%3D0%26affiliations_year%3D2010 arkivo]) ĉe ''www.globalreligiousfutures.org'' (konsultita la 23-an de februaro 2018)</ref>. == Kulturo == [[Dosiero:Junkanoo.jpg|eta|Festo "Junkanoo" (Ĝankanu') en Nasaŭo]] Bahama kulturo estas miksaĵo de kulturo [[Afriko|afrika]] (la plej granda etno), [[Unuiĝinta Reĝlando|brita]] (la eksa kolonia potenco), kaj [[Usono|usona]] (la plej grava proksima lando kaj fonto de la plej multaj turistoj).<ref name="Britannica, Bahamas2"/> Iuj bahamanoj faras afrikdevenan tipon de folklora magio nomatan "obeah", precipe ekster Nova Providenco (la tiel nomataj "familiaj insuloj" aŭ "eksteraj insuloj").<ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://2009-2017.state.gov/j/drl/rls/irf/2005/51625.htm|titolo=International Religious Freedom Report 2005 – Bahamas|alirdato=22-a de julio 2012|eldoninto=United States Department of State}}</ref> Obeah estas kontraŭleĝa en Bahamoj kaj leĝe punebla.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://laws.bahamas.gov.bs/cms/images/LEGISLATION/PRINCIPAL/1873/1873-0015/PenalCode_1.pdf |titolo="Practising Obeah, etc." |alirdato=2021-06-22 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20170421040918/http://laws.bahamas.gov.bs/cms/images/LEGISLATION/PRINCIPAL/1873/1873-0015/PenalCode_1.pdf |arkivdato=2017-04-21 }}</ref> En la malpli disvolvitaj familiaj insuloj (aŭ eksteraj insuloj), folkloraj artoj inkluzivas korbofaradon el palmfrondoj. Tiu ĉi materialo, komune nomata "straw" (pajlo), fariĝas ĉapeloj kaj bolsoj, kiuj estas popularaj por turistoj. Ĝi ankaŭ uziĝas por tiel nomataj "voduopupoj", eĉ se tiaj pupoj rezultas de fremdaj influoj kaj ne historiaj ligoj al la insuloj.<ref>Laennec Hurbon (1995).</ref> Junkanoo (Ĝankanu') estas tradicia afrika-bahama stratparado de muziko, danco, kaj arto, kiu okazas en Nasaŭo (kaj iuj aliaj urbetoj) ĉiun skatolan tagon kaj novjaron. Jankanoo estas uzata ankaŭ por festi aliajn festojn kaj okazaĵojn kiel Liberiĝan Tagon.<ref name="Britannica, Bahamas5">{{Citaĵo el la reto|url=https://www.britannica.com/place/the-Bahamas|titolo=''"Encyclopedia Britannica – The Bahamas"''|alirdato=la 22-an de julio 2019|lingvo=en}}</ref> Regattoj (boatkonkursoj) estas gravaj sociaj okazaĵoj en multaj urbetaj de la familiaj insuloj. Ili kutime inkluzivas unu aŭ pli da tagoj de velado per malnovstilaj laborboatoj, kaj surtera festado.<ref>{{Cite web|title=Native Boat Regattas in The Bahamas|url=https://www.worldnomads.com/explore/caribbean/the-bahamas/native-boat-regattas-in-the-bahamas|website=World Nomads|language=en|access-date=la 4-an de februaro 2021}}</ref> Bahama kuirarto inkluzivas multajn manĝaĵojn, kiu spegulas karibian, afrikan, kaj eŭropan influojn. Iuj urbetoj havas festojn asociitajn kun la tradicia loka kultivaĵo aŭ manĝaĵo, ekzemple la "Ananasa Festo" de Urbeto Gregory, Eleuthera aŭ la "Kraba Festo" sur Andros. Aliaj tradicioj inkluzivas [[rakontado]]n. Bahamanoj estas kreintaj riĉan literaturon de poezio, mallongaj historioj, kaj teatraĵoj. Komuna temoj en tiuj verkaĵoj estas (1) konscio de ŝanĝo, (2) strebado por altniveleco, (3) serĉo por identeco, (4) sopiro por la malnovaj manieroj, kaj (5) aprezo de beleco. Iuj gravaj aŭtoroj estas Susan Wallace, Percival Miller, Robert Johnson, Raymond Brown, O.M. Smith, William Johnson, Eddie Minnis, and Winston Saunders.<ref>Collinwood, Dean W. and Dodge, Steve (1989) ''Modern Bahamian Society'', Caribbean Books, {{ISBN|0931209013}}.</ref><ref>{{Cite journal|last1=Collinwood|first1=Dean|last2=Phillips|first2=Rick|year=1990|title=The National Literature of the New Bahamas|journal=Weber Studies|language=en|volume=7|issue=1|pages=43–62}}</ref> Bahama kulturo estas riĉa je kredoj, tradicioj, folkloro, kaj legendo. La plej konata folkloro kaj legendo en Bahamoj inkluzivas la estaĵoj nomataj "lusca" (luska) kaj "chickcharney" (ĉikĉarni) en Andros, Bela Molly en Exuma, kaj la Perdita Urbo de [[Atlantido]] en Bimini. {|class="wikitable" border="1" |+ '''Festotagoj''' |- style="background:#efefef;" ! Dato ! Nomo en Esperato ! Loka nomo <small>(angle)</small> |- | [[1a de januaro]] | [[Novjaro]] | New Year's Day |- | Unua vendredo en junio | [[Tago de la Laboro]] | Labour Day |- | [[10a de julio]] | Sendependeca Tago | Independence Day |- | Unua lundo en aŭgusto | Tago de liberiĝo aŭ Kadument | Emancipation or Kadooment Day |- | [[12a de oktobro]] | Tago de malkovro de Ameriko | Discovery Day |- | [[25a de decembro]] | [[Kristnasko]] | Christmas Day |- | [[26a de decembro]] | [[Skatola Tago]] | Boxing Day |} == Eduko == Eduko en Bahamoj estas deviga inter la aĝoj de 5 kaj 18.<ref name="bn">[https://2009-2017.state.gov/r/pa/ei/bgn/1857.htm "Background Note: The Bahamas" (angle: "Fona noto: Bahamoj")]. Agentejo de Okcidentaj Hemisferaj Aferoj, [[Usona ministerio pri eksteraj rilatoj]] (januaro 2008). Tiu artikolo asimilas tradukitan tekston de tiu fonto, kiu estas [[publika havaĵo]].</ref> En 2003, la lerneja ĉeesta procento estis 92%, kaj la legopova procento estis 95.5%.<ref name="bn" /> La registaro direktas 158 el la 210 baznivelaj kaj duagradaj lernejoj en Bahamoj.<ref name="bn" /> La aliaj 55 lernejoj estas privataj. 50 332 studentoj ĉeestas registarajn lernejojn, kaj pli ol 16 000 ĉeestas privatajn lernejojn.<ref name="bn" /> La Universitato de la Bahamoj (UB), establita en Nasaŭo en 1974,<ref name="bn" /> estas la landa sistemo de alta/triagrada eduko, kun bakalaŭraj, majstraj, kaj asociaj diplomoj ĉe tri universitataj parkoj kaj instruaj kaj esploraj centroj tra la insuloj. Ĝi ricevis novan ĉarton je la 10-a de novembro 2016.<ref>{{Cite web|date=2017|title=About Us|url=https://www.ub.edu.bs/about-us/|url-status=live|access-date=26 aprilo 2021|website=University of the Bahamas / Universitato de la Bahamoj}}</ref> == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Vidu ankaŭ == * [[Britaj transmaraj teritorioj]] * [[Lukaja Arkipelago]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|wikt=Bahamoj|ReVo=baham}} * [http://www.bahamas.gov.bs oficialaj paĝoj de la Bahama registaro] * [http://www.bahamas.com paĝoj de la Bahama Ministerio pri Turismo] * [http://www.constitution.org/cons/bahamas.htm La Bahama konstitucio] * [http://www.bahamas.co.uk paĝoj de la turisma oficejo de la Bahamoj en Britio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20051227054922/http://www.bahamas.co.uk/ |date=2005-12-27 }} {{Tradukita|lingvo=en |artikolo= The Bahamas |revizio=1024532569 }}{{Tradukita|lingvo=es |artikolo= Bahamas |revizio=1024532569 }} {{Komunumo de Nacioj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Bahamoj| ]] [[Kategorio:Membroj de la Komunumo de Nacioj]] [[Kategorio:Administraj unuoj fonditaj en 1973]] 17ecqmvquhycpz11hnm473a8tpstean 0 959 9494662 9451975 2026-10-17T09:11:12Z Sj1mor 12103 9494662 wikitext text/x-wiki {{Informkesto valuto |Valuto = |Ŝtato =[[Eŭropa unio]] inkluzive de [[Kanarioj]], [[Madejro]], [[Francaj Sudaj kaj Antarktaj Teritorioj]], [[Transmaraj departementoj (Francio)|francaj transmaraj departementoj]], [[Sankta-Piero kaj Mikelono]] kaj la hispanaj teritorioj de [[Ceŭto]], [[Mello]], [[Ĉafarinoj]] kaj aliaj malgrandaj afrikaj teritorioj de Hispanio |Subdivido = |Mallongigo = |Kurza dato = |Kurzo = |Bildo ={{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |Bildo-grandeco= |Bildo-priskribo= }} [[Dosiero:Euro Construction.svg|frameless|eta|200px|maldekstra|La eŭrosimbolo]] <!--[[Dosiero:Euro_symbol.svg|200px|dekstra|eta|La eŭrosimbolo]]--> '''Eŭro''' (EUR, €) estas la ĉefa [[monunuo]] de la [[Eŭropa Unio]]: ĝi estas la sola valuto de [[Aŭstrio]], [[Belgio]], [[Bulgario]], [[Estonio]], [[Finnlando]], [[Francio]], [[Germanio]], [[Greklando]], [[Hispanio]], [[Respubliko de Irlando|Irlando]], [[Italio]], [[Kipro]], [[Kroatio]], [[Latvio]], [[Litovio]], [[Luksemburgio]], [[Malto (lando)|Malto]], [[Nederlando]], [[Portugalio]], [[Slovakio]] kaj [[Slovenio]], el kiuj konsistas la [[EMU]] (Eŭropa Mona Unio), tio estas 20 el la 27&nbsp;membraj ŝtatoj de la Eŭropa Unio. Tiun ĉi lando-grupon oni nomas ''[[Eŭrozono]]'', ''Eŭrogrupo'', aŭ eĉ ''Eŭrolando''. Temas pri entute pli ol 346 milionoj da civitanoj en 2023, tio estas 5% el la [[monda loĝantaro]]<ref>[https://ec.europa.eu/info/business-economy-euro/euro-area_en "The euro".] Retejo de la [[Eŭropa Komisiono]]. Alirita la 10an de novembro 2019.</ref><ref name="What is the euro area?">[https://ec.europa.eu/info/business-economy-euro/euro-area/what-euro-area_en "What is the euro area?".] Retejo de la [[Eŭropa Komisiono]]. Alirita la 10an de novembro 2019.</ref><ref>[https://www.ecb.europa.eu/ecb/educational/explainers/tell-me-more/html/euro_area_in_comparison.fr.html "La zone euro en comparaison internationale".] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20230423134629/https://www.ecb.europa.eu/ecb/educational/explainers/tell-me-more/html/euro_area_in_comparison.fr.html |date=2023-04-23 }} Retejo de la [[Eŭropa Centra Banko]]. Alirita la {{daton|23|4|2023}}.</ref>. [[Dosiero:Eurozone main map.svg|500x500px|eta|[[Eŭrozono]] (2023) {{Priskribo|blua|landoj uzantaj eŭrojn ekde 1999}} {{Priskribo|helblua|landoj uzantaj eŭrojn post 1999}} {{Priskribo|bruna|[[EU]]-landoj ne uzantaj eŭrojn}} ]] Tri ŝtatoj de la malnova EU (antaŭ 2004) ne adoptis eŭron, nome [[Unuigita Reĝlando de Britio kaj Nord-Irlando|Britio]], [[Danio]] kaj [[Svedio]]. El la dek membroj, kiuj aliĝis al la EU en 2004 kaj poste, ĝis nun aliĝis: * [[Slovenio]] (la [[1-an de januaro]] [[2007]]), * [[Malto (lando)|Malto]] kaj [[Kipro]] (la {{daton|1|januaro|2008}}, laŭ decido de la {{dato|10|julio|2007}}), * [[Slovakio]] (la {{daton|1|januaro|2009}}) * [[Estonio]] enkondukis la eŭron la {{daton|1|januaro|2011}} * [[Latvio]] enkondukis la eŭron la {{daton|1|januaro|2014}} * [[Litovio]] enkondukis ĝin la {{daton|1|januaro|2015}}<ref>{{Monatoref|numero=2013/06|paĝo=13|titolo=Starto al eŭro|ligilo=|aŭtoro=last}}</ref> * [[Kroatio]] enkondukis ĝin la {{daton|1|januaro|2023}} * [[Bulgario]] enkondukis ĝin la {{daton|1|januaro|2026}} Luprezoj en [[Rumanio]] estas fiksitaj en eŭroj, same kiel la prezo de iuj luksaj varoj. Eŭro ankaŭ estas la ĉefa valuto de iuj landoj kaj landeroj ''ekster'' Eŭropa Unio: [[Andoro]], [[Monako (lando)|Monako]], [[San-Marino]], [[Vatikanurbo|Vatikano]] (krome kvar mikroŝtatoj kiuj ne estas membroj de la Eŭropa Unio),<ref name="What is the euro area?"/> krom en [[Montenegro]], [[Kosovo]] (en [[Serbio]]) -pro unuflanka decido- kaj [[Akrotiri kaj Dekelia]] (en la [[Unuiĝinta Reĝlando]]). La eŭro, kiu estas dividita en 100 [[cendo]]jn, centimoj aŭ centonoj, estas la dua plej granda kaj dua plej komercita valuto en la interlanda [[kurzo]] post la [[Usona dolaro]].<ref>[https://www.bis.org/publ/rpfx13fx.pdf "Foreign exchange turnover in April 2013: preliminary global results" (PDF).] Bank for International Settlements. Alirita la 7an de februaro 2015.</ref> Aparte la valuto estas uzata ankaŭ oficiale fare de la institucioj de la Eŭropa Unio. Ekster Eŭropo, ankaŭ kelkaj specialaj teritorioj de membroj de EU uzas la eŭron kiel sia valuto. Aldone, ĉirkaŭ 200&nbsp;milionoj da personoj tutmonde uzas valutojn ligitajn al la eŭro {{Mankas fonto}}. La eŭro estas la dua plej granda [[rezerva valuto]] same kiel la dua plej komercita valuto en la mondo post la Usona dolaro.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.bis.org/publ/rpfxf07t.pdf|titolo=Triennial Central Bank Survey 2007|alirdato=25a de julio 2009|dato=19a de decembro 2007|eldoninto=BIS}}</ref><ref>{{cite web |url=http://mpra.ub.uni-muenchen.de/14350/1/MPRA_paper_14350.pdf |last=Aristovnik |first=Aleksander |last2=Čeč |first2=Tanja |title=Compositional Analysis of Foreign Currency Reserves in the 1999–2007 Period. The Euro vs. The Dollar As Leading Reserve Currency|publisher=Munich Personal RePEc Archive, Paper No. 14350 |date=30a de marto 2010 |accessdate=27a de decembro 2010}}</ref><ref>{{cite news |last=Boesler |first=Matthew |title=There Are Only Two Real Threats To The US Dollar's Status As The International Reserve Currency |url=http://www.businessinsider.com/dollar-as-international-reserve-currency-2013-11 |accessdate=8a de decembro 2013 |newspaper=Business Insider |date=11a de novembro 2013}}</ref> Tial la valuto en financa komerco ankaŭ estas objekto de [[spekulado]] kaj [[arbitraĝo]]. En aŭgusto 2018, kun pli ol 1.2&nbsp;mil bilionoj da eŭroj en cirkulado, la eŭro havas unu el la plej altaj kombinitaj valoroj de monbiletoj kaj moneroj en cirkulado en la mondo, surpasinta la usonan dolaron.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://www.ecb.europa.eu/stats/policy_and_exchange_rates/banknotes+coins/circulation/html/index.en.html|titolo=Banknotes and coins circulation|alirdato=28a de aŭgusto 2018|eldoninto=European Central Bank}}</ref> En aprilo 2013 la monvaloroj de eŭroj estis la jenaj: * Totala valoraro en eŭroj (moneroj kaj monbiletoj) en cirkulado 771.5 (monbiletoj) + 21.032 (moneroj) =792.53 mil milionoj da EUR * 1.48 (kiel kurzo) = 1,080 mil milionoj da USD * Totala valoraro en USD (moneroj kaj monbiletoj) en cirkulado 859 mil milionoj da USD. <ref>{{Cite web| url = https://stats.ecb.europa.eu/stats/download/bkn_notes_val/bkn_notes_val/bkn_notes_val.pdf| title = Table 2: Euro banknotes, values (EUR billions, unless otherwise indicated, not seasonally adjusted)| accessdate = 13a de decembro 2009| publisher = European Central Bank| quote = 2009, October: Total banknotes: 771.5 (billion EUR)| url-status = dead| archiveurl = https://www.webcitation.org/5njSKhMeM?url=https://stats.ecb.europa.eu/stats/download/bkn_notes_val/bkn_notes_val/bkn_notes_val.pdf| archivedate = 22a de februaro 2010| df = dmy-all| titolo = Arkivita kopio| alirdato = 2019-11-10| arkivurl = https://www.webcitation.org/5njSKhMeM?url=https://stats.ecb.europa.eu/stats/download/bkn_notes_val/bkn_notes_val/bkn_notes_val.pdf| arkivdato = 2010-02-22}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20091016014407/https://stats.ecb.europa.eu/stats/download/bkn_notes_val/bkn_notes_val/bkn_notes_val.pdf |date=2009-10-16 }} {{Citaĵo el la reto |url=https://stats.ecb.europa.eu/stats/download/bkn_notes_val/bkn_notes_val/bkn_notes_val.pdf |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2019-11-10 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20091016014407/https://stats.ecb.europa.eu/stats/download/bkn_notes_val/bkn_notes_val/bkn_notes_val.pdf |arkivdato=2009-10-16 }}</ref> <ref>{{Cite web| url = https://stats.ecb.europa.eu/stats/download/bkn_coins_val/bkn_coins_val/bkn_coins_val.pdf| title = Table 4: Euro coins, values (EUR millions, unless otherwise indicated, not seasonally adjusted)| accessdate = 13a de decembro 2009| publisher = European Central Bank| quote = 2009, October: Total coins: 21,032 (million EUR)| url-status = dead| archiveurl = https://www.webcitation.org/5njSKi43Q?url=https://stats.ecb.europa.eu/stats/download/bkn_coins_val/bkn_coins_val/bkn_coins_val.pdf| archivedate = 22a de februaro 2010| df = dmy-all| titolo = Arkivita kopio| alirdato = 2019-11-10| arkivurl = https://www.webcitation.org/5njSKi43Q?url=https://stats.ecb.europa.eu/stats/download/bkn_coins_val/bkn_coins_val/bkn_coins_val.pdf| arkivdato = 2010-02-22}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20091016015031/https://stats.ecb.europa.eu/stats/download/bkn_coins_val/bkn_coins_val/bkn_coins_val.pdf |date=2009-10-16 }} {{Citaĵo el la reto |url=https://stats.ecb.europa.eu/stats/download/bkn_coins_val/bkn_coins_val/bkn_coins_val.pdf |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2019-11-10 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20091016015031/https://stats.ecb.europa.eu/stats/download/bkn_coins_val/bkn_coins_val/bkn_coins_val.pdf |arkivdato=2009-10-16 }}</ref> <ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://federalreserve.gov/releases/h6/current/h6.htm|titolo=Money Stock Measures|alirdato=13a de decembro 2009|verko=Federal Reserve Statistical Release|eldoninto=Board of Governors of the Federal Reserve System|citaĵo=Table 5: Not Seasonally Adjusted Components of M1 (Billions of dollars), not seasonally adjusted, October 2009: Currency: 859.3 (billion USD)}}</ref> <ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.ecb.europa.eu/stats/eurofxref/eurofxref-hist-90d.xml|titolo=Euro foreign exchange reference rates|alirdato=13a de decembro 2009|eldoninto=European Central Bank|citaĵo=Exchange rate 2009-10-30: 1 EUR = 1.48 USD}} </ref> La nomo ''eŭro'' estis oficiale adoptita la 16an de decembro 1995 en [[Madrido]].<ref name="madrid1995">{{Citaĵo el la reto|url=http://www.europarl.europa.eu/summits/mad1_en.htm|titolo=Madrid European Council (12/95): Conclusions|alirdato=14a de februaro 2009|eldoninto=European Parliament}}</ref> La eŭro estis enkondukita en la mondaj financaj merkatoj kiel kalkulvaluto la 1an de januaro 1999, anstataŭante la iaman projekton "European Currency Unit" (ECU) je proporcio de 1:1 (1.1743 usonaj dolaroj). Fizikaj moneroj kaj monbiletoj de eŭroj eniris en cirkulado la 1an de januaro 2002, kio faris ĝin la ĉiutagan funkciantan valuton de ties originaj membroj, kaj ĉirkaŭ marto 2002 ĝi estis komplete anstataŭante la ĝistiamajn valutojn.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.ecb.int/euro/changeover/2002/html/index.en.html|titolo=Initial changeover (2002)|alirdato=5a de marto 2011|eldoninto=European Central Bank}}</ref> Kvankam la eŭro falis poste ĝis 0.83 da usonaj dolaroj en du jaroj (26a de oktobro 2000), ĝi estis komercita super la usona dolaro ekde la fino de 2002, pinte en 1.60 da usonaj dolaroj en la 18a de julio 2008.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.x-rates.com/d/USD/EUR/hist2012.html|titolo=Exchange Rate Average (US Dollar, Euro)&nbsp;– X-Rates|alirdato=2013-03-12|eldoninto=X-rates.com|arkivurl=https://web.archive.org/web/20120712055755/http://www.x-rates.com/d/USD/EUR/hist2012.html|arkivdato=2012-07-12}}</ref> Fine de 2009, la eŭro eniris en la [[Eŭropa financa krizo de 2010]], kio kondukis al la kreado de la [[Tuteŭropa Financa Stabiliga Fonduso]] same kiel al aliaj reformoj kiuj celis stabiligi kaj plifortigi la valuton. Ne tro malnovaj komputilaj [[klavaro]]j ebligas tajpi la simbolon de eŭro (€), en [[Windows]] ofte pere de la kombino <code>[AltGr]+[e]</code> aŭ <code>[AltGr]+[4]</code>, en [[Mac]]-komputiloj per <code>[Alt]+[Maj]+[2]</code> aŭ per <code>[Alt]+[2]</code>. En [[Interreto]], la kodo estas <code>€</code> aŭ, [[Unikodo|Unikode]] <code>€</code>. == Administrado == [[Dosiero:European Central Bank - building under construction - Frankfurt - Germany - 13.jpg|eta|dekstre|upright=0.8|La [[Eŭropa Centra Banko]] havas sian [[sidejo]]n en [[Frankfurto ĉe Majno|Frankfurto]], Germanio, kaj zorgas pri la monvaluta politiko de la [[Eŭrogrupo]].]] {{Ĉefartikolo|Eŭropa Centra Banko|Traktato de Mastriĥto|Eŭrogrupo}} La eŭro estas administrata de la [[Eŭropa Centra Banko]] (ECB) kun sidejo en [[Frankfurto ĉe Majno|Frankfurto]] kaj de la [[Eŭrosistemo]] (komponita de la [[Centra banko|centraj bankoj]] de la landoj de la eŭrozono). Kiel sendependa centra banko, la ECB havas unikan aŭtoritaton por decidi pri la [[monpolitiko]]. La Eŭrosistemo partoprenas en la presado, stampado kaj distribuado de [[Eŭro-bankbiletoj|bankbiletoj]] kaj de [[Eŭro-moneroj|moneroj]] en ĉiuj membraj ŝtatoj, kaj en la funkciado de la pagosistemoj de la eŭrozono. La [[Traktato de Mastriĥto]] de 1992 devigas plej el la ŝtatoj membroj de la EU adopti la eŭron per interkonsento de monvalutaj kaj buĝetaj konverĝokriterioj, kvankam ne ĉiuj ŝtatoj faris tion. Unuiĝinta Reĝlando kaj Danio negocis esceptojn,<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://ec.europa.eu/economy_finance/euro/index_en.htm|titolo=The Euro|alirdato=29a de januaro 2009|eldoninto=European Commission}}</ref> dum Svedio (kiu aliĝis al la EU en 1995, post la Traktato de Mastriĥto estis subskribita) malakceptis la eŭron per [[referendumo]] en [[2003]], kaj evitis la devigon adopti la eŭron ne akceptante la monvalutajn kaj buĝetajn postulojn. Ĉiuj landoj kiuj aliĝis al la EU ekde 1993 petis adopti la eŭron ekde tiam. == Eldonado de monbiletoj == Ekde la 1a de januaro 2002, la naciaj centraj bankoj (NCB-oj) kaj la [[Eŭropa Centra Banko|ECB]] eldonis monbiletojn laŭ komuna interkonsento.<ref name="Scheller">{{Citaĵo el libro|url=https://www.ecb.europa.eu/pub/pdf/other/ecbhistoryrolefunctions2006en.pdf|titolo=The European Central Bank: History, Role and Functions|familia nomo=Scheller|persona nomo=Hanspeter K.|dato=2006|eldono=2|citaĵo=Since 1 January 2002, the NCBs and the ECB have issued euro banknotes on a joint basis.|ISBN=978-92-899-0027-0|paĝo=103}}</ref> La NCB-oj de la Eŭrosistemo estas devigitaj akcepti eŭrajn monbiletojn metitajn en cirkulado fare de aliaj membroj de la Eŭrosistemo kaj tiuj monbiletoj ne estas reenlandigitaj. La ECB eldonas 8 % el la totala valoro de monbiletoj eldonitaj de la Eŭrosistemo.<ref name="Scheller"/> En praktiko, la monbiletoj de la ECB estas metitaj en cirkulado fare de la NCB-oj, tiele atingante kongruojn kun la ECB. Tiuj kongruoj portas intereson por la ĉefa refinanca proporcio de la ECB. La cetera 92 % el la eŭraj monbiletoj estas eldonitaj de la NCB-oj proporcie al iliaj respektivaj komunaj partoj de la ŝlosila [[kapitalo]] de la ECB,<ref name="Scheller"/> kalkulitaj uzante la landan populacion de la Eŭropa Unio (EU) kaj la landan parton de la MEP de la EU, same kunkalkulita.<ref> {{Citaĵo el la reto|url=http://www.ecb.int/ecb/orga/capital/html/index.en.html|titolo=Capital Subscription|alirdato=18a de decembro 2011|eldoninto=European Central Bank|citaĵo=The NCBs' shares in this capital are calculated using a key which reflects the respective country's share in the total population and gross domestic product of the EU&nbsp;– in equal weightings. The ECB adjusts the shares every five years and whenever a new country joins the EU. The adjustment is done on the basis of data provided by the European Commission.}} </ref> == Eŭro-moneroj kaj bankbiletoj == {{Ĉefartikolo|Eŭro-moneroj|Eŭro-bankbiletoj}} [[Dosiero:Euro coins and banknotes.jpg|eta|[[Eŭro-moneroj]] kaj bankbiletoj de variaj valoroj.]] La eŭro estas dividita en 100 [[cendo]]jn (referencataj ankaŭ kiel ''eŭrocendoj'', ''eŭrocentimoj'' aŭ ''eŭrocentonoj'', speciale por distingi ilin el aliaj valutonoj, kaj referencataj en la komuna flanko de ĉiuj cendaj moneroj kiel "euro cent"). En la oficialaj dokumentoj de la komunumo la pluralaj indikiloj de ''euro'' kaj ''cent'' ne aperas, tamen en la komuna normala parolmaniero la diversaj lingvoj reagas diference kaj ĝenerale uzas diversajn formojn.<ref name="ec.europa.eu">{{Citaĵo el la reto|url=http://ec.europa.eu/economy_finance/euro/cash/symbol/index_en.htm|titolo=How to use the euro name and symbol|alirdato=7a de aprilo 2010|eldoninto=European Commission}}</ref><ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://ec.europa.eu/economy_finance/publications/publication6336_en.pdf|titolo=Spelling of the words "euro" and "cent" in official Community languages as used in Community Legislative acts|alirdato=26a de novembro 2008|aŭtoro=European Commission}}</ref> Dum la [[angla]] estas la plej uzata lingvo en la komunumaj kunsidoj ankaŭ tie [[pluralo]] estas uzata,<ref>{{cite web |url=http://ec.europa.eu/translation/writing/style_guides/english/style_guide_en.pdf |title=English Style Guide: A handbook for authors and translators in the European Commission |accessdate=16a de novembro 2008 |author=European Commission Directorate-General for Translation |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101205092625/http://ec.europa.eu/translation/writing/style_guides/english/style_guide_en.pdf |archivedate=5a de decembro 2010 |df=dmy-all |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2019-11-11 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20101205092625/http://ec.europa.eu/translation/writing/style_guides/english/style_guide_en.pdf |arkivdato=2010-12-05 }}; {{Citaĵo el la reto|url=http://publications.europa.eu/code/en/en-370303.htm|titolo=Interinstitutional style guide, 7.3.3. Rules for expressing monetary units|alirdato=16a de novembro 2008|aŭtoro=European Union}}</ref> same kiel la diversaj lingvaj variaĵoj, kiel ''centime'' en Francio. Ĉiuj cirkulantaj moneroj havas ''komunan flankon'' kiu montras la valoron kaj mapon en la fono. Pro la [[Lingvoj de la Eŭropa Unio|Lingva pluraleco de la Eŭropa Unio]], oni uzis la version en la [[latina alfabeto]] de ''euro'' (anstataŭ la malplej uzataj [[greka alfabeto]] aŭ [[cirila alfabeto]]) kaj per [[arabaj ciferoj]] (alia teksto en naciaj lingvoj estas uzata en la naciaj flankoj, sed alia teksto en la komuna flanko estas evitata). Sur la moneroj, escepte tiuj de 1-, 2- kaj 5-cenda, la mapo montris nur la 15&nbsp;ŝtatojn, kiuj estis membroj de la EU, kiam la eŭro estis enkondukita. Dekomence en 2007 aŭ 2008 (depende de la lando) la malnova mapo estas anstataŭata per mapo de Eŭropo montranta ankaŭ landoj ekster la Unio kiel [[Norvegio]], [[Ukrainio]], [[Belorusio]], [[Rusio]] aŭ [[Turkio]]. La moneroj de 1, 2 kaj 5 cendoj, tamen, retenis sian malnovan desegnon, montrantan geografian mapon de Eŭropo kun la 15 membro-ŝtatoj de 2002 starigitaj iome super la cetero de la mapo. Ĉiuj komunaj flankoj estis desegnitaj de [[Luc Luycx]]. La moneroj havas ankaŭ ''nacian flankon'' montrantan bildon specife elektitan de la lando kiu eldonas la moneron. Eŭromoneroj el ajna membro-ŝtato povas esti libere uzata en ajna lando kiu adoptis la eŭron. [[Dosiero:1e por.png|eta|[[Portugalaj eŭro-moneroj|1,00 € Portugala]], eŭra monero.]] La moneroj estas eldonitaj en valoroj de 2 kaj 1&nbsp;€, de 50, 20, 10, 5, 2 kaj 1&nbsp;cendoj respektive. Por eviti la uzadon de la du plej malgrandaj moneroj, kelkaj monoperacioj estas rondigitaj al la plej proksimaj kvin cendoj en Nederlando kaj Irlando<ref>{{Cite web|url=http://neurope.eu/article/ireland-to-round-to-nearest-5-cents-starting-october-28/|title=Ireland to round to nearest 5 cents starting October 28|date=27a de oktobro 2015|publisher=|access-date=17a de decembro 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20160306012032/http://neurope.eu/article/ireland-to-round-to-nearest-5-cents-starting-october-28/|archive-date=6a de marto 2016|url-status=dead|df=dmy-all|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2019-11-11|arkivurl=https://web.archive.org/web/20160306012032/http://neurope.eu/article/ireland-to-round-to-nearest-5-cents-starting-october-28/|arkivdato=2016-03-06}} {{Citaĵo el la reto |url=http://neurope.eu/article/ireland-to-round-to-nearest-5-cents-starting-october-28/ |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2019-11-11 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20160306012032/http://neurope.eu/article/ireland-to-round-to-nearest-5-cents-starting-october-28/ |arkivdato=2016-03-06 }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.centralbank.ie/paycurr/Pages/rounding.aspx|title=Rounding |website= Central Bank of Ireland}}</ref> (pro volonta akcepto) kaj en Finlando (pro leĝo).<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://ec.europa.eu/economy_finance/een/005/article_4324_en.htm|titolo=Euro cash: five and familiar|alirdato=26a de januaro 2009|aŭtoro=European Commission|aŭtoroligilo=Eŭropa Komisiono|dato=Januaro 2007|eldoninto=retejo Europa}}</ref> Tiu praktiko estas diskuraĝigita de la Komisio, same kiel la praktiko de kelkaj vendejoj malakcepti alt-valorajn eŭrajn monbiletojn.<ref>Pop, Valentina (22a de marto 2010) [http://euobserver.com/?aid=29737 "Commission frowns on shop signs that say: '€500 notes not accepted'"], ''EU Observer''</ref> [[Porokazaj moneroj]] kun valoro de 2 € estis eldonitaj kun ŝanĝoj rilate al la kutima desegno de la landa flanko de la monero. Tiuj estas kaj komune eldonitaj moneroj, kiel la monero de 2&nbsp;€ por la 50a jariĝo de la subskribo de la Traktato de Romo, kaj landaj moneroj kiel la monero por rememorigi la okazon de la [[Somera Olimpiko 2004]] eldonita de Grekio. Tiuj moneroj estas de laŭleĝa uzado tra la tuta eŭrozono. Ankaŭ kolektomoneroj kun variaj aliaj valoroj estis eldonitaj, sed tiuj ne estas intencitaj por ĝenerala cirkulado, kaj ili estas de laŭleĝa uzado nur en la membro-ŝtato kiu eldonis ilin.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://europa.eu/legislation_summaries/economic_and_monetary_affairs/introducing_euro_practical_aspects/l25058_en.htm|titolo=Commission communication: The introduction of euro banknotes and coins one year after COM(2002) 747|alirdato=26a de januaro 2009|aŭtoro=European Commission|dato=15a de februaro 2003|eldoninto=Europa (web portal)}}</ref> La desegno por la [[Eŭro-bankbiletoj]] havas komunajn desegnojn ambaŭflanke. La desegno estis kreita de la Aŭstria desegnisto [[Robert Kalina]].<ref name="euro96">{{cite web |url=http://www.ecb.int/euro/changeover/2002/photos/html/image12.en.html |title=Robert Kalina, designer of the euro banknotes, at work at the Oesterreichische Nationalbank in Vienna |publisher=European Central Bank |accessdate=30a de majo 2010 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2019-11-11 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20130514174746/http://www.ecb.int/euro/changeover/2002/photos/html/image12.en.html |arkivdato=2013-05-14 }}</ref> Monbiletoj estas eldonitaj en valoroj de 500, 200, 100, 50, 20, 10 kaj 5&nbsp;€. Ĉiu monbileto havas sian propran koloron kaj estas dediĉita al arta periodo de la Eŭropa [[arkitekturo]]. La fronto de la monbiletoj montras [[fenestro]]jn aŭ [[pordo]]jn dum la reverso havas [[ponto]]jn, kiel simbolo de la ligiloj inter landoj kaj kun la estonteco. Kvankam la desegnoj estis intencitaj eviti identigeblajn karakterojn, la dekomencaj desegnoj fare de [[Robert Kalina]] estis de specifaj pontoj, kiel tiuj de [[Rialto]] en Venecio kaj la [[Ponto de Neuilly]] en Parizo, kaj estis poste faritaj pli ĝeneraligitaj; la finaj desegnoj ankoraŭ montris tre proksimajn similecojn kun siaj specifaj prototipoj; tiele ili ne estas vere tiom ĝeneralaj. La monumentoj aspektis sufiĉe similaj al diversaj naciaj monumentoj por plaĉi al ĉiuj.<ref>{{Citaĵo el novaĵo|url=https://www.nytimes.com/2001/08/03/news/03iht-euro_ed3_.html|titolo=Etching the Notes of a New European Identity|alirdato=29a de majo 2009|familia nomo=Schmid|persona nomo=John|dato=3a de aŭgusto 2001|verkaĵo=International Herald Tribune}}</ref> === Pagoklarigado, transigo de elektronikaj financoj === {{Ĉefartikolo|Unuopa eŭro-pagareo}} [[Kapitalo]] ene de la EU povas esti transigita en ajna kvanto el unu lando al alia. Ĉiuj transsendoj en eŭroj en la EU estas traktitaj kiel enlandaj transigoj kaj kunportas la korespondajn enlandajn transsendajn kostojn.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=CELEX:32001R2560:EN:HTML|titolo=Regulation (EC) No 2560/2001 of the European Parliament and of the Council of 19 December 2001 on cross-border payments in euro|alirdato=26a de decembro 2008|eldoninto=EUR-lex&nbsp;– European Communities, Publications office, Official Journal L 344, 28 December 2001 P. 0013&nbsp;– 0016}}</ref> Tio inkludas ĉiujn ŝtatojn kiuj estas membroj de EU, eĉ tiujn kiuj estas ekster la eŭrozono sed faras montranssendojn en eŭro.<ref>{{cite web |url=http://www.euro.gov.uk/crossborder.asp |title=Cross border payments in the EU, Euro Information, The Official Treasury Euro Resource |publisher=United Kingdom Treasury |accessdate=26a de decembro 2008 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20081201114647/http://www.euro.gov.uk/crossborder.asp |archivedate=1a de decembro 2008 |df=dmy-all |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2019-11-12 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20081201114647/http://www.euro.gov.uk/crossborder.asp |arkivdato=2008-12-01 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20081201114647/http://www.euro.gov.uk/crossborder.asp |date=2008-12-01 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.euro.gov.uk/crossborder.asp |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2019-11-12 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20081201114647/http://www.euro.gov.uk/crossborder.asp |arkivdato=2008-12-01 }}</ref> Kartoperacioj kaj retirado ATM ene de la eŭrozono estas traktitaj kiel enlandaj transigoj; tamen paper-bazitaj pag-ordoj, kiel [[ĉeko]]j, ne estis normigitaj kaj tiel tiuj estas ankoraŭ konsideritaj kiel enlandaj. La ECB organizis ankaŭ [[Kliringo|kliringan sistemon]] nome TARGET, por grandaj transoperacioj de eŭroj.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.ecb.int/paym/target/html/index.en.html|titolo=TARGET|alirdato=25a de oktobro 2007|aŭtoro=European Central Bank|arkivurl=https://web.archive.org/web/20080121081217/http://www.ecb.int/paym/target/html/index.en.html|arkivdato=21a de januaro 2008}}</ref> === Monunua simbolo === [[Dosiero:Euro logo plus character.png|eta|La eŭrosigno; logotipa kaj manskribita.]] Speciala monsimbolo de eŭro (€) estis desegnita post publika esploro mallarĝigis la originajn dek proponojn al nur du. La [[Eŭropa Komisiono]] tiam elektis la desegnon kreitan de la belga Alain Billiet. Pri la simbolo, la EK asertis<ref name="ec.europa.eu"/> {{Citaĵo|Inspiro por la simbolo de la € venis el la [[Epsilon|greka litero epsilono]] (Є)<ref>En la citaĵo, la [[epsilono]] estas fakte reprezentita per la [[Cirila alfabeto|cirila]] majusklo de la ukraina litero je ([[Є]], [[Unicode|U+]]0404) anstataŭ la teknike pli ĝusta greklingva lunigita epsilona simbolo ('''ϵ''', U+03F5).</ref>&nbsp;– kiel referenco al la lulilo de la kulturo de [[Eŭropo]]&nbsp;– kaj krome la unua litero de la vorto Eŭropo, krucigita de du paralelaj linioj kiuj 'certigas' la stabilecon de la eŭro.|[[Eŭropa Komisiono]]}} Ankaŭ la [[Eŭropa Komisiono]] specifigis logoon por la eŭro kun precizaj proporcioj kaj fonaj kaj frontaj kolornuancoj.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://ec.europa.eu/economy_finance/euro/notes_and_coins/symbol_en.htm|titolo=The €uro: Our Currency|alirdato=25a de oktobro 2007|eldoninto=European Commission|arkivurl=https://web.archive.org/web/20071011043046/http://ec.europa.eu/economy_finance/euro/notes_and_coins/symbol_en.htm|arkivdato=11a de oktobro 2007}}</ref> La loko de la valutosigno relativa al la nombrokvanto varias de lando al lando kaj de lingvo al lingvo, sed en la oficialaj tekstoj en angla lingvo la simbolo (aŭ la [[Internacia Organizaĵo por Normigado|ISO]]-normiga "EUR") antaŭas la kvanton, same kiel okazas kun la [[usona dolaro]], la [[brita pundo]] ktp.<ref>{{Cite web|url=http://publications.europa.eu/code/en/en-370303.htm#position|title=Position of the ISO code or euro sign in amounts|date=5a de februaro 2009|work=Interinstitutional style guide|publisher=Europa Publications Office|accessdate=10a de januaro 2010|location=Bruxelles, Belgium}}</ref> == Historio == {| class="wikitable float-right" ! Ŝtatoj !! Adopto |- | {{Aŭstrio}} | rowspan=11 | [[1-a de januaro]] [[1999]] |- | {{Belgio}} |- | {{Finnlando}} |- | {{Francio}} |- | {{Germanio}} |- | {{Irlando}} |- | {{Italio}} |- | {{Luksemburgio}} |- | {{Nederlando}} |- | {{Portugalio}} |- | {{Hispanio}} |- | {{Grekio}} || [[1-a de januaro]] [[2001]] |- | {{Slovenio}} || [[1-a de januaro]] [[2007]] |- | {{Kipro}} | rowspan=2 | [[1-a de januaro]] [[2008]] |- | {{Malto}} |- | {{Slovakio}} || [[1-a de januaro]] [[2009]] |- | {{Estonio}} || {{dato|1|januaro|2011}} |- | {{Latvio}} || {{dato|1|januaro|2014}} |- | {{Litovio}} || {{dato|1|januaro|2015}} |- | {{Kroatio}} || {{dato|1|januaro|2023}} |- | {{Bulgario}} || {{dato|1|januaro|2026}} |} Unu el la unuaj homoj, kiuj fervore engaĝiĝis por komuna eŭropa valuto, estis la germana esperantisto [[Josef Zauner]]<ref>Pri tio atestas ekzemple la artikolo pri [[UŜE]] en [[Enciklopedio de Esperanto]] de [[1934]]</ref>. Sed dum la [[dua mondmilito]] liaj verkoj forgesiĝis. «Elpensinto» de la vorto «eŭro» estis foje nomata la belga esperantisto [[Germain Pirlot]]<ref name=":0">(eo) [http://dvd.ikso.net/revuo/Revuo_Esperanto/2010/01.pdf La patro de la "euro" estas esperantisto], p. 8, revuo Esperanto, n-ro 1232 (1), januaro 2010, alirite la 26-an de januaro 2019.</ref>,<ref>(nl) [https://www.standaardboekhandel.be/p/dit-is-europa-9789463936002 Dis is Europa] Hendrik Vos, Eldonejo standaard boekhandel ISBN 2021 978-9-4639-3600-2</ref> Fakte li sugestis la nomon al la iama prezidanto de la Eŭropa Komisiono, d-ro [[Jacques Santer]], en letero de la 4-a de aŭgusto 1995: «Mi tute aprobas vin, kiam vi aldiras, ke la civitano rajtas identiĝi kun sia mono, sed kial paroli tiam pri “franc” aŭ “franken”, kio estas neta referenco al Francio? Ĉu vi forgesus, ke aliaj civitanoj havas aliajn monojn? Kiel ili povus identiĝi kun tiu francama “franko”? Mi ne kuraĝas opinii, ke jam nun vi konsideras ilin kiel duarangajn civitanojn, kiel specojn de subuloj. Kial ne montri imagopovon kaj eliri el la rutina vojo? Oni povus ja nomi tiun novan monon “eŭro”!» Jen la respondo de la ĝenerala sekretario de la Eŭropa Komisiono, en letero de la 18-a de septembro 1995 (ref.: SG(95)D/86446): ''«Sinjoro Pirlot, La prezidanto Santer petis, ke mi danku vin pro via letero de la 4-a de aŭgusto 1995 per kiu vi afable sugestis al li nomi “EŬRO” la ontan ununuran eŭropan monon. Kiel vi scias, la debato pri tiu temo estas tre malsimpla, ĉar la nomo de tia mono devas ja arigi kvalitojn, kiuj ebligas garantii la sukceson ĉe ĉiuj eŭropanoj. Sekve ĉiuj sugestoj bonvenas kaj pro tio, nome de S-ro SANTER, mi deziras vigle danki vin pro via kontribuo al tiu debato kaj, pli ĝenerale, pro via subteno al la procezo de eŭropa integrado.»'' La {{daton|28|januaro|1996}}, s-ro Jean-Jacques Schul, prezidanto de PROMEURO (Asocio de eŭropaj civitanoj por la promocio de la eŭropa mono) skribis: ''«Ni estas tre dankemaj al s-ro Pirlot pro la informo pri la ebleco, ke li povus esti la 1-a kiu sugestis la nomon “eŭro”. Ĝis nun ni havas neniun sciigon pri tia sugesto antaŭ 04.08.1995»''. Tamen en 2017 aperis filmeto ĉe Youtube, kie la tiama germana ministro pri financoj, ''Theo Waigel'', rakontas, kiel li inventis kaj venkigis la nomon "eŭro" en 1995.<ref>(germana) [https://www.youtube.com/watch?v=rgxLqW_kmK4 Euro - Wer hat den Namen erfunden? (Eŭro - kiu inventis la nomon?)] filmeto ĉe Youtube</ref> La decido pri la nomo de la nova eŭropa monvaluto okazis dum la pintokunveno de la [[Eŭropa Konsilio]] en [[Madrido]] la [[15an de decembro]] [[1995]] per unuanima decido de la ŝtatestroj de la EU-landoj. Proksimume unu jaron poste, la [[14an de decembro]] [[1996]] la eŭro-biletoj estis montritaj al la publiko, samtempe en [[Frankfurto]] kaj en [[Dublino]]<ref>{{Monatoref|numero=1997/01|paĝo=27|titolo=Eŭro-biletoj prezentitaj|ligilo=|aŭtoro=[[Roland Rotsaert]]}}</ref>. Eŭro estis enkondukita la 1-an de januaro [[1999]] kiel oficiala monunuo de la tiamaj dek unu «eŭro-landoj» (poste 12, ĉar Grekio aldoniĝis en [[2000]]): de tiam ĝis 2002, oni povis pagi per eŭro nur per bankkarto au bankĉeko. La eŭro fariĝis mantuŝebla nur ekde la {{dato|1|januaro|2002}}, kiam la biletoj kaj moneroj aperis. Inter la 1-a de januaro 1999 kaj maksimume kelkaj monatoj post la 1-a de januaro 2002 (laŭ la landoj), la lokaj monunuoj kunekzistis kun eŭro kiel subdividoj de eŭro. Post tiu periodo, la landaj monunuoj ne plu valoras, ilin oni ne plu povas uzi en monaj rilatoj: eŭro fariĝis la vere ununura uzata monunuo ene de ''Eŭrolando''. Eŭro kalkulas: * 8 monerojn: 1, 2, 5, 10, 20 kaj 50 cendoj, 1 kaj 2 eŭroj; * 7 biletojn: 5, 10, 20, 50, 100, 200 kaj 500 eŭroj. La biletoj havas bildojn pri [[ponto]]j kaj [[pordo]]j, ĉiuj estas fikciaj, sed laŭ 7&nbsp;diversaj arkitekturaj stiloj. Ĉiu monero havas 20 diversajn bildojn sur dorsaj flankoj, po unu por ĉiu lando. Ĉiu lando de EMU rajtis elekti desegnojn por la dorsaj flankoj de [[eŭro-moneroj]]. Interalie, Nederlando elektis sian tiaman reĝinon, Vatikano la papon kaj Francio diversajn simbolojn reprezentantajn la landon. == Kurzo == [[Dosiero:European central bank euro frankfurt germany.jpg|eta|300px|Centra oficejo de [[Eŭropa Centra Banko]] en [[Frankfurto ĉe Majno]]|alternative=]] La valoro de eŭro ene de [[Eŭropa Unio]] estas : * 13,7603 [[aŭstra ŝilingo|aŭstraj ŝilingoj]] (ATS) * 40,3399 [[belga franko|belgaj frankoj]] (BEF) * 15,6466 [[estona krono|estonaj kronoj]] (EEK) * 5,94573 [[finna marko|finnaj markoj]] (FIM) * 6,55957 [[franca franko|francaj frankoj]] (FRF) * 1,95583 [[germana marko|germanaj markoj]] (DEM) * 340,450 [[draĥmo (Moderno)|grekaj draĥmoj]] (GRD) * 166,386 [[hispana peseto|hispanaj pesetoj]] (ESP) * 0,787564 [[irlanda pundo|irlandaj pundoj]] (IEP) * 1936,27 [[itala liro|italaj liroj]] (ITL) * 0,585274 [[kipra pundo|kipraj pundoj]] (CYP) * 7,53450 [[Kroata kunao|kroataj kunaoj]] (HRK) * 0.702804 [[latva lato|latvaj latoj]] (LVL) * 3,4528 [[litova lido|litovaj lidoj]] (LTL) * 40,3399 [[luksemburga franko|luksemburgaj frankoj]] (LUF) * 0,429300 [[malta liro|maltaj liroj]] (MTL) * 2,20371 [[nederlanda guldeno|nederlandaj guldenoj]] (NLG) * 200,482 [[portugala eskudo|portugalaj eskudoj]] (PTE) * 30,1260 [[slovaka krono|slovakaj kronoj]] (SKK) * 239,640 [[slovena tolaro|slovenaj tolaroj]] (SIT) Tiuj ĉi-supraj valoroj estas porĉiamaj. La valoro de eŭro en januaro [[2002]] estis: * 0,8992 [[usona dolaro|usonaj dolaroj]] <font size="-1">(En julio 2002: 1 eŭro = 1 dolaro)</font> * 118,4696 [[Japana eno|enoj]] * 0,6246 [[brita pundo|pundoj]] * 0,3073 [[denaro]]j === Eŭro kaj [[Dolaro]] === {| class="prettytable" !Jaro !!Dato !!Kurzo <ref name="ecb.int">baze de http://www.ecb.int/stats/exchange/eurofxref/html/index.en.html [http://www.ecb.int/stats/exchange/eurofxref/html/index.en.html].</ref> !Dato !!Kurzo <ref name="ecb.int"/> |- |1999 ||align="center" |3.12. ||1,0015 |align="center" |5.1. ||1,1790 |- |2000 ||align="center" |26.10. ||style="background:#fcc"|0,8252 |align="center" |6.1. ||1,0388 |- |2001 ||align="center" |6.7. ||0,8384 |align="center" |5.1. ||0,9545 |- |2002 ||align="center" |28.1. ||0,8578 |align="center" |31.12. ||1,0487 |- |2003 ||align="center" |8.1. ||1,0377 |align="center" |31.12. ||1,2630 |- |2004 ||align="center" |14.5. ||1,1802 |align="center" |28.12. ||1,3633 |- |2005 ||align="center" |15.11. ||1,1667 |align="center" |3.1. ||1,3507 |- |2006 ||align="center" |2.1. ||1,1826 |align="center" |5.12. ||1,3331 |- |2007 ||align="center" |12.1. ||1,2893 |align="center" |27.11. ||1,4874 |- |2008 ||align="center" |17.10. ||1,3404 |align="center" |15.7. ||style="background:#cfc"|1,5990 |- |2009 ||align="center" |4.3. ||1,2555 |align="center" |2.1. ||1,3866 |- |2010 ||align:center" | 8.6. || 1,1942 |align:center" | 13.1. ||1,4563 |- |2011 ||align:center" | 10.1. ||1,2903 |align:center" | 22.3. ||1,4211 |- |2014 ||align:center" | 10.3. || 1,3381 |align:center" | 06.05. || 1,3945 |- |2015 ||align:center" | 13.04. || 1,0552 |align:center" | 02.01. || 1,2043 |} == Diversaĵoj == La {{daton|1|januaro|2002}} ekfunkciis [[EuroBillTracker]], [[retkomunumo]] kiu klopodas pristudi kaj mapi la moviĝon de eŭro-monbiletoj en la mondo. Ekde 2003, la retejo haveblas ankaŭ Esperante. La [[papero]] el kiu oni fabrikas la [[monbileto]]jn de eŭro estas centprocente el [[kotono]]. == Eŭro kaj lingvopolitiko == Oni lanĉis proponon en 2004 por unuecigi la skribmanieron de ''eŭro'' (komprenebla propono estis ''euro'' fare de Gerrit Zalm nederlanda financa ministro, prezidanto de Ecofin). Oni proponis doni escepton nur por Grekio. Hungario uzas la formon de ''euró'' en ĉiutaga uzo. Latvio batalas por uzo de formo ''eiro'', ĉar la [[latva lingvo]] ne konas la diftongon ''eu''. [[Bulgario]] sukcesis ([[Traktato de Lisbono]]) nomi la komunan eŭropan valuton ''евро'', laŭ la [[cirila alfabeto]] <ref>{{en}} (PDF) [http://ec.europa.eu/commission_barroso/kuneva/media/press_review_2226102007_en.pdf EU Lisbon Summit - Press release 22 ottobre 2007]</ref>. En Esperanto en la jaro 1996 estis fortaj diskutoj, i.a. sur la paĝoj de ''[[Monato (gazeto)|Monato]]'', pri la esperantlingva formo de la monunuo. La demando estis, ĉu la radiko estas "eŭr-" kaj sekve la substantivo estas "eŭro", la adjektivo "eŭra", ks, aŭ ĉu la radiko estas "eŭro-" kaj sekve la substantivo estas "eŭroo", la adjektivo "eŭroa".<ref>{{Monatoref|numero=1996/05|paĝo=6|titolo=Leteroj|ligilo=|aŭtoro=Georgo Kamaĉo, Brian Moon kaj aliaj}}</ref>{{Projektoj|commons=Euro|q=Eŭro|ReVo=euxr}} == Vidu ankaŭ == * [[Eŭro-moneroj]] * [[Eŭro-bankbiletoj]] * [[Eŭrogrupo]] * [[Eŭropa Unio]] * [[Eŭrozono]] * [[Germain Pirlot]]<ref name=":0" /> == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Eksteraj ligiloj == * [http://www.euro.ecb.int/ Eŭropa Centra Banko] - oficiala retpaĝo de eŭro (ne-Esperante) * [http://europo.free.fr/euro.htm Enkonduko al la moneroj] * [http://eo.eurobilltracker.eu/ EuroBillTracker] - ilo por sekvi individuajn eŭrobiletojn tra la mondo {{eo}} * [http://www.bis-ans-ende-der-welt.net/Europa-B.htm Monbileto de Eŭro] ({{de}}) ({{en}}) {{Naciaj eŭropaj valutoj, kiuj enfluis Eŭron}} {{Valutoj de Eŭropo}} {{Havenda artikolo|Eŭro}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Eŭro| ]] [[Kategorio:Monunuoj]] [[Kategorio:Eŭropa Unio]] [[Kategorio:Ekonomio de Aŭstrio]] [[Kategorio:Ekonomio de Belgio]] [[Kategorio:Ekonomio de Estonio]] [[Kategorio:Ekonomio de Finnlando]] [[Kategorio:Ekonomio de Francio]] [[Kategorio:Ekonomio de Germanio]] [[Kategorio:Ekonomio de Grekio]] [[Kategorio:Ekonomio de Hispanio]] [[Kategorio:Ekonomio de Irlando]] [[Kategorio:Ekonomio de Italio]] [[Kategorio:Ekonomio de Kipro]] [[Kategorio:Ekonomio de Latvio]] [[Kategorio:Ekonomio de Malto]] [[Kategorio:Ekonomio de Luksemburgo]] [[Kategorio:Ekonomio de Nederlando]] [[Kategorio:Ekonomio de Portugalio]] [[Kategorio:Ekonomio de Slovakio]] [[Kategorio:Ekonomio de Slovenio]] [[Kategorio:Karolpremiitoj|Euro]] 3835fpe7xvnc6tuise5ypbs84657cv2 0 1852 9494471 9440291 2026-10-16T13:52:18Z Roberto 609 /* Lingvoj */ 9494471 wikitext text/x-wiki {{informkesto geografiaĵo|administra unuo |kategorio=Ŝtato |lando = Usono |mapo={{#invoke:Wikidata|claim|P242}} |mapo priskribo= |ĉefurbo = [[{{#invoke:Wikidata|claim|P36}}]] |regiono-ISO = US-IA |mapo1 lokumilo = iso |kodo = US-IA |kodo tipo = [[ISO 3166-2]] |areo_kodo = |establita = |establita tipo = Fondo |mapligilo = jes |zomo = 5 |horzono = [[centra horzono de Nordameriko]], [[UTC-06:00]], [[somera tempo|somere]] [[UTC-05:00]] |parenco_tipo = |loĝantaro denseco = auto |ĉefulo = ''{{#invoke:Wikidata|claim|P6|parameter=link}}''<br><small>(ekde {{#invoke:Wikidata|claim|P6|qualifier=P580}})</small> |ĉefulo tipo = Guberniestro }} '''Iovao''' (angle '''Iowa''' aŭ '''''State of Iowa''', elp.'' ''AJ‑o‑ŭa''''' <small>(aŭskultu)</small>''' estas unu el la kvindek [[Subŝtatoj de Usono|(sub)ŝtatoj]] de [[Usono]], situanta en la mezokcidento, la areo nomata "koro de Usono". Ĝi fariĝis la 29‑a subŝtato de Usono je la [[28‑a de decembro]] [[1846]]. La norma mallongigo por la "Hawkeye Ŝtato", kiel ĝia kromnomo diras, estas IA. La ĉefurbo kaj plej loĝata urbo estas Des Moines, kiu estas proksimume en la centro de la ŝtato. Laŭ la stato de {{WikidataLoĝantaroDato}} en {{paĝonomo}} vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj. Tio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². La teritorio havas komunan limon kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}. Aliaj [[urbego]]j estas [[Davenport (Iovao)|Davenport]] kaj [[Cedar Rapids]]. Kontraste al aliaj ŝtatoj de Usono, en Iovao loĝas multaj personoj de [[germanoj|germana deveno]] (35,7%) kaj multaj kredantoj estas katolikaj (23%). Iovao estas inter la plej sekuraj federaciaj ŝtatoj en la lando<ref>(en) ''[https://www.insurancejournal.com/news/national/2009/03/25/99012.htm?print=1 N.H. Receives Lowest Crime Ranking; Nevada Ranks as Worst State]''. Insurance Journal. Wells Publishing, (25-a de marto 2009). [https://web.archive.org/web/20180713231027/https://www.insurancejournal.com/news/national/2009/03/25/99012.htm?print=1 Arkivita de la originalo] je la 13-a de julio 2018. Alirita la 29-an de marto 2018.</ref>. == Historio == Iovao estas parto de la antaŭa franca kolonio [[Nova Francio]], kiu transiris al Usono kiel rezulto de la [[Aĉeto de Luiziano]]. La nomo de la ŝtato estas pruntita de la Iovaoj , unu el la hindaj triboj kiuj vivis en la ŝtato antaŭ la alveno de eŭropaj setlantoj. == Geografio == La ŝtato Iovao kovras 145 743 km², el kiuj 0,71% estas akvo. Iovao situas en la ''Centra'' horzono. Iovao limas norde kun [[Minesoto]], okcidente kun [[Suda Dakoto]] kaj [[Nebrasko]] , oriente kun [[Viskonsino]] kaj [[Ilinojso]] , kaj sude kun [[Misurio]] . La orienta limo estas difinita de la rivero [[Misisipo]]. La okcidenta limo estas formita de la [[Misuro (rivero)|rivero Misurio]] kaj la rivero Big Sioux, kiu fluas en ĝin. La rivero Des Moines fluas tra la ŝtato kaj la ĉefurbo, formante malgrandan sekcion de la suda limo. Iovao estas relative ebena. La plej alta punkto estas 509 m (1 640 ft). En la nordokcidento kuŝas la [[Grandaj Lagoj (Nordameriko)|Grandaj Lagoj]] de Iovao, grupo de tri lagoj. == Demografio == En 2020, Iovao kalkulis 3 190 369 loĝantojn (20 por km²), el kiuj proksimume 61% loĝas en urbaj areoj. La plej grandaj urboj estas la ĉefurbo, [[Des Moines (Iovao)|Des Moines]] kaj [[Cedar Rapids]]. Krome, parto de la metropola areo de [[Omaho|Omaha]], [[Nebrasko]], etendiĝas en okcidentan Iovaon. El la loĝantaro, 35.1% estas de germana deveno, sekvataj de irlandanoj (13.5%), 8.2% estas angloj, 5% estas norvegoj, kaj 3.71% estas nederlandanoj. === Klimato === Kontinenta klimato kun alta pluvokvanto. Someroj estas varmaj kaj humidaj, kun temperaturoj ofte superantaj 35 °C (95 °F). Vintre, averaĝaj temperaturoj varias de -3 °C (23 °F) en la sudoriento ĝis -7 °C (15 °F) en la nordokcidento. La ŝtato periode spertas [[Inundo|inundojn]], [[Ŝtormo|ŝtormojn]] kaj [[Tornado|tornadojn]]. == Ekonomio == Iovao estas gvida agrikultura ŝtato (en 1989 estis unu bieno por po 27 loĝantoj. Iovao situas en la koro de la ''[[Maiza Zono]]'' (''Cornbelt'')<ref>(en) ''[https://web.archive.org/web/20090604163710/http://www.uiowa.edu/~osa/learn/historic/hisper.htm The Historic Period: The Office of the State Archaeologist at The University of Iowa since 1959]''. The University of Iowa. Alirita la 21-an de junio 2013. [http://www.iowaeconomicdevelopment.com/downloads/iaindustries.pdf Arkivita de la originalo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140427192625/http://www.iowaeconomicdevelopment.com/downloads/iaindustries.pdf |date=2014-04-27 }} je la 27-a de aprilo 2014.</ref> kaj estas la plej granda produktanto de [[maizo]], kiu estas vendita ne nur kiel manĝaĵo sed ankaŭ prilaborita en [[biobrulaĵo]] kaj [[Plasto|plaston]]. La ŝtato fanfaronas pri granda nombro da bienoj, kiuj estas konsiderataj grandaj. Troa uzo de kemiaĵoj kaŭzis gravajn mediajn problemojn, kio devigas multajn farmistojn ŝanĝi al [[Ekologia agrikulturo|organika terkultivado]] kiu estas vaste praktikata. La ŝtato estas hejmo de la ''Seed Savers Exchange'', kie antikvaj kulturvarioj de diversaj fruktoj kaj legomoj estas kultivataj por konservi ilin por estontaj generacioj. == Lingvoj == La [[Angla lingvo|angla]] estas parolata de 94% de la loĝantaro. La [[Hispana lingvo|hispana]] estas la dua plej vaste parolata lingvo de la 120 000 latinamerikanoj. Ĉirkaŭ 17 000 homoj parolas la [[Germana lingvo|germanan]], ĉefe en la areo ĉirkaŭ la ''Amana Colonies'', kie oni parolas apartan dialekton. La [[Amiŝismo|amiŝa]] komunumo parolas la [[pensilvanigermana dialekto]]. ===Esperanto=== En 1921, F-no Hamand kreis katedron de Esperanto ĉe Universitato per mondonaco<ref>Esperanto n245 jan 1921</ref>. == Kulturo == [[Grant Wood]] estis pentristo naskita en Iovao, kiu revenis post loĝado en diversaj lokoj en Eŭropo. Reveninte, li evoluigis sian propran interpreton de [[Realisma pentrarto|realismo]]. Lia plej konata verko estas Usona Gotiko. Ekde 1973 okazas ĉiujare amasa senkonkurada biciklada evento nomata Ragbrai, tra la ŝtato de okcidento ĝis oriento, de la rivero Big Sioux aŭ la rivero [[Misuro (rivero)|Misurio]] ĝis la rivero [[Misisipo]]. La tri plej grandaj universitatoj en la ŝtato estas publikaj. La [[Universitato de Iovao]] situas en Iowa City. La Universitato de Iovao estas la plej bona en tiaj kampoj kiel juro, medicino, komerco kaj sociaj sciencoj. == Politiko == Ekde 1972 , la ''partikunvenoj de Iovao'' ĉiam markis la komencon de la usonaj prezidentaj antaŭbalotoj . Ĉar ĉi tiu estas la unua ŝtato, kie eblaj kandidatoj estas voĉdonitaj, ĉi tiuj kandidatoj pretas fari pliajn promesojn al la ŝtata loĝantaro. Tio povas, finfine, prepari ilin por bona aŭ malbona komenco. Ĉi tiuj partikunvenoj ankaŭ estas polemikaj, ĉar ili sekvas kompleksan proceduron, kiu kaŭzis polemikon dum la elekto de 2020 . == Administra divido == === Distriktoj === Iovao konsistas el 99 distriktoj aŭ [[kantono]]j (''[[county]]'', plurale ''counties'').<ref>[http://www.iowacounties.org/Corporate%20Opportunities/About%20Us/AboutCoGov/CountyInformation.htm ''Iowa counties''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090507064558/http://www.iowacounties.org/Corporate%20Opportunities/About%20Us/AboutCoGov/CountyInformation.htm |date=2009-05-07 }} (Iovaaj Kantonoj).</ref> Vidu [[Listo de kantonoj de Iovao]]. {{Iovaa Kantona Etikeda Mapo}} === Regionoj === Tiuj 99 kantonoj estas grupita de la Iova-registaro en 8 juraj distriktoj.<ref>[http://www.judicial.state.ia.us/District_Courts/ ''Iowa Judicial Districts''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090802085643/http://www.judicial.state.ia.us/District%5FCourts/ |date=2009-08-02 }} Iovaa Juraj Distriktoj.</ref> Alia divido estas regulata<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://search.legis.state.ia.us/NXT/gateway.dll?f=hitdoc$hitdoc_bm=000000008000000440255C5D7EADA48F000012D800000000$hitdoc_hit=1$hitdoc_dt=document-frameset.htm$global=hitdoc_g_$hitdoc_g_hittotal=697$hitdoc_g_hitindex=1 |titolo=Regionoj de Iovao |alirdato=2009-08-19 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20120304221900/http://search.legis.state.ia.us/NXT/gateway.dll?f=hitdoc$hitdoc_bm=000000008000000440255C5D7EADA48F000012D800000000$hitdoc_hit=1$hitdoc_dt=document-frameset.htm$global=hitdoc_g_$hitdoc_g_hittotal=697$hitdoc_g_hitindex=1 |arkivdato=2012-03-04 }}</ref> laŭ la jenaj regionoj: :Nordokcidenta regiono (''Northwest region''). ::Kantonoj en la nordokcidenta regiono: Buena Vista, Calhoun, Cherokee, Clay,<ref>La urbeto [[Everly (Iovao)|Everly]] troviĝas en la kantono Clay.</ref> Dickinson, Emmet, Ida, Lyon, O’Brien, Osceola, Palo Alto, Plymouth, Pocahontas, Sac, Sioux kaj Woodbury. :Nordcentra regiono (''North central region''). ::Kantonoj en la nordcentra regiono: [[Kantono Boone (Iovao)|Boone]], [[Kantono Butler (Iovao)|Butler]], [[Kantono Cerro Gordo (Iovao)|Cerro Gordo]], [[Kantono Floyd (Iovao)|Floyd]], [[Kantono Franklin (Iovao)|Franklin]], [[Kantono Grundy (Iovao)|Grundy]], [[Kantono Hamilton (Iovao)|Hamilton]], [[Kantono Hancock (Iovao)|Hancock]], [[Kantono Hardin (Iovao)|Hardin]], [[Kantono Humboldt (Iovao)|Humboldt]], [[Kantono Kossuth (Iovao)|Kossuth]], [[Kantono Marshall (Iovao)|Marshall]], [[Kantono Mitchell (Iovao)|Mitchell]], [[Kantono Story (Iovao)|Story]], [[Kantono Tama (Iovao)|Tama]], [[Kantono Webster (Iovao)|Webster]], [[Kantono Winnebago (Iovao)|Winnebago]], [[Kantono Worth (Iovao)|Worth]] kaj [[Kantono Wright (Iovao)|Wright]]. :Nordorienta regiono (''Northeast region''). ::Kantonoj en la nordorienta regiono: Allamakee, Benton, Black Hawk, Bremer, Buchanan, Chickasaw, Clayton, Delaware, Dubuque, Fayette, Howard, Jackson, Jones, Linn kaj Winneshiek. :Sudokcidenta regiono (''Southwest region''). ::Kantonoj en la sudokcidenta regiono: Adair, Adams, Audubon, Carroll, Cass, Crawford, Fremont, Greene, Guthrie, Harrison, Mills, Monona, Montgomery, Page, Pottawattamie, Shelby kaj Taylor. :Sudcentra regiono (''South central region''). ::Kantonoj en la sudcentra regiono: Appanoose, Clarke, Dallas, Decatur, Jasper, Lucas, Madison, Mahaska, Marion, Monroe, Polk, Poweshiek, Ringgold, Union, Warren kaj Wayne. :Sudorienta regiono (''Southeast region''). ::Kantonoj en la sudorienta regiono: Cedar, Clinton, Davis, Des Moines, Henry, Iowa, Jefferson, Johnson, Keokuk, Lee, Louisa, Muscatine, Scott, Van Buren, Wapello kaj Washington. === Urboj === Ĉiuj 947 urbaj municipoj en Iovao estas statuse ''urboj'' (''cities''), sen rigardi populacion, de tiu malpli loĝata (Beaconsfield, 11 loĝantoj) ĝis tiu pli loĝata (Des Moines, 198.652 loĝ.).<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.iowaleague.org/AboutCities/CitiesInIowa.aspx |titolo=Urboj de Iovao |alirdato=2009-09-13 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20090803141336/http://www.iowaleague.org/AboutCities/CitiesInIowa.aspx |arkivdato=2009-08-03 }}</ref> == Referencoj == {{Referencoj|2|30em}}{{Projektoj|commons=Category:Iowa|ReVo=iova}} == Eksteraj ligiloj == * {{Oficiala retejo}} * Retejo de la [[Iovaa Ŝtata Universitato]] {{Subŝtatoj de Usono}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Iovao|!]] jb73jqhhteyz5w7calhtmicmmbplx92 0 2002 9494578 9326170 2026-10-16T19:26:02Z KuboF Hromoslav 3056 /* Diskaro */ +MArta kaj JOmo kantas MAYOMA; +jOmO popumas 9494578 wikitext text/x-wiki {{Informkesto kantisto |nomo = JoMo |dosiero = [[File:JoMo 2022.jpg|thumb|JoMo en la [[Novjara Renkontiĝo|NR]] 2022/2023]] |priskribo de dosiero = |grandeco de dosiero = |larĝa dosiero = jes |fono = soloa kantisto |naskonomo = Jean-Marc LECLERCQ |alie nomata = JoMo |kromnomo = |naskiĝo = [[10-an de oktobro]] [[1961]] |morto = |deveno = {{Flago|Francio|nomo=jes}} |instrumento = [[gitaro]] |tipo de voĉo = |ĝenro = [[rokmuziko]] |profesio = [[kantisto]] |aktivaj jaroj = [[1995 en muziko|1995]] - nuntempo |eldoninto = [[Boucherie et Willins Production]] |parencaj temoj = [[Les Rosemary’s Babies]], [[JoMo kaj Liberecanoj]], [[Esperanto-muziko]] |ttt = {{URL|http://www.jmleclercq.eu/}}{{dead link|date=August 2022}} |nuntempaj membroj = |antaŭaj membroj = |signifa instrumento = [[gitaro]] |kesteroj= {{Informkesto homo |subŝablono=jes }} }} '''JoMo''' (t.&nbsp;e. ''Jean-Marc LECLERCQ,'' naskiĝinta la {{daton|10|oktobro|1961}}<ref>http://www.esperanto.de/dej.malnova/elshutoj/kune/50a_IS_bg_1.pdf{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>) estas [[Francio|franca]] [[kantisto]] kaj [[Esperantistoj|esperantisto]], konata pro lia multlingva koncerto (22 kantoj en 22 lingvoj, kiu eniris la ''Guinness book of Records'' (2000). == Biografio == Li komencis muziki en la jaro [[1977]] kaj ekesperantiĝis en [[1988]].<ref>El ''jOmO'', el Kongres-libro de 72-a HEK, [[Zaragozo]], 3 – 5 majo 2013, paĝo 15</ref> Li venas de [[Lille]], sed nun loĝas en [[Tuluzo]]. Li iam estis kantisto de la grupo ''Les Rosemary’s Babies'' (La Rozmariaj Beboj) kiu eldonis du [[KD]]ojn ĉe la franca diskeldonisto ''Boucherie et Willins Production'' kaj kies urĝa enscenigo leviĝis al ekstreme varmaj koncertoj tra tuta Eŭropo, el kiuj pli ol ducent estas nur en la franca. === Kariero === Li surpiedigis sian propran tiaman grupon, La Rozmariaj Beboj, kiu ekfamiĝis komence de la [[1990-aj jaroj]] en la franca alternativa rok-medio. La bando turneis en diversaj landoj (el kiuj [[Ĉinio]]), produktis du albumojn, kaj eĉ koncertis sur la prestiĝa pariza scenejo [[Olympia de Parizo|Olympia]]. Post disiĝo de la Beboj, JoMo kreis novan grupon, Liberecanoj, kun kiu li surbendigis ĉe [[Vinilkosmo]] en [[Donneville]] kaj kreis unuan rekordon de multlingva koncerto (22 kantoj en 22 lingvoj), kiu aperis en 2000 en la libro ''Guinness book of Records''. Poste kaj sole, li surbendigis tutan esperantan albumon titolitan JoMo friponas!, kiu aperis fine de 2001. Sekva disko, jOmO slavumas, aperis printempe de 2006 kun multaj muzikistoj slavstilaj. Li daŭre koncertas esperante kaj multlingve, sola kun [[gitaro]], kantante ĝojajn kaj dancigajn kantojn.<ref>El ''jOmO'', el Kongres-libro de 72-a HEK, [[Zaragozo]], 3 – 5 majo 2013, paĝo 15</ref> == Multlingveco == Li montris rimarkeblan progreson al [[Multlingveco en muziko|lingvodiverseco pere de muziko]]. Li havas kantrepertuaron en 22 lingvoj, interalie Esperanto. Pro tio li en [[2000]] estis menciita en la [[Guiness-libro pri rekordoj]].<ref name="varsoviavento-87-1">{{citaĵo el la reto | eldoninto=Varsovia Vento | url=http://www.podkasto.net/wp-content/uploads/2013/02/130203vve087p1.mp3 | formato=MP3; 14,9&nbsp;MB | lingvo=eo | titolo=La 87a elsendo. La 1a parto | verko=Varsovia Vento | dato=2013-02-03 | alirdato=2013-08-25 | komento=Intervjuo kun Jean-Marc Leclercq en [[podkasto]]}}</ref> En [[2007]] li kantis 25 kantojn en 25 lingvoj<ref>Espéranto-Vendée, n-ro 122, oktobro 2017, p. 2</ref> en la brita [[Ĝardena urbo|ĝardenurbo]] [[Letchworth|Letschworth]], kies fondinto parolis Esperanton<ref>(eo) JoMo, [[Heroldo de Esperanto]], p. 3, n-ro 7 2334), julio 2022.</ref>. Iom pli troviĝas en la artikolo pri [[JoMo kaj Liberecanoj]]; foje li ludas kun grupeto kiel "JoMo kaj la mamutoj". Ĝenerale li adaptas nomojn kaj grupgrandecojn laŭokaze, ludante en diversaj medioj (diversnaciaj, diversaj aĝgrupoj). == Diskaro == Li havas tradician kaj rokan kantrepertuaron. * 1998: ''[[JoMo kaj Liberecanoj]]'' * 2001: ''[[JoMo Friponas!]]'' * 2006: ''[[Jomo slavumas]]'' * 2010: ''Afrika Kompilo'' * 2012: ''E la Rambalh Bòx. Lo Darrèr Disc Abans la Fin del Monde.'' * 2016: ''Okcitanas'' * 2021: ''MArta kaj JOmo kantas MAYOMA-n'' * 2026: ''jOmO popumas'' == Verkaro == * Jean-Marc Leclercq, Sèrgi Javaloyès: ''Le gascon de poche.'' Assimil, Chennevières sur Marne 2004, ISBN 2-7005-0345-7. * Jean-Marc Leclercq: ''Ucraïna.'' Institut d’Estudis Occitans, Puylaurens 2006, ISBN 2-85910-385-6. * Jean-Marc Leclercq: ''Diccionari de rimas.'' Per Noste, Orthez 2012, ISBN 978-2-86866-097-8. == Notoj == {{Referencoj}}{{Projektoj|commonscat=Jean-Marc Leclercq}} == Eksteraj ligiloj == * {{Oficiala retejo|http://www.jmleclercq.eu/}}{{dead link|date=August 2022}} * [https://web.archive.org/web/20090308110038/http://www.musicexpress.com.br/Artisto.asp?Artista=86 Ses kantoj en la arkivo de MusicExpress.org] * {{Kantaro-Vikio|jomo}} * [https://www.esperanto.be/fel/mon/rec/jlib.html Recenzo pri ''JoMo kaj Liberecanoj''] el [[Monato (gazeto)|''Monato'']] * [https://www.esperanto.be/fel/mon/rec/jfri.html Recenzo pri la disko ''JoMo friponas''] el [[Monato (gazeto)|''Monato'']] * [http://melburno.org.au/3ZZZradio/2004/05/03/ Radio 3ZZZ 2004-05-03] - Ĉi tiu elsendo enhavas la kanton ''En la IJK'' * [http://melburno.org.au/3ZZZradio/2005/02/28/ Radio 3ZZZ 2005-02-28] - Ĉi tiu elsendo enhavas la kanton ''Al Durruti'' * [https://www.youtube.com/watch?v=eKJsjJrl8QI Ĉu vi volas danci?] - Jomo en la [[83a Hispana Kongreso de Esperanto]] * [https://open.spotify.com/artist/3GWIcHdTaXnumxNL8HhBcR JoMo] ĉe [[Spotify]] {{Bibliotekoj|PeEnEo=2002|NOTES=transcluded_values_from_wikidata|REMARK=testcase| TIMESTAMP=20131017234731}} {{Unua}} [[Kategorio:Esperantlingvaj kantistoj]] [[Kategorio:Francaj kantistoj]] [[Kategorio:Francaj gitaristoj]] [[Kategorio:Artistnomoj]] eikycqxp4lo95skodptdqz5yi2n4syg 0 3573 9494584 9475141 2026-10-16T20:30:19Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9494584 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Religious_symbols_collage.png|eta|400x400ra|Fotomuntaĵo de artaj reprezentaĵoj de diversaj religiaj simboloj, dekstrume de supre maldekstre: la [[Om]] por [[hinduismo]]; Dharmachakra por [[budhismo]]; Jain Prateek Chihna por [[ĝajnismo]]; Khanda por [[Sikhismo]]; [[Stelo de Davido]] por [[judismo]]; [[kruco]] por [[kristanismo]]; [[stelo kaj lunarko]] por [[Islamo]]; kaj Taijitu por [[Daoismo]].]] [[Dosiero:World religions GER.PNG|eta|400ra|Religioj en la mondo.]] [[Dosiero:Religion_collage_(large).jpg|eta|401x401ra|Fotomuntaĵo de religiaj praktikoj de malsamaj religioj]] [[Dosiero:Mosque.jpg|eta|250ra|'''Preĝantaj islamanoj.''']] '''Religio''' estas [[sistemo]] de [[kredo]]j kaj praktikoj, kiu celas rilatigi homojn al ia ĝenerala ordo de ekzisto. Plejmulto da religioj havas rakontojn kaj simbolojn, kiuj celas klarigi la sencon de la vivo kaj la [[Origino de la kosmo|originon de la kosmo]] kaj [[Origino de la vivo|de la vivo]], kaj celas doni gvidon en demandoj de [[moralo]], [[etiko]] kaj [[vivstilo]]. La [[kredo]]-sistemo de multaj religioj inkluzivas kredon je iuj [[Transcendeco|transcendaj]] aŭ [[Supernaturo|supernaturaj]] fortoj, ofte en la formo de unu aŭ pluraj [[dio]]j. La religioj kun la plej multaj anoj estas [[kristanismo]] (31,5% de la [[homaro]]), [[islamo]] (23,2%), [[hinduismo]] (15%) kaj [[budaismo]] (7,1%).<ref name="Pew">[http://www.pewforum.org/2012/12/18/global-religious-landscape-exec/ Tutmonda religia pejzaĝo] laŭ Pew Research Center</ref> 16,3% de la homaro konsideras sin [[Senreligio|senreligia]].<ref name="Pew"/> == Difinoj == [[PIV]] (2005) difinas la vorton "religio" jene: "Tuto de la sintenoj kaj faroj, per kiuj homoj klopodas interrilati kun supernaturaj estuloj, por ekzemple peti favoron aŭ certigi al si [[Postmorto|postmortan]] definitivan [[Feliĉo|feliĉon]]". La [[difino]] en [[ReVo]] tekstas jene: "Idearo kaj praktiko de rilatoj inter la [[homo]] kaj la [[transmondo]], supernaturaj estuloj, [[vivo]] kaj [[morto]], la bazaj [[Valoro|valoroj]] kaj [[Moro|moroj]]". Ambaŭ difinoj antaŭsupozas, ke religio devas esti bazita sur kredo je supernaturaj estuloj. Tiajn vortarajn difinojn [[religiscienco|religi-sciencistoj]] ĝenerale konsideras problemaj, ĉar ekzistas ankaŭ religioj, kiuj ne preskribas kredon je io supernatura, ekzemple la [[Unuisma Universalismo]] kaj kelkaj branĉoj de [[budaismo]] kaj [[hinduismo]]. Ekzemplo de religiscienca difino de "religio", kiu evitas mencion de kredo je io supernatura, estas la jena difino fare de [[Clifford Geertz]]: "Religio estas sistemo de simboloj, kiu establas fortajn, intense efikantajn kaj longdaŭrajn [[Humoro|humorojn]] kaj [[Motiveco|motivecojn]] en homoj per tio, ke ĝi vortumas ideojn pri ĝenerala ordo de ekzisto kaj vestas tiujn ideojn per tia [[aŭro]] de [[Fakto|fakteco]], ke la humoroj kaj motivecoj ŝajnas plene realaj."<ref>Geertz, C. (1993) ''Religion as a cultural system''. En: The interpretation of cultures: selected essays, Geertz, Clifford, paĝoj 87-125. Fontana Press. Anglalingva originalo de la citaĵo: "A religion is a system of symbols which acts to establish powerful, pervasive, and long-lasting moods and motivations in men by formulating conceptions of a general order of existence and clothing these conceptions with such an aura of factuality that the moods and motivations seem uniquely realistic."</ref> == Etimologio == [[Dosiero:ReligijneSymbole.svg|eta|Diversaj religiaj simboloj]] En la [[latina lingvo]] la [[vorto]] ''religio'' havis multajn diversajn [[signifo]]jn: apud "[[Diotima|diotimo]]", "(di)[[respekto]]", "[[pieco]]", "kredo", "[[kulto]]", "sanktaĵo", "[[sankteco]]" ankaŭ "sankta [[promeso]]", "[[ĵuro]]", konsidero", "zorgemo", "precizemo", "[[skrupulo]]", "[[Konscienco|konscienceco]]", "konsciencriproĉo", "[[superstiĉo]]", "[[peko]]" kaj "[[kondamno]]". La plej fruaj skribaj atestoj de la ekzisto de tiu ĉi vorto troviĝas en la komedioj de [[Plaŭto]] kaj en la politikaj [[Parolado|paroladoj]] de [[Katono]] de la [[3-a jarcento a.K.|3-a]] kaj [[2-a jarcento a.K.|2-a]] jarcentoj a.K.). [[Cicerono]] asertas, ke la vorto ''religio'' devenas de ''relegere'', kio signifas laŭvorte "denove volvi" kaj en figura senco "pripensi", "atenti". Li rilatigis tion al la [[Templo|templa]] [[kulto]], kiu postulas zorgeman priatenton. [[Laktancio|Lactantius]] (''Divinae Institutiones'' 4, 28) vidas la originon de la vorto en ''religare'' (alligi, retroligi). Laŭ li, la origina signifo do povas esti "pia pripenso" aŭ "retroligo" al (dia) origino de la [[universo]]. Laŭ la [[Francio|franca]] lingvisto [[Émile Benveniste]], ''religio'' devenis de la sama [[Radiko (lingvo)|radiko]] kiel ''legere'' ([[rikolto|rikolti]]). Sekve li supozas ke ''religio'' signifis "[[Rikolto|rerikolto]]", ĉar la [[Romio|romiaj]] [[Pastro|pastroj]] "rerikoltis" la rikoltaĵojn, kiujn oni metis en la templajn [[Sanktejo|sanktejojn]] kiel [[Oferado|oferojn]] al la [[dio]]j. == Historio de la koncepto == [[Dosiero:Biblio.jpg|eta|maldekstra|La kompleta eldono de [[Biblio]] en [[Esperanto]] aperinta en 2006. En la Biblio ne ekzistas klare la koncepto de religio.]] La [[koncepto]] de religio estis formita en la 16-a kaj [[17-a jarcento]]j,<ref> Nongbri, Brent (2013). Before Religion: A History of a Modern Concept. Yale University Press. p. 152. ISBN 978-0-300-15416-0. "Although the Greeks, Romans, Mesopotamians, and many other peoples have long histories, the stories of their respective religions are of recent pedigree. The formation of ancient religions as objects of study coincided with the formation of religion itself as a concept of the sixteenth and seventeenth centuries." </ref><ref> Harrison, Peter (1990). [[iarchive:religionreligion00harr|'Religion' and the Religions in the English Enlightenment.]] Cambridge: Cambridge University Press. p. 1. ISBN 978-0-521-89293-3. "That there exist in the world such entities as 'the religions' is an uncontroversial claim...However, it was not always so. The concepts 'religion' and 'the religions', as we presently understand them, emerged quite late in Western thought, during the Enlightenment. Between them, these two notions provided a new framework for classifying particular aspects of human life." </ref> malgraŭ la fakto ke antikvaj sanktaj tekstoj kiel la [[Biblio]], la [[Korano]], kaj aliaj ne havis vorton aŭ eĉ koncepton por religio en la originalaj lingvoj kaj same la homoj aŭ la kulturoj en kiuj tiuj sanktaj tekstoj estis skribitaj.<ref> Nongbri, Brent (2013). "2. Lost in Translation: Inserting "Religion" into Ancient Texts". Before Religion: A History of a Modern Concept. Yale University Press. ISBN 978-0-300-15416-0. </ref><ref> Morreall, John; Sonn, Tamara (2013). 50 Great Myths about Religions. Wiley-Blackwell. p. 13. ISBN 978-0-470-67350-8. "Many languages do not even have a word equivalent to our word 'religion'; nor is such a word found in either the Bible or the Qur'an." </ref> Ekzemple, ekzistas neniu preciza ekvivalento de religio en la [[hebrea]], kaj [[judismo]] ne distingas klare inter religiaj, [[Nacio|naciaj]], [[Raso|rasaj]], aŭ [[Etno|etnaj]] [[Identeco|identecoj]].<ref>Hershel Edelheit, Abraham J. Edelheit, [https://www.questia.com/library/book/history-of-zionism-a-handbook-and-dictionary-by-abfaham-j-edelheit-hershel-edelheit.jsp History of Zionism: A Handbook and Dictionary,] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110624015852/http://www.questia.com/library/book/history-of-zionism-a-handbook-and-dictionary-by-abfaham-j-edelheit-hershel-edelheit.jsp |date=2011-06-24 }} p. 3, citing Solomon Zeitlin, The Jews. Race, Nation, or Religion? (Philadelphia: Dropsie College Press, 1936).</ref> Unu el ĝiaj centraj konceptoj estas [[halaĥo]], kun la signifo de vojo aŭ pado foje tradukita kiel [[leĝo]], kiu gvidas religian praktikon kaj kredon kaj multajn aspektojn de ĉiutaga vivo.<ref> Whiteford, Linda M.; Trotter II, Robert T. (2008). [https://books.google.es/books?id=ZeokAAAAQBAJ&pg=PA22&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Ethics for Anthropological Research and Practice.] Waveland Press. p. 22. ISBN 978-1-4786-1059-5. </ref> La [[greka]] vorto θρησκεία "zreskeja", kiu estis uzita fare de grekaj verkistoj kiel ekzemple [[Herodoto]] kaj [[Jozefo Flavio]], estas trovita en la [[Nova Testamento]]. "Zreskeja" foje estas tradukita kiel religio en la tradukoj de hodiaŭ, aliflanke, la esprimo estis komprenita kiel kultado jam en la mezepokan periodon.<ref name="Nongbri"> Nongbri, Brent (2013). Before Religion: A History of a Modern Concept. Yale University Press. ISBN 978-0-300-15416-0. </ref> En la Korano, la [[araba]] vorto "din" ofte estas tradukita kiel religio en modernaj tradukoj, sed iam meze de la 1600-aj jaroj tradukistoj esprimis "din" kiel leĝo.<ref name="Nongbri" /> Eĉ en la unua jarcento p.K., [[Jozefo Flavio|Jozefo]] uzis la grekan esprimon "judaismos", kiun kelkaj tradukas kiel [[judismo]] hodiaŭ, eĉ se li utiligis ĝin kiel etnan esprimon, ne kiel io ligita al modernaj abstraktaj konceptoj de religio kiel aro de kredoj.<ref name="Nongbri" /> La sanskrita vorto "[[darmo]]", foje tradukita kiel religio, ankaŭ signifas leĝon.<ref>[https://socialsci.libretexts.org/Bookshelves/Sociology/Introduction_to_Sociology/Book%3A_Sociology_(Boundless)/14%3A_Religion/14.01%3A_The_Nature_of_Religion/14.1A%3A_The_Nature_of_Religion#:~:text=For%20example%2C%20the%20Sanskrit%20word,and%20ceremonial%20and%20practical%20traditions.&text=Some%20religions%20place%20an%20emphasis%20on%20belief%20while%20others%20emphasize%20practice. "14.1A: The Nature of Religion".] Social Sci LibreTexts. 15a de Aŭgusto 2018. Alirita la 10an de Januaro 2021. </ref> Ĉie en klasika [[Suda Azio]], la studo de leĝo konsistis el konceptoj kiel ekzemple [[Pentofaro|pentofarado]] tra pieco kaj ceremonioj same kiel praktikaj tradicioj. Mezepoka [[Japanio]] komence havis similan union inter imperia juro kaj universalaĵo aŭ Budho-juro, sed tiuj poste iĝis sendependaj fontoj de potenco.<ref> Kuroda, Toshio (1996). Tradukita de Jacqueline I. Stone. [https://web.archive.org/web/20030323095019/http://www.nanzan-u.ac.jp/SHUBUNKEN/publications/jjrs/pdf/477.pdf "The Imperial Law and the Buddhist Law" (PDF).] Japanese Journal of Religious Studies: 23.3–4. Arkivita el la originalo (PDF) la 23an de Marto 2003. Alirita la 28an de Majo 2010. </ref><ref> Neil McMullin. Buddhism and the State in Sixteenth-Century Japan. Princeton, N.J. : Princeton University Press, 1984. </ref> [[Dosiero:StandingBuddha.jpg|eta|200ra|Staranta budho, [[Afganio]]. Ankaŭ en origina [[Budhismo]] ne ekzistas la koncepto de religio.]] La moderna koncepto de religio, kiel [[abstraktado]] kiu implicas apartajn arojn de kredoj aŭ doktrinoj, estas lastatempa [[invento]] de kiam tia uzokutimo komenciĝis kun tekstoj en la angla lingvo de la 17-a jarcento pro la disfendado de [[kristanaro]] dum la [[Reformacio]] kaj [[tutmondiĝo]] en la [[Epoko de Esplorado|epoko de esplorado]] kiu implikis kontakton kun multaj eksterlandaj kulturoj kun ne-eŭropaj lingvoj.<ref> Harrison, Peter (2015). The Territories of Science and Religion. University of Chicago Press. ISBN 978-0-226-18448-7. </ref><ref> Roberts, Jon (2011). "10. Science and Religion". In Shank, MIchael; Numbers, Ronald; Harrison, Peter (eds.). Wrestling with Nature: From Omens to Science. Chicago: University of Chicago Press. p. 254. ISBN 978-0-226-31783-0. </ref><ref> Harrison, Peter (1990). 'Religion' and the Religions in the English Enlightenment. Cambridge: Cambridge University Press. ISBN 978-0-521-89293-3. </ref> Kelkaj argumentas, ke nekonsiderante ĝian difinon, estas ne konvene apliki la esprimon religio al ne-[[Okcidenta civilizo|okcidentaj]] kulturoj.<ref> Dubuisson, Daniel (2007). The Western Construction of Religion : Myths, Knowledge, and Ideology. Baltimore, Md.: Johns Hopkins University Press. ISBN 978-0-8018-8756-7. </ref><ref> Fitzgerald, Timothy (2007). [https://archive.org/details/discourseoncivil00fitz Discourse on Civility and Barbarity.] Oxford University Press. pp. 45–46. </ref> Aliaj polemikas, ke uzi la koncepton de religio por ne-okcidentaj kulturoj distordas tion kion homoj faras kaj kredas.<ref> Smith, Wilfred Cantwell (1991). The Meaning and End of Religion. Minneapolis: Fortress Press. ISBN 978-0-8006-2475-0. </ref> Estis en la [[19-a jarcento]] kiam la esprimoj [[budhismo]], [[hinduismo]], [[taoismo]], [[konfuceismo]], kaj mondaj religioj unuafoje aperis.<ref> Harrison, Peter (2015). The Territories of Science and Religion. University of Chicago Press. p. 101. ISBN 978-0-226-18448-7. "The first recorded use of "Boudhism" was 1801, followed by "Hindooism" (1829), "Taouism" (1838), and "Confucianism" (1862) (see figure 6). By the middle of the nineteenth century these terms had secured their place in the English lexicon, and the putative objects to which they referred became permanent features of our understanding of the world." </ref><ref> Josephson, Jason Ananda (2012). The Invention of Religion in Japan. University of Chicago Press. p. 12. ISBN 978-0-226-41234-4. "The early nineteenth century saw the emergence of much of this terminology, including the formation of the terms Boudhism (1801), Hindooism (1829), Taouism (1839), Zoroastri-anism (1854), and Confucianism (1862). This construction of "religions" was not merely the production of European translation terms, but the reification of systems of thought in a way strikingly divorced from their original cultural milieu. The original discovery of religions in different cultures was rooted in the assumption that each people had its own divine "revelation," or at least its own parallel to Christianity. In the same period, however, European and American explorers often suggested that specific African or Native American tribes lacked religion altogether. Instead these groups were reputed to have only superstitions and as such they were seen as less than human." </ref><ref> Josephson, Jason Ananda (2012). The Invention of Religion in Japan. University of Chicago Press. p. 12. ISBN 978-0-226-41234-4. "The early nineteenth century saw the emergence of much of this terminology, including the formation of the terms Boudhism (1801), Hindooism (1829), Taouism (1839), Zoroastri-anism (1854), and Confucianism (1862). This construction of "religions" was not merely the production of European translation terms, but the reification of systems of thought in a way strikingly divorced from their original cultural milieu. The original discovery of religions in different cultures was rooted in the assumption that each people had its own divine "revelation," or at least its own parallel to Christianity. In the same period, however, European and American explorers often suggested that specific African or Native American tribes lacked religion altogether. Instead these groups were reputed to have only superstitions and as such they were seen as less than human." </ref> Neniu mem-identigis sin kiel [[hinduo]] aŭ [[budhano]] aŭ aliaj similaj identecoj antaŭ la 19-a jarcento.<ref> Morreall, John; Sonn, Tamara (2013). 50 Great Myths about Religions. Wiley-Blackwell. p. 14. ISBN 978-0-470-67350-8. "Before the British colonized India, for example, the people there had no concept "religion" and no concept "Hinduism." There was no word "Hindu" in classical India, and no one spoke of "Hinduism" until the 1800s. Until the introduction of that term, Indians identified themselves by any number of criteria—family, trade or profession, or social level, and perhaps the scriptures they followed or the particular deity or deities upon whose care they relied in various contexts or to whom they were devoted. But these diverse identities were united, each an integral part of life; no part existed in a separate sphere identified as "religious." Nor were the diverse traditions lumped together under the term "Hinduism" unified by sharing such common features of religion as a single founder, creed, theology, or institutional organization." </ref> Dum sia longa [[Historio de Japanio|historio]], [[Japanio]] havis neniun koncepton pri religio ĉar ekzistis neniu ekvivalenta japana vorto, nek io ajn proksime al ĝia signifo, sed kiam usonaj [[Batalŝipo|batalŝipoj]] prezentiĝis de la marbordo de Japanio en 1853 kaj malvole la japana registaro subskribis traktatojn postulantajn, inter aliaj aĵoj, [[Religia libereco|religian liberecon]], la lando devis fronti tiun okcidentan ideon.<ref> Josephson, Jason Ananda (2012). The Invention of Religion in Japan. University of Chicago Press. pp. 1, 11–12. ISBN 978-0-226-41234-4. </ref><ref> Zuckerman, Phil; Galen, Luke; Pasquale, Frank (2016). "2. Secularity around the World". The Nonreligious: Understanding Secular People and Societies. Oxford University Press. pp. 39–40. ISBN 978-0-19-992494-3. "It was only in response to Western cultural contact in the late nineteenth century that a Japanese word for religion (shukyo) came into use. It tends to be associated with foreign, founded, or formally organized traditions, particularly Christianity and other monotheisms, but also Buddhism and new religious sects." </ref> Laŭ la filologo [[Max Müller]] en la 19-a jarcento, la radiko de la angla vorto "religion", nome la latina "religio", kutime origine signifis nur respekton por [[dio]] aŭ la [[dioj]], zorgema fundamentado de diaj aĵoj, pieco (kiun [[Cicerono]] plue derivis por signifi diligenton).<ref> Max Müller, Natural Religion, p. 33, 1889 </ref><ref>[https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0059%3Aentry%3D%2340976 Lewis & Short, A Latin Dictionary] </ref> Max Müller karakterizis multajn aliajn kulturojn ĉirkaŭ la mondo, inkluzive de [[Egiptujo]], [[Irano]], kaj [[Hindio]], kiel havado de simila potencostrukturo ĉe tiu punkto en historio. Kio estas nomita antikva religio hodiaŭ, estus nur aludo al leĝo.<ref> Max Müller. [https://books.google.es/books?pg=PA28&id=aM0FAAAAQAAJ&as_brr=4&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Introduction to the science of religion.] p. 28. </ref> == Historio de la religioj == [[Dosiero:VenusWillendorf.jpg|eta|maldekstra|[[Venuso de Willendorf]]]] {{Ĉefartikolo|Origino de religioj}} La evolua [[origino de religioj]] kaj de religia kondutaro estas studfako rilata al evolucia [[psikologio]], al [[Deveno de lingvo|paroldeveno]] kaj [[mitologio]], kaj kruc-kultura komparo kun la [[antropologio de religio]]. Kelkaj celoj de intereso estas la religio en [[Neolitiko]], pruvaro de spiriteco aŭ kulta kutimaro en Supra [[Paleolitiko]], kaj similaĵoj eĉ en spiriteco de [[grandaj simioj]]. === Plej malnovaj spuroj === Laŭ sciencistoj [[Entombigo|entombigoj]] kaj poste aĵoj metitaj en tombojn estas unuaj arkeologiaj signoj de religia esprimo. Laŭ tio unuaj spuroj datas de ĉirkaŭ 120.000 a.K., kaj ĉe ''[[homo|homo sapiens]]'' kaj ĉe la [[neandertala homo]]. Ekde ĉirkaŭ 40.000 a.K. kun la alveno de pli artistaj skulptaĵoj, pentraĵoj kaj [[muzikiloj]], la indikoj estas pli klaraj. Sed al kiuj religiaj konceptoj rilatas la trovitaĵoj, ne klaras.<ref>Paál, Gábor ''Archäologie des Glaubens – Wie die Götter auf die Welt kamen (Arkeologio de kredo - Kiel dioj naskiĝis)'' en: Clas, Detlef und Paál, Gábor: ''Gottes Bilder – Warum wir glauben (Diaj bildoj - Kial ni kredas)'', 25–43, Filderstadt 2006</ref> === Malnovaj religioj === [[Dosiero:CIMRM 44-Mithraic pater (Dura Europos).jpg|eta|160ra|[[Zaratuŝtro]].]] [[Dosiero:Zeus Otricoli Pio-Clementino Inv257.jpg|eta|Busto de [[Zeŭso]] trovita en [[Otricoli]] [[Vatikanaj muzeoj]].]] Multaj el la ankoraŭ nuntempe ekzistantaj religioj radiĝis en [[Prahistoriaj epokoj|prahistoriaj tempoj]]. Aliaj fruaj religioj estingiĝis kaj estas ofte malfacile kompreneblaj detale, ĉar malkompleta transdono malhelpas la komprenon kaj religiajn konceptojn malfacile kaj diverse interpreteble indikas [[Artefakto (arkeologio)|arkeologiaj artefaktoj]]. Eĉ kiam ekzistas multaj skribaj fontoj (ekzemple ĉe la antikvaj religioj de la [[Antikvaj Grekoj|grekoj]] kaj [[romianoj]] kaj scioj pri praktiko de kultoj kaj individua agado ne estas kompletaj. Sciaĵoj venas ofte ĉefe de la [[mitologio]], ekzemple tiuj de la [[keltoj]] kaj [[ĝermanoj]], sed pri kultoj oni preskaŭ nenion scias. Inter historiaj religioj estis (ordigite laŭloke kaj laŭepoke): {{Div col|cols = 3}} * [[Afriko]] ** Malnova egipta religio * Azio ** [[Mezopotamio]] *** [[Sumero|Sumera religio]] *** [[Babilono|Babilona religio]] *** [[Asira Imperio|Asira religio]] ** Persujo *** [[Zaratuŝtrismo]] ** Malgrandazio *** Hata religio *** [[Hititoj|Hitita religio]] *** [[Ugarito|Ugarita religio]] ** [[Ŝemidoj|Ŝemidaj religioj]] *** [[Ŝemidoj|Praŝemida religio]] *** Amurita religio *** [[Fenicio|Fenica religio]] *** [[Kartago|Kartaga religio]] *** [[Kanaano|Prakanaana religio]] *** Praaramea religio *** Praaraba religio *** Prasudaraba religio ** Hindujo *** [[Brahmanismo]] ** Ĉinujo *** Ĉina religio * Eŭropo ** [[Greka mitologio|Antikva greka religio]] ** [[Etruskoj|Etruska religio]] ** [[Romio|Romia religio]] ** [[Gnostikismo]] ** [[Manikeismo]] ** Hindogermana religio ** [[Keltoj|Kelta religio]] ** [[Ĝermanoj|Ĝermana religio]] ** Nordĝermana religio ** [[Anglosaksoj|Anglosaksa religio]] ** [[Slavoj|Slava religio]] {{Div col end}} == Estonto de la religioj == Disvastiĝis en iuj kulturaj sektoroj de nia epoko, dirita [[Postmodernismo|postmoderna]], la konvinko, foje subtenata per longaj rezonadoj, ke iom post iom la homaro ne plu sentos la bezonon de religio kaj Dio aŭ dioj. Al tio helpas la studo de la evoluo de la homaro pere de [[antropologio]]. Post ĉirkaŭ unu jarcento oni provas mezuri la forton de tiu [[prognozo]]. Jen ne forgesebla kontribuo de la libro ''God is back'' (Dio estas revenanta), ''[[Pinguin Press]]'', [[Anglio]]. Ties du aŭtoroj, unu [[Katolikoj|katolika]] la alia [[Ateismo|ateisma]], konstatigas, pruve subokule, ke la prognozo, fundita sur la [[ekvacio]] "[[scienco]] plus [[Sekularigo|sekulariĝo]] = malfajriĝo de religio" trompiĝis, almenaŭ ĝis nun, ĉar en la mondo ĉu [[adhero]] al religiaj kredoj ĉu [[Intimeco|intima]] orientiĝo al Dio plukreskas post la [[Kontraŭklerikala|kontraŭreligia]] blovado. La enketantoj-esplorantoj estas du opinionistoj de la anglalingva gazeto ''[[The Economist]]''. === Civila religio === {{Ĉefartikolo|Civila religio}} La termino '''civila religio''' estas fakte politika koncepto uzata de pensuloj kiel [[Benjamin Franklin]], [[George Washington]] kaj [[Jean-Jacques Rousseau]], kaj ĵus rekuperita de la usona sociologo Robert Neelly Bellah, por determini la religian aspekton de la [[Politiko|politika vivo]] de difinita kulturo. Jean-Jacques Rousseau uzis la terminon «civila religio», en la 8a ĉapitro de la Kvara Libro de sia verko ''[[Pri la socia kontrakto]]'' (1762), por kontraŭi la religiajn valorojn establitajn de la kristanismo al tiuj kiuj devus hegemonii en la civitanoj de [[ŝtato]] por ebligi la daŭrecon de la [[socia kontrakto]], aplikitaj de la [[suvereno]] kaj garantioj de la socia kohero. === Popola religio === {{Ĉefartikolo|Popola religio}} En studoj pri religio kaj folkloriko, [[popola religio]] enhavas variajn formojn kaj esprimojn de religio kiuj estas distingitaj el la oficialaj doktrinoj kaj praktikoj de [[organizita religio]]. La preciza difino de popola religio varias inter fakuloj. Foje laŭ la termino "popola kredo", ĝi konsistas el etnaj aŭ mondoregionaj religiaj kutimoj laŭ la ombrelo de religio, sed ekster oficialaj doktrino kaj praktikoj. === Organizita religio === {{Ĉefartikolo|Organizita religio}} Organizita religio estas religio en kiu kredsistemoj kaj ritoj estas organizitaj kaj sankciitaj en centralizita kaj oficiala maniero. Organizita religio estas kutime karakterizita per oficiala doktrino (aŭ dogmo), hierarkia aŭ burokratia gvidadstrukturo kaj la leĝigo de leĝoj kaj preskriboj en fakorganizita maniero kun oficiala valideco. Organizitaj religioj ofte ankaŭ havas religian tribunalon. === Senreligio === {{Ĉefartikolo|Senreligio}} '''Nereligio''', '''Senreligio''' aŭ manko de religio estas la stato de foresto, indiferenteco al aŭ malakcepto de religio. Nereligio povas esti senkiala, aŭ bazita sur ideologio, kiel ekzemple [[malteismo]], [[ateismo]], [[agnostikismo]], [[praktika ateismo]], [[deismo]], [[skeptikismo]], aŭ "malmola" sekularismo. Nereligio povas esti akompanata de negativa, pozitiva aŭ indiferenta sinteno al religioj. === Religia persekutado === {{Ĉefartikolo|Religia persekutado}} [[Dosiero:The Christian Martyrs' Last Prayer GA&C.jpg|eta|dekstra|Laŭ la tradicio, la komencaj kristanoj utilis kiel nutraĵo por leonoj en la [[Koloseo]] de Romo.]] '''Religia persekutado''' estas la sistema mistraktado de individuo aŭ grupo de individuoj kiel reago al ties religiaj kredoj aŭ aliĝoj aŭ al manko de tio. Ĉar la religio aŭ manko de religio de persono ofte determinas je grava etendo ties moralon, [[Mondorigardo|mondorigardon]], [[Memkonscio|mem-konscion]], kondutojn al aliuloj, kaj ĝenerale la personan identecon, religiaj diferencoj povas esti gravaj kulturaj, personaj, kaj sociaj faktoroj. Je socia nivelo, tiu [[malhumanigo]] de partikulara religia grupo povas tuj rezulti en [[violento]] aŭ aliaj formoj de persekutado. Ja, en multaj landoj, la religia persekutado rezultis en tiom enorma violento ke ĝi estis konsiderata atako kontraŭ la [[homaj rajtoj]]. [[Religia maltoleremo]] estas formo de [[maltoleremo]], kiun oni plenumas kontraŭ la religiaj [[kredo]]j aŭ [[praktiko]]j (aŭ kontraŭ la manko de tiuj) fare de persono aŭ grupo partikularigita kontraŭ persono aŭ grupo. Ĝi estas motivita ĉefe de diferenca religia kredo, normale konsiderita la ununura "vera", sed ankaŭ de alia klaso de [[ideologio]], nome politika, ekonomika ktp., same kiel de etnaj tialoj foje asociaj al religio, aŭ inverse. Speciale sangelverŝaj kaj malraciaj estas la okazoj de konfliktoj inter diversaj branĉoj de la sama religio, kiel ekzemple el historia vidpunkto la militoj inter [[katoliko]]j kaj [[protestanto]]j ene de [[kristanismo]], aŭ la konfliktoj inter [[sunaistoj]] kaj [[Ŝijaismo|ŝijaistoj]] en [[Islamo]]. == Religioj == {{Ĉefartikolo|Listo de Religioj|Orientaj religioj}} [[Babismo]] - [[Bahaa Kredo]] - [[Budhismo]] - [[Haitia voduo]] - [[Hinduismo]] - [[Islamo]] - [[Ĝajnismo]] - [[Judismo]] - [[Kristanismo]] -[[Novaj religioj de Japanio]] - [[Nova Erao]] - [[Novpaganismo]] - [[Oomoto]] - [[Orfeismo]] - [[Rastafarianismo]] - [[Sankta Dajmo]] - [[Scientologio]] - [[Sikismo]] - [[Spiritismo]] - [[Ŝamanismo]] - [[Ŝintoo|Ŝintoismo]] - [[Taoismo]] - [[Unitarismo]] - [[Ŭonbulismo]] - [[Urantio]] - [[Viĉo]] - [[Kulto]] - [[Zaratuŝtrismo]] == Listo de religioj laŭ grandeco == === Laŭ grupoj === La nomon ĉiam sekvas nombro de kredantoj. Oni diras, ke en la mondo ekzistas 5 aŭ 6 ''ĉefaj mondaj religioj'' (tio estas la unuaj ĉe la listo). [[Dosiero:Petersdom von Engelsburg-2.jpg|eta|dekstre|Ĝenerala vido de la [[baziliko de Sankta Petro]], simbola centro de la romkatolikismo.]] [[Dosiero:Kaaba at night.jpg|eta|La [[Kaabo]], en [[Mekko]], [[Sauda Arabio]], estas la centro de [[Islamo]].]] # '''[[Kristanismo]]''' entute: 2,1 miliardoj; inkluzivas: #* '''[[Katolikismo]]:''' 1,071 miliardoj #* '''[[Protestantismo]]:''' 775 milionoj #* '''[[Ortodoksismo|Orienta ortodoksismo]]''' 240 milionoj # '''[[Islamo]]:''' 1,3 miliardoj # '''[[Hinduismo]]:''' 900 milionoj # ĉinaj tradiciaj religioj: 394 milionoj #* '''[[Konfuceismo]]''' (ofte ne rigardata kiel religio) #* '''[[Taoismo]]''' #* '''la [[ĉina tradicia religio]]''' (se malsamus taoismon) # : La nombron de sekvantoj de la tradiciaj ĉinaj religioj estas malfacile kalkuli (aŭ distingi). # '''[[Budhismo]]:''' 376 milionoj # origine indiĝenaj: 300 milionoj # '''[[Ŝintoismo]]:''' 107 milionoj # [[Afriko|afrikaj]] tradiciaj kaj [[diasporo|diasporaj]]: 100 milionoj # '''[[Sikismo]]:''' 30 milionoj # '''[[Ĉuĉeo]]:''' 19 milionoj # : Surbaze de la tuta homaro de Nord-Koreo # '''[[Spiritismo]]:''' 15 milionoj # '''[[Judismo]]:''' 14 milionoj # : Malfacilas distingi sekvantojn de la juda religio disde nuraj membroj de la juda popolo aŭ kulturo. # '''[[Bahaa Kredo]]:''' 7 milionoj # '''[[Ĝajnismo]]:''' 4,2 milionoj # : La vera nombro Bahaanoj estas forte disputadita # '''[[Zaratuŝtrismo]]: 2,6 milionoj # '''[[Tenriismo]]:''' 2 milionoj # '''[[Unitaria Universalismo]]:''' 800.000 # '''[[Caodaismo]]:''' 500.000 (?) # '''[[Novpaganismo]]:''' 100.000 (?) # : La vera nombro estas nur malklare konata # '''[[Rastafarianismo]]:''' 100.000 (?) # '''[[Babismo]]:''' kelkaj miloj precipe en [[Irano]] kaj [[Uzbekio]] Oni ofte diskutas pri [[Ateismo]], ĉu ĝi estus inkluzivita kiel religio - se jes, tiam ĝi troviĝus ĉe la tria loko kun 1,1 miliardoj da "kredantoj". Ankaŭ ekzistas multaj pli malgravaj [[Sekto|sektoj]] kaj novaj religioj, ekzemple [[Oomoto]] aŭ (se oni pretas konsideri ĝin religio) [[Scientologio]]. === Laŭ nombroj === [[Dosiero:Varanasi 2.jpg|eta|240ra|[[Hinduismo|Hinduismaj]] pilgrimuloj baniĝantaj en la [[Gango]] en Varanasi.]] La plej grandaj religioj, sektoj kaj kredoj (milionoj da kredantoj): {{Div col|cols = 2}} # 1943 [[Kristanismo]] (32,8% de homaro) # 1165 [[Islamo]] (19,6%) # 1050 [[Sunaismo]] (islama) # 1027 [[Katolikismo]] (kristana) # 762 [[Hinduismo]] (12,8%) # 760 Nereligiuloj (12,8%) # 359 [[ĉina tradicia religio]] (6,1%) # 354 [[Budhismo]] (6,0%) # 322 [[Kristanismo|aliaj kristanoj]] # 316 [[Protestantismo]] (kristana) # 249 [[etnaj religioj]] (4,2%) # 214 [[Ortodoksismo]] (kristana) # 115 [[Ŝijaismo]] (islama) # 100 [[nova religio]] (1,7%) # 64 [[Anglikanismo]] (kristana) # 22 [[Sikismo]] # 20 [[Taoismo]] # 14 [[Judismo]] # 12 [[Spiritismo]] # 12 [[Mormonismo]] (kristana) # 6 [[Bahaa Kredo]] # 6 [[Konfuceismo]] # 4 [[Ĝajnismo]] # 3 [[Ŝintoismo]] # 0,3 [[Zaratuŝtrismo]] # 0,001 [[Babismo]] {{Div col end}} == Sanktaj libroj == Multaj religioj kaj spiritaj movadoj kredas, ke siaj [[sanktaj libroj]] (aŭ skribaĵoj) estas la Parolo de Dio, kaj ofte kredas, ke la tekstoj estas entute diaj aŭ de deveno de spirita inspiro. Eĉ [[nekredanto]]j ofte skribas la nomojn de sanktaj skribaĵoj [[Majusklo|majuskle]] por montri respekton aŭ sekvi tradiciojn. Kvankam la [[Antikva epoko|antikvaj]] [[Civilizacio|civilizacioj]] produktis [[Manskribado|manskribitajn]] tekstojn dum miloj da jaroj, la unua presita teksto por amasa [[distribuado]] estis la ''[[Sutrao de la ŝlifisto]]'' (''[[Sutro de la diamantotranĉanta perfekteco de saĝo]]''), skribaĵo budhista, presita la jaron [[868]]. * [[Avesto]] - [[Biblio]] - [[Daŭdeĝingo]] - [[Korano]] - [[Tripitako]] - [[Vedoj]] - [[Bhagavad Gitao]] - [[Libro de Mormon]] - [[Persa Bayán]] - [[Kitáb-i-Aqdas]] Aliaj spiritismaj libroj: [[Kurso pri mirakloj]] == Religiaj fondintoj kaj filozofoj == [[Moseo]] - [[Laozio]] - [[Budho]] - [[Sokrato]] - [[Konfuceo]] - [[Jesuo Kristo|Jesuo]] - [[Mani]] - [[Mohameto]] - [[Báb]] - [[Bahá'u'lláh]] == [[Dio]]j / [[Mitologio]] == {{Ĉefartikolo|Listo de dioj}} [[Dosiero:God2-Sistine Chapel.png|eta|dekstra|350ra|Dio kaj [[Adamo]] ĉe la [[Siksta Kapelo]].]] '''Dio''' aŭ '''dioj''' estas, laŭ multaj religioj kaj aliaj kredosistemoj, la plej alta supernatura, [[ĉiopova]], estaĵo aŭ estaĵoj, kiuj [[Kreismo|kreis]] aŭ regas la mondon, ekzemple per la [[dia providenco]]. Laŭ la diversaj religioj aŭ kredoj oni parolas pri multaj dioj ([[politeismo]]), nur unu Dio ([[monoteismo]]) aŭ neniu dio ([[ateismo]]). Estas ankaŭ filozofiaj konceptoj de dio, pli aŭ malpli malnaivaj (vidu [[panteismo]]n, [[deismo]]n). [[nun en 2013|Nun]]tempe inter la homoj diras sin 53 % monoteistoj, 26 % politeistoj kaj 21 % ateistoj. La [[Teologio|teologoj]] konsideris varion de atribuaĵoj al la nombraj konceptoj diferencaj pri Dio. Inter tiuj, plej komunaj estas la jenaj: [[Ĉionscieco|ĉioscieco]], [[ĉiopoveco]], [[ĉieesteco]], [[ĉiobonvoleco]] (perfekta [[Bono (filozofio)|boneco]]), simpleco, [[Eternulo|eterneco]] kaj [[neceseco]]. Dio estis konsiderata ankaŭ kiel de naturo senkorpa, [[Personigo|personiga]], la fonto de ĉia [[moralo]], ktp. Tiaj atribuaĵoj jam estis priskribitaj laŭ diferencaj gradoj fare de la unuaj filozofoj-teologoj [[Judismo|judaj]], [[Kristanismo|kristanaj]] kaj [[Islamo|islamaj]], kiaj [[Maimonido]],<ref name=Edwards /> [[Aŭgusteno de Hipono]],<ref name=Edwards> Paul Edwards. "God and the philosophers" en Ted Honderich. (eld)''The Oxford Companion to Philosophy'', [[Oxford University Press]], 1995.</ref> kaj [[Algazelo]],<ref name=Platinga> Alvin Plantinga. "God, Arguments for the Existence of," ''[[Routledge Encyclopedia of Philosophy]]'', [[Routledge]], 2000.</ref> respektive. Multaj elstaraj kaj [[Filozofio de Mezepoko|mezepokaj]] kaj modernaj filozofoj disvolvigis argumentojn porajn pri la ekzisto de Dio;<ref name="Platinga" /> kaj same nombraj famaj filozofoj kaj intelektuloj disvolvigis argumentojn malporajn pri la ekzisto de Dio (vidu [[Konebleco pri la ekzisto de Dio]]). === Listo de dioj === [[Afrodito]] - [[Alaho]] - [[Apolono]] - [[Areso]] - [[Artemisa]] - [[Atena]] - [[Demiurgo]] - [[Deva (hinduismo)|Devia]] - [[Diana]] - [[Dionizo]] - [[Eternulo]] - [[Ganeŝo]] - [[Hadeso]] - [[Hefesto]] - [[Hera]] - [[Hermeso]] - [[Hestia]] - [[Izisa]] - [[Javeo]] - [[Jehovo]] - [[Jesuo Kristo]] - [[Kecalkoatlo]]/[[Kukulkano]] - [[Oziriso]] - [[Persefona]] - [[Posejdono]] - [[Sankta Triunuo]] - [[Satano]] - [[Ŝivo]] - [[Viŝnuo]] - [[Zeŭso]] == Religiaj konceptoj == [[Mistero]] estas [[koncepto]] ligita al religio, sed kiu transiras ekster tiu fako. Laŭ [[PIV]] la unua signifo estas ligita al historiaj religioj kaj kredoj. En la egipta, helena kaj romia religioj, mistero estus sekreta [[doktrino]] kaj [[kulto]], kiu promesis al la [[Inico|inicitoj]] la [[Senmorteco|senmortecon]] per simbola unuiĝo kun mortanta kaj [[Resurekto|resurektanta]] diaĵo.<ref>[[PIV]] [https://vortaro.net/#mistero_kd NPIV] Alirita la 4an de septembro 2020.</ref> La dua signifo centriĝas en la uzado de la koncepto fare de [[kristanismo]], nome religio kiu ja estas bazita sur diversaj misteroj. Tiukadre mistero estus [[dogmo]], revelaciita fare de [[Dio]] kaj neatingebla per la [[racio]] sole.<ref>Samloke.</ref> Tiel oni kontrastigas la misteroj kiuj venus el Dio kontraŭ la racio de la homo; nome, la religio konsistigas en kredo ([[Neraciismo|neracia]]) bazita sur misteroj. Inter ili oni listigas kiel ekzemploj la misterojn de la [[enkarniĝo]] (Dio fariĝas homo laŭ kristanismo), de la [[elaĉeto]] (Dio-homo estus veninta al la [[Tero]] por elaĉeti la homaron for el la kondamno pro la [[origina peko]]), de la [[Triunuo]] (Dio estas unu kaj tri - [[Dio Patro|patro]], [[Dio Filo|filo]] kaj [[Sankta Spirito]] - samtempe). == Sanktaj lokoj kaj [[pilgrimejo]]j == [[Dosiero:Pilgrims.jpg|thumbs|dekstra|240ra|eta|Pilgrimantoj sur la [[jakoba vojo]] al [[Santiago de Compostela]]]] [[Pilgrimado]] estas tradicia vojaĝo por viziti difinitajn religiajn pilgrimlokojn. Persono, kiu pilgrimas estas nomita ''[[pilgrimanto]]'' aŭ ''[[pilgrimulo]]''. Ekzistas pluraj formoj de pilgrimado, religiaj kaj nereligiaj. Eĉ antaŭ la grandaj religioj, kiujn ni konas hodiaŭ (la [[katolikismo|katolika]], [[islamo|islama]], [[hinduismo|hindua]] kaj [[budhismo|budhisma]]) ekzistis jam pilgrimadoj al sanktaj ejoj. === Pilgrimejoj === * [[Ciono]] - [[Delfoj]] - [[Epidaŭro]] - [[Kaaba]] - [[Romo]] - [[Santiago de Compostela]] - [[Templo de Artemisa]] - [[Templo de Jerusalemo]] - * [http://www.szczyrk.salezjanie.pl/tekstowa/dom_mlodziezowy.htm Szczyrk Górka] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070505060850/http://www.szczyrk.salezjanie.pl/tekstowa/dom_mlodziezowy.htm |date=2007-05-05 }} - [[Bahaa Mondcentro]] == Sanktaj agoj == [[Komunio]] - [[Meditado]] - [[Fasto]] - [[Pilgrimado]] - [[Preĝado]] - [[Almozo|Almozdono]] - [[Religia arto]] estas nomigo uzata por ĉiuj artaj produktoj kiuj havas kiel celon kultadon, [[Adorado|adoradon]] aŭ prezentadon de religio aŭ dio. Laŭlonge de la jarcentoj la religia arto klopodas prezenti diajn rakontojn kaj aspektojn pere de [[pentraĵo]]j, [[skulptaĵo]]j kaj [[mozaiko]]j. La reprezentoj plej oftaj en [[kristanismo]] por ekzemplo montras la [[bapto]]n, la [[Lasta juĝo|juĝon]], la [[Krucumado|krucumon]], la [[Morto de Jesuo|morton]] kaj la [[Resurekto de Jesuo|resurekton]] de [[Kristo]], kaj ankaŭ aliajn temojn rilatajn al la [[Virgulino Maria]] aŭ bildojn de epizodoj de la [[Biblio]]. == [[Sanktaj lingvoj]] == [[Latina lingvo]] - [[Greka lingvo]] - [[Sanskrito]] - [[Hebrea lingvo]] - [[Aramea lingvo]] - [[Araba lingvo]] - [[Persa lingvo]] - [[Joruba lingvo]] == [[Postmorta ekzisto]] == [[Infero]] - [[Metempsiĥozo]] - [[Neniigeco]] - [[Nirvano]] - [[Purgatorio]] - [[Paradizo]] - [[Reenkarniĝo]] == Vidu ankaŭ == {{Projektoj |commonscat=Religion |wikinewscat=Religio |q=Religio |s=Kategorio:Religio |ReVo=religi}} {{Div col|cols = 3}} * [[Sacerdoto]], [[Presbitero]] * [[Anĝeloj]] * [[Animo]] * [[Demono]] * [[Diablo]] * [[Diino]] * [[Diservo]] * [[Dogmo]] * [[Ekzorcismo]] * [[Eŭropaj militoj de religio]] * [[Etnoreligia grupo]] * [[Fundamentismo]] * [[Herezo]] * [[Ideismo]] * [[Internacia Tago de Homa Frateco]] * [[Karmo]] * [[Kleriko]] * [[Kritiko al la religio]] * [[Mistikismo]] * [[Mitologio]] * [[Monoteismo]] * [[Nova Epoko]] * [[Paganismo]] * [[Panteismo]] * [[Peko]] * [[Politeismo]] * [[Preĝo]] * [[Religia edukado]] * [[Religia fanatikismo]] * [[Religia komunumo]] * [[Religia persekutado]] * [[Religia plurismo]] * [[Religio de ŝtato]] * [[Teologio]] {{Div col end}}{{-}} == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Eksteraj ligiloj == * [http://kontakto.tejo.org/2016/08/kien-iras-la-religioj-kontakto-20163-en.html Kien iras la religioj ?] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20190129064244/http://kontakto.tejo.org/2016/08/kien-iras-la-religioj-kontakto-20163-en.html |date=2019-01-29 }}, [[Kontakto (revuo)|Kontakto]], 2016:3 * [http://www.adherents.com/Religions_By_Adherents.html Majoraj religioj de la mondo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080615140203/http://www.adherents.com/Religions_By_Adherents.html |date=2008-06-15 }} ([[angle]]). * [http://www.sacred-texts.com Interreta arkivo de sanktaj libroj] (ĉefe [[angle]]). * [http://hirr.hartsem.edu/ency/index.html La Enciklopedio de religio kaj socio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100125084713/http://hirr.hartsem.edu/ency/index.html |date=2010-01-25 }} ([[angle]]). * [http://www.iesr.ephe.sorbonne.fr Eŭropa instituto de religiaj studoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060529031242/http://www.iesr.ephe.sorbonne.fr/ |date=2006-05-29 }} ([[angle]] kaj [[france]]). {{Havenda artikolo|Religio}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Religio| ]] lm16sksx66irtid95plqq35m2z58c5y 0 3733 9494641 9214933 2026-10-17T06:04:13Z Sj1mor 12103 9494641 wikitext text/x-wiki {{Prisupre|pri=planedo de Sunsistemo|apa=Saturno}} {{Informkesto astronomia objekto |Nomo = Saturno [[Dosiero:Saturn symbol (heavy white).svg|24ra|♄]] |Kategorio = Planedo |Bildo = Saturn during Equinox.jpg |Dato_de_malkovro = [[Pratempo]] |Unua_superflugo = [[Pioneer 11|Sondilo Pioneer 11]]<br />({{daton|1|septembro|1979}}) |Unua_enorbitiĝo = [[Misio Cassini-Huygens]]<br />({{daton|1|julio|2004}}) |Granda_duonakso = 1 433 449 370 km (9,58 AU) |Periapsido = 1 353 572 956 km (9,05 AU) |Apoapsido = 1 513 325 783 km (10,12 AU) |Discentreco = 0,055 723 219 |Periodo = 29,4571 jaroj<ref name="planet_years">{{Cite web|url = http://cseligman.com/text/sky/rotationvsday.htm|title = Rotation Period and Day Length|last = Seligman |first = Courtney|accessdate = 2009-08-13}}</ref> |Periodo_sinoda = 378,09 tagoj<ref name="fact"/> |Cirkulrapido = 9,69 km/s<ref name="fact"/> |Meza_anomaliangulo = 320,346750° |Klinangulo = 2,485240° (rilate al la ekliptiko); 5,51° (rilate al la suna ekvatoro); 0,93° (rilate al la ebeno de Laplace)<ref name=meanplane>{{Cite web|date=2009-04-03|title=The MeanPlane (Invariable plane) of the Solar System passing through the barycenter|url=http://home.comcast.net/~kpheider/MeanPlane.gif|accessdate=2009-04-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090420194536/http://home.comcast.net/~kpheider/MeanPlane.gif|archivedate=2009-04-20}}</ref> |Longitudo_de_suprenira_nodo = 113,642811° |Argumento_de_periapsido = 336,013862° |Naturaj_satelitoj = '''[[Naturaj satelitoj de Saturno|Jes, 82]]'''<ref>https://www.bbc.com/news/science-environment-49962134</ref> |Ringoj = '''[[Ringoj de Saturno|Jes]]''' |Diametro_ekv = (120 536 ± 8) km<ref name=Seidelmann2007>{{cite journal |last= Seidelmann|first= P. Kenneth |title= Report of the IAU/IAGWorking Group on cartographic coordinates and rotational elements: 2006 |journal= Celestial Mech. Dyn. Astr. |volume=90 |pages=155–180 |year=2007 |doi=10.1007/s10569-007-9072-y |url= http://adsabs.harvard.edu/doi/10.1007/s10569-007-9072-y |coauthors= Archinal, B. A.; A’hearn, M. F.; et al.|issn = 0923-2958 }}</ref> |Diametro_pol = (108 728 ± 20) km |Plateco = 0,09796 ± 0,00018 |Areo = 4,27 × 10¹⁰ km² |Volumeno = 8,2713 × 10¹⁴ km³<ref name="fact"/> |Maso = 5,6846 × 10²⁶ kg<ref name="fact"/> |Denso = 687 kg/m³<ref name="fact"/> |Falakcelo = 10,44 m/s²<ref name="fact"/> |Liberiga_rapido = 35,5 km/s<ref name="fact"/> |Rotacia_periodo_sidera = 10h 34min<ref name="saturnDay">{{Cite journal|title = 'Astronews' (New Spin For Saturn)|publisher = ''[[Astronomy (magazine)|Astronomy]]''|page = 23|accessdate = 2009-11-07|date=November 2009}}</ref> |Aksa_kliniteco = 26,73° |Albedo_Bond = 0,342<ref name="fact"/> |Albedo_geom = 0,499<ref name="fact"/> |Temperaturo = 134 K (je 1 baro)<br />84 K (je 0,1 baroj)<ref name="fact"/> |Videbla_magnitudo_min = +1,2<ref name="magnitude">{{Cite web|url = http://findarticles.com/p/articles/mi_qa4015/is_200101/ai_n8933308|title = Wideband photoelectric magnitude measurements of Saturn in 2000|accessdate = 2007-10-14|last = Schmude|first = Richard W Junior|year = 2001|publisher = Georgia Journal of Science|archiveurl = https://web.archive.org/web/20071016182302/http://findarticles.com/p/articles/mi_qa4015/is_200101/ai_n8933308|archivedate = 2007-10-16}}</ref> |Videbla_magnitudo_maks = -0,24{{fact}} |Angula_diametro_min = 14,5"<ref name="fact"/> |Angula_diametro_maks = 20,1"<ref name="fact"/> |Mapo = Solarsystemscope texture 8k saturn.jpg }} '''Saturno''' estas la sesa [[planedo]] de la [[Sunsistemo]] laŭ distanco ekde la [[Suno]], la dua plej granda, post [[Jupitero (planedo)|Jupitero]], kaj la unika kun videbla [[planeda ringo]]. Ĉi tiu ringo konsistas el glaciaj eroj kun iom da roka rubo. Saturno klasifikiĝas kiel [[gasgiganto]] kaj estas la plej fora planedo konata ekde la pratempo (kvankam [[Urano (planedo)|Urano]] ankaŭ estas videbla per nudaj okuloj, ĝi ne estis traktata kiel planedo, ĉar ĝi estas tre malhela kaj moviĝas inter steloj tre malrapide). La planedo estis nomita kiel la [[dio]] [[Saturno (dio)|Saturno]], persono de la [[romia mitologio]]. Ĝia [[Astronomia simbolo|simbolo]] estas ♄. La [[Ĉinio|ĉina]], [[Koreio|korea]] kaj [[Japanio|japana]] kulturoj nomas la planedon ''Terstelo''; tio estas ligita kun la teorio de [[kvin elementoj]]. == Orbito == La averaĝa distanco inter Saturno kaj la Suno estas iom pli ol 1&nbsp;400&nbsp;000&nbsp;000&nbsp;km (9 [[astronomia unuo|AU]]). Pro la [[discentreco]] de la saturna orbito, kiu estas 0,056, la efektiva distanco inter la du ĉielkorpoj ŝanĝiĝas je proksimume 155&nbsp;000&nbsp;000&nbsp;km dum unu saturna jaro.<ref name="fact">{{Cite web|url = http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/saturnfact.html|title = Saturn Fact Sheet|publisher = NASA|last = Williams|first = Dr. David R.|accessdate = 2007-07-31|date = September 7, 2006|archiveurl = https://web.archive.org/web/20100106203847/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/saturnfact.html|archivedate = 2010-01-06}}</ref> Danke al sia averaĝa orbitrapido de 9,69&nbsp;km/s,<ref name="fact"/> Saturno bezonas 10&nbsp;759 terajn tagojn (kio proksimume egalas al 29 teraj jaroj kaj duono) por laŭiri sian tutan orbiton ĉirkaŭ la Suno.<ref name="fact"/> Tia daŭro estas saturna jaro. La orbito de Saturno formas angulon de 2,49 gradoj rilate al la orbita ebeno de Tero.<ref name="fact"/> == Fizikaj ecoj == === Maso kaj grando === Saturno havas formon de platigita sfero: la [[poluso]]j de la planedo estas platetaj, kaj ĝia [[ekvatoro]] estas ŝvelinta. La ekvatora kaj polusa [[diametro]]j malsamas je proksimume 10% (la unua estas ĉirkaŭ 121&nbsp;000&nbsp;km, la dua 109&nbsp;000&nbsp;km), pro la rapida rotacio de la planedo kaj pro tre fluida interna konsisto. La aliaj gigantaj planedoj de la Sunsistemo ([[Jupitero (planedo)|Jupitero]], [[Urano (planedo)|Urano]] kaj [[Neptuno (planedo)|Neptuno]]) ankaŭ estas platigitaj, sed iom malpli. Saturno estas la dua plej masa planedo en la sunsistemo, 3,3-oble malpli ol Jupitero, sed 5,5-oble pli ol Neptuno kaj 6,5-oble pli ol Urano. Kompare kun Tero, Saturno estas 95-oble pli masohava, sed ĝia volumeno estas 760-oble pli granda. Saturno estas la ununura planedo en la tuta Sunsistemo, kies denso estas malpli alta ol tiu de akvo: 690&nbsp;[[kilogramo]]j je kuba metro. La maso estas tre disigita ene de la planedo: ĝia atmosfero, enhavanta multe da hidrogeno (la plej malpeza gaso), estas multe malpli densa ol akvo, sed la kerno de la planedo estas ege pli densa. === Konsisto === La supra atmosfero de Saturno enhavas 96,3% da [[hidrogeno]] kaj 3,25% da [[heliumo]], konsiderante la nombron da [[molekulo]]j.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.universeguide.com/Saturn.aspx |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2021-07-30 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20130223024842/http://www.universeguide.com/Saturn.aspx |arkivdato=2013-02-23 }}</ref> Oni ankaŭ detektis malgrandegajn kvantojn da aliaj gasoj: [[metano]], [[etano]], [[amoniako]], [[acetileno]], ktp.<ref>{{en}} R. Courtin; D. Gautier; A. Marten; B. Bezard, “''[http://adsabs.harvard.edu/abs/1983BAAS...15..831C The Composition of Saturn’s Atmosphere at Temperate Northern Latitudes from Voyager IRIS spectra]''”, el ''Bulletin of the American Astronomical Society'', 15, p.&nbsp;831</ref> La plej altaj nuboj enhavas amoniakajn kristalojn, kvankam la plej malaltaj nuboj ŝajne konsistas el [[amonia bisulfido]] aŭ akvo.<ref>{{en}} Carolina <span style="font-variant: small-caps;">Martinez</span>, “''[http://www.nasa.gov/mission_pages/cassini/whycassini/cassini-090505-clouds.html Cassini Discovers Saturn’s Dynamic Clouds Run Deep] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20111108223741/http://www.nasa.gov/mission_pages/cassini/whycassini/cassini-090505-clouds.html |date=2011-11-08 }}''”, {{dato|5|septembro|2005}}</ref> La kvanton da elementoj pli pezaj ol heliumo oni ne precize konas, sed supozeble iliaj proporcioj estas samaj, kiel kiam la Sunsistemo formiĝis. Oni taksas, ke la totala maso de tiuj elementoj estas 19- ĝis 31-oble la maso de Tero, grava parto estante ĉe la kerno de Saturno.<ref>{{en}} Tristan <span style="font-variant: small-caps;">Guillot</span>, “''[http://www.sciencemag.org/cgi/content/full/286/5437/72 Interiors of Giant Planets Inside and Outside the Solar System]''”, el ''Science'', 286, p. 72-77.</ref> === Ena strukturo === La ena strukturo de Saturno supozeble similas al tiu de [[Jupitero (planedo)|Jupitero]], kun ŝtona kerno el [[silikato]] kaj [[fero]], ĉirkaŭata de tavolo da [[metala hidrogeno]], poste likva hidrogeno, kaj finfine gasa hidrogeno. Ankaŭ spuroj de diversaj glacioj verŝajne ĉeestas. Pasaĵoj inter ĉi tiuj tavoloj estus gradaj, tial la planedo ne havas difinitan surfacon. La regiono de la kerno verŝajne estas inter 9- kaj 22-foje la maso de Tero.<ref>{{en}} Jonathan J. <span style="font-variant: small-caps;">Fortney</span>, “''[http://www.sciencemag.org/cgi/content/full/305/5689/1414 Looking into the Giant Planets]''”, el ''Science'', 305, p. 1414-1415.</ref> Saturno havas tre altan internan temperaturon, kiu probable atingas 12&nbsp;000&nbsp;K en kerno, kaj elsendas pli da energio, ol ĝi ricevas de [[Suno]]. La plej granda parto de tiu energio devenas de efekto de gravita kunpremo ([[meĥanismo de Kelvin-Helmholtz]]), tamen tiu efekto ne sufiĉas mem por klarigi la produktadon de varmeco. Oni proponis klarigon, ke temas pri “pluvo” de heliumaj gutetoj en profundo de Saturno, emisiante varmon per froto falante en maro de pli malpeza hidrogeno. === Atmosfero === Simile kiel [[Jupitero]], la atmosfero de Saturno enhavas paralelaj bendoj, kvankam ili malpli videblas kaj estas pli larĝaj apud ekvatoro. La pli mallarĝaj nuboj de Saturno estis observita unuafoje per la kosmosondiloj [[Voyager]]. Ekde tiu tempo, teleskopoj sur Tero sufiĉe progresis por vidi detalojn en la saturna atmosfero, kaj oni ofte vidis ĉe Saturno karakterizaĵojn, kiujn oni konis rilate al Jupitero (ekzemple longdaŭrajn blankajn ovalajn nubojn). En jaro 1990 la spacteleskopo [[Hubble]] rimarkis blankan nubegon apud la ekvatoro de Saturno, kiu ne ekzistis, kiam preterpasis la sondiloj Voyager. En 1994 oni konstatis alian ŝtormon, malpli grandan. La 1990-a nubo estas ekzemplo de granda blanka makulo, saturna efemera fenomeno, kiu okazas proksimume ĉiun 30 jarojn (1 saturna jaro). Grandajn blankajn makulojn oni observis en 1876, 1903, 1933 kaj 1960. Se la periodeco daŭros, alia tempesto okazos en 2020.<ref>{{en}} Mark <span style="font-variant: small-caps;">Kidger</span>, “''The 1990 Great White Spot of Saturn''”, el ''1993 Yearbook of Astronomy'', p. 176-215.</ref> [[Infraruĝa radiado|Transruĝaj]] bildoj montris, ke Saturno havas varman vorticon en la polusa regiono. Tio estas la sola tiuspeca fenomeno konata en Sunsistemo. En bildoj senditaj de sondilo [[Misio Cassini-Huygens|Cassini]], nord-duonsfera atmosfero aspektas blua, same kiel urana atmosfero. Tiun koloron probable kaŭzis [[disĵeto de Rayleigh]]. Seslatera ondanta zono ekzistas ĉirkaŭ la norda poluso, je [[latitudo]] 78°. Ĝi estis rimarkita unuafoje okaze de la superflugo de la sondiloj Voyager.<ref>{{en}} D. A. Godfrey, “''[http://adsabs.harvard.edu/cgi-bin/nph-bib_query?bibcode=1988Icar...76..335G&db_key=AST&data_type=HTML&format= A hexagonal feature around Saturn's North Pole]''”</ref><ref>{{en}} A. Sánchez-Lavega, J. Lecacheŭ, F. Colas, P. Laques, “''[http://adsabs.harvard.edu/cgi-bin/nph-bib_query?bibcode=1993Sci...260..329S&db_key=AST&data_type=HTML&format= Ground-based observations of Saturn's north polar SPOT and hexagon]''”</ref> Ĝiaj randoj proksimume longas je 13&nbsp;800&nbsp;km. La strukturo turniĝas laŭ periodo de 10 horoj 39 minutoj 14 sekundoj kaj ne moviĝas longitude kiel aliaj strukturoj de nuboj de videbla atmosfero. Ĝia deveno ne estas konata. La plejparto de astronomiistoj pensas, ke ĝi estas aro de senmovaj ondoj. Aliaj supozas, ke ĝi estas nekonata speco de polusa [[Aŭroro (lumo)|aŭroro]].<ref>{{en}} “''[http://www.science-frontiers.com/sf063/sf063a04.htm A Hex on Saturn]''”, 31-a de majo 1989, ''Science Frontiers''</ref> Plurlateraj formoj estis refaritaj en laboratorio, ene de turniĝantaj fluaĵoj.<ref>{{en}} “''[http://www.nature.com/news/2006/060515/full/news060515-17.html Geometric whirlpools revealed]''”, 19-a de majo 2006, ''Nature''.</ref> Bildoj faritaj de Hubble montras ĉeeston de [[ĵetfluo]] ĉe la suda poluso, sed tie ne estis observata polusa vortico aŭ seslatera sistemo.<ref>{{en}} A. Sánchez-Lavega, S. Pérez-Hoyos, R. G. French, “''[http://www.aas.org/publications/baas/v34n3/dps2002/10.htm Hubble Space Telescope Observations of the Atmospheric Dynamics in Saturn’s South Pole from 1997 to 2002]''”, 2002</ref> Tamen, [[NASA]] signalis novembre de 2006, ke Cassini observis tempeston similan je [[uragano]], restante ĉe suda poluso, kiu havas klare difinitan kernon, tiel nomatan ciklonokulo.<ref>{{en}} ''[http://photojournal.jpl.nasa.gov/catalog/PIA09187 PIA09187: Spinning Saturn]'', 2006, NASA/JPL/Universitato de Arizono</ref> Tio estas la ununura ciklonokulo iam observata en alia planedo ol Tero.<ref>{{en}} NASA ''[http://saturn.jpl.nasa.gov/news/press-release-details.cfm?newsID=703 Sees into the Eye of a Monster Storm on Saturn] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080507154317/http://saturn.jpl.nasa.gov/news/press-release-details.cfm?newsID=703 |date=2008-05-07 }}'', 9-a de novembro 2006, NASA</ref> === Magnetosfero === La saturna [[Kampo (magneto)|magneta kampo]] estas pli malforta ol la jupitera (kaj iomete pli malforta ol la tera) kaj ĝia [[magnetosfero]] estas malpli granda.<ref>{{en}} C. T. Russell, J. G. Luhmann, “''[http://www-ssc.igpp.ucla.edu/personnel/russell/papers/sat_mag.html Saturn: Magnetic Field and Magnetosphere] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100701162442/http://www-ssc.igpp.ucla.edu/personnel/russell/papers/sat_mag.html |date=2010-07-01 }}''”, 1997, UCLA - IGPP Space Physics Center</ref> En marto de 2007 oni anoncis hipotezon, ke la rotacio de radiaj emisioj ne fontas el la rotacio de la planedo, sed estas kaŭzata de konvekto-moviĝoj de la [[Jongaso|jon-gasa]] disko ĉirkaŭanta Saturnon. La variado de periodo povus esti kaŭzata de [[gejsero]]j sur la luno [[Encelado (luno)|Encelado]]. Vaporo emisiata en la saturnan orbiton [[Elektra ŝargo|elektre ŝargiĝus]] kaj efikus al la planeda magneta kampo, malrapidigante ĝian rotacion rilate al tiu de la planedo mem. Se tio estas vera, oni ne konas fidindan metodon por determini la realan rotaciperiodon de la kerno de Saturno.<ref>{{en}} ''[http://saturn.jpl.nasa.gov/news/press-release-details.cfm?newsID=733 Enceladus Geysers Mask the Length of Saturn’s Day] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20081207134416/http://saturn.jpl.nasa.gov/news/press-release-details.cfm?newsID=733 |date=2008-12-07 }}'', 22-a de marto 2007, Jet Propulsion Laboratory</ref><ref>{{en}} ''[http://www.sciencemag.org/cgi/content/abstract/316/5823/442 The Variable Rotation Period of the Inner Region of Saturn’s Plasma Disk]'', 03.22.07, ''Science''</ref><ref>{{en}} ''[http://www.sciencemag.org/cgi/content/abstract/316/5823/442 A New Spin on Saturn’s Rotation]'', 20-a de aprilo 2007, ''Science''</ref><ref>{{fr}} ''[http://tempsreel.nouvelobs.com/actualites/sciences/espace/20070327.OBS9246/encelade_pese_sur_le_champ_magnetique_de_saturne.html Encelade pèse sur le champ magnétique de Saturne] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20071220181553/http://tempsreel.nouvelobs.com/actualites/sciences/espace/20070327.OBS9246/encelade_pese_sur_le_champ_magnetique_de_saturne.html |date=2007-12-20 }}'', 27-a de marto 2007, ''Le Nouvel Observateur''</ref> == Rotacio == [[Dosiero:Rotatingsaturnhexagon.gif|eta|Rotacio de la saturna atmosfero ĉe la norda poluso. Videblas la seslatero.]] La atmosfero de Saturno suferas [[Diferenca rotacio|diferencan rotacion]], do plurajn sistemojn oni difinis. Ili havis proprajn rotaciperiodojn (simila je la kazo de Jupitero): * La unua sistemo koncernas la ekvatoran zonon kaj la polusajn zonojn; ĝi havas periodon de 10&nbsp;h 14&nbsp;min 0&nbsp;s. * La dua sistemo koncernas ĉiujn aliajn latitudojn kaj havas periodon de 10&nbsp;h 38&nbsp;min 25,4&nbsp;s. * La tria sistemo koncernas enan rotacion de Saturno kaj baziĝas sur rotacio de [[Radioondo|radio-ondaj]] emisioj de la planedo; ĝi havas periodon de 10&nbsp;h 39&nbsp;min 22,4&nbsp;s. La lasta sistemo, mezurita dum preterpaso de sondiloj [[Voyager]], ĝenerale estis uzata por priparoli la rotacion de la planedo. Tamen, kiam la sondilo Cassini proksimiĝis al Saturno, ĝi mezuris, ke la radia rotaciperiodo iomete longiĝis, atingante 10&nbsp;h 45&nbsp;min 45&nbsp;s (±&nbsp;36&nbsp;s).<ref>{{en}} ''[http://www.nasa.gov/mission_pages/cassini/media/cassini-062804.html Scientists Find That Saturn’s Rotation Period is a Puzzle] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110829082445/http://www.nasa.gov/mission_pages/cassini/media/cassini-062804.html |date=2011-08-29 }}'', 28-a de aprilo 2006, NASA</ref> La preciza kaŭzo de ĉi tiu ŝanĝiĝo ne estas konata. == Ringoj == {{Ĉefartikolo|Ringoj de Saturno}} [[Dosiero:Saturn-map-fr.jpg|eta|upright=1.25|La ringoj de Saturno, rilate al la orbitoj de kelkaj saturnaj satelitoj]] La ringaro de Saturno estas unu el la plej rimarkindaj vidindaĵoj de la Sunsistemo kaj estas la ĉefa trajto de la planedo. Malsimile kiel la ringoj de aliaj [[gasgiganto]]j, ili estas brilegaj ([[albedo]] inter 0,2 kaj 0,6), kaj videblaj el [[Tero]] per nura [[binoklo]].<ref name="NMM Saturn">{{Cite web|title = Saturn|url = http://www.nmm.ac.uk/server/show/conWebDoc.286|publisher = National Maritime Museum|accessdate = 2007-07-06|titolo = Arkivita kopio|alirdato = 2010-06-15|arkivurl = https://www.webcitation.org/62DnaWpNg?url=http://www.nmm.ac.uk/server/show/conWebDoc.286|arkivdato = 2011-10-06}}</ref> La ringoj etendiĝas ekde 6&nbsp;630&nbsp;km ĝis 120&nbsp;700&nbsp;km super la saturna ekvatoro; ili averaĝe dikas 20&nbsp;metrojn, kaj konsistas je 93% el akva [[glacio]], kun malgranda parto da malpuraĵoj, ĉefe el [[karbono]].<ref>{{cite web |title= The Composition of Saturn's Rings|author=Poulet F.; Cuzzi J.N. |work=NASA Ames Research Center |url=http://www.ingentaconnect.com/content/ap/is/2002/00000160/00000002/art06967 |year=2002 |accessdate=2007-07-28}}</ref> La grando de la unuopaj partikloj, kiuj konsistigas la ringon, varias ekde polvosimilaj eretoj ĝis aŭtomobilo.<ref>{{Cite web|url = http://www.ee.kth.se/php/modules/publications/reports/2005/TRITA-ALP-2005-03.pdf|title = Dusty Plasma Response to a Moving Test Change|first = Muhammad|last = Shafiq|year = 2005|accessdate = 2007-07-25|format = PDF|archiveurl = https://web.archive.org/web/20111108223921/http://www.ee.kth.se/php/modules/publications/reports/2005/TRITA-ALP-2005-03.pdf|archivedate = 2011-11-08}}</ref> La ringoj spertas ĉiaman agiton, ĉefe pro ondoj kaŭzitaj de la proksimaj [[luno]]j, kolizioj, kaj kuniĝo de materio. {| class="wikitable" |- ! Nomo<ref>Nomojn de la saturnaj ringoj elektas [[Internacia Astronomia Unio]].</ref> !! Distanco de saturna centro (km)⁽⁴⁾ !! Larĝo (km)<ref>La datumoj ĉefe devenas de ''[http://planetarynames.wr.usgs.gov/append8.html Gazetteer of Planetary Nomenclature]'' kaj de la ''[http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/satringfact.html retpaĝo de NASA pri la saturna ringaro] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110906011632/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/satringfact.html |date=2011-09-06 }}''.</ref> !! Nomata laŭ |- | Ringo D || 66 900 – 74 510 || 7 500 || &nbsp; |- | Ringo C || 74 658 – 92 000 || 17 500 || &nbsp; |- | Ringo B || 92 000 – 117 580 || 25 500 || &nbsp; |- | Malpleno de Cassini || 117 580 – 122 170 || 4 700 || [[Giovanni Domenico Cassini]] |- | Ringo A || 122 170 – 136 775 || 14 600 || &nbsp; |- | Malpleno de Roche || 136 775 – 139 380 || 2 600 || [[Édouard Roche]] |- | Ringo F || 140 180<ref>Distanco estas ĝis centro de malplenoj, ringoj kaj ringetoj, kiu estas malpli larĝa ol 1&nbsp;000&nbsp;km</ref> || 30 – 500 || &nbsp; |- | Ringo de Jano/Epimeteo<ref name="neoficialanomo">Neoficiala nomo.</ref> || 149 000 – 154 000 || 5 000 || [[Jano (luno)|Jano]], [[Epimeteo (luno)|Epimeteo]] |- | Ringo G || 166 000 – 175 000 || 9 000 || &nbsp; |- | Ringo de Paleno<ref name="neoficialanomo"/> || 211 000 – 213 500 || 2 500 || [[Paleno (luno)|Paleno]] |- | Ringo E || 181 000 – 483 000 || 302 000 || &nbsp; |} == Satelitoj == {{Ĉefartikolo|Naturaj satelitoj de Saturno}} [[Dosiero:Saturn (planet) large.jpg|eta|Tiu kolora bildo estas kunigo de fotoj fare de [[Voyager 2]], de 21-milion-kilometra distanco. Tri satelitoj videblas maldekstre; de supre al malsupre: [[Tetiso (luno)|Tetiso]], [[Diono (luno)|Diono]] kaj [[Reo (luno)|Reo]]. La nigra punkto sur la planedo estas la ombro de Tetiso.]] Saturno posedas multe da {{J|naturaj satelito}} (lunoj). Malfacilas diri, kiom ĝi havas. Teorie, ĉiu glacia peco de la ringoj estas satelito, kaj ne eblas distingi grandan partiklon de malgranda luno. La [[Internacia Astronomia Unio]] agnoskas 53{{fact}} satelitojn, kiuj ricevis oficialan nomon. La plej granda parto de la konataj satelitoj estas malgrandaj: nur 13 satelitoj havas diametro pli granda ol 50 kilometrojn.{{fact}} Nur 7 lunoj havas sufiĉe da maso por fariĝi sferaĵo per propra gravito. [[Titano (luno)|Titano]], la plej granda el ili (eĉ pli granda ol [[Merkuro (planedo)|Merkuro]] kaj [[Plutono]]), estas la sola satelito de la Sunsistemo, kiu havas densan atmosferon. Ĉiuj satelitoj, kies rotacipediodo estas konata, krom [[Febo (luno)|Febo]] kaj [[Hiperiono (luno)|Hiperiono]], havas [[ligita rotacio|ligitan rotacion]].{{fact}} La orbitoj de la tri paroj [[Mimaso (luno)|Mimaso]]-[[Tetiso (luno)|Tetiso]], [[Encelado (luno)|Encelado]]-[[Diono (luno)|Diono]] kaj [[Titano (luno)|Titano]]-[[Hiperiono (luno)|Hiperiono]] estas en [[Orbita resonanco|resonanco]]: Mimaso kaj Tetiso havas resonancon de 1:2 (t.e. la [[rivoluo]] de Mimaso estas ekzakte duono de tiu de Tetiso).{{fact}} Encelado ankaŭ havas resonancon de 1:2; Titano kaj Hiperiono havas resonancon je 3:4.{{fact}} Tradicie, plejparte de lunoj de Saturno ricevas nomon de [[titano]]j de [[greka mitologio]]. == Saturno en la ĉielo de la Tero == Saturno estas unu el la planedoj videblaj nud-okule en la tera ĉielo. Pro tio ĝi estas konata kaj observata kiel planedo jam ekde la [[pratempo]]. Ĝi estas la plej malproksima inter la planedoj jam konataj antaŭ la invento de [[teleskopo]], kvankam [[Urano (planedo)|Urano]] ankaŭ videblas nudokule en aparte taŭgaj kondiĉoj. Saturno aperas kiel flava steleto kun [[videbla magnitudo]] inter +1,17 kaj -0,55. Ĝi trairas la [[ekliptiko]]n dum periodo de proksimume 29 jaroj kaj duono. Kvankam teorie la ringaro ankaŭ videblas nudokule, la plejparto el homoj bezonas observilon por ĝin rimarki - ĝenerale sufiĉas [[teleskopo]] kun 20-obla pligrandiga povo.<ref name="NMM Saturn"/> Saturno plej bone videblas okaze de [[opozicio]], tio estas, kiam ĝi situas laŭ la sama linio, kiel Suno kaj Tero. Pro la ŝanĝiĝanta orientiĝo de la ringoj rilate al Tero, kelkaj opozicioj estas pli favoraj ol aliaj: ekzemple, la {{daton|17|decembro|2002}} la kliniteco de la ringoj estis aparte konvena por observado el Tero.<ref name="opp2002">{{Cite web|url = http://findarticles.com/p/articles/mi_qa4015/is_200301/ai_n9338203|title = SATURN IN 2002-03|accessdate = 2007-10-14|last = Schmude|first = Richard W Jr|year = 2003|publisher = Georgia Journal of Science|archiveurl = http://archive.is/QZCAQ|archivedate = 2013-01-12}} {{Citaĵo el la reto |url=http://findarticles.com/p/articles/mi_qa4015/is_200301/ai_n9338203 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2010-06-15 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20071016182307/http://findarticles.com/p/articles/mi_qa4015/is_200301/ai_n9338203 |arkivdato=2007-10-16 }}</ref> == Esplorado de Saturno == === Teraj teleskopaj observadoj === En 1610 [[Galilejo]], direktante sian teleskopon al Saturno, observis ĝiajn ringojn, sed ne komprenis, kion li vidis: li priskribis, ke la planedo havus “orelojn”. En 1612 Tero eniris la ringan [[ebeno]]n kaj ili efektive ne videblis. En 1613 ili reaperis, sed Galilejo ne kapablis elpensi taŭgan hipotezon por klarigi, kion li observadis.<ref>{{en}} ''[http://www2.jpl.nasa.gov/saturn/back.html Historical Background of Saturn’s Rings] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090321071339/http://www2.jpl.nasa.gov/saturn/back.html |date=2009-03-21 }}'', NASA/JPL</ref> En 1655 [[Christiaan Huygens]], uzante pli potencan teleskopon, komprenis, ke la planedo estas ĉirkaŭata de ringo, kiun li supozis solida. Li ankaŭ eltrovis apud Saturno alian astron, nomotan Titano. En 1675 [[Giovanni Domenico Cassini]] observis, ke la ringo estas aro de pluraj ringetoj, disigataj per [[malpleno]]j; la plej larĝa el ili poste ricevis la nomon [[malpleno de Cassini]]. En 1859 [[James Clerk Maxwell]] demonstris, ke ringoj ne povas esti solidaj. Li hipotezis, ke ili estas kunmetitaj el multaj etaj partikloj, orbitantaj Saturnon sendepende.<ref>{{en}} James Clerk <span style="font-variant: small-caps;">Maxwell</span>, “''[http://www-history.mcs.st-andrews.ac.uk/~history/Extras/Maxwell_Saturn.html On the Stability of the Motion of Saturn’s Rings]''”, 1859</ref> La teorio de Maxwell estis pruvita en 1895 per spektroskopiaj studoj de [[James Edward Keeler|James Keeler]] en [[observejo Lick]]. === Kosmosondiloj === ==== Superflugoj ==== Dum la lasta kvarono de la [[20-a jarcento]], Saturno estis vizitita de pluraj kosmosondiloj: [[Pioneer 11]] en [[1979]], [[Voyager 1]] en [[1980]] kaj [[Voyager 2]] en [[1981]]. Pioneer 11 pasis je 21&nbsp;000&nbsp;km de la nuboj de Saturno septembre de 1979. La sondilo malprecize fotis la planedon kaj kelkajn ĝiajn satelitojn. Tiuj fotoj ne estis sufiĉe klaraj por distingi karakterizaĵojn de la surfaco de satelitoj. La sondilo ankaŭ studis ringojn: ĝi eltrovis la ringon F kaj ke malplenoj fakte ne estas tute malplenaj je materio. Pioneer 11 ankaŭ mezuris la temperaturon de [[Titano (luno)|Titano]]. Novembre de 1980 Voyager 1 vizitis la saturnan sistemon. La sondilo sendis unuafoje bonkvalitajn bildojn de la planedo, de ĝiaj ringoj kaj lunoj. La surfaco de pluraj satelitoj unuafoje videblis. Voyager 1 superflugis Titanon, vastigante la konon pri la atmosfero de ĉi tiu satelito. Tamen ĝi pruvis, ke tiu atmosfero ne estas trapasebla de videbla lumo. La superflugo eligis la sondilon el la ebeno de la Sunsistemo. Aŭguste de 1981 Voyager 2 plustudis Saturnon. Ĝi plufotis la lunojn kaj pruvis la evoluon de atmosfero kaj ringoj. Bedaŭrinde, dum preterpaso la turnebla fotilo bariĝis du tagojn, kaj iuj fotoj ne fareblis laŭ la elektita angulo. La gravito de Saturno estis ekspluatita, por ke la sondilo povu pluflugi al [[Urano (planedo)|Urano]], el kie, poste, ĝi pluiris al [[Neptuno (planedo)|Neptuno]]. La sondiloj eltrovis kaj konfirmis plurajn satelitojn orbitantajn apud aŭ en la ringoj de Saturno. Ili ankaŭ malkovris la malplenojn de Maxwell kaj Keeler. ==== Cassini ==== [[Dosiero:Cassini am Saturn.jpg|eta|Arta bildo de [[misio Cassini-Huygens|Cassini-Huygens]] orbitanta Saturnon]] La sondilo [[misio Cassini-Huygens|Cassini-Huygens]] ekorbitis Saturnon la 1-an de julio 2004 por studi la saturnan sistemon, precipe [[Titano (luno)|Titanon]] kaj [[Febo (luno)|Febon]] (ĝi superflugis Febon junie de 2004). Cassini faris plurajn superflugojn de Titano kaj aliaj satelitoj. La orbitilo superflugis Titanon dufoje, antaŭ sendi surtitaniĝilon Huygens la 25-an de decembro 2004. Huygens atingis la surfacon de Titano la 14-an de januaro 2005, elsendante multajn fotojn kaj datumojn dum kaj post la alteriĝo. Je la 9-a de marto 2006 [[NASA]] anoncis, ke Cassini elmontris ujojn de likva akvo eliĝanta [[Gejsero|gejsere]] de [[Encelado]].<ref>{{en}} ''[http://saturn.jpl.nasa.gov/news/press-release-details.cfm?newsID=639 NASA’s Cassini Discovers Potential Liquid Water on Enceladus] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080303154427/http://saturn.jpl.nasa.gov/news/press-release-details.cfm?newsID=639 |date=2008-03-03 }}'', 9-a de marto 2006, NASA/JPL</ref> Je la 17-a de septembro 2006 Cassini fotis ankoraŭ nekonatan planedan ringon, ekster la ĉefaj ringoj kaj en la ringoj E kaj G.<ref>{{en}} ''[http://saturn.jpl.nasa.gov/news/press-release-details.cfm?newsID=691 Scientists Discover New Ring and Other Features at Saturn] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20071210230415/http://saturn.jpl.nasa.gov/news/press-release-details.cfm?newsID=691 |date=2007-12-10 }}'', 9-a de marto 2006, NASA/JPL</ref> En 2004 Cassini detektis lagojn de [[Hidrokarbonido|hidrokarbonoj]] ĉe la norda poluso de Titano; tio estis konfirmata januare de 2007. Tri monatojn poste novaj bildoj de la poluso elmontris marojn de hidrokarbono.<ref>{{en}} ''[http://saturn.jpl.nasa.gov/news/features/feature20070103.cfm Titan Has Liquid Lakes, Scientists Report in Nature] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20081211075454/http://saturn.jpl.nasa.gov/news/features/feature20070103.cfm |date=2008-12-11 }}'', 3-a de januaro 2007, NASA/JPL</ref> La misio de la sondilo finiĝis je la 15-a de septembro 2017. == Kulturhistorio == [[Dosiero:Saturn symbol (planetary color).svg|frameless|upright=0.25|maldekstra|♄]] [[Dosiero:The Seven Planets - Saturn.jpg|eta|upright|[[Alegorio|Alegoria]] bildigo de Saturno kiel reganto de la [[zodiako|zodiakaj signoj]] [[kaprikorno]] kaj [[akvisto]]; [[Sebald Beham]], [[16-a jarcento]].]] Ĉar Saturno bone videblas per nura okulo kaj rimarkeblas kiel planedo, ĝi jam havis signifon en la mitologio de la antikvo. [[Sumero|Sumeranoj]] nomis ĝin "Lubat-saguš" („stelo de la suno“){{fact}}, dum la [[babilono|babilonanoj]] nomis ĝin rilate al ĝia orbitorapido "Kajamanu nannten" („la malrapida“){{fact}}. La [[romio|romianoj]] konsideris ĝin kiel la dio [[Saturno (dio)|Saturno]], dum en antikva [[Grekujo]] ĝi estis la planedo de la dio [[Krono (dio)|Krono]]. En la hinda [[astrologio]] Saturno estas unu el la [[Navagraha]], la naŭ planedoj, kaj nomata ''Shani''.<ref>https://www.rudraksha-center.com/pages/planet-saturn-shani</ref> En la mezepoka astrologio, Saturno estis tradicie bildigita kun falĉilo aŭ falĉileto kaj reprezentis malbonŝancon, zorgojn, melankolion, malsanon kaj malfacilan laboron, sed ankaŭ ordon.{{fact}} En la ĉina kaj japana kulturo Saturno reprezentas la teron.{{fact}} Tio baziĝas je la instruo pri la kvin elementoj.{{fact}} La osmana kaj indonezia lingvo nomas Saturnon ''Zuhal'', kiu devenas de la araba زحل.{{fact}} En la hebrea Saturno estas nomata ''Shabbathai''.{{fact}} [[Karlis Kaufmanis]] supozis, ke la [[stelo de Betlehem]] estis tre malofta kaj mallarĝa [[triobla konjunkcio]] de Saturno, Jupitero kaj la konstelacio [[Fiŝoj (konstelacio)|Fiŝoj]].<ref>{{Citaĵo el la reto |url=https://sites.google.com/site/astrologicalstarofbethlehem/ |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2021-11-06 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20201206032716/https://sites.google.com/site/astrologicalstarofbethlehem/ |arkivdato=2020-12-06 }}</ref> La du gasaj gigantoj renkontiĝis trifoje en la jaro 7 antaŭ [[Kristo]]: la {{daton|27|majo}}, la {{daton|6|oktobro}} kaj la {{daton|1|decembro}}.{{fact}} Tiu jaro ŝajne kongruas al la epoko de la naskiĝo de Jesuo. Babilonaj astronomoj eble interpretis la renkontiĝon de la planedoj Saturno kaj Jupitero kiel gravan indikilon. La angla tagonomo ''saturday'', signifanta "sabato", rilatas evidente al la planedo Saturno. == Vidu ankaŭ == * [[Jupitero (planedo)]] * [[Titano (luno)]] * [[Voyager 1]] * [[Voyager 2]] * [[Misio Cassini-Huygens]] * [[Naturaj satelitoj de Saturno]] * [[Sunsistemo]] * [[Encelado (luno)]] == Notoj kaj referencoj == {{Referencoj|2}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|commonscat=Saturn (planet)|ReVo=saturn|ReVo titolo=Saturno}} {{Portalo|Astronomio}} * [http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/saturnfact.html Fakto-folio pri Saturno de NASA] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100106203847/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/saturnfact.html |date=2010-01-06 }} * [http://hubblesite.org/newscenter/newsdesk/archive/releases/2001/15/image/a Ŝanĝado de sezonoj sur Saturno] * [http://saturn.jpl.nasa.gov La retejo de la sondilo Cassini] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060428051758/http://saturn.jpl.nasa.gov/ |date=2006-04-28 }} * [http://saturn.jpl.nasa.gov/home/index.cfm La misio Cassini al Saturno de NASA] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070426162116/http://saturn.jpl.nasa.gov/home/index.cfm |date=2007-04-26 }} * [https://www.le-systeme-solaire.net/saturne.html Saturno ] ([http://www.le-systeme-solaire.net/index.php Le système solaire à portée de votre souris] – ''La Sunsistemo musklake atingebla'') {{fr}} {{Sunsistemo}} {{Leginda}} {{Jama ADLS}} {{Havenda artikolo|Saturno (planedo)}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Saturno| ]] orr7qpmeeahualy9quoeguyaalfl34l 0 3970 9494648 9493063 2026-10-17T06:59:14Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9494648 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Rainbow flag and blue skies.jpg |eta|dekstre|[[Ĉielarka flago]], uzata kiel simbolo de la movado pri samseksemo.]] '''Samseksemo''' aŭ '''samseksamo''' ({{lang-en|gay}}, esperantigo: '''gejo''') estas [[seksa orientiĝo]], kiu konsistas el [[Romantika amo|romantika]], [[Amo|ama]] aŭ [[Seksumado|amora]] deziro direktita al samseksuloj<ref>[http://dle.rae.es/srv/fetch?id=KbvDDyj]</ref><ref>{{Citaĵo el la reto |url=https://en.oxforddictionaries.com/definition/homosexual |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2018-07-19 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20180719143339/https://en.oxforddictionaries.com/definition/homosexual |arkivdato=2018-07-19 }}</ref><ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.cnrtl.fr/lexicographie/homosexualité |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2018-07-19 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20171102084943/http://www.cnrtl.fr/lexicographie/homosexualit%C3%A9 |arkivdato=2017-11-02}}</ref>. La vorto estas uzata ankaŭ koncerne seksumajn rilatojn, anstataŭ allogiĝon, inter homoj de la sama sekso.<ref>[https://www.reta-vortaro.de/revo/art/seks.html#seks.sam0emo]</ref> En la plej multaj okcidentaj landoj samseksaj agoj inter du libervolaj adoltoj ne plu estas kontraŭ la leĝo. Antaŭe ankaŭ okcidentlande oni pensis pri homsekseco vere negative, sed en la 20-a jarcento la komceptoj komencis rapide ŝanĝi. Homoj, kies seksumaj deziroj kaj aktivaĵoj forte direktiĝas al samseksemuloj, estas minoritato taksata nombre inter 1 kaj 10 [[elcento]]j de homoj. La [[Kinsey-raporto]] konstatis ke 37 procentoj de usonaj viroj almenaŭ unufoje atingis ian [[orgasmo]]n per kontakto kun alia viro, kvankam oni jam disputis ĉi tiun nombron kiel tre troigitan.<ref name="Human Male p. 656">Sexual Behavior in the Human Male, p. 656</ref> Kelkaj homoj, kiuj estas ĝenerale [[aliseksemo|aliseksemaj]], povas havi mildan aŭ fojan intereson pri anoj de la sama sekso. Inverse, multaj homoj, kiuj identigas sin kiel samseksemuloj aŭ kiuj preferas samseksemajn aktivaĵojn aŭ rilatojn, implikis sin en aliseksaj aktivaĵoj aŭ eĉ en longdaŭraj aliseksaj rilatoj. Tia "aliseksema" sinteno de homoj, kiuj alie vivus samsekseme, ofte estas parto de la stato "(r)esti en la [[Elŝrankiĝo|ŝranko]]", tio estas kaŝi sian samseksemon, kaj verŝajne malplioftiĝas dum akceptado de samseksemo pliiĝas.<ref name="apahelp">{{Citaĵo el la reto|url=http://www.apa.org/helpcenter/sexual-orientation.aspx|titolo=Sexual orientation, homosexuality and bisexuality|alirdato=10a de aŭgusto 2013|eldoninto=[[Usona Asocio pri Psikologio]]|arkivurl=https://web.archive.org/web/20130808032050/http://www.apa.org/helpcenter/sexual-orientation.aspx|arkivdato=8a de aŭgusto 2013}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.courts.ca.gov/documents/Amer_Psychological_Assn_Amicus_Curiae_Brief.pdf |page=30|title=Case No. S147999 in the Supreme Court of the State of California, In re Marriage Cases Judicial Council Coordination Proceeding No. 4365[...] – APA California Amicus Brief&nbsp;— As Filed |format=PDF|accessdate=21an de Decembro 2010}}</ref> Estas ankau eventuale, ke aliseksulo komencas interisigxi sekse pri sia propra sekso, kiam devas longe esti en situacio, kie renkontas nur sian propran sekson, ekzemple en ŝipo sur maro aŭ en malliberejo. Seksuma ago kun homo de la sama sekso, en si mem, ne nepre estas konsiderata kiel samseksemo<ref name="apahelp"/>, kvankam tio estas samseksema aktivaĵo.<ref>{{cite book |doi=10.1542/peds.113.6.1827 |author=Frankowski BL|author2=American Academy of Pediatrics Committee on Adolescence |title=Sexual orientation and adolescents|journal=[[Pediatrics (journal)|Pediatrics]]|volume=113 |issue=6|pages=1827–32 |date=Junio 2004|pmid=15173519|url=http://pediatrics.aappublications.org/content/113/6/1827.long}}</ref> Ne ĉiuj kiuj estas allogataj aŭ seksume rilatas al homoj de la sama sekso identigas sin kiel samseksemulojn aŭ [[ambaŭseksemo|ambaŭseksemulojn]]. Kelkaj ofte seksumas kun samseksuloj sed tamen vidas sin kiel aliseksemajn.<ref name="Lamanna">{{Cite book|author1=Mary Ann Lamanna|author2= Agnes Riedmann|author3= Susan D Stewart|title=Marriages, Families, and Relationships: Making Choices in a Diverse Society|publisher= Cengage Learning |isbn=1305176898|year=2014|page=82|accessdate=11an de februaro 2016|url=https://books.google.com/books?id=fofaAgAAQBAJ&pg=PA82|.}}</ref> Gravas do distingi inter samseksemaj agoj, samseksema allogado, kaj samseksema identeco, kiuj ne ĉiam kunokazas.<ref name="Stuart">{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=ivALBAAAQBAJ&pg=PA502|titolo=Principles and Practice of Psychiatric Nursing|alirdato=11a de februaro 2016|aŭtoro=Gail Wiscarz Stuart|jaro=2014|eldoninto=Elsevier Health Sciences|citaĵo=No conclusive evidence supports any one specific cause of homosexuality; however, most researchers agree that biological and social factors influence the development of sexual orientation.|ISBN=032329412X|paĝo=502}}</ref> Estas pluraj klasoj de homoj kiuj samsekseme agas pro kialoj aliaj ol deziro. Unu ekzemplo estas [[Prostituo|virprostituistoj]], kiuj ofte estas junaj aliseksamaj viroj kiuj gajnas monon per prostituado kun viroj. Pluraj virprostituitoj verŝajne estas samseksemuloj mem, sed grava kvanto ne estas.<ref name="Lamanna"/><ref name="Kersey-Matusiak">{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=X8O_wGedAYoC&pg=PA169|titolo=Delivering Culturally Competent Nursing Care|alirdato=10a de februaro 2016|aŭtoro=Gloria Kersey-Matusiak|jaro=2012|eldoninto=Springer Publishing Company|citaĵo=Most health and mental health organizations do not view sexual orientation as a 'choice.'|ISBN=0826193811|paĝo=169}}</ref> Kelkaj studoj, rimarkinde ''[[kinsey-raporto|Sexual Behavior in the Human Male]]''<ref>''Sexual Behavior in the Human Male'', ISBN 978-0-253-33412-1. {{en}}</ref> (1948) kaj ''[[Kinsey-raporto|Sexual Behavior in the Human Female]]'' (1953)<ref>[[Alfred Kinsey|Kinsey, A.]]; Pomeroy, W.; Martin, C., & Gebhard, P. ''Sexual Behavior in the Human Female'', Philadelphia: Saunders (1953), ISBN 978-0-253-33411-4 {{en}}.</ref> (kiuj kune konsistigas la tiel nomatajn [[Kinsey-raporto]]jn), konstatas ke kiam oni petas ke homoj metu sin en kontinuo inter komplete aliseksema ĝis komplete samseksema, kaj kiam la agoj kune kun la respondoj estas analizitaj, plejparto de homoj ŝajnas esti almenaŭ iom ambaŭseksama. Plejparto de homoj havas ian allogiĝon al ambaŭ seksoj, kvankam kutime unu sekso estas preferata. Kinsey kaj liaj studentoj do konsideras nur malplimulton (5-10%) plene aliseksemaj aŭ samseksemaj. Konverse, nur eĉ pli malgranda malplimulto konsideras sin kiel "plene" ambaŭseksemajn. Postaj studoj sugestis ke la studoj de Kinsey troigas okazadon de ambaŭseksemo en vasta popolo,<ref name="rcp2007">{{Citaĵo el la reto|url=http://www.rcpsych.ac.uk/workinpsychiatry/specialinterestgroups/gaylesbian/submissiontothecofe.aspx|titolo=Submission to the Church of England's Listening Exercise on Human Sexuality|alirdato=13a de junio 2013|eldoninto=The Royal College of Psychiatrists}}</ref><ref name="Långström2010">{{Cite book| last1 = Långström | first1 = N. | last2 = Rahman | first2 = Q. | last3 = Carlström | first3 = E. | last4 = Lichtenstein | first4 = P. | title = Genetic and Environmental Effects on Same-sex Sexual Behavior: A Population Study of Twins in Sweden | doi = 10.1007/s10508-008-9386-1| journal = Archives of Sexual Behavior | volume = 39 | issue = 1| pages = 75–80 | year = 2008 | pmid = 18536986| pmc = }}</ref> sed lia ideo de kontinuo de seksa orientiĝo ankoraŭ estas vaste akceptata.<ref name="rcp2007"/><ref name="Bailey">{{Cite journal|vauthors=Bailey JM, Vasey PL, Diamond LM, Breedlove SM, Vilain E, Epprecht M|title=Sexual Orientation, Controversy, and Science |journal= Psychological Science in the Public Interest |volume=17|issue=21|date=2016|doi=10.1177/1529100616637616|PMID=27113562|pages=45–101 | issn = 1529-1006 }}</ref> Kelkaj spertuloj en [[kvira teorio]], kaj plej fame la franca filozofo [[Michel Foucault]] (kvankam kelkaj argumentis ke postaj spertuloj distordigis liajn opiniojn tiutemajn) atakis la ideon ke seksidentiĝoj kiel "samseksemo," "aliseksemo" aŭ "ambaŭseksemo" iel ajn ekzistas objektive, vidante ilin anstataŭe kiel sociaj konstruojn.<ref name="PAHO"/> Ofta argumento estas ke samseksemo antaŭ la moderna periodo malsamis al moderna samseksemo (aĝ-, seks- aŭ klas-strukturita anstataŭ egaleca).<ref name="apa2009">[[Usona Asocio pri Psikologio]] : [http://www.apa.org/about/governance/council/policy/sexual-orientation.aspx Resolution on Appropriate Affirmative Responses to Sexual Orientation Distress and Change Efforts]</ref> Kritikantoj argumentas ke, kvankam samseksemo en diversaj periodoj malsame estis esprimata, la baza [[fenomeno]] ĉiam ekzistis kaj ne estas lastatempa invento de nia socio.<ref name="religioustolerance">{{Citaĵo el la reto|url=http://www.religioustolerance.org/hom_fixe.htm|titolo=Divergent beliefs about the nature of homosexuality|alirdato=12a de septembro 2011|familia nomo=Robinson|persona nomo=B. A.|jaro=2010|eldoninto=Religious Tolerance.org|arkivurl=https://web.archive.org/web/20190510051718/http://www.religioustolerance.org/hom_fixe.htm|arkivdato=2019-05-10}}</ref>.<ref name="levay">[[Simon LeVay|LeVay, Simon]] (1996). ''[https://www.washingtonpost.com/wp-srv/style/longterm/books/chap1/queerscience.htm Queer Science: The Use and Abuse of Research into Homosexuality].'' Cambridge: The MIT Press {{ISBN|0-262-12199-9}}</ref> Samseksemo ankaŭ estas vaste rigardata ĉe multaj bestaj ne-homaj specioj, kvankam tre malmulte profunde dokumentita ĉe sovaĝaj bestoj.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://www.sciencedaily.com/releases/2009/06/090616122106.htm|titolo=Same-sex Behavior Seen In Nearly All Animals, Review Finds|verko=ScienceDaily}}</ref><ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.news-medical.net/news/2006/10/23/20718.aspx |titolo=''1,500 animal species practice homosexuality''. ''The Medical News'', 23an de oktobro 2006 |alirdato=2019-05-09 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20110210172226/http://www.news-medical.net/news/2006/10/23/20718.aspx |arkivdato=2011-02-10 }}</ref><ref>Sommer, Volker & Paul L. Vasey (2006), Homosexual Behaviour in Animals, An Evolutionary Perspective. [[Cambridge University Press]], Cambridge. {{ISBN|0-521-86446-1}}</ref><ref name=Bagemihl>{{harv|Bagemihl|1999}}</ref> [[Dosiero:World_laws_pertaining_to_homosexual_relationships_and_expression.svg|eta|altdekstre=2|Samseksaj partnerecoj tutmonde<br /> <p style="margin:0px;font-size:90%">'''Permesataj:'''</p> <p style="margin:0px;font-size:90%"><span style="border:none;color:#025;background-color:#025">██</span>&nbsp;Enlanda [[samseksa edzeco]]</p> <p style="margin:0px;font-size:90%"><span style="border:none;color:#90C;background-color:#90C">██</span>&nbsp;Alilanda samseksa edzeco plene akceptata</p> <p style="margin:0px;font-size:90%"><span style="border:none;color:#06F;background-color:#06F">██</span>&nbsp;[[Registrita partnereco]]</p> <p style="margin:0px;font-size:90%"><span style="border:none;color:#9CF;background-color:#9CF">██</span>&nbsp;Enlanda registrado limigita</p> <p style="margin:0px;font-size:90%"><span style="border:none;color:#CAF;background-color:#CAF">██</span>&nbsp;Alilanda samseksa edzeco akceptata nur por loĝaj rajtoj</p> <p style="margin:0px;font-size:90%"><span style="border:none;color:#CCC;background-color:#CCC">██</span>&nbsp;Neniu registrado</p> <p style="margin:0px;font-size:90%"><span style="border:none;color:#decd87;background-color:#decd87">██</span>&nbsp;Leĝoj kontraŭ libera esprimo</p> <br /> <p style="margin:0px;font-size:90%">'''Malpermesataj:'''</p> <p style="margin:0px;font-size:90%"><span style="border:none;color:#f9dc36;background-color:#f9dc36">██</span>&nbsp;Sen malliberiga puno dum almenaŭ tri jaroj</p> <p style="margin:0px;font-size:90%"><span style="border:none;color:#ec8028;background-color:#ec8028">██</span>&nbsp;Kelkjara malliberigo</p> <p style="margin:0px;font-size:90%"><span style="border:none;color:#e73e21;background-color:#e73e21">██</span>&nbsp;Dumviva malliberigo</p> <p style="margin:0px;font-size:90%"><span style="border:none;color:#cc6633;background-color:#cc6633">██</span>&nbsp;Sen mortpuno dum almenaŭ dek jaroj</p> <p style="margin:0px;font-size:90%"><span style="border:none;color:#800000;background-color:#800000">██</span>&nbsp;[[Mortpuno]]</p>]] == Etimologio == [[Dosiero:Hyakinthos.jpg|eta|altdekstre|''[[anemoj|Zefiro]] kaj [[Hiakinto]]''<br /> [[Atiko|Atika]] [[ruĝfigura ceramiko]] el [[Tarquinia]], 480 a.K. ([[Bostona Belarta Muzeo]]).]] La vorto ''samseksema'' estas la ekvivalento de ''homoseksa'', uzata tiel aŭ kun kelkaj variantoj en multaj lingvoj. [[K. R. C. Sturmer]] uzis la vorton '''samseksama'' jam en 1934 en sia verko [[El la Notlibro de Praktika Esperantisto]] kvankam en la sama paragrafo li uzas la vorton ''homoseksa''. ''Homoseksa'' estas greka kaj latina hibrida kunmetita vorto, kun la unua elemento derivita de la greka ὁμός homos, "sama" (ne rilata al la latina ''homo'', "viro", kiel en [[Homo|Homo sapiens]]), tiel konotaciante seksajn aktivaĵojn kaj amikojn inter membroj de la sama sekso, inkluzive [[Samseksemulino|lesbanismon]]<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=A Dictionary of True Etymologies|familia nomo=Room|persona nomo=Adrian|jaro=1986|ISBN=978-0710203403|paĝo=84}}</ref><ref>{{Citaĵo el libro|titolo=A Student's Dictionary of Psychology|url=https://archive.org/details/studentsdictiona0000stat|familia nomo=Statt|persona nomo=David A.|jaro=2004|eldoninto=Psychology Press|ISBN=978-1841693422|paĝo=[https://archive.org/details/studentsdictiona0000stat/page/n102 93]}}</ref>. La unua konata apero de geja presaĵo troviĝas en germana broŝuro de 1869 de la aŭstra romanverkisto [[Karl-Maria Kertbeny]],<ref name=glbtq>{{citation |url=http://www.glbtq.com/social-sciences/kertbeny_km.html |title=Karl-Maria Kertbeny: The Coinage and Dissemination of the Term |accessdate=12an de junio 2012 |periodical=glbtq.com |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120927020758/http://www.glbtq.com/social-sciences/kertbeny_km.html |archivedate=27a de septembro 2012 |df= |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2019-05-09 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20120927020758/http://www.glbtq.com/social-sciences/kertbeny_km.html |arkivdato=2012-09-27 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.glbtq.com/social-sciences/kertbeny_km.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2019-05-09 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20150626100855/http://www.glbtq.com/social-sciences/kertbeny_km.html |arkivdato=2015-06-26 }}</ref> publikigita anonime, argumentante kontraŭ prusa ''[[kontraŭ-sodomia leĝo]]''.<ref name=glbtq /><ref>{{cite journal |author1=Feray Jean-Claude |author2=Herzer Manfred | year = 1990 | title = Homosexual Studies and Politics in the 19th Century: Karl Maria Kertbeny | url =| journal = Journal of Homosexuality | volume = 19 | issue = | page = 1 | doi=10.1300/j082v19n01_02}}</ref> En 1886, la psikiatro [[Richard von Krafft-Ebing]] uzis la terminojn ''homosexual'' ([[Gejo|samseksemulo]]) kaj ''heterosexual'' ([[Aliseksemo|aliseksemulo]]) en sia libro [[Psychopathia Sexualis]]. La libro de Krafft-Ebing estis tiel populara inter kaj laikaj kaj kuracistoj, ke la terminoj "malgeja" kaj "samseksema" iĝis la plej vaste akceptitaj esprimoj por [[seksa orientiĝo]]. Kiel tio, la nuna uzo de la termino havas siajn radikojn en la pli ampleksa tradicio de personeca taksonomio de la [[19-a jarcento]].<ref>[http://www.glbtq.com/social-sciences/krafft_ebing_r.html Krafft-Ebing, Richard von (1840–1902)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120409220543/http://www.glbtq.com/social-sciences/krafft_ebing_r.html |date=2012-04-09 }} . ''glbtq.com''.</ref><ref name=psexualis>{{citation|url=http://www.kino.com/psychopathia/history.html |title=Psychopathia Sexualis |accessdate=7an de septembro 2007 |periodical=Kino.com |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20071004223140/http://www.kino.com/psychopathia/history.html |archivedate=4an de oktobro 2007 |df= }}</ref> Multaj modernaj gvidiloj en Usono pensas kontraŭ uzo de ''samseksemulo'' (angle homosexual) kiel substantivo, anstataŭ uzi gejon aŭ lesbon. Simile, iuj rekomendas tute eviti uzadon de ''homosexual'' ĉar ĝi havas negativan, klinikan historion kaj ĉar la vorto nur rilatas al onia [[Sekseco|seksa konduto]] (kontraste al romantikaj sentoj) kaj tiel ĝi havas negativan implicon.<ref name=glaad>[http://www.glaad.org/referenceguide Media Reference Guide] (citaĵo AP, NY Times, [[The Washington Post|Washington Post]] style guides), [[GLAAD]]. Alirita la 10-an de majo 2007.</ref> Geja kaj lesba estas la plej oftaj alternativoj. La unuaj literoj ofte estas kombinitaj por krei la inicialon LGBT (foje skribite kiel GLBT), en kiu B kaj T rilatas al ambaŭseksemaj kaj transgenruloj.<ref name=glaad/> En esperanto tiuj sigloj fakte estas [[GLAT]]. [[Gejo]] precipe rilatas al vira samseksemulo,<ref>{{Cite web|url=http://www.oxforddictionaries.com/definition/english/gay|title=gay|website=Oxford Dictionaries|access-date=7an de aŭgusto 2015|quote=(de homo, speciale geja).|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160827054658/http://www.oxforddictionaries.com/definition/english/gay|archivedate=2016-08-27}} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.oxforddictionaries.com/definition/english/gay |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2019-05-09 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20160827054658/http://www.oxforddictionaries.com/definition/english/gay |arkivdato=2016-08-27 }}</ref> sed povas esti uzata en pli larĝa senco por rilati al ĉiuj GLATaj homoj. En la kunteksto de [[sekseco]], lesbanino rilatas nur al ina gejeco. La vorto lesba estas derivita de la nomo de la greka insulo [[Lesbo]], kie la poeto [[Sapfo]] verkis plejparte pri siaj emociaj rilatoj kun junaj virinoj.<ref>Marguerite Johnson, Terry Ryan: ''Sexuality in Greek and Roman society and literature: a sourcebook'' p.4</ref><ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://dictionary.reference.com/browse/lesbian|titolo=Lesbian &#124; Define Lesbian at Dictionary.com|alirdato=24a de aŭgusto 2010|eldoninto=Dictionary.reference.com}}</ref> Kvankam fruaj verkistoj ankaŭ uzis la adjektivon ''homosexual'' por ajna samseksa kunteksto (kiel porknabina lernejo)<ref name=bbcgay>{{Citaĵo el novaĵo|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/magazine/7289390.stm|titolo=How 'gay' became children's insult of choice|alirdato=4a de oktobro 2012|aŭtoro=Denise Winterman|dato=18a de marto 2008|eldoninto=BBC News}}</ref>, hodiaŭ la termino estas uzata ekskluzive rilate al seksa amo, agado kaj orientiĝo. La termino ''homosocia'' estas nun uzata por priskribi ununuran seksan kuntekston, kiu ne estas specife seksa. Ekzistas ankaŭ vorto, kiu rilatas al samseksa amo, samseksamo.<ref>{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=HCikDlcEHw8C&pg=PA394&lpg=PA394#v=onepage&q=word%20%27gay%27%20was%20preferred%20to%20previous%20designations%20such%20as%20homosexual%20or%20homophile|titolo=Homosexualities|familia nomo=Murray|persona nomo=Stephen O.|jaro=2000|loko=Chicago [u.a.]|eldoninto=University of Chicago Press|ISBN=9780226551944|paĝo=394}}</ref> Kelkaj sinonimoj por samseksa allogo aŭ seksa agado inkluzivas [[Viroj kiuj seksumas kun viroj|virojn, kiuj seksumas kun viroj]] aŭ VSV (uzataj en la [[Medicino|medicina komunumo]] kiam ili specife diskutas seksan agadon) kaj [[Gejerotiko|gejerotikaj]] (rilate al artaĵoj)<ref name=UNAIDS>{{Cite web|title=UNAIDS: Men who have sex with men |publisher=[[UNAIDS]] |url=http://www.unaids.org/en/media/unaids/contentassets/dataimport/pub/briefingnote/2006/20060801_policy_brief_msm_en.pdf |accessdate=4an de oktobro 2012 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120320001221/http://www.unaids.org/en/media/unaids/contentassets/dataimport/pub/briefingnote/2006/20060801_policy_brief_msm_en.pdf |archivedate=20 Marto 2012 }}</ref><ref>{{Citaĵo el libro|titolo=Seksumado en la klasika periodo de A ĝis Z|url=https://archive.org/details/sexinancientworl0000youn|familia nomo=Younger|persona nomo=John G.|jaro=2005|eldono=1|loko=London [u.a.]|eldoninto=Routledge|ISBN=0-415-24252-5|paĝo=[https://archive.org/details/sexinancientworl0000youn/page/38 38]}}</ref>. Komence de la 1990-aj jaroj, multaj fivortoj kiuj aĉe priskribis aŭ rilatis al samseksemuloj estis readoptitaj aŭ akceptitaj kiel pozitivaj vortoj de gejaj viroj kaj lesbaninoj, bona ekzemplo de tio estas ilia uzado ĉe kulturaĵoj aŭ ĉe televida serio [[Queer Eye]].<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=The American Heritage Dictionary of the English Language, Fourth Edition|jaro=2000|eldoninto=Houghton Mifflin|ISBN=0-618-70172-9}}</ref><ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://dictionary.reference.com/browse/faggot|titolo=Fag|alirdato=4a de oktobro 2012|familia nomo=Spears|persona nomo=Richard A.|jaro=2007|verko=Dictionary of American Slang and Colloquial Expressions}}</ref><ref>{{harv|Dalzell|2008|p=1104}}</ref><ref name=terms>{{cite web |url=http://www.sex-lexis.com/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20041015054212/http://www.sex-lexis.com/ |dead-url=yes |archive-date=15an de oktobro 2004 |title=Dictionary of Sexual Terms |publisher=Sex-lexis.com |accessdate=4an de oktobro 2012 }}</ref> La vorto ''homo'' (t.e. mallongigo de homosexual) ekzistas en multaj lingvoj sen la malestimaj implicoj kiujn ĝi havas en la angla.<ref>{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=kM8WgQQghwIC&pg=PA49&lpg=PA49#v=onepage&q=Gays%20military%20homo%20derogatory%20epithet|titolo=Gays and the military : Joseph Steffan versus the United States|familia nomo=eds|persona nomo=Marc Wolinsky|jaro=1993|eldono=[Online-Ausg.].|loko=Princeton, NJ|eldoninto=[[Princeton University Press]]|ISBN=0691033072|paĝoj=49–55}}</ref> Kiel ĉe etnaj insultoj kaj rasaj malhonoroj, la misuzo de ĉi tiuj esprimoj ankoraŭ povas esti tre ofendaj. La rango de akceptebla uzado por ĉi tiuj esprimoj dependas de la kunteksto kaj parolanto.<ref>{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=kM8WgQQghwIC&pg=PA49&lpg=PA49#v=onepage&q=Gays%20military%20homo%20derogatory%20epithet|titolo=Gays and the military: Joseph Steffan versus the United States|familia nomo=eds|persona nomo=Marc Wolinsky ...|jaro=1993|eldono=[Online-Ausg.].|loko=Princeton, NJ|eldoninto=[[Princeton University Press]]|ISBN=0691033072|paĝoj=40–48}}</ref> Male, ''samseksemulo'', vorto origine akceptita de gejaj viroj kaj virinoj kiel pozitiva termino (kiel en geja liberiĝo kaj [[Samseksemo en la mondo|gejaj rajtoj]]), ĝeneraligis fian uzon inter junuloj.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://rbm.acrl.org/content/rbml/8/1/19.full.pdf|titolo=Queer Things from Old Closets: Libraries Gay and Lesbian Studies – Queer Theory|alirdato=4a de oktobro 2012|familia nomo=Taylor|persona nomo=Marvin J.|eldoninto=Association of College and Research Libraries|arkivurl=https://web.archive.org/web/20160116080410/http://rbm.acrl.org/content/rbml/8/1/19.full.pdf|arkivdato=2016-01-16}}</ref> La usona organizaĵo pri [[Samseksemo en Eŭropo|GLATaj rajtoj]] [[GLAAD]] konsilas la amaskomunikilojn eviti uzi la terminon ''homosexual'' por priskribi gejajn homojn aŭ samseksajn rilatojn, ĉar la termino estas "ofte uzata de kontraŭ-samseksemaj ekstremistoj por denigrigi gejojn, parojn kaj rilatojn". == Historio == [[Dosiero:Silenus Eros CdM.jpg|eta|eta | [[Eroso]] kaj [[Sileno]].]] Sociaj sintenoj rilate al samseksaj rilatoj variis tra la tempo kaj lokoj, el atendado ke ĉiuj maskloj engaĝiĝu en samseksaj rilatoj, al hazarda integriĝo, per akcepto, al vidado de la praktiko kiel leĝera peko, aŭ subpremante ĝin per policaj fortoj kaj juĝaj mekanismoj kaj en plej malbonaj kazoj, malpermesante ĝin per [[mortpuno]]. En detala kompilaĵo de historiaj kaj etnografiaj materialoj de [[antaŭindustria civilizo]], "forta malaprobo de samseksemo estis raportita je ĉirkaŭ 41% el 42 kulturoj; ĝi estis akceptita aŭ ignorita de 21%, kaj 12% ne raportis tian koncepton. El 70 etnografioj, 59% raportis ke samseksemeco forestas aŭ maloftas kaj 41% raportis ĝin ĉeestanta aŭ ne malofta."<ref>Adolescence and puberty By John Bancroft, June Machover Reinisch, p.162</ref> En kulturoj influitaj de [[Abrahama religio|Abrahamaj religioj]], la leĝo kaj la eklezio establis [[sodomio]]n kiel malobservon kontraŭ dia leĝo aŭ krimo kontraŭ naturo. La kondamno pro [[anusa seksumado]] inter viroj, tamen, antaŭas kristanan kredon. Ĝi estis ofta en [[antikva Grekio]]; "nenatura" povas esti spurita al [[Platono]].<ref>"... semu neleĝan kaj bastardan semon ĉe korteganoj, aŭ sterilan semon ĉe maskloj defiante naturon." Plato in THE LAWS (Book VIII p.841 edition of Stephanus) or p.340, edition of Penguin Books, 1972.</ref> Multaj historiaj figuroj, inkluzive de [[Sokrato]], [[George Byron|Lord Byron]], [[Eduardo la 2-a (Anglio)|Eduardo la 2-a]] kaj [[Hadriano]]<ref>''Romia samseksemo'' de Craig Arthur Williams, p.60</ref>, uzis terminojn kiel gejaj aŭ ambaŭseksemaj; kelkaj akademianoj, kiel [[Michel Foucault]], konsideris tion kiel riskanta la anakronan enkondukon de nuntempa konstruado de sekseco fremda al iliaj tempoj, kvankam aliaj defias ĉi tion..<ref>{{Cite book| author = Hubbard Thomas K | title = Review of David M. Halperin, ''How to Do the History of Homosexuality.'' | url = | journal = [[Bryn Mawr Classical Review]] | date=22an de septembro 2003 }}</ref> En [[socia scienco]], okazis disputo inter vidpunktoj "esencaj" kaj "konstruistaj" rilate al samseksemo. La debato dividas tiujn, kiuj kredas, ke terminoj kiel "gejo" rilatas al objektivaj, kulture nevariantaj trajtoj de personoj de tiuj, kiuj kredas, ke la spertoj, kiujn ili nomas, estas artefaktoj de unikaj kulturaj kaj sociaj procezoj. "Esencistoj" tipe kredas, ke seksaj preferoj estas determinitaj de biologiaj fortoj, dum "konstruistoj" supozas, ke seksaj deziroj estas lernitaj kaj poste akiritaj<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=One Hundred Years of Homosexuality: And Other Essays on Greek Love|url=https://archive.org/details/onehundredyearso0000halp|aŭtoro=Halperin, David M.|jaro=1990|loko=Nov-Jorko|eldoninto=Routledge|ISBN=0-415-90097-2|paĝoj=[https://archive.org/details/onehundredyearso0000halp/page/41 41]–42}}</ref>. La filozofo pri scienco [[Michael Ruse]] deklaris, ke la socia konstruista alproksimiĝo, influita de Foucault, baziĝas sur legado de la historia registro, kiu konfuzas la ekziston de samseksemuloj kun la maniero kiel ili estas etikeditaj aŭ traktataj.<ref>{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=bJFCAwAAQBAJ&lpg=PP1&pg=PT971|titolo=The Oxford Companion to Philosophy|aŭtoro=Ruse, Michael|jaro=2005|loko=Oksfordo|eldoninto=Oxford University Press|ISBN=0-19-926479-1|paĝo=399|redaktinto=Honderich, Ted}}</ref> === Afriko === {{Ĉefartikolo|Samseksemo en Afriko}} [[Dosiero:Mastaba of Niankhkhum and Khnumhotep embrace.jpg|eta|left | [[Khnumhotep kaj Niankhkhnum]] kisante sin.]] La unua registro de ebla samseksema paro en la historio estas ofte konsiderata kiel tiu de [[Khnumhotep kaj Niankhkhnum]], antikva egipta vira paro, kiu vivis ĉirkaŭ la jaro 2400 a.K. La paro estas portretita en nazo-kisanta pozicio, la plej intima pozicio en [[Arto de Antikva Egiptio|egipta arto]], ĉirkaŭita de tio kio ŝajnas esti iliaj heredantoj. La antropologoj [[Stephen Murray]] kaj [[Will Roscoe]] raportis, ke virinoj en [[Lesoto]] okupis socie sankciitajn "longperspektivajn, erotikajn rilatojn" nomitaj ''[[motsoalle]]'''<ref name=murrayroscoe>{{Cite book|title=Boy Wives and Female Husbands: Studies of African Homosexualities |last=Murray |first=Stephen |authorlink= |author2=[[Will Roscoe|Roscoe, Will]] |year=1998 |publisher= St. Martin's Press |location=New York |isbn=0-312-23829-0}}</ref> . La antropologo [[E. E. Evans-Pritchard]] ankaŭ registris, ke viraj [[Azandeoj|azandeaj]] batalantoj en la norda [[Kongo]] kutime akceptis junajn virajn amantojn inter la aĝoj de dek du kaj dudek jaroj, kiuj helpis kun hejmaj taskoj kaj partoprenis [[Interkrura seksumado|interkruran seksumadon]] kun siaj pli aĝaj edzoj. Bone konata historio, kiu devenas de la [[Meza Imperio de Egiptio|Meza Regno]], rakontas pri anonima civitano, kiu venas al la aŭdienca halo de reĝo [[Pepi la 2-a]] (ĉi tie nomata laŭ naskiĝnomo, Neferkarê). La civitano volas lamenti pri nemenciita cirkonstanco, sed la reĝo ne volas aŭskulti la lamentojn, do li ordonas al siaj reĝaj muzikistoj droni la paroladon de la fremdulo per bruo. Elreviĝinta, la fremdulo forlasas la palacon. Kiam ĉi tio okazas plurfoje, li ordonas al sia amiko, la alta oficialulo Tjeti, sekvi la reĝon. La reĝo siavice ofte forlasas la palacon dum la nokto. Tjeti malkovras, ke reĝo Pepi la 2-a vizitas sian lojalan generalon Sasenet dum pluraj horoj, tiam revenante hejmen<ref name=evanspritchard>{{Citaĵo el gazeto|titolo=Sexual Inversion among the Azande|url=https://archive.org/details/sim_american-anthropologist_1970-12_72_6/page/1428|familia nomo=Evans-Pritchard|persona nomo=E. E.|aŭtoroligilo=E. E. Evans-Pritchard|jaro=1970|gazeto=American Anthropologist|volumo=72|numero=6|COI=10.1525/aa.1970.72.6.02a00170|paĝoj=1428–1434}}</ref>. La ĉapitro, en kiu reĝo [[Pepi la 2-a]] vizitas sian lojalan generalon, estas temo de pasiaj diskutoj. Speciale iu frazo restas en la centro de debatoj: la teksto diras, ke "lia moŝto eniris la domon de Sasenet kaj faris al li, kion deziras lia moŝto". La frazo "farante tion, kion li deziras" estas ofta floreca frazo por priskribi seksumadon. Tial iuj erudiciuloj konvinkiĝis, ke la papiruso malkaŝas la samseksemajn interesojn de reĝo Pepi kaj lian samseksan rilaton kun sia generalo. Sed aliaj kleruloj anstataŭe estas konvinkitaj, ke la paŝo estas nur alegoria stilo de religiaj tekstoj, en kiu la suna dio [[Reo|Râ]] vizitas la transtomban dion [[Oziriso]] dum la mezaj kvar horoj de la nokto.<ref>Günter Burkard, Heinz J. Thissen: ''Einführung in die altägyptische Literaturgeschichte'' vol. 1 (= ''Einführungen und Quellentexte zur Ägyptologie'',vol. 1). LIT, Berlin 2003, {{ISBN|3-8258-6132-5}}, pp.&nbsp;187–191.</ref> Tiel, reĝo Pepi la 2-a prenus la rolon de Râ kaj Sasenet prenus la rolon de Oziriso. La frazo "farante tion, kion li deziras" estus do troiga kaj misinterpretita.<ref>Emma Brunner-Traut: ''Altägyptische Märchen. Mythen und andere volkstümliche Erzählungen''. 10a eldono Edition. Diederichs, Munkeno 1991, {{ISBN|3-424-01011-1}}, pp.&nbsp;178–179.</ref> === Ameriko === [[Dosiero:Larco Museum Erotic Art V.jpg|eta|left | Erotika ceramiko de [[Muzeo Larco]] en [[Limo]]]] Inter indiĝenaj popoloj de [[Ameriko]] antaŭ [[Eŭropa koloniado de Ameriko|eŭropa koloniigo]], ofta formo de samseksa sekseco temis pri la figuro de la [[Duspiritulo|duspirita]] individuo. Tipe ĉi tiu individuo estis rekonita frue en la vivo, elektita de la gepatroj por sekvi la vojon kaj, se la infano akceptis la rolon, kreskis laŭ la konvena maniero, lernante la kutimojn de la vojo, kiun li elektis. Du-Spiritaj individuoj estis kutime [[ŝamano]]j kaj estis respektataj kiel havantaj potencojn preter tiuj ordinaraj ŝamanoj. Ilia seksa vivo estis kun la ordinaraj tribaj membroj de la sama sekso. Gejaj kaj transgenraj individuoj ankaŭ estis oftaj inter aliaj antaŭ-konkeraj civilizoj en [[Latinameriko]], kiel ekzemple la [[aztekoj]], [[majaoj]], [[keĉuoj]], [[moĉe]]oj, [[zapotekoj]] kaj la [[Tupinamba (tribo)|tupinambaoj]] de Brazilo.<ref name=glbtqlatinamerica>{{citation |first=Ben |last=Pablo |year=2004 |url=http://www.glbtq.com/social-sciences/latin_america_colonial.html |title=Latin America: Colonial |periodical=glbtq.com |accessdate=1an de aŭgusto 2007 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20071211012339/http://www.glbtq.com/social-sciences/latin_america_colonial.html |archivedate=11an de decembro 2007 |df= |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2019-05-09 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20071211012339/http://www.glbtq.com/social-sciences/latin_america_colonial.html |arkivdato=2007-12-11 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.glbtq.com/social-sciences/latin_america_colonial.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2019-05-09 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20071211012339/http://www.glbtq.com/social-sciences/latin_america_colonial.html |arkivdato=2007-12-11 }}</ref><ref name=glbtqmex>{{Cite book |last=Murray |first=Stephen |authorlink= |editor=Claude J. Summers |encyclopedia=glbtq: An Encyclopedia of Gay, Lesbian, Bisexual, Transgender, and Queer Culture |title=Mexico |url=http://www.glbtq.com/social-sciences/mexico.html |accessdate=1an de aŭgusto 2007 |year=2004 |publisher=glbtq, Inc. |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20071102132531/http://www.glbtq.com/social-sciences/mexico.html |archivedate=2an de novembro 2007 |df=dmy-all |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2019-05-09 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20071102132531/http://www.glbtq.com/social-sciences/mexico.html |arkivdato=2007-11-02 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.glbtq.com/social-sciences/mexico.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2019-05-09 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20071102132531/http://www.glbtq.com/social-sciences/mexico.html |arkivdato=2007-11-02 }}</ref> Dum periodo de 800 jaroj, la antaŭkolumbaj centraj andaj kulturoj, precipe la [[moĉe]]oj, kreis almenaŭ dekojn da miloj da ceramikoj nomitaj ''[[huako]]j'', kiuj ofte montras skeletojn plenumante lesban anusan seksumadon kaj samseksemajn kuniĝojn. Multaj el la ceramikoj, kune kun la plej multaj indiĝenaj ikonoj, estis detruitaj. En la 1570-aj jaroj, vicreĝo Toledo kaj liaj klerikaj konsilistoj organizis sin por forigi sodomion, masturbon kaj komunan socian praktikon, la ''servinacuy'', kiu, ĝenerale, estas tradukita el indiĝena [[Keĉua lingvaro|keĉua]], kiu signifas "testan edzecon". Kiel priskribite de Terrazos, "Vi ne povis paroli pri ili ĉar ili estis konsiderataj [pornografiaj]." Ili estis malpermesitaj pro la "tabuo trudita de la kristana religio, ke homoj nur havas sekson por generi kaj ke virinoj ne spertas seksan plezuron." Malgraŭ ĉi tiu klopodo por detrui ĉi tiujn artefaktojn, multaj restis ĝis nun. Dum jardekoj, erotika ceramiko estis tenita for de la publiko, kiu povis esti alirita nur de elita grupo de peruaj sociaj sciencistoj. Foje kaj malvolonte ili estis haveblaj al elektitaj eksterlandaj esploristoj de Usono kaj Eŭropo. La Muzeo Larco en Limo, Peruo, estas bone konata pro ĝia antaŭkolumba erotika galerio.<ref>{{Cite book| title = Erotic Ceramics Reveal Dirty Little Secret | first = Rick | last = Vecchio | url = http://articles.latimes.com/2004/mar/07/news/adfg-pottery7 | agency = [[Associated Press]] | newspaper = [[LA Times]] | publisher = LA Times| location = [[Los Angeles]] | accessdate = 1an de decembro 2009 | date=7an de marto 2004}}</ref> La hispanaj konkerantoj teruriĝis pro malkovro de [[sodomio]] malkaŝe praktikita inter indiĝenaj popoloj,<ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-25927595|titolo=Where is it illegal to be gay?|alirdato=23a de februaro 2014|verko=BBC News}}</ref> kaj provis subpremi ĝin submetante ilin sub ilia regado al severaj punoj, inkluzive de publika ekzekuto, brulvundo kaj disŝiro per hundoj.<ref>Mártir de Anglería, Pedro. (1530). ''[http://www.udel.edu/LAS/Vol3-2Coello.html#Introduction Décadas del Mundo Nuevo]''. Quoted by Coello de la Rosa, Alexandre. "Good Indians", "Bad Indians", "What Christians?": The Dark Side of the New World in Gonzalo Fernández de Oviedo y Valdés (1478–1557), ''[[Delaware]] Review of Latin American Studies'', Vol. 3, No. 2, 2002.</ref> ==== En Kubo ==== En [[Kubo]], jam en 1965, la [[Kastrisma revolucio|kastrima reĝimo]] establis la ''Unidades Militares para el Aumento de la Producción'' (UMAP) aŭ "armeajn produktadajn unuojn", laŭŝajne por anstataŭigi militservon al tiuj, kiuj estis sendevigitaj de [[militservo]], portante armilojn, inkluzive konsciaj objektantoj kaj samseksemuloj. Fakte ili bonvenigis ĉiujn, kiuj ne kondutis kiel la reĝimo, inter ili, gejoj. Rapide konataj pro ilia malhumana traktado, ĉi tiuj establoj estis fermitaj 18 monatojn poste, la indigno de la arta medio instigis [[Fidel Castro]] mem fermi persone tiujn lokojn en 1967, kredante, ke ili ne plenumas la revoluciajn celojn, sed aliaj malpli pezaj estis anstataŭaĵo.<ref>[http://www.huffingtonpost.com/2013/05/17/cuba-gay-celebration-_n_3294770.html "Cuba's Gay Community Celebrates 'International Day Against Homophobia And Transphobia' (PHOTOS)", ''Associated Press'', printed in the ''Huffington Post'', 17an de majo 2013]</ref> En intervjuo en 2010, Fidel Castro pardonpetis pro tiuj persekutoj, konsiderante sin respondeca, sed alvokante la geopolitikajn novaĵojn de la tempo por klarigi tian agadon.<ref>[http://www.thegully.com/essays/cuba/010621gay_cuba.html "Gays Wed In Cuba: The Second Revolution", ''The Gully.com'', authored by Juan Pérez Cabral, 2001]</ref><ref>[http://www.washingtonblade.com/2012/09/17/cuban-lgbt-activists-cite-progress-ongoing-harassment/ "Cuban LGBT activists cite progress, ongoing harassment", ''Washington Blade'', reported by Michael K. Lavers, 17an de Septembro 2012]</ref> ==== Usono ==== [[Dosiero:Celebrating a new America -lovewins 58242 (18588276403) (cropped).jpg|eta|La [[Blanka Domo (Vaŝingtono)|Blanka Domo]] de Usono kun ĉielarkaj koloroj en majo 2015.]] En 1986, la [[Supera Kortumo de Usono]] regis en [[Bowers v. Hardwick]], ke ŝtato povus krimigi sodomion, sed en 2003 ĝin renversis per [[Lawrence v. Texas]] kaj tiel laŭleĝigis samsekseman agadon tra Usono.<ref>{{Cite web|url=https://corrientemartianacuba.org/2015/12/07/nosotros-tambien-amamos/|title=Nosotros también amamos: Campaña a favor del matrimonio igualitario en Cuba|last=Cuba|first=Corriente Martiana|date=2015-12-07|website=Corriente Martiana|access-date=2016-08-09|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2019-05-10|arkivurl=https://web.archive.org/web/20160910020331/https://corrientemartianacuba.org/2015/12/07/nosotros-tambien-amamos/|arkivdato=2016-09-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160810094652/https://corrientemartianacuba.org/2015/12/07/nosotros-tambien-amamos/|archivedate=2016-08-10}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://corrientemartianacuba.org/|title=Corriente Martiana|website=Corriente Martiana|language=es-ES|access-date=2016-08-10|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2019-05-10|arkivurl=https://web.archive.org/web/20170709045048/https://corrientemartianacuba.org/|arkivdato=2017-07-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160810214919/https://corrientemartianacuba.org/|archivedate=2016-08-10}}</ref> Samseksa edzeco en Usono pligrandiĝis de unu ŝtato en 2004 al ĉiuj kvindek ŝtatoj en 2015, tra diversaj ŝtataj kortumaj verdiktoj, ŝtatleĝaro, rektaj popularaj voĉdonoj (referendumoj kaj iniciatoj), kaj federaciaj kortumaj verdiktoj.<ref>[http://www.washingtonblade.com/2018/05/26/cuban-authorities-not-directly-targeting-lgbti-asylum-seekers-partner/ Cuban authorities not ‘directly’ targeting LGBTI asylum seeker’s partner], ''The Washington Blade'', 26-an de majo 2018</ref> === Orienta Azio === [[Dosiero:Woman spying on male lovers.jpg|eta|left | Virino spionas paron de viraj amantoj. [[Ĉinio]], [[Dinastio Qing|Qing-dinastio]].]] En [[Orienta Azio]], [[Samseksemo kaj budhismo|samseksa amo]] estis menciita ekde la plej frua registrita historio. Gejeco en Ĉinio, konata kiel la'' pasioj de la tranĉita persiko'' kaj diversaj aliaj eŭfemismoj, estis registrita ekde proksimume 600 a.K. Gejeco estis menciita en multaj famaj verkoj de [[Ĉinlingva literaturo|ĉina literaturo]]. La kazoj de samseksaj korinklinoj kaj seksaj interagoj priskribitaj en la klasika romano ''[[Ruĝdoma sonĝo]]'' ŝajnas tiel konataj al observantoj nuntempe, kiel samvaloraj rakontoj de am-aferoj inter aliseksemaj homoj dum la sama periodo. [[Konfuceismo|Konfucianismo]], estanta ĉefe socia kaj politika filozofio, enfokusigis malmulte pri [[sekseco]], ĉu samseksema aŭ aliseksema. Literaturo de [[Dinastio Ming|Ming-dinastio]], kiel Bian Er Chai (弁 而 釵 / 弁 而 钗), portretas samseksemajn rilatojn inter viroj kiel pli plaĉaj kaj pli "harmoniaj" ol aliseksemaj rilatoj.<ref>Kang, Wenqing. ''Obsession: male same-sex relations in China, 1900–1950'', Hong Kong University Press. Page 2</ref> Skriboj de [[dinastio Liu Song]] de Wang Shunu asertis, ke la samseksemo estis tiel komuna kiel la malgeja sekseco en la malfrua [[3-a jarcento]].<ref name="Geng">{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=ei4PJ92qy6IC&pg=PA1443|titolo=The fragile scholar: power and masculinity in Chinese culture|aŭtoro=Song Geng|jaro=2004|eldoninto=Hong Kong University Press|ISBN=978-962-209-620-2|paĝo=144}}</ref> Opozicio al samseksemo en Ĉinio originas de la mezepoka [[dinastio Tang]] (618-907), atribuita al la kreskanta influo de kristanaj kaj islamaj valoroj,,<ref name="Hinsch, Bret 1990 p. 77-78">Hinsch, Bret. (1990). ''Passions of the Cut Sleeve''. University of California Press. p. 77-78.</ref> sed ne fariĝis plene establita ĝis la okcidentiĝaj klopodoj de la forpasinta [[Dinastio Qing|Qing-dinastio]] kaj de la [[Respubliko Ĉinio (1912-1949)|Respubliko de Ĉinio]].<ref name="Kang1">Kang, Wenqing. ''Obsession: male same-sex relations in China, 1900–1950'', Hong Kong University Press. Page 3</ref> Kvankam [[Konfuceismo]] apenaŭ menciis seksemon ĝenerale, tamen, ĝia ideologio emfazis virajn amikecojn,<ref>Kang, Wenqing. ''Obsession: male same-sex relations in China, 1900-1950'', Hong Kong University Press. Page 2</ref> kaj [[Louis Crompton]] argumentis, ke la "proksimeco de la ligo majstro-disĉiplo kiun ĝi kreskigis eble subtile faciligis samseksemon". Kvankam [[Taoismo|taoisma]] [[alkemio]] rigardis al la aliseksema seksumado, sen ejakulado, kiel maniero subteni viran "vivosencon", geja koito estis vidita kiel "neŭtrala", ĉar la ago havas neniun damaĝan aŭ utilan efikon al la vivo-esenco de persono.<ref>Hinsch, Bret. (1990). ''Passions of the Cut Sleeve''. University of California Press. p. 56</ref> Simile al [[budhismo]], taoistaj lernejoj serĉis tra la historio difini kio estus seksa miskonduto. La [[precepto]] kontraŭ seksa miskonduto estas sekso ekster [[edzeco]]. La edziĝintoj (夫婦) kutime en la ĉina sugestas viro kun ino, kvankam la skribo mem ne eksplicite diras ion ajn kontraŭ samseksaj rilatoj. Multaj specoj de ordonoj menciitaj en la [[Yunji Qiqian|Sep Glitigoj de Nuba Ŝtofo]] (雲 笈 七 籤), La eta [[Taoismo|taoisma regularo]], diras nenion kontraŭ samseksaj rilatoj <ref>Robert Hans Van Gulik 1961. Sexual life in Ancient China: a preliminary survey of Chinese sex and society from ca. 1500 B.C. till 1644 A.D. Leiden: Brill.</ref><ref>Needham, J: Science and Civilization in China: Sexual Techniques. Cambridge, England: Cambridge University Press, Vol. 2, 1954.</ref>, konservante neŭtralecon.<ref>Penrose, Walter (2001). Hidden in History: Female Homoeroticism and Women of a "Third Nature" in the South Asian Past, Journal of the History of Sexuality 10.1 (2001), p.4</ref><ref>{{Citaĵo el libro|titolo=Scripture of the Lotus Blossom of the Fine Dharma(The Lotus Sutra)|url=https://archive.org/details/scriptureoflotus0000unse_e2e5|familia nomo=Hurvitz|persona nomo=Leon|jaro=1976|eldoninto=Columbia University Press|ISBN=978-0231148955|paĝoj=209}}</ref><ref>{{Citaĵo el libro|titolo=An Introduction to Buddhist Ethics|url=https://archive.org/details/introductiontobu0000harv|familia nomo=harvey|persona nomo=peter|jaro=2000|eldoninto=Cambridge University Press|ISBN=9780511800801|paĝoj=[https://archive.org/details/introductiontobu0000harv/page/421 421]-}}</ref><ref>Cutler/Newland ''The Great Treatise On The Stages Of The Path To Enlightnment'' p.220</ref> La plej frua leĝo kontraŭ geja ago devenas de la Song-dinastio, punante "junajn virojn, kiuj agas kiel prostituitinoj." La unua statuto ekskluzive malpermesanta samsekseman seksrilaton estis realigita en la [[Ĝiaĝing|erao Ĵiaĵing]] de la [[Dinastio Ming|Ming-dinastio]].<ref>China Decides Homosexuality No Longer Mental Ilness. Associated Press, South China Morning Post, Marto 08 2001. See http://www.hartford-hwp.com/archives/55/325.html</ref> [[Dosiero:Bartholomew Roberts.png|eta|left | [[Bartholomew Roberts]]]] === Samseksemo ĉe piratoj === En ĉemara etoso, senigitaj de virinoj kaj en socia grupo de la sama sekso, la samseksemo kaj gejaj praktikoj estis vaste akceptitaj kaj parto de ĉiutaga vivo en la mondo de [[bukaneroj]] kaj piratoj. Plejmulto el la piratoj malakceptis aliseksemon en havenoj eĉ kiam ekzistis la eblo havi seksuman kontakton kun virinoj, kutime prostituitinoj. La kaptitaj virinoj estis tre malofte seksume uzataj, sed estis uzitaj por monpeto. Kelkaj piratoj preferis junajn knabojn kaj ofte forkaptis ilin kaj devige tiuj knaboj devis lerni pri la maro kaj pri ĉemaraj taskoj kutime gvidataj de pli sperta pirato. La pirato kaj lia "metilernanto" kreis fortajn ligojn eĉ dormis kaj manĝis kune, kelkfoje dividis la akiraĵojn. Piratoj formis la unuajn "edziĝojn" aŭ [[Registrita partnereco|sam-seksajn kuniĝojn]] en la [[Moderna epoko|moderna historio]] en la institucio nomata ''[[matelotado]]''. Temis pri kontrakta unuiĝo inter du viroj, kiu inkluzivis la posedaĵojn kaze de forpaso de unu el la edzoj. La "matelot-o" estis kutime pirato, seksa partnero aŭ pli juna kunulo aŭ ekonomie pli malfavorata . Kelkaj rimarkindaj piratoj kiuj praktikis tiun ''matelotadon'' estis [[Alexandre Exquemelin]], franco kirurgo de la ekspedicio de [[Henry Morgan]]; pirato [[Bartholomew Roberts]] kaj John Walden; Robert Culliford kaj John Swann. Ankaŭ estas konataj aliaj kazoj de piratoj virinoj kun samseksemaj tendencoj aŭ trajtoj, kiel estis la kazo de [[Anne Bonny]] kaj [[Mary Read]]. Kvankam samseksemaj praktikoj estis oftaj inter bukaneroj kaj piratoj, ''matelotado'' ne ĉiam implicis tiajn rilatojn. Ekzistis kazoj en kiuj unu el la pirato ankaŭ estis edziĝinta al virino. En tiu situacio, la edzino povus esti seksume komuna kun la partnero. Oni notu, ke kelkaj reguloj aŭ pirataj kodoj strikte malpermesas virinojn enŝipiĝi kaj la puno por ĉi tiu malobservo estis la morto. La kutimo de piratoj kaj [[bukaneroj]] uzi kromnomojn anstataŭ iliajn realajn nomojn, precipe kiam ili alvenis en [[Karibio]]n, devis resti anonimaj antaŭ [[Okcidenta civilizo|eŭropa socio]], por kaŝi siajn piratajn agadojn, praktikojn kaj seksajn preferojn kiel ekzemple ''matelotado''. Ekzemple, sur la insulo [[Hispaniolo]], nur tiuj viroj, kiuj laboris en la plantejoj kaj edziĝintaj al virinoj, uzis siajn verajn nomojn. === Eŭropo === ==== Klasika periodo ==== [[Dosiero:Lafond Sappho and Homer.jpg|dekstra|eta|Junulinoj ĉirkaŭ Sapfo en pentraĵo de Lafond, 1824.]] La plej fruaj okcidentaj dokumentoj (en la formo de literaturaj verkoj, artaj objektoj kaj mitografiaj materialoj) pri samseksaj rilatoj devenas de [[antikva Grekio]]. Koncerne [[Gejo|viran samseksemon]], tiaj dokumentoj priskribas kelkajn kompleksajn komprenojn, en kiuj rilatoj kun virinoj kaj rilatoj kun adoleskantoj povus esti parto de amema vivo de normala viro. Samseksaj interrilatoj estis [[socia institucio]] diverse konstruita dum tempo kaj de unu urbo al alia. La formala praktiko, [[Gejerotiko|erotika]], tamen ofte retenita rilato inter libera plenkreska viro kaj libera adoleskanto, estis taksita pro ĝiaj pedagogiaj avantaĝoj kaj kiel rimedo de loĝantara rego, kvankam foje kulpis pro kaŭzado de malordo.<ref>Plato, Laws, 636D & 835E</ref> [[Dosiero:NAMA Sappho lisant.jpg|eta|left |Sapfo legas al ŝiaj kunulinoj en [[Atiko|atika]] ujo ĉ. 435 a.K.]] [[Platono]] laŭdis ĝiajn avantaĝojn en liaj fruaj skribaĵoj sed en liaj malfruaj verkoj proponis ĝian malpermeson. [[Aristotelo]], en ''Politikoj'', malakceptis la ideojn de Platono pri abolicio de gejeco; li klarigas, ke [[barbaroj]] kiel la [[keltoj]] donis al ĝi specialan honoron , dum la [[Kreto (insulo)|kretanoj]] uzis ĝin por reguligi la loĝantaron.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.etymonline.com/index.php?term=lesbian|titolo=Lesbian|alirdato=7a de februaro 2009|aŭtoro=Douglas Harper|jaro=2001|eldoninto=Online Etymology Dictionary}}</ref> Malmulto estas konata pri ina samseksemo en la antikvaj epokoj. [[Sapfo]], naskita sur la insulo [[Lesbo]], estis inkludita de postaj grekoj en la kanona listo de naŭ lirikaj poetoj. La adjektivoj derivitaj de ŝia nomo kaj naskiĝo estis aplikataj al ina gejeco ekde la 19-a jarcento. La poezio de Sapfo centriĝas sur pasio kaj amo por diversaj gravuloj kaj ambaŭ seksoj. La rakontantoj de multaj el ŝiaj poemoj parolas pri enamiĝoj kaj amo (foje rekuperitaj, foje ne) por diversaj inoj, sed priskriboj de fizikaj agoj inter virinoj estas malmultaj kaj estas submetataj al debato.<ref name=sapphic>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.etymonline.com/index.php?term=Sapphic|titolo=Sapphic|alirdato=7a de Februaro 2009|aŭtoro=Douglas Harper|jaro=2001|eldoninto=Online Etymology Dictionary}}</ref> En [[Romio|Antikva Romo]] la juna vira korpo restis fokuso de vira seksa atento, sed rilatoj estis inter pli malnovaj liberaj viroj kaj sklavoj aŭ liberigitaj junuloj, kiuj akceptis la pasivan rolon en seksumado. La helenema imperiestro [[Hadriano]] estas fama pro rilato kun [[Antinoo]], sed la kristana imperiestro [[Teodozo la 1-a]] dekretis leĝon la [[6-a de aŭgusto|6-an de aŭgusto]] 390, kondamnante pasivajn virojn bruli sur la ŝtipo. Malgraŭ ĉi tiuj reguloj, impostoj sur bordeloj kun knaboj disponeblaj por geja seksumado daŭre estis kolektitaj ĝis la fino de la regado de [[Anastazio la 1-a]] en 518. [[Justiniano la 1-a|Justiniano]], ĉe la fino de sia regado, vastigis la proskribon al la aktiva partnero ankaŭ (en 558) avertante, ke tia konduto povas konduki al detruo de urboj pro la "kolero de Dio".<ref>Denys Page, ''Sappho and Alcaeus'', Oxford UP, 1959, pp. 142–146.</ref> ==== Sankta Inkvizicio ==== [[Dosiero:Burning of Sodomites.jpg|dekstra|eta|altdekstre=0.7|Brulado de du samseksemuloj ( [[Kavaliro]] kaj ties [[varleto]]) ĉe la ŝtiparo en [[Zuriko]], 1482 ([[Spiezer Schilling]])]] La persekutado de samseksemo fare de la [[Katolika Eklezio]] estis konstanta tra la [[Mezepoko]], kvankam [[sodomio]] estis utila akuzo, kiu foje kuniĝis kaj ne ĉiam distingiĝis de tiu pri [[herezo]], kio malfaciligas pli detalajn analizojn pri la tiamaj procesoj. La plej konataj procesoj, kiel la atako kontraŭ la [[templanoj]], akuzitaj pro praktiko de samseksemaj kaj herezaj praktikoj, estas ĉiuj suspektataj kaj antaŭenigitaj pro politikaj kialoj. En normalaj cirkonstancoj la nobeluloj kaj privilegiitoj malofte estis akuzitaj pri tia speco de krimo, kiu preskaŭ tute falis sur negravajn homojn kaj pri kiuj estas malmultaj datumoj. Dum la 5-a ĝis la 18a jarcentoj, [[torturo]] kaj [[mortpuno]], kutime ĉe la [[ŝtiparo]], estis la turmentoj, kiujn gejoj estis kondamnitaj en plej parto de Eŭropo. La [[Inkvizicio|Sankta Inkvizicio]] de la Romkatolika Eklezio ne multe diferencas, en sia persekutado de samseksemo, de tio, kio estis ofta preskaŭ ĉie, kaj kulpas pri la torturo kaj morto de sennombraj homoj akuzitaj pri la tielnomata ''[[Sodomio|malfeliĉa peko]]''. Ankoraŭ estas esprimoj en diversaj lingvoj, kiuj rilatas al bruligado de gejoj ĉe la ŝtiparo: ''finocchio'' , kiu en la itala signifas 'gejaĉo' kaj ankaŭ '[[fenkolo]]' (ĉar la persono estis envolvita en fenkolo-foliojn por prokrasti sian agonion en la flamoj); kvankam estas erara opinio (ŝarĝita de homofobio), ke la insulta signifo estas moderna kaj devenas de la termino ''surgenuiĝi'' (por plenumi [[Buŝa seksumado|buŝan seksumado]]n). Sed en la itala, genuo estas ginocchio, kaj ne finocchio; ''faggot'', kiu en moderna angla signifas "gejo", sed kiu en la pasinteco signifis "brullignon", kaj rilatas al la ligno per kiu samseksemuloj estis bruligitaj vivaj por morti pro sia peko kontraŭ naturo. ==== Renesanco ==== [[Dosiero:De Constitutio criminalis Carolina (1577) 01.jpg|eta|maldekstra|Kovrilpaĝo de la [[Constitutio Criminalis Carolina]].]] Dum la [[Renesanco]], riĉaj urboj en [[norda Italio]], aparte [[Florenco]] kaj [[Venecio]], estis famaj pro la vasta praktiko de samseksa amo, farita de konsiderinda parto de la vira loĝantaro kaj konstruita laŭ la klasika modelo de [[Grekio]] kaj [[Romio]].<ref>Rocke, Michael, (1996), ''Forbidden Friendships: Homosexuality and male Culture in Renaissance Florence'', {{ISBN|0-19-512292-5}}</ref><ref>Ruggiero, Guido, (1985), ''The Boundaries of Eros'', {{ISBN|0-19-503465-1}}</ref> Sed eĉ kiam multaj el la viraj loĝantoj okupiĝis pri samseksaj rilatoj, la aŭtoritatoj, sub la premo de la oficiroj de la Nokta kortumo, procesadis, monpunis kaj malliberigis bonan parton de tiu loĝantaro. Ekde la dua duono de la [[13-a jarcento]], morto estis la puno por vira gejeco en plejparto de [[Eŭropo]]. La rilatoj de socie elstaraj figuroj, kiel Reĝo [[Jakobo la 1-a (Anglio)|Jakobo la 1-a]] kaj la [[Duko de Buckingham]], servis por reliefigi la aferon, inkluzive de anonime verkitaj strataj pamfletoj. En la Renesanco ekzistis multaj kulturaj kaj politikaj ŝanĝoj sed la persekutado al samseksemuloj ne nur daŭrigis kun la sama intenseco, sed dum la tempo estis kelkaj el la plej grandaj persekutoj kaj kaj ekleziaj kaj de civilaj aŭtoritatoj ĉie en Eŭropo. La [[Inkvizicio|Hispana Inkvizicio]] havis potencon super la krimo je ''[[sodomio]]'' en la [[Reĝlando Aragono|Kronlando de Aragono]]. En la kortegoj de [[Barcelono]], [[Valencio]] kaj [[Zaragozo]], 12% el tiuj juĝitoj de la Inkvizicio estis kondamnitaj je morto ĉe la ŝtiparo; juĝataj pro sodomio inter 1570 kaj 1630 estis ĉirkaŭ 1000. Precipe severa estis la tribunalo de Zaragozo, kiu inter 1571 kaj 1579 juĝis 543 homojn pro sodomio, el kiuj 102 estis ekzekutitaj. De 1536 ĝis 1821 la portugala Inkvizicio okupiĝis pri pli ol 4000 homoj kondamnitaj pro sodomio, el kiuj proksimume 500 estis kaptitaj kaj 30 mortis ĉe la ŝtiparo, plej ofte dum la [[17-a jarcento]]. Dum la 15-a kaj fruaj jaroj de la 16-a jarcento, estis gravaj persekutoj de la civilaj aŭtoritatoj en [[Venecio]] kaj [[Florenco]]. Tiel, de 1342 ĝis 1402, ekzistis 13 ekzekutoj en Venecio, kaj en Florenco, kie la punoj ne estis tiom severaj, kvankam ili inkludis kastradon kaj morton ĉe la ŝtiparo, estis 2500 kondamnoj pro sodomio de 1432 ĝis 1502 faritaj de la ''Ufficiali di Notte ''(de 1478 ĝis 1502 estis 4062 akuzoj, ĉirkaŭ 12.500 viroj entute). Ekster la influo kaj regado de la Katolika Eklezio, en landoj kun reformitaj eklezioj kreiĝis propraj inkviziciaj institucioj kaj subpremaj leĝoj. Ekzemple, en [[Anglio]] la ''[[Buggery Act (1533)]]'' estis adoptita dum la regado de [[Henriko la 8-a (Anglio)|Henriko la 8-a]], la unua registara leĝo en ĉi tiu lando kontraŭ sodomio ĉar ĝis tiam la persekutado de samseksemuloj kaj la ekzekuto de iliaj frazoj estis plenumitaj de la klerikoj. Ĉi tiu leĝo difinis kiel krima ajnan seksan praktikon "kontraŭnatura kontraŭ la volo de Dio kaj homo." Poste la kortumoj reformis ĝin por nur inkludi [[Anusa seksumado|anusan seksumado]]n kaj [[zoofilio]]n. Ĉi tiu leĝo estis tre influa poste ĉar ĝi disvastiĝis tra ĉiuj britaj kolonioj, kaj estis la bazo de leĝoj, kiuj restis validaj ĝis la [[21-a jarcento]] en landoj de [[Ameriko]], [[Afriko]] kaj [[Azio]]. En 1532, [[Karlo la 5-a (Sankta Romia Imperio)|Karolo la 5-a]] de Germanio, kaj 1-a de Hispanio, kreis leĝan bazon kiu malpermesis la samajn praktikojn en la [[Constitutio Criminalis Carolina]], kiu restis valida en la [[Sankta Romia Imperio]] ĝis la fino de la 18-a jarcento. Inter la malmultaj gravuloj de la epoko, kiujn oni povas citi kiel samseksemulojn, estas la artistoj [[Mikelanĝelo]] kaj [[Leonardo da Vinci]]. Ĉi-lasta devis submetiĝi al jura proceso kaj malliberigo akuzita je sodomio dum sia juneco, de kiu li fine estis absolvita. ==== Moderna periodo ==== [[Dosiero:Day, Fred Holland (1864–1933) - Edward Carpenter.jpg|eta |thumb |[[Edward Carpenter]], frua aktivulo por gejaj rajtoj ]] ''Love Letters Between a Certain Late Nobleman and the Famous Mr. Wilson'' estis eldonita en 1723 en [[Anglio]] kaj laŭ kelkaj modernaj kleruloj ĝi estas romano. La eldono de 1749 de la populara romano de [[John Cleland]] ''[[Fanny Hill]]'' inkluzivas samsekseman scenon, sed ĉi tio estis forigita en la eldono de 1750. Ankaŭ en 1749, la plej frua etendita kaj serioza defendo de samseksemo en la angla, antikva kaj moderna [[pederastio]] esplorita kaj ekzempligita, verkita de [[Thomas Cannon]], estis publikigita, sed estis subpremita preskaŭ tuj. Ĝi inkluzivas la tekston "Sennatura Deziro estas Kontraŭdiro laŭ Terminoj; sincere sensencaĵo. Deziro estas amema Impeto de la plej intimaj hompartoj."<ref>Gladfelder, Hal (Majo 2006) ''In Search of Lost Texts: Thomas Cannon's 'Ancient and Modern Pederasty Investigated and Exemplified"'', Institute of Historical Research</ref> [[Jeremy Bentham]] skribis ĉirkaŭ 1785 alian defendon, sed tio ne estis publikigita ĝis 1978. Ekzekutoj pro sodomio daŭris en [[Nederlando]] ĝis 1803, kaj en [[Anglio]] ĝis 1835.<ref>Journal of Homosexuality ({{ISSN|0091-8369}}) Volume: 3 Issue: 4, Volume: 4 Issue: 1</ref> Inter 1864 kaj 1880 [[Karl Heinrich Ulrichs|Karl Heinrich Ulrich]] eldonis serion de dek du traktatojn, kiujn li kolektive titolis Esplorado pri la Enigmo de Vir-Vireca Amo. En 1867, li fariĝis la unua memproklamita samseksema persono, kiu publike parolis defende de samseksemo kiam li petis ĉe la Kongreso de Germanaj Juristoj en [[Munkeno]] rezolucion instigante la nuligon de kontraŭgejaj leĝoj. ''Sexual Inversion'' de [[Havelock Ellis]], publikigita en 1896,<ref name="levay" /> defiis teoriojn ke samseksemo estis nenormala, same kiel stereotipoj, kaj insistis pri ĉieeco de samseksemo kaj ĝia asocio kun intelektaj kaj artaj atingoj.<ref name="sexualinversion">{{citation |title=Sexual Inversion |first=Havelock |last=Ellis |first2=John Addington |last2=Symonds |year=1975 |publisher=Arno Press |isbn=0-405-07363-1}} (reprint)</ref> Kvankam medicinaj tekstoj kiel tiuj skribitaj parte en [[Latina lingvo|latino]] por kaŝi la seksajn detalojn ne estis vaste legitaj de la ĝenerala publiko, ili kondukis al la kreskado de la [[Scienc-Humanitara Komitato]] de [[Magnus Hirschfeld]], kiu kampanjis de 1897 ĝis 1933 kontraŭ la [[Artikolo 175]] en kontraŭsodomia leĝo de [[Germanio]], kaj multe pli neformale, ne publikigita movado inter britaj intelektuloj kaj verkistoj, gviditaj de tiaj reprezentantoj kiel [[Edward Carpenter]] kaj [[John Addington Symonds]]. Komence de 1894 kun ''Homogenic Love'', socialisma aktivulo kaj poeto [[Edward Carpenter]] verkis aron da prisamseksemaj artikoloj kaj pamfletoj, kaj ''[[Elŝrankiĝo|elŝrankiĝis]]'' en 1916 en sia libro Miaj Tagoj kaj Sonĝoj. En 1900, [[Elisar von Kupffer]] publikigis antologion pri geja literaturo de antikva tempo ĝis nuno, ''Lieblingminne und Freundesliebe in der Weltliteratur''. === Persekutado sub Naziismo === [[Dosiero:Pink triangle.svg|eta|maldekstra|[[Rozkolora triangulo]], simbolo per kiu la [[naziismo|nazioj]] markis samseksemulojn en la [[koncentrejo]]j dum la [[Dua Mondmilito]]]] Post la apero de [[Adolf Hitler]] kaj la [[Nacisocialisma Germana Laborista Partio]] (la [[Nazia Partio]]) en [[Germanio]], gejoj kaj, en plej malgranda kvanto, lesboj, estis du el la multnombraj grupoj celitaj de la nazioj kaj fine estis inter la [[Holokaŭsto|holokaŭstaj]] viktimoj. Komence de 1933, gejaj organizoj estis malpermesitaj, sciencaj libroj pri samseksemo, kaj [[sekseco]] ĝenerale (kiel tiuj de la [[Institut für Sexualwissenschaft]], prizorgita de juda geja rajt-kampanjo Magnus Hirschfeld), estis bruligitaj, kaj samseksemuloj ene de la Nazia Partio mem estis murditaj. La [[Gestapo]] kompilis listojn de gejoj, kiuj estis sekse konformaj al la "germana normo". Inter 1933 kaj 1945 proksimume 100.000 viroj estis arestitaj kiel samseksemuloj, el kiuj 50.000 estis oficiale kondamnitaj. La plej multaj el tiuj viroj servis tempon en regulaj malliberejoj, kaj ĉirkaŭkalkulitaj 5,000 ĝis 15,000 el tiuj kondamnitaj estis enprizonigitaj en [[naziaj koncentrejoj]]. Estas neklare kiom multaj el la 5.000 al 15.000 mortis en la tendaroj, sed elstara erudiciulo [[Rüdiger Lautmann]] kredas, ke la mortokvoto de samseksemuloj en koncentrejoj eble estis ĝis 60%. Gejoj en la tendaroj suferis nekutiman gradon de krueleco fare de iliaj kaptantoj. Ĉi tiuj pritaksoj inkluzivas nur individuojn apartigitajn pro la [[seksa orientiĝo]]. Multaj aliaj jam estis senditaj al la tendaroj simple pro ilia religio sen bezono de alia pravigo. Malmulte da studoj estis faritaj por taksi la nombron de judaj gejoj, kiuj mortis en la tendaroj. Post la milito, la plejmulto el la landoj ne akceptis la mistraktadon de samseksemuloj en koncentrejoj, kaj kelkaj viroj eĉ estis denove arestitaj kaj malliberigitaj surbaze de pruvoj trovitaj dum la naziaj jaroj. Ne estis ĝis la 1980-aj jaroj, kiam registaroj ekkonis ĉi tiun epizodon, kaj ne ĝis 2002, kiam la germana registaro pardonpetis al la geja komunumo. En 2005, la [[Eŭropa Parlamento]] adoptis rezolucion pri la [[Holokaŭsto]], kiu inkluzivis la persekutadon de samseksemuloj. === Mezoriento === {{Ĉefartikolo|Islamo kaj samseksemo}} [[Dosiero:An ottoman miniature from the book Sawaqub al-Manaquib depicting Homosexuality.jpg|eta|Otomana miniaturo el la libro <nowiki>''</nowiki>Sawaqub al-Manaquib<nowiki>''</nowiki> pri samseksa rilato.]] Estas pluraj rakontoj de araboj kiuj vojaĝis al Eŭropo en la mezo de la 1800-aj jaroj. Du el ĉi tiuj vojaĝantoj, Rifa'ah al-Tahtawi kaj Muhammad as-Saffar, montras sian surprizon, ke la francoj kelkfoje intence tradukis aman poezion pri juna knabo, anstataŭ de juna virino, por konservi siajn sociajn normojn kaj moralon.<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=Before Homosexuality in the Arab-Islamic World, 1500–1800|url=https://archive.org/details/beforehomosexual0000elro|familia nomo=El-Rouayheb|persona nomo=Khaled|jaro=2005|eldoninto=The University of Chicago Press|ISBN=0-226-72988-5|paĝo=[https://archive.org/details/beforehomosexual0000elro/page/2 2]}}</ref> [[Israelo]] estas konsiderita la plej tolerema lando en [[Mezoriento]] kaj [[Azio]] al samseksemuloj kun [[Tel-Avivo]] konata kiel "la geja ĉefurbo de la [[Proksima Oriento]]",<ref>{{Citaĵo el novaĵo|titolo=Was Arafat Gay?|aŭtoro=James Kirchick|eldoninto=''Out''}}</ref> kaj estas konsiderita unu el la plej gejemaj urboj en la mondo.<ref>{{Citaĵo el novaĵo|url=http://tmagazine.blogs.nytimes.com/2010/07/02/dispatch-gay-tel-aviv/|titolo=Gay Tel Aviv|familia nomo=Grant|persona nomo=Anthony|dato=2an de julio 2010|verkaĵo=The New York Times}}</ref> La [[Tel-Aviva Parado|ĉiujara parado]] por subteni samseksemon okazas en [[Tel-Avivo]].<ref>{{Citaĵo el novaĵo|titolo=The world's most gay-friendly places|dato=29a de junio 2011|verkaĵo=Calgary Herald}}</ref> Aliflanke, multaj registaroj en [[Mezoriento]] ofte ignoras, neas la ekziston de, aŭ krimigas samseksemon.<ref>{{Cite news|title=Iran 'must stop youth executions' |author=Steven Eke |date=28an de julio 2005 |newspaper=BBC News |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/middle_east/4725959.stm}}</ref> Samseksemo estas kontraŭleĝa en preskaŭ ĉiuj [[Islamo|islamaj landoj]]. Samseksaj interrilatoj oficiale okazigas mortpunon en pluraj islamaj nacioj: [[Sauda Arabio|Saŭda Arabio]], [[Irano]], [[Maŭritanio]], norda [[Niĝerio]], [[Sudano]], [[Somalio]] kaj [[Jemeno]].<ref>{{Cite web |url=http://www.ilga.org/news_results.asp?LanguageID=1&FileID=1111&ZoneID=7&FileCategory=50 |title=7 countries still put people to death for same-sex acts |publisher=ILGA |accessdate=24an de aŭgusto 2010 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20091029185853/http://www.ilga.org/news_results.asp?LanguageID=1&FileID=1111&ZoneID=7&FileCategory=50 |archivedate=29an de oktobro 2009 |df= |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2019-05-09 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20091029185853/http://www.ilga.org/news_results.asp?LanguageID=1&FileID=1111&ZoneID=7&FileCategory=50 |arkivdato=2009-10-29 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20071013200339/http://www.ilga.org/news_results.asp?LanguageID=1&FileID=1111&ZoneID=7&FileCategory=50 |date=2007-10-13 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.ilga.org/news_results.asp?LanguageID=1&FileID=1111&ZoneID=7&FileCategory=50 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2019-05-09 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20071013200339/http://www.ilga.org/news_results.asp?LanguageID=1&FileID=1111&ZoneID=7&FileCategory=50 |arkivdato=2007-10-13 }}</ref> Irana eksa prezidanto [[Mahmud Ahmadineĵad|Mahmoud Ahmadineĵad]], dum lia parolado en 2007 en [[Universitato Kolumbio]], asertis, ke en Irano ne estas gejaj homoj. Tamen, la verŝajna kialo estas, ke ili kaŝas sin pro timo de registara sankcio aŭ malakcepto de iliaj familianoj.<ref>{{Citaĵo el novaĵo|url=https://www.nytimes.com/2007/09/30/world/middleeast/30gays.html|titolo=Despite Denials, Gays Insist They Exist, if Quietly, in Iran|alirdato=1a de oktobro 2007|familia nomo=Fathi|persona nomo=Nazila|dato=30a de septembro 2007|eldoninto=New York Times}}</ref><ref>Nahavandi and Bomati, illustration opposite p.162</ref> ==== Antaŭ-islama periodo ==== [[Dosiero:Portrait de Shah Abbas Ier et son page - MAO 494 - v5.jpg|eta|left | [[Ŝaho]] [[Abaso la Granda|Abaso]] de [[Persa Imperio|Persio]] kun knabo, 1627.]] En antikva [[Sumero]], aro de pastroj konataj kiel [[galao]]j, laboris en la temploj de la diino [[Inano|Inanna]], kie ili plenumis elegiojn kaj lamentojn.<ref name="Leick">{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=WKoWblE4pd0C&pg=PA64#v=onepage|titolo=Sex and Eroticism in Mesopotamian Literature|familia nomo=Leick|persona nomo=Gwendolyn|originjaro=1994|jaro=2013|loko=New York City, New York|eldoninto=Routledge|ISBN=978-1-134-92074-7|referenco=harv}}</ref> 285 [[galao]]j alprenis inajn nomojn, parolis en la [[Sumera lingvo|eme-sal]] dialekto, kiu tradicie rezerviĝis por virinoj, kaj ŝajne okupiĝis pri samseksemaj seksrilatoj.<ref name="Roscoe">{{Cite book|last1=Roscoe|first1=Will|last2=Murray|first2=Stephen O.|date=1997|title=Islamic Homosexualities: Culture, History, and Literature|location=New York City, New York|publisher=New York University Press|isbn=0-8147-7467-9|url=https://books.google.com/books?id=6Zw-AAAAQBAJ&pg=PA65&lpg=PA65#v=onepage&q=Gordon%201959%20gala|pages=65–66|ref=harv}}</ref> La sumeria signo por galao estis ligilo de la signoj por "peniso" kaj "anuso".<ref name="Roscoe"/> Sumeria proverbo diras: "Kiam la galavesto forviŝis sian azenon [li diris]," Mi ne devas veki tion, kio apartenas al mia amatino [t.e. Inanna]<ref name="Roscoe"/> de la diino [[Iŝtar]] (ekvivalenta al la [[Ŝemida lingvaro|ŝemida]] orienta [[Inano|Inana]]), kiu vestis sin per ina vestaĵo kaj faris armilajn dancojn en la temploj de [[Iŝtar]]. Pluraj akadaj proverboj ŝajnas sugesti, ke ili eble ankaŭ partoprenis samsekseman interrilaton.<ref name="Roscoe"/> En antikva [[Asirio]], samseksemo ĉeestis kaj oftis kiel komunaĵo; ĝi ankaŭ ne estis malpermesita, kondamnita, nek rigardata kiel malmorala aŭ malorda. Kelkaj religiaj tekstoj enhavas preĝojn por diaj benoj pri samseksemaj rilatoj.<ref>Gay Rights Or Wrongs: A Christian's Guide to Homosexual Issues and Ministry, by Mike Mazzalonga, 1996, p.11</ref><ref>The Nature Of Homosexuality, Erik Holland, paĝo 334, 2004</ref> La Almanako de Sorĉoj enhavis preĝojn, kiuj favoris egale la amon de viro por virino, de virino por viro, kaj de viro por viro.<ref>Pritchard, p. 181.</ref> En la [[Granda Irano]], samseksemo kaj gejerotikaj esprimoj estis tolerataj en multaj publikaj lokoj, de monaĥejoj kaj seminarioj ĝis tavernoj, militaj tendaroj, banĉambroj kaj kafejoj. En la frua [[Safavidoj|Safavida dinastio]] (1501-1723), viraj domoj de prostituado estis laŭleĝe agnoskitaj kaj pagis impostojn. Kelkaj kleruloj argumentas, ke ekzistas ekzemploj de samseksema amo en antikva literaturo, kiel en la [[Mezopotamia mitologio|mezopotamia]] Epopeo de [[Gilgameŝ]], same kiel en la [[Biblio|biblia rakonto]] pri [[Davido kaj Jonatano]]. En la [[Epopeo pri Gilgameŝ]], kelkaj rilatoj inter la ĉefrolulo Gilgameŝ kaj la [[Enkidu]] estis viditaj de iuj kiel samseksemaj. Simile, la amo de Davido al Jonatano estas "pli granda ol la amo de virinoj.<ref>{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=JrpU6O3VnawC&lpg=PP1&pg=PP1#v=onepage|titolo=Homosexuality in the Ancient World|familia nomo=Dynes|persona nomo=Wayne|jaro=1992|ĉapitro=Introduction|eldoninto=Garland Publishing|ISBN=978-0-8153-0546-0|paĝoj=vii–xv}}</ref><ref>{{Citaĵo el libro|titolo=Parallels between The Gilgamesh Epic and Plato's Symposium|familia nomo=Held|persona nomo=George F.|jaro=183|paĝoj=199–207|redaktinto=Wayne R. Dynes & Stephen Donaldson}}</ref><ref>{{Citaĵo el libro|titolo=A Note on an Overlooked Word-Play in the Akkadian Gilgamesh|familia nomo=Kilmer|persona nomo=Anne Draffkorn|jaro=1992|eldoninto=Garland Publishing, Inc.|paĝo=264|redaktinto=Wayne R. Dynes and Stephen Donaldson}}</ref><ref>{{Citaĵo el libro|titolo=What Can the Gilgamesh Myth Tell Us about Religion and the View of Humanity in Mesopotamia?|familia nomo=Thorbjørnsrud|persona nomo=Berit|jaro=1992|eldoninto=Garland Publishing, Inc.|paĝo=452}}</ref> === Suda Pacifiko === En multaj socioj de [[Melanezio]], precipe en [[Papuo-Nov-Gvineo]], samseksaj rilatoj estis integra parto de la kulturo ĝis la mezo de la 1900-aj jaroj. La [[etoroj]] kaj [[marindoj]], ekzemple, konsideras la aliseksemon kiel pekema kaj okazigis samseksemon anstataŭe. En multaj tradiciaj melaneziaj kulturoj antaŭpubera knabo estus parigita kun pli aĝa adoleskanto, kiu fariĝus lia mentoro kaj kiu "inseminus" lin (buŝe, anuse, depende de la tribo) dum kelkaj jaroj por la plej junaj. Multaj melaneziaj socioj, tamen, fariĝis malamikaj al samseksaj rilatoj ekde la enkonduko de [[kristanismo]] fare de eŭropaj misiistoj.<ref name=melanesia>{{citation |title=Ritualized Homosexuality in Melanesia |first=Gilbert H. |last=Herdt |year=1984 |publisher=University of California Press |isbn=0-520-08096-3 |pages=128–136}}</ref> == Sekseco kaj identeco == [[Dosiero:Men kissing1.jpg|dekstra|eta|Du viroj kisas unu la alian en [[Londono]] (2011)]] === Konduto kaj deziro === La [[Usona Asocio pri Psikologio|Usona Psikologia Asocio]], la [[Usona Asocio pri Psikiatrio|Usona Psikiatria Asocio]], kaj la [[Nacia Asocio de Socialaj Laboristoj]] identigas [[Seksa orientiĝo|seksan orientiĝon]] kiel "ne nur personan trajton, kiu povas esti difinita izolite. Pli bone dirite, la seksa orientiĝo de iu persono difinas la universon de personoj kun kiuj plej probable trovos la kontentigajn kaj plaĉigajn rilatojn": {{Citaĵo|Seksa orientiĝo estas kutime diskutita kiel karaktero de la individuo, kiel biologia sekso, [[Genra identeco|seksa identeco]] aŭ aĝo. Ĉi tiu perspektivo estas nekompleta ĉar seksa orientiĝo estas ĉiam difinita rilate terminojn kaj nepre rilatas al aliaj individuoj. Seksa agoj kaj romantikaj altiroj estas konsiderataj samseksemaj aŭ aliseksemaj laŭ la biologia sekso de la individuoj implikitaj en ili, rilate al ĝi. Efektive, estas per agado, aŭ dezirado agi, kun alia persono, ke individuoj esprimas sian malgejan seksecon, samseksemon aŭ bisekson. Ĉi tio inkludas agojn tiel simplaj kiel teni manojn kun aŭ kisi al alia persono. Tiel, [[seksa orientiĝo]] estas integre ligita al la intimaj personaj rilatoj, kiujn homoj formas kun aliaj, por renkonti siajn profundajn sentojn de amo, korinklino kaj intimeco. Krom [[Sekseco|seksa konduto]], ĉi tiuj interligoj inkluzivas neesperan fizikan amon inter partneroj, komunaj celoj kaj valoroj, reciproka subteno kaj daŭra sindevontigo."}} La [[Kinsey-skalo ]], ankaŭ nomata ''skalo de geja-aliseksema taksado'', ĝi provas priskribi seksan historion aŭ epizodojn de homoj laŭ difinita tempo.<ref name="kinsey">{{Citaĵo el la reto|url=http://www.kinseyinstitute.org/research/ak-hhscale.html|titolo=Kinsey's Heterosexual-Homosexual Rating Scale|alirdato=8a de septembro 2011|eldoninto=The [[Kinsey Institute]]|arkivurl=https://web.archive.org/web/20160510163753/http://www.kinseyinstitute.org/research/ak-hhscale.html|arkivdato=2016-05-10}}</ref> Ĝi uzas skalon de 0, kiu signifas ekskluzive aliseksema, al 6, signifante ekskluzive samseksema. Kaj en la Viraj kaj Virinaj volumoj de la [[Kinsey-raporto]]j, aldona grado, listigita kiel "X", estis interpretita de akademianoj por indiki seksecon.<ref name="Stange">{{Cite book|author1=Mary Zeiss Stange|author2= Carol K. Oyster|author3= Jane E. Sloan |title = Encyclopedia of Women in Today's World|ISBN = 1-4129-7685-5 |publisher=Sage Pubns|year=2011|page=2016|accessdate=17an de decembro 2011|url=https://books.google.com/books?id=bOkPjFQoBj8C&pg=PA158&sqi=2#v=onepage}}</ref> === Seksorientita identeco kaj seksa flueco === Ofte, [[seksa orientiĝo]] kaj seksa orientiĝo-identeco ne distingiĝas, kio povas efiki precize taksi seksan identecon kaj sendepende de tio, ĉu [[seksa orientiĝo]] povas ŝanĝiĝi; seksa orientiĝo-identeco povas ŝanĝiĝi dum la vivo de individuo, kaj eble ne konformiĝas kun la [[Sekso|biologia sekso]], [[seksa konduto]] aŭ reala [[seksa orientiĝo]].<ref name="Sinclair">Sinclair, Karen, About Whoever: The Social Imprint on Identity and Orientation, NY, 2013 {{ISBN|9780981450513}}</ref><ref>{{Cite book| last1 = Rosario | first1 = M. | last2 = Schrimshaw | first2 = E. | last3 = Hunter | first3 = J. |last4 = Braun | first4 = L. | year = 2006 | title = Sexual identity development among lesbian, gay, and bisexual youths: Consistency and change over time | url = | journal = Journal of Sex Research | volume = 43 | issue = 1| pages = 46–58 | doi=10.1080/00224490609552298| pmc = 3215279 }}</ref><ref name="Concordance/discordance in SO">{{Cite book|first=Michael W.|last=Ross|author2=Essien, E. James |author3=Williams, Mark L. |author4= Fernandez-Esquer, Maria Eugenia. |title=Concordance Between Sexual Behavior and Sexual Identity in Street Outreach Samples of Four Racial/Ethnic Groups|publisher=American Sexually Transmitted Diseases Association|year=2003|pmid=12567166|journal=Sexually Transmitted Diseases|volume=30|issue=2|pages=110–113|doi=10.1097/00007435-200302000-00003}}</ref> Dum la Centro por Dependeco kaj Mensa Sano kaj [[Usona Asocio pri Psikiatrio|Usona Psikiatria Asocio]] deklaras, ke seksa orientiĝo estas denaska, kontinua aŭ fiksita dum iliaj vivoj por iuj homoj, sed estas flua aŭ ŝanĝiĝas dum la tempo por aliaj,<ref>{{Cite web |title=Question A2: Sexual orientation |url=http://knowledgex.camh.net/amhspecialists/Screening_Assessment/assessment/ARQ2/Pages/arq2_question_a2.aspx |publisher=Centre for Addiction and Mental Health |accessdate=3an de februaro 2015 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20141228033920/http://knowledgex.camh.net/amhspecialists/Screening_Assessment/assessment/ARQ2/Pages/arq2_question_a2.aspx |archivedate=28an de decembro 2014 |df=dmy-all |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2019-05-09 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20141228033920/http://knowledgex.camh.net/amhspecialists/Screening_Assessment/assessment/ARQ2/Pages/arq2_question_a2.aspx |arkivdato=2014-12-28 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20141228033920/http://knowledgex.camh.net/amhspecialists/Screening_Assessment/assessment/ARQ2/Pages/arq2_question_a2.aspx |date=2014-12-28 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://knowledgex.camh.net/amhspecialists/Screening_Assessment/assessment/ARQ2/Pages/arq2_question_a2.aspx |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2019-05-09 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20141228033920/http://knowledgex.camh.net/amhspecialists/Screening_Assessment/assessment/ARQ2/Pages/arq2_question_a2.aspx |arkivdato=2014-12-28 }}</ref><ref name="What is">[http://www.psychiatry.org/lgbt-sexual-orientation "LGBT-Sexual Orientation: What is Sexual Orientation?"] Alirita la 9an de aprilo 2015</ref> la [[Usona Asocio pri Psikologio|Usona Psikologia Asocio]] distingas inter [[seksa orientiĝo]] (denaska emo) kaj [[identeco]] de seksa orientiĝo (kiu eble ŝanĝiĝos je iu ajn punkto en la vivo de persono).<ref>{{Citaĵo el libro|url=http://www.apa.org/pi/lgbc/publications/therapeutic-response.pdf|titolo=Appropriate Therapeutic Responses to Sexual Orientation|alirdato=3a de februaro 2015|dato=2009|eldoninto=[[Usona Asocio pri Psikologio]]|paĝoj=63, 86}}</ref> === Samseksaj rilatoj === [[Dosiero:Love play in China.jpg|eta|left | ''Junuloj trinkas teon, legas poezion kaj seksumas''<br /> [[dinastio Qing]] (ĉ. 18–19 jc.); Kinsey-Instituto, Bloomington, Indiana]] Homoj kun [[Gejo|samseksa orientiĝo]] povas esprimi sian [[sekseco]]n en diversaj manieroj, kaj povas, aŭ ne, esprimi ĝin per siaj kondutoj.<ref name=apahelp /> Multaj havas seksajn rilatojn ĉefe kun homoj de sia propra seksa identeco, kvankam iuj havas seksajn rilatojn kun tiuj de la kontraŭa sekso, ambaŭseksemaj rilatoj aŭ neniaj rilatoj ([[fraŭleco]]).<ref name=apahelp/> La datumoj prenitaj el la enketoj indikas, ke inter 40% kaj 60% el gejaj viroj kaj inter 45% kaj 80% el lesboj estas nuntempe engaĝitaj en [[Romantika amo|romantika rilato]]<ref name=aparesolution>{{Cite web|title=Resolution on Sexual Orientation and Marriage – Research Summary |url=http://www.apa.org/about/policy/gay-marriage.pdf |publisher=[[Usona Asocio pri Psikologio]] |accessdate=4an de oktobro 2012 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130603131046/http://www.apa.org/about/policy/gay-marriage.pdf |archivedate=3an de junio 2013 }}</ref>. La enketo-datenoj ankaŭ indikas, ke inter 18% kaj 28% el gejaj paroj kaj inter 8% kaj 21% el lesbaj paroj en Usono estis kune dek aŭ pli da jaroj.<ref name=aparesolution/> Studoj trovis samseksajn kaj aliseksajn parojn ekvivalentaj unu al la alia en mezuroj de kontentigo kaj sindevigo en rilatoj,<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.eurekalert.org/pub_releases/2008-01/apa-elo011708.php|titolo=Relationship Satisfaction and Commitment|alirdato=24a de aŭgusto 2010|dato=22a de januaro 2008|eldoninto=Eurekalert.org|arkivurl=https://web.archive.org/web/20150919044541/http://www.eurekalert.org/pub_releases/2008-01/apa-elo011708.php|arkivdato=2015-09-19}}</ref><ref name=Duffy>{{Cite book|doi=10.1300/J082v12n02_01|title=Satisfaction and commitment in homosexual and heterosexual relationships|journal=Journal of Homosexuality|year=1985|first=S.M/|last=Duffy|author2=C.E. Rusbult|volume=12|issue=2|pages=1–23|url=http://www.labmeeting.com/paper/17688909/duffy-rusbult-1985-satisfaction-and-commitment-in-homosexual-and-heterosexual-relationships|accessdate=29an de julio 2009|pmid=3835198|ref=harv|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2019-05-09|arkivurl=https://web.archive.org/web/20171019190212/http://www.labmeeting.com/paper/17688909/duffy-rusbult-1985-satisfaction-and-commitment-in-homosexual-and-heterosexual-relationships|arkivdato=2017-10-19}} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.labmeeting.com/paper/17688909/duffy-rusbult-1985-satisfaction-and-commitment-in-homosexual-and-heterosexual-relationships |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2019-05-09 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20171019190212/http://www.labmeeting.com/paper/17688909/duffy-rusbult-1985-satisfaction-and-commitment-in-homosexual-and-heterosexual-relationships |arkivdato=2017-10-19 }}</ref><ref name=Baccman>{{Cite book|title=Expectations of romantic relationships: A comparison between homosexual and heterosexual men with regard to Baxter's criteria|journal=Social Behavior and Personality|year=1999|first=Baccman|last=Charlotte|author2=Per Folkesson|author3= Torsten Norlander|url=http://www.sbp-journal.com/index.php/sbp/article/view/976|accessdate=4an de oktobro 2012|ref=harv}}</ref> ke aĝo kaj sekso estas pli fidindaj ol seksa orientiĝo kiel antaŭdirilo de kontento kaj devontigo al rilato, kaj ke homoj kiuj estas [[Aliseksemo|aliseksemaj]] aŭ samseksemaj kunhavas kompareblajn esperojn kaj idealojn rilate al romantikaj rilatoj. Historie, [[anusa seksumado]] estis populare asociita kun viraj samseksemuloj. Multaj [[viroj kiuj seksumas kun viroj]], aliflanke, ne okupiĝas pri anusa seksumado, kaj eble okupiĝas pri [[buŝa seksumado]], [[seksfrotado]], aŭ [[reciproka masturbado]] anstataŭe.<ref>{{Cite book|author1=Kaye Wellings|author2=Kirstin Mitchell|author3= Martine Collumbien|title=Sexual Health: A Public Health Perspective|isbn = 978-0335244812|publisher= McGraw-Hill International |year=2012|page=91|accessdate=Aŭgusto 29, 2013|url=https://books.google.com/books?id=ZKveuj7dLd4C&pg=PA91}}</ref><ref>{{Cite web|title=Not all gay men have anal sex|publisher=Go Ask Alice!|date=Junio 13, 2008|accessdate=Aŭgusto 19, 2015|url=http://goaskalice.columbia.edu/not-all-gay-men-have-anal-sex|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2019-05-10|arkivurl=https://web.archive.org/web/20150706220546/http://goaskalice.columbia.edu/not-all-gay-men-have-anal-sex|arkivdato=2015-07-06}} {{Citaĵo el la reto |url=http://goaskalice.columbia.edu/not-all-gay-men-have-anal-sex |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2019-05-10 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20150706220546/http://goaskalice.columbia.edu/not-all-gay-men-have-anal-sex |arkivdato=2015-07-06 }}</ref><ref>{{cite book | last1 = Goldstone| first1 =Stephen E. | last2 = Welton| first2 = Mark L.| year = 2004 | title = Sexually Transmitted Diseases of the Colon, Rectum, and Anus| journal = Clin Colon Rectal Surg | volume = 17 | issue = 4 | pages = 235–239| doi = 10.1055/s-2004-836944| pmc=2780055 | pmid=20011265}}</ref><ref>{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/?id=LPyhsuVbUlAC&pg=PA139&dq=en#v=onepage&q&f=false|titolo=Gay Perspective: Things Our Homosexuality Tells Us about the Nature of God & the Universe|alirdato=Februaro 12 2011|aŭtoro=Edwin Clark Johnson, Toby Johnson|jaro=2008|eldoninto=Lethe Press|ISBN=978-1-59021-015-4|paĝo=139}}</ref> Gejoj ankaŭ povas okupiĝi pri malsamaj formoj de buŝa seksumado, kiel ekzemple [[midzado]], [[skrotlekado]] kaj [[anuslekado]]. Dum enreta enketo de 18.000 viroj kiuj seksumas kun viroj en Eŭropo "montris ke buŝa seksumado estis plej ofte praktikita, sekvata de reciproka masturbado, kun anusa koito triavice. "Enketo de ''The Journal of Sexual Medicine'' (2011) trovis similajn rezultojn por usonaj gejaj kaj ambaŭseksemaj viroj. Buŝa kisado al paro (74,5%), buŝa seksumado (72,7%) kaj masturbado kun partnero (68,4%) estis la tri plej oftaj kondutoj, kun 63.2% de la speco mem-raportante kvin al naŭ seksajn kondutojn. Inter viroj, kiuj seksumas kun aliaj viroj, la penetranta partnero povas esti aludata kiel ''aktiva'', kaj la penetrata, povas esti nomata ''pasiva'', kaj tiuj, kiuj ĝuas ĉiujn rolojn, povas esti nomataj kiel ''multflankaj''. Plezuro, doloro, aŭ ambaŭ povas akompani anusan seksumadon. Dum la nervaj finaĵoj en la anuso povas provizi plezurajn sentojn, [[orgasmo]] povas esti atingita per akceptema anusa penetrado per nerekta stimulo de la prostato.<ref>{{Cite web|title=The male hot spot — Massaging the prostate|publisher=Go Ask Alice!|date=Aprilo 1, 2011|accessdate=Aprilo 21, 2010|url=http://goaskalice.columbia.edu/male-hot-spot-massaging-prostate|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2019-05-10|arkivurl=https://web.archive.org/web/20150729172510/http://goaskalice.columbia.edu/male-hot-spot-massaging-prostate|arkivdato=2015-07-29}} {{Citaĵo el la reto |url=http://goaskalice.columbia.edu/male-hot-spot-massaging-prostate |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2019-05-10 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20150729172510/http://goaskalice.columbia.edu/male-hot-spot-massaging-prostate |arkivdato=2015-07-29 }}</ref><ref>{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=d58z5hgQ2gsC&pg=PT153|titolo=Human Sexuality: From Cells to Society|alirdato=Septembro 17 2012|familia nomo=Rosenthal|persona nomo=Martha|jaro=2012|eldoninto=Cengage Learning|ISBN=978-0618755714|paĝoj=133–135}}</ref><ref>{{Cite book|title=The Orgasm Answer Guide|isbn = 978-0-8018-9396-4|publisher=[[JHU Press]]|year=2009|pages=108–109|accessdate=Novembro 6, 2011|url=https://books.google.com/books?id=Kkts3AX9QVAC&pg=PA108|author1=Komisaruk, Barry R. |author2=Whipple, Beverly |author3=Nasserzadeh, Sara |author4=Beyer-Flores, Carlos }}</ref>. === Elŝrankiĝo === [[Dosiero:Karl Heinrich Ulrichs.jpg|eta|La advokato por gejaj rajtoj de la 19-a jarcento [[Karl Heinrich Ulrichs]] enkondukis la ideon pri ''coming out of the closet'' (elŝrankiĝi) kiel simbolo de emancipiĝo.<ref>{{Citaĵo el novaĵo|url=http://content.time.com/time/world/article/0,8599,1875032,00.html|titolo=Iceland Picks the World's First Openly Gay PM|alirdato=13a de novembro 2013|aŭtoro=Moody, Jonas|dato=30a de januaro 2009|verkaĵo=TIME}}</ref>]] ''Elirado de la ŝranko'' aŭ ''[[elŝrankiĝo]]'' estas frazo rilata al onia malkaŝo de la [[seksa orientiĝo]] aŭ [[genra identeco]], kaj estas priskribita kaj spertita kiel psikologia procezo aŭ vojaĝo.<ref name="Coming Out: A Journey">{{Citaĵo el la reto|url=http://utahpridecenter.org/index.php?option=com_content&task=view&id=25&Itemid=44|titolo=Coming Out: A Journey|alirdato=22an de julio 2012|eldoninto=Utahpridecenter.org|arkivurl=https://web.archive.org/web/20150924194203/http://www.utahpridecenter.org/index.php?option=com_content&task=view&id=25&Itemid=44|arkivdato=2015-09-24}}</ref> Ĝenerale, la elŝrankiĝo estas priskribita en tri fazoj. La unua fazo estas la "koni sin mem", kaj la realigo aperas, ke oni estas malfermita al samseksaj rilatoj. Ĉi tio ofte estas priskribita kiel interna eliro. La dua fazo implikas onian decidon veni al aliaj, ekz. [[familio]], [[Amikeco|amikoj]] aŭ [[kolego]]j. La tria fazo pli ĝenerale engaĝas vivi malkaŝe kiel [[GLAT|GLATa persono]].<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.apa.org/pi/lgbc/publications/justthefacts.html|titolo=Just the Facts About Sexual Orientation & Youth: A Primer for Principals, Educators and School Personnel|alirdato=28a de aŭgusto 2007|jaro=1999|eldoninto=American Academy of Pediatrics, American Counseling Association, American Association of School Administrators, [[Usona Federacio de Instruistoj]], [[Usona Asocio pri Psikologio]], American School Health Association, The Interfaith Alliance, National Association of School Psychologists, National Association of Social Workers, [[Usona Nacia Eduka Asocio]] |arkivurl=https://web.archive.org/web/20070807205013/http://www.apa.org/pi/lgbc/publications/justthefacts.html|arkivdato=7a de aŭgusto 2007}}</ref> En Usono hodiaŭ homoj ofte elŝrankiĝas dum mezlernejo aŭ gimnazio. Je ĉi tiu aĝo, ili eble ne fidas aŭ petas helpon de aliaj, precipe kiam ilia orientiĝo ne estas akceptita en la socio. Foje iliaj propraj familioj eĉ ne estas informitaj.<ref name=biasfreeusage>{{citation |title=The Dictionary of Bias-Free Usage: A Guide to Nondiscriminatory Language |last=Maggio |first=Rosalie |year=1991 |publisher=Oryx Press |isbn=0-89774-653-8 |page=208}}</ref> Laŭ Rosario, Schrimshaw, Hunter, Braun (2006), "la disvolvo de seksa identeco lesba, geja aŭ ambaŭseksema estas kompleksa kaj ofte malfacila procezo. Male al membroj de aliaj minoritataj grupoj (ekz. etnaj kaj rasaj malplimultoj) ), plej multaj Glat-anoj ne kreskas en komunumo de similuloj, de kiuj ili lernas pri sia identeco kaj kiuj plifortigas kaj subtenas tiun identecon. Prefere, GLAT-anoj ofte kreskas en komunumoj, kiuj estas aŭ nesciantaj aŭ malkaŝe malamikaj al samseksemo.<ref name=glbtqouting>{{citation |last=Neumann |first=Caryn E |url=http://www.glbtq.com/social-sciences/outing.html |title=Outing |year=2004 |periodical=glbtq.com |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070609220520/http://www.glbtq.com/social-sciences/outing.html |archivedate=9 June 2007 |df= |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2019-05-09 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20070609220520/http://www.glbtq.com/social-sciences/outing.html |arkivdato=2007-06-09 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.glbtq.com/social-sciences/outing.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2019-05-09 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20070609220520/http://www.glbtq.com/social-sciences/outing.html |arkivdato=2007-06-09 }}</ref> Elŝrankiĝo estas la praktiko malkaŝi publike la seksan orientiĝon de fermita persono. Famaj politikistoj, famuloj, militistaj homoj, kaj pastroj membroj estas senlimaj, kun motivoj kiuj iras de malico ĝis politikaj aŭ moralaj kredoj. Multaj komentistoj tute kontraŭas la praktikon, dum kelkaj kuraĝigas ekskursajn publikajn figurojn, kiuj uzas siajn influojn por damaĝi aliajn gejojn.<ref name=statesmanouting>{{citation |url=http://www.newstatesman.com/life-and-society/2007/04/human-rights-gay-outing-outed |title=Outing hypocrites is justified |first=Peter |last=Tatchell |date=23an de aprilo 2007 |accessdate=4an de majo 2007 |periodical= [[New Statesman]]}}</ref> Observata ĉiujare la [[11-a de oktobro|11-an de oktobro]] de membroj de la GLATaj komunumoj kaj iliaj rektaj aliancanoj, la'' Nacia Tago por Elŝrankiĝo'' estas ekster civitana konscio por eliri kaj diskuti pri GLAT-aj problemoj inter la ĝenerala popolo por doni konatan vizaĝon al la Movado de GLATaj rajtoj.<ref>{{cite web | title = History of National Coming Out Day | publisher = Human Rights Campaign | url = http://www.hrc.org/issues/3338.htm | doi = | accessdate = 2008-10-17 | deadurl = yes | archiveurl = https://web.archive.org/web/20081012081415/http://www.hrc.org/issues/3338.htm | archivedate = 2008-10-12 | titolo = Arkivita kopio | alirdato = 2019-05-10 | arkivurl = https://web.archive.org/web/20081012081415/http://www.hrc.org/issues/3338.htm | arkivdato = 2008-10-12 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20081012081415/http://www.hrc.org/issues/3338.htm |date=2008-10-12 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.hrc.org/issues/3338.htm |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2019-05-10 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20081012081415/http://www.hrc.org/issues/3338.htm |arkivdato=2008-10-12 }}</ref> Ĉi tiu tago estis la inspiro por ekhavi GLAT-an Monaton en [[Usono]] en oktobro. La tago estis fondita en 1988, de Robert Eichberg, lia partnero William Gamble, kaj Jean O'Leary por festi la Duan Nacian Marŝon al [[Vaŝingtono]] pri Lesbaj kaj Gejaj Rajtoj jaron antaŭe, en kiu 500,000 homoj marŝis kontraŭ Vaŝingtona registaro, por geja kaj lesba egaleco. En Usono, la Kampanjo pri [[Homaj rajtoj|Homaj Rajtoj]] administras la eventon sub la Nacia Elŝrankiĝa Projekto, ofertante rimedojn al GLATaj individuoj, paroj, gepatroj kaj infanoj, same kiel al rektaj amikoj kaj parencoj, por antaŭenigi konscion pri GLATaj familioj vivantaj honeste kaj malferme. Candace Gingrich iĝis la reprezentanto de la tago en aprilo 1995. Kvankam ankoraŭ nomata "Nacia Tago," oni observas ĝin en [[Kanado]], [[Germanio]], [[Nederlando]] kaj [[Svislando]] ankaŭ la 11-an de oktobro, kaj en [[Unuiĝinta Reĝlando|Britio]] la [[12-a de oktobro|12-an de oktobro]]. === Lesbaj rakontoj kaj konscio pri seksa orientiĝo === [[Dosiero:Lautrec in bed 1893.jpg|eta|left | ''[[La Lito]]'', 1892, [[Musée d'Orsay]], de [[Henri de Toulouse-Lautrec]] (1893). La pariza artisto ligis lesbanismon kaj prostituadon por siaj verkoj]] Lesbaninoj ofte spertas sian seksecon malsame al gejaj viroj, kaj havas malsamajn komprenojn pri [[etiologio]] de tiuj derivitaj de studoj enfokusigitaj plejparte al viroj. Por informoj pri ina gejeco, vidu [[Lesbanino]].<ref name="Hite-Rpt">Shere Hite, ''The Hite Report: A Nationwide Study of Female Sexuality'' (N.Y.: Seven Stories Press, 2004 ed. pbk. <nowiki>[</nowiki>1st printing?<nowiki>]</nowiki> © 1976, 1981, 2004), pp. 325–328 & 330 ({{ISBN|1-58322-569-2}}).</ref> En usona poŝta enketo de [[Shere Hite]] de la 1970-aj jaroj, lesbaninoj mem-raportis siajn kialojn por esti lesbaj. Ĉi tiu estas la ununura grava esplorado pri ina sekseco, kiu esploris kiel virinoj komprenas esti samseksemaj ekde Kinsey en 1953. La esploroj donis informojn pri ĝenerala kompreno de virinoj pri lesbaj rilatoj kaj ilia seksa orientiĝo. Virinoj donis diversajn kialojn por preferi seksajn rilatojn kun virinoj al seksaj rilatoj kun viroj, inkluzive trovante virinojn pli sentemajn al bezonoj de aliaj homoj.<ref name="Jules">{{Cite news| url=https://www.theguardian.com/lifeandstyle/2009/jan/30/women-gayrights | work=The Guardian | location=London | title=My sexual revolution | first=Julie | last=Bindel | date=30an de januaro 2009 | accessdate=4an de majo 2010}}</ref> De kiam Hite efektivigis sian studon, ŝi agnoskis, ke kelkaj virinoj eble elektis la politikan identecon de lesbanino. [[Julie Bindel]], brita ĵurnalisto, reasertis, ke "politika [[lesbanismo]] daŭre sentas sin en ĝi, ĉar ĝi plifortigas la ideon, ke sekseco estas elekto, kaj ni ne estas destinitaj al specifa sorto pro niaj kromosomoj." === Genra identeco === [[Dosiero:TransgenreatParis2005.JPG|eta|Transgenra aktivulino en transgenrula manifestacio en [[Parizo]], 2005]] Verkistoj de la frua [[20-a jarcento]] pri samseksa orientiĝo kutime komprenis, ke ĝi estas nepre ligita al la propra sekso de la individuo. Ekzemple, oni pensis, ke tipa ina persono, allogita de inaj korpoj, havus virajn atributojn, kaj inverse. Tamen, ĉi tiu kompreno kiel seksa inversigo estis pridisputata tiutempe, kaj tra la dua duono de la [[20-a jarcento]], [[genra identeco]] ĉiam pli vidiĝis kiel fenomeno diferenca de [[seksa orientiĝo]].<ref>Minton, H. L. (1986). ''Femininity in men and masculinity in women: American psychiatry and psychology portray homosexuality in the 1930s'', Journal of Homosexuality, 13(1), 1–21.<br /><br />*Terry, J. (1999). ''An American obsession: Science, medicine, and homosexuality in modern society.'' Chicago: University of Chicago Press</ref> [[Transgenrulo]]j kaj [[cisgenrulo]]j povas esti allogataj de viroj, virinoj aŭ ambaŭ, kvankam la superregado de malsamaj seksaj orientiĝoj estas tre malsama en ĉi tiuj du komunumoj. Individua samseksema, aliseksema aŭ ambaŭseksema persono povas esti vira, ina aŭ [[Androgeno|androgena]], kaj krome multaj membroj kaj subtenantoj de lesbaj kaj gejaj komunumoj nun vidas la "seks-konforman gejecon" kaj la "seks-nekonforman samseksemon" kiel negativajn stereotipojn. Tamen, studoj de J. Michael Bailey kaj K.J. Zucker trovis, ke la plimulto de gejaj viroj kaj lesbaninoj raportas, ke ili estas malkonformaj pri seksuloj dum la infanaĝo.<ref>J. Michael Bailey, Zucker, K.J. (1995), ''Childhood sex-typed behavior and sexual orientation: a conceptual analysis and quantitative review.'' Developmental Psychology 31(1):43</ref> Ekzistas pluraj teorioj pri kiel kaj kiam genra identeco formiĝas, kaj studado de la temo estas malfacila ĉar infanoj manko de lingvo postulas esploristojn fari supozojn de nerekta indico. John Money sugestis, ke infanoj povus konsciiĝi kaj doni iom da signifo al sekso jam de 18 monatoj ĝis du jaroj; Lawrence Kohlberg argumentas, ke [[genra identeco]] ne formiĝas ĝis la aĝo de tri jaroj. Estas vaste konsentite, ke kerna seksa identeco estas firme formita de aĝo tri. Ĉe tiu punkto, infanoj povas fari firmajn asertojn pri sia sekso kaj emas elekti agadojn kaj ludilojn, kiujn oni konsideras taŭgaj por sia sekso (kiel [[pupo]]j kaj [[pentrado]] por knabinoj, kaj ludpafiloj kaj ĉaretoj por knaboj). == Demografio == [[Dosiero:Tim Cook 2009 cropped.jpg|eta|maldekstra|altdekstre|En oktobro 2014, [[Tim Cook]], estro de [[Apple]], iĝis la unua el la [[Fortune 500]] kiu elŝrankiĝis publike.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.nbcnews.com/watch/nightly-news/apple-s-tim-cook-is-first-fortune-500-to-come-out-as-gay-350111811811|titolo=Apple's CEO Tim Cook Is First Fortune 500 to Come Out as Gay|alirdato=6a de novembro 2014|dato=31 de outubro de 2014|eldoninto=NBC News}}</ref>]] Fidindaj datumoj pri la grandeco de geja kaj lesba loĝantaro valoras je informado de publikaj politikoj. Ekzemple, demografio helpus kalkuli la kostojn kaj profitojn de [[registrita partnereco|hejmaj partneraj avantaĝoj]], la efikon de laŭleĝigado de [[Infanadoptado de samseksaj paroj|geja adopto]], kaj la efikon de la uson-armea politiko ''[[Don't ask, don't tell]]''<ref name=black>{{cite book | last1 = Black | first1 = Dan | last2 = Gates | first2 = Gary | last3 = Sanders | first3 = Seth | last4 = Taylor | first4 = Lowell | year = 2000 | title = Demographics of the Gay and Lesbian Population in the United States: Evidence from Available Systematic Data Sources | url = | journal = Demography | volume = 37 | issue = 2| pages = 139–154 | doi=10.2307/2648117 | pmid=10836173}}</ref>. Krome, scio pri la grandeco de la "geja kaj lesba loĝantaro" promesas helpi sociajn sciencistojn kompreni ampleksan gamon de gravaj demandoj, demandoj pri la ĝenerala naturo de labormerkataj elektoj, akumulado de homaj rimedoj, fakado pri domanaroj,.<ref name=black/> diskriminacio kaj decidoj pri geografia loko." <ref>{{Cite web|url = http://www.nbcnews.com/watch/nightly-news/apple-s-tim-cook-is-first-fortune-500-to-come-out-as-gay-350111811811|title = Apple's CEO Tim Cook Is First Fortune 500 to Come Out as Gay|publisher = NBC News|date = 31an de oktobro 2014|accessdate = 6an de novembro 2014|website = www.nbcnews.com}}</ref> Mezuri la superecon de samseksemo prezentas malfacilaĵojn.<ref name=black/> Estas necese konsideri la mezurajn kriteriojn uzatajn, la elirpunktojn kaj la tempoperiodon prenitan por difini [[Seksa orientiĝo|seksan orientiĝon]]. Multaj homoj, kvankam ili havas samseksajn altirojn, eble ne volas identigi sin kiel gejaj aŭ ambaŭseksemaj. La esplorado devas mezuri certajn trajtojn kiuj povus difini seksan orientiĝon.<ref name=black/> La kvanto da homoj kun samseksaj deziroj povas esti pli granda ol la kvanto da homoj, kiuj agas laŭ tiuj deziroj, kiuj siavice povas esti pli grandaj ol la kvanto da homoj, kiuj memidentigas sin kiel gejaj, lesbaj aŭ ambaŭseksemaj..<ref name="levay"/> En 1948 kaj 1953, [[Alfred Kinsey]] raportis, ke preskaŭ 46% el la viroj "reagis" seksume al personoj de ambaŭ seksoj dum sia plenaĝa vivo, kaj 37% havis almenaŭ unu samsekseman sperton. John Tukey kritikis la metodon de Kinsey pro uzado de [[muestro|taŭgaj sampladoj]] kaj ne [[muestro|hazardaj sampladoj]]. Posta studo provis forigi la sampladan direkton, sed ĝi daŭre atingis similajn konkludojn. [[Simon LeVay]] citas ĉi tiujn Kinsey-rezultojn kiel ekzemplon de la singardemo necesa por interpreti demografiajn studojn, ĉar ili povas doni tre malsamajn ciferojn laŭ kiuj kriterioj estas uzataj por konduki ilin, malgraŭ uzado de solidaj [[Scienca metodo|sciencaj metodoj]].<ref name="Human Male p. 656"/><ref name="more-or-less-2010-10-01">{{Citaĵo el la reto|url=http://www.bbc.co.uk/programmes/b00tznbk|titolo=More or Less examines Office for National Statistics figures on gay, lesbian and bisexual people|familia nomo=Harford|persona nomo=Tim|dato=1a de oktobro 2010|eldoninto=BBC}}</ref> Laŭ gravaj studoj, el 2% al 11% de homoj havis ian specon de sam-seksa kontakto ene de sia vivdaŭro;<ref name = Billy1993>{{Cite book|doi=10.2307/2136206|vauthors=Billy JO, Tanfer K, Grady WR, Klepinger DH |title=The sexual behavior of men in the United States|jstor=2136206 |journal=Family Planning Perspectives |volume=25 |issue=2 |pages=52–60 |year=1993 |pmid=8491287|ref=harv}}</ref><ref name = Binson1995>{{Cite book|doi=10.1080/00224499509551795|first1=Diane |last1=Binson |first2=Stuart |last2=Michaels |first3=Ron |last3=Stall |first4=Thomas J. |last4=Coates |first5=John H. |last5=Gagnon |first6=Joseph A. |last6=Catania |year=1995 |title=Prevalence and Social Distribution of Men Who Have Sex with Men: United States and Its Urban Centers |journal=The Journal of Sex Research |volume=32 |issue=3 |pages=245–54 |jstor=3812794|ref=harv}}</ref><ref name = Johnson1992>{{Cite book|vauthors=Johnson AM, Wadsworth J, Wellings K, Bradshaw S, Field J |title=Sexual lifestyles and HIV risk |journal=Nature |volume=360 |issue=6403 |pages=410–2 |date=Decembro 1992 |pmid=1448163 |doi=10.1038/360410a0|ref=harv}}</ref><ref name = Laumann1994>Laumann, E. O., Gagnon, J. H., Michael, R. T., & Michaels, S. (1994). ''The social organization of sexuality: Sexual practices in the United States.'' Chicago: University of Chicago Press.</ref><ref name = Wellings1994>Wellings, K., Field, J., Johnson, A., & Wadsworth, J. (1994). ''Sexual behavior in Britain: The national survey of sexual attitudes and lifestyles.'' London, UK: Penguin Books.</ref><ref name = ACSF1992>{{Cite book| doi = 10.1038/360407a0 | author = Investigators ACSF | year = 1992 | title = AIDS and sexual behaviour in France | url = | journal = Nature | volume = 360 | issue = 6403| pages = 407–409 | pmid = 1448162 | ref = harv }}</ref> tiu procento pliiĝas al 16-21% kiam unu aŭ ambaŭ sam-seksaj altiroj kaj kondutoj estas informitaj. En esploro de 2006, 20% el la respondintoj anonime sciigis kelkajn samseksemajn sentojn, kvankam nur 2-3% identigis sin kiel samseksemaj. Alia esploro en 1992 informis, ke 6,1% el la viroj de Britio havis samsekseman sperton, dum en Francio oni registris nombron je 4,1%. En Usono, laŭ raporto de [[The Williams Institute]] en aprilo 2011, 3,5% aŭ ĉirkaŭ 9 milionoj da plenkreskuloj estas lesbaninoj, samseksemaj aŭ ambaŭseksemaj. Laŭ la usona censo de 2000, estis ĉirkaŭ 601,209 samseksaj needziĝaj hejmoj partneroj.<ref name = Fay1989>{{Cite book|vauthors=Fay RE, Turner CF, Klassen AD, Gagnon JH |title=Prevalence and patterns of same-gender sexual contact among men |journal=Science |volume=243 |issue=4889 |pages=338–48 |date=Januaro 1989 |pmid=2911744 |doi=10.1126/science.2911744|ref=harv}}</ref><ref name = Sell1995>{{Cite book|doi=10.1007/BF01541598|vauthors=Sell RL, Wells JA, Wypij D |title=The prevalence of homosexual behavior and attraction in the United States, the United Kingdom and France: results of national population-based samples |journal=Archives of Sexual Behavior |volume=24 |issue=3 |pages=235–48 |date=June 1995 |pmid=7611844|ref=harv}}</ref><ref name=SavinWilliams2009>{{Cite book | editor1-last = Hope | editor1-first = Debra A | title = Contemporary Perspectives on Lesbian, Gay, and Bisexual Identities | doi = 10.1007/978-0-387-09556-1 | series = Nebraska Symposium on Motivation | volume = 54 | year = 2009 | isbn = 978-0-387-09555-4 | pmid = | pmc = }}</ref> Studo farita de la CDC en 2013, en kiu pli ol 34.000 usonanoj estis intervjuitaj, metas la procenton de lesbaninoj kaj gejoj je 1,6% kaj 0,7% kiel ambaŭseksemaj. [[Dosiero:São_Paulo_LGBT_Pride_Parade_2014_(14108541924).jpg|eta | Geja parado en [[San-Paŭlo]], 2014.]] [[Dosiero:Gay Couple Savv and Pueppi 02.jpg|eta|dekstre | Geja paro.]] La loĝantoj nomataj "gejoj" en Okcidento ne estas priskriba termino, kiun ĉiuj viroj, kiuj seksumas kun viroj, agnoskas en la cetera mondo. Dum samseksema kulturo estas ĉiam pli malferma kaj diskutita, la mondo de viroj kiuj seksumas kun viroj konsistas el diversa loĝantaro, kiu ofte povas respondi alimaniere depende de kiel estas komunikitaj en klinikaj konektoj. "Geja" ĝenerale uziĝas por priskribi [[Seksa orientiĝo|seksan orientiĝon]], dum "viroj kiuj seksumas kun viroj" priskribas konduton.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9E0CE0D91E3EF93BA35751C1A964958260|titolo=Sexual Behavior Levels Compared in Studies In Britain and France|dato=8a de decembro 1992|verko=nytimes.com}}</ref> Kelkaj viroj, kiuj havas seksrilaton kun aliaj viroj, ne rilatas al la termino "samseksema" aŭ ambaŭseksema, kaj ne konsideras seksumadon kun aliaj viroj kiel seksa agado, esprimo kiun ili rezervas por seksaj rilatoj kun virinoj.<ref>{{cite web |url=http://williamsinstitute.law.ucla.edu/research/census-lgbt-demographics-studies/how-many-people-are-lesbian-gay-bisexual-and-transgender |author=Gary Gates |title=How Many People are Lesbian, Gay, Bisexual and Transgender? |publisher=''The Williams Institute'' |date=Aprilo 2011 |accessdate=12an de majo 2014 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2019-05-09 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20170721165514/http://williamsinstitute.law.ucla.edu/research/census-lgbt-demographics-studies/how-many-people-are-lesbian-gay-bisexual-and-transgender/ |arkivdato=2017-07-21 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://williamsinstitute.law.ucla.edu/research/census-lgbt-demographics-studies/how-many-people-are-lesbian-gay-bisexual-and-transgender/ |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2021-08-19 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20130830202655/http://williamsinstitute.law.ucla.edu/research/census-lgbt-demographics-studies/how-many-people-are-lesbian-gay-bisexual-and-transgender/ |arkivdato=2013-08-30 }}</ref> Ĉi tio estas precipe vera inter individuoj de ne-okcidentaj kulturoj. Tamen, ĝi estas ofta en [[Usono]]. Terminoj kiel ''viroj kiuj seksumas kun viroj'' aŭ "sam-seksa amanto" ofte estas uzataj anstataŭ la vorto ''gejo''. Viroj en Afriko kaj [[Latinameriko]] okupiĝas pri seksaj rilatoj kun aliaj viroj, dum ili ankoraŭ aludas sin kiel "aliseksemaj". Same pri viroj, kiuj partoprenas samseksemajn agadojn en la armeo, lernejoj kaj universitatoj, aŭ malliberejo; la plej multaj el ili ne konsideras sin gejaj sed daŭre engaĝiĝas sekse kun samseksuloj por plenumi siajn dezirojn, senti sin potencaj, akiri favorojn aŭ pro aliaj kialoj.<ref>{{cite web |url=http://williamsinstitute.law.ucla.edu/wp-content/uploads/Gates-How-Many-People-LGBT-Apr-2011.pdf |format=PDF |author=Gary Gates |title=How many people are lesbian, gay, bisexual, and transgender? |publisher=''The Williams Institute'' |page=1 |date=Aprilo 2011}}</ref> Mankas informo pri [[Sekseco|seksa konduto]] en plej multaj evolulandoj. La limigitaj fontoj haveblaj indikas, ke kvankam samseksemaj mem-identigoj eble okazos relative malofte, la superregado de samseksema konduto estas pli alta.<ref name="cdc.gov">[https://www.cdc.gov/nchs/data/nhsr/nhsr077.pdf "Sexual Orientation and Health Among U.S. Adults: National Health Interview Survey, 2013."] ''CDC''. 15an de julio 2014. 15an de julio 2014.</ref> Ĉi tiuj viroj ne estas konsiderataj en kelkaj seksaj identecaj esploroj, kiuj povus konduki al subinformado kaj malĝustaĵoj.<ref>{{cite web |title=Gay and Lesbian Families in the United States: Same-Sex Unmarried Partner Households |url=http://www.urban.org/UploadedPDF/1000491_gl_partner_households.pdf |last1=Smith |first1=David M. |last2=Gates |first2=Gary J. |date=22an de aŭgusto 2001 |accessdate=26an de Januaro 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110107082654/http://www.urban.org/UploadedPDF/1000491_gl_partner_households.pdf |archivedate=2011-01-07 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.urban.org/UploadedPDF/1000491_gl_partner_households.pdf |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2019-05-09 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20110107082654/http://www.urban.org/UploadedPDF/1000491_gl_partner_households.pdf |arkivdato=2011-01-07 }}</ref> === Balotado === Laŭ baloto de 2008, 13% el la britoj havis ian specon de samseksa kontakto dum nur 6% el la britoj identigas sin kiel gejojn aŭ ambaŭseksemajn. En kontrasto, enketo farita de la [[Oficejo pri Naciaj Statistikoj (Britio)|Brita Oficejo pri Naciaj Statistikoj]] en 2010 trovis, ke 95% el la britoj identigis sin kiel aliseksemaj, 1,5% identigis sin kiel gejaj aŭ ambaŭseksemaj,.<ref name=guardianpoll>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/lifeandstyle/2008/oct/26/relationships |title=Sex uncovered poll: Homosexuality |publisher=Guardian |date= 26an de oktobro 2008|accessdate=24an de aŭgusto 2010 | location=London}}</ref> kaj la lastaj 3,5% donis pli malprecizajn respondojn kiel ekzemple "mi ne scias ", "alian", aŭ ne respondis la demandon.<ref name="more-or-less-2010-10-01"/><ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.ons.gov.uk/ons/rel/ethnicity/measuring-sexual-identity---evaluation-report/2010/index.html|titolo=Measuring Sexual Identity : Evaluation Report, 2010|dato=23a de septembro 2010|eldoninto=Office for National Statistics|alirdato=2019-05-09|arkivurl=https://web.archive.org/web/20160116080411/http://www.ons.gov.uk/ons/rel/ethnicity/measuring-sexual-identity---evaluation-report/2010/index.html|arkivdato=2016-01-16}}</ref> En oktobro 2012, [[Enketo Gallup|Gallup]] komencis realigi jarajn enketojn por studi la demografion de [[GLAT|GLATaj homoj]], determinante ke 3,4% (± 1%) el la plenkreskuloj identigitaj kiel GLATa en Usono.<ref name=gallup>{{Cite web|url=http://www.gallup.com/poll/158066/special-report-adults-identify-lgbt.aspx |title=Special Report: 3.4% of U.S. Adults Identify as LGBT |last1=Gates|first1=Gary J.|last2=Newport|first2=Frank|date=2012-10-18|website=[[Gallup (company)|Gallup]]|accessdate=2015-01-13}}</ref> Ĝi estis la plej granda enketo de la nacio pri la afero tiutempe. En 2017, oni taksis, ke la procento leviĝis al 4,5% de plenkreskuloj, kun la pliiĝo plejparte veninta el la [[Y-Generacio|jarmilulo]]j. La enketo atribuas la plialtiĝon al pli granda volemo de junuloj malkaŝi sian seksan identecon.<ref>{{Cite web|url=http://www.cbsnews.com/news/gallup-survey-claims-34-percent-in-us-are-lgbt|title=Gallup survey claims 3.4 percent in U.S. are LGBT |date=2012-10-18 |website=[[CBS News]] |publisher=[[Associated Press]] |accessdate=2015-01-13}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.usatoday.com/story/news/nation/2012/10/18/adults-lesbian-gay-bisexual/1642203|title=New survey: 3.4% of U.S. adults are LGBT |last1=Jayson|first1=Sharon|date=2012-10-19|website=[[USA Today]]|accessdate=2015-01-13}}</ref><ref>{{Cite web|url=[https://news.gallup.com/poll/234863/estimate-lgbt-population-rises.aspx? source=link_NEWSV9&g_medium=TOPIC&g_campaign=item_&g_content=In%2520U.S.%2c%2520Estimate%2520of%2520LGBT%2520Population%2520Rises%2520to%25204.5%2525]|title=In U.S., Estimate of LGBT Population Rises to 4.5%|last=Newport|first=Frank|date=2018-05-22|website=[[Gallup (company)|Gallup]]|accessdate=2018-06-17}}</ref> == Psikologio == [[Dosiero:Oscar Wilde and Alfred Douglas, 1893.jpg|dekstra|eta|La britaj verkistoj [[Oscar Wilde]] kaj '''Alfred Douglas''', la fama paro de samseksemuloj (1893). Wilde pro tio estis malliberigita]] La [[Usona Asocio pri Psikologio|Usona Psikologia Asocio]], la [[Usona Asocio pri Psikiatrio|Usona Psikiatria Asocio]] kaj la [[Nacia Asocio de Socialaj Laboristoj]] asertas: {{Citaĵo|En 1952, kiam la [[Usona Asocio pri Psikiatrio|Usona Psikiatria Asocio]] publikigis sian unuan [[Diagnoza kaj Statistika Manlibro de Mensaj Malordoj|Diagnozan kaj Statistikan Manlibron pri Mensaj Malordoj]], samseksemo estis inkluzivita kiel malordo. Preskaŭ tuj, tamen, tiu klasifiko estis submetita al kritika ekzamenado en esploroj financitaj de la [[Nacia Instituto pri Mensa Sano]]. Tiu studo kaj posta esploro ne sukcesis produkti ajnan empirian aŭ sciencan bazon por konsideri samseksemon kiel malordo aŭ nenormaleco, anstataŭ normala kaj sana [[seksa orientiĝo]]. Kiel rezultoj de tiaj esploroj akumulitaj, profesiuloj pri [[medicino]], [[mensa sano]], kaj la kondutaj kaj sociaj sciencoj alvenis al la konkludo, ke estis malprecize klasifiki la samseksemon kiel mensan malordon kaj ke la [[Diagnoza kaj Statistika Manlibro de Mensaj Malordoj|DSM-klasigo]] reflektis ne provitajn supozojn bazitajn sur iam oftaj sociaj normoj kaj klinikaj impresoj de nenombreblaj specimenoj konsistantaj el pacientoj serĉantaj terapion kaj individuojn kies konduto kondukis ilin al la krima jursistemo. Agnoske al la scienca pruvo,<ref>Staff report (12an de aŭgusto 1998). [http://jama.jamanetwork.com/article.aspx?articleid=187846 Gay Is Okay With APA—Forum Honors Landmark 1973 Events.] ''JAMA'' 1998;280(6):497–499. {{DOI|10.1001/jama.280.6.497}}</ref> la Usona Psikiatria Asocio forigis samseksemon el la [[Diagnoza kaj Statistika Manlibro de Mensaj Malordoj|DSM]] en 1973, deklarante ke "samseksemo per si implicas neniun difekton laŭ juĝo, stabileco, fidindeco, aŭ ĝeneralaj sociaj aŭ metiaj kapabloj." Post zorgema revizio de la sciencaj datumoj, la Usona Psikologia Unuiĝo adoptis la saman pozicion en 1975, kaj instigis ĉiujn profesiulojn pri mensa sano "por ekuzi la forigon de la stigmo je [[mensa malsano]], kiu delonge rilatas al samseksema orientiĝo." La [[Nacia Asocio de Socialaj Laboristoj]] adoptis similan politikon. Tiel, profesiuloj kaj esploristoj pri mensa sano agnoskis jam delonge, ke esti samseksemulo prezentas neniun enecan obstaklon por konduki feliĉan, sanan kaj produkteman vivon, kaj ke la vasta plimulto de gejaj kaj lesbaj homoj bone funkcias en la plena aro de sociaj institucioj kaj {{J|interhoma rilato}}.}} La interkonsento pri esplorado kaj klinika literaturo montras, ke samseksaj seksumaj kaj romantikaj altiroj, sentoj kaj kondutoj estas normalaj kaj pozitivaj variaĵoj de [[homa sekseco]].<ref name=response>[[Usona Asocio pri Psikologio]] : [http://www.apa.org/pi/lgbt/resources/therapeutic-response.pdf Appropriate Therapeutic Responses to Sexual Orientation]</ref> Nun estas granda esploraro, kiu indikas, ke esti geja, lesba aŭ ambaŭseksema estas kongrua kun normala [[mensa sano]] kaj socia alĝustigo.<ref name="rcp2007" /> La [[Klasifiko Internacia de Malsanoj|KIM-9]] (1977) de la [[Monda Organizaĵo pri Sano]] (1977) listigis samseksemon inter la mensaj malsanoj; ĝi estis forigita de la [[Klasifiko Internacia de Malsanoj|ICD-10]], apogita de la 43-a Monda Asembleo pri Sano, la [[17-a de majo|17-an de majo]] [[1990]].<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.euro.who.int/en/what-we-do/health-topics/communicable-diseases/hivaids/news/news/2011/6/stop-discrimination-against-homosexual-men-and-women|titolo=Stop discrimination against homosexual men and women|alirdato=8a de marto 2012|dato=17a de majo 2011|eldoninto=World Health Organisation — Europe|arkivurl=https://web.archive.org/web/20120709194330/http://www.euro.who.int/en/what-we-do/health-topics/communicable-diseases/hivaids/news/news/2011/6/stop-discrimination-against-homosexual-men-and-women|arkivdato=2012-07-09}}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.ilga.org/news_results.asp?LanguageID=1&FileCategory=50&FileID=546 |title=The decision of the World Health Organisation 15 years ago constitutes a historic date and powerful symbol for members of the LGBT community |publisher=ILGA |accessdate=24an de aŭgusto 2010 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20091030051630/http://www.ilga.org/news_results.asp?LanguageID=1&FileCategory=50&FileID=546 |archivedate=30an de oktobro 2009 |df= |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2019-05-09 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20091030051630/http://www.ilga.org/news_results.asp?LanguageID=1&FileCategory=50&FileID=546 |arkivdato=2009-10-30 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20091030051630/http://www.ilga.org/news_results.asp?LanguageID=1&FileCategory=50&FileID=546 |date=2009-10-30 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.ilga.org/news_results.asp?LanguageID=1&FileCategory=50&FileID=546 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2019-05-09 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20091030051630/http://www.ilga.org/news_results.asp?LanguageID=1&FileCategory=50&FileID=546 |arkivdato=2009-10-30 }}</ref><ref name=pinknewsstigma>{{citation |title=Homophobic stigma&nbsp;– A community cause |url=http://www.pinknews.co.uk/news/articles/2005-1496.html |date=17an de majo 2006 |periodical=PinkNews.co.uk |first=Marc |last=Shoffman |accessdate=4an de majo 2007 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070419234733/http://www.pinknews.co.uk/news/articles/2005-1496.html |archivedate=19an de aprilo 2007 |df=dmy-all |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2019-05-09 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20070419234733/http://www.pinknews.co.uk/news/articles/2005-1496.html |arkivdato=2007-04-19 }}</ref> Kiel la [[Diagnoza kaj Statistika Manlibro de Mensaj Malordoj|DSM-II]], la [[Klasifiko Internacia de Malsanoj|KIM-10]] aldonis mem-distonan seksan orientiĝon al la listo, kiu rilatas al homoj, kiuj volas ŝanĝi sian [[Genra identeco|seksan identecon]] aŭ [[Seksa orientiĝo|seksan orientiĝon]] pro psikologia aŭ konduta malordo. La [[Ĉina Psikiatria Societo]] forigis samseksemon de la ''Ĉina Klasado de Mensaj Malordoj'' en 2001 post kvin jaroj da studado de la asocio.<ref>''The New York Times'': [https://www.nytimes.com/2001/03/08/health/08PSYC.html Homosexuality Not an Illness, Chinese Say]</ref> Laŭ la [[Reĝa Kolegio de Psikiatroj]] "Ĉi tiu malfeliĉa historio montras, kiel marĝenado de homgrupoj, kiuj havas apartan personecon (en ĉi tiu kazo la samseksemeco) povas konduki al damaĝa medicina praktiko kaj bazo por diskriminacio en la socio.<ref name="rcp2007" /> [[Dosiero:Wedding-chantelois-gomez.jpg|maldekstra|thumb |La kanada televida prezentisto [[Mathieu Chantelois]] kun sia edzo Marcelo dum ilia nuptofesto]] Ekzistas nun granda kvanto da esploraj atestoj kiuj indikas, ke esti geja, lesba aŭ ambaŭseksema estas kongrua kun normala [[mensa sano]] kaj socia alĝustigo. Tamen, la spertoj pri diskriminacio en socio kaj ebla malakcepto de amikoj, familioj kaj aliaj homoj, kiel dungantoj, tio signifas ke kelkaj [[GLAT|GLAT-homoj]] spertas pli grandan ol antaŭviditan dominadon de mensaj sanproblemoj kaj problemoj pri misuzaj substancoj. Kvankam ekzistas [[Konservismo|konservativaj politikaj grupoj]] en Usono, ke ĉi tiu pli alta tropezo de mensaj sanaj malfacilaĵoj estas konfirmo, ke samseksemo mem ne estas mensa malordo kaj ke ekzistas neniuj indikaĵoj por konfirmi tian aserton."<ref name=rcp2008>Royal College of Psychiatrists: {{Cite web|url=http://www.rcpsych.ac.uk/pressparliament/pressreleases2008/pr14.aspx |title=Royal College of Psychiatrists response to comments on Nolan Show regarding homosexuality as a mental disorder |accessdate=2009-06-28 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080611014113/http://www.rcpsych.ac.uk/pressparliament/pressreleases2008/pr14.aspx |archivedate=11 June 2008 |df=dmy-all }}</ref> Plejparto de lesboj, gejoj, kaj ambaŭseksemuloj, kiuj serĉas [[psikoterapio]]n faras tion pro la samaj kialoj kiel gejaj personoj ([[streso]], malfacilaĵoj de la amrilatoj, malfacileco alĝustiĝi al sociaj aŭ laboraj situacioj, ktp.); ilia seksa orientiĝo povas esti primara, hazarda aŭ negrava al iliaj problemoj kaj kuracado. Kio ajn estas la temo, estas alta risko por kontraŭ-samseksemaj antaŭjuĝoj en psikoterapio kun lesbaj, gejaj kaj ambaŭseksemaj klientoj.<ref name=textbook>Cabaj, R; Stein, T. eds. ''Textbook of Homosexuality and Mental Health'', p. 421</ref> Psikologia esplorado en ĉi tiu kampo estis grava por kontraŭagi antaŭjuĝojn ("gejfobiajn") sintenojn kaj agojn, kaj al la [[GLAT|GLAT-rajtoj]] movado ĝenerale.<ref name=intro>ed. Sandfort, T; et al. Lesbian and Gay Studies: An Introductory, Interdisciplinary Approach. Chapter 2.</ref> La taŭga apliko de psikoterapio baziĝas sur la sekvaj sciencaj faktoj: * Samseksaj allogoj, kondutoj kaj orientiĝoj en si mem estas normalaj kaj pozitivaj variantoj de [[homa sekseco]]; alivorte, ili ne estas indikiloj je mensaj aŭ evoluaj malsanoj. * Samseksemo kaj ambaŭseksemo estas stigmatizitaj, kaj ĉi tiu stigmo povas havi diversajn negativajn konsekvencojn dum la tuta vivo (D'Augelli & Patterson, 1995; DiPlacido, 1998; Herek & Garnets, 2007; Meyer, 1995, 2003). * Samseksaj allogoj kaj kondutoj povas okazi en la kunteksto de diversaj seksaj orientiĝoj kaj identecoj de seksa orientiĝo (Diamond, 2006; Hoburg et al., 2004; Rust, 1996; Savin-Williams, 2005). * Gejaj, lesbaj, kaj ambaŭseksemaj individuoj povas vivi kontentigante vivojn kaj ankaŭ formas stabilajn, plenumitajn rilatojn kaj familiojn, kiuj egalas al aliseksemaj rilatoj en esencaj aspektoj (APA, 2005c; Kurdek, 2001, 2003, 2004; Peplau & Fingerhut, 2007) . * Ekzistas neniuj empiriaj studoj aŭ fakaj esploroj, kiuj subtenas teoriojn, kiuj atribuas samseksan orientiĝon al familia misfunkcio aŭ traŭmato (Bell et al., 1981; Bene, 1965; Freund & Blanchard, 1983; Freund & Pinkava, 1961; Hooker 1969; McCord et al., 1962; DK Peters & Cantrell, 1991; Siegelman, 1974, 1981; Townes et al., 1976). == Kaŭzoj == === Biologiaj kontraŭ mediaj determinantoj === [[Dosiero:Human_male_karyotpe_high_resolution_-_Chromosome_8.png|eta|dekstra|Kromosomo 8, ruĝe enkadrigita, verŝajne unu el la kaŭzantoj de samseksemeco]] Kvankam sciencistoj preferas biologiajn modelojn por la kaŭzo de [[seksa orientiĝo]], ili ne kredas, ke ĝi estas la rezulto de iu ajn faktoro. Ili ĝenerale kredas, ke ĝi estas determinita de biologiaj kaj mediaj faktoroj; ili deklaras ke la plej multaj seksaj orientiĝoj de homoj estas determinitaj frue, kaj evoluo de seksa orientiĝo implikas kompleksan interrilaton inter naturo kaj vivnutriĝo. La biologiaj faktoroj estas genetikaj kaj hormonaj, kiuj ambaŭ influas la fetan disvolviĝon de la cerbo, dum mediaj faktoroj povas esti sociologiaj, psikologiaj aŭ implikas la fruan uteran medion.Sciencistoj ĝenerale ne kredas, ke seksa orientiĝo estas afero elektita.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.rcpsych.ac.uk/pdf/PS02_2014.pdf|titolo=Royal College of Psychiatrists' statement on sexual orientation|alirdato=31a de marto 2015|eldoninto=Royal College of Psychiatrists' statement on sexual orientation|arkivurl=https://web.archive.org/web/20170809182830/http://www.rcpsych.ac.uk/pdf/PS02_2014.pdf|arkivdato=2017-08-09}}</ref> La [[Usona Pediatria Akademio]] deklaris ĉe ''[[Pediatrics]]'' en 2004: {{Citaĵo|Ne ekzistas sciencaj pruvoj, ke nenormala vartado de gepatroj, seksaj misuzoj aŭ aliaj negativaj vivaj eventoj influas la seksan orientiĝon. Nuntempa scio sugestas, ke [[seksa orientiĝo]] estas kutime establita dum frua infanaĝo.<ref>{{Cite book | last = Perrin | first = E. C. | title = Sexual Orientation in Child and Adolescent Health Care | publisher = Kluwer Academic/Plenum Publishers | year = 2002 | location = New York | isbn = 0-306-46761-5 }}</ref>}} La [[Usona Asocio pri Psikologio|Usona Psikologia Asocio]], kaj la [[Nacia Asocio de Socialaj Laboristoj]] de Usono, asertis en 2006: "Nuntempe ne ekzistas [[scienca interkonsento]] pri la specifaj faktoroj, kiuj igas individuon fariĝi aliseksema, samseksema aŭ ambaŭseksema, inkluzive de eblaj biologiaj, psikologiaj aŭ sociaj efikoj de la seksa orientiĝo de la gepatroj. Tamen, la haveblaj indicoj indikas, ke la vasta plimulto de gejaj kaj lesbaj plenkreskuloj estis edukitaj de aliseksemaj gepatroj, kaj la granda plimulto el infanoj kreskigitaj ĉe lesbaj kaj gejaj gepatroj eventuale kreskas kaj iĝas aliseksemuloj. " [[Dosiero:Homosexuality symbols (4 colors).svg|maldekstra|[[Simbolo]]j de virina (maldekstre) kaj vira (dekstre) samseksemo]] Esplorado pri la kaŭzoj de samseksemo ludas rolon en politikaj kaj sociaj debatoj kaj ankaŭ zorgas pri genetika profilado kaj antaŭnaska testado.<ref>{{citation|url=http://archives.chicagotribune.com/2007/aug/12/news/chi-gaygene_bd12aug12 |title=Study of gay brothers may find clues about sexuality |first=Robert |last=Mitchum |periodical=[[Chicago Tribune]] |date=12an de aŭgusto 2007 |accessdate=4an de majo 2007 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20081023155659/http://archives.chicagotribune.com/2007/aug/12/news/chi-gaygene_bd12aug12 |archivedate=23an de aŭgusto 2008 }}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.churchtimes.co.uk/content.asp?id=60752 |title=How much is known about the origins of homosexuality? |publisher=Church Times |date=16an de novembro 2007 |accessdate=24an de aŭgusto 2010 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100406055257/http://www.churchtimes.co.uk/content.asp?id=60752 |archivedate=6an de aprilo 2010 }}</ref> Malgraŭ multaj provoj, neniu "geja geno" estis identigita. Tamen estas grava pruvo por genetika bazo de samseksemo precipe ĉe maskloj bazitaj sur ĝemelaj studoj, kun iu rilato ĉe regionoj de [[Kromosomo 8]] kaj kun la [[Xq28|Xq28-geno]] sur la [[kromosomo X]]<ref>{{cite book | last1 = Ngun | first1 = TC | last2 = Vilain | first2 = E | year = 2014 | title = The biological basis of human sexual orientation: is there a role for epigenetics? | url = | journal = Adv Genet | volume = 86 | issue = | pages = 167–84 | doi = 10.1016/B978-0-12-800222-3.00008-5 | pmid = 25172350 }}</ref>. Ekde la 2010-aj jaroj, eblaj [[Epigenetiko|epigenetikaj]] faktoroj fariĝis temo de pliigita atento en [[Genetiko|genetika esplorado]] pri seksa orientiĝo. Studo prezentita ĉe la Jara kunveno en 2005 de la [[Usona Societo pri Homa Genetiko]], trovis, ke la [[Metilacio|metilacia]] skemo en naŭ regionoj de la genaro aperis tre proksime ligita al [[seksa orientiĝo]], kun rezulta algoritmo uzanta la metilacian skemon por antaŭdiri la seksan orientiĝon de kontrola grupo kun preskaŭ 70% da precizeco.<ref>{{Cite book|last=Balter|first=Michael|date=2015-10-09|title=BEHAVIORAL GENETICS. Can epigenetics explain homosexuality puzzle?|journal=Science|volume=350|issue=6257|pages=148|doi=10.1126/science.350.6257.148|issn=1095-9203|pmid=26450189}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.ashg.org/press/201510-sexual-orientation.html|title=Epigenetic Algorithm Accurately Predicts Male Sexual Orientation ASHG|website=www.ashg.org|access-date=2019-01-21|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190320154048/http://www.ashg.org/press/201510-sexual-orientation.html|archivedate=2019-03-20}}</ref> === Evoluismaj perspektivoj === Ĉar samseksemeco tendencas malpliigi reproduktan sukceson, kaj ĉar ekzistas konsiderinda pruvo ke homa seksa orientiĝo estas genetike influita, estas neklare kiel ĝi estas konservita en la loĝantaro je relative alta frekvenco.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.chronicle.com/article/The-Evolutionary-Mystery-of/135762/|titolo=The Evolutionary Mystery of Homosexuality|aŭtoro=David P. Barash|dato=19a de novembro 2012|eldoninto=The Chronicle of Higher Education}}</ref> Ekzistas multaj eblaj klarigoj, kiel genoj, kiuj havas antaŭvidon, ke samseksemeco ankaŭ asignas avantaĝon al aliseksemuloj, efekto de parencaj elektoj, socia prestiĝo, kaj tiel plu. Studo (2009) ankaŭ sugestis signifan kreskadon de fekundeco en la inoj ligitaj al la samseksemaj homoj de la patrina linio (sed ne en tiuj rilataj al la patra).<ref>{{Cite book|title=New Evidence of Genetic Factors Influencing Sexual Orientation in Men: Female Fecundity Increase in the Maternal Line |author1=Iemmola, Francesca |author2=Camperio Ciani, Andrea|journal=Archives of Sexual Behavior|publisher=Springer Netherlands|year=2009|volume=38|doi=10.1007/s10508-008-9381-6|pmid=18561014|pages=393–9}}</ref> === Seksa orientiĝo kaj ŝanĝ-klopodoj === [[Dosiero:Sigmund Freud, by Max Halberstadt (cropped).jpg|eta|[[Sigmund Freud|Freud]] (1856–1939) estis skeptika pri efikoj de la [[konverta terapio]].]] Ne estas studoj de taŭga scienca rigoreco, kiuj konkludas, ke la klopodoj kun la celo ŝanĝi la seksan orientiĝon povas vere ŝanĝi personan seksan orientiĝon. Tiuj klopodoj estas kontestataj pro streĉiĝoj inter la valoroj de kelkaj religiaj organizoj, unuflanke, kaj tiuj tenitaj de GLATaj rajtaj organizoj kaj profesiaj kaj sciencaj organizoj kaj aliaj kredaj organizoj,.<ref name="apa2009"/> aliflanke. La delonga interkonsento pri la kondutaj kaj sociaj sciencoj kaj la profesioj pri sano kaj [[mensa sano]] estas, ke samseksemo per si mem estas normala kaj pozitiva variaĵo de [[Homa sekseco|homa seksa]] [[Seksa orientiĝo|orientiĝo]], kaj tial ne [[Psika malsano|mensa malordo]].<ref name="apa2009"/> La [[Usona Asocio pri Psikologio|Usona Psikologia Asocio]] diras, ke "la plej multaj homoj spertas malmultan aŭ nenian senton je elekto de la seksa orientiĝo". Kelkaj individuoj kaj grupoj antaŭenigis la ideon je samseksemo kiel simptomoj de evoluaj difektoj aŭ spiritaj kaj moralaj mankoj kaj argumentis, ke seksaj orientiĝoj,<ref name="answers">{{Citaĵo el la reto|url=http://www.apa.org/topics/sexuality/sorientation.pdf|titolo=Answers to Your Questions. For a Better Understanding of Sexual Orientation & Homosexuality|alirdato=20a de decembro 2010|eldoninto=Usona Asocio pri Psikologio}}</ref> inkluzive de psikoterapio kaj religiaj penoj, povus ŝanĝi samseksemajn sentojn kaj kondutojn. Multaj el ĉi tiuj individuoj kaj grupoj ŝajnis esti enigitaj en la pli grandan kuntekston de konservativaj religiaj politikaj movadoj, kiuj subtenis la stigmatizigon de samseksemo laŭ politikaj aŭ religiaj kialoj.<ref name="apa2009" /> Neniu grava pri-mensa profesia organizaĵo sankciis klopodojn ŝanĝi seksan orientiĝon kaj preskaŭ ĉiuj adoptis politikajn deklarojn avertante la profesion kaj publikon pri traktadoj, kiuj celas ŝanĝi seksan orientiĝon.<ref>{{Cite web |url=http://www.glad.org/uploads/docs/cases/2009-11-17-doma-aff-herek.pdf |archiveurl=https://www.webcitation.org/5sEshQkXj?url=http://www.glad.org/uploads/docs/cases/2009-11-17-doma-aff-herek.pdf |archivedate=25an de aŭgusto 2010 |title=Expert affidavit of Gregory M. Herek, Ph.D. |format=PDF |accessdate=24an de aŭgusto 2010 |deadurl=yes |df=dmy |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2019-05-09 |arkivurl=https://www.webcitation.org/5sEshQkXj?url=http://www.glad.org/uploads/docs/cases/2009-11-17-doma-aff-herek.pdf |arkivdato=2010-08-25 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100828054600/http://www.glad.org/uploads/docs/cases/2009-11-17-doma-aff-herek.pdf |date=2010-08-28 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.glad.org/uploads/docs/cases/2009-11-17-doma-aff-herek.pdf |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2019-05-09 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20100828054600/http://www.glad.org/uploads/docs/cases/2009-11-17-doma-aff-herek.pdf |arkivdato=2010-08-28 }}</ref> Tiuj inkludas la [[Usona Asocio pri Psikiatrio|Usonan Psikiatrian Asocion]], Usonan Psikologian Asocion, Usonan Asocion pri Konsultado, [[Nacia Asocio de Socialaj Laboristoj|Nacian Asocion de Socialaj Laboristoj]] en [[Usono]], la [[Reĝa Kolegio de Psikiatroj|Reĝan Kolegion de Psikiatroj]], kaj la [[Aŭstralia Psikologia Societo|Aŭstralian Psikologian Societon]]. La [[Usona Asocio pri Psikologio|Usona Psikologia Asocio]] kaj la [[Reĝa Kolegio de Psikiatroj]] esprimas zorgojn, ke la pozicioj protektitaj de la Usona Asocio por la Esplorado kaj Terapio pri Samseksemo ne estas subtenitaj de la scienco kaj kreas la etoson en kiu [[antaŭjuĝo]]j kaj diskriminacio povas prosperi.<ref name=royal2009>Royal College of Psychiatrists: [http://www.rcpsych.ac.uk/press/pressreleasearchives/2009/statement.aspx Statement from the Royal College of Psychiatrists' Gay and Lesbian Mental Health Special Interest Group] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100527055029/http://www.rcpsych.ac.uk/press/pressreleasearchives/2009/statement.aspx |date=2010-05-27 }}</ref> La [[Usona Asocio pri Psikologio|Usona Psikologia Asocio]] deklaras, ke "[[seksa orientiĝo]] ne estas elekto, kiun oni povas ŝanĝi laŭvole, kaj ke seksa orientiĝo plej probable estas la rezulto de kompleksa interago de mediaj, kognaj kaj biologiaj faktoroj ... estas formita frue. .. [kaj indikaĵoj sugestas ke biologiaj, inkluzive de genetikaj aŭ denaskaj hormonaj faktoroj, ludas signifan rolon en la sekseco de persono. " Ili diras, ke "seksa orientiĝo-identeco, ne seksa orientiĝo, ŝajnas ŝanĝiĝi per psikoterapio, subtenaj grupoj, kaj vivokazaĵoj.<ref name="royal2009"/><ref name="apaexgay">{{Citaĵo el la reto|url=http://www.apa.org/pi/lgbt/resources/policy/ex-gay.pdf|titolo=Statement of the American Psychological Association|alirdato=24a de aŭgusto 2010|formato=PDF}}</ref> " La [[Usona Asocio pri Psikiatrio|Usona Psikiatria Asocio]] diras, ke "individuoj eble ekkonscias je malsamaj punktoj en siaj vivoj, ke ili estas aliseksemaj, gejaj, lesbaj aŭ [[Ambaŭseksemo|ambaŭseksema]]j "kaj kontraŭas iun ajn psikiatrian kuracadon, kiel ekzemple "rekuraciga" aŭ "[[konverta terapio]], kiu baziĝas sur la supozo ke samseksemo en si mem estas mensa malordo, aŭ bazita sur antaŭa supozo, ke la paciento devas ŝanĝi sian samsekseman orientiĝon". Ili celas tamen, kuraĝigi geja asertan [[psikoterapio]]n.<ref name="What is"/> Similarly, the American *Psychological* Association<ref>{{Cite web|url=http://www.apa.org/about/policy/sexual-orientation.aspx|title=Resolution on Appropriate Affirmative Responses to Sexual Orientation Distress and Change Efforts|website=apa.org}}</ref> Simile, la Usona Psikologia Asocio dubas pri la efikeco kaj flankefika profilo de klopodoj pri seksa orientiĝo, inkluzive konvertan terapion.<ref name="Lamanna"/><ref name="aps">[[Aŭstralia Psikologia Societo]]: [http://www.psychology.org.au/publications/tip_sheets/orientation/ Sexual orientation and homosexuality] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070830140633/http://www.psychology.org.au/publications/tip_sheets/orientation/ |date=2007-08-30 }}</ref> La Usona Psikologia Asocio "instigas profesiulojn pri mensa sano eviti misprezenti la efikecon de klopodoj por [[seksa orientiĝo]] antaŭenigante aŭ promesante ŝanĝon en seksa orientiĝo<ref name="apa2009"/> dum provizado de helpo al individuoj afliktitaj de sia propra aŭ alia seksa orientiĝo kaj konkludas ke la avantaĝoj raportitaj de partoprenantoj en seksaj orientiĝoj povas esti atingitaj per aliroj, kiuj ne provas ŝanĝi seksan orientiĝon ".<ref name=apa2009/> == Adoptado kaj vartado de infanoj == [[Dosiero:P051702-149695.jpg|eta|Samseksama paro vartante bebon]] Sciencaj esploroj estis ĝenerale koheraj montrante, ke gepatroj samseksemaj estas tiom taŭgaj kaj kapablaj kiel la aliseksemaj gepatroj, kaj iliaj infanoj estas tiom psikologie sanaj kaj bone adaptitaj kiel infanoj edukitaj ĉe aliseksemaj gepatroj. Laŭ sciencaj literaturaj recenzoj, ekzistas neniu indikaĵo kontraŭa.<ref>{{Cite book|last=Starr|first=Karla|title=Adoption by Homosexuals: A Look at Differing State Court Opinions|journal=Heinonline|date=Winter 1998}}</ref> Revizio de 2001 sugestis, ke la infanoj kun samseksemaj patroj au patrinoj aspektas malpli tradicie genre markitaj kaj verŝajne estas pli malfermaj al gej-erotikaj rilatoj, parte pro genetiko (80% el la infanoj edukitaj de samseksaj paroj en Usono ne adoptitaj kaj plej multaj estas la rezulto de geedzeco) kaj procezoj de familiaj socialigado (infanoj kreskas en relative pli toleremaj lernejoj, najbarecoj kaj sociaj kuntekstoj, kiuj estas malpli aliseksemismaj), kvankam la plimulto de infanoj kreskadas ĉe samuloj... La seksaj paroj identigas sin aliseksemaj. Revizio de 2005 de [[Charlotte J. Patterson]] por la Usona Psikologia Asocio trovis, ke la disponeblaj datumoj ne sugestis pli altajn indicojn de samseksemo inter infanoj de samseksemaj gepatroj.<ref>{{Citaĵo el libro|url=http://www.apa.org/governance/|titolo=Proceedings of the American Psychological Association, Incorporated, for the legislative year 2004. Minutes of the meeting of the Council of Representatives 28 & 30 Julio 2004|alirdato=18a de novembro 2004|familia nomo=Paige|persona nomo=R. U.|jaro=2005|loko=Honolulu, HI}} (To be published in Volume 60, Issue Number 5 of the American Psychologist.)</ref><ref>[http://www.apa.org/about/governance/council/policy/gay-marriage.pdf "Resolution on Sexual Orientation and Marriage"], Study finds gay moms equally-good parents, Julio 2004.</ref> [[Dosiero:Lesbian family.jpg|eta|eta|maldekstra|La du patrinoj - lesbaninoj kun la infanoj (2004)]] Enketo de [[Pew Research Center|Pew Research Centre]] en 2006 trovis mallarĝan disigon de publika opinio pri adopto de samseksemuloj, dum enketo farita en 2007 de [[CNN]] kaj [[Opinion Research Corporation]] diris, ke 57% el la enketitoj sentas, ke samseksemuloj devas havi rajton adopti kaj 40% diris, ke ili ne devus. En [[Unuiĝinta Reĝlando|Britio]] en 2007, 64% el la enketitoj diris, ke ili pensas ke lesbaj edzinoj rajtas adopti kaj 32% diris, ke ili ne devus.<ref>{{Citaĵo el novaĵo|url=http://www.cam.ac.uk/research/news/ive-got-two-dads-and-they-adopted-me|titolo=I've got two dads – and they adopted me|alirdato=8a de oktobro 2017|dato=4a de marto 2013|verkaĵo=[[Universitato de Kembriĝo]]}}</ref> 55% el enketitoj pensis, ke virparoj devus povi adopti kaj 59% el la homoj opinias, ke lesbaj paroj povus adopti. En 2010 enketo demandis: "Ĉu vi subtenas aŭ kontraŭas permesadon al samseksaj paroj adopti infanojn?" La balotenketo trovis, ke 51% kontraŭis adopton fare de samseksaj paroj kaj 39% subtenis ĝin.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://ec.europa.eu/commfrontoffice/publicopinion/archives/eb/eb66/eb66_highlights_en.pdf|titolo=Eurobarometer 66: Public opinion in the European Union|alirdato=8a de oktobro 2017|dato=Decembro 2006|eldoninto=[[Eŭropa Komisiono]]}}</ref> Opinia enketo farita fine de 2006 laŭ peto de la [[Eŭropa Komisiono]] indikis, ke la [[Samseksemo en Pollando|pola opinio]] estis ĝenerale kontraŭa al [[samseksa edzeco]] kaj al [[Infanadoptado de samseksaj paroj|adopto de samseksaj paroj]]. La enketo de la ''Eurobarometer 66 '' trovis, ke 74% el poloj kontraŭas la samseksan edzecon kaj 89% kontraŭis adopton de samseksaj paroj.<ref>[https://web.archive.org/web/20090823142855/http://archive.psych.org/edu/other_res/lib_archives/archives/200214.pdf "Position Statement: Adoption and Co-parenting of Children by Same-sex Couples"], [[Usona Asocio pri Psikologio]] , Novembro 2002 (arkivigita el [http://www.psych.org/Departments/EDU/Library/APAOfficialDocumentsandRelated/PositionStatements/200214.aspx]).</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.apa.org/pi/lgbt/resources/parenting-full.pdf|title=Lesbian & Gay Parenting|publisher=[[American Psychological Association]]|page=12|year=2005}}</ref> Ekde la jaro 2000 en 4 aŭtonomaj regionoj de [[Hispanio]]: [[Aragono]], [[Navaro]], [[Eŭskio]], kaj [[Katalunio]] estis reguligita la adoptado kune al gejaj paroj.<ref name="miesiecznik.znak.com.pl">{{Cite web|url=http://www.miesiecznik.znak.com.pl/12467/calosc/homoseksualni-rodzice-wywiad-z-psychologiem|title=Homoseksualni rodzice – wywiad z psychologiem|trans-title=Homosexual parents - interview with a psychologist|language=pl|accessdate=8an de oktobro 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150704000203/http://www.miesiecznik.znak.com.pl/12467/calosc/homoseksualni-rodzice-wywiad-z-psychologiem|archivedate=2015-07-04}}</ref> En [[Andaluzio]], ​​[[Asturio]] kaj [[Kantabrio]] iĝis laŭleĝa nur la akceptado de gejunuloj per [[Registrita partnereco|samseksemaj kuniĝoj]]. Nur poste, per la leĝo 13/2005, [[Hispanio]] estis la unua lando kiu establis plenan egalecon laŭ adopto kaj edzeco por samseksaj paroj, ekde kiam la nova hispana leĝaro ekvalidis la [[3-a de julio|3-an de julio]].<ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://www.sciencedaily.com/releases/2012/10/121019094534.htm|titolo=Foster kids do equally well when adopted by gay, lesbian or heterosexual parents, study suggests|alirdato=8a de oktobro 2017|dato=19a de oktobro 2012|verko=ScienceDaily|eldoninto=[[Universitato de Kalifornio ĉe Los-Anĝeleso|Universitato de Kalifornio]]}}</ref> En 2005, la nederlanda leĝaro ne antaŭvidis la eblon, ke gejaj paroj povas adopti fremdajn infanojn kaj la belgoj ankoraŭ ne akceptis adopton de samseksema edzeco.<ref name="miesiecznik.znak.com.pl"/> Tamen, praktike edzeco inter homoj de la sama sekso havas preskaŭ neniun ŝancon adopti eksterlandajn infanojn, ĉar preskaŭ ĉiuj devenlandoj de tiaj infanoj kutime limigas adoptojn nur al geedziĝoj inter viroj kaj virinoj.<ref>{{Cite web|url=http://www.ama-assn.org/ama/pub/about-ama/our-people/member-groups-sections/glbt-advisory-committee/ama-policy-regarding-sexual-orientation.shtml|title=H-60.940 Partner Co-Adoption, H-65.973 Health Care Disparities in Same-Sex Partner Households "AMA Policy regarding sexual orientation"|publisher=Ama-assn.org|accessdate=16an de marto 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131019042918/http://www.ama-assn.org/ama/pub/about-ama/our-people/member-groups-sections/glbt-advisory-committee/ama-policy-regarding-sexual-orientation.page|archivedate=19an de oktobro 2013|deadurl=yes|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2019-05-09|arkivurl=https://web.archive.org/web/20131019042918/http://www.ama-assn.org/ama/pub/about-ama/our-people/member-groups-sections/glbt-advisory-committee/ama-policy-regarding-sexual-orientation.page|arkivdato=2013-10-19}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20131019042918/http://www.ama-assn.org/ama/pub/about-ama/our-people/member-groups-sections/glbt-advisory-committee/ama-policy-regarding-sexual-orientation.page |date=2013-10-19 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.ama-assn.org/ama/pub/about-ama/our-people/member-groups-sections/glbt-advisory-committee/ama-policy-regarding-sexual-orientation.page |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2019-05-09 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20131019042918/http://www.ama-assn.org/ama/pub/about-ama/our-people/member-groups-sections/glbt-advisory-committee/ama-policy-regarding-sexual-orientation.page |arkivdato=2013-10-19 }}</ref> == Sano == === Fizika === [[Dosiero:Two men having gay sex 2.JPG|eta|right | Du viroj seksumas.]] La esprimoj "viroj kiuj seksumas kun viroj" kaj "[[virinoj kiuj seksumas kun virinoj]]" rilatas al homoj, kiuj realigas seksan agadon kun aliaj samseksaj uloj, sendepende de kiel ili identigas sin, kiel multaj elektas akcepti [[Identeco (sociaj sciencoj)|sociajn identecojn]] kiel lesbaj, gejaj kaj ambaŭseksemaj.<ref name=msmafrica>{{Cite web |url=http://www.aidsportal.org/News_Details.aspx?id=5208&nex=5 |title=MSM in Africa: highly stigmatized, vulnerable and in need of urgent HIV prevention |publisher=Aidsportal.org |accessdate=24an de aŭgusto 2010 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070713125016/http://www.aidsportal.org/News_Details.aspx?ID=5208 |archivedate=13an de julio 2007 |df=dmy |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2019-05-09 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20070713125016/http://www.aidsportal.org/News_Details.aspx?ID=5208 |arkivdato=2007-07-13 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070713125016/http://www.aidsportal.org/News_Details.aspx?ID=5208 |date=2007-07-13 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.aidsportal.org/News_Details.aspx?ID=5208 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2019-05-09 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20070713125016/http://www.aidsportal.org/News_Details.aspx?ID=5208 |arkivdato=2007-07-13 }}</ref><ref name=UNAIDS1>{{Cite web |title=UNAIDS: Men who have sex with men |publisher=[[UNAIDS]] |url=http://www.unaids.org/en/PolicyAndPractice/KeyPopulations/MenSexMen/default.asp |format=asp |accessdate=24an de julio 2008 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080618190907/http://www.unaids.org/en/PolicyAndPractice/KeyPopulations/MenSexMen/default.asp |archivedate=18 June 2008 |df=dmy |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2019-05-09 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20080618190907/http://www.unaids.org/en/PolicyAndPractice/KeyPopulations/MenSexMen/default.asp |arkivdato=2008-06-18 }}</ref><ref name=TGHIVINF>{{Cite web |last=Greenwood |first=Cseneca |author2=Mario Ruberte |title=African American Community and HIV (Slide 14 mentions TG women) |publisher=East Bay AIDS Education and Training Center |date=9an de Aprilo 2004 |url=http://www.hawaii.edu/hivandaids/African_American_Transgenders_and_HIV.ppt |format=ppt |accessdate=24an de julio 2008 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080910171338/http://www.hawaii.edu/hivandaids/African_American_Transgenders_and_HIV.ppt |archivedate=10an de septembro 2008 |df= |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2019-05-09 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20080910171338/http://www.hawaii.edu/hivandaids/African_American_Transgenders_and_HIV.ppt |arkivdato=2008-09-10 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080910171338/http://www.hawaii.edu/hivandaids/African_American_Transgenders_and_HIV.ppt |date=2008-09-10 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.hawaii.edu/hivandaids/African_American_Transgenders_and_HIV.ppt |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2019-05-09 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20080910171338/http://www.hawaii.edu/hivandaids/African_American_Transgenders_and_HIV.ppt |arkivdato=2008-09-10 }}</ref><ref name=MSTSW>{{Cite journal|vauthors=Operario D, Burton J, Underhill K, Sevelius J |title=Men who have sex with transgender women: challenges to category-based HIV prevention |journal=AIDS Behav |volume=12 |issue=1 |pages=18–26 |date=Januaro 2008 |pmid=17705095 |doi=10.1007/s10461-007-9303-y}}</ref><ref name=TGMSMNET>{{Cite journal|vauthors=Operario D, Burton J |title=HIV-related tuberculosis in a transgender network—Baltimore, Maryland, and New York City area, 1998–2000 |journal=MMWR Morb. Mortal. Wkly. Rep. |volume=49 |issue=15 |pages=317–20 |date=Aprilo 2000 |pmid=10858008 |url=https://www.cdc.gov/mmwr/preview/mmwrhtml/mm4915a1.htm}}</ref> Ĉi tiuj terminoj ofte estas uzataj en [[medicina literaturo]] kaj socia esplorado por priskribi tiajn grupojn por studado, sen bezono pripensi la problemojn de seksa mem-identeco. Kelkaj fakvortoj konsideras problemojn ĉar ili "bremsas sociajn dimensiojn de sekseco; [[subfoso|subfosas]] la mem-etikedadon de lesboj, gejoj kaj ambaŭseksemuloj; kaj ne sufiĉe priskribas variaĵojn de seksa konduto". Kontraste al ĝiaj avantaĝoj, seksa konduto povas esti malsana [[Vektoro (epidemiologio)|vektoro]]. [[Sekura seksumado]] estas signifa filozofio por [[Malpliigo de damaĝo|redukti damaĝojn]]. Multaj landoj nuntempe malpermesas donaci sangon de la viroj, kiuj seksumas kun viroj; la politiko de la Usona [[Manĝaĵa kaj Droga Administracio]] deklaras, ke "ili estas, kiel grupo, pliigita risko por [[HIV]], [[Hepatito|hepatito B]] kaj kelkaj aliaj infektoj, kiujn oni povas transdoni per transfuzo." [[Dosiero:076- Anonym,c.1885.jpg|eta|thumb left | Du virinoj seksumas, 1885.]] ==== Publika sano ==== Ĉi tiuj pli sekuraj seksaj rekomendoj estas interkonsentitaj de fakuloj pri [[publika sano]] por virinoj, kiuj seksumas kun virinoj por eviti seksajn malsanojn: * Eviti kontakton kun [[Menstruo|menstrua sango]] de la paro kaj kun eblaj videblaj genitalaj lezoj. * Kovri [[Dildo|seksajn ludilojn]], kiuj [[Penetro (seksumo)|penetras]] pli ol unu vaginon aŭ anuson per nova [[kondomo]] por ĉiu persono; konsideri uzi diversajn ludilojn por ĉiu persono. * Uzi [[bariero]]n (ekz., lateksaĵojn, dentajn digojn, inajn kondomojn, plastajn envolvaĵojn ) dum [[buŝa seksumado]]. * Uzi lateksajn aŭ vinilajn gantojn kaj [[lubrikaĵo]]n por ajna mana seksumado, kiu povus kaŭzi sangumadon.<ref name=mravack>Mravack, Sally A. (July 2006)."Primary Care for Lesbians and Bisexual Women", ''American Family Physician'' '''74''' (2) p. 279–286.</ref> Ĉi tiuj pli sekuraj seksaj rekomendoj estas interkonsentitaj de fakuloj pri la publika sano por viroj, kiuj seksumas kun viroj, por eviti seksajn malsanojn: * Eviti kontakton kun korpaj fluaĵoj kaj kun videblaj genitalaj lezoj. * Uzi kondomon por [[Anusa seksumado|anusa]] kaj [[buŝa seksumado]]j. * Uzi barieron (ekz., lateksaĵon, dentan digon, kondomon) dum buŝ-anusa seksumado. * Kovri [[Dildo|seksajn ludilojn]], kiuj penetras pli ol unu personon per nova kondomo por ĉiu persono; pripensi uzi diversajn ludilojn por ĉiu persono kaj uzi lateksajn aŭ vinilajn gantojn kaj lubrikaĵon por ajna seksumado kiu povus kaŭzi sangumadon.<ref>Catalyst, Sr. Kitty, Staff of [[San Francisco]] City Clinic; "Reading This Might Save Your Ass"; 2001, San Francisco HIV Prevention and STD Prevention and Control.</ref><ref>Men Like Us: The GMHC Complete Guide to Gay Men's Sexual, Physical, and Emotional Well-being; Wolfe, Daniel; Gay Men's Health Crisis, Inc; Published by Ballantine Books, 2000; {{ISBN|0-345-41496-9}}, 9780345414960.</ref> === Mensa === Kiam ĝi estis priskribita unue en [[:Kategorio:Medicina literaturo|medicina literaturo]], samseksemo ofte estis kontaktita el vidpunkto, kiu celis trovi propran [[Psika malsano|psikopatologio]]n kiel ĝian radikan kaŭzon. Multe da literaturo pri [[mensa sano]] kaj samseksemaj pacientoj temis pri ilia [[Deprimo|deprimiĝo]], [[droga misuzado]] kaj [[Sinmortigo|memmortigo]].<ref> Schlager, Neil, ed. (1998). ''Gay & Lesbian Almanac''. St. James Press. {{ISBN|1-55862-358-2}}, p. 152.</ref> Kvankam ĉi tiuj temoj ekzistas inter homoj ne-aliseksemaj, diskuto pri iliaj kaŭzoj ŝanĝiĝis post forigo de samseksemo de la [[Diagnoza kaj Statistika Manlibro de Mensaj Malordoj|Diagnoza kaj Statistika Manlibro]] en 1973. Male, socia [[ostracismo]], [[Diskriminacio|jura diskriminacio]], internigo de negativaj stereotipoj kaj limigitaj subtenaj strukturoj, indikas faktorojn de samseksemaj homoj en [[Okcidenta civilizo|okcidentaj socioj]], kiuj ofte malhelpas la mensan sanon. Stigmoj, antaŭjuĝoj kaj diskriminacio el negativaj sociaj sintenoj al samseksemo kondukas al pli alta superregado de mensaj sanaj malordoj inter lesbaninoj, gejoj, kaj ambaŭseksemuloj kompare kun iliaj aliseksemaj samuloj.<ref>{{Cite book|author= Meyer, Ilan H. |title=Prejudice, social stress, and mental health in lesbian, gay, and bisexual populations: conceptual issues and research evidence |journal=Psychological Bulletin |volume=129 |issue=5 |pages=674–97 |date=Septembro 2003 |pmid=12956539 |pmc=2072932 |doi=10.1037/0033-2909.129.5.674}}</ref> Indico indikas, ke la liberaligo de ĉi tiuj sintenoj dum la 1990-aj jaroj tra la 2010 estas asociita kun malpliigo de tiaj mensaj sano-riskoj inter pli junaj [[GLAT|GLAT-anoj]].<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.eurekalert.org/pub_releases/2007-10/cums-bgm100207.php|titolo=Black gay men, lesbians, have fewer mental disorders than whites, says Mailman School of PH study|alirdato=24a de aŭgusto 2010|eldoninto=Eurekalert.org|arkivurl=https://web.archive.org/web/20100507073023/http://www.eurekalert.org/pub_releases/2007-10/cums-bgm100207.php|arkivdato=2010-05-07}}</ref> === Geja kaj lesba juneco === [[Dosiero:Remembering trans young people 2015.jpg|eta|left |Junaj transgenruloj kiuj sin mortigis. Supre dekstren: [[Leelah Alcorn]] (15/11/97-28/12/14), Ash Haffner (28/12/98-26/2/15), Melonie Rose (7/8/95-11/22/15), Zander Mahaffey (2000-15/2/15) kaj Taylor Alesana (1999-2/4/15).]] Samseksema juneco havas pli grandan riskon je memmortigo, misuzo de drogoj, lernejaj problemoj kaj izoleco pro "malamika kaj kondamnata medio, parolaj kaj fizikaj misuzoj, malakcepto kaj izoleco de familio kaj samuloj".<ref name=dhhs>{{citation |title=Report of the Secretary's Task Force on Youth Suicide |editor-first=Marcia R. |editor-last= Fenleib |year=1989 |publisher=United States Government Printing Office |isbn=0-16-002508-7 |last=Gibson |first=P. |contribution=Gay and Lesbian Youth Suicide}}</ref> Plue, GLATaj junuloj pli probable raportas psikologiajn kaj fizikajn misuzojn de gepatroj aŭ domzorgistoj, kaj pli da seksa misuzo. Sugestaj kialoj por ĉi tiu malegaleco estas, ke: (1) GLATaj junuloj povas esti specife trafe celataj surbaze de ilia perceptita [[seksa orientiĝo]] aŭ seksa malkonforma aspekto,<ref>{{Cite book|url=http://www.apa.org/journals/features/ccp733477.pdf |title=Victimization Over the Life Span: A Comparison of Lesbian, Gay, Bisexual, and Heterosexual Siblings |first=Kimberly F. |last=Balsam |author2=Esther D. Rothblum |date=June 2005 |journal=Journal of Consulting and Clinical Psychology |volume=73 |issue=3 |pages=477–487 |format=PDF |ref=harv |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070311233920/http://www.apa.org/journals/features/ccp733477.pdf |archivedate=11an de marto 2007 |doi=10.1037/0022-006x.73.3.477 |pmid=15982145}}</ref> kaj (2) ke "riskaj faktoroj asociitaj kun seksa minoritata statuso, inkluzive de diskriminacio, nevidebleco, kaj malakcepto de familianoj ... povas konduki al plialtiĝo de kondutoj asociitaj kun risko por viktimigo, kiel ekzemple misuzo de drogoj, seksumado kun multoblaj partneroj, aŭ forkuro el la hejmo dum adoleskeco." Korelativeco inter la grado de malakceptado de gepatroj de GLATaj junulinoj kaj negativaj sanproblemoj en la junuloj studitaj: {{Citaĵo|Pli altaj indicoj de familia malakcepto estis signife asociitaj kun pli malbonaj rezultoj pri sano. Surbaze de probabloj, lesbaj, gejaj kaj ambaŭseksemaj junuloj, kiuj raportis pli altajn nivelojn de familia malakcepto dum [[Adolesko|adoleskeco]], estis 8,4 fojojn pli inklinaj informi pri provoj por sinmortigo, 5,9 fojojn pli multe raportas altajn nivelojn de [[deprimo]], 3,4 fojojn pli verŝajna uzo de kontraŭleĝaj drogoj, kaj 3,4 fojojn pli verŝajne raportas pri senprotekta seksumado kompare kun samuloj el familioj kiuj raportis neniun aŭ malaltan nivelon de familia malakcepto.<ref>{{Cite book |doi=10.1542/peds.2007-3524 |url=http://pediatrics.aappublications.org/cgi/content/full/123/1/346 |title=Family Rejection as a Predictor of Negative Health Outcomes in White and Latino Lesbian, Gay, and Bisexual Young Adults |first=Caitlin |last=Ryan |journal=Pediatrics |author2=[[David Huebner]] |author3=Rafael M. Diaz |author4=Jorge Sanchez |date=Januaro 2009 |publisher=Pediatrics |volume=123 |issue=1 |pages=346–352 |pmid=19117902 |ref=harv}}</ref>}} Krizaj centroj en pli grandaj urboj kaj informejoj ĉe la interreto aperis por helpi junulojn kaj plenkreskulojn.<ref name=suicideorg>{{citation |title=Gay, Lesbian, Bisexual, and Transgender Suicide|url=http://www.suicide.org/gay-and-lesbian-suicide.html |first=Kevin |last=Caruso |periodical=Suicide.org |accessdate=4an de majo 2007}}</ref> La [[Projekto Trevor]], helikoptero pri preventa sinmortigo por geja junulo, estis establita post la elsendado en la jaro 1998 ĉe [[HBO]] de la [[mallonga filmo]] ''[[Trevor]]''.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.cnn.com/2008/SHOWBIZ/07/02/trevor.project/index.html|titolo=24-hour help for gay youth|alirdato=26an de julio 2015|aŭtoro=Wilson, Jacque|dato=2an de julio 2008|verko=CNN}}</ref> == Leĝo kaj politiko == === Laŭleĝeco === [[Dosiero:Iran.StopKillingGays.WDC.19jul06.jpg|eta|Protestanto kontraŭ murdado de samseksemuloj en Irano. Vaŝingtono, julio 2006.]] Plej multaj landoj ne malpermesas la interkonsentitajn seksrilatojn inter ne-rilatantaj personoj super la varianta loka [[aĝo de konsento por seksumado]]. Kelkaj jurisdikcioj plue agnoskas identajn rajtojn, protektojn kaj privilegiojn por la familiaj strukturoj de samseksaj paroj, inkluzive de [[edzeco]]. Kelkaj landoj kaj jurisdikcioj asertas, ke ĉiuj individuoj limigas sin al [[Aliseksemo|aliseksemeco]] kaj malpermesas samsekseman agadon per [[kontraŭ-sodomia leĝo|sodomiaj leĝoj]]. Krimuloj povas alfronti [[mortpuno]]n en islamaj landoj kaj jurisdikcioj regataj de [[ŝario]]. Tamen ekzistas ofte gravaj diferencoj inter [[Politiko|oficiala politiko]] kaj reala ĉiutagaĵo. Kvankam samseksemaj agoj estas malpermesataj en kelkaj partoj de la okcidenta mondo, kiel [[Pollando]] en 1932, [[Danio]] en 1933, [[Svedio]] en 1944, kaj [[Anglio]] kaj [[Kimrio]] en 1967, ne estis ĝis meze de la [[1970-aj jaroj]], kiam la geja komunumo unue komencis atingi limigitajn civitanajn rajtojn en kelkaj evoluintaj landoj. Turnopunkto estis atingita en 1973 kiam la [[Usona Asocio pri Psikiatrio|Usona Psikiatria Asocio]], kiu antaŭe listigis samseksemon en la [[Diagnoza kaj Statistika Manlibro de Mensaj Malordoj|DSM-I]] en 1952, forigis samseksemon en la [[Diagnoza kaj Statistika Manlibro de Mensaj Malordoj|DSM-II]]<ref>{{cite news |last=Shyamantha |first=Asokan |title=India's Supreme Court turns the clock back with gay sex ban |url=https://www.reuters.com/article/2013/12/11/us-india-rights-gay-idUSBRE9BA05620131211 |accessdate=23an de decembro 2013 |newspaper=[[Reuters]] |date=11an de decembro 2013 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2019-05-09 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20131216040454/http://www.reuters.com/article/2013/12/11/us-india-rights-gay-idUSBRE9BA05620131211 |arkivdato=2013-12-16 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20131216040454/http://www.reuters.com/article/2013/12/11/us-india-rights-gay-idUSBRE9BA05620131211 |date=2013-12-16 }}</ref>, kiel agnosko de sciencaj pruvoj. En 1977, [[Kebekio]] fariĝis la unua ŝtata jurisdikcio en la mondo, kiu malpermesis diskriminacion pro [[seksa orientiĝo]]. Dum la 1980-aj kaj 1990-aj jaroj, la plej multaj evoluintaj landoj adoptis leĝojn aprobante samsekseman konduton kaj malpermesante diskriminacion kontraŭ lesboj kaj gejoj rilate al dungado, loĝado kaj servoj. Aliflanke, multaj landoj nuntempaj en [[Proksima Oriento]] kaj [[Afriko]], same kiel kelkaj landoj en [[Azio]], [[Karibio]] kaj [[Suda Pacifiko]], malpermesas la samseksemon. En 2013, la [[Barata Supera Kortumo]] konfirmis Sekcion 377 de la Barata Krimkodo, sed en 2018 renversigis ĝin kaj laŭleĝigis samsekseman agadon ĉie en Barato. La Sekcio 377, brita kolonia-epoka leĝo kiu krimigas samsekseman agadon, restas efika en pli ol 40 iamaj britaj kolonioj.<ref>{{Citaĵo el novaĵo|url=https://www.ndtv.com/india-news/supreme-court-verdict-of-section-377-full-text-1912373|titolo=Supreme Court of India scraps ban on homosexuality with its judgment on Section 377.|dato=2018-09-09|verkaĵo=NDTV}}</ref> Dek landoj aŭ [[Justica povo|jurisdikcio]]j, ĉiuj islamaj kaj regataj de [[ŝario]], trudas [[mortpuno]]n por samseksemo.<ref>{{Citaĵo el novaĵo|url=https://edition.cnn.com/2018/09/11/asia/british-empire-lgbt-rights-section-377-intl/index.html|titolo=The homophobic legacy of the British Empire|dato=2018-09-12|eldoninto=CNN}}</ref><ref>{{Citaĵo el novaĵo|url=https://qz.com/india/1380947/section-377-the-former-british-colonies-with-laws-against-gay-people/|titolo=In over 40 countries, laws against homosexuality are a lasting legacy of British rule|dato=6a de Septembro 2018|verkaĵo=Quartz}}</ref> === Leĝoj kontraŭ diskriminacio pro seksa orientiĝo === [[Dosiero:Matthew Shepard and James Byrd, Jr. Hate Crimes Prevention Act.jpg|eta |thumb |Shepard (centro), Louvon Harris (maldekstre), Betty Byrd Boatner (dekstre) kun prezidanto [[Barack Obama]] en 2009 por antaŭenigi la Leĝon por preventado de {{J|malama krimo}}.]] [[Dosiero:Gay stituation in Europe 1900-2021.gif|eta|Aprobo de samseksema amorado, [[Registrita partnereco|civilaj kuniĝoj]] kaj [[Edzeco|edziĝoj]] en Eŭropo el 1900 ĝis 2016.]] ==== Usono ==== * '''[[Dunga diskriminacio]]''' rilatas al diskriminaciaj dungaj praktikoj kiel antaŭjuĝo en dungado, promociado, tasko-asignado, maldungo, kaj kompenso, kaj diversaj specoj de ĉikanado. En Usono ekzistas "tre malgranda laŭleĝa, ĝenerala juro, kaj jurisprudenco establante dungan diskriminacion bazitan sur seksa orientiĝo kiel laŭleĝa malbono."<ref name=clintonexecorder>{{citation |title=Executive Order 13087 of May 28, 1998 |url=http://frwebgate.access.gpo.gov/cgi-bin/getdoc.cgi?dbname=1998_register&docid=fr02jn98-135.pdf |format=PDF |periodical= Federal Register |volume=63 |number=105 |date=2an de junio 1998 |accessdate=7 September 2007}}</ref> Kelkaj esceptoj kaj alternativaj laŭleĝaj strategioj estas haveblaj. La Plenuma Ordono 13087 (1998) de la prezidanto [[William J. Clinton|Bill Clinton]] malpermesas diskriminacion bazitan sur [[seksa orientiĝo]] en la konkurenciva servo de la federacia civila laboristaro, [kaj federaciaj ne-civilaj dungitoj povas prezenti rimedon laŭ la ''Due Process Clause''<ref name=ashtonciviletti>''Ashton v. Civiletti'', 613 F.2d 923, 20 Fair Empl. Prac. Cas. (BNA) 1601, 21 Empl. Prac. Dec. (CCH) ¶ 30297 (D.C. Cir. 1979)</ref> de la [[Usona Konstitucio|usona konstitucio]]. Privataj sektoraj laboristoj povas havi Titolon VII de la agado pri Civilaj Leĝoj de 1964 sub teorio pri seksa ĉikanado, teorio pri "malfavora laboro-medio", teorio pri seksa stereotipado, aŭ aliaj.<ref name=soandthelaw>{{citation |title=Sexual Orientation and the Law |first=James M |last=Donovan |author2=American Association of Law Libraries Standing Committee on Lesbian and Gay Issues |year=2007 |publisher=William S. Hein & Co. |isbn=0-8377-0166-X}} § 5:17</ref> * '''[[Loĝdiskriminacio]]''' rilatas al diskriminacio kontraŭ potencialaj luantoj aŭ aktualaj domposedantoj.<ref name=findlawrenters>{{citation |accessdate=7 September 2007 |url=http://realestate.findlaw.com/tenant/tenant-fair-housing/tenant-fair-housing-orientation.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20071210161544/http://realestate.findlaw.com/tenant/tenant-fair-housing/tenant-fair-housing-orientation.html |archivedate=10an de decembro 2007 |title=Renter's Rights Against Sexual Orientation Discrimination}}</ref> En Usono, ekzistas neniu federacia leĝo kontraŭ tia diskriminacio surbaze de seksa orientiĝo aŭ [[Genra identeco|seksa identeco]], sed almenaŭ dek tri ŝtatoj kaj multaj gravaj urboj proklamis leĝojn malpermesante ĝin.<ref name=kellyoakland>''Kelly v. City of Oakland'', 198 F.3d 779, 81 Fair Empl. Prac. Cas. (BNA) 1455, 77 Empl. Prac. Dec. (CCH) ¶ 46281 (9th Cir. 1999)</ref> * '''[[Malam-krimo|Malamaj krimoj]]''' (ankaŭ konataj kiel antaŭjuĝaj krimoj) estas krimoj motivitaj de antaŭjuĝo kontraŭ identigebla socia grupo, kutime grupoj difinitaj de raso (homa klasifiko), [[religio]], [[seksa orientiĝo]], [[Malkapablo|handikapo]], [[Etno|etneco]], [[nacieco]], aĝo, sekso, [[Genra identeco|seksa identeco]] aŭ [[Partio (politiko)|politika alligiteco]].<ref name=adl>{{citation |url=http://www.adl.org/99hatecrime/state_hate_crime_laws.pdf |format=PDF |title=State Hate Crime Laws |periodical=[[Anti-Defamation League]] |date=Junio 2006 |accessdate=4an de majo 2007 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070614124916/http://www.adl.org/99hatecrime/state_hate_crime_laws.pdf |archivedate=14an de junio 2007 |df= |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2019-05-09 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20070614124916/http://www.adl.org/99hatecrime/state_hate_crime_laws.pdf |arkivdato=2007-06-14 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070614124916/http://www.adl.org/99hatecrime/state_hate_crime_laws.pdf |date=2007-06-14 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.adl.org/99hatecrime/state_hate_crime_laws.pdf |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2019-05-09 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20070614124916/http://www.adl.org/99hatecrime/state_hate_crime_laws.pdf |arkivdato=2007-06-14 }}</ref> En Usono, 45 subŝtatoj kaj la [[Vaŝingtono|Distrikto Kolumbio]] havas statutojn kiuj krimigas diversajn tipojn de perforto aŭ timigado. Ĉiu el ĉi tiuj statutoj kovras antaŭjuĝon surbaze de raso, religio, kaj etneco; 32 el ili kovras seksan orientiĝon, 28 genron, kaj 11 kovras transgenran/genran identecon. En oktobro 2009, la Leĝo por preventado de malamo kaj krimoj de Matthew Shepard kaj James Byrd, Jr. donis al la Departmento pri Justico la povon prienketi kaj procesi pro antaŭjuĝoj, motivigitaj perforto kie la kriminto elektis la viktimon diversaj kialoj: raso, haŭtkoloro, religio, nacia origino, sekso, seksa orientiĝo.<ref>{{Cite web |url=http://www.hrc.org/13699.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20091028224353/http://www.hrc.org/13699.htm |dead-url=yes |archive-date=28-an de oktobro 2009 |title=President Barack Obama Signs Hate Crimes Legislation Into Law |publisher=HRC |date=28-an de oktobro 2009 |accessdate=24an de aŭgusto 2010 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2019-05-09 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20091028224353/http://www.hrc.org/13699.htm |arkivdato=2009-10-28 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20091028224353/http://www.hrc.org/13699.htm |date=2009-10-28 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.hrc.org/13699.htm |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2019-05-09 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20091028224353/http://www.hrc.org/13699.htm |arkivdato=2009-10-28 }}</ref> ==== Eŭropa Unio ==== En la [[Eŭropa Unio]], ajna diskriminacio pro [[seksa orientiĝo]] aŭ [[genra identeco]] estas neleĝa laŭ la [[Ĉarto de Fundamentaj Rajtoj de la Eŭropa Unio]]..<ref>[[s:Charter of Fundamental Rights of the European Union#CHAPTER III. EQUALITY|Charter of Fundamental Rights of the European Union]]</ref> === Politika aktivismo === Ekde la 1960-aj jaroj, multaj GLAT-aj homoj en Okcidento, precipe tiuj loĝantaj en gravaj metropolaj areoj, disvolvis samsekseman kulturon. Por multaj, [ĝi estas ekzempligita per la movado de [[Geja Fiero|geja fiereco]], kun ĉiujaraj defiladoj kaj elmontroj de [[Ĉielarka flago|ĉielarkaj flagoj]].<ref>{{Citaĵo el novaĵo|url=http://www.law.com/jsp/ihc/PubArticleIHC.jsp?id=1193735028038|titolo=Employer's Dilemma: When Religious Expression and Gay Rights Cross|familia nomo=Moldover|persona nomo=Judith|dato=31a de oktobro 2007|verkaĵo=New York Law Journal}}</ref><ref>{{Cite news |url=http://findarticles.com/p/articles/mi_m1374/is_1_68/ai_n24944645 |title=Collision of religious and gay rights in the workplace |work=Humanist |date=Januaro–Februaro 2008 |first=Bob |last=Ritter |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120305210524/http://findarticles.com/p/articles/mi_m1374/is_1_68/ai_n24944645/ |archivedate=5an de marto 2012 |df= }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20081003105836/http://findarticles.com/p/articles/mi_m1374/is_1_68/ai_n24944645 |date=2008-10-03 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://findarticles.com/p/articles/mi_m1374/is_1_68/ai_n24944645/ |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2019-05-09 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20120305210524/http://findarticles.com/p/articles/mi_m1374/is_1_68/ai_n24944645/ |arkivdato=2012-03-05 }}</ref> Tamen ne ĉiuj GLATaj homoj elektas partopreni "[[Kviro|kviran kulturon]]", kaj multaj samseksemuloj specife rifuzas tion fari. Por kelkaj ĝi ŝajnas esti frivola ekrano, eternigante gejajn stereotipojn.<ref>{{Cite web |author=Salt Lake City, UT |url=http://newsroom.lds.org/ldsnewsroom/v/index.jsp?vgnextoid=a1312e636369f010VgnVCM100000176f620aRCRD |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080603123925/http://newsroom.lds.org/ldsnewsroom/v/index.jsp?vgnextoid=a1312e636369f010VgnVCM100000176f620aRCRD |archivedate=3an de junio 2008 |title=First Presidency Message on Same-Gender Marriage |publisher=Newsroom.lds.org |date=20an de oktobro 2004 |accessdate=24an de aŭgusto 2010 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2019-05-09 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20080603123925/http://newsroom.lds.org/ldsnewsroom/v/index.jsp?vgnextoid=a1312e636369f010VgnVCM100000176f620aRCRD |arkivdato=2008-06-03 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080603123925/http://newsroom.lds.org/ldsnewsroom/v/index.jsp?vgnextoid=a1312e636369f010VgnVCM100000176f620aRCRD |date=2008-06-03 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://newsroom.lds.org/ldsnewsroom/v/index.jsp?vgnextoid=a1312e636369f010VgnVCM100000176f620aRCRD |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2019-05-09 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20080603123925/http://newsroom.lds.org/ldsnewsroom/v/index.jsp?vgnextoid=a1312e636369f010VgnVCM100000176f620aRCRD |arkivdato=2008-06-03 }}</ref> Post la ekapero de [[aidoso]] en la fruaj 1980-aj jaroj, multaj GLAT-aj grupoj kaj individuoj organizis kampanjojn por antaŭenigi klopodojn pri aidos-eduko, preventado, esplorado, pacienca subteno kaj komunuma klopodo, kaj ankaŭ postuli registaran subtenon por ĉi tiuj programoj.<ref name=DMD>{{Cite web |last=Brownback |first=Sam |title=Defining Marriage Down&nbsp;– We need to protect marriage. |work=National Review |date=9an de julio 2004 |url=http://www.nationalreview.com/comment/brownback200407090921.asp |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080601155703/http://www.nationalreview.com/comment/brownback200407090921.asp |archivedate=1an de junio 2008 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.nationalreview.com/comment/brownback200407090921.asp |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2019-05-09 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20040710092937/http://www.nationalreview.com/comment/brownback200407090921.asp |arkivdato=2004-07-10 }}</ref> La mortnombro kaŭzita de la aidoso komence ŝajnis malrapidigi la progreson de la geja rajto-movado, sed ĝustatempe ĝi instigis kelkajn partojn de la GLAT-a komunumo partopreni en komunumaj servoj kaj politika agado, kaj defiis la alisekseman komunumon respondi kompate. Gravaj usonaj filmoj de ĉi tiu periodo kiuj dramecigis la respondon de individuoj kaj komunumoj al la aidosa krizo inkludas [[An Early Frost]] (1985), [[Longtime Companion]] (1990), [[And the Band Played On]] (1993), [[Philadelphia (filmo)|Philadelphia]] (1993) kaj [[Common Threads: Stories from the Quilt]] (1989).<ref>{{Cite news |url=http://www.dailymail.co.uk/pages/live/articles/news/news.html?in_article_id=496871&in_page_id=1770 |title=Gay hate law 'threat to Christian free speech'|date=28an de novembro 2007 |first=Steve |last=Doughty |work=[[Daily Mail]] | location=London}}</ref><ref>{{Cite news |url=http://www.dailymail.co.uk/pages/live/articles/news/news.html?in_article_id=403815&in_page_id=1770 |title=Christian faces court over 'offensive' gay festival leaflets |first=Steve |last=Doughty |date=6an de septembro 2006 |work=[[Daily Mail]] | location=London}}</ref> Publike samseksemaj politikistoj atingis multajn registarajn postenojn, eĉ en landoj kun sodomiaj leĝoj en sia lastatempa pasinteco. Ekzemploj estas [[Guido Westerwelle]], la vic-kanceliero de [[Germanio]]; [[Peter Mandelson]], ministro de la [[Brita Laborista Partio]] kaj [[Per-Kristian Foss]], antaŭe norvega financministro.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.lds.org/topics/family-proclamation|titolo=''The Family: A Proclamation to the World''|alirdato=24a de aŭgusto 2010|dato=23a de septembro 1995|eldoninto=Lds.org}}</ref> GLAT-aj movadoj estas kontraŭataj de diversaj individuoj kaj organizoj.<ref>{{Citaĵo el novaĵo|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/wales/6904057.stm|titolo=Bishop loses gay employment case|dato=18an de julio 2007|verkaĵo=[[BBC News Online]]}}</ref> Kelkaj sociaj konservativuloj kredas, ke ĉiuj seksaj rilatoj kun homoj krom kontraŭ-seksa edzino subfosas la tradician familion kaj ke infanoj devas edukiĝi en hejmoj kun patro kaj patrino.<ref>{{Cite news |url=https://www.telegraph.co.uk/news/uknews/2080669/Catholic-adoption-service-stops-over-gay-rights.html |title=Catholic adoption service stops over gay rights |date=5an de junio 2008 |work=[[The Daily Telegraph]] |first=Martin |last=Beckford | location=London}}</ref><ref>{{Citaĵo el novaĵo|url=http://www.boston.com/news/local/articles/2006/03/11/catholic_charities_stuns_state_ends_adoptions/|titolo=Catholic Charities to halt adoptions over issue involving gays|familia nomo=LeBlanc|persona nomo=Steve|dato=10a de marto 2006|verkaĵo=[[The Boston Globe]]}}</ref> Kelkaj argumentas, ke gejaj rajtoj eble konfliktas kun parolo-libereco de individuoj,<ref>{{Citaĵo el novaĵo|url=http://news.therecord.com/News/CanadaWorld/article/341201|titolo=Christian Horizons rebuked: Employer ordered to compensate fired gay worker, abolish code of conduct|alirdato=21a de aŭgusto 2009|familia nomo=Mercer|persona nomo=Greg|dato=24a de aprilo 2008|verkaĵo=The Record}}</ref> religiaj liberecoj en la laborejo, la kapablo administri preĝejojn, bonfaraj organizoj kaj aliaj religiaj organizoj laŭ oniaj religiaj opinioj, kaj ke la akcepto de samseksemaj rilatoj de religiaj organizoj povus esti devigita per minacado forigi la impost-esceptitan statuson de preĝejoj kies vidoj ne vicigi kun tiuj de la registaro.<ref name=BannedBoston>{{Cite news |url=http://www.weeklystandard.com/Content/Public/Articles/000/000/012/191kgwgh.asp |title=Banned in Boston: The coming conflict between same-sex marriage and religious liberty |first=Maggie |last=Gallagher |date=15an de majo 2006 |volume=011 |issue=33 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060516000949/http://www.weeklystandard.com/Content/Public/Articles/000/000/012/191kgwgh.asp |date=2006-05-16 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.weeklystandard.com/Content/Public/Articles/000/000/012/191kgwgh.asp |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2019-05-09 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20060516000949/http://www.weeklystandard.com/Content/Public/Articles/000/000/012/191kgwgh.asp |arkivdato=2006-05-16 }}</ref><ref>{{Cite news |url=https://www.nytimes.com/2007/08/14/nyregion/14civil.html |date=14an de aŭgusto 2007 |title=Church Group Complains of Civil Union Pressure |first=Jill |last=Capuzzo |newspaper=[[The New York Times]]}}</ref><ref>{{Cite news |url=https://www.nytimes.com/2007/09/18/nyregion/18grove.html |title=Group Loses Tax Break Over Gay Union Issue |first=Jill |last=Capuzzo |newspaper=[[The New York Times]] | date=18an de septembro 2007 | accessdate=31an de marto 2010}}</ref><ref>{{Cite news |url=http://www.lifesitenews.com/news/archive/ldn/2008/apr/08040901 |title=Conduct unbecoming a free society |date=9an de aprilo 2008 |last=Kempling |first=Chris |work=National Post |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2019-05-09 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20140328143153/http://www.lifesitenews.com/news/archive/ldn/2008/apr/08040901 |arkivdato=2014-03-28 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140328143153/http://www.lifesitenews.com/news/archive/ldn/2008/apr/08040901 |date=2014-03-28 }}</ref> Kelkaj kritikantoj akuzas, ke politika korektado kaŭzis, ke la asocio de sekso inter maskloj kaj HIV estas malmultekostigita.<ref>{{Cite news |url=http://www.timesonline.co.uk/tol/comment/columnists/michael_gove/article805241.ece |publisher=The Times |title=I'd like to say this, but it might land me in prison |date=24an de decembro 2002 |first=Michael |last=Gove |location=London }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080918211024/http://www.timesonline.co.uk/tol/comment/columnists/michael_gove/article805241.ece |date=2008-09-18 }}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.cbc.ca/canada/calgary/story/2007/11/28/chandler-meeting.html |title=Christian group likens Tory candidate review to witch hunt |date=28an de novembro 2007 |publisher=[[CBC News]] |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080605082143/http://www.cbc.ca/canada/calgary/story/2007/11/28/chandler-meeting.html |archivedate=5an de junio 2008 }}</ref> === Militservo === [[Dosiero:Obama signs DADT repeal.jpg|eta | La usona prezidanto [[Barack Obama]] forigas la leĝon [[Don't ask, don't tell]]]] Politikoj kaj sintenoj rilate al geja kaj lesba [[Militfortoj|milita personaro]] varias multe ĉirkaŭ la mondo. Kelkaj landoj permesas gejojn, lesbojn kaj ambaŭseksemulojn servi malkaŝe kaj donis al ili la samajn rajtojn kaj privilegiojn kiel iliaj aliseksemaj kolegoj. Multaj landoj ne malpermesas nek subtenas GLAT-anojn kiel parto de la militfortoj. Kelkaj landoj daŭre malpermesas samseksemulan dungitaron.<ref>{{Cite news |url=http://www.deseretnews.com/article/1,5143,700226242,00.html |title=LDS Church expresses disappointment in California gay marriage decision |date=15an de majo 2008 |first=Carrie |last=Moore |work=[[Deseret News]] |accessdate=21an de aŭgusto 2009 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090601193325/http://www.deseretnews.com/article/1%2C5143%2C700226242%2C00.html |archivedate=1an de junio 2009 |df=dmy |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2019-05-09 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20090601193325/http://www.deseretnews.com/article/1,5143,700226242,00.html |arkivdato=2009-06-01 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090601193325/http://www.deseretnews.com/article/1%2C5143%2C700226242%2C00.html |date=2009-06-01 }}</ref> Plej multaj okcidentaj militaj fortoj forigis politikojn ekskluzive de seksaj minoritataj membroj. El la 26 landoj, kiuj partoprenas armee ĉe [[NATO]], pli ol 20 landoj permesas malkaŝajn [[Geja Fiero|gejaj]]n, [[Samseksemulino|lesbaj]]n kaj [[Ambaŭseksemo|ambaŭseksemajn]] homojn servi en la respektivaj armeoj. El la konstantaj membroj de la [[Konsilio pri Sekureco de Unuiĝintaj Nacioj|Sekureca Konsilio de Unuiĝintaj Nacioj]], tri ([[Unuiĝinta Reĝlando]], [[Francio]] kaj [[Usono]]) faras tion. La aliaj du ĝenerale ne faras: Ĉinio malpermesas gejajn kaj lesbajn homojn rekte, [[Rusio]] ekskludas ĉiujn gejojn kaj lesbojn dum tempo de paco sed permesas iujn gejajn virojn servi dum milita tempo. Israelo estas la sola lando en Mezorienta regiono kiu permesas malkaŝe GLATajn homojn servi en la armeo.<ref>{{Cite news |url=http://www.netassets.co.za/medical/medical.asp?websiteContentItemID=67274 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303222949/http://www.netassets.co.za/medical/medical.asp?websiteContentItemID=67274 |dead-url=yes |archive-date=3an de marto 2016 |first=James |last=Chin |title=The risks in hiding the HIV/AIDS truth |work=Business Day |date=12an de marto 2007 |volume=9 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2019-05-09 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20160303222949/http://www.netassets.co.za/medical/medical.asp?websiteContentItemID=67274 |arkivdato=2016-03-03 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160303222949/http://www.netassets.co.za/medical/medical.asp?websiteContentItemID=67274 |date=2016-03-03 }}</ref><ref>{{Cite news |url=http://www.dailymail.co.uk/news/article-347665/The-people-punish-Mr-Blair.html |title=The people punish Mr Blair |work=[[Daily Mail]] |date=6an de majo 2005 | location=London}}</ref> Dum la demando pri samseksemo en la militistaro estis tre politikigita en Usono, ĝi ne nepre estas tiel en multaj landoj. Parolante ĝenerale, sekseco en ĉi tiuj kulturoj estas konsiderata pli persona aspekto de onia identeco ol en Usono.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.apa.org/about/governance/council/policy/military.aspx|titolo=Proceedings of the American Psychological Association, Incorporated, for the legislative year 2004. Minutes of the meeting of the Council of Representatives Julio 28 & 30, 2004, Honolulu, HI|alirdato=18a de novembro 2004|eldoninto=[[Usona Asocio pri Psikologio]]|arkivurl=https://web.archive.org/web/20100215235251/http://www.apa.org/about/governance/council/policy/military.aspx|arkivdato=15a de februaro 2010}}</ref> Laŭ [[Usona Asocio pri Psikologio|Usona Psikologia Asocio]], empiriaj indikaĵoj ne montras, ke seksa orientiĝo estas ĝusta al iu ajn aspekto de milita efikeco inkluzive de unuobla kohereco, moralo, varbado kaj retenado. Seksa orientiĝo estas senrilata al tasko-kohereco, la ununura tipo de kohereco, kiu kritike antaŭdiras la armean pretecon kaj sukceson de la teamo.<ref>American Psychological Association: [Report of the APA Joint Divisional Task Force on Sexual Orientation & Military Service]</ref> == Socio kaj sociologio == [[Dosiero:Joseph McCarthy.jpg|eta|left | Senatano [[Joseph McCarthy]] uzis akuzojn pri samseksemo kiel ŝerco-taktiko en sia kontraŭ-komunisma krucmilito.]] === Publika opinio === Socia akcepto de ne-aliseksemaj orientiĝoj kiel samseksemo estas tre malalta en aziaj kaj afrikaj landoj, kaj estas multe pli alta en [[Eŭropo]], [[Aŭstralio]] kaj [[Ameriko]]. Okcidenta socio pli kaj pli akceptas samseksemon ekde la 1990-aj jaroj. En 2017, profesoro Amy Adamczyk asertis, ke ĉi tiuj transnaciaj diferencoj rilate al la akcepto povas plejparte esti klarigitaj per tri faktoroj: la relativa forto de demokratiaj institucioj, la nivelo de ekonomia disvolviĝo kaj la religia kunteksto de la lokoj kie la homoj vivas.<ref>{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=wly8DQAAQBAJ&printsec=frontcover#v=onepage|titolo=Cross-National Public Opinion about Homosexuality: Examining Attitudes across the Globe|familia nomo=Adamczyk|persona nomo=Amy|jaro=2017|eldoninto=University of California Press|paĝoj=3–7}}</ref> === Rilatoj === En 2006, la [[Usona Asocio pri Psikologio|Usona Psikologia Asocio]], [[Usona Asocio pri Psikiatrio|Usona Psikiatria Asocio]] kaj [[Nacia Asocio de Socialaj Laboristoj]] asertis per ''[[Amicus curiae]]'', raporto prezentita al la Kalifornia Supera Kortumo: "Gejoj kaj lesboj formas stabilajn, plenumitajn rilatojn, kiuj egalas al aliseksemaj rilatoj ĉe esencaj aspektoj. La institucio de la [[edzeco]] ofertas sociajn, psikologiajn kaj sanajn avantaĝojn, kiuj estas rifuzitaj al samseksaj paroj: rifuzante al samseksa paro la rajton edziĝi, la ŝtato plifortigas kaj daŭrigas la stigmon historie asociitan kun la samseksemo. stigmo havas negativajn konsekvencojn: la malpermeso de Kalifornio geedziĝi por samseksaj paroj reflektas kaj plifortigas ĉi tiun stigmon ". Ili konkludis: "Ne ekzistas scienca bazo por distingi inter samseksaj paroj kaj aliseksaj paroj rilate al la juraj rajtoj, devoj, avantaĝoj kaj ŝarĝoj donitaj de civila edzeco." === Religio === {{Ĉefartikolo|Samseksemo kaj religioj}} [[Dosiero:2015MarchaGayDF039.JPG |eta|dekstra|Juda junulo portanta [[kipao]]n kun la [[Ĉielarka flago|ĉielarkaj koloroj]] en la geja parado de [[Meksik-urbo|Meksikurbo]], 2015 ]] La rilato inter religio kaj samseksemo variis multe tra la tempo kaj loko, ene kaj inter malsamaj religioj kaj konfesioj, kaj koncerne malsamajn formojn de samseksemo kaj ambaŭseksemo. Nuntempaj doktrinoj de la ĉefaj religioj de la mondo estas tre vastaj kaj diversaj kaj laŭ la konfesio estas diversaj sintenoj al seksaj orientiĝoj.<ref name=OPCtrial>{{Cite web|url=http://www.upper-register.com/irons_trial/charges.pdf|title=Charge #1 and specifications preferred by the Presbytery of Southern California against The Rev. C. Lee Irons|accessdate=27an de junio 2008|format=PDF|publisher=Presbytery of Southern California of the Presbitera Ortodoksa Eklezio|quote=asertante, ke gejeco estas malkaŝita "kondiĉo", pli ol peko de koro, [...] kontraŭdiras la instruon de Skriboj, ke ambaŭ la deziro kaj la ago estas peko.|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2019-05-09|arkivurl=https://web.archive.org/web/20080723194409/http://www.upper-register.com/irons_trial/charges.pdf|arkivdato=2008-07-23|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080723194409/http://www.upper-register.com/irons_trial/charges.pdf|archivedate=2008-07-23}} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.upper-register.com/irons_trial/charges.pdf |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2019-05-09 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20080723194409/http://www.upper-register.com/irons_trial/charges.pdf |arkivdato=2008-07-23 }}</ref> Inter tiuj konfesioj ĝenerale negativaj al ĉi tiuj orientiĝoj, ekzistas multaj diversaj specoj de aktivaĵoj, kiujn ili povas entrepreni: ĉi tio povas varii el kvieta, senbrua senkuraĝiga samseksema agado, al eksplicita malpermeso de samseksaj rilatoj inter ĝiaj anoj kaj aktive kontraŭi socian akcepton de samseksemo, ekzekuto, enkarcerigo, ktp. Oni trovis, ke [[Fundamentismo|religia fundamentismo]] rilatas pozitive al kontraŭ-samseksemaj antaŭjuĝoj. Ĉi tiu estas la kazo de komuna religio ankaŭ, kiu tipe antaŭdiras gejfobiajn sintenojn sed ankaŭ oni trovis ke ili kondukas al fizika damaĝo kontraŭ gejoj. Religia opozicio al [[Infanadoptado de samseksaj paroj|geja adopto]] estis klarigita de kolektivismaj valoroj (lojaleco, aŭtoritato, pureco) kaj malalta fleksebleco pri ekzistecaj temoj, kaj ne pro altaj prosociaj inklinoj favore al la malfortuloj.<ref>Cabezón, p. vii, "Introduction"</ref> Oni trovis, ke sintenoj rilate al samseksemo ne estas determinataj nur de personaj religiaj kredoj, sed ankaŭ de la interagado de tiuj kredoj kun la superreganta nacia religia kunteksto, eĉ por homoj malpli religiaj aŭ kiuj ne kundividas sian lokan superregan religian kuntekston. Multaj argumentas, ke temas pri samseksemaj agoj pekemaj, anstataŭ samseksaj allogoj mem. Tiucele iuj malinstigas etikedadon de individuoj laŭ [[seksa orientiĝo]]. Ekzistas pluraj organizoj, kiuj asertas, ke [[konverta terapio]] povas helpi malpliigi samseksan allogon.<ref>The Wiley-Blackwell Companion to Religion and Social Justice – Page 543, Michael D. Palmer, Stanley M. Burgess – 2012</ref> Tamen kelkaj anoj de multaj religioj rigardas la du seksajn orientiĝojn pozitive, kaj kelkaj religiaj konfesioj povas beni samseksan edzecon kaj subteni GLATajn rajtojn, kaj la kvanto de tiuj, kiuj faras tion senĉese kreskas ĉirkaŭ la mondo, kiam multe da evoluintaj mondaj leĝoj subtenas GLATajn rajtojn.<ref>Deak, C., & Saroglou, V. (2015). Opposing abortion, gay adoption, euthanasia, and suicide: Compassionate openness or self-centered moral rigorism? ''Archive for the Psychology of Religion, 37,'' 267-294.https://doi.org/10.1163/15736121-12341309</ref> Historie, kelkaj kulturoj kaj religioj akomodis, instituciigis aŭ respektis, samseksan amon kaj seksecon; tiaj mitologioj kaj tradicioj troviĝas ĉirkaŭ la mondo. Ekzemple, [[hinduismo]] ne konsideras samseksemon kiel religian pekon. En 2009, la hindua Brita KOnsilio publikigis la deklaron "Hinduismo ne kondamnas la samseksemon". [[Sikismo|Sikaj]] geedziĝaj ceremonioj estas ne-seksecaj specife, kaj tial samseksa edzeco estas ebla ene de [[Sikismo]].<ref>Blogowska, J., Saroglou, V., & Lambert, C. (2013). Religious prosociality and aggression: It’s real. ''Journal for the Scientific Study of Religion, 52,'' 524-536.https://dx.doi.org/10.1111/jssr.12048</ref> Sendepende de ilia pozicio pri samseksemo, multaj religiemaj homoj ambaŭ sanktajn tekstojn kaj tradicion por gvidi ĉi tiun temon. Tamen, la aŭtoritato de diversaj tradicioj aŭ skribaj versaĵoj kaj la ĝusteco de tradukoj kaj interpretoj estas kontinue pridisputataj.<ref>{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=wly8DQAAQBAJ&printsec=frontcover#v=onepage|titolo=Cross-National Public Opinion about Homosexuality: Examining Attitudes across the Globe|familia nomo=Adamczyk|persona nomo=Amy|jaro=2017|eldoninto=University of California Press|ISBN=9780520963597|paĝoj=17–18}}</ref> La [[Abrahama religio|Abrahamaj religioj]] [[judismo]], [[kristanismo]], [[islamo]] kaj [[Bahaa Kredo|bahaismo]] tradicie malpermesis [[sodomio]]n, kredante kaj instruante, ke tia konduto estas peka. Hodiaŭ kelkaj konfesioj ene de ĉi tiuj religioj akceptas samseksemon kaj inkluzivantajn gejajn homojn, kiel [[Reformisma Judismo]], la [[Unuiĝinta Eklezio de Kristo]] kaj la [[Metropola Komunuma Eklezio]]. Kelkaj [[Presbiterianismo|presbiterianaj]] kaj [[Anglikana Komunio|anglikanaj]] eklezioj bonvenigas membrojn sendistinge de samseksaj praktikoj,<ref>[https://web.archive.org/web/20080930122028/http://www.catholic.org/national/national_story.php?id=29699 Bishop Soto tells NACDLGM: 'Homosexuality is Sinful'] catholic.org, alirita la 29an de septembro 2008</ref><ref>[http://oncourse.ag.org/help/index.cfm?targetBay=24b28860-fb44-4e27-92a1-a2fe92076e8b&ModID=2&Process=DisplayArticle&RSS_RSSContentID=9123&RSS_OriginatingChannelID=1202&RSS_OriginatingRSSFeedID=3859&RSS_Source= Help topics] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160920164503/http://oncourse.ag.org/help/index.cfm?targetBay=24b28860-fb44-4e27-92a1-a2fe92076e8b&ModID=2&Process=DisplayArticle&RSS_RSSContentID=9123&RSS_OriginatingChannelID=1202&RSS_OriginatingRSSFeedID=3859&RSS_Source= |date=2016-09-20 }} Assemblies of God (USA), alirita la 6an de julio 2009</ref> kun kelkaj provincoj permesantaj ordigon kaj inkludon de gejaj kaj lesbaj klerikoj, kaj aserto de samseksaj sindikatoj. Reformisma judismo inkluzivas lesbajn kaj gejajn rabenojn kaj samseksajn edzecajn liturgiojn, dum [[Rekonstruisma judismo]] kaj la konservema branĉo en Usono permesas malĉastajn kaj gejajn rabenojn kaj sam-seksajn kuniĝojn. <ref>{{Cite web|title=Code of Ethics, American Association of Christian Counselors|url=http://aacc.net/files/AACC%20Code%20of%20Ethics%20-%20Master%20Document.pdf#page=15|website=www.aacc.net|publisher=American Association of Christian Counselors|accessdate=1an de majo 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150213065814/http://aacc.net/files/AACC%20Code%20of%20Ethics%20-%20Master%20Document.pdf#page=15|archive-date=13an de februaro 2015|dead-url=yes|df=dmy-all|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2019-05-09|arkivurl=https://web.archive.org/web/20150213065814/http://aacc.net/files/AACC%20Code%20of%20Ethics%20-%20Master%20Document.pdf#page=15|arkivdato=2015-02-13}} {{Citaĵo el la reto |url=http://aacc.net/files/AACC%20Code%20of%20Ethics%20-%20Master%20Document.pdf |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2019-05-09 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20150213065814/http://aacc.net/files/AACC%20Code%20of%20Ethics%20-%20Master%20Document.pdf |arkivdato=2015-02-13 }}</ref> === Gejaj paradoj === [[Dosiero:2018 San Francisco Pride.jpg|eta|[[Geja Fiero|Geja parado]] en [[San-Francisko]], 2018.]] La [[Geja Fiero|Geja fiero]] aŭ ''GLAT-a fiero'' estas la pozitiva sinteno kontraŭ diskriminacio kaj perforto kontraŭ lesbaj, gejaj, ambaŭseksemaj kaj transgenraj homoj (GLATaj homoj) por antaŭenigi sian mem-aserton, dignon, egalecajn rajtojn, pliigi la videblecon kiel socia grupo, konstrui [[komunumo]]n, kaj celebri seksan diversecon kaj seksan diferencon. Fiero, kontraste al honto kaj socia stigmatizado, estas la superreganta perspektivo, kiu subtenas la plej multajn GLATajn rajtajn movadojn tra la mondo. ''Fiero'' (angle ''Pride'') pruntedonis sian nomon al GLAT-temaj organizoj, institutoj, fondaĵoj, libro-titoloj, periodaĵoj kaj eĉ [[OutTV|kablaj televidstacioj]] kaj la [[Fiera Biblioteko]].<ref>[http://www.villagevoice.com/2010-06-22/news/1970-a-first-person-account-of-the-first-gay-pride-march// Sargeant, Fred. "1970: A First-Person Account of the First Gay Pride March." ''The Village Voice''. 22an de junio, 2010.] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150608161710/http://www.villagevoice.com/2010-06-22/news/1970-a-first-person-account-of-the-first-gay-pride-march/ |date=2015-06-08 }} .</ref> Okazante ekde solena ceremonio ĝis karnavala festego, foirokazaĵoj kutime koincidas kun la tiel nomata ''GLAT-fiera monato'' aŭ iu alia periodo, kiu memorfestas turnopunkton en la historio de la diversaj GLAT-aj komunumoj, ekzemple [[Moskva Geja Parado]] en majo pro la datreveno de la rusa senpunigo de samseksemo en 1993. Kelkaj gejfieraj eventoj inkluzivas GLAT-ajn defiladojn kaj marŝojn, amaskunvenojn, memorfestojn, komunumajn aranĝojn, dancfestadojn kaj grandajn festivalojn.<ref>Marotta, pp. 164–165</ref><ref>Teal, pp. 322–323</ref><ref>Duberman, pp. 255, 262, 270–280</ref> [[Dosiero:MoscowPride.jpg|eta|left | thumb | Logoo de la Moskva Parado 2011.]] En 2017, planoj antaŭeniris en [[Nov-Jorkio|Novjorkio]] por gastigi en 2019 la plej grandan internacian feston de GLAT-a fiero en historio, konata kiel ''Stonewall 50 / WorldPride'', por memorfesti la 50-an datrevenon de la [[Stonewall Inn|tumultoj ĉe Stonewall]]. En Novjorko, la eventoj ''Stonewall 50 / WorldPride'' produktitaj de ''[[Heritage of Pride]]'' plifortigos kunlaboradon kun la GLAT-a filio de [[I Love New York|I LOVE NY]] kaj inkluzivos bonvenan centron dum la semajnoj ĉirkaŭ la eventoj ''Stonewall 50 / WorldPride'' malferma al ĉiuj. Pliaj memoraj artoj, kulturaj kaj edukaj programoj okazos dum la 50-a datreveno de la ribelo ĉe la [[Stonewall Inn]] tra la tuta urbo kaj la mondo.<ref>Duberman, p. 227</ref> Oftaj simboloj de fiero estas la [[Ĉielarka flago|flago de ĉielarko]] aŭ fiero, la minuskla [[Greka literaturo|greka litero]] [[lambdo]] (λ), la [[rozkolora triangulo]] kaj la [[nigra triangulo]], ĉi tiuj lastaj rekuperiĝis el uzo kiel insigno de honto en [[naziaj koncentrejoj]].<ref>[https://www.nytimes.com/2000/06/25/nyregion/for-gays-party-search-purpose-30-parade-has-gone-mainstream-movement-s-goals.html Nagourney, Adam. "For Gays, a Party In Search of a Purpose; At 30, Parade Has Gone Mainstream As Movement's Goals Have Drifte." ''The New York Times''. 25an de junio, 2000.]</ref> Du [[Prezidanto de Usono|prezidantoj de Usono]] deklaris oficiale la Monaton de Fiero. Unue, prezidanto [[William J. Clinton|Bill Clinton]] deklaris junion "Monato de Geja kaj Lesba Fiero" en 1999 kaj 2000.<ref>LaFrank, p. 20.</ref> Tiam ekde 2009 ĝis 2016, ĉiun jaron li estis en la posteno, prezidanto [[Barack Obama]] deklaris junion kiel GLAT-an fieran monaton.<ref>Carter, p. 247</ref><ref>Teal, p. 323</ref> Komence de 2012, [[Google]] montris kelkajn GLAT-rilatajn serĉrezultojn kun malsamaj ĉielarkaj koloraj ŝablonoj ĉiun jaron dum junio. En 2017, Google ankaŭ inkludis stratojn el ĉielarkaj koloroj ĉe [[Google Maps]] por montri marŝojn de [[Geja Fiero|Gaja Fiero]], kiuj okazis tra la mondo.<ref>{{cite web |last1=Estepa |first1=Jessica |title=President Trump hasn't declared June as Pride Month — at least, not yet |url=https://eu.usatoday.com/story/news/politics/onpolitics/2017/06/01/president-trump-hasnt-declared-june-pride-month-least-not-yet/102393004/ |website=[[USA Today]] |accessdate=12an de marto 2019 |language=en |date=1an de junio 2017}}</ref> === Gejerotiko === {{Ĉefartikolo|Gejerotiko}} [[Dosiero:SaraceniSebastian.jpg|eta|dekstra|''[[Sankta Sebastiano]]'', de [[Carlo Saraceni]] (ĉ. 1610-15), [[Prago]]. La martirigo de Sebastiano estas ofte priskribita kiel gejerotika.<ref name="glbtq.com">{{Citaĵo el la reto |url=http://www.glbtq.com/arts/subjects_st_sebastian.html |titolo=glbtg: an encyclopaedia of gay, lesbian, bisexual, transgender and queer culture |alirdato=2019-05-09 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20070901002221/http://www.glbtq.com/arts/subjects_st_sebastian.html |arkivdato=2007-09-01 }}</ref>]] La gejerotiko estas seksa altiro inter membroj de la sama sekso, ĉu viro-viro aŭ ino-ino. La koncepto parte diferencas de la koncepto de samseksemo kvankam troviĝas en ĝia sino: ĝi rilatas specife al la deziro mem, kiu povas esti portempa, dum "samseksemo" implicas pli konstantan staton de identeco aŭ [[seksa orientiĝo]].<ref>John Berger, [http://www.studio-international.co.uk/archive/Caravaggio_1983_196_998.asp Caravaggio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070519213317/http://www.studio-international.co.uk/archive/Caravaggio_1983_196_998.asp |date=2007-05-19 }}, Studio International, p.1983, Volume 196 Number 998.</ref> Ĝi estas multe pli malnova koncepto ol la ideo pri samseksemo kiu fontas el la frua 19-a jarcento, kaj estas prezentita aŭ manifestita tra la historio de la [[vidaj artoj]] kaj [[literaturo]]. Ĝi ankaŭ povas troviĝi ĉe prezentaj formoj; el teatro al la teatrigo de uniformitaj movadoj (ekz., la [[Wandervogel]] kaj [[Adolf Brand|Gemeinschaft der Eigenen]]). Laŭ [[Oxford English Dictionary]], ĝi estas "apartenanta aŭ karakterizita per tendenco al erotikaj emocioj esti centrita al persono de la sama sekso; aŭ apartenanta al gej-erotika persono."<ref name="glbtq.com"/> Ĉi tio estas relative lastatempa [[Diĥotomio|dikotomio]], kiu estis studita en la plej fruaj tempoj de antikva poezio al moderna dramo de modernaj fakuloj. Tiel, akademianoj analizis la historian kuntekston en multaj gejerotikaj reprezentoj kiel ekzemple [[klasika mitologio]], [[renesanca literaturo]], [[Pentrado|pentraĵo]]j kaj [[Ceramiko de antikva Grekio|vazpentraĵoj de antikva Grekio]] kaj [[romia ceramiko]].<ref>Quoted by Flood, 2007, p.307.</ref> Kvankam gejerotikismo povas diferenci de la interpersona gejerotiko,<ref>According to Flood, 2007, p.308.</ref> kiel aro de artaj kaj performaj tradicioj, en kiuj tiaj sentoj povas esti enkorpigitaj en kulturo kaj tiel esprimitaj en pli vasta socio, kelkaj aŭtoroj citis la influon de personaj spertoj ĉe antikvaj aŭtoroj kiel [[Katulo]], [[Tibulo]] kaj [[Propercio]] en ilia gejerotika poezio.<ref>Flood, 2007, p.307.</ref> Laŭ [[Sigmund Freud]], "anstataŭ esti afero nur por malplimulto de viroj, kiuj identigas sin kiel gejo, gejerotikismo estas parto de la sama formado de ĉiuj viroj kiel homaj subjektoj kaj sociaj aktoroj."<ref>Quoted by Kontje, 2002, p.327.</ref> La vidpunkto de Freud estas inkrustita en siaj psikanalizaj studoj pri komplekseco de [[narcisismo]] kaj de [[Edipo]].<ref>Younger, 2005, p.38.</ref> === Samseksemo en kino === [[Dosiero:Jake Gyllenhaal (Berlinale 2012).jpg|maldekstra|eta| [[Jake Gyllenhaal]], unu el la ĉefroluloj de ''[[Brokeback Mountain]]'' ([[Ang Lee]], [[2005]]), filmo kiu montris la samseksemon en maskla kaj [[Aliseksemismo|aliseksemisma]] tereno kia estas la [[vakera filmo|vakeraj filmoj]].]] Samseksemo en kinarto estas portretita tre malsame laŭ la epoko, la lando aŭ la persona vidpunkto de la reĝisoro. Ĝi estis reflektita en [[komedio]]j, eksperimentaj, hororaj, historiaj, policaj, sociaj, biografiaj aŭ B-seriaj filmoj.<ref>[[Annie Proulx|Proulx, Annie]]; [[Larry McMurtry|McMurtry, Larry]]; Ossana, Diana (2005, 2006). ''Brokeback Mountain: Story to Screenplay''. London, New York, Toronto and Sydney: Harper Perennial. {{ISBN|978-0-00-723430-1}}.</ref> Laŭlonge de la historio de [[Kino|kinarto]] estis konsiderinda evoluo laŭ la maniero pritrakti ĉi tiun temon. En la grandaj produktaĵoj de [[Holivudo]], ekde ĝiaj komencoj ĝis preskaŭ la 1980-aj jaroj, samseksemuloj estis portretitaj kun malestimo kaj laŭ stereotipa maniero aŭ en dokumentoj de senkompataj murdintoj aŭ de perturbitaj sinmortigoj. Speciala mencio estus {{J|sendependa filmo}} aŭ produktadoj faritaj en aliaj lokoj kiel [[Eŭropo]].<ref>{{Cite web|title = Brokeback Mountain: 10 Years On an Oral History|url = http://www.out.com/out-exclusives/2015/7/28/brokeback-mountain-10-years-oral-history|website = www.out.com|access-date = 19an de februaro 2016}}</ref> Ĉi tiu situacio iom post iom ŝanĝiĝis ĝis la nuntempo, en kiu la grandaj produktistoj produktas filmojn direktitaj preskaŭ ekskluzive al la GLATaj publikoj, montrante pli realismajn karakterojn kaj scenarojn, ekspoziciitajn en komercaj [[teatro]]j aŭ en la plej multaj festivaloj pri ĉi tiu temo, kiuj estas festitaj tra la mondo.<ref>{{Cite book|url = |title = Ride the High Country|last = Bowen|first = Peter|date = Aŭtuno 2005|journal = Filmmaker|doi = |pmid = |volume = 14|issue = 1|pages = 34–39}}</ref> Multaj el ĉi tiuj nunaj filmoj montras kiom malfacile estas "[[Elŝrankiĝo|eliri el la ŝranko]]" kaj projekti al la spektanto la realon, en kiu samseksemuloj troviĝas.<ref>{{Cite web|title = The Lie Anne Hathaway Told To Get Hired For Brokeback Mountain|url = http://www.cinemablend.com/new/Lie-Anne-Hathaway-Told-Get-Hired-Brokeback-Mountain-73797.html|website = www.cinemablend.com|date = 28an de julio 2015|access-date = Februaro 18, 2016}}</ref> Subsequently, she took horse-riding lessons for two months.<ref>Logo Movie Special: "Brokeback Mountain" 2005, TV Movie, Logo, (Interviews with Cast and Crew) 5an de decembro</ref> Tamen, tiu ŝanĝo jam okazis en eŭropa kinarto antaŭe.<ref>{{Cite web|url=https://www.loc.gov/item/prn-18-144/library-of-congress-national-film-registry-turns-30/2018-12-12/|title=Library of Congress National Film Registry Turns 30|website=Library of Congress, Washington, D.C. 20540 USA|access-date=2018-12-13}}</ref> Oni povas diferenci inter GLAT-temeca kinarto, kies temo rilatas al samseksemaj karakteroj kaj iliaj rilatoj kun la resto, kaj filmoj kun GLATaj karakteroj en sekundaraj roloj aŭ kies sekseco ne influas la intrigon de la filmo.<ref>{{Citaĵo el novaĵo|url=http://www.boston.com/news/globe/ideas/articles/2006/03/05/if_it_aint_broke_dont_fix_it|titolo=If it ain't broke, don't fix it|alirdato=4a de junio 2006|familia nomo=Freeman|persona nomo=Jan|dato=Marto 5 2006|verkaĵo=The Boston Globe}}</ref> Granda nombro de ĉi tiuj filmoj temigis viran samseksemon kaj ambaŭseksemon, dum inaj filmoj kaj transgenraj estis traktitaj malpli ofte.<ref>{{Cite book|url = |title = The Searchers|last = Smith|first = Adam|date = Januaro 2006|journal = Empire|doi = |pmid = |issue = 199|pages = 120–125|type = Magazine Interview with Ang Lee}}</ref> == Diskriminacio == [[Dosiero:Cologne Germany Cologne-Gay-Pride-2015 Parade-17a.jpg|eta|GLAT-aktivistoj en la Kolonja geja parado kun granda flago enhavanta la flagojn de la 70 landoj kie samseksemo estas kontraŭleĝa.]] === Ĉikanado === La ĉikanado al gejoj povas esti parola aŭ [[fizika misuzo]] kontraŭ persono, kiun la agresanto perceptas kiel lesban, gejan, ambaŭseksan aŭ transgenran, inkluzive personojn kiuj fakte estas aliseksemaj aŭ el nespecifa aŭ nekonata [[seksa orientiĝo]]. En Usono, adoleskaj studentoj aŭdis kontraŭ-gejajn insultojn kiel "kacsuĉanto", "ineca" kaj "inja" ĉirkaŭ 26 fojojn ĉiutage averaĝe, aŭ unufoje ĉiun 14 minutojn, laŭ studo de ''Mental Health America'' en 1998 (antaŭe Nacia Asocio pri Mensa Sano).<ref name=fbicrime>{{citation |title=Victims |url=https://www.fbi.gov/about-us/cjis/ucr/hate-crime/2011/narratives/victims |periodical=[[FBI]] |accessdate=26an de julio 2013}}</ref> [[Egale Canada]] efektivigis enketon kun partopreno de pli ol 3700 gimnazianoj en [[Kanado]] inter decembro 2007 kaj junio 2009. La fina raporto de la enketo, "Every Class in Every School", publikigita en 2011, trovis ke 70% el ĉiuj studentoj-partoprenantoj aŭdis ĉiutage "li estas tre geja" en la lernejo, kaj 48% el la respondantoj aŭdis plurajn fiaĉajn ofendajn vortojn pri samseksemo ĉiutage. 58% aŭ ĉirkaŭ 1400 el la 2400 aliseksemaj studentoj partoprenantaj en la enketo de EGALE eltrovis, ke gejfobiaj komentoj renversiĝas.<ref>{{Citaĵo el novaĵo|url=http://www.cbsnews.com/news/honor-killings-target-turkeys-lgbt-community/|titolo="Honor killings" target Turkey's LGBT community|alirdato=23a de decembro 2013|dato=12-a de oktobro 2011|eldoninto=CBS News}}</ref><ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://bari.repubblica.it/cronaca/2011/08/05/news/sei_il_disonore_della_famiglia-20061452/|titolo="Sei il disonore della famiglia" e accoltella il fratello gay|alirdato=23a de decembro 2013|aŭtoro=Di Piero Russo|eldoninto=bari.repubblica.it}}</ref> Plue, EGALE trovis, ke studentoj ne rekte trafitaj de GLAT-fobio estis malpli konsciaj pri tio. Ĉi tiu konkludo rilatas al esplorado farita en la areo de empatia malpleneco por socia doloro, kiu sugestas, ke tiuj, kiuj ne rekte spertas socian doloron (en ĉi tiu kazo, ĉikanado) konstante subtaksas ĝiajn efikojn kaj tial eble ne adekvate respondas al la bezonoj de iu spertanta socian doloron.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.hurriyetdailynews.com/father-confesses-to-killing-his-own-son-in-landmark-homosexual-murder-case.aspx?PageID=238&NID=47579&NewsCatID=341|titolo=Father confesses to killing his own son in landmark homosexual murder case|alirdato=23a de decembro 2013|eldoninto=hurriyetdailynews.com}}</ref> Esplorado de 78 al 14-jaraĝaj knaboj en 12 lernejoj en [[Londono]], [[Unuiĝinta Reĝlando]], inter 1998 kaj 1999 malkaŝis, ke la respondintoj, kiuj uzis la vorton "gejo" por alparoli alian knabon laŭ malĝusta maniero, celis la vorton kiel "nur ŝerco" kaj ne kiel aserto de onia perceptita [[seksa orientiĝo]]. La usona sociologo [[Michael Kimmel]] kaj la usona psikologo [[Gregory Herek]] skribis, ke la virsekseco estas rezigno pri la ina kaj ke maskloj subtenas sian senton pri sia virsekseco denigrante la virinan kaj finfine la samsekseman . Baziĝante sur la nocio de vireco difinanta sin per tio, kio ĝi ne estas, kelkaj esploristoj sugestas, ke fakte la rezigno de la ino eble estas [[mizogineco]]. Ĉi tiuj interrilaj temoj estis ekzamenitaj en 2007, kiam usona sociologo [[C.J. Pascoe]] priskribis, kion ŝi nomas la "geja diskurso" en usona mezlernejo en ŝia libro'' Dude, You're a Fag''.<ref>{{cite news|title = Alberta flaunts cowboy image in Manhattan|publisher = [[CBC News]]|accessdate =18an de februaro 18, 2016|url = http://www.cbc.ca/news/canada/calgary/alberta-flaunts-cowboy-image-in-manhattan-1.611047|date =4an de februaro 2006|deadurl = No|archiveurl = https://web.archive.org/web/20070203090428/http://www.cbc.ca/canada/story/2006/02/24/20060224-albertatourism.html|archivedate = Februaro 3, 2007}}</ref> Geja kaj lesba juneco pli ofte raportas ĉikanadon. En unu studo, knaboj, kiuj estis ĉikanitaj kun mokado pri samseksemeco, suferis pli da ĉikanado kaj pli da negativaj efikoj kompare kun knaboj, kiuj estis ĉikanitaj kun aliaj kategorioj de mokado.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.playbackmag.com/articles/magazine/20060220/brokeback.html|titolo=Alberta back on Oscar Mountain|alirdato=4a de januaro 2007|familia nomo=Dinoff|persona nomo=Dustin|dato=20a de februaro 2006|verko=Playback|arkivurl=https://web.archive.org/web/20070927001639/http://www.playbackmag.com/articles/magazine/20060220/brokeback.html|arkivdato=2007-09-27}}</ref> === Aliseksemismo kaj homofobio === {{Ĉefartikolo|Homofobio |Aliseksemismo }} [[Dosiero:Protestors at a pride parade in Jerusalem with sign that reads, "Homo sex is immoral (Lev. 18-22)".jpg|eta|Religiaj protestantoj ĉe la geja parado de [[Jerusalemo]], [[Israelo]], kun afiŝo kun bibliaĵo, "Geja seksumado estas nemorala (Levidoj 18:22)". ]] En multaj kulturoj gejoj estas ofte submetataj al antaŭjuĝoj kaj diskriminacioj. Nederlanda studo en 2011 konkludis, ke 49% el la nederlandaj junuloj kaj 58% el junuloj fremdaj al la lando malakceptas samseksemon. Simile al aliaj malplimultaj grupoj ili povas ankaŭ esti submetataj al stereotipoj. Ĉi tiuj sintenoj tendencas esti pro formoj de [[Homofobio|gejfobio]] kaj [[aliseksemismo]] (negativaj sintenoj, antaŭjuĝoj, kaj diskriminacio favore al kontraŭseksaj sekseco kaj rilatoj). Aliseksemismo povas inkluzivi la supozon, ke ĉiuj estas aliseksemaj aŭ ke kontraŭaj seksaj allogoj kaj rilatoj estas la normo kaj tial superaj. [[Homofobio]] estas timo, aversio aŭ diskriminacio kontraŭ samseksemaj homoj. Ĝi manifestiĝas laŭ diversaj formoj, kaj oni postulis kelkajn malsamajn tipojn, inter kiuj estas internigitaj [[homofobio]], socia homofobio, emocia homofobio, raciigita homofobio, kaj aliaj. Simila estas la [[lesbofobio]] kaj [[bifobio]]n (kontraŭ ambaŭseksemuloj). Kiam tiaj sintenoj manifestiĝas kiel krimoj, ili ofte nomiĝas malam-krimoj kaj geja batado.<ref name="Love That Dare Not Squeak">{{Cite news |last=Smith |first=Dinitia |title=Love That Dare Not Squeak Its Name |newspaper=the New York Times |date=7an de februaro 2004 |url=https://query.nytimes.com/gst/abstract.html?res=FA0C1EF83A5F0C748CDDAB0894DC404482 |accessdate=10an de septembro 2007}}</ref> Negativaj stereotipoj karakterizas GLAT-anojn kiel malpli romantike stabilaj, pli disamaj kaj pli inklinaj al misuzado de infanoj, sed ekzistas neniu scienca bazo por tiaj asertoj. Gejoj kaj lesboj formas stabilajn, plenumitajn rilatojn, kiuj egalas al aliseksemaj rilatoj ĉe esencaj aspektoj. Seksa orientiĝo ne influas la probablecon ke homoj misuzos infanojn. Asertoj, ke ekzistas sciencaj pruvoj, kiuj subtenas asocion inter esti gejo kaj esti [[Pedofilio|pedofilo]], baziĝas sur misuzoj de tiuj terminoj kaj misprezento de la efektiva indikaĵo.<ref name=Bagemihl/> [[Dosiero:WBC protest.jpg|eta|left |thumb | Protesto homofobia de la [[Baptista Eklezio de Vestboro]].]] [[Homofobio]], formo de aliseksemismo, rilatas kaj al "senkaŭza timo aŭ antipatio al samseksemuloj kaj samseksemo" kaj al "konduto baziĝinta sur tia sento". Aliseksemismo, tamen, pli larĝe signifas la "sistemon de ideologia penso kiu igas la alisekseman sekson la sola normo por seksumado kaj pri aliaj seksaj praktikoj". Kiel antaŭjuĝo favoranta la aliseksemulojn kaj ties seksumadon, oni priskribis la aliseksemecon "ĉifrita kaj karakteriza de la ĉefaj sociaj, kulturaj kaj ekonomiaj institucioj de nia socio" kaj fontas el la esencisma kultura nocio, ke masklismo-vireco kaj virineco estas komplementaj.<ref>{{Cite web|url=http://www.publishersweekly.com/pw/print/19990201/26501-gay-lib-for-the-animals-a-new-look-at-homosexuality-in-nature-.html |title=Gay Lib for the Animals: A New Look At Homosexuality in Nature – 2/1/1999 – Publishers Weekly |publisher=Publishersweekly.com |accessdate=2an de septembro 2012 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120729131204/http://www.publishersweekly.com/pw/print/19990201/26501-gay-lib-for-the-animals-a-new-look-at-homosexuality-in-nature-.html |archivedate=29an de julio 2012 }}</ref> Esploristo, verkisto kaj psikologia profesoro [[Gregory Herek]] deklaras, ke "[Aliseksemismo] funkcias tra duobla procezo de nevidebleco kaj atako. La samseksemo kutime restas kulture nevidebla; kiam homoj, kiuj okupiĝas pri samseksema konduto aŭ kiuj estas identigitaj kiel samseksemaj, fariĝas videblaj, ili estas submetataj al atako de la socio.<ref>{{cite web |url=http://psychology.ucdavis.edu/rainbow/HTML/prej_defn.html |author=Gregory M. Herek |title=Definitions: Sexual Prejudice, Homophobia, and Heterosexism |publisher=Psychology.ucdavis.edu |accessdate=2014-01-12 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131229154227/http://psychology.ucdavis.edu/rainbow/html/prej_defn.html |archivedate=2013-12-29 |df= |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2019-05-09 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20131229154227/http://psychology.ucdavis.edu/rainbow/html/prej_defn.html |arkivdato=2013-12-29 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://psychology.ucdavis.edu/rainbow/html/prej_defn.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2019-05-09 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20131229154227/http://psychology.ucdavis.edu/rainbow/html/prej_defn.html |arkivdato=2013-12-29 }}</ref> "Krome, en intervjuoj kun krimuloj de kontraŭ-geja perforto, krimmedicina psikologo [[Karen Franklin]] atentigas, ke "aliseksemismo ne estas nur persona valorsistemo, [prefere] ĝi estas ilo por la konservado. Ŝi daŭrigas dirante ke "atakoj kontraŭ samseksemuloj kaj aliaj individuoj, kiuj deviiĝas el la seksaj normoj estas rigardataj kiel lernita formo de socia kontrolo de devio anstataŭ defenda respondo al persona minaco.<ref>Corsini, Raymond J. (1992). ''The Dictionary of Psychology''. {{ISBN|1-58391-328-9}}.</ref> La plejmulto el internaciaj homrajtaj organizoj, kiel [[Human Rights Watch]] kaj [[Amnestio Internacia]], kondamnas leĝojn, kiuj faras samseksemajn rilatojn inter konsentantaj plenkreskuloj krimo. Ekde 1994, la [[Komitato pri Homaj Rajtoj de Unuiĝintaj Nacioj]] ankaŭ juĝis, ke tiaj leĝoj malrespektis la rajton je privateco garantiita en la [[Universala Deklaracio de Homaj Rajtoj]] kaj la [[Internacia Pakto pri Civilaj kaj Politikaj Rajtoj]].<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=The Gender Knot|url=https://archive.org/details/genderknotunrave0000john|familia nomo=Johnson|persona nomo=Allan J.|jaro=1997|loko=Philadelphia|eldoninto=Temple University Press|ISBN=1-56639-519-4|paĝo=[https://archive.org/details/genderknotunrave0000john/page/149 149]}}</ref> En 2008, la [[Katolika Eklezio|Romkatolika Eklezio]] eldonis deklaron, kiu "instigas ŝtatojn nuligi krimajn punojn kontraŭ samseksemaj personoj". La aserto tamen celis malakcepti rezolucion de la UN-Asembleo, kiu ĝuste postulis la finon de punoj kontraŭ samseksemuloj en la mondo.<ref>LGBTQ on-line encyclopedia of gay, lesbian, bisexual, transgender, and queer culture</ref> En marto 2010, la Komitato de Ministroj de la [[Konsilio de Eŭropo]] adoptis rekomendon pri mezuroj kontraŭ la diskriminacio pro [[seksa orientiĝo]] aŭ [[genra identeco]].<ref>Rodwell, Craig. ' 'The Tarnished Golden Rule' ' pg. 5, QQ Magazine, Queen's Quarterly Publishing, New York. (Januaro/Februaro 1971 issue, Vol. 3, No. 1) Retrieved Julio 21, 2011.</ref> === Perforto kontraŭ GLAT-anoj === [[Dosiero:Istanbul LGBT Protest.jpg|eta|eta|Gejaj turkoj kaj homrajtaj aktivistoj kantas sloganojn kontraŭ homofobiaj turkaj politikoj en [[Istanbulo]]]] [[Dosiero:Gay Pride in Marseille - June 2004 - AGLA France.jpg|eta|dekstra|Armeno marŝas en 2004 dum la Marsejla parado kun afiŝo "Amo ne havas sekson".]] [[Samseksemulino|Lesbaninoj]], [[gejo]]j, [[Ambaŭseksemo|ambaŭseksemuloj]] kaj [[transgenrulo]]j ([[GLAT|GLATaj homoj]]) povas alfronti perforton motivitan de malamemaj sintenoj rilate al ilia [[sekseco]] aŭ [[genra identeco]]. Perforto povas esti plenumita de la ŝtato, kiel en leĝoj preskribantaj korpan punon por samseksemaj aktivaĵoj, aŭ de individuoj kiuj timigas, persekutas, atakas, ĉikanas aŭ linĉas ilin.<ref>[[Usona Asocio pri Psikologio]]: [http://www.apa.org/about/governance/council/policy/sexual-orientation.aspx Resolution on Appropriate Affirmative Responses to Sexual Orientation Distress and Change Efforts]</ref> Perforto celata al homoj pro ilia perceptita sekseco povas esti psikologia aŭ fizika kaj povas etendiĝi al murdo. Ĉi tiuj agoj povas esti motivitaj de [[homofobio]], [[lesbofobio]], [[bifobio]], [[transfobio]], kaj povas esti influitaj de kulturaj, religiaj aŭ politikaj kutimoj kaj antaŭjuĝoj.<ref>[[John Boswell]], ''Christianity, Social Tolerance, and Homosexuality: Gay People in Western Europe from the Beginning of the Christian Era to the Fourteenth Century'' (University of Chicago Press, 1980), pp. 63, 67–68,</ref> Nuntempe, samseksemaj aktivaĵoj estas laŭleĝaj en preskaŭ ĉiuj okcidentaj landoj, kaj en multaj el ĉi tiuj landoj la perforto kontraŭ GLATaj homoj estas klasifikita kiel malamo, kun tia perforto ofte rilate al konservativaj aŭ religiaj kliniĝantaj ideologioj, kiuj kondamnas la samseksemon, aŭ estas plenumita de individuoj, kiuj ligas gejecon kun malforta, malsana, ina aŭ malmorala manieroj. Ekster Okcidento, multaj landoj, precipe tiuj kie la reganta religio estas [[Islamo]], plej multaj afrikaj landoj (krom [[Sud-Afriko|Sudafriko]]), plej multaj aziaj landoj (krom pli GLAT-amikaj landoj kiaj [[Israelo]], [[Japanio]], [[Sud-Koreio]], [[Tajvano]] kaj [[Filipinoj]])<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.apa.org/helpcenter/sexual-orientation.aspx|titolo=Sexual orientation, homosexuality and bisexuality|alirdato=10a de aŭgusto 2013|eldoninto=[[American Psychological Association]]|arkivurl=https://web.archive.org/web/20130808032050/http://www.apa.org/helpcenter/sexual-orientation.aspx|arkivdato=8a de aŭgusto 2013}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.courts.ca.gov/documents/Amer_Psychological_Assn_Amicus_Curiae_Brief.pdf |page=30|title=Case No. S147999 in the Supreme Court of the State of California, In re Marriage Cases Judicial Council Coordination Proceeding No. 4365[...] – APA California Amicus Brief&nbsp;— As Filed |format=PDF|accessdate=21an de decembro 2010}}</ref> kelkaj iamaj komunismaj landoj en [[Orienta Eŭropo]] kaj [[Centra Azio]], kiel [[Rusio]], [[Pollando]], [[Albanio]], [[Kosovo]], [[Montenegro]] kaj [[Bosnio kaj Hercegovino]], estas nuntempe tre danĝeraj por GLATaj homoj pro diskriminacio kontraŭ samseksemuloj, kiu influas kaj diskriminacian leĝaron kaj fizikan perforton.<ref>{{Cite web|url=http://www.netz-gegen-nazis.de/artikel/schwule-nazis-ein-brisantes-thema-f%C3%BCr-die-rechtsextreme-szene-8724|title=Schwule Nazis? Ein brisantes Thema für die rechtsextreme Szene|publisher=|accessdate=14an de junio 2015|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2019-05-09|arkivurl=https://web.archive.org/web/20170313010116/http://www.netz-gegen-nazis.de/artikel/schwule-nazis-ein-brisantes-thema-f%C3%BCr-die-rechtsextreme-szene-8724|arkivdato=2017-03-13|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170313010116/http://www.netz-gegen-nazis.de/artikel/schwule-nazis-ein-brisantes-thema-f%C3%BCr-die-rechtsextreme-szene-8724|archivedate=2017-03-13}} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.netz-gegen-nazis.de/artikel/schwule-nazis-ein-brisantes-thema-f%C3%BCr-die-rechtsextreme-szene-8724 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2019-05-09 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20170313010116/http://www.netz-gegen-nazis.de/artikel/schwule-nazis-ein-brisantes-thema-f%C3%BCr-die-rechtsextreme-szene-8724 |arkivdato=2017-03-13 }}</ref> En [[Eŭropa Unio]], la ''Equality Framework Directive 2000'' kaj [[Ĉarto de Fundamentaj Rajtoj de la Eŭropa Unio]] ofertas ian protekton kontraŭ diskriminacio pro seksa identeco.<ref>{{cite journal |doi=10.1542/peds.113.6.1827 |author=Frankowski BL|author2=American Academy of Pediatrics Committee on Adolescence |title=Sexual orientation and adolescents|journal= Pediatrics |volume=113 |issue=6|pages=1827–32 |date=Junio 2004|pmid=15173519|url=http://pediatrics.aappublications.org/content/113/6/1827.long}}</ref> Historie, ŝtat-sankciita persekutado de samseksemuloj estis plejparte limigita al vira samseksemo, nomita "[[sodomio]]". Dum la mezepoka kaj frua moderna periodo, la puno por sodomio estis kutime morto. Dum la moderna periodo (de la 19-a jarcento ĝis meze de la 20-a jarcento) en la okcidenta mondo, la puno kutime estis [[monpuno]] aŭ [[Karcero|malliberigo]]. Okazis falo en lokoj kie samseksemaj agoj restis kontraŭleĝaj de 2009, kiam ekzistis 80 landoj tutmonde (precipe tra la [[Proksima Oriento]], [[Centra Azio]] kaj en plejmulte Afriko, sed ankaŭ en kelkaj landoj de [[Karibio]] kaj [[Oceanio]]) kun kvin portantaj la mortpunon ĝis 2016 kiam 72 landoj krimigis interkonsentitajn seksumajn rilatojn inter plenkreskuloj de la sama sekso.<ref name=PAHO>{{cite web |title="Therapies" to change sexual orientation lack medical justification and threaten health |url=http://new.paho.org/hq/index.php?option=com_content&task=view&id=6803&Itemid=1926 |publisher=Pan American Health Organization |accessdate=26an de majo 2012 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120523040848/http://new.paho.org/hq/index.php?option=com_content&task=view&id=6803&Itemid=1926 |archivedate=23an de majo 2012 |df=dmy-all }}</ref> Brazilo estas raportita kun la plej alta monda GLAT-mortiga nombro, kun pli ol 380 murdoj en 2017 nur, pliigo de 30% kompare al 2016.<ref name="religioustolerance"/> == Samseksemo ĉe bestoj == {{Ĉefartikolo|Samseksemo ĉe bestoj}} [[Dosiero:Two Giraffes.PNG|eta|left | Paro de virĝirafoj.]] Samseksema konduto ĉe bestoj estas [[Sekseco|seksa konduto]] inter [[Bestoj|ne-homaj specioj]], interpretata kiel samseksema aŭ ambaŭseksema. Ĉi tio povas inkluzivi samseksan amoradon, amindumadon, amon, paron, kaj gepatrojn inter samseksaj bestaj paroj. Esplorado indikas, ke diversaj formoj de ĉi tio troviĝas en ĉiu grava geografia regiono kaj en ĉiuj gravaj bestaj grupoj. La [[Sekseco|seksa konduto]] de ne-homaj bestoj prenas multajn malsamajn formojn, eĉ ene de la sama specio, kvankam samseksa konduto estas plej konata el sociaj specioj.<ref>Braithwaite, L. W., "Ecological studies of the Black Swan III – Behaviour and social organization", ''Australian Wildlife Research'' 8, 1981: 134–146</ref> Sciencistoj perceptas samsekseman konduton en bestoj laŭ malsamaj gradoj. La motivoj kaj implicoj de ĉi tiuj kondutoj ankoraŭ ne estis plene komprenataj, ĉar la plej multaj specioj ankoraŭ ne plene estas studataj. Laŭ [[Bruce Bagemihl]], la [[Bestoj|besta regno]] okupiĝas pri geja konduto "kun multe pli granda seksa diverseco, inkluzive de samseksema, ambaŭseksema kaj neproduktiva seksumado, ol la scienca komunumo kaj socio ĝenerale pretis akcepti." Bagemihl aldonas, tamen, ke ĉi tio estas "nepre raporto pri homaj interpretoj de ĉi tiuj fenomenoj".<ref>{{Cite book| last1 = Braithwaite | first1 = L. W. | year = 1970 | title = The Black Swan | url = | journal = Australian Natural History | volume = 16 | issue = | pages = 375–379 }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.sciencedaily.com/releases/2009/06/090616122106.htm|title=Same-sex Behavior Seen In Nearly All Animals, Review Finds|author=|date=|website=sciencedaily.com|accessdate=25an de marto 2018}}</ref> [[Simon LeVay]] prezentis averton, ke "kvankam samseksema konduto estas tre komuna en la besta mondo, ŝajnas esti tre malofta, ke individuaj bestoj havas longdaŭran dispozicion engaĝiĝi en tia konduto ekskluziva de aliseksemaj aktivaĵoj. Tiel, geja orientiĝo, se oni povas paroli pri tia afero ĉe bestoj, ŝajnas esti rareco". Unu specio en kiu okazas ekskluziva samseksema orientiĝo, tamen, estas tiu de malsovaĝaj ŝafoj ([[Ŝafo|Ovis aries]]). "Ĉirkaŭ 10% el la virŝafoj rifuzas pariĝi kun ŝafinoj sed rapide pariĝas kun aliaj virŝafoj."<ref>{{Cite web|last=Gordon |first=Dr Dennis |title='Catalogue of Life' reaches one million species |publisher= National Institute of Water and Atmospheric Research |date=10an de Aprilo 2007 |url=http://www.niwascience.co.nz/pubs/mr/archive/2007-04-10-3 |accessdate=2007-09-10 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070713004634/http://www.niwascience.co.nz/pubs/mr/archive/2007-04-10-3 |archivedate=13an de Julio 2007 |df= }}</ref> Laŭ Bagemihl (1999), samseksa konduto (konsistanta el pariĝado, seksa, paro-ligo, kaj gepatra agado) estis dokumentita en pli ol 450 specioj de bestoj tutmonde.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.physorg.com/news164376975.html|titolo=Same-sex behavior seen in nearly all animals|alirdato=2010-11-17|dato=2009-06-16|eldoninto=Physorg.com}}</ref> [[Dosiero:Homosexual behavior of dogs.jpg|eta|Du inaj [[Labradora ĉashundo|labradoraj ĉashundoj]] seksumas.]] La termino ''homosexual'' (samseksemo) estis kreita de [[Karl-Maria Kertbeny]] en 1868 por priskribi seksan altiron kaj samseksan konduton ĉe homoj. Ĝi uzo ĉe bestaj studoj estis kontraŭdira kaj polemika pro du ĉefaj kialoj: besta sekseco kaj motivigaj faktoroj estis kaj restas nebone komprenitaj, kaj la termino havas fortajn kulturajn implicojn en okcidenta socio, kiuj ne gravas por specioj krom homoj. Tiel la samseksema konduto ricevis multajn esprimojn tra la jaroj. Laŭ Bruce Bagemihl, dum priskribado de bestoj, la termino ''samseksemulo'' estas preferata anstataŭ gejaj, lesbaj kaj aliaj terminoj uzataj nuntempe, ĉar ĉi tiuj estas konsiderataj eĉ pli ligitaj al homa samseksemo.<ref>{{Cite web|url=http://www.publishersweekly.com/pw/print/19990201/26501-gay-lib-for-the-animals-a-new-look-at-homosexuality-in-nature-.html|title=Book Reviews, Bestselling Books & Publishing Business News - Publishers Weekly|author=|date=|website=publishersweekly.com|accessdate=25an de marto 2018}}</ref> Bestaj preferoj kaj instigoj estas ĉiam konkluditaj laŭ ilia konduto. Ĉe sovaĝaj bestoj, esploristoj kutime ne povos sekvi kaj esplori la tutan vivon de individuo, kaj devas konkludi el ofteco de unuopaj observaĵoj de ilia konduto. La ĝusta uzado de la termino'' samseksemulo'' estas ke besto elmontras samsekseman konduton aŭ eĉ samseksan konduton aplikante la esprimon ''samseksemo'' al ĉiu seksa konduto ([[kopulacio]], genitala stimulado, pariĝaj ludoj kaj seksa elmontra konduto) inter bestoj de la sama sekso."<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=Queer Science: The Use and Abuse of Research into Homosexuality|url=https://archive.org/details/queerscienceusea00leva|familia nomo=Levay|persona nomo=Simon|jaro=1996|loko=Cambridge, Massachusetts|eldoninto=MIT Press|paĝo=[https://archive.org/details/queerscienceusea00leva/page/n220 207]}}</ref> En la plej multaj kazoj, oni supozas, ke la samseksema konduto estas nur parto de la ĝenerala seksa konduta repertuaro de la besto, igante la beston "ambaŭseksema" anstataŭ "samseksema" ĉar la terminoj estas komune komprenataj de homoj sed estas konataj kazoj pri samseksema prefero kaj ekskluzivaj samseksemaj paroj.<ref>Bagemihl, 1999, page 2</ref> == Samseksemo ĉe amaskomunikiloj == [[Dosiero:PortiadeRossiEllenDeGeneresHWOFSept2012.jpg|eta|Portia de Rossi kaj DeGeneres en septembro 2012.]] La nuntempa [[GLAT|lesba kaj geja komunumo]] havas kreskantan kaj kompleksan lokon ĉe usonaj kaj okcidentaj eŭropaj [[amaskomunikilo]]j. Lesboj kaj gejoj ofte estas portretitaj malĝuste en [[televido]], filmoj, kaj aliaj amaskomunikiloj. La geja komunumo ofte estas portretita kun multaj tipaj stereotipoj, kiel ekzemple gejoj estas inecaj, ekstravagancaj kaj aŭdacaj. Kiel aliaj malplimultaj grupoj, ĉi tiuj karikaturoj kutime celas ridindigi ĉi tiun marĝenigitan grupon.<ref>{{Cite web |url=http://www.galha.org/glh/214/norton.html |title=Mea Culpa! |publisher=Gay and Lesbian Humanist |author=Rictor Norton |year=2002 |accessdate=2007-01-20 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20061011043346/http://www.galha.org/glh/214/norton.html |archivedate=2006-10-11 |df= |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2019-05-09 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20061011043346/http://www.galha.org/glh/214/norton.html |arkivdato=2006-10-11 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20061011043346/http://www.galha.org/glh/214/norton.html |date=2006-10-11 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.galha.org/glh/214/norton.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2019-05-09 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20061011043346/http://www.galha.org/glh/214/norton.html |arkivdato=2006-10-11 }}</ref> Estas nuntempe ĝeneraligita malpermeso de referencoj ĉe por-infanaj spektakloj, kaj kiam referencoj okazas, ili preskaŭ senescepte generas polemikojn. En 1997, kiam usona komikisto [[Ellen DeGeneres]] elŝrankiĝis en sia populara komedia programo, multaj sponsoroj, kiel la [[rapida manĝaĵo|rapida manĝaĵ-ĉeno]] de Wendy, reklamis. Ankaŭ parto de la amaskomunikiloj provis igi la gejan komunumon inkluzivita kaj publike akceptita kun televidaj programoj kiel [[Will and Grace]] aŭ [[Queer Eye|Queer Eye por la Straight Guy]].<ref>{{Cite book|last1=Raley|first1=Amber B.|last2=Lucas|first2=Jennifer L.|title=Stereotype or Success? Prime-time television's portrayals of gay male, lesbian, and bisexual characters|journal=Journal of Homosexuality|date=Oktobro 2006|volume=51|issue=2|pages=19–38|doi=10.1300/J082v51n02_02}}</ref> Ĉi tiu pliigita publikeco reflektas la Elirantan movadon de la [[GLAT|GLAT-a komunumo]]. Ĉar pli da famuloj aperis, pli da programoj aperis, kiel en 2004 la programo [[The L Word]]. Ĉi tiuj bildigoj de la GLAT-a komunumo estas kontestataj, sed utilaj por la komunumo. La pliiĝo de videbleco de GLATaj homoj permesis ke la GLAT-a komunumo unuiĝu por organizi kaj postuli ŝanĝon, kaj ĝi ankaŭ inspiris multajn GLAT-anojn elŝrankiĝi.<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=Broadcasting It|url=https://archive.org/details/broadcastingiten0000howe|familia nomo=Howes|persona nomo=Keith|jaro=1993|loko=London/New York|eldoninto=Cassell|ISBN=978-0-304-32700-3}}</ref> En [[Usono]], gejoj estas ofte uzataj kiel simbolo de socia dekadenco fare de famulaj [[Evangeliismo|evangeliisto]]j kaj de organizoj kiel Fokuso sur la Familio. Multaj GLAT-organizoj ekzistas por reprezenti kaj defendi la gejan komunumon.<ref>{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=2Kc46h0Nu6IC&pg=PR13&q=medias%20protrayal%20of%20gays%20and%20lesbians|titolo=Up from Invisibility: Lesbians, Gay Men, and the Media in America|familia nomo=Gross|persona nomo=Larry P.|dato=2001|eldoninto=Columbia University Press|ISBN=9780231119535|lingvo=en}}</ref> Ekzemple, la Geja kaj Lesba Alianco Kontraŭ Kalumnio en Usono kaj Stonewall en Britio laboras kun la amaskomunikiloj por helpi portreti justajn kaj precizajn bildojn de la geja komunumo.<ref>{{Cite web |url=http://www.galha.org/glh/214/humphreys.html |title=The Law that Dared to Lay the Blame... |publisher=Gay and Lesbian Humanist |author=Brett Humphreys |year=2002 |accessdate=2007-01-20 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070305051706/http://www.galha.org/glh/214/humphreys.html |archivedate=2007-03-05 |df= |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2019-05-09 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20070305051706/http://www.galha.org/glh/214/humphreys.html |arkivdato=2007-03-05 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070305051706/http://www.galha.org/glh/214/humphreys.html |date=2007-03-05 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.galha.org/glh/214/humphreys.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2019-05-09 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20070305051706/http://www.galha.org/glh/214/humphreys.html |arkivdato=2007-03-05 }}</ref> Ĉar [[kompanio]]j reklamas pli kaj pli al la geja komunumo, GLATaj aktivuloj uzas reklamajn sloganojn por antaŭenigi vidpunktojn de geja komunumo.<ref>Fetto, John. In Broad Daylight – Marketing to the gay community – Brief Article. BNet. Feb. 2001. {{Cite web |url=http://findarticles.com/p/articles/mi_m4021/is_ISSN_0163-4089/ai_75171025/ |title=Archived copy |accessdate=2016-02-06 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151016142008/http://findarticles.com/p/articles/mi_m4021/is_ISSN_0163-4089/ai_75171025/ |archivedate=2015-10-16 |df= }} {{Citaĵo el la reto |url=http://findarticles.com/p/articles/mi_m4021/is_ISSN_0163-4089/ai_75171025/ |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2019-05-09 |arkivurl=https://archive.is/20120708033959/findarticles.com/p/articles/mi_m4021/is_ISSN_0163-4089/ai_75171025/ |arkivdato=2012-07-08 }}</ref> Subaru surmerkatigis ĝian Forestest kaj Outback kun la slogano "Ĝi ne estas Elekto. Wayi estas la Maniero kiun Ni Konstruas", kiu poste estis uzita en ok usonaj urboj sur stratoj aŭ en gejaj rajtoj.<ref>{{cite news|last=Bindel|first=Julie|url=http://standpointmag.co.uk/node/6193/full|title=Britain's Apologists For Child Abuse|work=Standpoint|date=Septembro 2015|accessdate=15an de novembro 2016|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2019-05-09|arkivurl=https://web.archive.org/web/20160806060901/http://standpointmag.co.uk/node/6193/full|arkivdato=2016-08-06}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160806060901/http://standpointmag.co.uk/node/6193/full |date=2016-08-06 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://standpointmag.co.uk/node/6193/full |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2019-05-09 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20160806060901/http://standpointmag.co.uk/node/6193/full |arkivdato=2016-08-06 }}</ref><ref>Ken Plummer ''Gay News'', No.202</ref> == Samseksemo kaj Esperanto == Samseksemaj, kaj GLAT-aj esperantistoj ĝenerale estas grava parto de [[Esperantujo|Esperantio]], kiu verŝajne estas unu el la plej toleremaj kaj akceptemaj movadoj rilate al seksa diverseco. En la [[Esperanto-movado]] ekzistas faka asocio de GLAT-anoj, la tiel nomata ''[[Ligo de Samseksamaj Geesperantistoj]]'' fondita ekde la jaro 1977, de [[Peter Danning]], judgerman-devena brito kiu saviĝis el [[Naziismo|hitlera persekutado]]<ref>https://legacy.esperanto.org.uk/lbe/arkivo/954/19.html</ref>. LSG kutime kaj regule kunsidis dum la Universalaj Kongresoj kaj organizis plurajn aktivaĵojn por GLAT-anoj dum la kongresa semajno. Okaze de UK, LSG ankaŭ havis sian informbudon por la ĝenerala publiko. Kutime, antaŭ la interreta erao, LSG estis la ĉefa ligo inter samseksamaj esperantistoj, kies organo [[Forumo (LSG)|Forumo]], informis pri la plej gravaj novaĵoj GLAT-temaj, movadaj, asociaj kaj distraj.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://lsgesperanto.org/wp/forumo/ |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2019-05-13 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20190513065108/http://lsgesperanto.org/wp/forumo/ |arkivdato=2019-05-13 }}</ref> La bulteno estis diskrete sendita al ĝiaj membroj ekde 1978 kaj entute eldoniĝis 150 numeroj, kies lasta apero okazis ĉirkaŭ la [[UK 2005|Universala Kongreso]] en [[Lillo|Lilo]], kie, LSG-anoj, post dormiĝanta epoko de la asocio, decidis pluvivigi la bultenon por revivigi la asocion sed malgraŭ tio, ĝi ne plu aperis.<ref>Bulteno Forumo, numero 150, jaro 2015: "Sekretario kaj Kasisto ne denove kandidatiĝos", paĝoj 3-4.</ref> Ligo de Samseksamaj Geesperantistoj ekde marto 1978 eldonis la bultenon Forumo, krome ankaŭ organizis loĝigan servon kiu similis al [[Pasporta Servo]] sed nur por LSG-anoj kaj okazigis aranĝojn ĉirkaŭ Esperanto-kongresoj dum kiuj liganoj konatiĝis kun la loka GLAT-kulturo kaj samseksama vivo. Samseksemaj esperantistoj nuntempe plejparte komunikas kaj ekkonas unu la alian per sociaj retoj (kelkfoje fermitaj) ĉe [[Facebook|fejsbuko]], [[instagram]]o aŭ [[Telegram (aplikaĵo)|telegramo]]. Ekzistas retaj personaj blogoj aŭ personaj novaĵ-agentejoj kiuj kelkfoje diskonigas GLAT-ajn novaĵojn en esperanto<ref>http://neniammilitointerni.over-blog.com/kubo-havano-manifestacio-por-defendo-de-samseksamaj-rajtoj</ref><ref>http://neniammilitointerni.over-blog.com/2019/05/kubo-la-glatia-komunumo-defias-la-registaron-paradante-en-havano.html</ref><ref>http://neniammilitointerni.over-blog.com/2016/08/turkio-hande-kader-figuro-de-la-geja-fiero-en-istanbulo-brulmortigita.html</ref> kaj GLAT-aranĝoj estas foje organizataj<ref>https://www.instagram.com/p/BxPLWDiJQ2C/</ref>. La revuo [[Kontakto (revuo)|Kontakto]] de [[Tutmonda Esperantista Junulara Organizo|TEJO]] ankaŭ dediĉis sian numeron 2015:4 al ''Geedziĝo '' kaj ankaŭ oni traktis la [[samseksa edzeco|samseksan edzecon]] kaj iom pli frue la ĉeftemo estis ''Samseksemo kaj la GLAT-situacio en la mondo''.<ref>'' Nia ĉefartikolo pritraktas gravan temon. Samseksemo ankoraŭ estas ĉirkaŭita de mitoj, miskompreno kaj timo. Marjorie Garber, profesorino ĉe Harvard, sugestas ke anstataŭ diri “aliseksemo”, ‘samseksemo”, “ambaŭseksemo”... ni diru simple “seksemo”. Ĉu ne bona interpreto por pli bone kompreni la ecojn kaj la seksajn orientiĝojn de la homoj?'' http://kontakto.tejo.org/2013/12/samseksemo-duobla-numero-de-kontakto-en.html {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20190129064145/http://kontakto.tejo.org/2013/12/samseksemo-duobla-numero-de-kontakto-en.html |date=2019-01-29 }}</ref> En esperanto aperis geja antologio ''Glaŭka lum''' (ĉe eldonejo [[Pro Esperanto]], [[Vieno]] 1994) de la germana poeto [[Benoît Philippe]]<ref>https://katalogo.uea.org/katalogo.php?inf=4591</ref><ref>http://esperanto.net/literaturo/fo/glauklumrec.html</ref>. Kelkaj el la gravaj verkistoj en esperanto malkaŝe samseksemaj estas [[K. R. C. Sturmer]], [[Suso Moinhos]] kiu, interalie, verkis eseon pri [[Lajos Tárkony]], ankaŭ samseksemulo, kaj [[Paulo Silas|Paŭlo Silas]]<ref>{{Citaĵo el la reto |url=https://egalecen.org/category/poezia-angulo/ |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2019-05-13 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20190513070443/https://egalecen.org/category/poezia-angulo/ |arkivdato=2019-05-13 }}</ref>, juna poeto kiu sin mortigis, havis riĉan blogon pri gejaj poemoj. Ankaŭ en ''Verda stelo kaj roza triangulo'' de [[Giorgio Silfer]] kiu estas antologieto pri amotemoj interalie pri samseksemeco<ref>(eo) [[Tazio Carlevaro]], Antologio pri io plne natura, [[Literatura Foiro]], n-ro 314, decembro 2021, paĝoj 376-377</ref>. == Samseksemo en sportoj == La situacio de gejoj, lesboj, ambaŭseksemuloj kaj transgenruloj en sportoj estas kaj estis tre diversa laŭ la landoj kaj tempoj de konkurencaj turniroj. Nuntempe plej multaj okcidentaj landoj forigis la limojn kaj restriktojn por ke membroj de seksaj malplimultoj partoprenu en malsamaj sportaj turniroj kiel la [[Olimpiaj ludoj|Olimpikoj]] kaj la [[Futbala Mondpokalo|Monda Pokalo]]. Tamen kelkaj gvidantoj aŭ teknikaj direktoroj de la diversaj sportaj disciplinoj diskonigis siajn homofobiajn paroladojn en plenaj intervjuoj agnoskante, ke ili ne akceptos samseksemulojn en la teamoj.<ref>ROB MORSE, ''[[San Francisco Chronicle]]'', Perspiration Condemnation for N.Y. Games, Published 4:00 am, Wednesday, 30an de oktobro, 2002</ref> Politikoj kaj sintenoj rilate gejojn kaj lesbojn kiel membroj de sportaj teamoj varias multe en la mondo. En multaj landoj ili ĝuas samajn rajtojn kaj devojn kiujn iliaj aliseksemaj kompanoj havas, dum en aliaj kvankam kaŝitaj de la direktoroj aŭ trejnistoj suferas la homofobian persekutadon. Kiel estas logike, en ĉiuj landoj kie samseksemo estas kontraŭleĝa, eĉ ne estas reguloj, kiuj limigas la funkciojn en turniroj, ĉar ili jam estas persekutitaj de la krimuloj kaj la aŭtoritatoj. Ekzistas ankaŭ grupo de landoj kie samseksemo estas laŭleĝa sed ankoraŭ estas provo restrikti la enmeton de samseksemuloj en [[sportteamo]]jn kaj konkuradojn, citante diversajn kialojn.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://gaygames.org/wp/wp-content/uploads/2012/07/lgbtolympics.pdf |titolo=The History of LGBT Participation in the Olympics |alirdato=2019-05-09 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20140221145359/http://gaygames.org/wp/wp-content/uploads/2012/07/lgbtolympics.pdf |arkivdato=2014-02-21 }}</ref> Aliflanke, transgenruloj estas limigitaj aliĝi al konkuradoj en teamoj en landoj kie ĝi estas limigita al viroj, ĉar nek ina transgenruloj nek viraj transgenruloj povas esti kvalifikitaj por reprezenti landon en sporta turniro, en aliaj ili estas ekskluditaj per preteksto je psikiatriaj kialoj.<ref>[http://www.dw-world.de/dw/article/0,,5853139,00.html "Cologne gears up to play and party as host to Gay Games"] .</ref> Se mankas malkaŝe GLATaj sportistoj, GLAT-fokusitaj ligoj kaj eventoj kreiĝis ekde la fino de la [[1970-aj jaroj]]. Unu el la plej fruaj registritaj gejaj sportokazaĵoj organizitaj de komitatoj estas la [[Federacio de Gejaj Ludoj]] (komence konata kiel la Komisiono pri Gejaj Olimpikoj de Usono), kiu estis fondita en 1980 de [[Tom Waddell]],<ref>{{Cite web |author=Federation of Gay Games |url=http://www.gaygames.com/index.php?id=24 |title=FAQs |accessdate=Julio 5, 2010 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101020125852/http://gaygames.com/index.php?id=24 |archivedate=Oktobro 20, 2010 |df=mdy |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2019-05-09 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20101020125852/http://gaygames.com/index.php?id=24 |arkivdato=2010-10-20 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20101020125852/http://gaygames.com/index.php?id=24 |date=2010-10-20 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://gaygames.com/index.php?id=24 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2019-05-09 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20101020125852/http://gaygames.com/index.php?id=24 |arkivdato=2010-10-20 }}</ref> Mark Brown kaj Paul Mart por organizi la unuajn [[Gejaj Ludoj|Gejajn Ludojn]] (1982) en [[San-Francisko]]. Alia organizo, ''Apollo - Friends in Sports'', estis establita en 1981 por organizi la Okcidentan Pokalon, mult-sporta okazaĵo por gejaj kaj lesbaj atletoj en [[Kalgario]], [[Alberto]]. En 1989, la [[Eŭropa Federacio de Gejaj kaj Lesbaj Sportoj]] estis formita por organizi la [[EŭroLudoj]]n por GLAT-aj atletoj en Eŭropo. En 2006, okazis skismo inter la Federacio de Gejaj Ludoj kaj la Montreala organiza komitato por la Gejaj Ludoj, kondukante al la Montreala komitato organizi rivalan mult-sportan okazaĵon, la Mondajn Eksterludojn, kiuj daŭras ĝis nun. La sponsoranta organizo por la WorldOutgames, la Geja kaj Lesba Internacia Sporta Unuiĝo, ankaŭ organizis pli malgrandajn regionajn mult-sportajn okazaĵojn, inkluzive de la Nordamerika kaj Azia-Pacifika Outgames.<ref>{{Cite web|url=https://ussporthistory.com/2014/08/21/the-gay-games-then-and-now/|title=The Gay Games: Then and Now|last=|first=|date=2014-08-21|website=Sport in American History|access-date=2017-03-10}}</ref> En 2002, oni kreis la unuajn gejajn [[Rugbeo|rugbeajn]] mondĉampionecojn. Ĉi tiuj ludoj estis kreitaj por antaŭenigi la ludon de [[Rugbeo]] kiel ĉio-inkluziva, tutmonda sporto.<ref>{{Cite web|url = http://www.globaltoronto.com/sports/Outgames+kick+Vancouver/5154928/story.html|title = Outgames kick off in Vancouver|author = Thomas, Sandra|publisher = ''Vancouver Courier'' via Global Toronto|date = Julio 25, 2011|titolo = Arkivita kopio|alirdato = 2019-05-09|arkivurl = https://web.archive.org/web/20120320072319/http://www.globaltoronto.com/sports/Outgames+kick+Vancouver/5154928/story.html|arkivdato = 2012-03-20|accessdate = 2019-05-09|archiveurl = https://web.archive.org/web/20120320072319/http://www.globaltoronto.com/sports/Outgames+kick+Vancouver/5154928/story.html|archivedate = 2012-03-20}} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.globaltoronto.com/sports/Outgames+kick+Vancouver/5154928/story.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2019-05-09 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20120320072319/http://www.globaltoronto.com/sports/Outgames+kick+Vancouver/5154928/story.html |arkivdato=2012-03-20 }}</ref> {{Bildgalerio |titolo=Famaj GLAT-aj sportistoj |vicigo=centre |alto=120 |Dosiero:Jason Collins Nets 2014.jpg|[[Korbopilkisto]] [[Jason Collins]] |Dosiero:Jpcalderon.jpg|[[Flugpilkisto]] [[J. P. Calderon]] |Dosiero:Nongthoomfairtex.jpg|[[Boksisto]] [[Nong Thoom|Parinya Charoenphol]] |Dosiero:Bundesarchiv Bild 183-1986-0826-036, Stuttgart, Leichtathletik-EM, Kugelstoßerin Heidi Krieger errang den ersten Titel für die DDR.jpg|[[Vojkampa atletiko]] [[Andreas Krieger]] |Dosiero:Greglouganis.jpg|[[Plonĝisto]] [[Greg Louganis]] |Dosiero:Hana_Mandlíková_2009_US_Open_02.jpg|[[Tenisisto]] [[Hana Mandlíková]] |Dosiero:Matthew Mitcham.jpg|Plonĝisto [[Matthew Mitcham]] |Dosiero:Dominik Koll Wien2008.jpg|[[Naĝisto]] [[Dominik Koll]] |Dosiero:Charline Labonté in 2014 crop.jpg|[[Glacihokeisto]] [[Charline Labonté]] |Dosiero:Katja Nyberg2.jpg|[[Manpilkisto]] [[Katja Nyberg]] |Dosiero:Anja Pärson Semmering 2008.jpg|[[Alpa skiisto]] [[Anja Pärson]] |Dosiero:Michael Sam final Mizzou home game.jpg|Ludisto de usona piedpilkado [[Michael Sam]] |Dosiero:Gareth Thomas (rugby player).jpg|[[Rugbeisto]] [[Gareth Thomas]] |Dosiero:Darren Young April 2012.jpg|[[Luktisto]] [[Darren Young]] }} == Referencoj == {{Referencoj|3}} == Vidu ankaŭ == {{Portalo|GLAT}} * [[Samseksa edzeco]] * [[Listo de famaj samseksemuloj]] * [[Samseksemo en la mondo]] * [[Samseksemo kaj religioj]] * [[Sekseco]] * [[Ambaŭseksemo]] * [[Aliseksemo]] * [[Kontraŭ-sodomia leĝo]] * [[Kviro]] * [[Tria genro]] * [[Uranismo]] * [[Deklaracio de Montrealo]] * [[Ligo de Samseksamaj Geesperantistoj]] * [[Gejerotiko]] * [[GLAT-simboloj|GLAT]] (LGBTQ+) == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|q=Samseksemo|ReVo=seks.sam0emo}} * [http://1drv.ms/1czboxp Dokumento pri seksa orientiĝo kaj samseksemo de la Usona Psikologiista Asocio (traduko en esperanton)]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.glbtq.com Enciklopedio pri GLAT kulturo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20050317094204/http://www.glbtq.com/ |date=2005-03-17 }} * [http://www.lsg-esperanto.org Ligo de Samseksamaj Geesperantistoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20081221142842/http://lsg-esperanto.org/ |date=2008-12-21 }} * [http://neniammilitointerni.over-blog.com/2020/05/samseksemo-germanio-malpermesas-la-konvertigajn-terapiojn.html Germanio malpermesas la konvertigajn terapiojn] * http://kontakto.tejo.org/2013/12/samseksemo-duobla-numero-de-kontakto-en.html {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20190129064145/http://kontakto.tejo.org/2013/12/samseksemo-duobla-numero-de-kontakto-en.html |date=2019-01-29 }} Samseksemo], revuo Kontakto, 2013. {{Sekso}} {{Elstara|2020|12|27}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Seksa orientiĝo]] [[Kategorio:Samseksemo| ]] [[Kategorio:GLAT]] [[Kategorio:Interpersona allogo]] [[Kategorio:Interpersona rilatado]] [[Kategorio:Elstaraj artikoloj]] fq3midhj2jpsvp7k8ag3j7185ep384i 0 4158 9494489 9462545 2026-10-16T14:53:15Z TigerZhang 257533 /* Fonologio kaj fonotakso */ 9494489 wikitext text/x-wiki {{Informkesto lingvo |Koloro=Konstruita |Lingvo=toki pona |Landoj=dise tra la mondo |Parolantoj=pli ol 3.100 (2016) |Kreinto=[[Sonja Lang]] |Dato=2001 |Klasifiko= * [[Konstruita lingvo]] ** [[Planlingvo]] |Skribo=[[latina alfabeto]] '''Sitelen Pona''' '''Sitelen Sitelen''' |Noto=[[Planlingvo]] kun nur 123 bazaj vortoj<ref name="vortoj" /> |ISO2B=art |Bildo=toki pona.svg}} <br /> {{Citaĵo|la lingvo de bono, la simpla vojo de la vivo|Tokipona diro}} '''Tokipono''' ({{lang-tok|toki pona|ligilo=ne}}) estas [[planlingvo]]. La nomo de la lingvo estas derivita de la [[Tokpisino|Tokpisina]] vorto ''tok'' (de la angla ''talk'' „paroli“) kaj la [[Esperanto|Esperanta]] adjektivo ''bona''. <gallery class="center"> toki - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg|''toki'' = paroli pona - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg|''pona'' = bona </gallery> Ĝi estas konstruita de [[Sonja Lang]] kaj unue publikigita en la [[interreto]] en [[2001]]. Laŭ ŝia takso ekzistas nuntempe mondvaste minimume 100 fluaj parolantoj.<ref name="theglobeandmail">{{citnovaĵo|url=http://www.theglobeandmail.com/life/canadian-has-people-talking-about-lingo-she-created/article1354882/|titolo=Canadian has people talking about lingo she created|unua=Siobhan|lasta=Roberts|eldoninto=[[The Globe and Mail]]|dato=9-a de Julio 2007|alirdato=2012-01-22}}</ref> Ĝi ne estas [[internacia helplingvo]], sed filozofia aŭ luda lingvo. La vortoj estas elektitaj laŭ la pensoj de [[tao]]ismo: vivi simple sen la komplikoj de la moderna vivo. Ankaŭ la gramatiko estas farita por esti kiel eble plej simpla, parte laŭ modelo de [[piĝino]]j: ekzemple, ne ekzistas subjunkcioj aŭ pasiva voĉo. == Fonologio kaj fonotakso == Estas en Tokipono nur 14 [[fonemo]]j, 9 konsonantoj: {| class="wikitable" !''Konsonantoj'' ![[Labialo|Labiala]] ![[Koronalo|Koronala]] ![[Dorsala konsonanto|Dorsala]] |- ![[Naza konsonanto|Nazo/a]] |'''[[Bilabiala nazalo|m]]''' |[[Alveolara nazalo|'''n''']] | |- ![[Plozivo|Plozivo/a]] |'''[[Senvoĉa bilabiala plozivo|p]]''' |'''[[Senvoĉa alveolara plozivo|t]]''' |'''[[Senvoĉa velara plozivo|k]]''' |- ![[Frotsono|Frotsono/a]] | |'''[[Senvoĉa Alveolara Frotsono|s]]''' | |- ![[Alproksimanto|Alproksimanto/a]] |'''[[Voĉa labialigita velara alproksimanto|w]]''' |'''[[Alveolara laterala aproksimanto|l]]''' |'''[[Palatala aproksimanto|j]]''' |} kaj 5 vokaloj: {| class="wikitable" !''Vokaloj'' ![[Antaŭa vokalo|Antaŭa]] ![[Malantaŭa vokalo|Malantaŭa]] |- ![[Malvasta vokalo|Malvasta]] |'''[[Malrondigita malavasta antaŭa vokalo|i]]''' |'''[[Rondigita malvasta malantaŭa vokalo|u]]''' |- ![[Mezmalvasta vokalo|Mezmalvasta]] |'''[[Malrondigita mezmalvasta antaŭa vokalo|e]]''' |'''[[Rondigita mezmalvasta malantaŭa vokalo|o]]''' |- ![[Vasta vokalo|Vasta]] | colspan="2" |'''[[Malrondigita vasta antaŭa vokalo|a]]''' |} La silabo-formoj de Tokipono similas al tiuj de la [[Japana lingvo|japana]], t.e. eblas V(n) aŭ KV(n) je komenco de vorto, je silabofino nur KV(n)<ref>Laŭ Sona Lang: ''Toki Pona. La langue du bien'', paĝoj 17-18, 41</ref>. Ekzemple: "o" (ho), "ala" (ne, mal-), "ken" (povi), "kule" (koloro), "ante" (alia). Jen ĉiuj eblaj silaboj: {| class="wikitable" ! ! a ! e ! i ! o ! u ! |- ! - | a | e | i | o | u | La silabo 'u' povas esti ronda aŭ neronda. |- ! k | ka | ke | ki | ko | ku | Plozivoj kaj frikativoj |- ! s | sa | se | si | so | su | povas esti voĉaj aŭ nevoĉaj. |- ! t | ta | te | - | to | tu | La silabon 'ti' oni evitas pro similo al 'si' |- ! n | na | ne | ni | no | nu |- ! p | pa | pe | pi | po | pu |- ! m | ma | me | mi | mo | mu |- ! j | ja | je | - | jo | ju | La silabon 'ji' oni evitas pro similo al 'i' |- ! l | la | le | li | lo | lu |- ! w | wa | we | wi | - | - | La silabojn 'wu' kaj 'wo' oni evitas pro similo al 'u' kaj 'o'. |- | colspan="5" | n | ĉe fino de silabo |} === Ofteco de fonemoj === Analizo de 10-litermila tekstaro en Tokipono liveras jenajn proporciojn por la fonemoj de Tokipono: {| class="wikitable" | 0.172 | a |- | 0.148 | i |- | 0.116 | n |- | 0.102 | l |- | 0.077 | o |- | 0.074 | e |- | 0.051 | k |- | 0.046 | t |- | 0.044 | m |- | 0.041 | s |- | 0.037 | p |- | 0.032 | u |- | 0.030 | j |- | 0.028 | w |} == Gramatiko kaj semantiko == Tipologie, Tokipono estas izola lingvo (po unu [[morfemo]] en unu vorto). Ĝia fiksa vortordo estas [[Subjekto Verbo Objekto|subjekto-verbo-objekto]]. La rolojn de diversaj vortoj en frazo distingas frazoparto-dividiloj: * "la" finas adverban komplementon * "li" dividas subjekton de verbo * "e" akuzativa prepozicio * Modifiloj, adverboj kaj adjektivoj sekvas la modifatan vorton, krom adverbaj subfrazoj, kiuj antaŭas la modifatan ĉeffrazon, dividitaj de ĝi per "la". Plej multaj vortoj uziĝas plur-role, kiel [[verbo]], [[substantivo]], [[adjektivo]]. Eĉ la [[prepozicio]]j havas ankaŭ verbajn kaj/aŭ substantivajn uzojn, ekz. "tawa" = "al" aŭ "iri". === Pronomoj === La bazaj ununombraj pronomoj estas "mi, sina, ona, ni" = "mi, vi/ci, li/ŝi/ĝi, (ĉi) tiu/tio". Aliajn pronomojn oni formas per almeto de "mute" (= pluraj, multaj), do "mi mute" = "ni", ktp. La vorto "jan" (= homo, ulo) ankaŭ povas roli kiel nedifina pronomo kia la esperanta "oni", kaj "ijo" (aĵo) kiel la esperanta "io". Se la pronomo ''mi'' aŭ ''sina'' estas uzata kiel subjekto de la frazo, tiam la partiklo ''li'' ne estas uzata, por disigi la subjekton de la predikato. === Vortostoko === [[Dosiero:Tokipona_vortdeveno.PNG|eta|dekstra|300ra|Origino de ĉiu el 118 bazaj vortoj de tokipono, laŭ datenoj el [http://www.tokipona.org/etym.html la oficiala tokipona etimologio]<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.tokipona.org/etym.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2006-02-19 |arkivurl=https://archive.is/20130112110215/http://web.archive.org/web/20070927173719/http://www.tokipona.org/etym.html |arkivdato=2013-01-12 }}</ref> (klaku sur la bildo por klarigoj).]] Toki Pona kontentiĝas kun baza vortostoko de nur 123 vortoj<ref name="vortoj">Sonja Lang (2014: 124–135). Vidu ankaŭ [http://tokipona.net/tp/janpije/dictionary.php ''Toki Pona Dictionary''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20200320191326/http://tokipona.net/tp/janpije/dictionary.php |date=2020-03-20 }} por vortolisto, legita la {{daton|2022-03-24}}.</ref>. Tiuj vortoj estas krome grandparte tre mallongaj, kaj la vortoj ĝenerale devenas el * la [[Angla lingvo|angla]], * [[Tokpisino]], * la [[finna lingvo|finna]], * la [[Kartvela lingvo|kartvela]], * la [[Nederlanda lingvo|nederlanda]], * la [[Akadia franca lingvo|akadia franca]], * [[Esperanto]], * la [[Kroata lingvo|kroata]], * la [[Ĉina lingvo|ĉina]] (la [[Normĉina lingvo|normĉina]] kaj la [[Kantona lingvo|kantona]]). En Tokipono estas uzataj multaj kunmetitaj sintagmoj, ĉar veraj kunmetaĵoj ne ekzistas. * ''kili suwi jelo'' "banano" (laŭvorte: frukto dolĉa flava, do "flava dolĉa frukto", [[Angla lingvo|angle]]: sweet yellow fruit)<ref name="theglobeandmail" /> * ''pan pi sike mama waso'' "vaflo" (laŭvorte: grajna produkto, de, cirklo, patrina, birdo, do "ovoflano", [[Angla lingvo|angle]] cereal-grain-product of bird maternal round-things)<ref name="theglobeandmail" /> ==== Korpopartoj ==== [[Dosiero:BodyTokiPona.jpg|eta|Nomoj de korpopartoj konsistigas grandan parton de la tokipona vortaro, sed ili samtempe ofte uziĝas ankaŭ metafore.]] La vortoj por korpopartoj estas (Atentu, ke la vortoj sen notoj staras en ĉiuj fontoj.): * lawa (kapo) ** anpa lawa (kolo)<ref name="kurs-de" /><ref name="oficiala">[http://en.tokipona.org/wiki/Body Listo en la oficiala paĝaro] {{Webarchiv|url=https://archive.is/20130113075309/http://en.tokipona.org/wiki/Body |date=2013-01-13 }} {{ref-en}}</ref> ** linja (hararo), ankaŭ linja lawa<ref name="kurs-de" /><ref name="oficiala" /><ref name="kurs-en" /> ** nena (nazo), ankaŭ nena kon<ref name="kurs-de">[https://github.com/jan-Lope/Toki_Pona_Lektionen_Deutsch/raw/gh-pages/toki-pona-lessons_de.pdf Kurso pri Tokipono], paĝo 41 {{ref-de}}</ref><ref name="kurs-en">[https://files.pbworks.com/download/8idFHN5gZj/aiki/1595294/tp%20in%2076%20lessons%20English.pdf?ld=1 Bildigita kurso pri Tokipono], paĝoj 19-20 {{ref-en}}</ref>, nena lawa<ref name="oficiala" /> ** uta (buŝo) *** ijo uta walo (dentoj)<ref name="kurs-de" />, ankaŭ walo uta<ref name="oficiala" /> *** palisa uta (lango)<ref name="oficiala" /> ** oko (okulo) *** linja lili oko (brovo, okulharoj)<ref name="oficiala" /> ** kute (orelo), ankaŭ nena kute<ref name="kurs-de" /><ref name="kurs-en" />, lupa kute<ref name="oficiala" /> ** anpa pi sinpin lawa (mentono)<ref name="oficiala" /> * luka (mano, brako) ** palisa luka (fingro)<ref name="oficiala" /> * insa (ventro) * noka (piedo, kruro) ** palisa lili noka (piedfingro)<ref name="oficiala" /> * poka (kokso)<ref name="kurs-de" /> * sinpin (brusto, abdomeno, ventro, vizaĝo)<ref name="kurs-de" /><ref name="kurs-en" /> ** linja sinpin (barbo)<ref name="oficiala" /> ** nena sike meli (mamo)<ref name="kurs-de" /><ref name="kurs-en" /> * monsi (postaĵo)<ref name="kurs-de" /><ref name="kurs-en" /> * selo (haŭto)<ref name="kurs-de" /><ref name="kurs-en" /> Troveblas listo en la germanlingva kurso.<ref name="kurs-de" /> Ankaŭ ekzistas bildigita kurso en la angla.<ref name="kurs-en" /> {{-}} ==== Koloroj ==== [[Dosiero:Tokipona koloroj.png|eta|Esprimoj por koloroj en Tokipono]] La lingvo distingas radikvorte nur 5 kolorojn: „walo“ (blanka; hela), „pimeja“ (nigra; malhela), „loje“ (ruĝa), „laso“ (blua, verda), „jelo“ (flava). Aliajn kolorojn oni povas esprimi per kunmetaj sintagmoj (ne ekzistas kunmetaj vortoj), ekz. "laso jelo" = „flavblua, verda“.<ref>[http://en.tokipona.org/wiki/Colour_words Artikolo pri la koloroj en la oficiala paĝo] {{Webarchiv|url=https://archive.is/20130728170013/http://en.tokipona.org/wiki/Colour_words |date=2013-07-28 }} {{ref-en}}</ref> Por nomigi dukoloran aĵon, ni uzas la vortojn „en“ kaj „pi“. * „len pi loje en laso“ = „vestaĵo en ruĝa kaj blua“ („loje laso“ signifas „violkolora“!) Laŭ la oficiala vortaro eblas kombinoj, kiel ekz.: * „laso loje“<ref>Vortaro, paĝo 261, angle "purple"</ref>, „loje laso“<ref>Vortaro, paĝo 271, angle "purple"</ref> = „purpura“ * „loje jelo“ = „oranĝa“<ref>Vortaro, paĝo 271, angle "orange"</ref> * „loje walo“ = "rozkolora"<ref>Vortaro, paĝo 271, angle "pink"</ref> * „pimeja walo“ = „griza“<ref>Vortaro, paĝo 328, angle "grey".</ref> Por distingi inter "blua" kaj "verda" eblas aldoni priskriban vorton, ekze.: * „laso kasi“ = „verda“<ref>Vortaro, paĝo 261, angle "green"</ref> * „laso telo“ = „blua“<ref>Vortaro, paĝo 261, angle "blue"</ref> {{-}} ==== Numeraloj ==== Tokipono havas nur kvin bazajn numeralojn, kiuj ĉiam staras post la koncerna substantivo. Jen:<ref>[http://en.tokipona.org/wiki/Numbers Listo de bazaj numeraloj sur la oficiala paĝaro] {{Webarchiv|url=https://archive.ph/20120529004113/http://en.tokipona.org/wiki/Numbers |date=2012-05-29 }} {{ref-en}}</ref> * ''ala'' "nul, ne-" * ''wan'' "unu" * ''tu'' "du" ** ''sike tu'' "du pilkoj" * ''mute'' "kelkaj, multaj" ** ''mi mute'' "ni, al ni" * ''ale'' "ĉio<!--, infinite, also any overwhelmingly large number-->, ĉiuj" Homoj, kiuj volas esprimiĝi pli detale, povas ankaŭ uzi pliajn vortojn, kiel ekz. ''luka'' "mano", kiel numeralojn.<ref name="advenced-numbers">[http://en.tokipona.org/wiki/Advanced_numbers Listo de aldonaj numeraloj] {{Webarchiv|url=https://archive.is/20130113092610/http://en.tokipona.org/wiki/Advanced_numbers |date=2013-01-13 }} {{ref-en}}</ref> Krome oni povas uzi kunmetitajn sintagmojn por tio, ekz. * ''tu tu'' "kvar" * ''luka wan'' "ses" * ''luka tu'' "sep" * ''luka luka'' "dek" * ''luka luka wan'' "dek unu". Krome en ĉi tiu skemo ''mute'' signifas 20 kaj ''ale'' 100. Ekz. * ''mute mute luka'' "45" * ''ale ale wan'' "201". Por formi ordajn numeralojn, la vorto ''nanpa'' estas uzata. * ''jan pi nanpa wan'' "unua persono". * ''meli mi pi nanpa wan li jo e luka suli.'' "Mia unua amikino havis grandajn manojn." ==== Novaj vortoj ==== Novaj vortoj estas ankoraŭ malmultaj: ''pan'' "grajno, grajna produkto (tritiko, rizo, sekalo)" ({{lang-en|cereal-grain product (wheat, rice, corn)}}).<ref name="theglobeandmail" /> Por "merkato" aŭ "bazaro" nun povas esti uzata ''esun'', kiu venas el la Akana lingvo, de la vorto ''edwamu'' [{{IPA|edʒum}}] 'sur merkato', el ''dwa'' [{{IPA|dʒwa}}] 'merkato'. Pliaj novaj vortoj troveblas en la oficiala vortaro ''{{lang|en|Toki Pona Dictionary}}'', sur la paĝoj 22 kaj 24. ==== Malnoviĝintaj vortoj ==== Kelkaj vortoj, kiuj aperis en malnovaj tekstoj, nun estas malnoviĝintaj.<ref>[http://bknight0.myweb.uga.edu/toki/about/oldword.html Listo de malnoviĝintaj vortoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100419212634/http://bknight0.myweb.uga.edu/toki/about/oldword.html |date=2010-04-19 }} {{ref-en}}</ref> La vorto ''iki'' (nun ''ona'' "li, ŝi, ĝi, ili") estis tro simila al alia vorto, nome ''ike'' "malbona, malica". La tri vortoj ''leko'' ("bloko, ŝtuparo"), ''kan'' ("el", nun ''poka''), kaj ''pata'' ("frato, fratino", nun ''jan sama'') estis forigitaj sen nova anstataŭaĵo. ==== Propraj nomoj kaj alilingvaj pruntaĵoj ==== Propraj nomoj kaj aliaj alilingvaj pruntaĵoj estas ĉiam adjektivoj, ne memstaraj vortoj. Ekz. "jan Sonja": laŭvorte, "homo Sonja", "ulo Sonja". [[Dosiero:TokiPonaElopa.jpg|400ra|eta|Nomoj de [[Eŭropo|eŭropaj]] landoj en tokipono.]] {{-}} === Ortografio === Ĉiuj vortoj estas skribataj konsekvence malgrande, eĉ se ili estas je la komenco de frazo. Nur ĉe „neoficialaj vortoj“, kiuj ne ekzistas en la vortostoko de Tokipono, do propraj nomoj de personoj, sed ankaŭ geografiaj kaj fremdlingvaj esprimaj, estas skribataj majuskle. Ankaŭ tiuj ne al la baza vortostoko apartenantaj vortoj estas adaptataj al la sonstrukturo kaj ortografio de Tokipono.<ref>Sonja Lang (2014: 37).</ref> Krome estas ''sitelen pona'' („bonaj/simplaj bildoj“) nomata [[Logografio|logografia]] skribsistemo, kiun la inventintino Sonja Lang nomas „[[Hieroglifa skribo|hieroglifojn]]“,<ref>Sonja Lang (2014: 104–111). Vidu ankaŭ [http://tokipona.net/tp/janpije/hieroglyphs.php ''Toki Pona Hieroglyphs''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20190512134612/http://tokipona.net/tp/janpije/hieroglyphs.php |date=2019-05-12 }} por priskribo de la sistemo kaj [https://sitelen-pona.herokuapp.com/ ''ilo pi sitelen pona''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20220316220010/http://sitelen-pona.herokuapp.com/ |date=2022-03-16 }} por konverta programo.</ref> kaj ''sitelen sitelen'' („bildecaj bildoj“) nomata „nelineara skribsistemo“,<ref>Sonja Lang (2014: 72–78). Kurso troviĝas sur la paĝoj de la inventinto Jonathan Gabel sur [http://www.jonathangabel.com/archive/2012/projects_t47.html jonathangabel.com].</ref> kio memorigas pri la [[Majaa skribo]]. Krome la lingvo povas esti [[Signolingvo|signata]] ankaŭ per sistemo nomata ''toki pona luka'' „mana Tokipono“.<ref>Sonja Lang (2014: 92–103). Vidu ankaŭ [http://tokipona.net/tp/janpije/signlanguage.php ''Toki Pona Sign Language''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20220218120220/http://tokipona.net/tp/janPije/signlanguage.php |date=2022-02-18 }} por priskribo de la sistemo.</ref> ==== Sitelen Pona ==== La vortoj de toki pona kaj simboloj en la skripto ''{{lang|tok|sitelen pona}}: <gallery mode="nolines" heights="60" widths="60" class="skin-invert" style="clear:both;margin:0 auto;max-width:calc(65px * 13 - 1px);"> a - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|a}}</div> akesi - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|akesi}}</div> ala - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|ala}}</div> alasa - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|alasa}}</div> ale - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|ale}} / {{lang|tok|ali}}</div> anpa - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|anpa}}</div> ante - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|ante}}</div> anu - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|anu}}</div> awen - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|awen}}</div> e - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|e}}</div> en - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|en}}</div> esun - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|esun}}</div> ijo - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|ijo}}</div> ike - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|ike}}</div> ilo - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|ilo}}</div> insa - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|insa}}</div> jaki - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|jaki}}</div> jan - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|jan}}</div> jelo - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|jelo}}</div> jo - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|jo}}</div> kala - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|kala}}</div> kalama - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|kalama}}</div> kama - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|kama}}</div> kasi - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|kasi}}</div> ken - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|ken}}</div> kepeken - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|kepeken}}</div> kili - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|kili}}</div> kiwen - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|kiwen}}</div> ko - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|ko}}</div> kon - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|kon}}</div> kule - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|kule}}</div> kulupu - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|kulupu}}</div> kute - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|kute}}</div> la - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|la}}</div> lape - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|lape}}</div> laso - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|laso}}</div> lawa - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|lawa}}</div> len - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|len}}</div> lete - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|lete}}</div> li - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|li}}</div> lili - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|lili}}</div> linja - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|linja}}</div> lipu - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|lipu}}</div> loje - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|loje}}</div> lon - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|lon}}</div> luka - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|luka}}</div> lukin - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|lukin}}</div> lupa - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|lupa}}</div> ma - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|ma}}</div> mama - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|mama}}</div> mani - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|mani}}</div> meli - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|meli}}</div> mi - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|mi}}</div> mije - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|mije}}</div> moku - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|moku}}</div> moli - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|moli}}</div> monsi - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|monsi}}</div> mu - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|mu}}</div> mun - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|mun}}</div> musi - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|musi}}</div> mute - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|mute}}</div> nanpa - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|nanpa}}</div> nasa - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|nasa}}</div> nasin - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|nasin}}</div> nena - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|nena}}</div> ni - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|ni}}</div> nimi - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|nimi}}</div> noka - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|noka}}</div> o - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|o}}</div> olin - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|olin}}</div> ona - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|ona}}</div> open - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|open}}</div> pakala - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|pakala}}</div> pali - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|pali}}</div> palisa - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|palisa}}</div> pan - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|pan}}</div> pana - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|pana}}</div> pi - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|pi}}</div> pilin - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|pilin}}</div> pimeja - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|pimeja}}</div> pini - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|pini}}</div> pipi - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|pipi}}</div> poka - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|poka}}</div> poki - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|poki}}</div> pona - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|pona}}</div> pu - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|pu}}</div> sama - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|sama}}</div> seli - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|seli}}</div> selo - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|selo}}</div> seme - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|seme}}</div> sewi - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|sewi}}</div> sijelo - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|sijelo}}</div> sike - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|sike}}</div> sin - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|sin}}</div> sina - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|sina}}</div> sinpin - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|sinpin}}</div> sitelen - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|sitelen}}</div> sona - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|sona}}</div> soweli - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|soweli}}</div> suli - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|suli}}</div> suno - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|suno}}</div> supa - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|supa}}</div> suwi - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|suwi}}</div> tan - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|tan}}</div> taso - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|taso}}</div> tawa - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|tawa}}</div> telo - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|telo}}</div> tenpo - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|tenpo}}</div> toki - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|toki}}</div> tomo - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|tomo}}</div> tu - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|tu}}</div> unpa - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|unpa}}</div> uta - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|uta}}</div> utala - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|utala}}</div> walo - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|walo}}</div> wan - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|wan}}</div> waso - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|waso}}</div> wawa - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|wawa}}</div> weka - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|weka}}</div> wile - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|wile}}</div> </gallery> <gallery class="center"> Toki Pona - toki.jpg|''toki'' <br/ > (lingvo) Toki Pona - pona.jpg|''pona'' <br/ > (bona) Toki Pona - toki pona.jpg|''toki pona'' <br/ > (bona lingvo) </gallery> <gallery class="center"> Toki Pona - telo.jpg|''telo'' <br/ > (akvo) Toki Pona - lete.jpg|''lete'' <br/ > (malvarma) Toki Pona - telo lete.jpg|''telo lete'' <br/ > (malvarma akvo) </gallery> ==== Sitelen sitelen ==== La vortoj de toki pona kaj simboloj en la skripto ''{{lang|tok|sitelen sitelen}}: <gallery mode="nolines" heights="60" widths="60" class="skin-invert" style="clear:both;margin:0 auto;max-width:calc(65px * 13 - 1px);"> A - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|a}}</div> Akesi - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|akesi}}</div> Ala - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|ala}}</div> Alasa - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|alasa}}</div> Ale - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|ale}} / {{lang|tok|ali}}</div> Anpa - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|anpa}}</div> Ante - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|ante}}</div> anu - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|anu}}</div> awen - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|awen}}</div> e - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|e}}</div> en - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|en}}</div> esun - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|esun}}</div> ijo - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|ijo}}</div> ike - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|ike}}</div> ilo - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|ilo}}</div> insa - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|insa}}</div> jaki - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|jaki}}</div> jan - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|jan}}</div> jelo - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|jelo}}</div> jo - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|jo}}</div> kala - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|kala}}</div> kalama - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|kalama}}</div> kama - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|kama}}</div> kasi - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|kasi}}</div> ken - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|ken}}</div> kepeken - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|kepeken}}</div> kili - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|kili}}</div> kiwen - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|kiwen}}</div> ko - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|ko}}</div> kon - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|kon}}</div> kule - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|kule}}</div> kulupu - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|kulupu}}</div> kute - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|kute}}</div> la - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|la}}</div> lape - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|lape}}</div> laso - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|laso}}</div> lawa - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|lawa}}</div> len - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|len}}</div> lete - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|lete}}</div> li - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|li}}</div> lili - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|lili}}</div> linja - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|linja}}</div> lipu - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|lipu}}</div> loje - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|loje}}</div> lon - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|lon}}</div> luka - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|luka}}</div> lukin - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|lukin}}</div> lupa - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|lupa}}</div> ma - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|ma}}</div> mama - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|mama}}</div> mani - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|mani}}</div> meli - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|meli}}</div> mi - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|mi}}</div> mije - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|mije}}</div> moku - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|moku}}</div> moli - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|moli}}</div> monsi - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|monsi}}</div> mu - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|mu}}</div> mun - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|mun}}</div> musi - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|musi}}</div> mute - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|mute}}</div> nanpa - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|nanpa}}</div> nasa - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|nasa}}</div> nasin - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|nasin}}</div> nena - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|nena}}</div> ni - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|ni}}</div> nimi - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|nimi}}</div> noka - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|noka}}</div> o - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|o}}</div> olin - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|olin}}</div> ona - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|ona}}</div> open - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|open}}</div> pakala - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|pakala}}</div> pali - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|pali}}</div> palisa - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|palisa}}</div> pan - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|pan}}</div> pana - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|pana}}</div> pi - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|pi}}</div> pilin - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|pilin}}</div> pimeja - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|pimeja}}</div> pini - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|pini}}</div> pipi - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|pipi}}</div> poka - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|poka}}</div> poki - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|poki}}</div> pona - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|pona}}</div> pu - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|pu}}</div> sama - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|sama}}</div> seli - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|seli}}</div> selo - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|selo}}</div> seme - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|seme}}</div> sewi - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|sewi}}</div> sijelo - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|sijelo}}</div> sike - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|sike}}</div> sin - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|sin}}</div> sina - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|sina}}</div> sinpin - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|sinpin}}</div> sitelen - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|sitelen}}</div> sona - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|sona}}</div> soweli - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|soweli}}</div> suli - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|suli}}</div> suno - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|suno}}</div> supa - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|supa}}</div> suwi - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|suwi}}</div> tan - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|tan}}</div> taso - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|taso}}</div> tawa - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|tawa}}</div> telo - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|telo}}</div> tenpo - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|tenpo}}</div> toki - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|toki}}</div> tomo - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|tomo}}</div> tu - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|tu}}</div> unpa - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|unpa}}</div> uta - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|uta}}</div> utala - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|utala}}</div> walo - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|walo}}</div> wan - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|wan}}</div> waso - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|waso}}</div> wawa - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|wawa}}</div> weka - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|weka}}</div> wile - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|wile}}</div> </gallery> ==== Sitelen emoji ==== La vortoj de toki pona kaj simboloj en la skripto ''{{lang|tok|sitelen emoji}}: <gallery mode="nolines" heights="60" widths="60" class="skin-invert" style="clear:both;margin:0 auto;max-width:calc(65px * 13 - 1px);"> Noto Emoji v2.034 2757.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|a}}</div> Noto Emoji v2.034 1f40a.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|akesi}}</div> Noto Emoji v2.034 1f645.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|ala}}</div> Emoji u1f3f9.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|alasa}}</div> Noto Emoji v2.034 267e.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|ale}} / {{lang|tok|ali}}</div> Noto Emoji v2.034 2b07.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|anpa}}</div> Emoji u1f500.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|ante}}</div> Yin yang.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|anu}}</div> Emoji u1f531.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|awen}}</div> Emoji u27a1.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|e}}</div> Noto Emoji Pie 2795.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|en}}</div> Emoji u1f6d2.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|esun}}</div> Spirals - Snail Shell.png | <div class="skin-invert">{{lang|tok|ijo}}</div> Fluent Emoji Color 1f44e.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|ike}}</div> Emoji u2699.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|ilo}}</div> Noto Emoji v2.034 1f3af.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|insa}}</div> Poop Emoji.png| <div class="skin-invert">{{lang|tok|jaki}}</div> Noto Emoji v2.034 1f464.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|jan}}</div> Noto Emoji v2.034 1f7e1.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|jelo}}</div> Noto Emoji v2.034 1f45c.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|jo}}</div> Noto Emoji v2.034 1f41f.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|kala}}</div> Noto Emoji v2.034 1f50a.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|kalama}}</div> Noto Emoji v2.034 1f6b6.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|kama}}</div> Noto Emoji Pie 1f334.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|kasi}}</div> Noto Emoji v2.034 1f4aa 1f3fb.svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|ken}}</div> Noto Emoji v2.034 1f527.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|kepeken}}</div> Noto Emoji Pie 1f34e.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|kili}}</div> Noto Emoji v2.034 1f48e.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|kiwen}}</div> Emoji u1f366.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|ko}}</div> Noto Emoji v2.034 1f4a8.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|kon}}</div> Noto Emoji Pie 1f308.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|kule}}</div> Emoji u1f465.svg|<div class="skin-invert">{{lang|tok|kulupu}}</div> Noto Emoji Pie 1f442.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|kute}}</div> Noto Emoji v2.034 23cf.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|la}}</div> Noto Emoji Pie 1f634.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|lape}}</div> Noto Emoji v2.034 1f535.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|laso}}</div> Noto Emoji v2.034 1f636.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|lawa}}</div> Noto Emoji v2.034 1f45a.svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|len}}</div> Noto Emoji Oreo 2744.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|lete}}</div> Emoji u25b6.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|li}}</div> Noto Emoji v2.034 1f401.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|lili}}</div> Noto Emoji v2.034 3030.svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|linja}}</div> Noto Emoji v2.034 1f4c4.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|lipu}}</div> Noto Emoji v2.034 1f339.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|loje}}</div> Noto Emoji v2.034 1f4cc.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|lon}}</div> Noto Emoji v2.034 1f91a 1f3fb.svg|<div class="skin-invert">{{lang|tok|luka}}</div> Noto Emoji v2.034 1f440.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|lukin}}</div> Noto Emoji v2.034 1f573.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|lupa}}</div> Noto Emoji Pie 1f3dd.svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|ma}}</div> Emoji u1f468 200d 1f469 200d 1f467 200d 1f466.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|mama}}</div> Noto Emoji v2.034 1f4b0.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|mani}}</div> Noto Emoji Pie 1f483.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|meli}}</div> Noto Emoji Pie 1f448 1f3fd.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|mi}}</div> Noto Emoji v2.034 1f57a.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|mije}}</div> Noto Emoji Pie 1f37d.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|moku}}</div> Noto Emoji v2.034 1f480.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|moli}}</div> Noto Emoji Oreo 1f479.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|monsi}}</div> Noto Emoji KitKat 1f63a.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|mu}}</div> Noto Emoji Pie 1f319.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|mun}}</div> Emoji u1f603.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|musi}}</div> Noto Emoji Pie 1f450.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|mute}}</div> Noto Emoji v2.034 0023.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|nanpa}}</div> Noto Emoji v2.034 1f300.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|nasa}}</div> Noto Emoji v2.034 1f6e3.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|nasin}}</div> Noto Emoji v2.034 1f3d4.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|nena}}</div> Emoji u1f447.svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|ni}}</div> Noto Emoji Pie 1f5e8.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|nimi}}</div> Noto Emoji v2.034 1f460.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|noka}}</div> Noto Emoji v2.034 1f44b.svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|o}}</div> Noto Emoji v2.034 1f49e.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|olin}}</div> Emoji u261d.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|ona}}</div> Noto Emoji v2.034 1f513.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|open}}</div> Noto Emoji Pie 1f4a5.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|pakala}}</div> Noto Emoji Pie 270a.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|pali}}</div> Noto Emoji v2.034 1f4cf.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|palisa}}</div> Noto Emoji v2.034 1f35e.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|pan}}</div> | <div class="skin-invert">{{lang|tok|pana}}</div> Noto Emoji Pie 1f392.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|pi}}</div> Noto Emoji v2.034 2764.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|pilin}}</div> Noto Emoji v2.034 26ab.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|pimeja}}</div> Noto Emoji v2.034 1f3c1.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|pini}}</div> Noto Emoji Pie 1f41e.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|pipi}}</div> Noto Emoji v2.034 2194.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|poka}}</div> Noto Emoji v2.034 1f4e6.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|poki}}</div> Emoji u1f44d.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|pona}}</div> Noto Emoji v2.034 1f4d6.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|pu}}</div> Noto Emoji v2.034 2696.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|sama}}</div> Noto Emoji Oreo 1f525.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|seli}}</div> Noto Emoji v2.034 1f349.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|selo}}</div> Noto Emoji v2.034 2753.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|seme}}</div> Emoji u2b06.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|sewi}}</div> Noto Emoji v2.034 1f3cb 200d 2640.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|sijelo}}</div> Noto Emoji Pie 2b55.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|sike}}</div> Noto Emoji v2.034 1f381.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|sin}}</div> Noto Emoji Pie 1f449 1f3fe.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|sina}}</div> Noto Emoji v2.034 27a1.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|sinpin}}</div> Stylized Mona Lisa.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|sitelen}}</div> Noto Emoji Pie 1f9e0.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|sona}}</div> Noto Emoji v2.034 1f412.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|soweli}}</div> Noto Emoji Pie 1f418.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|suli}}</div> Noto Emoji v2.034 1f31e.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|suno}}</div> Noto Emoji v2.034 1f6cc.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|supa}}</div> Emoji u1f36d.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|suwi}}</div> Noto Emoji v2.034 21a9.svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|tan}}</div> Noto Emoji v2.034 1f914.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|taso}}</div> Emojione1 21AA.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|tawa}}</div> Noto Emoji v2.034 1f4a7.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|telo}}</div> Noto Emoji Pie 23f0.svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|tenpo}}</div> Noto Emoji v2.034 1f5e3.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|toki}}</div> Noto Emoji v2.034 1f3e0.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|tomo}}</div> Noto Emoji Pie 270c.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|tu}}</div> Noto Emoji Pie 1f346.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|unpa}}</div> Noto Emoji v2.034 1f444.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|uta}}</div> Noto Emoji Oreo 2694.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|utala}}</div> Noto Emoji v2.034 26aa.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|walo}}</div> Noto Emoji Pie 261d.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|wan}}</div> Noto Emoji Pie 1f424.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|waso}}</div> Noto Emoji v2.034 26a1.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|wawa}}</div> Noto Emoji v2.034 1f6eb.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|weka}}</div> Twemoji12 1f4ac.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|wile}}</div> </gallery> === Frazkonstruo === En Tokipono ekzistas kiel en Esperanto la vortospecoj [[substantivo]], [[verbo]], [[adjektivo]], [[adverbo]], [[Konjunkcio (gramatiko)|konjunkcio]] kaj [[prepozicio]]. Por tamen teni la vortostokon malgranda, en Tokipono estas aplikataj la sekvaj reguloj: {| style="float:right; margin: 0em 0em 1em 0.5em; border: 1px solid #AAAAAA; border-collapse:collapse;" cellpadding="3" rules="all" ! bgcolor="#f9f9f9" | Tokipono ! bgcolor="#f9f9f9" | Esperanto |- | mi suli. | Mi estis granda.<br />Mi estas granda.<br />Mi estos granda.<br />Mi estis grava.<br />Mi estas grava.<br />Mi estos grava. |} # Ĉiu vorto havas multajn [[denotacio]]jn. Tiel do signifas la vorto „suli“ ne nur „granda“ aŭ „longa“, sed ankaŭ „grava“. La vorta aŭ [[frazmembro|frazmembra]] pozicio estas per tio ofte decidiga por la korekta signifo de certa vorto. # Per kombino de pluraj vortoj kromaj esprimoj fariĝas superfluaj. Tiel oni esprimas la esprimon „viktimo“, per tio ke oni kombinas la vortojn „jan“ („homo“) kaj „pakala“ („lezita“) al „jan pakala“. La nombro de vortokombinoj estas tiel nature senlima. # Ne ekzistas [[genro (gramatiko)|genro]], [[kazo]] aŭ [[numero]] (kiel kutime en [[izola lingvo|izolaj lingvoj]]). # Krome ne ekzistas [[konjugacio]] aŭ [[deklinacio (gramatiko)|deklinacio]]. # Ekvivalento por la vorto „esti“ entute mankas, kaj per tio ankaŭ ĉiuj tempoformoj. Frazo povas do priskribi la nuntempon, estintecon aŭ futuron (vidu tabelon). Simpla frazo konsistas el subjekto kaj verbo aŭ adjektivo, do ekzemple „mi awen.“ = „Mi atendas.“, sed ankaŭ „Ni atendas.“ Por ke tamen ankaŭ pli komplikaj kaj kompleksaj frazoj estu kompreneblaj por la aŭskultanto aŭ leganto, kvar „helpovortoj“ estas enplektataj en la frazojn. Per tio eblas distingi subjektojn, objektojn, malsamajn verbojn aŭ ankaŭ adjektivojn kaj adverbojn unu de la alia: # ''Pluraj rektaj objektoj:'' „mi moku e kili e telo.“ = „Mi konsumas fruktojn kaj akvon.“ La „e“ ĉi tie montras, ke „kili“ kaj „telo“ ambaŭ estas rektaj objektoj kaj apartenas al la verbo „moku“. # ''Pluraj verboj:'' „waso li lukin li moku.“ = „La birdo rigardas kaj manĝas.“ La „li“ faras ĉe tio klare, ke la du verboj „lukin“ kaj „moku“ rilatas al la sama subjekto „waso“. # ''Kombino de substantivoj kaj adjektivoj:'' „jan pi pona lukin.“ = „Bone aspektanta homo.“ Sen la „pi“ la frazo signifus „rigardanta amiko.“, ĉar „jan pona“ signifas „amiko“ kaj „lukin“ ja sekvas kiel adjektivo. # ''Adverba kunteksto:'' „tenpo ni la mi lape“ „Nun mi dormas“. Je la fino de la adverba kunteksto devas stari la partiklo „la“. Krome la tuto staras antaŭ la subjekto de la frazo. Kune kun la vorto „ken“ ĝi havas la signifon „eble“, ekz. „ken la jan Lisa li moku e suwi.“ = „Eble Lisa manĝis la dolĉaĵon.“ Antaŭ la partiklo „la“ ankaŭ povas stari tuta frazo. Tiam ĝi havas la signifon „se“, ekz. „mi lape la ali li pona.“ = „Se mi dormas, (tiam) ĉio estas bona.“ ## Ankaŭ en la demando pri la aĝo aperas la partiklo „la“: „tenpo pi mute seme la sina sike e suno?“ = (laŭvorte: „Kiel ofte vi ĉirkaŭiris la sunon?“) „Kiom aĝa vi estas?“, „Kiom da jaroj vi havas?“ La respondo estas formata laŭ la sekva skemo: „tenpo mute wan<ref name="advenced-numbers"/> la mi sike e suno.“ = (laŭvorte: „20+1=dudek unu fojon mi ĉirkaŭiris la sunon.“) „Mi havas dudek unu jarojn.“ La vortetoj „e“, „la“, „li“ kaj „pi“ ne havas propran signifon. Ili nur evitu, ke ĉe kompleksaj frazoj okazus miskomprenoj. Ĉar tio estas eksterordinara trajto de la planlingvo Tokipono, la uzado de ĉi tiuj kvar „helpovortoj“ komence bezonas iom da alkutimiĝo. Por la negado estas uzata la partiklo „ala“. # Normale la partiklo „ala“ sekvas la verbon, ekzakte kiel en la Germana la vorto „nicht“. „mi lape ala“ = „Mi ne dormas“. # Ĉe modalaj verboj ĝi sekvas tiun, do kiel en la Germana. „mi wile ala lape.“ = „Mi ne volas dormi.“ # Sed ĝi ankaŭ povas esti uzata kiel subjekto aŭ objekto. Tiam ĝi signifas „nenio“, ekz. „ala li jaki“ „Nenio estas malpura.“ Atentu, ke ĝi ne povas esti kombinata kun la vorto „ijo“. # La partiklo „ala“ ankaŭ estas uzata por varianto de demandoj. „sina jo ala jo e tomo?“ = „Ĉu vi havas domon?“ Ĉe tio la verbo estas duobligata. En pozitiva respondo nur la verbo estas ripetata: „jo“, dum ke en negativa respondo la verbo aperas kun la partiklo „ala“: „jo ala“. Por demandoj kun vera demandovorto estas uzata „seme“. Ĝi povas signifi „kiu“ aŭ „kio“. # Ĝi staras kiel subjekto je la komenco de la frazo. „seme li moku e kili mi?“ = „Kiu manĝis mian frukton?“ # Ĝi staras kiel objekto post la partiklo „e“ aŭ post la verbo. „sina lukin e seme?„ = „Kion vi rigardas?“ # Post la vorto „lon“ ĝi signifas „kie?“. „pipi lon seme?“ = „Kie estas la skarabo?“ # Post la vorto „tan“ ĝi signifas „de kie?“ aŭ „kial?“. „sina moku e suwi tan seme?„ = „Kial vi manĝis la dolĉaĵon?“ # Por demandi laŭ persono, la vorto „jan“ staras antaŭ „seme“. La tuto staras kiel subjekto antaŭe. „jan seme moku e suwi?“ = „Kiu manĝas la dolĉaĵon?“ La tuto staras kiel objekto post la verbo. „sina lukin e jan seme?“ = „Kiun vi vidas?“ # Post aliaj substantivoj ĝi signifas „kiu?“. „ma seme li pona tawa sina?“ = „Kiujn landojn vi ŝatas?“ „sina kama tan ma seme?“ = „El kiu lando vi venis?“ ==== Babela turo ==== *ma tomo Pape :"''Babela turo''" *jan ali li kepeken e toki sama. :"''Sur la tuta tero estis unu lingvo kaj unu parolmaniero.''" <gallery class="center"> jan - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg|''jan'' <br/ > (homoj) ale - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg|''ale''<br/ > (tuta) li - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg|''li''<br/ > (-) kepeken - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg|''kepeken''<br/ > (uzi) e - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg|''e''<br/ > (-) toki - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg|''toki''<br/ > (lingvo) sama - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg|''sama''<br/ > (sama) </gallery> == Parolantaro == Jam de pluraj jaroj ekzistas komunumo de parolantoj (pli precize, ĉefe legantoj kaj skribantoj) en IRC-babilejo kaj retpoŝta listo ĉe Yahoo Groups. Estas dekoj da homoj kiuj povas legi kaj skribi tokipone, sed ne estas certe, kiom el ili povas flue paroli ĝin. La literaturo de Tokipono aktuale konsistas el [[proverbo]]j, partoj de [[religio|religiaj]] tekstoj, [[poezio|poemoj]], kaj kelkaj [[novelo]]j. Ekzistas Rusia porinfana animacia filmserio kun lingvo kun kelkaj Tokiponaj vortoj (la neanglaj estas "pakala" kaj "suno"). == Renkontiĝoj == Ekde la [[26-a de septembro|26-a]] ĝis la [[28-a de septembro]] [[2015]] okazis en [[Brno]] ([[Ĉeĥio|Ĉehio]]) tokipona renkontiĝo [https://wikipesija.org/wiki/kama_kulupu_Etoso EToSo] (Eŭropa Tokipona Studado, tokipone: kama sona pi toki pona lon ma Elopa).<ref>{{Citaĵo el la reto | url = http://tokipona.info/Renkonti%C4%9Doj | titolo = Renkontiĝoj | alirdato = 2015-11-26 | jaro = c2013 | verko = tokipona.info | eldoninto = E@I | arkivurl = https://web.archive.org/web/20151005184148/http://www.tokipona.info/Renkonti%c4%9doj | arkivdato = 2015-10-05 }}</ref> La organizantoj kaj kreintoj de la ideo estis [[Elena Ĥusanova]] kaj [[Václav Zouzalík]]. Ĝin partoprenis 8 homoj de [[Slovakio]], [[Rusio]], [[Ĉeĥio]], [[Germanio]] kaj [[Nederlando]]. Dum la renkontiĝo okazis [[Skype|skajp]]-prelego de [[Sonja Lang]], ekskurso tra la urbo, prelego kaj lingvaj ludoj. == Lernado == Por la lernado de Tokipono ekzistas [[Esperanto|Esperanta]] lernlibro "toki pona en 76 ilustritaj lecionoj". En [[2004]] [[Eliazar Parra Cárdenas]] faris la lernolibron en la [[hispana]] kaj post 9 jaroj [[Marek Blahuš]] tradukis ĝin en Esperanton kaj la organizo [[E@I]] eldonis ĝin ĉe la eldonejo [[Espero]].<ref>{{Citaĵo el la reto | url = http://tokipona.info/PriLaLibro | titolo = Pri la libro | alirdato = 2015-11-26 | jaro = c2013 | verko = tokipona.info | eldoninto = E@I | arkivurl = https://web.archive.org/web/20151005172528/http://www.tokipona.info/PriLaLibro | arkivdato = 2015-10-05 }}</ref> La retejo [[Tokipona.info]] enhavas ĉiujn 76 lecionojn el tiu libro kun aldonaĵoj, kiuj en la libro ne povis esti aldonitaj. == Lingva kodo == Tokipono oficiale havas la [[Lingva kodo|lingvan kodon]] <code>tok</code> (laŭ la normo [[ISO 639-3]]) ekde la 20-a de januaro [[2022]].<ref>{{citaĵo el la reto |url= https://iso639-3.sil.org/code/tok |titolo= 639 Identifier Documentation: tok |alirdato= 2022-01-31 |lingvo= en}}</ref> Estis entute tri proponoj por nova kodo inter 2007 kaj 2021, el kiuj nur la lasta estis sukcesa. La unua propono por nova kodo en ISO 639-3 estas sendita en majo de 2007 de [[Markos Malke Kramer]], subtenita de [[Joop Kiefte]], Helmut Voigt kaj [[Marek Blahuš]]. La propono malakceptiĝis kun komento, ke estis tro frue por povi determini, ĉu Tokipono havos longedaŭran influon al la tutmonda lingvaro aŭ estos fine nur mallongedaŭra kuriozaĵo.<ref>{{citaĵo el la reto |url= https://iso639-3.sil.org/request/2007-011 |titolo= Change Request Documentation: 2007-011 |alirdato= 2022-01-31 |lingvo= en}}</ref> En aŭgusto de 2017 estis nova propono initiatita de [[Joop Kiefte]] kaj [[Chuck Smith]] (kiu reprezentis [[Amikumu]]), kaj sendita de [[Michael Everson]]. La propono malakceptiĝis kun komento, ke Tokipono ne plenumis la novajn kriteriojn por "plena" lingvo, ĉar ĝi ne estis uzata en sufiĉe multaj diversaj kampoj, kaj ĝia komunumo ne enhavis parolantojn de ĉiuj aĝoj.<ref>{{citaĵo el la reto |url= https://iso639-3.sil.org/request/2017-035 |titolo= Change Request Documentation: 2017-035 |alirdato= 2022-01-31 |lingvo= en}}</ref> En aŭgusto de 2021 estis tria propono sendita de [[Spencer van der Meulen]] reage al mesaĝo de la administra aŭtoritato de ISO 639-3, kiu invitis novan proponon pro ŝanĝo de la normoj rilate al akceptado de kodoj por planlingvoj. La propono ricevis publikan subtenon de pli ol 40 tokiponistoj.<ref>{{citaĵo el la reto |url= https://iso639-3.sil.org/request/2021-043 |titolo= Change Request Documentation: 2021-043 |alirdato= 2022-01-31 |lingvo= en}}</ref> Ĉi tiu propono akceptiĝis la 20-an de januaro 2022, kun publika anonco je la 28-a de januaro.<ref>{{citaĵo el la reto |url= https://iso639-3.sil.org/about/news/2021-decisions-changes-posted |titolo= 2021 Decisions on Changes Posted |alirdato= 2022-01-31 |lingvo= en}}</ref> Oficiala rekono en ISO 639-3 estis longedaŭra revo en granda parto de la tokipona komunumo. En la kelkaj jaroj antaŭ akceptiĝo de la kodo estis pluraj projektoj en la tokipona komunumo, kiun oni iniciatis parte por helpi sukcesigi estontan ISO-kodan proponon. Unu tia projekto estas la ĉiumontata revueto ''[[lipu tenpo]]'', kiu havas oficiale registritan [[ISSN]]-numeron. == Specimenoj == {| style="float:right; margin: 0em 0em 1em 0.5em; border: 1px solid #AAAAAA; border-collapse:collapse;" cellpadding="3" rules="all" ! bgcolor="#f9f9f9" | numeroj ! bgcolor="#f9f9f9" | en Tokipono |- | 0 || ala |- | 1 || wan |- | 2 || tu |- | 3 || tu wan |- | 4 || tu tu |- | 5 || luka |- | 6 || luka wan |- | 7 || luka tu |- | 8 || luka tu wan |- | 9 || luka tu tu |- | 10 || luka luka |} La poemo ''[[Ho, mia kor']]'' tradukita al Tokipono, eldonita en ''[[Tokipono: La lingvo de bono]]'': <!-- permesilo de ĉi tiu poemo: CC0 1.0 Universala --> <blockquote lang="tok"><poem> ''a, pilin mi o tawa wawa ala,'' ''o awen insa a lon sijelo!'' ''tan ni la lawa mi li lawa ala,'' ''a, pilin o!'' ''a, pilin mi o! pali suli ni li'' ''ken ala ken e ni: mi kama jo'' ''e wile suli mi? o tawa lili,'' ''a, pilin o!'' </poem></blockquote> La [[Patro Nia]]: <blockquote lang="tok"><poem> ''mama pi mi mute o,'' ''sina lon sewi kon.'' ''nimi sina li sewi.'' ''ma sina o kama.'' ''jan o pali e wile sina lon sewi kon en lon ma.'' ''o pana e moku pi tenpo suno ni tawa mi mute.'' ''o weka e pali ike mi. sama la mi weka e pali ike pi jan ante.'' ''o lawa ala e mi tawa ike.'' ''o lawa e mi tan ike.'' ''tenpo ali la sina jo e ma e wawa e pona.'' ''ni li nasin.'' </poem></blockquote> == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Literaturo == * [[Sonja Lang|Lang, Sonja]]. ''Toki Pona. The Language of Good''. 134 p.&nbsp;2014, ISBN 0978292308. * [[Sonja Lang|Lang, Sonja]]. ''Toki Pona. La langue du bien''. 139 p.&nbsp;2016, ISBN 978-0-9782923-5-5 * [[Sonja Lang|Lang, Sonja]]. ''Tokipono. La lingvo de bono''. 149 p.&nbsp;2022, ISBN 978-94-6437-609-8 * [[Eliazar Parra Cárdenas|Parra Cárdenas, Eliazar]] [trad. Marek Blahuš]. ''toki pona en 76 ilustritaj lecionoj''. [[Partizánske]] : [[Espero]] por [[E@I]], [[2013]]. 108 p. ISBN 978-80-89366-20-0. * Sonja Lang: ''Toki Pona Dictionary''. 401 p. [[2021]]. ISBN 978-0-9782923-6-2. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|ReVo=tokipon}} * [http://www.tokipona.net/ Hejmpaĝo por Tokipono] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20260512195201/https://tokipona.net/ |date=2026-05-12 }} {{ref-en}} * [http://www.tokipona.info/ Toki pona en 76 ilustritaj lecionoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210209215148/https://tokipona.info/ |date=2021-02-09 }} {{ref-eo}} * [https://wikipesija.org/wiki/lipu_open Wikipesija] * [[:wikibooks:eo:Tokipono|Kurso en la esperanta vikilibraro]] * [[:wikibooks:eo:Tokipono/Vortaro|Vortolisto en la esperanta vikilibraro]] * [http://jimhenry.conlang.org/conlang/tokipona/lecionoj/lecionoj.htm Lecionoj de Tokipono en Esperanto] * [http://www.lingvisto.org/tokipona/index.html Pri Tokipono en la rusa] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20200627233748/http://lingvisto.org/tokipona/index.html |date=2020-06-27 }} * [http://rowa.giso.de/languages/toki-pona/ Bazaj lecionoj en la germana] {{Webarchiv|url=https://archive.is/20130613223448/http://rowa.giso.de/languages/toki-pona/ |date=2013-06-13 }} (kaj informo en la angla kaj Esperanto) * [http://tokipona.alinome.net/que.es.html Informoj pri Tokipono en la hispana] * [http://vicerveza.homeunix.net/~viric/tokipona/ Kurso de Tokipono en la kataluna]{{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130429151553/http://vicerveza.homeunix.net/~viric/tokipona/ |date=2013-04-29 }} {{ref-ca}} * [http://www.freewebs.com/silverwings_88/ tomo pi jan Ke] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130515064055/http://www.freewebs.com/silverwings_88/ |date=2013-05-15 }} estas paĝeto persona sole en la tokipona. * [http://upload.tokipona.org/en/2/2a/Globe_and_Mail-Canadian_has_people_talking_about_lingo_she_created.jpg Artikolo en Globe and Mail] {{Webarchiv|url=https://archive.is/20130416025927/http://upload.tokipona.org/en/2/2a/Globe_and_Mail-Canadian_has_people_talking_about_lingo_she_created.jpg |date=2013-04-16 }} {{ref-en}} {{Planlingvoj}} [[Kategorio:Planlingvoj]] [[Kategorio:Taoismo]] [[Kategorio:Lingvoj laŭ alfabeto]] [[Kategorio:Konstruitaj lingvoj]] [[Kategorio:Tokipono| ]] [[Kategorio:Aperis en 2001]] kocw1ej0mgjyberhxtdvqqjqwtqg0rq 9494490 9494489 2026-10-16T14:53:55Z TigerZhang 257533 [IPE-NEXT] Quick edit 9494490 wikitext text/x-wiki {{Informkesto lingvo |Koloro=Konstruita |Lingvo=toki pona |Landoj=dise tra la mondo |Parolantoj=pli ol 3.100 (2016) |Kreinto=[[Sonja Lang]] |Dato=2001 |Klasifiko= * [[Konstruita lingvo]] ** [[Planlingvo]] |Skribo=[[latina alfabeto]] '''Sitelen Pona''' '''Sitelen Sitelen''' |Noto=[[Planlingvo]] kun nur 123 bazaj vortoj<ref name="vortoj" /> |ISO2B=art |Bildo=toki pona.svg}} <br /> {{Citaĵo|la lingvo de bono, la simpla vojo de la vivo|Tokipona diro}} '''Tokipono''' ({{lang-tok|toki pona|ligilo=ne}}) estas [[planlingvo]]. La nomo de la lingvo estas derivita de la [[Tokpisino|Tokpisina]] vorto ''tok'' (de la angla ''talk'' „paroli“) kaj la [[Esperanto|Esperanta]] adjektivo ''bona''. <gallery class="center"> toki - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg|''toki'' = paroli pona - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg|''pona'' = bona </gallery> Ĝi estas konstruita de [[Sonja Lang]] kaj unue publikigita en la [[interreto]] en [[2001]]. Laŭ ŝia takso ekzistas nuntempe mondvaste minimume 100 fluaj parolantoj.<ref name="theglobeandmail">{{citnovaĵo|url=http://www.theglobeandmail.com/life/canadian-has-people-talking-about-lingo-she-created/article1354882/|titolo=Canadian has people talking about lingo she created|unua=Siobhan|lasta=Roberts|eldoninto=[[The Globe and Mail]]|dato=9-a de Julio 2007|alirdato=2012-01-22}}</ref> Ĝi ne estas [[internacia helplingvo]], sed filozofia aŭ luda lingvo. La vortoj estas elektitaj laŭ la pensoj de [[tao]]ismo: vivi simple sen la komplikoj de la moderna vivo. Ankaŭ la gramatiko estas farita por esti kiel eble plej simpla, parte laŭ modelo de [[piĝino]]j: ekzemple, ne ekzistas subjunkcioj aŭ pasiva voĉo. == Fonologio kaj fonotakso == Estas en Tokipono nur 14 [[fonemo]]j, 9 konsonantoj: {| class="wikitable" !''Konsonantoj'' ![[Labialo|Labiala]] ![[Koronalo|Koronala]] ![[Dorsala konsonanto|Dorsala]] |- ![[Naza konsonanto|Nazo/a]] |'''[[Bilabiala nazalo|m]]''' |[[Alveolara nazalo|'''n''']] | |- ![[Plozivo|Plozivo/a]] |'''[[Senvoĉa bilabiala plozivo|p]]''' |'''[[Senvoĉa alveolara plozivo|t]]''' |'''[[Senvoĉa velara plozivo|k]]''' |- ![[Frotsono|Frotsono/a]] | |'''[[Senvoĉa Alveolara Frotsono|s]]''' | |- ![[Alproksimanto|Alproksimanto/a]] |'''[[Voĉa labialigita velara alproksimanto|w]]''' |'''[[Alveolara laterala aproksimanto|l]]''' |'''[[Palatala aproksimanto|j]]''' |} kaj 5 vokaloj: {| class="wikitable" !''Vokaloj'' ![[Antaŭa vokalo|Antaŭa]] ![[Malantaŭa vokalo|Malantaŭa]] |- ![[Malvasta vokalo|Malvasta]] |'''[[Malrondigita malavasta antaŭa vokalo|i]]''' |'''[[Rondigita malvasta malantaŭa vokalo|u]]''' |- ![[Mezmalvasta vokalo|Mezmalvasta]] |'''[[Malrondigita mezmalvasta antaŭa vokalo|e]]''' |'''[[Rondigita mezmalvasta malantaŭa vokalo|o]]''' |- ![[Vasta vokalo|Vasta]] | colspan="2" |'''[[Malrondigita vasta antaŭa vokalo|a]]''' |} La silabo-formoj de Tokipono similas al tiuj de la [[Japana lingvo|japana]], t.e. eblas V(n) aŭ KV(n) je komenco de vorto, je silabofino nur KV(n)<ref>Laŭ Sona Lang: ''Toki Pona. La langue du bien'', paĝoj 17-18, 41</ref>. Ekzemple: "o" (ho), "ala" (ne, mal-), "ken" (povi), "kule" (koloro), "ante" (alia). Jen ĉiuj eblaj silaboj: {| class="wikitable" ! ! a ! e ! i ! o ! u ! |- ! - | a | e | i | o | u | La silabo 'u' povas esti ronda aŭ neronda. |- ! k | ka | ke | ki | ko | ku | Plozivoj kaj frikativoj |- ! s | sa | se | si | so | su | povas esti voĉaj aŭ nevoĉaj. |- ! t | ta | te | - | to | tu | La silabon 'ti' oni evitas pro similo al 'si' |- ! n | na | ne | ni | no | nu |- ! p | pa | pe | pi | po | pu |- ! m | ma | me | mi | mo | mu |- ! j | ja | je | - | jo | ju | La silabon 'ji' oni evitas pro similo al 'i' |- ! l | la | le | li | lo | lu |- ! w | wa | we | wi | - | - | La silabojn 'wu' kaj 'wo' oni evitas pro similo al 'u' kaj 'o'. |- | colspan="5" | n | | ĉe fino de silabo |} === Ofteco de fonemoj === Analizo de 10-litermila tekstaro en Tokipono liveras jenajn proporciojn por la fonemoj de Tokipono: {| class="wikitable" | 0.172 | a |- | 0.148 | i |- | 0.116 | n |- | 0.102 | l |- | 0.077 | o |- | 0.074 | e |- | 0.051 | k |- | 0.046 | t |- | 0.044 | m |- | 0.041 | s |- | 0.037 | p |- | 0.032 | u |- | 0.030 | j |- | 0.028 | w |} == Gramatiko kaj semantiko == Tipologie, Tokipono estas izola lingvo (po unu [[morfemo]] en unu vorto). Ĝia fiksa vortordo estas [[Subjekto Verbo Objekto|subjekto-verbo-objekto]]. La rolojn de diversaj vortoj en frazo distingas frazoparto-dividiloj: * "la" finas adverban komplementon * "li" dividas subjekton de verbo * "e" akuzativa prepozicio * Modifiloj, adverboj kaj adjektivoj sekvas la modifatan vorton, krom adverbaj subfrazoj, kiuj antaŭas la modifatan ĉeffrazon, dividitaj de ĝi per "la". Plej multaj vortoj uziĝas plur-role, kiel [[verbo]], [[substantivo]], [[adjektivo]]. Eĉ la [[prepozicio]]j havas ankaŭ verbajn kaj/aŭ substantivajn uzojn, ekz. "tawa" = "al" aŭ "iri". === Pronomoj === La bazaj ununombraj pronomoj estas "mi, sina, ona, ni" = "mi, vi/ci, li/ŝi/ĝi, (ĉi) tiu/tio". Aliajn pronomojn oni formas per almeto de "mute" (= pluraj, multaj), do "mi mute" = "ni", ktp. La vorto "jan" (= homo, ulo) ankaŭ povas roli kiel nedifina pronomo kia la esperanta "oni", kaj "ijo" (aĵo) kiel la esperanta "io". Se la pronomo ''mi'' aŭ ''sina'' estas uzata kiel subjekto de la frazo, tiam la partiklo ''li'' ne estas uzata, por disigi la subjekton de la predikato. === Vortostoko === [[Dosiero:Tokipona_vortdeveno.PNG|eta|dekstra|300ra|Origino de ĉiu el 118 bazaj vortoj de tokipono, laŭ datenoj el [http://www.tokipona.org/etym.html la oficiala tokipona etimologio]<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.tokipona.org/etym.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2006-02-19 |arkivurl=https://archive.is/20130112110215/http://web.archive.org/web/20070927173719/http://www.tokipona.org/etym.html |arkivdato=2013-01-12 }}</ref> (klaku sur la bildo por klarigoj).]] Toki Pona kontentiĝas kun baza vortostoko de nur 123 vortoj<ref name="vortoj">Sonja Lang (2014: 124–135). Vidu ankaŭ [http://tokipona.net/tp/janpije/dictionary.php ''Toki Pona Dictionary''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20200320191326/http://tokipona.net/tp/janpije/dictionary.php |date=2020-03-20 }} por vortolisto, legita la {{daton|2022-03-24}}.</ref>. Tiuj vortoj estas krome grandparte tre mallongaj, kaj la vortoj ĝenerale devenas el * la [[Angla lingvo|angla]], * [[Tokpisino]], * la [[finna lingvo|finna]], * la [[Kartvela lingvo|kartvela]], * la [[Nederlanda lingvo|nederlanda]], * la [[Akadia franca lingvo|akadia franca]], * [[Esperanto]], * la [[Kroata lingvo|kroata]], * la [[Ĉina lingvo|ĉina]] (la [[Normĉina lingvo|normĉina]] kaj la [[Kantona lingvo|kantona]]). En Tokipono estas uzataj multaj kunmetitaj sintagmoj, ĉar veraj kunmetaĵoj ne ekzistas. * ''kili suwi jelo'' "banano" (laŭvorte: frukto dolĉa flava, do "flava dolĉa frukto", [[Angla lingvo|angle]]: sweet yellow fruit)<ref name="theglobeandmail" /> * ''pan pi sike mama waso'' "vaflo" (laŭvorte: grajna produkto, de, cirklo, patrina, birdo, do "ovoflano", [[Angla lingvo|angle]] cereal-grain-product of bird maternal round-things)<ref name="theglobeandmail" /> ==== Korpopartoj ==== [[Dosiero:BodyTokiPona.jpg|eta|Nomoj de korpopartoj konsistigas grandan parton de la tokipona vortaro, sed ili samtempe ofte uziĝas ankaŭ metafore.]] La vortoj por korpopartoj estas (Atentu, ke la vortoj sen notoj staras en ĉiuj fontoj.): * lawa (kapo) ** anpa lawa (kolo)<ref name="kurs-de" /><ref name="oficiala">[http://en.tokipona.org/wiki/Body Listo en la oficiala paĝaro] {{Webarchiv|url=https://archive.is/20130113075309/http://en.tokipona.org/wiki/Body |date=2013-01-13 }} {{ref-en}}</ref> ** linja (hararo), ankaŭ linja lawa<ref name="kurs-de" /><ref name="oficiala" /><ref name="kurs-en" /> ** nena (nazo), ankaŭ nena kon<ref name="kurs-de">[https://github.com/jan-Lope/Toki_Pona_Lektionen_Deutsch/raw/gh-pages/toki-pona-lessons_de.pdf Kurso pri Tokipono], paĝo 41 {{ref-de}}</ref><ref name="kurs-en">[https://files.pbworks.com/download/8idFHN5gZj/aiki/1595294/tp%20in%2076%20lessons%20English.pdf?ld=1 Bildigita kurso pri Tokipono], paĝoj 19-20 {{ref-en}}</ref>, nena lawa<ref name="oficiala" /> ** uta (buŝo) *** ijo uta walo (dentoj)<ref name="kurs-de" />, ankaŭ walo uta<ref name="oficiala" /> *** palisa uta (lango)<ref name="oficiala" /> ** oko (okulo) *** linja lili oko (brovo, okulharoj)<ref name="oficiala" /> ** kute (orelo), ankaŭ nena kute<ref name="kurs-de" /><ref name="kurs-en" />, lupa kute<ref name="oficiala" /> ** anpa pi sinpin lawa (mentono)<ref name="oficiala" /> * luka (mano, brako) ** palisa luka (fingro)<ref name="oficiala" /> * insa (ventro) * noka (piedo, kruro) ** palisa lili noka (piedfingro)<ref name="oficiala" /> * poka (kokso)<ref name="kurs-de" /> * sinpin (brusto, abdomeno, ventro, vizaĝo)<ref name="kurs-de" /><ref name="kurs-en" /> ** linja sinpin (barbo)<ref name="oficiala" /> ** nena sike meli (mamo)<ref name="kurs-de" /><ref name="kurs-en" /> * monsi (postaĵo)<ref name="kurs-de" /><ref name="kurs-en" /> * selo (haŭto)<ref name="kurs-de" /><ref name="kurs-en" /> Troveblas listo en la germanlingva kurso.<ref name="kurs-de" /> Ankaŭ ekzistas bildigita kurso en la angla.<ref name="kurs-en" /> {{-}} ==== Koloroj ==== [[Dosiero:Tokipona koloroj.png|eta|Esprimoj por koloroj en Tokipono]] La lingvo distingas radikvorte nur 5 kolorojn: „walo“ (blanka; hela), „pimeja“ (nigra; malhela), „loje“ (ruĝa), „laso“ (blua, verda), „jelo“ (flava). Aliajn kolorojn oni povas esprimi per kunmetaj sintagmoj (ne ekzistas kunmetaj vortoj), ekz. "laso jelo" = „flavblua, verda“.<ref>[http://en.tokipona.org/wiki/Colour_words Artikolo pri la koloroj en la oficiala paĝo] {{Webarchiv|url=https://archive.is/20130728170013/http://en.tokipona.org/wiki/Colour_words |date=2013-07-28 }} {{ref-en}}</ref> Por nomigi dukoloran aĵon, ni uzas la vortojn „en“ kaj „pi“. * „len pi loje en laso“ = „vestaĵo en ruĝa kaj blua“ („loje laso“ signifas „violkolora“!) Laŭ la oficiala vortaro eblas kombinoj, kiel ekz.: * „laso loje“<ref>Vortaro, paĝo 261, angle "purple"</ref>, „loje laso“<ref>Vortaro, paĝo 271, angle "purple"</ref> = „purpura“ * „loje jelo“ = „oranĝa“<ref>Vortaro, paĝo 271, angle "orange"</ref> * „loje walo“ = "rozkolora"<ref>Vortaro, paĝo 271, angle "pink"</ref> * „pimeja walo“ = „griza“<ref>Vortaro, paĝo 328, angle "grey".</ref> Por distingi inter "blua" kaj "verda" eblas aldoni priskriban vorton, ekze.: * „laso kasi“ = „verda“<ref>Vortaro, paĝo 261, angle "green"</ref> * „laso telo“ = „blua“<ref>Vortaro, paĝo 261, angle "blue"</ref> {{-}} ==== Numeraloj ==== Tokipono havas nur kvin bazajn numeralojn, kiuj ĉiam staras post la koncerna substantivo. Jen:<ref>[http://en.tokipona.org/wiki/Numbers Listo de bazaj numeraloj sur la oficiala paĝaro] {{Webarchiv|url=https://archive.ph/20120529004113/http://en.tokipona.org/wiki/Numbers |date=2012-05-29 }} {{ref-en}}</ref> * ''ala'' "nul, ne-" * ''wan'' "unu" * ''tu'' "du" ** ''sike tu'' "du pilkoj" * ''mute'' "kelkaj, multaj" ** ''mi mute'' "ni, al ni" * ''ale'' "ĉio<!--, infinite, also any overwhelmingly large number-->, ĉiuj" Homoj, kiuj volas esprimiĝi pli detale, povas ankaŭ uzi pliajn vortojn, kiel ekz. ''luka'' "mano", kiel numeralojn.<ref name="advenced-numbers">[http://en.tokipona.org/wiki/Advanced_numbers Listo de aldonaj numeraloj] {{Webarchiv|url=https://archive.is/20130113092610/http://en.tokipona.org/wiki/Advanced_numbers |date=2013-01-13 }} {{ref-en}}</ref> Krome oni povas uzi kunmetitajn sintagmojn por tio, ekz. * ''tu tu'' "kvar" * ''luka wan'' "ses" * ''luka tu'' "sep" * ''luka luka'' "dek" * ''luka luka wan'' "dek unu". Krome en ĉi tiu skemo ''mute'' signifas 20 kaj ''ale'' 100. Ekz. * ''mute mute luka'' "45" * ''ale ale wan'' "201". Por formi ordajn numeralojn, la vorto ''nanpa'' estas uzata. * ''jan pi nanpa wan'' "unua persono". * ''meli mi pi nanpa wan li jo e luka suli.'' "Mia unua amikino havis grandajn manojn." ==== Novaj vortoj ==== Novaj vortoj estas ankoraŭ malmultaj: ''pan'' "grajno, grajna produkto (tritiko, rizo, sekalo)" ({{lang-en|cereal-grain product (wheat, rice, corn)}}).<ref name="theglobeandmail" /> Por "merkato" aŭ "bazaro" nun povas esti uzata ''esun'', kiu venas el la Akana lingvo, de la vorto ''edwamu'' [{{IPA|edʒum}}] 'sur merkato', el ''dwa'' [{{IPA|dʒwa}}] 'merkato'. Pliaj novaj vortoj troveblas en la oficiala vortaro ''{{lang|en|Toki Pona Dictionary}}'', sur la paĝoj 22 kaj 24. ==== Malnoviĝintaj vortoj ==== Kelkaj vortoj, kiuj aperis en malnovaj tekstoj, nun estas malnoviĝintaj.<ref>[http://bknight0.myweb.uga.edu/toki/about/oldword.html Listo de malnoviĝintaj vortoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100419212634/http://bknight0.myweb.uga.edu/toki/about/oldword.html |date=2010-04-19 }} {{ref-en}}</ref> La vorto ''iki'' (nun ''ona'' "li, ŝi, ĝi, ili") estis tro simila al alia vorto, nome ''ike'' "malbona, malica". La tri vortoj ''leko'' ("bloko, ŝtuparo"), ''kan'' ("el", nun ''poka''), kaj ''pata'' ("frato, fratino", nun ''jan sama'') estis forigitaj sen nova anstataŭaĵo. ==== Propraj nomoj kaj alilingvaj pruntaĵoj ==== Propraj nomoj kaj aliaj alilingvaj pruntaĵoj estas ĉiam adjektivoj, ne memstaraj vortoj. Ekz. "jan Sonja": laŭvorte, "homo Sonja", "ulo Sonja". [[Dosiero:TokiPonaElopa.jpg|400ra|eta|Nomoj de [[Eŭropo|eŭropaj]] landoj en tokipono.]] {{-}} === Ortografio === Ĉiuj vortoj estas skribataj konsekvence malgrande, eĉ se ili estas je la komenco de frazo. Nur ĉe „neoficialaj vortoj“, kiuj ne ekzistas en la vortostoko de Tokipono, do propraj nomoj de personoj, sed ankaŭ geografiaj kaj fremdlingvaj esprimaj, estas skribataj majuskle. Ankaŭ tiuj ne al la baza vortostoko apartenantaj vortoj estas adaptataj al la sonstrukturo kaj ortografio de Tokipono.<ref>Sonja Lang (2014: 37).</ref> Krome estas ''sitelen pona'' („bonaj/simplaj bildoj“) nomata [[Logografio|logografia]] skribsistemo, kiun la inventintino Sonja Lang nomas „[[Hieroglifa skribo|hieroglifojn]]“,<ref>Sonja Lang (2014: 104–111). Vidu ankaŭ [http://tokipona.net/tp/janpije/hieroglyphs.php ''Toki Pona Hieroglyphs''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20190512134612/http://tokipona.net/tp/janpije/hieroglyphs.php |date=2019-05-12 }} por priskribo de la sistemo kaj [https://sitelen-pona.herokuapp.com/ ''ilo pi sitelen pona''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20220316220010/http://sitelen-pona.herokuapp.com/ |date=2022-03-16 }} por konverta programo.</ref> kaj ''sitelen sitelen'' („bildecaj bildoj“) nomata „nelineara skribsistemo“,<ref>Sonja Lang (2014: 72–78). Kurso troviĝas sur la paĝoj de la inventinto Jonathan Gabel sur [http://www.jonathangabel.com/archive/2012/projects_t47.html jonathangabel.com].</ref> kio memorigas pri la [[Majaa skribo]]. Krome la lingvo povas esti [[Signolingvo|signata]] ankaŭ per sistemo nomata ''toki pona luka'' „mana Tokipono“.<ref>Sonja Lang (2014: 92–103). Vidu ankaŭ [http://tokipona.net/tp/janpije/signlanguage.php ''Toki Pona Sign Language''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20220218120220/http://tokipona.net/tp/janPije/signlanguage.php |date=2022-02-18 }} por priskribo de la sistemo.</ref> ==== Sitelen Pona ==== La vortoj de toki pona kaj simboloj en la skripto ''{{lang|tok|sitelen pona}}: <gallery mode="nolines" heights="60" widths="60" class="skin-invert" style="clear:both;margin:0 auto;max-width:calc(65px * 13 - 1px);"> a - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|a}}</div> akesi - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|akesi}}</div> ala - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|ala}}</div> alasa - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|alasa}}</div> ale - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|ale}} / {{lang|tok|ali}}</div> anpa - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|anpa}}</div> ante - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|ante}}</div> anu - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|anu}}</div> awen - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|awen}}</div> e - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|e}}</div> en - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|en}}</div> esun - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|esun}}</div> ijo - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|ijo}}</div> ike - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|ike}}</div> ilo - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|ilo}}</div> insa - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|insa}}</div> jaki - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|jaki}}</div> jan - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|jan}}</div> jelo - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|jelo}}</div> jo - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|jo}}</div> kala - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|kala}}</div> kalama - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|kalama}}</div> kama - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|kama}}</div> kasi - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|kasi}}</div> ken - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|ken}}</div> kepeken - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|kepeken}}</div> kili - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|kili}}</div> kiwen - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|kiwen}}</div> ko - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|ko}}</div> kon - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|kon}}</div> kule - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|kule}}</div> kulupu - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|kulupu}}</div> kute - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|kute}}</div> la - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|la}}</div> lape - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|lape}}</div> laso - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|laso}}</div> lawa - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|lawa}}</div> len - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|len}}</div> lete - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|lete}}</div> li - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|li}}</div> lili - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|lili}}</div> linja - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|linja}}</div> lipu - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|lipu}}</div> loje - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|loje}}</div> lon - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|lon}}</div> luka - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|luka}}</div> lukin - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|lukin}}</div> lupa - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|lupa}}</div> ma - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|ma}}</div> mama - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|mama}}</div> mani - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|mani}}</div> meli - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|meli}}</div> mi - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|mi}}</div> mije - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|mije}}</div> moku - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|moku}}</div> moli - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|moli}}</div> monsi - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|monsi}}</div> mu - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|mu}}</div> mun - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|mun}}</div> musi - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|musi}}</div> mute - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|mute}}</div> nanpa - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|nanpa}}</div> nasa - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|nasa}}</div> nasin - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|nasin}}</div> nena - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|nena}}</div> ni - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|ni}}</div> nimi - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|nimi}}</div> noka - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|noka}}</div> o - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|o}}</div> olin - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|olin}}</div> ona - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|ona}}</div> open - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|open}}</div> pakala - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|pakala}}</div> pali - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|pali}}</div> palisa - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|palisa}}</div> pan - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|pan}}</div> pana - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|pana}}</div> pi - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|pi}}</div> pilin - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|pilin}}</div> pimeja - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|pimeja}}</div> pini - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|pini}}</div> pipi - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|pipi}}</div> poka - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|poka}}</div> poki - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|poki}}</div> pona - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|pona}}</div> pu - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|pu}}</div> sama - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|sama}}</div> seli - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|seli}}</div> selo - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|selo}}</div> seme - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|seme}}</div> sewi - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|sewi}}</div> sijelo - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|sijelo}}</div> sike - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|sike}}</div> sin - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|sin}}</div> sina - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|sina}}</div> sinpin - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|sinpin}}</div> sitelen - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|sitelen}}</div> sona - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|sona}}</div> soweli - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|soweli}}</div> suli - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|suli}}</div> suno - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|suno}}</div> supa - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|supa}}</div> suwi - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|suwi}}</div> tan - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|tan}}</div> taso - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|taso}}</div> tawa - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|tawa}}</div> telo - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|telo}}</div> tenpo - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|tenpo}}</div> toki - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|toki}}</div> tomo - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|tomo}}</div> tu - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|tu}}</div> unpa - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|unpa}}</div> uta - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|uta}}</div> utala - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|utala}}</div> walo - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|walo}}</div> wan - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|wan}}</div> waso - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|waso}}</div> wawa - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|wawa}}</div> weka - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|weka}}</div> wile - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|wile}}</div> </gallery> <gallery class="center"> Toki Pona - toki.jpg|''toki'' <br/ > (lingvo) Toki Pona - pona.jpg|''pona'' <br/ > (bona) Toki Pona - toki pona.jpg|''toki pona'' <br/ > (bona lingvo) </gallery> <gallery class="center"> Toki Pona - telo.jpg|''telo'' <br/ > (akvo) Toki Pona - lete.jpg|''lete'' <br/ > (malvarma) Toki Pona - telo lete.jpg|''telo lete'' <br/ > (malvarma akvo) </gallery> ==== Sitelen sitelen ==== La vortoj de toki pona kaj simboloj en la skripto ''{{lang|tok|sitelen sitelen}}: <gallery mode="nolines" heights="60" widths="60" class="skin-invert" style="clear:both;margin:0 auto;max-width:calc(65px * 13 - 1px);"> A - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|a}}</div> Akesi - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|akesi}}</div> Ala - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|ala}}</div> Alasa - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|alasa}}</div> Ale - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|ale}} / {{lang|tok|ali}}</div> Anpa - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|anpa}}</div> Ante - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|ante}}</div> anu - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|anu}}</div> awen - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|awen}}</div> e - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|e}}</div> en - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|en}}</div> esun - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|esun}}</div> ijo - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|ijo}}</div> ike - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|ike}}</div> ilo - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|ilo}}</div> insa - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|insa}}</div> jaki - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|jaki}}</div> jan - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|jan}}</div> jelo - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|jelo}}</div> jo - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|jo}}</div> kala - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|kala}}</div> kalama - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|kalama}}</div> kama - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|kama}}</div> kasi - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|kasi}}</div> ken - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|ken}}</div> kepeken - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|kepeken}}</div> kili - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|kili}}</div> kiwen - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|kiwen}}</div> ko - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|ko}}</div> kon - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|kon}}</div> kule - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|kule}}</div> kulupu - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|kulupu}}</div> kute - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|kute}}</div> la - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|la}}</div> lape - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|lape}}</div> laso - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|laso}}</div> lawa - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|lawa}}</div> len - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|len}}</div> lete - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|lete}}</div> li - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|li}}</div> lili - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|lili}}</div> linja - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|linja}}</div> lipu - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|lipu}}</div> loje - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|loje}}</div> lon - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|lon}}</div> luka - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|luka}}</div> lukin - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|lukin}}</div> lupa - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|lupa}}</div> ma - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|ma}}</div> mama - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|mama}}</div> mani - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|mani}}</div> meli - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|meli}}</div> mi - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|mi}}</div> mije - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|mije}}</div> moku - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|moku}}</div> moli - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|moli}}</div> monsi - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|monsi}}</div> mu - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|mu}}</div> mun - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|mun}}</div> musi - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|musi}}</div> mute - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|mute}}</div> nanpa - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|nanpa}}</div> nasa - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|nasa}}</div> nasin - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|nasin}}</div> nena - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|nena}}</div> ni - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|ni}}</div> nimi - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|nimi}}</div> noka - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|noka}}</div> o - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|o}}</div> olin - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|olin}}</div> ona - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|ona}}</div> open - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|open}}</div> pakala - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|pakala}}</div> pali - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|pali}}</div> palisa - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|palisa}}</div> pan - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|pan}}</div> pana - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|pana}}</div> pi - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|pi}}</div> pilin - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|pilin}}</div> pimeja - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|pimeja}}</div> pini - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|pini}}</div> pipi - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|pipi}}</div> poka - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|poka}}</div> poki - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|poki}}</div> pona - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|pona}}</div> pu - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|pu}}</div> sama - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|sama}}</div> seli - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|seli}}</div> selo - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|selo}}</div> seme - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|seme}}</div> sewi - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|sewi}}</div> sijelo - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|sijelo}}</div> sike - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|sike}}</div> sin - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|sin}}</div> sina - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|sina}}</div> sinpin - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|sinpin}}</div> sitelen - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|sitelen}}</div> sona - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|sona}}</div> soweli - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|soweli}}</div> suli - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|suli}}</div> suno - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|suno}}</div> supa - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|supa}}</div> suwi - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|suwi}}</div> tan - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|tan}}</div> taso - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|taso}}</div> tawa - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|tawa}}</div> telo - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|telo}}</div> tenpo - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|tenpo}}</div> toki - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|toki}}</div> tomo - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|tomo}}</div> tu - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|tu}}</div> unpa - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|unpa}}</div> uta - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|uta}}</div> utala - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|utala}}</div> walo - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|walo}}</div> wan - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|wan}}</div> waso - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|waso}}</div> wawa - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|wawa}}</div> weka - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|weka}}</div> wile - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|wile}}</div> </gallery> ==== Sitelen emoji ==== La vortoj de toki pona kaj simboloj en la skripto ''{{lang|tok|sitelen emoji}}: <gallery mode="nolines" heights="60" widths="60" class="skin-invert" style="clear:both;margin:0 auto;max-width:calc(65px * 13 - 1px);"> Noto Emoji v2.034 2757.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|a}}</div> Noto Emoji v2.034 1f40a.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|akesi}}</div> Noto Emoji v2.034 1f645.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|ala}}</div> Emoji u1f3f9.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|alasa}}</div> Noto Emoji v2.034 267e.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|ale}} / {{lang|tok|ali}}</div> Noto Emoji v2.034 2b07.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|anpa}}</div> Emoji u1f500.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|ante}}</div> Yin yang.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|anu}}</div> Emoji u1f531.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|awen}}</div> Emoji u27a1.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|e}}</div> Noto Emoji Pie 2795.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|en}}</div> Emoji u1f6d2.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|esun}}</div> Spirals - Snail Shell.png | <div class="skin-invert">{{lang|tok|ijo}}</div> Fluent Emoji Color 1f44e.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|ike}}</div> Emoji u2699.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|ilo}}</div> Noto Emoji v2.034 1f3af.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|insa}}</div> Poop Emoji.png| <div class="skin-invert">{{lang|tok|jaki}}</div> Noto Emoji v2.034 1f464.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|jan}}</div> Noto Emoji v2.034 1f7e1.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|jelo}}</div> Noto Emoji v2.034 1f45c.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|jo}}</div> Noto Emoji v2.034 1f41f.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|kala}}</div> Noto Emoji v2.034 1f50a.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|kalama}}</div> Noto Emoji v2.034 1f6b6.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|kama}}</div> Noto Emoji Pie 1f334.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|kasi}}</div> Noto Emoji v2.034 1f4aa 1f3fb.svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|ken}}</div> Noto Emoji v2.034 1f527.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|kepeken}}</div> Noto Emoji Pie 1f34e.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|kili}}</div> Noto Emoji v2.034 1f48e.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|kiwen}}</div> Emoji u1f366.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|ko}}</div> Noto Emoji v2.034 1f4a8.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|kon}}</div> Noto Emoji Pie 1f308.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|kule}}</div> Emoji u1f465.svg|<div class="skin-invert">{{lang|tok|kulupu}}</div> Noto Emoji Pie 1f442.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|kute}}</div> Noto Emoji v2.034 23cf.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|la}}</div> Noto Emoji Pie 1f634.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|lape}}</div> Noto Emoji v2.034 1f535.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|laso}}</div> Noto Emoji v2.034 1f636.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|lawa}}</div> Noto Emoji v2.034 1f45a.svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|len}}</div> Noto Emoji Oreo 2744.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|lete}}</div> Emoji u25b6.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|li}}</div> Noto Emoji v2.034 1f401.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|lili}}</div> Noto Emoji v2.034 3030.svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|linja}}</div> Noto Emoji v2.034 1f4c4.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|lipu}}</div> Noto Emoji v2.034 1f339.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|loje}}</div> Noto Emoji v2.034 1f4cc.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|lon}}</div> Noto Emoji v2.034 1f91a 1f3fb.svg|<div class="skin-invert">{{lang|tok|luka}}</div> Noto Emoji v2.034 1f440.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|lukin}}</div> Noto Emoji v2.034 1f573.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|lupa}}</div> Noto Emoji Pie 1f3dd.svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|ma}}</div> Emoji u1f468 200d 1f469 200d 1f467 200d 1f466.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|mama}}</div> Noto Emoji v2.034 1f4b0.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|mani}}</div> Noto Emoji Pie 1f483.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|meli}}</div> Noto Emoji Pie 1f448 1f3fd.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|mi}}</div> Noto Emoji v2.034 1f57a.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|mije}}</div> Noto Emoji Pie 1f37d.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|moku}}</div> Noto Emoji v2.034 1f480.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|moli}}</div> Noto Emoji Oreo 1f479.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|monsi}}</div> Noto Emoji KitKat 1f63a.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|mu}}</div> Noto Emoji Pie 1f319.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|mun}}</div> Emoji u1f603.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|musi}}</div> Noto Emoji Pie 1f450.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|mute}}</div> Noto Emoji v2.034 0023.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|nanpa}}</div> Noto Emoji v2.034 1f300.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|nasa}}</div> Noto Emoji v2.034 1f6e3.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|nasin}}</div> Noto Emoji v2.034 1f3d4.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|nena}}</div> Emoji u1f447.svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|ni}}</div> Noto Emoji Pie 1f5e8.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|nimi}}</div> Noto Emoji v2.034 1f460.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|noka}}</div> Noto Emoji v2.034 1f44b.svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|o}}</div> Noto Emoji v2.034 1f49e.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|olin}}</div> Emoji u261d.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|ona}}</div> Noto Emoji v2.034 1f513.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|open}}</div> Noto Emoji Pie 1f4a5.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|pakala}}</div> Noto Emoji Pie 270a.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|pali}}</div> Noto Emoji v2.034 1f4cf.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|palisa}}</div> Noto Emoji v2.034 1f35e.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|pan}}</div> | <div class="skin-invert">{{lang|tok|pana}}</div> Noto Emoji Pie 1f392.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|pi}}</div> Noto Emoji v2.034 2764.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|pilin}}</div> Noto Emoji v2.034 26ab.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|pimeja}}</div> Noto Emoji v2.034 1f3c1.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|pini}}</div> Noto Emoji Pie 1f41e.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|pipi}}</div> Noto Emoji v2.034 2194.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|poka}}</div> Noto Emoji v2.034 1f4e6.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|poki}}</div> Emoji u1f44d.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|pona}}</div> Noto Emoji v2.034 1f4d6.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|pu}}</div> Noto Emoji v2.034 2696.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|sama}}</div> Noto Emoji Oreo 1f525.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|seli}}</div> Noto Emoji v2.034 1f349.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|selo}}</div> Noto Emoji v2.034 2753.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|seme}}</div> Emoji u2b06.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|sewi}}</div> Noto Emoji v2.034 1f3cb 200d 2640.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|sijelo}}</div> Noto Emoji Pie 2b55.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|sike}}</div> Noto Emoji v2.034 1f381.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|sin}}</div> Noto Emoji Pie 1f449 1f3fe.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|sina}}</div> Noto Emoji v2.034 27a1.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|sinpin}}</div> Stylized Mona Lisa.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|sitelen}}</div> Noto Emoji Pie 1f9e0.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|sona}}</div> Noto Emoji v2.034 1f412.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|soweli}}</div> Noto Emoji Pie 1f418.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|suli}}</div> Noto Emoji v2.034 1f31e.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|suno}}</div> Noto Emoji v2.034 1f6cc.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|supa}}</div> Emoji u1f36d.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|suwi}}</div> Noto Emoji v2.034 21a9.svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|tan}}</div> Noto Emoji v2.034 1f914.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|taso}}</div> Emojione1 21AA.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|tawa}}</div> Noto Emoji v2.034 1f4a7.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|telo}}</div> Noto Emoji Pie 23f0.svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|tenpo}}</div> Noto Emoji v2.034 1f5e3.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|toki}}</div> Noto Emoji v2.034 1f3e0.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|tomo}}</div> Noto Emoji Pie 270c.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|tu}}</div> Noto Emoji Pie 1f346.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|unpa}}</div> Noto Emoji v2.034 1f444.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|uta}}</div> Noto Emoji Oreo 2694.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|utala}}</div> Noto Emoji v2.034 26aa.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|walo}}</div> Noto Emoji Pie 261d.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|wan}}</div> Noto Emoji Pie 1f424.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|waso}}</div> Noto Emoji v2.034 26a1.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|wawa}}</div> Noto Emoji v2.034 1f6eb.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|weka}}</div> Twemoji12 1f4ac.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|wile}}</div> </gallery> === Frazkonstruo === En Tokipono ekzistas kiel en Esperanto la vortospecoj [[substantivo]], [[verbo]], [[adjektivo]], [[adverbo]], [[Konjunkcio (gramatiko)|konjunkcio]] kaj [[prepozicio]]. Por tamen teni la vortostokon malgranda, en Tokipono estas aplikataj la sekvaj reguloj: {| style="float:right; margin: 0em 0em 1em 0.5em; border: 1px solid #AAAAAA; border-collapse:collapse;" cellpadding="3" rules="all" ! bgcolor="#f9f9f9" | Tokipono ! bgcolor="#f9f9f9" | Esperanto |- | mi suli. | Mi estis granda.<br />Mi estas granda.<br />Mi estos granda.<br />Mi estis grava.<br />Mi estas grava.<br />Mi estos grava. |} # Ĉiu vorto havas multajn [[denotacio]]jn. Tiel do signifas la vorto „suli“ ne nur „granda“ aŭ „longa“, sed ankaŭ „grava“. La vorta aŭ [[frazmembro|frazmembra]] pozicio estas per tio ofte decidiga por la korekta signifo de certa vorto. # Per kombino de pluraj vortoj kromaj esprimoj fariĝas superfluaj. Tiel oni esprimas la esprimon „viktimo“, per tio ke oni kombinas la vortojn „jan“ („homo“) kaj „pakala“ („lezita“) al „jan pakala“. La nombro de vortokombinoj estas tiel nature senlima. # Ne ekzistas [[genro (gramatiko)|genro]], [[kazo]] aŭ [[numero]] (kiel kutime en [[izola lingvo|izolaj lingvoj]]). # Krome ne ekzistas [[konjugacio]] aŭ [[deklinacio (gramatiko)|deklinacio]]. # Ekvivalento por la vorto „esti“ entute mankas, kaj per tio ankaŭ ĉiuj tempoformoj. Frazo povas do priskribi la nuntempon, estintecon aŭ futuron (vidu tabelon). Simpla frazo konsistas el subjekto kaj verbo aŭ adjektivo, do ekzemple „mi awen.“ = „Mi atendas.“, sed ankaŭ „Ni atendas.“ Por ke tamen ankaŭ pli komplikaj kaj kompleksaj frazoj estu kompreneblaj por la aŭskultanto aŭ leganto, kvar „helpovortoj“ estas enplektataj en la frazojn. Per tio eblas distingi subjektojn, objektojn, malsamajn verbojn aŭ ankaŭ adjektivojn kaj adverbojn unu de la alia: # ''Pluraj rektaj objektoj:'' „mi moku e kili e telo.“ = „Mi konsumas fruktojn kaj akvon.“ La „e“ ĉi tie montras, ke „kili“ kaj „telo“ ambaŭ estas rektaj objektoj kaj apartenas al la verbo „moku“. # ''Pluraj verboj:'' „waso li lukin li moku.“ = „La birdo rigardas kaj manĝas.“ La „li“ faras ĉe tio klare, ke la du verboj „lukin“ kaj „moku“ rilatas al la sama subjekto „waso“. # ''Kombino de substantivoj kaj adjektivoj:'' „jan pi pona lukin.“ = „Bone aspektanta homo.“ Sen la „pi“ la frazo signifus „rigardanta amiko.“, ĉar „jan pona“ signifas „amiko“ kaj „lukin“ ja sekvas kiel adjektivo. # ''Adverba kunteksto:'' „tenpo ni la mi lape“ „Nun mi dormas“. Je la fino de la adverba kunteksto devas stari la partiklo „la“. Krome la tuto staras antaŭ la subjekto de la frazo. Kune kun la vorto „ken“ ĝi havas la signifon „eble“, ekz. „ken la jan Lisa li moku e suwi.“ = „Eble Lisa manĝis la dolĉaĵon.“ Antaŭ la partiklo „la“ ankaŭ povas stari tuta frazo. Tiam ĝi havas la signifon „se“, ekz. „mi lape la ali li pona.“ = „Se mi dormas, (tiam) ĉio estas bona.“ ## Ankaŭ en la demando pri la aĝo aperas la partiklo „la“: „tenpo pi mute seme la sina sike e suno?“ = (laŭvorte: „Kiel ofte vi ĉirkaŭiris la sunon?“) „Kiom aĝa vi estas?“, „Kiom da jaroj vi havas?“ La respondo estas formata laŭ la sekva skemo: „tenpo mute wan<ref name="advenced-numbers"/> la mi sike e suno.“ = (laŭvorte: „20+1=dudek unu fojon mi ĉirkaŭiris la sunon.“) „Mi havas dudek unu jarojn.“ La vortetoj „e“, „la“, „li“ kaj „pi“ ne havas propran signifon. Ili nur evitu, ke ĉe kompleksaj frazoj okazus miskomprenoj. Ĉar tio estas eksterordinara trajto de la planlingvo Tokipono, la uzado de ĉi tiuj kvar „helpovortoj“ komence bezonas iom da alkutimiĝo. Por la negado estas uzata la partiklo „ala“. # Normale la partiklo „ala“ sekvas la verbon, ekzakte kiel en la Germana la vorto „nicht“. „mi lape ala“ = „Mi ne dormas“. # Ĉe modalaj verboj ĝi sekvas tiun, do kiel en la Germana. „mi wile ala lape.“ = „Mi ne volas dormi.“ # Sed ĝi ankaŭ povas esti uzata kiel subjekto aŭ objekto. Tiam ĝi signifas „nenio“, ekz. „ala li jaki“ „Nenio estas malpura.“ Atentu, ke ĝi ne povas esti kombinata kun la vorto „ijo“. # La partiklo „ala“ ankaŭ estas uzata por varianto de demandoj. „sina jo ala jo e tomo?“ = „Ĉu vi havas domon?“ Ĉe tio la verbo estas duobligata. En pozitiva respondo nur la verbo estas ripetata: „jo“, dum ke en negativa respondo la verbo aperas kun la partiklo „ala“: „jo ala“. Por demandoj kun vera demandovorto estas uzata „seme“. Ĝi povas signifi „kiu“ aŭ „kio“. # Ĝi staras kiel subjekto je la komenco de la frazo. „seme li moku e kili mi?“ = „Kiu manĝis mian frukton?“ # Ĝi staras kiel objekto post la partiklo „e“ aŭ post la verbo. „sina lukin e seme?„ = „Kion vi rigardas?“ # Post la vorto „lon“ ĝi signifas „kie?“. „pipi lon seme?“ = „Kie estas la skarabo?“ # Post la vorto „tan“ ĝi signifas „de kie?“ aŭ „kial?“. „sina moku e suwi tan seme?„ = „Kial vi manĝis la dolĉaĵon?“ # Por demandi laŭ persono, la vorto „jan“ staras antaŭ „seme“. La tuto staras kiel subjekto antaŭe. „jan seme moku e suwi?“ = „Kiu manĝas la dolĉaĵon?“ La tuto staras kiel objekto post la verbo. „sina lukin e jan seme?“ = „Kiun vi vidas?“ # Post aliaj substantivoj ĝi signifas „kiu?“. „ma seme li pona tawa sina?“ = „Kiujn landojn vi ŝatas?“ „sina kama tan ma seme?“ = „El kiu lando vi venis?“ ==== Babela turo ==== *ma tomo Pape :"''Babela turo''" *jan ali li kepeken e toki sama. :"''Sur la tuta tero estis unu lingvo kaj unu parolmaniero.''" <gallery class="center"> jan - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg|''jan'' <br/ > (homoj) ale - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg|''ale''<br/ > (tuta) li - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg|''li''<br/ > (-) kepeken - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg|''kepeken''<br/ > (uzi) e - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg|''e''<br/ > (-) toki - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg|''toki''<br/ > (lingvo) sama - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg|''sama''<br/ > (sama) </gallery> == Parolantaro == Jam de pluraj jaroj ekzistas komunumo de parolantoj (pli precize, ĉefe legantoj kaj skribantoj) en IRC-babilejo kaj retpoŝta listo ĉe Yahoo Groups. Estas dekoj da homoj kiuj povas legi kaj skribi tokipone, sed ne estas certe, kiom el ili povas flue paroli ĝin. La literaturo de Tokipono aktuale konsistas el [[proverbo]]j, partoj de [[religio|religiaj]] tekstoj, [[poezio|poemoj]], kaj kelkaj [[novelo]]j. Ekzistas Rusia porinfana animacia filmserio kun lingvo kun kelkaj Tokiponaj vortoj (la neanglaj estas "pakala" kaj "suno"). == Renkontiĝoj == Ekde la [[26-a de septembro|26-a]] ĝis la [[28-a de septembro]] [[2015]] okazis en [[Brno]] ([[Ĉeĥio|Ĉehio]]) tokipona renkontiĝo [https://wikipesija.org/wiki/kama_kulupu_Etoso EToSo] (Eŭropa Tokipona Studado, tokipone: kama sona pi toki pona lon ma Elopa).<ref>{{Citaĵo el la reto | url = http://tokipona.info/Renkonti%C4%9Doj | titolo = Renkontiĝoj | alirdato = 2015-11-26 | jaro = c2013 | verko = tokipona.info | eldoninto = E@I | arkivurl = https://web.archive.org/web/20151005184148/http://www.tokipona.info/Renkonti%c4%9doj | arkivdato = 2015-10-05 }}</ref> La organizantoj kaj kreintoj de la ideo estis [[Elena Ĥusanova]] kaj [[Václav Zouzalík]]. Ĝin partoprenis 8 homoj de [[Slovakio]], [[Rusio]], [[Ĉeĥio]], [[Germanio]] kaj [[Nederlando]]. Dum la renkontiĝo okazis [[Skype|skajp]]-prelego de [[Sonja Lang]], ekskurso tra la urbo, prelego kaj lingvaj ludoj. == Lernado == Por la lernado de Tokipono ekzistas [[Esperanto|Esperanta]] lernlibro "toki pona en 76 ilustritaj lecionoj". En [[2004]] [[Eliazar Parra Cárdenas]] faris la lernolibron en la [[hispana]] kaj post 9 jaroj [[Marek Blahuš]] tradukis ĝin en Esperanton kaj la organizo [[E@I]] eldonis ĝin ĉe la eldonejo [[Espero]].<ref>{{Citaĵo el la reto | url = http://tokipona.info/PriLaLibro | titolo = Pri la libro | alirdato = 2015-11-26 | jaro = c2013 | verko = tokipona.info | eldoninto = E@I | arkivurl = https://web.archive.org/web/20151005172528/http://www.tokipona.info/PriLaLibro | arkivdato = 2015-10-05 }}</ref> La retejo [[Tokipona.info]] enhavas ĉiujn 76 lecionojn el tiu libro kun aldonaĵoj, kiuj en la libro ne povis esti aldonitaj. == Lingva kodo == Tokipono oficiale havas la [[Lingva kodo|lingvan kodon]] <code>tok</code> (laŭ la normo [[ISO 639-3]]) ekde la 20-a de januaro [[2022]].<ref>{{citaĵo el la reto |url= https://iso639-3.sil.org/code/tok |titolo= 639 Identifier Documentation: tok |alirdato= 2022-01-31 |lingvo= en}}</ref> Estis entute tri proponoj por nova kodo inter 2007 kaj 2021, el kiuj nur la lasta estis sukcesa. La unua propono por nova kodo en ISO 639-3 estas sendita en majo de 2007 de [[Markos Malke Kramer]], subtenita de [[Joop Kiefte]], Helmut Voigt kaj [[Marek Blahuš]]. La propono malakceptiĝis kun komento, ke estis tro frue por povi determini, ĉu Tokipono havos longedaŭran influon al la tutmonda lingvaro aŭ estos fine nur mallongedaŭra kuriozaĵo.<ref>{{citaĵo el la reto |url= https://iso639-3.sil.org/request/2007-011 |titolo= Change Request Documentation: 2007-011 |alirdato= 2022-01-31 |lingvo= en}}</ref> En aŭgusto de 2017 estis nova propono initiatita de [[Joop Kiefte]] kaj [[Chuck Smith]] (kiu reprezentis [[Amikumu]]), kaj sendita de [[Michael Everson]]. La propono malakceptiĝis kun komento, ke Tokipono ne plenumis la novajn kriteriojn por "plena" lingvo, ĉar ĝi ne estis uzata en sufiĉe multaj diversaj kampoj, kaj ĝia komunumo ne enhavis parolantojn de ĉiuj aĝoj.<ref>{{citaĵo el la reto |url= https://iso639-3.sil.org/request/2017-035 |titolo= Change Request Documentation: 2017-035 |alirdato= 2022-01-31 |lingvo= en}}</ref> En aŭgusto de 2021 estis tria propono sendita de [[Spencer van der Meulen]] reage al mesaĝo de la administra aŭtoritato de ISO 639-3, kiu invitis novan proponon pro ŝanĝo de la normoj rilate al akceptado de kodoj por planlingvoj. La propono ricevis publikan subtenon de pli ol 40 tokiponistoj.<ref>{{citaĵo el la reto |url= https://iso639-3.sil.org/request/2021-043 |titolo= Change Request Documentation: 2021-043 |alirdato= 2022-01-31 |lingvo= en}}</ref> Ĉi tiu propono akceptiĝis la 20-an de januaro 2022, kun publika anonco je la 28-a de januaro.<ref>{{citaĵo el la reto |url= https://iso639-3.sil.org/about/news/2021-decisions-changes-posted |titolo= 2021 Decisions on Changes Posted |alirdato= 2022-01-31 |lingvo= en}}</ref> Oficiala rekono en ISO 639-3 estis longedaŭra revo en granda parto de la tokipona komunumo. En la kelkaj jaroj antaŭ akceptiĝo de la kodo estis pluraj projektoj en la tokipona komunumo, kiun oni iniciatis parte por helpi sukcesigi estontan ISO-kodan proponon. Unu tia projekto estas la ĉiumontata revueto ''[[lipu tenpo]]'', kiu havas oficiale registritan [[ISSN]]-numeron. == Specimenoj == {| style="float:right; margin: 0em 0em 1em 0.5em; border: 1px solid #AAAAAA; border-collapse:collapse;" cellpadding="3" rules="all" ! bgcolor="#f9f9f9" | numeroj ! bgcolor="#f9f9f9" | en Tokipono |- | 0 || ala |- | 1 || wan |- | 2 || tu |- | 3 || tu wan |- | 4 || tu tu |- | 5 || luka |- | 6 || luka wan |- | 7 || luka tu |- | 8 || luka tu wan |- | 9 || luka tu tu |- | 10 || luka luka |} La poemo ''[[Ho, mia kor']]'' tradukita al Tokipono, eldonita en ''[[Tokipono: La lingvo de bono]]'': <!-- permesilo de ĉi tiu poemo: CC0 1.0 Universala --> <blockquote lang="tok"><poem> ''a, pilin mi o tawa wawa ala,'' ''o awen insa a lon sijelo!'' ''tan ni la lawa mi li lawa ala,'' ''a, pilin o!'' ''a, pilin mi o! pali suli ni li'' ''ken ala ken e ni: mi kama jo'' ''e wile suli mi? o tawa lili,'' ''a, pilin o!'' </poem></blockquote> La [[Patro Nia]]: <blockquote lang="tok"><poem> ''mama pi mi mute o,'' ''sina lon sewi kon.'' ''nimi sina li sewi.'' ''ma sina o kama.'' ''jan o pali e wile sina lon sewi kon en lon ma.'' ''o pana e moku pi tenpo suno ni tawa mi mute.'' ''o weka e pali ike mi. sama la mi weka e pali ike pi jan ante.'' ''o lawa ala e mi tawa ike.'' ''o lawa e mi tan ike.'' ''tenpo ali la sina jo e ma e wawa e pona.'' ''ni li nasin.'' </poem></blockquote> == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Literaturo == * [[Sonja Lang|Lang, Sonja]]. ''Toki Pona. The Language of Good''. 134 p.&nbsp;2014, ISBN 0978292308. * [[Sonja Lang|Lang, Sonja]]. ''Toki Pona. La langue du bien''. 139 p.&nbsp;2016, ISBN 978-0-9782923-5-5 * [[Sonja Lang|Lang, Sonja]]. ''Tokipono. La lingvo de bono''. 149 p.&nbsp;2022, ISBN 978-94-6437-609-8 * [[Eliazar Parra Cárdenas|Parra Cárdenas, Eliazar]] [trad. Marek Blahuš]. ''toki pona en 76 ilustritaj lecionoj''. [[Partizánske]] : [[Espero]] por [[E@I]], [[2013]]. 108 p. ISBN 978-80-89366-20-0. * Sonja Lang: ''Toki Pona Dictionary''. 401 p. [[2021]]. ISBN 978-0-9782923-6-2. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|ReVo=tokipon}} * [http://www.tokipona.net/ Hejmpaĝo por Tokipono] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20260512195201/https://tokipona.net/ |date=2026-05-12 }} {{ref-en}} * [http://www.tokipona.info/ Toki pona en 76 ilustritaj lecionoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210209215148/https://tokipona.info/ |date=2021-02-09 }} {{ref-eo}} * [https://wikipesija.org/wiki/lipu_open Wikipesija] * [[:wikibooks:eo:Tokipono|Kurso en la esperanta vikilibraro]] * [[:wikibooks:eo:Tokipono/Vortaro|Vortolisto en la esperanta vikilibraro]] * [http://jimhenry.conlang.org/conlang/tokipona/lecionoj/lecionoj.htm Lecionoj de Tokipono en Esperanto] * [http://www.lingvisto.org/tokipona/index.html Pri Tokipono en la rusa] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20200627233748/http://lingvisto.org/tokipona/index.html |date=2020-06-27 }} * [http://rowa.giso.de/languages/toki-pona/ Bazaj lecionoj en la germana] {{Webarchiv|url=https://archive.is/20130613223448/http://rowa.giso.de/languages/toki-pona/ |date=2013-06-13 }} (kaj informo en la angla kaj Esperanto) * [http://tokipona.alinome.net/que.es.html Informoj pri Tokipono en la hispana] * [http://vicerveza.homeunix.net/~viric/tokipona/ Kurso de Tokipono en la kataluna]{{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130429151553/http://vicerveza.homeunix.net/~viric/tokipona/ |date=2013-04-29 }} {{ref-ca}} * [http://www.freewebs.com/silverwings_88/ tomo pi jan Ke] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130515064055/http://www.freewebs.com/silverwings_88/ |date=2013-05-15 }} estas paĝeto persona sole en la tokipona. * [http://upload.tokipona.org/en/2/2a/Globe_and_Mail-Canadian_has_people_talking_about_lingo_she_created.jpg Artikolo en Globe and Mail] {{Webarchiv|url=https://archive.is/20130416025927/http://upload.tokipona.org/en/2/2a/Globe_and_Mail-Canadian_has_people_talking_about_lingo_she_created.jpg |date=2013-04-16 }} {{ref-en}} {{Planlingvoj}} [[Kategorio:Planlingvoj]] [[Kategorio:Taoismo]] [[Kategorio:Lingvoj laŭ alfabeto]] [[Kategorio:Konstruitaj lingvoj]] [[Kategorio:Tokipono| ]] [[Kategorio:Aperis en 2001]] a3rb7x5ra65i9ts4us1q5pziturqjx7 9494491 9494490 2026-10-16T14:54:26Z TigerZhang 257533 [IPE-NEXT] Quick edit 9494491 wikitext text/x-wiki {{Informkesto lingvo |Koloro=Konstruita |Lingvo=toki pona |Landoj=dise tra la mondo |Parolantoj=pli ol 3.100 (2016) |Kreinto=[[Sonja Lang]] |Dato=2001 |Klasifiko= * [[Konstruita lingvo]] ** [[Planlingvo]] |Skribo=[[latina alfabeto]] '''Sitelen Pona''' '''Sitelen Sitelen''' |Noto=[[Planlingvo]] kun nur 123 bazaj vortoj<ref name="vortoj" /> |ISO2B=art |Bildo=toki pona.svg}} <br /> {{Citaĵo|la lingvo de bono, la simpla vojo de la vivo|Tokipona diro}} '''Tokipono''' ({{lang-tok|toki pona|ligilo=ne}}) estas [[planlingvo]]. La nomo de la lingvo estas derivita de la [[Tokpisino|Tokpisina]] vorto ''tok'' (de la angla ''talk'' „paroli“) kaj la [[Esperanto|Esperanta]] adjektivo ''bona''. <gallery class="center"> toki - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg|''toki'' = paroli pona - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg|''pona'' = bona </gallery> Ĝi estas konstruita de [[Sonja Lang]] kaj unue publikigita en la [[interreto]] en [[2001]]. Laŭ ŝia takso ekzistas nuntempe mondvaste minimume 100 fluaj parolantoj.<ref name="theglobeandmail">{{citnovaĵo|url=http://www.theglobeandmail.com/life/canadian-has-people-talking-about-lingo-she-created/article1354882/|titolo=Canadian has people talking about lingo she created|unua=Siobhan|lasta=Roberts|eldoninto=[[The Globe and Mail]]|dato=9-a de Julio 2007|alirdato=2012-01-22}}</ref> Ĝi ne estas [[internacia helplingvo]], sed filozofia aŭ luda lingvo. La vortoj estas elektitaj laŭ la pensoj de [[tao]]ismo: vivi simple sen la komplikoj de la moderna vivo. Ankaŭ la gramatiko estas farita por esti kiel eble plej simpla, parte laŭ modelo de [[piĝino]]j: ekzemple, ne ekzistas subjunkcioj aŭ pasiva voĉo. == Fonologio kaj fonotakso == Estas en Tokipono nur 14 [[fonemo]]j, 9 konsonantoj: {| class="wikitable" !''Konsonantoj'' ![[Labialo|Labiala]] ![[Koronalo|Koronala]] ![[Dorsala konsonanto|Dorsala]] |- ![[Naza konsonanto|Nazo/a]] |'''[[Bilabiala nazalo|m]]''' |[[Alveolara nazalo|'''n''']] | |- ![[Plozivo|Plozivo/a]] |'''[[Senvoĉa bilabiala plozivo|p]]''' |'''[[Senvoĉa alveolara plozivo|t]]''' |'''[[Senvoĉa velara plozivo|k]]''' |- ![[Frotsono|Frotsono/a]] | |'''[[Senvoĉa Alveolara Frotsono|s]]''' | |- ![[Alproksimanto|Alproksimanto/a]] |'''[[Voĉa labialigita velara alproksimanto|w]]''' |'''[[Alveolara laterala aproksimanto|l]]''' |'''[[Palatala aproksimanto|j]]''' |} kaj 5 vokaloj: {| class="wikitable" !''Vokaloj'' ![[Antaŭa vokalo|Antaŭa]] ![[Malantaŭa vokalo|Malantaŭa]] |- ![[Malvasta vokalo|Malvasta]] |'''[[Malrondigita malavasta antaŭa vokalo|i]]''' |'''[[Rondigita malvasta malantaŭa vokalo|u]]''' |- ![[Mezmalvasta vokalo|Mezmalvasta]] |'''[[Malrondigita mezmalvasta antaŭa vokalo|e]]''' |'''[[Rondigita mezmalvasta malantaŭa vokalo|o]]''' |- ![[Vasta vokalo|Vasta]] | colspan="2" |'''[[Malrondigita vasta antaŭa vokalo|a]]''' |} La silabo-formoj de Tokipono similas al tiuj de la [[Japana lingvo|japana]], t.e. eblas V(n) aŭ KV(n) je komenco de vorto, je silabofino nur KV(n)<ref>Laŭ Sona Lang: ''Toki Pona. La langue du bien'', paĝoj 17-18, 41</ref>. Ekzemple: "o" (ho), "ala" (ne, mal-), "ken" (povi), "kule" (koloro), "ante" (alia). Jen ĉiuj eblaj silaboj: {| class="wikitable" ! ! a ! e ! i ! o ! u ! |- ! - | a | e | i | o | u | La silabo 'u' povas esti ronda aŭ neronda. |- ! k | ka | ke | ki | ko | ku | Plozivoj kaj frikativoj |- ! s | sa | se | si | so | su | povas esti voĉaj aŭ nevoĉaj. |- ! t | ta | te | - | to | tu | La silabon 'ti' oni evitas pro similo al 'si' |- ! n | na | ne | ni | no | nu |- ! p | pa | pe | pi | po | pu |- ! m | ma | me | mi | mo | mu |- ! j | ja | je | - | jo | ju | La silabon 'ji' oni evitas pro similo al 'i' |- ! l | la | le | li | lo | lu |- ! w | wa | we | wi | - | - | La silabojn 'wu' kaj 'wo' oni evitas pro similo al 'u' kaj 'o'. |- | | colspan="5" | n | ĉe fino de silabo |} === Ofteco de fonemoj === Analizo de 10-litermila tekstaro en Tokipono liveras jenajn proporciojn por la fonemoj de Tokipono: {| class="wikitable" | 0.172 | a |- | 0.148 | i |- | 0.116 | n |- | 0.102 | l |- | 0.077 | o |- | 0.074 | e |- | 0.051 | k |- | 0.046 | t |- | 0.044 | m |- | 0.041 | s |- | 0.037 | p |- | 0.032 | u |- | 0.030 | j |- | 0.028 | w |} == Gramatiko kaj semantiko == Tipologie, Tokipono estas izola lingvo (po unu [[morfemo]] en unu vorto). Ĝia fiksa vortordo estas [[Subjekto Verbo Objekto|subjekto-verbo-objekto]]. La rolojn de diversaj vortoj en frazo distingas frazoparto-dividiloj: * "la" finas adverban komplementon * "li" dividas subjekton de verbo * "e" akuzativa prepozicio * Modifiloj, adverboj kaj adjektivoj sekvas la modifatan vorton, krom adverbaj subfrazoj, kiuj antaŭas la modifatan ĉeffrazon, dividitaj de ĝi per "la". Plej multaj vortoj uziĝas plur-role, kiel [[verbo]], [[substantivo]], [[adjektivo]]. Eĉ la [[prepozicio]]j havas ankaŭ verbajn kaj/aŭ substantivajn uzojn, ekz. "tawa" = "al" aŭ "iri". === Pronomoj === La bazaj ununombraj pronomoj estas "mi, sina, ona, ni" = "mi, vi/ci, li/ŝi/ĝi, (ĉi) tiu/tio". Aliajn pronomojn oni formas per almeto de "mute" (= pluraj, multaj), do "mi mute" = "ni", ktp. La vorto "jan" (= homo, ulo) ankaŭ povas roli kiel nedifina pronomo kia la esperanta "oni", kaj "ijo" (aĵo) kiel la esperanta "io". Se la pronomo ''mi'' aŭ ''sina'' estas uzata kiel subjekto de la frazo, tiam la partiklo ''li'' ne estas uzata, por disigi la subjekton de la predikato. === Vortostoko === [[Dosiero:Tokipona_vortdeveno.PNG|eta|dekstra|300ra|Origino de ĉiu el 118 bazaj vortoj de tokipono, laŭ datenoj el [http://www.tokipona.org/etym.html la oficiala tokipona etimologio]<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.tokipona.org/etym.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2006-02-19 |arkivurl=https://archive.is/20130112110215/http://web.archive.org/web/20070927173719/http://www.tokipona.org/etym.html |arkivdato=2013-01-12 }}</ref> (klaku sur la bildo por klarigoj).]] Toki Pona kontentiĝas kun baza vortostoko de nur 123 vortoj<ref name="vortoj">Sonja Lang (2014: 124–135). Vidu ankaŭ [http://tokipona.net/tp/janpije/dictionary.php ''Toki Pona Dictionary''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20200320191326/http://tokipona.net/tp/janpije/dictionary.php |date=2020-03-20 }} por vortolisto, legita la {{daton|2022-03-24}}.</ref>. Tiuj vortoj estas krome grandparte tre mallongaj, kaj la vortoj ĝenerale devenas el * la [[Angla lingvo|angla]], * [[Tokpisino]], * la [[finna lingvo|finna]], * la [[Kartvela lingvo|kartvela]], * la [[Nederlanda lingvo|nederlanda]], * la [[Akadia franca lingvo|akadia franca]], * [[Esperanto]], * la [[Kroata lingvo|kroata]], * la [[Ĉina lingvo|ĉina]] (la [[Normĉina lingvo|normĉina]] kaj la [[Kantona lingvo|kantona]]). En Tokipono estas uzataj multaj kunmetitaj sintagmoj, ĉar veraj kunmetaĵoj ne ekzistas. * ''kili suwi jelo'' "banano" (laŭvorte: frukto dolĉa flava, do "flava dolĉa frukto", [[Angla lingvo|angle]]: sweet yellow fruit)<ref name="theglobeandmail" /> * ''pan pi sike mama waso'' "vaflo" (laŭvorte: grajna produkto, de, cirklo, patrina, birdo, do "ovoflano", [[Angla lingvo|angle]] cereal-grain-product of bird maternal round-things)<ref name="theglobeandmail" /> ==== Korpopartoj ==== [[Dosiero:BodyTokiPona.jpg|eta|Nomoj de korpopartoj konsistigas grandan parton de la tokipona vortaro, sed ili samtempe ofte uziĝas ankaŭ metafore.]] La vortoj por korpopartoj estas (Atentu, ke la vortoj sen notoj staras en ĉiuj fontoj.): * lawa (kapo) ** anpa lawa (kolo)<ref name="kurs-de" /><ref name="oficiala">[http://en.tokipona.org/wiki/Body Listo en la oficiala paĝaro] {{Webarchiv|url=https://archive.is/20130113075309/http://en.tokipona.org/wiki/Body |date=2013-01-13 }} {{ref-en}}</ref> ** linja (hararo), ankaŭ linja lawa<ref name="kurs-de" /><ref name="oficiala" /><ref name="kurs-en" /> ** nena (nazo), ankaŭ nena kon<ref name="kurs-de">[https://github.com/jan-Lope/Toki_Pona_Lektionen_Deutsch/raw/gh-pages/toki-pona-lessons_de.pdf Kurso pri Tokipono], paĝo 41 {{ref-de}}</ref><ref name="kurs-en">[https://files.pbworks.com/download/8idFHN5gZj/aiki/1595294/tp%20in%2076%20lessons%20English.pdf?ld=1 Bildigita kurso pri Tokipono], paĝoj 19-20 {{ref-en}}</ref>, nena lawa<ref name="oficiala" /> ** uta (buŝo) *** ijo uta walo (dentoj)<ref name="kurs-de" />, ankaŭ walo uta<ref name="oficiala" /> *** palisa uta (lango)<ref name="oficiala" /> ** oko (okulo) *** linja lili oko (brovo, okulharoj)<ref name="oficiala" /> ** kute (orelo), ankaŭ nena kute<ref name="kurs-de" /><ref name="kurs-en" />, lupa kute<ref name="oficiala" /> ** anpa pi sinpin lawa (mentono)<ref name="oficiala" /> * luka (mano, brako) ** palisa luka (fingro)<ref name="oficiala" /> * insa (ventro) * noka (piedo, kruro) ** palisa lili noka (piedfingro)<ref name="oficiala" /> * poka (kokso)<ref name="kurs-de" /> * sinpin (brusto, abdomeno, ventro, vizaĝo)<ref name="kurs-de" /><ref name="kurs-en" /> ** linja sinpin (barbo)<ref name="oficiala" /> ** nena sike meli (mamo)<ref name="kurs-de" /><ref name="kurs-en" /> * monsi (postaĵo)<ref name="kurs-de" /><ref name="kurs-en" /> * selo (haŭto)<ref name="kurs-de" /><ref name="kurs-en" /> Troveblas listo en la germanlingva kurso.<ref name="kurs-de" /> Ankaŭ ekzistas bildigita kurso en la angla.<ref name="kurs-en" /> {{-}} ==== Koloroj ==== [[Dosiero:Tokipona koloroj.png|eta|Esprimoj por koloroj en Tokipono]] La lingvo distingas radikvorte nur 5 kolorojn: „walo“ (blanka; hela), „pimeja“ (nigra; malhela), „loje“ (ruĝa), „laso“ (blua, verda), „jelo“ (flava). Aliajn kolorojn oni povas esprimi per kunmetaj sintagmoj (ne ekzistas kunmetaj vortoj), ekz. "laso jelo" = „flavblua, verda“.<ref>[http://en.tokipona.org/wiki/Colour_words Artikolo pri la koloroj en la oficiala paĝo] {{Webarchiv|url=https://archive.is/20130728170013/http://en.tokipona.org/wiki/Colour_words |date=2013-07-28 }} {{ref-en}}</ref> Por nomigi dukoloran aĵon, ni uzas la vortojn „en“ kaj „pi“. * „len pi loje en laso“ = „vestaĵo en ruĝa kaj blua“ („loje laso“ signifas „violkolora“!) Laŭ la oficiala vortaro eblas kombinoj, kiel ekz.: * „laso loje“<ref>Vortaro, paĝo 261, angle "purple"</ref>, „loje laso“<ref>Vortaro, paĝo 271, angle "purple"</ref> = „purpura“ * „loje jelo“ = „oranĝa“<ref>Vortaro, paĝo 271, angle "orange"</ref> * „loje walo“ = "rozkolora"<ref>Vortaro, paĝo 271, angle "pink"</ref> * „pimeja walo“ = „griza“<ref>Vortaro, paĝo 328, angle "grey".</ref> Por distingi inter "blua" kaj "verda" eblas aldoni priskriban vorton, ekze.: * „laso kasi“ = „verda“<ref>Vortaro, paĝo 261, angle "green"</ref> * „laso telo“ = „blua“<ref>Vortaro, paĝo 261, angle "blue"</ref> {{-}} ==== Numeraloj ==== Tokipono havas nur kvin bazajn numeralojn, kiuj ĉiam staras post la koncerna substantivo. Jen:<ref>[http://en.tokipona.org/wiki/Numbers Listo de bazaj numeraloj sur la oficiala paĝaro] {{Webarchiv|url=https://archive.ph/20120529004113/http://en.tokipona.org/wiki/Numbers |date=2012-05-29 }} {{ref-en}}</ref> * ''ala'' "nul, ne-" * ''wan'' "unu" * ''tu'' "du" ** ''sike tu'' "du pilkoj" * ''mute'' "kelkaj, multaj" ** ''mi mute'' "ni, al ni" * ''ale'' "ĉio<!--, infinite, also any overwhelmingly large number-->, ĉiuj" Homoj, kiuj volas esprimiĝi pli detale, povas ankaŭ uzi pliajn vortojn, kiel ekz. ''luka'' "mano", kiel numeralojn.<ref name="advenced-numbers">[http://en.tokipona.org/wiki/Advanced_numbers Listo de aldonaj numeraloj] {{Webarchiv|url=https://archive.is/20130113092610/http://en.tokipona.org/wiki/Advanced_numbers |date=2013-01-13 }} {{ref-en}}</ref> Krome oni povas uzi kunmetitajn sintagmojn por tio, ekz. * ''tu tu'' "kvar" * ''luka wan'' "ses" * ''luka tu'' "sep" * ''luka luka'' "dek" * ''luka luka wan'' "dek unu". Krome en ĉi tiu skemo ''mute'' signifas 20 kaj ''ale'' 100. Ekz. * ''mute mute luka'' "45" * ''ale ale wan'' "201". Por formi ordajn numeralojn, la vorto ''nanpa'' estas uzata. * ''jan pi nanpa wan'' "unua persono". * ''meli mi pi nanpa wan li jo e luka suli.'' "Mia unua amikino havis grandajn manojn." ==== Novaj vortoj ==== Novaj vortoj estas ankoraŭ malmultaj: ''pan'' "grajno, grajna produkto (tritiko, rizo, sekalo)" ({{lang-en|cereal-grain product (wheat, rice, corn)}}).<ref name="theglobeandmail" /> Por "merkato" aŭ "bazaro" nun povas esti uzata ''esun'', kiu venas el la Akana lingvo, de la vorto ''edwamu'' [{{IPA|edʒum}}] 'sur merkato', el ''dwa'' [{{IPA|dʒwa}}] 'merkato'. Pliaj novaj vortoj troveblas en la oficiala vortaro ''{{lang|en|Toki Pona Dictionary}}'', sur la paĝoj 22 kaj 24. ==== Malnoviĝintaj vortoj ==== Kelkaj vortoj, kiuj aperis en malnovaj tekstoj, nun estas malnoviĝintaj.<ref>[http://bknight0.myweb.uga.edu/toki/about/oldword.html Listo de malnoviĝintaj vortoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100419212634/http://bknight0.myweb.uga.edu/toki/about/oldword.html |date=2010-04-19 }} {{ref-en}}</ref> La vorto ''iki'' (nun ''ona'' "li, ŝi, ĝi, ili") estis tro simila al alia vorto, nome ''ike'' "malbona, malica". La tri vortoj ''leko'' ("bloko, ŝtuparo"), ''kan'' ("el", nun ''poka''), kaj ''pata'' ("frato, fratino", nun ''jan sama'') estis forigitaj sen nova anstataŭaĵo. ==== Propraj nomoj kaj alilingvaj pruntaĵoj ==== Propraj nomoj kaj aliaj alilingvaj pruntaĵoj estas ĉiam adjektivoj, ne memstaraj vortoj. Ekz. "jan Sonja": laŭvorte, "homo Sonja", "ulo Sonja". [[Dosiero:TokiPonaElopa.jpg|400ra|eta|Nomoj de [[Eŭropo|eŭropaj]] landoj en tokipono.]] {{-}} === Ortografio === Ĉiuj vortoj estas skribataj konsekvence malgrande, eĉ se ili estas je la komenco de frazo. Nur ĉe „neoficialaj vortoj“, kiuj ne ekzistas en la vortostoko de Tokipono, do propraj nomoj de personoj, sed ankaŭ geografiaj kaj fremdlingvaj esprimaj, estas skribataj majuskle. Ankaŭ tiuj ne al la baza vortostoko apartenantaj vortoj estas adaptataj al la sonstrukturo kaj ortografio de Tokipono.<ref>Sonja Lang (2014: 37).</ref> Krome estas ''sitelen pona'' („bonaj/simplaj bildoj“) nomata [[Logografio|logografia]] skribsistemo, kiun la inventintino Sonja Lang nomas „[[Hieroglifa skribo|hieroglifojn]]“,<ref>Sonja Lang (2014: 104–111). Vidu ankaŭ [http://tokipona.net/tp/janpije/hieroglyphs.php ''Toki Pona Hieroglyphs''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20190512134612/http://tokipona.net/tp/janpije/hieroglyphs.php |date=2019-05-12 }} por priskribo de la sistemo kaj [https://sitelen-pona.herokuapp.com/ ''ilo pi sitelen pona''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20220316220010/http://sitelen-pona.herokuapp.com/ |date=2022-03-16 }} por konverta programo.</ref> kaj ''sitelen sitelen'' („bildecaj bildoj“) nomata „nelineara skribsistemo“,<ref>Sonja Lang (2014: 72–78). Kurso troviĝas sur la paĝoj de la inventinto Jonathan Gabel sur [http://www.jonathangabel.com/archive/2012/projects_t47.html jonathangabel.com].</ref> kio memorigas pri la [[Majaa skribo]]. Krome la lingvo povas esti [[Signolingvo|signata]] ankaŭ per sistemo nomata ''toki pona luka'' „mana Tokipono“.<ref>Sonja Lang (2014: 92–103). Vidu ankaŭ [http://tokipona.net/tp/janpije/signlanguage.php ''Toki Pona Sign Language''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20220218120220/http://tokipona.net/tp/janPije/signlanguage.php |date=2022-02-18 }} por priskribo de la sistemo.</ref> ==== Sitelen Pona ==== La vortoj de toki pona kaj simboloj en la skripto ''{{lang|tok|sitelen pona}}: <gallery mode="nolines" heights="60" widths="60" class="skin-invert" style="clear:both;margin:0 auto;max-width:calc(65px * 13 - 1px);"> a - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|a}}</div> akesi - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|akesi}}</div> ala - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|ala}}</div> alasa - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|alasa}}</div> ale - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|ale}} / {{lang|tok|ali}}</div> anpa - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|anpa}}</div> ante - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|ante}}</div> anu - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|anu}}</div> awen - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|awen}}</div> e - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|e}}</div> en - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|en}}</div> esun - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|esun}}</div> ijo - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|ijo}}</div> ike - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|ike}}</div> ilo - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|ilo}}</div> insa - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|insa}}</div> jaki - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|jaki}}</div> jan - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|jan}}</div> jelo - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|jelo}}</div> jo - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|jo}}</div> kala - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|kala}}</div> kalama - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|kalama}}</div> kama - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|kama}}</div> kasi - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|kasi}}</div> ken - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|ken}}</div> kepeken - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|kepeken}}</div> kili - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|kili}}</div> kiwen - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|kiwen}}</div> ko - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|ko}}</div> kon - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|kon}}</div> kule - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|kule}}</div> kulupu - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|kulupu}}</div> kute - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|kute}}</div> la - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|la}}</div> lape - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|lape}}</div> laso - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|laso}}</div> lawa - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|lawa}}</div> len - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|len}}</div> lete - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|lete}}</div> li - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|li}}</div> lili - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|lili}}</div> linja - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|linja}}</div> lipu - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|lipu}}</div> loje - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|loje}}</div> lon - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|lon}}</div> luka - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|luka}}</div> lukin - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|lukin}}</div> lupa - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|lupa}}</div> ma - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|ma}}</div> mama - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|mama}}</div> mani - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|mani}}</div> meli - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|meli}}</div> mi - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|mi}}</div> mije - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|mije}}</div> moku - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|moku}}</div> moli - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|moli}}</div> monsi - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|monsi}}</div> mu - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|mu}}</div> mun - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|mun}}</div> musi - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|musi}}</div> mute - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|mute}}</div> nanpa - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|nanpa}}</div> nasa - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|nasa}}</div> nasin - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|nasin}}</div> nena - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|nena}}</div> ni - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|ni}}</div> nimi - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|nimi}}</div> noka - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|noka}}</div> o - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|o}}</div> olin - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|olin}}</div> ona - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|ona}}</div> open - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|open}}</div> pakala - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|pakala}}</div> pali - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|pali}}</div> palisa - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|palisa}}</div> pan - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|pan}}</div> pana - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|pana}}</div> pi - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|pi}}</div> pilin - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|pilin}}</div> pimeja - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|pimeja}}</div> pini - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|pini}}</div> pipi - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|pipi}}</div> poka - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|poka}}</div> poki - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|poki}}</div> pona - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|pona}}</div> pu - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|pu}}</div> sama - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|sama}}</div> seli - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|seli}}</div> selo - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|selo}}</div> seme - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|seme}}</div> sewi - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|sewi}}</div> sijelo - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|sijelo}}</div> sike - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|sike}}</div> sin - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|sin}}</div> sina - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|sina}}</div> sinpin - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|sinpin}}</div> sitelen - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|sitelen}}</div> sona - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|sona}}</div> soweli - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|soweli}}</div> suli - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|suli}}</div> suno - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|suno}}</div> supa - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|supa}}</div> suwi - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|suwi}}</div> tan - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|tan}}</div> taso - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|taso}}</div> tawa - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|tawa}}</div> telo - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|telo}}</div> tenpo - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|tenpo}}</div> toki - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|toki}}</div> tomo - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|tomo}}</div> tu - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|tu}}</div> unpa - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|unpa}}</div> uta - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|uta}}</div> utala - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|utala}}</div> walo - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|walo}}</div> wan - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|wan}}</div> waso - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|waso}}</div> wawa - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|wawa}}</div> weka - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|weka}}</div> wile - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|wile}}</div> </gallery> <gallery class="center"> Toki Pona - toki.jpg|''toki'' <br/ > (lingvo) Toki Pona - pona.jpg|''pona'' <br/ > (bona) Toki Pona - toki pona.jpg|''toki pona'' <br/ > (bona lingvo) </gallery> <gallery class="center"> Toki Pona - telo.jpg|''telo'' <br/ > (akvo) Toki Pona - lete.jpg|''lete'' <br/ > (malvarma) Toki Pona - telo lete.jpg|''telo lete'' <br/ > (malvarma akvo) </gallery> ==== Sitelen sitelen ==== La vortoj de toki pona kaj simboloj en la skripto ''{{lang|tok|sitelen sitelen}}: <gallery mode="nolines" heights="60" widths="60" class="skin-invert" style="clear:both;margin:0 auto;max-width:calc(65px * 13 - 1px);"> A - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|a}}</div> Akesi - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|akesi}}</div> Ala - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|ala}}</div> Alasa - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|alasa}}</div> Ale - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|ale}} / {{lang|tok|ali}}</div> Anpa - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|anpa}}</div> Ante - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|ante}}</div> anu - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|anu}}</div> awen - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|awen}}</div> e - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|e}}</div> en - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|en}}</div> esun - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|esun}}</div> ijo - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|ijo}}</div> ike - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|ike}}</div> ilo - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|ilo}}</div> insa - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|insa}}</div> jaki - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|jaki}}</div> jan - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|jan}}</div> jelo - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|jelo}}</div> jo - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|jo}}</div> kala - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|kala}}</div> kalama - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|kalama}}</div> kama - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|kama}}</div> kasi - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|kasi}}</div> ken - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|ken}}</div> kepeken - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|kepeken}}</div> kili - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|kili}}</div> kiwen - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|kiwen}}</div> ko - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|ko}}</div> kon - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|kon}}</div> kule - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|kule}}</div> kulupu - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|kulupu}}</div> kute - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|kute}}</div> la - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|la}}</div> lape - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|lape}}</div> laso - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|laso}}</div> lawa - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|lawa}}</div> len - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|len}}</div> lete - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|lete}}</div> li - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|li}}</div> lili - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|lili}}</div> linja - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|linja}}</div> lipu - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|lipu}}</div> loje - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|loje}}</div> lon - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|lon}}</div> luka - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|luka}}</div> lukin - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|lukin}}</div> lupa - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|lupa}}</div> ma - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|ma}}</div> mama - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|mama}}</div> mani - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|mani}}</div> meli - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|meli}}</div> mi - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|mi}}</div> mije - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|mije}}</div> moku - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|moku}}</div> moli - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|moli}}</div> monsi - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|monsi}}</div> mu - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|mu}}</div> mun - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|mun}}</div> musi - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|musi}}</div> mute - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|mute}}</div> nanpa - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|nanpa}}</div> nasa - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|nasa}}</div> nasin - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|nasin}}</div> nena - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|nena}}</div> ni - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|ni}}</div> nimi - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|nimi}}</div> noka - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|noka}}</div> o - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|o}}</div> olin - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|olin}}</div> ona - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|ona}}</div> open - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|open}}</div> pakala - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|pakala}}</div> pali - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|pali}}</div> palisa - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|palisa}}</div> pan - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|pan}}</div> pana - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|pana}}</div> pi - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|pi}}</div> pilin - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|pilin}}</div> pimeja - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|pimeja}}</div> pini - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|pini}}</div> pipi - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|pipi}}</div> poka - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|poka}}</div> poki - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|poki}}</div> pona - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|pona}}</div> pu - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|pu}}</div> sama - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|sama}}</div> seli - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|seli}}</div> selo - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|selo}}</div> seme - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|seme}}</div> sewi - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|sewi}}</div> sijelo - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|sijelo}}</div> sike - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|sike}}</div> sin - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|sin}}</div> sina - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|sina}}</div> sinpin - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|sinpin}}</div> sitelen - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|sitelen}}</div> sona - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|sona}}</div> soweli - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|soweli}}</div> suli - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|suli}}</div> suno - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|suno}}</div> supa - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|supa}}</div> suwi - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|suwi}}</div> tan - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|tan}}</div> taso - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|taso}}</div> tawa - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|tawa}}</div> telo - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|telo}}</div> tenpo - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|tenpo}}</div> toki - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|toki}}</div> tomo - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|tomo}}</div> tu - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|tu}}</div> unpa - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|unpa}}</div> uta - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|uta}}</div> utala - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|utala}}</div> walo - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|walo}}</div> wan - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|wan}}</div> waso - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|waso}}</div> wawa - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|wawa}}</div> weka - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|weka}}</div> wile - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|wile}}</div> </gallery> ==== Sitelen emoji ==== La vortoj de toki pona kaj simboloj en la skripto ''{{lang|tok|sitelen emoji}}: <gallery mode="nolines" heights="60" widths="60" class="skin-invert" style="clear:both;margin:0 auto;max-width:calc(65px * 13 - 1px);"> Noto Emoji v2.034 2757.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|a}}</div> Noto Emoji v2.034 1f40a.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|akesi}}</div> Noto Emoji v2.034 1f645.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|ala}}</div> Emoji u1f3f9.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|alasa}}</div> Noto Emoji v2.034 267e.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|ale}} / {{lang|tok|ali}}</div> Noto Emoji v2.034 2b07.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|anpa}}</div> Emoji u1f500.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|ante}}</div> Yin yang.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|anu}}</div> Emoji u1f531.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|awen}}</div> Emoji u27a1.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|e}}</div> Noto Emoji Pie 2795.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|en}}</div> Emoji u1f6d2.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|esun}}</div> Spirals - Snail Shell.png | <div class="skin-invert">{{lang|tok|ijo}}</div> Fluent Emoji Color 1f44e.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|ike}}</div> Emoji u2699.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|ilo}}</div> Noto Emoji v2.034 1f3af.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|insa}}</div> Poop Emoji.png| <div class="skin-invert">{{lang|tok|jaki}}</div> Noto Emoji v2.034 1f464.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|jan}}</div> Noto Emoji v2.034 1f7e1.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|jelo}}</div> Noto Emoji v2.034 1f45c.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|jo}}</div> Noto Emoji v2.034 1f41f.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|kala}}</div> Noto Emoji v2.034 1f50a.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|kalama}}</div> Noto Emoji v2.034 1f6b6.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|kama}}</div> Noto Emoji Pie 1f334.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|kasi}}</div> Noto Emoji v2.034 1f4aa 1f3fb.svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|ken}}</div> Noto Emoji v2.034 1f527.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|kepeken}}</div> Noto Emoji Pie 1f34e.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|kili}}</div> Noto Emoji v2.034 1f48e.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|kiwen}}</div> Emoji u1f366.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|ko}}</div> Noto Emoji v2.034 1f4a8.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|kon}}</div> Noto Emoji Pie 1f308.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|kule}}</div> Emoji u1f465.svg|<div class="skin-invert">{{lang|tok|kulupu}}</div> Noto Emoji Pie 1f442.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|kute}}</div> Noto Emoji v2.034 23cf.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|la}}</div> Noto Emoji Pie 1f634.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|lape}}</div> Noto Emoji v2.034 1f535.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|laso}}</div> Noto Emoji v2.034 1f636.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|lawa}}</div> Noto Emoji v2.034 1f45a.svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|len}}</div> Noto Emoji Oreo 2744.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|lete}}</div> Emoji u25b6.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|li}}</div> Noto Emoji v2.034 1f401.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|lili}}</div> Noto Emoji v2.034 3030.svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|linja}}</div> Noto Emoji v2.034 1f4c4.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|lipu}}</div> Noto Emoji v2.034 1f339.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|loje}}</div> Noto Emoji v2.034 1f4cc.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|lon}}</div> Noto Emoji v2.034 1f91a 1f3fb.svg|<div class="skin-invert">{{lang|tok|luka}}</div> Noto Emoji v2.034 1f440.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|lukin}}</div> Noto Emoji v2.034 1f573.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|lupa}}</div> Noto Emoji Pie 1f3dd.svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|ma}}</div> Emoji u1f468 200d 1f469 200d 1f467 200d 1f466.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|mama}}</div> Noto Emoji v2.034 1f4b0.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|mani}}</div> Noto Emoji Pie 1f483.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|meli}}</div> Noto Emoji Pie 1f448 1f3fd.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|mi}}</div> Noto Emoji v2.034 1f57a.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|mije}}</div> Noto Emoji Pie 1f37d.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|moku}}</div> Noto Emoji v2.034 1f480.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|moli}}</div> Noto Emoji Oreo 1f479.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|monsi}}</div> Noto Emoji KitKat 1f63a.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|mu}}</div> Noto Emoji Pie 1f319.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|mun}}</div> Emoji u1f603.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|musi}}</div> Noto Emoji Pie 1f450.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|mute}}</div> Noto Emoji v2.034 0023.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|nanpa}}</div> Noto Emoji v2.034 1f300.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|nasa}}</div> Noto Emoji v2.034 1f6e3.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|nasin}}</div> Noto Emoji v2.034 1f3d4.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|nena}}</div> Emoji u1f447.svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|ni}}</div> Noto Emoji Pie 1f5e8.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|nimi}}</div> Noto Emoji v2.034 1f460.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|noka}}</div> Noto Emoji v2.034 1f44b.svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|o}}</div> Noto Emoji v2.034 1f49e.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|olin}}</div> Emoji u261d.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|ona}}</div> Noto Emoji v2.034 1f513.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|open}}</div> Noto Emoji Pie 1f4a5.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|pakala}}</div> Noto Emoji Pie 270a.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|pali}}</div> Noto Emoji v2.034 1f4cf.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|palisa}}</div> Noto Emoji v2.034 1f35e.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|pan}}</div> | <div class="skin-invert">{{lang|tok|pana}}</div> Noto Emoji Pie 1f392.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|pi}}</div> Noto Emoji v2.034 2764.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|pilin}}</div> Noto Emoji v2.034 26ab.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|pimeja}}</div> Noto Emoji v2.034 1f3c1.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|pini}}</div> Noto Emoji Pie 1f41e.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|pipi}}</div> Noto Emoji v2.034 2194.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|poka}}</div> Noto Emoji v2.034 1f4e6.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|poki}}</div> Emoji u1f44d.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|pona}}</div> Noto Emoji v2.034 1f4d6.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|pu}}</div> Noto Emoji v2.034 2696.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|sama}}</div> Noto Emoji Oreo 1f525.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|seli}}</div> Noto Emoji v2.034 1f349.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|selo}}</div> Noto Emoji v2.034 2753.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|seme}}</div> Emoji u2b06.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|sewi}}</div> Noto Emoji v2.034 1f3cb 200d 2640.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|sijelo}}</div> Noto Emoji Pie 2b55.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|sike}}</div> Noto Emoji v2.034 1f381.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|sin}}</div> Noto Emoji Pie 1f449 1f3fe.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|sina}}</div> Noto Emoji v2.034 27a1.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|sinpin}}</div> Stylized Mona Lisa.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|sitelen}}</div> Noto Emoji Pie 1f9e0.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|sona}}</div> Noto Emoji v2.034 1f412.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|soweli}}</div> Noto Emoji Pie 1f418.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|suli}}</div> Noto Emoji v2.034 1f31e.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|suno}}</div> Noto Emoji v2.034 1f6cc.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|supa}}</div> Emoji u1f36d.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|suwi}}</div> Noto Emoji v2.034 21a9.svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|tan}}</div> Noto Emoji v2.034 1f914.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|taso}}</div> Emojione1 21AA.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|tawa}}</div> Noto Emoji v2.034 1f4a7.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|telo}}</div> Noto Emoji Pie 23f0.svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|tenpo}}</div> Noto Emoji v2.034 1f5e3.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|toki}}</div> Noto Emoji v2.034 1f3e0.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|tomo}}</div> Noto Emoji Pie 270c.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|tu}}</div> Noto Emoji Pie 1f346.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|unpa}}</div> Noto Emoji v2.034 1f444.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|uta}}</div> Noto Emoji Oreo 2694.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|utala}}</div> Noto Emoji v2.034 26aa.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|walo}}</div> Noto Emoji Pie 261d.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|wan}}</div> Noto Emoji Pie 1f424.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|waso}}</div> Noto Emoji v2.034 26a1.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|wawa}}</div> Noto Emoji v2.034 1f6eb.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|weka}}</div> Twemoji12 1f4ac.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|wile}}</div> </gallery> === Frazkonstruo === En Tokipono ekzistas kiel en Esperanto la vortospecoj [[substantivo]], [[verbo]], [[adjektivo]], [[adverbo]], [[Konjunkcio (gramatiko)|konjunkcio]] kaj [[prepozicio]]. Por tamen teni la vortostokon malgranda, en Tokipono estas aplikataj la sekvaj reguloj: {| style="float:right; margin: 0em 0em 1em 0.5em; border: 1px solid #AAAAAA; border-collapse:collapse;" cellpadding="3" rules="all" ! bgcolor="#f9f9f9" | Tokipono ! bgcolor="#f9f9f9" | Esperanto |- | mi suli. | Mi estis granda.<br />Mi estas granda.<br />Mi estos granda.<br />Mi estis grava.<br />Mi estas grava.<br />Mi estos grava. |} # Ĉiu vorto havas multajn [[denotacio]]jn. Tiel do signifas la vorto „suli“ ne nur „granda“ aŭ „longa“, sed ankaŭ „grava“. La vorta aŭ [[frazmembro|frazmembra]] pozicio estas per tio ofte decidiga por la korekta signifo de certa vorto. # Per kombino de pluraj vortoj kromaj esprimoj fariĝas superfluaj. Tiel oni esprimas la esprimon „viktimo“, per tio ke oni kombinas la vortojn „jan“ („homo“) kaj „pakala“ („lezita“) al „jan pakala“. La nombro de vortokombinoj estas tiel nature senlima. # Ne ekzistas [[genro (gramatiko)|genro]], [[kazo]] aŭ [[numero]] (kiel kutime en [[izola lingvo|izolaj lingvoj]]). # Krome ne ekzistas [[konjugacio]] aŭ [[deklinacio (gramatiko)|deklinacio]]. # Ekvivalento por la vorto „esti“ entute mankas, kaj per tio ankaŭ ĉiuj tempoformoj. Frazo povas do priskribi la nuntempon, estintecon aŭ futuron (vidu tabelon). Simpla frazo konsistas el subjekto kaj verbo aŭ adjektivo, do ekzemple „mi awen.“ = „Mi atendas.“, sed ankaŭ „Ni atendas.“ Por ke tamen ankaŭ pli komplikaj kaj kompleksaj frazoj estu kompreneblaj por la aŭskultanto aŭ leganto, kvar „helpovortoj“ estas enplektataj en la frazojn. Per tio eblas distingi subjektojn, objektojn, malsamajn verbojn aŭ ankaŭ adjektivojn kaj adverbojn unu de la alia: # ''Pluraj rektaj objektoj:'' „mi moku e kili e telo.“ = „Mi konsumas fruktojn kaj akvon.“ La „e“ ĉi tie montras, ke „kili“ kaj „telo“ ambaŭ estas rektaj objektoj kaj apartenas al la verbo „moku“. # ''Pluraj verboj:'' „waso li lukin li moku.“ = „La birdo rigardas kaj manĝas.“ La „li“ faras ĉe tio klare, ke la du verboj „lukin“ kaj „moku“ rilatas al la sama subjekto „waso“. # ''Kombino de substantivoj kaj adjektivoj:'' „jan pi pona lukin.“ = „Bone aspektanta homo.“ Sen la „pi“ la frazo signifus „rigardanta amiko.“, ĉar „jan pona“ signifas „amiko“ kaj „lukin“ ja sekvas kiel adjektivo. # ''Adverba kunteksto:'' „tenpo ni la mi lape“ „Nun mi dormas“. Je la fino de la adverba kunteksto devas stari la partiklo „la“. Krome la tuto staras antaŭ la subjekto de la frazo. Kune kun la vorto „ken“ ĝi havas la signifon „eble“, ekz. „ken la jan Lisa li moku e suwi.“ = „Eble Lisa manĝis la dolĉaĵon.“ Antaŭ la partiklo „la“ ankaŭ povas stari tuta frazo. Tiam ĝi havas la signifon „se“, ekz. „mi lape la ali li pona.“ = „Se mi dormas, (tiam) ĉio estas bona.“ ## Ankaŭ en la demando pri la aĝo aperas la partiklo „la“: „tenpo pi mute seme la sina sike e suno?“ = (laŭvorte: „Kiel ofte vi ĉirkaŭiris la sunon?“) „Kiom aĝa vi estas?“, „Kiom da jaroj vi havas?“ La respondo estas formata laŭ la sekva skemo: „tenpo mute wan<ref name="advenced-numbers"/> la mi sike e suno.“ = (laŭvorte: „20+1=dudek unu fojon mi ĉirkaŭiris la sunon.“) „Mi havas dudek unu jarojn.“ La vortetoj „e“, „la“, „li“ kaj „pi“ ne havas propran signifon. Ili nur evitu, ke ĉe kompleksaj frazoj okazus miskomprenoj. Ĉar tio estas eksterordinara trajto de la planlingvo Tokipono, la uzado de ĉi tiuj kvar „helpovortoj“ komence bezonas iom da alkutimiĝo. Por la negado estas uzata la partiklo „ala“. # Normale la partiklo „ala“ sekvas la verbon, ekzakte kiel en la Germana la vorto „nicht“. „mi lape ala“ = „Mi ne dormas“. # Ĉe modalaj verboj ĝi sekvas tiun, do kiel en la Germana. „mi wile ala lape.“ = „Mi ne volas dormi.“ # Sed ĝi ankaŭ povas esti uzata kiel subjekto aŭ objekto. Tiam ĝi signifas „nenio“, ekz. „ala li jaki“ „Nenio estas malpura.“ Atentu, ke ĝi ne povas esti kombinata kun la vorto „ijo“. # La partiklo „ala“ ankaŭ estas uzata por varianto de demandoj. „sina jo ala jo e tomo?“ = „Ĉu vi havas domon?“ Ĉe tio la verbo estas duobligata. En pozitiva respondo nur la verbo estas ripetata: „jo“, dum ke en negativa respondo la verbo aperas kun la partiklo „ala“: „jo ala“. Por demandoj kun vera demandovorto estas uzata „seme“. Ĝi povas signifi „kiu“ aŭ „kio“. # Ĝi staras kiel subjekto je la komenco de la frazo. „seme li moku e kili mi?“ = „Kiu manĝis mian frukton?“ # Ĝi staras kiel objekto post la partiklo „e“ aŭ post la verbo. „sina lukin e seme?„ = „Kion vi rigardas?“ # Post la vorto „lon“ ĝi signifas „kie?“. „pipi lon seme?“ = „Kie estas la skarabo?“ # Post la vorto „tan“ ĝi signifas „de kie?“ aŭ „kial?“. „sina moku e suwi tan seme?„ = „Kial vi manĝis la dolĉaĵon?“ # Por demandi laŭ persono, la vorto „jan“ staras antaŭ „seme“. La tuto staras kiel subjekto antaŭe. „jan seme moku e suwi?“ = „Kiu manĝas la dolĉaĵon?“ La tuto staras kiel objekto post la verbo. „sina lukin e jan seme?“ = „Kiun vi vidas?“ # Post aliaj substantivoj ĝi signifas „kiu?“. „ma seme li pona tawa sina?“ = „Kiujn landojn vi ŝatas?“ „sina kama tan ma seme?“ = „El kiu lando vi venis?“ ==== Babela turo ==== *ma tomo Pape :"''Babela turo''" *jan ali li kepeken e toki sama. :"''Sur la tuta tero estis unu lingvo kaj unu parolmaniero.''" <gallery class="center"> jan - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg|''jan'' <br/ > (homoj) ale - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg|''ale''<br/ > (tuta) li - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg|''li''<br/ > (-) kepeken - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg|''kepeken''<br/ > (uzi) e - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg|''e''<br/ > (-) toki - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg|''toki''<br/ > (lingvo) sama - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg|''sama''<br/ > (sama) </gallery> == Parolantaro == Jam de pluraj jaroj ekzistas komunumo de parolantoj (pli precize, ĉefe legantoj kaj skribantoj) en IRC-babilejo kaj retpoŝta listo ĉe Yahoo Groups. Estas dekoj da homoj kiuj povas legi kaj skribi tokipone, sed ne estas certe, kiom el ili povas flue paroli ĝin. La literaturo de Tokipono aktuale konsistas el [[proverbo]]j, partoj de [[religio|religiaj]] tekstoj, [[poezio|poemoj]], kaj kelkaj [[novelo]]j. Ekzistas Rusia porinfana animacia filmserio kun lingvo kun kelkaj Tokiponaj vortoj (la neanglaj estas "pakala" kaj "suno"). == Renkontiĝoj == Ekde la [[26-a de septembro|26-a]] ĝis la [[28-a de septembro]] [[2015]] okazis en [[Brno]] ([[Ĉeĥio|Ĉehio]]) tokipona renkontiĝo [https://wikipesija.org/wiki/kama_kulupu_Etoso EToSo] (Eŭropa Tokipona Studado, tokipone: kama sona pi toki pona lon ma Elopa).<ref>{{Citaĵo el la reto | url = http://tokipona.info/Renkonti%C4%9Doj | titolo = Renkontiĝoj | alirdato = 2015-11-26 | jaro = c2013 | verko = tokipona.info | eldoninto = E@I | arkivurl = https://web.archive.org/web/20151005184148/http://www.tokipona.info/Renkonti%c4%9doj | arkivdato = 2015-10-05 }}</ref> La organizantoj kaj kreintoj de la ideo estis [[Elena Ĥusanova]] kaj [[Václav Zouzalík]]. Ĝin partoprenis 8 homoj de [[Slovakio]], [[Rusio]], [[Ĉeĥio]], [[Germanio]] kaj [[Nederlando]]. Dum la renkontiĝo okazis [[Skype|skajp]]-prelego de [[Sonja Lang]], ekskurso tra la urbo, prelego kaj lingvaj ludoj. == Lernado == Por la lernado de Tokipono ekzistas [[Esperanto|Esperanta]] lernlibro "toki pona en 76 ilustritaj lecionoj". En [[2004]] [[Eliazar Parra Cárdenas]] faris la lernolibron en la [[hispana]] kaj post 9 jaroj [[Marek Blahuš]] tradukis ĝin en Esperanton kaj la organizo [[E@I]] eldonis ĝin ĉe la eldonejo [[Espero]].<ref>{{Citaĵo el la reto | url = http://tokipona.info/PriLaLibro | titolo = Pri la libro | alirdato = 2015-11-26 | jaro = c2013 | verko = tokipona.info | eldoninto = E@I | arkivurl = https://web.archive.org/web/20151005172528/http://www.tokipona.info/PriLaLibro | arkivdato = 2015-10-05 }}</ref> La retejo [[Tokipona.info]] enhavas ĉiujn 76 lecionojn el tiu libro kun aldonaĵoj, kiuj en la libro ne povis esti aldonitaj. == Lingva kodo == Tokipono oficiale havas la [[Lingva kodo|lingvan kodon]] <code>tok</code> (laŭ la normo [[ISO 639-3]]) ekde la 20-a de januaro [[2022]].<ref>{{citaĵo el la reto |url= https://iso639-3.sil.org/code/tok |titolo= 639 Identifier Documentation: tok |alirdato= 2022-01-31 |lingvo= en}}</ref> Estis entute tri proponoj por nova kodo inter 2007 kaj 2021, el kiuj nur la lasta estis sukcesa. La unua propono por nova kodo en ISO 639-3 estas sendita en majo de 2007 de [[Markos Malke Kramer]], subtenita de [[Joop Kiefte]], Helmut Voigt kaj [[Marek Blahuš]]. La propono malakceptiĝis kun komento, ke estis tro frue por povi determini, ĉu Tokipono havos longedaŭran influon al la tutmonda lingvaro aŭ estos fine nur mallongedaŭra kuriozaĵo.<ref>{{citaĵo el la reto |url= https://iso639-3.sil.org/request/2007-011 |titolo= Change Request Documentation: 2007-011 |alirdato= 2022-01-31 |lingvo= en}}</ref> En aŭgusto de 2017 estis nova propono initiatita de [[Joop Kiefte]] kaj [[Chuck Smith]] (kiu reprezentis [[Amikumu]]), kaj sendita de [[Michael Everson]]. La propono malakceptiĝis kun komento, ke Tokipono ne plenumis la novajn kriteriojn por "plena" lingvo, ĉar ĝi ne estis uzata en sufiĉe multaj diversaj kampoj, kaj ĝia komunumo ne enhavis parolantojn de ĉiuj aĝoj.<ref>{{citaĵo el la reto |url= https://iso639-3.sil.org/request/2017-035 |titolo= Change Request Documentation: 2017-035 |alirdato= 2022-01-31 |lingvo= en}}</ref> En aŭgusto de 2021 estis tria propono sendita de [[Spencer van der Meulen]] reage al mesaĝo de la administra aŭtoritato de ISO 639-3, kiu invitis novan proponon pro ŝanĝo de la normoj rilate al akceptado de kodoj por planlingvoj. La propono ricevis publikan subtenon de pli ol 40 tokiponistoj.<ref>{{citaĵo el la reto |url= https://iso639-3.sil.org/request/2021-043 |titolo= Change Request Documentation: 2021-043 |alirdato= 2022-01-31 |lingvo= en}}</ref> Ĉi tiu propono akceptiĝis la 20-an de januaro 2022, kun publika anonco je la 28-a de januaro.<ref>{{citaĵo el la reto |url= https://iso639-3.sil.org/about/news/2021-decisions-changes-posted |titolo= 2021 Decisions on Changes Posted |alirdato= 2022-01-31 |lingvo= en}}</ref> Oficiala rekono en ISO 639-3 estis longedaŭra revo en granda parto de la tokipona komunumo. En la kelkaj jaroj antaŭ akceptiĝo de la kodo estis pluraj projektoj en la tokipona komunumo, kiun oni iniciatis parte por helpi sukcesigi estontan ISO-kodan proponon. Unu tia projekto estas la ĉiumontata revueto ''[[lipu tenpo]]'', kiu havas oficiale registritan [[ISSN]]-numeron. == Specimenoj == {| style="float:right; margin: 0em 0em 1em 0.5em; border: 1px solid #AAAAAA; border-collapse:collapse;" cellpadding="3" rules="all" ! bgcolor="#f9f9f9" | numeroj ! bgcolor="#f9f9f9" | en Tokipono |- | 0 || ala |- | 1 || wan |- | 2 || tu |- | 3 || tu wan |- | 4 || tu tu |- | 5 || luka |- | 6 || luka wan |- | 7 || luka tu |- | 8 || luka tu wan |- | 9 || luka tu tu |- | 10 || luka luka |} La poemo ''[[Ho, mia kor']]'' tradukita al Tokipono, eldonita en ''[[Tokipono: La lingvo de bono]]'': <!-- permesilo de ĉi tiu poemo: CC0 1.0 Universala --> <blockquote lang="tok"><poem> ''a, pilin mi o tawa wawa ala,'' ''o awen insa a lon sijelo!'' ''tan ni la lawa mi li lawa ala,'' ''a, pilin o!'' ''a, pilin mi o! pali suli ni li'' ''ken ala ken e ni: mi kama jo'' ''e wile suli mi? o tawa lili,'' ''a, pilin o!'' </poem></blockquote> La [[Patro Nia]]: <blockquote lang="tok"><poem> ''mama pi mi mute o,'' ''sina lon sewi kon.'' ''nimi sina li sewi.'' ''ma sina o kama.'' ''jan o pali e wile sina lon sewi kon en lon ma.'' ''o pana e moku pi tenpo suno ni tawa mi mute.'' ''o weka e pali ike mi. sama la mi weka e pali ike pi jan ante.'' ''o lawa ala e mi tawa ike.'' ''o lawa e mi tan ike.'' ''tenpo ali la sina jo e ma e wawa e pona.'' ''ni li nasin.'' </poem></blockquote> == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Literaturo == * [[Sonja Lang|Lang, Sonja]]. ''Toki Pona. The Language of Good''. 134 p.&nbsp;2014, ISBN 0978292308. * [[Sonja Lang|Lang, Sonja]]. ''Toki Pona. La langue du bien''. 139 p.&nbsp;2016, ISBN 978-0-9782923-5-5 * [[Sonja Lang|Lang, Sonja]]. ''Tokipono. La lingvo de bono''. 149 p.&nbsp;2022, ISBN 978-94-6437-609-8 * [[Eliazar Parra Cárdenas|Parra Cárdenas, Eliazar]] [trad. Marek Blahuš]. ''toki pona en 76 ilustritaj lecionoj''. [[Partizánske]] : [[Espero]] por [[E@I]], [[2013]]. 108 p. ISBN 978-80-89366-20-0. * Sonja Lang: ''Toki Pona Dictionary''. 401 p. [[2021]]. ISBN 978-0-9782923-6-2. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|ReVo=tokipon}} * [http://www.tokipona.net/ Hejmpaĝo por Tokipono] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20260512195201/https://tokipona.net/ |date=2026-05-12 }} {{ref-en}} * [http://www.tokipona.info/ Toki pona en 76 ilustritaj lecionoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210209215148/https://tokipona.info/ |date=2021-02-09 }} {{ref-eo}} * [https://wikipesija.org/wiki/lipu_open Wikipesija] * [[:wikibooks:eo:Tokipono|Kurso en la esperanta vikilibraro]] * [[:wikibooks:eo:Tokipono/Vortaro|Vortolisto en la esperanta vikilibraro]] * [http://jimhenry.conlang.org/conlang/tokipona/lecionoj/lecionoj.htm Lecionoj de Tokipono en Esperanto] * [http://www.lingvisto.org/tokipona/index.html Pri Tokipono en la rusa] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20200627233748/http://lingvisto.org/tokipona/index.html |date=2020-06-27 }} * [http://rowa.giso.de/languages/toki-pona/ Bazaj lecionoj en la germana] {{Webarchiv|url=https://archive.is/20130613223448/http://rowa.giso.de/languages/toki-pona/ |date=2013-06-13 }} (kaj informo en la angla kaj Esperanto) * [http://tokipona.alinome.net/que.es.html Informoj pri Tokipono en la hispana] * [http://vicerveza.homeunix.net/~viric/tokipona/ Kurso de Tokipono en la kataluna]{{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130429151553/http://vicerveza.homeunix.net/~viric/tokipona/ |date=2013-04-29 }} {{ref-ca}} * [http://www.freewebs.com/silverwings_88/ tomo pi jan Ke] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130515064055/http://www.freewebs.com/silverwings_88/ |date=2013-05-15 }} estas paĝeto persona sole en la tokipona. * [http://upload.tokipona.org/en/2/2a/Globe_and_Mail-Canadian_has_people_talking_about_lingo_she_created.jpg Artikolo en Globe and Mail] {{Webarchiv|url=https://archive.is/20130416025927/http://upload.tokipona.org/en/2/2a/Globe_and_Mail-Canadian_has_people_talking_about_lingo_she_created.jpg |date=2013-04-16 }} {{ref-en}} {{Planlingvoj}} [[Kategorio:Planlingvoj]] [[Kategorio:Taoismo]] [[Kategorio:Lingvoj laŭ alfabeto]] [[Kategorio:Konstruitaj lingvoj]] [[Kategorio:Tokipono| ]] [[Kategorio:Aperis en 2001]] lirho56ezwscruq0ml6wott9euzlpim 0 4294 9494640 9460611 2026-10-17T06:01:32Z Sj1mor 12103 9494640 wikitext text/x-wiki {{Tiu-ĉi artikolo|temas pri la mondvasta organizaĵo Unuiĝintaj Nacioj. La mallongigoj “UN” kaj “UNO” havas ankaŭ aliajn signifojn, vidu artikolojn [[UN]] kaj [[UNO (apartigilo)]].}} <!--[[Dosiero:United Nations HQ banner.jpg|775px|center]]--> {{Informkesto organizaĵo |priskribo de bildo= |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P159|qualifier=P625|parameter=latitude}}<!--ĉikaze koordinatoj de la ĉefa sidejo--> |longitudo ={{#invoke:Wikidata|claim|P159|qualifier=P625|parameter=longitude}} |regiono-ISO = US-NY |situo sur mapo = Novjorko |zomo = 13 }} {| class="infobox toccolours" border="0" cellpadding="4" style="float:right; margin: 0 0 1em 1em; border-collapse: collapse; font-size: 95%; width: 250px;" |+ style="font-size: larger; margin-left: inherit;"|'''Unuiĝintaj Nacioj''' |- style="text-align: center;" colspan="2" | colspan="2" |'''United Nations Organization''' (angle)<br />'''الأمم المتحدة''' (arabe)<br />'''Organisation des Nations Unies''' (france)<br />'''Organización de las Naciones Unidas''' (hispane)<br />'''Организация Объединённых Наций''' (ruse)<br />'''联合国''' (ĉine) |- |[[Dosiero:Flago-de-la-Unuiĝintaj-Nacioj.svg|150ra]]<br /><center>[[Flago de Unuiĝintaj Nacioj]] |[[Dosiero:UN emblem blue.svg|100ra]]<br /><center>[[Flago de Unuiĝintaj Nacioj#Emblemo|Emblemo de la Unuiĝintaj Nacioj]] |- | colspan="2" | [[Dosiero:United Nations (Member States and Territories).svg|250ra|[[Membrajn ŝtatoj de Unuiĝintaj Nacioj|Membraj ŝtatoj de Unuiĝintaj Nacioj]]]]<br /> |- | Oficialaj lingvoj (6) | [[Angla lingvo|Angla]], [[Franca lingvo|franca]], [[Hispana lingvo|hispana]], [[Rusa lingvo|rusa]], [[Ĉina lingvo|ĉina]], [[Araba lingvo|araba]] |- | [[Sekretariejo de Unuiĝintaj Nacioj|Ĝenerala Sekretario]] |[[António Guterres]] |- | Fondiĝo | [[24-a de oktobro]] [[1945]] en [[Sanfrancisko]]. |- | Ĉefsidejo | [[Novjorko]] |- | [[Membroŝtatoj de Unuiĝintaj Nacioj|Membraj ŝtatoj]] | 193 |- | Oficiala retpaĝo | [http://www.un.org/ www.un.org] |- | colspan="2" style="font-size:smaller;" | Aliaj oficialaj nomoj: * 국제연합 * 国際連合 * Persatuan Bangsa-Bangsa * Katatágan ng mga Nagkakaisang Bansa * Organisation des Nations Unies * Organización de las Naciones Unidas * Ühendatud Rahvaste Organisatsioon * Egyesült Nemzetek Szervezete * Vereinte Nationen * Organizzazione delle Nazioni Unite * Organização das Nações Unidas * Yhdistyneet Kansakunnat * Organizacja Narodów Zjednoczonych * Организация Объединённых Наций * 联合国 * الأمم المتحدة |} '''Unuiĝintaj Nacioj''' ('''UN''', foje ankaŭ malprave nomita '''Unuiĝinta Naciaro''') estas la ĉefa [[internacia organizaĵo]] de la mondo kaj pro tio samtempe nelimigite agnoskata subjekto de [[popoljuro]]. Fondite en [[1945]] post la dolorega [[Dua Mondmilito]], anstataŭigante la [[Ligo de Nacioj|Ligon de Nacioj]], la UN celas [[paco|pace]] decidi disputojn inter nacioj, provizi bazajn [[homaj rajtoj|homajn rajtojn]] por ĉiu, kaj ĝenerale plibonigi la [[Vivkvalito|kvaliton de vivo]] en la mondo deklarinte kaj plenumante la [[Ĉarto de la Unuiĝintaj Nacioj|Ĉarton de la Unuiĝintaj Nacioj]]. UN nun havas 193 [[membra ŝtato|membrajn ŝtatojn]], t.e. preskaŭ ĉiuj landoj de la mondo. == Strukturo == === Ĉefaj institucioj === [[Dosiero:The_United_Nations_Secretariat_Building.jpg|eta|250ra|dekstra|Stabejo de la UN en [[Novjorko]].]] Jen listo de la ĉefaj fakoj de UN: * En la ''[[Ĝenerala Asembleo de Unuiĝintaj Nacioj|Ĝenerala Asembleo]]'', ĉiu membroŝtato de la UN reprezentiĝas. Ĉi tie, ĉiu ŝtato havas egalan povon de voĉdonado. Tamen, rezolucioj de la Asembleo estas ne leĝoj, sed nur rekomendoj nedevigaj. * La ''[[Konsilio de Sekureco|Sekureca Konsilio]]'' estas pli pova fako: ĝiaj [[Rezolucio de la Unuiĝintaj Nacioj|rezolucioj]] pezas kiel internacia leĝo, kaj povas rajtigi, se necese, perforton por obeigi danĝerajn ŝtatojn kaj konservi la pacon en la mondo. Ĝia anaro spegulas la venkintaron de la [[Dua Mondmilito]]: [[Britio]], [[Ĉinio]], [[Francio]], [[Rusio]], kaj [[Usono]] reprezentiĝas daŭre, kaj ĉiu el tiuj kvin povas unusole vetoi ajnan rezolucion. La tuta anaro nombriĝas 15; la aliajn membrojn elektas la Ĝenerala Asembleo je ĉiu dua jaro. * La ''[[Ĝenerala Sekretario de la Unuiĝintaj Nacioj]]'' (angle ''United Nations Secretary-General'', mallonge UNSG, arabe أمين عام الأمم المتحدة, ĉine 联合国秘书长, france ''Secrétaire général des Nations unies'', hispane ''Secretario General de Naciones Unidas'' kaj ruse Генеральный секретарь ООН) estas la gvidanto de la Sekretariejo de la Unuiĝintaj Nacioj, unu el la plej gravaj organoj de la Unuiĝintaj Nacioj. * La ''[[Ekonomia kaj Socia Konsilio de UN|Ekonomia kaj Socia Konsilio]]'' celas plibonigi la staton de homaj rajtoj, ktp. Ĝia anaro nombriĝas 54. * La ''[[Konsilio de Kuratorado|Kuratoreca Konsilio]]'' celis gvidi la multajn koloniojn kaj dependajn teritoriojn de la postmilita mondo al paca sendependiĝo. Ĉi tiu konsilio provizore ĉesis operacii en [[1994]] post la sendependiĝo de la fina UN-kuratorita lando, [[Palaŭo]]. * La ''[[Internacia Kortumo]]'' celas decidi disputojn inter ŝtatoj. * La ''[[Sekretariejo de Unuiĝintaj Nacioj|Sekretariejo]]'' estas la burokrataro de la UN, kies anoj regas la ĉiutagan funkciadon de la organizaĵo kaj ĝiajn projektojn. La estro de la Sekretariejo estas la ''Ĝenerala Sekretario'', nuntempe (2019), s-ro [[Antonio Guterres]]. === Ĝeneralaj Sekretarioj de UN === {| class="wikitable" |- ! Ofica tempo !! Ĝenerala Sekretario !! Lando |- | 1945-1946 || [[Gladwyn Jebb]] (komisia) || [[Anglujo]] |- | 1946-1953 || [[Trygve Lie]] || [[Norvegujo]] |- | 1953-1961 || [[Dag Hammarskjöld]] || [[Svedujo]] |- | 1961-1971 || [[U Thant]] || [[Birmo]] |- | 1972-1981 || [[Kurt Waldheim]] || [[Aŭstrio]] |- | 1982-1991 || [[Javier Pérez de Cuéllar]] || [[Peruo]] |- | 1992-1997 || [[Boutros Boutros Ghali]] || [[Egiptio]] |- | 1997-2006 || [[Kofi Annan]] || [[Ganao]] |- | 2007-2016 || [[Ban Ki-moon]] || [[Sud-Koreio]] |- | 2017-nun || [[Antonio Guterres]] || [[Portugalio]] |} == Historio == === Antaŭhistorio === {{Ĉefartikolo|Ligo de Nacioj}} En la jaro 1920 la ''[[Traktato de Versailles]]'', fininte la [[Unua mondmilito|Unuan Mondmiliton]], starigis ankaŭ novan internacian organizaĵon, la ''[[Ligo de Nacioj|Ligon de Nacioj]]'', forumo por la paca decido de disputoj inter nacioj. Ĝia sidejo estis en [[Ĝenevo]], [[Svislando]]. Dum 1920 kaj 1933, la Ligo ''fiaskis'' sen vera povo, eĉ sen la partoprenado de kelkaj potencaj nacioj. Ironie, unu el la mankantoj ekde la komenco estis [[Usono]], kies regnestro [[Woodrow Wilson]] unue proponis la Ligon, sed kiu neniam membriĝis pro internaj politikaj luktoj. En 1933 la tiame militcelaj [[Germanio]] kaj [[Japanio]] eksiĝis el la Ligo por pli libere sekvi sian ekspansiemon. De 1933 ĝis 1945 la senpova Ligo ne sukcesis malebligi militon, kaj la ''[[Dua Mondmilito]]'' furiozis tra [[Azio]], [[Eŭropo]], norda [[Afriko]], kaj [[Pacifiko]]. Dum la milito okazis nombraj konferencoj en kiuj la estroj de la [[Aliancanoj]] planis la postmilitajn statojn de la diversaj mondoregionoj kaj ankaŭ la establon de sistemo por garantii la pacon. La [[Konferenco de Dumbarton Oaks]] aŭ, pli formale, la ''Negocado pri Internacia Paco kaj Sekurecorganizado de Vaŝingtono'' estis internacia konferenco en kiu Unuiĝintaj Nacioj estis formulitaj kaj negocitaj inter internaciaj estroj. La konferenco okazis en Dumbarton Oaks, [[Vaŝingtono]], [[Usono]], jam el 21a de aŭgusto al 7a de oktobro [[1944]]. === Postmilita tempo (ekde 1945) === ==== Estiĝo de UN ==== La [[Konferenco pri Internacia Organizado de Unuiĝintaj Nacioj]] (UNCIO laŭ anglalingva nomo, KIOUN en Esperanto), ofte konata kiel [[Konferenco de San-Francisko]], estis kunveno de delegitoj el la 50 ŝtatoj de [[Aliancanoj]], kiu okazis el la 25a de aprilo al la 26a de junio 1945 en [[San-Francisko]], [[Kalifornio]], [[Usono]]. Dum tiu kunveno, la delegitoj reviziis kaj reverkis la interkonsentojn de Dumbarton Oaks fare dum la antaŭa jaro. La kunveno rezultis en la kreo de la Ĉarto de la Unuiĝintaj Nacioj, La [[24an de oktobro]] [[1945]] la Unuiĝintaj Nacioj ekestis per la ekvalido de la [[Ĉarto de la Unuiĝintaj Nacioj|Ĉarto]] de UN, t.e. la “konstitucio” de la organizaĵo. Ĝi jam estis subskribita la 26an de junio samjare en la teatra salonego de la ''Veterans War Memorial Building'' en San Francisko. En tiu konferenco, Pollando ne partoprenis kaj subskribis poste. La ĉarto estas tempe nelimigita popoljura traktato kaj estis nur ŝanĝita ĉe kvar artikoloj, nome al artikoloj 23, 27, 61 kaj 109. Ĝi konsistas el preamblo kaj 19 ĉapitroj kun 111 artikoloj. Kontraste al tio, la konstitucio de la Ligo de Nacioj nur havis 26 artikolojn. La ĉapitroj de la ĉarto priskribas interalie la ĉef-erojn de la UN, la pacan forigon de konfliktoj, la agojn farendajn ĉe danĝero aŭ fiasko de la paco kaj ĉe agresemaj agoj kaj la celojn kaj bazojn de UN. Unu jaron poste, en 1946, la Ligo de Nacioj ''oficiale'' malfondiĝis. ==== Malvarma Milito ==== Dum la [[malvarma milito]] la Unuiĝinta Naciaro ne havis tre efikan pozicion por konservi pacon, ĉar ĝi enhavis ambaŭ flankojn de la konflikto: Kaj la usonajn aliancitojn kaj la komunismajn ŝtatojn kiel [[Sovetunio]]n. Usono kaj Sovetunio eĉ havis konstantan seĝon en la Konsilio de Sekureco, kiu kondukis al situacio simila al pato, ĉar tiuj landoj rajtis vetoi kontraŭ rezolucioj. Tamen, la ŝtatoj de NATO havis iomete pli grandan potencon en UN, konsiderante, ke ankaŭ Francujo kaj Britujo havis konstantan seĝon en la Konsilio de Sekureco, dum ĉe la komunisma flanko nur Ĉinujo kaj Sovetunio staris en tia pozicio. Krome tio montriĝas ĉe la financa subteno de Usono al UN kaj jam ĉe la instituciaj radikoj de UN – la kreo de la organizaĵo okazis en usona urbego San Francisko kaj la ĉefseĝo de Unuiĝintaj Nacioj troviĝas ĝis hodiaŭ en Nov-Jorko. === Membrara kreskado === {{Ĉefartikolo|Membroŝtatoj de Unuiĝintaj Nacioj}} La ''Originalaj membroj'' estas [[Argentino]], [[Aŭstralio]], [[Barato]], [[Belgio]], [[Belorusio]], [[Bolivio]], [[Brazilo]], [[Britio]], [[Ĉeĥoslovakio]], [[Ĉilio]], [[Tajvano|Ĉinio]], [[Danio]], [[Domingo]], [[Egiptio]], [[Ekvadoro]], [[Etiopio]], [[Filipinoj]], [[Francio]], [[Grekio]], [[Gvatemalo]], [[Haitio]], [[Honduro]], [[Irako]], [[Irano]], [[Jugoslavio]], [[Kanado]], [[Kolombio]], [[Kostariko]], [[Kubo]], [[Libano]], [[Liberio]], [[Luksemburgo]], [[Meksiko]], [[Nederlando]], [[Nikaragvo]], [[Norvegio]], [[Nov-Zelando]], [[Panamo]], [[Paragvajo]], [[Peruo]], [[Pollando]], [[Sovetunio]], [[Salvadoro]], [[Sauda Arabio]], [[Sirio]], [[Sud-Afriko]], [[Turkio]], [[Ukrainio]], [[Urugvajo]], [[Usono]] kaj [[Venezuelo]]. En la postaj jardekoj aliĝis pli kaj pli da novaj membroj. Krome okazis kelkaj ŝanĝoj koncerne la membrecon de unuopaj membroŝtatoj, inter alie * En 1972, kiam la UN agnoskis [[Popola Ĉinio|Popolan Ĉinion]], kaj transdonis la Ĉinian membrecon de [[Tajvano]] al ĝi. * Kiam orienta kaj okcidenta Germanujoj unuiĝis en 1990, la membro ekhavis nur unu sidon. * Kiam eksiĝis [[Sovetunio]] 1991-e, ĝian daŭran membrecon en la Konsilio de Sekureco heredis [[Rusio]]. * Post la sendependiĝo de [[Palaŭo]] en 1994, ĝi fariĝis la plej malgranda membroŝtato de UN. Krome, la Kuratoreca Konsilio provizore eksiĝis pro la fino de ĝia mandato. * En 2000, [[Serbio kaj Montenegro|Federacia Respubliko Jugoslavio]], kiun la UN malagnoskis kiel heredanto de Jugoslavio, aliĝis. * En 2006, [[Serbio]] konservis la membrecon de la antaŭa [[Serbio kaj Montenegro]] (Federacia Respubliko Jugoslavio). * En la 10a de majo 2024 la [[Ĝenerala Asembleo de Unuiĝintaj Nacioj]] 143 el 193 membro-ŝtatoj favoris la akcepton de [[Palestino]] kiel tutrajta membro, kaj nur naŭ landoj kontraŭis, dum 25 sindetenis. Tio estis tre supera al la du trionoj postulitaj tiucele, tamen jam la [[Konsilio pri Sekureco de Unuiĝintaj Nacioj]] estis malakceptinta la pasintan 18an de aprilo tiun eblon pro la nura [[vetoo]] fare de [[Usono]], dum 12 ŝtat-membroj de la Konsilio apogis ĝin kaj du sindetenis.<ref>[https://www.publico.es/internacional/abrumadora-mayoria-143-paises-pide-plena-integracion-palestina-onu.html#md=modulo-portada-bloque:2col-t4;mm=mobile-big Una abrumadora mayoría de 143 países pide la plena integración de Palestina en la ONU] [[Público]], 10a de majo 2024. Alirita la 12an de majo 2024.</ref> == Krizoj == === Krizo en Ruando (1994) === En la jaro 1994, unu el la plej pezaj krimoj de la historio okazis en la lando [[Ruando]]. Pro malfacilecoj koncerne {{N|politika potenco}}, mortis 800.000 anoj de la gentoj ''Hutu'' kaj ''Tutsi''. Intervenado de la [[Pactrupoj de Unuiĝintaj Nacioj|pactrupoj de UN]] ne eblis pro mankinta mandato de UN kaj pro tro malgranda kvanto da soldatoj. Tiutempa Ĝenerala Sekretario de UN, Kofi Annan, nomis tiun okazaĵon la plej grandan malsukceson de Unuiĝinta Naciaro. === Krizo en Bosnujo (1995) === Fine de majo 1995, UN-soldatoj estis prenitaj kiel ostaĝoj, ĉar antaŭe okazis aera atako de [[NATO]] kontraŭ municia deponejo de la bosnaj [[serboj]] en la urbo Pale lokiĝanta en [[Bosnujo kaj Hercegovino]]. Sekve de la aeraj atakoj, la bosnaj serboj atakis NATO-zonojn, prenis UN-soldatojn kiel ostaĝojn kaj montris ilin publike ĉe taktikaj pozicioj. === Krizo en Sirio (2011/2012) === {{Ĉefartikolo|Siriaj protestoj de 2011}} Sekve de la [[Tunizia ribelo en 2010-2011|Tunizia Revolucio de 2010 ĝis 2011]], estiĝis revolucioj kaj popolaj ribeloj en la tuta araba mondo, kiuj sume estas nomataj “[[Araba printempo]]”. En la plejmulto de la landoj en Nord-Afriko povis fondiĝi novaj registaroj, i.a. en Tunizio, Libio kaj Egiptujo. Ankaŭ en Sirio estiĝis protestoj, nome kontraŭ la reĝimo de [[Baŝar al-Asad]]. Pro supozoj pri la nerespektado de la homaj rajtoj, la reĝimo vekis la atenton de Unuiĝinta Naciaro, kiu sendis delegacion de rigardantoj al Sirio, kadre de la ''Rigarda Misio de Unuiĝintaj Nacioj en Sirio'' (RMUNES) (angle: ''United Nations Supervision Mission in Syria'', UNSMIS), kaj elektis specialan delegiton pri la konflikto en Sirio, eksan Ĝeneralan Sekretarion, [[Kofi Annan]]. La 16-an de junio 2012, la misiestro diris, ke UN interrompis la mision RMUNES pro [[eskaliĝo|eskaladinta]] violenteco.<ref>[http://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-18471944 UN suspends Syria peace mission], BBC News Middle East. UN interrompas la Sirian pacmision. Publikigita la 16-an de junio 2012. Vidita la 17-an de junio 2012. {{en}}.</ref> La 19-an de aŭgusto 2012 finiĝis la misio entute, post kiam Unuiĝintaj Nacioj konstatis, ke la kondiĉoj por plua rigardado de Sirio ne estas plenumeblaj. == Sukcesoj de la organizaĵo == [[Dosiero:EleanorRooseveltHumanRights.png|eta|dekstra|300ra|Edzino de eksa usona prezidento Roosevelt kun la [[Universala Deklaracio de Homaj Rajtoj]]]] === Universala Deklaracio de Homaj Rajtoj === {{Ĉefartikolo|Universala Deklaracio de Homaj Rajtoj}} La [[10an de decembro]] [[1948]] en sia rezolucio 217 A (III) la Ĝenerala Asembleo de Unuiĝintaj Nacioj akceptis kaj publikigis la [[Universala Deklaracio de Homaj Rajtoj|Universalan Deklaracion de Homaj Rajtoj]] (UDHR), kiu validas tutmonde kaj je ĉiu unuopa homo komencante per la jenaj vortoj: {{Citaĵo|Ĉiuj homoj estas denaske liberaj kaj egalaj laŭ digno kaj rajtoj. Ili posedas racion kaj konsciencon, kaj devus konduti unu al alia en spirito de frateco.|Art. 1 UDHR<ref>[http://www.ohchr.org/EN/UDHR/Pages/Language.aspx?LangID=1115 Universala Deklaracio de Homaj Rajtoj], Unuiĝintaj Nacioj. ''Office of the High Commissioner for Human Rights''. {{eo}}.</ref>}} Ĉiujare, la tago de la publikigo de la Deklaracio estas festata kiel ''[[Tago de Homaj Rajtoj]]''. Kiel festotago, la 10a de decembro estiĝis en la jaro 1950, du jarojn post la fakta ekvalido de UDHR. === Atingitaj celoj kaj faktaj sukcesoj === Ĝenerale la temoj, pri kiuj okupiĝas la celoj de UN, koncernas pac(ig)on, homrajtan politikon kaj kunlaboron al evoluo. Ekzemple, UN kunlaboris en la konstruado de la nova ŝtato [[Israelo]] (evoluo) de 1947 ĝis 1949 kaj enkondukis la [[balotrajto]]n por neblankhaŭtaj homoj en la Federacio de Rodezio en la jaro 1976 (homrajta politiko). Krome, Unuiĝintaj Nacioj sukcesis plurfoje lasi la konfliktpartiojn solvi akrajn konfliktojn, i.a.: * malplifortigo de la [[Berlina aerponto|Berlina krizo]] de 1948/9 * malplifortigo de la [[Kariba krizo]], 1962 * plifaciligo finigi la [[Milito de Jom Kippur|Militon de Jom Kippur]], 1973 * finigo de la [[Iraka-irana milito|Unua Golfa Milito]], 1988 La organizaĵo ankaŭ jam subtenis ''rekte'' la pacigon en la jenaj ŝtatoj: * [[Kamboĝo]] (1993) * [[Mozambiko]] (1994) * [[Angolo]] (1995) * [[Gvatemalo]] (1996) * [[Kipro]] Jam multajn antaŭe metitajn celojn de UN la organizaĵo kapablis sukcese atingi, interalie: * La enkonduko de la Homaj Rajtoj en la jaro 1948 (vidu ''[[Unuiĝintaj Nacioj#Universala Deklaracio de Homaj Rajtoj|Universala Deklaracio de Homaj Rajtoj]]'') * Forigo aŭ malplifortigo de malsanoj (ekzemple poksoj) * Sekurigo por fuĝantoj * 70 pocentoj de la aktivadoj de UN konsistas el Helpo al Evoluo kaj humana helpo * La ''mondnutriga programo'' de UN donas ĉiujare pli ol duonon de la tuta mondvaste farita mondnutraĵa helpo === Nobela Pacpremio === En la jaro 2001 la UN kaj ĝia Sekretario Ĝenerala [[Kofi Annan]] kune ricevis la [[Premio Nobel de Paco|Nobelan Pacpremion]] por ilia “laboro al pli bone organizata kaj paca mondo”. 2002e, post kelkjara helpado de UN, sendependiĝis kaj aliĝis al UN la ŝtato [[Orienta Timoro]]. === Konvencioj === * [[Konvencio de Unuiĝintaj Nacioj kontraŭ transnacia organizita krimagado]] === Komisionoj, oficejoj kaj aliaj servoj === * [[Administrado de Unuiĝintaj Nacioj por helpo kaj renovigo|Administrado de Unuiĝintaj Nacioj por Helpo kaj Renovigo]] * [[Ĉampionoj de la Tero]] * [[Departemento de la Unuiĝintaj Nacioj pri Pacaj Operacioj]] * [[Esplorinstituto por Socia Evoluo]] * [[Grupo de Unuiĝintaj Nacioj por Daŭripova Evoluo]] * [[Instituto de Unuiĝintaj Nacioj por Trejnado kaj Esplorado]] * [[Internacia Jardeko por Kulturo de Paco kaj Senperforto por la Infanoj de la Mondo]] * [[Internacia Kortumo]] * [[Internacia Organizaĵo por Rifuĝintoj]] * [[Komisiono Ekonomia por Latinameriko kaj Karibio]] * [[Mediprogramo de Unuiĝintaj Nacioj]] * [[Monda Nutraĵa Programo]] * [[Oficejo de Unuiĝintaj Nacioj por Kunordigo de Homaj Aferoj]] * [[Oficejo de Unuiĝintaj Nacioj por Eksterteraj Aferoj]] * [[Oficejo de Unuiĝintaj Nacioj por Redukto de Katastrofoj]] * [[Organizaĵo de Unuiĝintaj Nacioj pri Industria Disvolviĝo]] * [[Populacia Fonduso de la Unuiĝintaj Nacioj]] * [[Poŝta Administracio de Unuiĝintaj Nacioj]] * [[UN Virinoj]] * [[Urĝofortoj de Unuiĝintaj Nacioj]] ===Internaciaj tagoj kaj jaroj=== * [[Internacia Tago de la Gepatra Lingvo]] * [[Internacia tago de virinoj]] * [[Internacia Tago pri Paco]] * [[Internaciaj tagoj]] * [[Internacia Virina Jaro]] * [[Monda Tago de Manĝo]] * [[Monda Tago de Rifuĝintoj]] * [[Monda tago por kulturaj diverseco, dialogo kaj disvolvigo]] * [[Tago de Homaj Rajtoj]] == Reforma projekto == La plejmulto de la membroŝtatoj postulas reformon por UN pro kelkaj kialoj – interalie: * Pli serioza certigo de la homaj rajtoj * Pli granda (ankaŭ ena) sekureco – precipe post la [[Atencoj de la 11-a de septembro 2001|atakoj de la 11a de Septembro 2001]] * Pli bona forigo de la malriĉeco en la [[Tria Mondo]] Septembre 2003, tiama Ĝenerala Sekretario Kofi Annan estigis komitaton el 16 personoj por meti proponojn al UN-reformo, la tiel nomatan ''High-Level-Panel on Threats, Challenges and Change'' (t.e. alta ŝanĝa komitato). La [[2an de decembro|2an de Decembro]] [[2004]], entute 101 proponoj estis publikigitaj. La 1-an de junio 2011, Ban Ki-moon elektis baratanon Atul Khare kiel estron de la ŝanĝa komitato.<ref>[http://www.un.org/apps/news/story.asp?NewsID=38563&Cr=khare&Cr1= Ban appoints experienced UN official to lead change management team], 1an de Junio 2011. Unuiĝintaj Nacioj. {{en}}.</ref><ref>[http://www.un.org/News/Press/docs/2011/sga1295.doc.htm UN Secretary General Ban appoints Atul Khare of India to be the leader of his change management team], 1an de Junio 2011. Unuiĝintaj Nacioj. {{en}}.</ref> Khare estras la Teamon por Ŝanĝa Aranĝo (angle ''Change Management Team'', ''CMT''), kaj laboras kun departementoj kaj oficejoj de la sekretariejo kaj kun aliaj partoj de la sistemo de UN kaj kun la membroŝtatoj. La CMT havas la taskon, estigi kaj formuli la reformon, por ke la UN iĝu pli efika koncerne sian laboron.<ref>[http://www.deccanherald.com/content/165568/indian-lead-un-change-management.html UN change management team: Spearheaded by Atul Khare], 1an de Junio 2011. Deccan Herald. {{en}}.</ref> === Homaj Rajtoj === La [[Konsilio pri Homaj Rajtoj ĉe Unuiĝintaj Nacioj]] (angle: United Nations Human Rights Council, UNHRC) estas ekde 2006 la ĉefa interregistara korpo de la Unuiĝintaj Nacioj, pri ĉiuj aferoj rilatantaj al homaj rajtoj. La ĉefsidejo de la Konsilio estas en [[Ĝenevo]], [[Svislando]]. Ĝia sekretariejo estas provizita per la [[Alta Komisaro de la Unuiĝintaj Nacioj pri Homaj Rajtoj]]. La Ĝenerala asembleo povas suspendi la rajtojn kaj privilegiojn de ajna konsilio- membro, kiu persiste faris krudajn kaj sistemajn malobservojn de homaj rajtoj dum la daŭro de sia membreco. La proceso por tia suspendo postulas la plimulton de la du-trionoj el la tut-voĉdonoj de la Ĝenerala asembleo.<ref>UN General Assembly Resolution 60/251.8 (Rezolucio de la UN-Ĝenerala asembleo 60/251.8) (angle) (formato PDF) (3-a de aprilo 2006). Alirita 18-a de julio 2012.</ref> Fakte la rezolucio stariganta la membrecon asertas ke: "kiam elektante membrojn de la Konsilio, membroŝtatoj konsideras la kontribuon de kandidatoj por la promocio kaj protekto de homaj rajtoj kaj ilian memvolajn promesojn kaj devontigojn streĉi al ĉi tiujn", kaj ke: "membroj elektitaj al la Konsilio konfirmos la plej altajn normojn en la promocio kaj protekto de homaj rajtoj". La [[Komitato pri Homaj Rajtoj de Unuiĝintaj Nacioj]] estas konvencia organismo kiu konsistas el sendependaj fakuloj, kiuj kontrolas la plenumon de la Internacia Pakto pri Civilaj kaj Politikaj Rajtoj de la Ŝtatoj kiuj ratifis ĝin. Ĝi kutime kunvenas en tri sesioj jare, en Ĝenevo aŭ en Novjorko. La Komitato estas unu el la sep korpoj establitaj de traktatoj pri homaj rajtoj, kiujn antaŭenigas Organizaĵo de Unuiĝintaj Nacioj. La [[Premio pri Homaj Rajtoj de la Unuiĝintaj Nacioj]] estas donita de Unuiĝintaj Nacioj al individuoj aŭ asocioj, kiuj plenumis rimarkindan laboron por protekti aŭ antaŭenigi homajn rajtojn. Kreita la 19an de decembro 1966 per la rezolucio 2217 de la Ĝenerala Asembleo, ĝi estis prezentita unuafoje la 10an de decembro [[1968]], okaze de la dudeka datreveno de la Universala Deklaracio de Homaj Rajtoj, kaj estis atribuita ĉiun kvinan jaron de tiam. == Kritikaro == Ekde ties fondo, okazis multaj alvokoj al la reformo de la Unuiĝintaj Nacioj sed malmulta interkonsento pri kiel fari tion. Kelkaj landoj, institucioj, organizaĵoj, fakuloj deziras ke la UN plenumu pli grandan aŭ pli efikan rolon en la tutmondaj aferoj, dum aliaj volas ke ties rolo limiĝu al humanitaraj taskoj. Oni faris ankaŭ nombrajn alvokojn por ke oni pliigu la komponon de la Konsilio de Sekureco de la UN, oni ŝanĝu la diferencajn formojn elekti la Ĝeneralan Sekretarion de la UN kaj oni starigu [[Parlamenta Asembleo ĉe la Unuiĝintaj Nacioj|Parlamentan Asembleon de la Unuiĝintaj Nacioj]]. Jacques Fomerand asertas ke la plej longdaŭra divido en la opinioj kaj decidoj de la UN estas "la divido Nordo-Sudo", nome inter la riĉaj landoj de la Nordo kaj la malriĉaj de la Sudo. La sudaj nacioj tendencas favori ian UN plej pova per pli forta Ĝenerala Asembleo, kiu ebligus al ili plej laŭtan voĉon en la tutmondaj aferoj, dum la landoj de la Nordo preferas ian UN ekonomie pli tolerema kaj permesema kiu centrigŭ en transnaciaj minacoj kiel [[terorismo]].<ref>Fomerand, Jacques (2009). The A to Z of the United Nations (anngle). Lanham: Scarecrow Press. ISBN 978-0-8108-5547-2. [https://books.google.com.co/books?id=UB1ZxAUvbP0C&printsec=frontcover&dq=The+A+to+Z+of+the+United+Nations&hl=es-419&sa=X&redir_esc=y#v=onepage&q=The%20A%20to%20Z%20of%20the%20United%20Nations&f=false] Konsultita la 23an de Aprilo 2017.</ref> Kelkaj kritikistoj sentas ke la Unuiĝintaj Nacioj estas nur je la servo de la registaroj de ties membraj ŝtatoj (ĉefe de tiujn plej povaj) kaj ne de la civitanoj de la mondo.<ref> Sengupta, Somini (18a de septembro 2016). «The United Nations Explained: Its Purpose, Power and Problems». The New York Times (en inglés). Nueva York: The New York Times Company. [https://www.nytimes.com/2016/09/19/world/what-is-united-nations-un-explained.html?_r=1] Konsultita la 23an de Aprilo 2017.</ref> Post la [[Dua Mondmilito]], la Franca Komitato de Nacia Liberigo estis malfrue agnoskita de Usono kiel la registaro de [[Francio]], pro kio la lando estis ekskludita dekomence de la konferencoj, kiuj kreis la novan organizaĵon. La estonta franca prezidento, [[Charles de Gaulle]], kritikis la UN, konsiderante ĝin kiel ''machin'' (artifikaĉo), kaj li ne estis konvinkita ke tia alianco de tutmonda sekureco helpu elteni la tutmondan pacon, preferante traktatojn de rekta defendo inter ŝtatoj.<ref>Gerbet, Pierre (1995). «Naissance des Nations Unies» (france). Fondaĵo Charles de Gaulle. [http://www.charles-de-gaulle.org/pages/l-homme/dossiers-thematiques/1944-1946-la-liberation/restaurer-le-rang-de-la-france/analyses/naissance-des-nations-unies.php] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090710122708/http://www.charles-de-gaulle.org/pages/l-homme/dossiers-thematiques/1944-1946-la-liberation/restaurer-le-rang-de-la-france/analyses/naissance-des-nations-unies.php|date=2009-07-10}} Konsultita la 23an de Aprilo 2017.</ref> Dum la [[Malvarma Milito]], kaj Usono kaj la Sovetunio ripete akuzis la UN favori la alian [[superpotenco]]n. En 1953, la Sovetunio devigis la ĝeneralan sekretarion [[Trygve Lie]] rezigni, pro ilia malakcepto trakti kun li, dum en la 1950-aj kaj 1960-aj jaroj populara surveturila algluaĵo usona diris: "Oni ne povas skribi komunismon sen la UN".<ref>Meisler, Stanley (2011). «Dag Hammarskjöld». United Nations: A History (angle). Novjorko: Grove Press. p. 82. ISBN 978-0-8021-4529-1. [You can't spell communism without U.N] Konsultita la 23an de Aprilo 2017.</ref> En deklaro foje malbone citata, la usona prezidento [[George W. Bush]] deklaris en februaro 2003 (reference al la necerteco de la UN antaŭ la supozataj irakaj provokoj sub la reĝimo de [[Saddam Hussein]]) ke "la liberaj nacioj ne permesos ke la Unuiĝintaj Nacioj vanuiĝu en la historio kiel societo de debato neefika kaj banala".<ref>Greene, David (14a de februaro 2003). «Bush implores U.N. to show `backbone'». The Baltimore Sun (angle). [http://articles.baltimoresun.com/2003-02-14/news/0302140349_1_security-council-resolution-united-nations-weapons-inspectors] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140112201147/http://articles.baltimoresun.com/2003-02-14/news/0302140349_1_security-council-resolution-united-nations-weapons-inspectors|date=2014-01-12}} Konsultita la 23an de Aprilo 2017.</ref><ref>Singh, Jasvir (2008). «Limitations and constraints on United Nations for action in Kosovo». Problem of Ethicity: Role of United Nations in Kosovo Crisis (angle). Ludhiana: Unistar Books. p. 150. ISBN 978-8-171-42701-7. [https://books.google.com.co/books?id=pm-9_uxFw5UC&pg=PA150&lpg=PA150&dq=Bush+UN+ineffective,+irrelevant+debating+society&redir_esc=y&hl=es#v=onepage&q=Bush%20UN%20ineffective%2C%20irrelevant%20debating%20society&f=false] Konsultita la 23an de Aprilo 2017.</ref><ref>Normand, Roger; Zaidi, Sarah (2008). Human Rights at the UN: The Political History of Universal Justice (angle). Bloomington e Indianápolis: Indiana University Press. p. 455. ISBN 978-0-253-34935-4. [https://books.google.com.co/books?id=rqiHRA8RAMkC&pg=PT489&lpg=PT489&dq=Bush+UN+ineffective,+irrelevant+debating+society&redir_esc=y&hl=es#v=onepage&q=Bush%20UN%20ineffective%2C%20irrelevant%20debating%20society&f=false] Konsultita la 23an de Aprilo 2017.</ref> Kontraste, la franca prezidento, nome [[François Hollande]], deklaris en 2012 que "Francio fidas en la Unuiĝintaj Nacioj kaj scias ke neniu ŝtato, eĉ plej pova, povas solvi urĝajn problemojn, la lukton por la disvolvigo kaj finigi ĉiujn krizojn... Francio volas ke la Unuiĝintaj Nacioj estu la centro de la tutmonda regado".<ref> «Intervención de François Hollande ante la 67ª Asamblea General de las Naciones Unidas». Red Voltaire. [http://www.voltairenet.org/article176013.html] Konsultita la 23an de Aprilo 2017.</ref> Aperis ankaŭ kritikoj pro la atento de la UN al la fitraktado de [[palestinanoj]] fare de [[Israelo]], kiuj estas konsiderata partia fare de ambaŭ flankoj, kaj ĉefe fare de povaj potencoj favore al Israelo.<ref> «ADL: UN Human Rights Council Resolution Reveals "Cancerous Bias" Against Israel» (angle). Liga Antidifamación. 13a de januaro de 2009. [https://www.adl.org/] Konsultita la 23an de Aprilo 2017.</ref> En septembro 2015, Faisal bin Hassan Trad, de [[Sauda Arabio]], estis elektita Prezidento de la stabanaro de la [[Konsilio pri Homaj Rajtoj ĉe Unuiĝintaj Nacioj]] kiu nomumas sendependajn fakulojn,<ref> Osborne, Samuel. «UK helped Saudi Arabia get UN human rights role through 'secret deal' to exchange votes, leaked documents suggest». The Independent (angle). [http://www.independent.co.uk/news/uk/uk-and-saudi-arabia-made-secret-deal-to-exchange-votes-for-human-rights-council-seats-leaked-a6673491.html] Konsultita la 23an de Aprilo 2017.</ref> nome decido kiu estis kritikita de grupoj defendantoj de la [[homaj rajtoj]].<ref> Moore, Jack (21a de Septembro 2015). «U.N. Watchdog Slams 'Scandalous' Choice of Saudi Arabia to Head Human Rights Panel». Newsweek (angle). [https://www.yahoo.com/news/u-n-watchdog-slams-scandalous-160650242.html?ref=gs] Konsultita la 23an de Aprilo 2017.</ref><ref> Goldberg, Jeffrey (24a de Septembro 2015). «When Beheading Won’t Do the Job, the Saudis Resort to Crucifixion». The Atlantic (angle). The Atlantic Monthly Group. [https://www.theatlantic.com/international/archive/2015/09/saudi-arabia-beheading-crucifixion-nimr/407221/] Konsultita la 23an de Aprilo 2017.</ref> La kritikistoj ankaŭ estis akuzintaj la UN pro burokrata senefikeco, malŝparado kaj korupto. Oni akuzis la UN ankaŭ pro problemoj kun la planado de siaj operacoj kaj la dungado kaj direktorado de la laboristaro.<ref> McGreal, Chris (7a de Septembro 2015). «70 years and half a trillion dollars later: what has the UN achieved?». The Guardian (angle). Londono: Guardian News and Media Limited. [https://www.theguardian.com/world/2015/sep/07/what-has-the-un-achieved-united-nations] Konsultita la 23an de Aprilo 2017.</ref> En 1976, la Ĝenerala Asembleo kreis la Kununuon por Inspektado por serĉi malefikecon ene de la sistemo de la Unuiĝintaj Nacioj. Dum la [[1990-aj jaroj]], Usono ne kontribuis kotizojn citante la neefikecon kaj ekpagis sub la kondiĉo ke oni enkonduku gravan iniciaton de reformoj. En 1994, la Oficejo de Servoj de Interna Superrigardo (OIOS laŭ siaj anglalingvaj sigloj) estis establita fare de la Ĝenerala Asembleo por agadi kiel organismo de kontrolo de la efikeco.<ref> Reddy, Shravanti (29a de Oktobro 2002). «Watchdog Organization Struggles to Decrease UN Bureaucracy» (angle). Novjorko: Global Policy Forum. [https://www.globalpolicy.org/component/content/article/177/31843.html] Konsultita la 23an de Aprilo 2017.</ref> En 1994, la eks Speciala Reprezentanto de la Ĝenerala Sekretario de la Unuiĝintaj Nacioj en [[Somalio]] nome Mohamed Sahnoun publikigis "Somalia: The Missed Opportunities", nome libro en kiu li analizas la tialojn de la malsukceso de la interveno de la Unuiĝintaj Nacioj en Somalio en 1992, montrante ke inter la komenco de la [[Somalia enlanda milito]] en 1988 kaj la falo de la reĝimo de [[Siad Barre]] en januaro 1991, la UN perdis almenaŭ tri oportunojn por eviti grandajn humanitarajn tragedijn; kiam la Unuiĝintaj Nacioj klopodis havigi humanitaran helpon, ili estis tute superitaj de la NROj, kies kompetenteco kaj dediĉemo ege kontrastis kontraŭ la troa prudentemo de la Unuiĝintaj Nacioj kaj la burokrata senefikeco. Se oni ne iniciatu radikalan reformon, avertis Mohamed Sahnoun, tiam la UN plureagos al tiaj krizoj per malefika improvizado.<ref> «Somalia: The Missed Opportunities». Foreign Affairs (angle). [[Council on Foreign Relations]]. marto de 1995. [https://www.foreignaffairs.com/reviews/capsule-review/1995-03-01/somalia-missed-opportunities] Konsultita la 23an de Aprilo 2017.</ref> En 2004, la UN frontis akuzojn ke ĝis ĵusfinita Programo Nafto kontraŭ nutraĵoj -en kiu al Irako oni permesis komerci nafton kontraŭ bazaj necesaĵoj por mildigi la prmon de la internaciaj punoj- estis suferinta ĝeneralan korupton, inklude milojn de milionoj de dolaroj en subaĉetoj. Sendependa esplorado kreita de la UN trovis ke multaj el ties funkciuloj estis estintaj enkaĉigitaj, krom ke oni levis gravajn demandojn pri la rolo de Kojo Annan, nome la filo de [[Kofi Annan]].<ref> «Claves: "Petróleo por Alimentos"». Londono: BBC. 3a de februaro 2005. [http://news.bbc.co.uk/hi/spanish/international/newsid_4234000/4234361.stm] Konsultita la 23an de Aprilo 2017.</ref> La konsisto kaj organizo de la Konsilio de Sekureco estas kritikata, ĉar la konstantaj membroj oftege vetois por eviti sankciojn aŭ kondamnojn kontraŭ si aŭ siaj amikaj ŝtatoj (komparu ''[[Unuiĝintaj Nacioj#Malvarma Milito]]''). De 1946 ĝis 1964, Sovetunio uzis la vetoon 103-foje kontraŭ la kroma konsento. Dum estis faritaj 69 sesioj pri Israelo, Usono uzis la vetoon ĉe 20 sesioj. Tio estis uzata por protekti la [[geopolitiko|geopolitikajn]] interesojn de tiuj landoj, malhelpante la agadon de la UN por defendi la internaciajn pacon kaj sekurecon. Same, oni kritikis la fakton ke la Ĝenerala Asembleo havas limigitan povon kaj la fakton ke la taskoj de la Ĝenerala Sekretario ne estas klare difinitaj.<ref> Sengupta, Somini (18a de Septembro 2016). «The United Nations Explained: Its Purpose, Power and Problems». The New York Times (angle). Novjorko: The New York Times Company. [https://www.nytimes.com/2016/09/19/world/what-is-united-nations-un-explained.html?_r=0] Konsultita la 23an de Aprilo 2017.</ref> {{Ĉefartikolo|UN Watch}} == Oficialaj lingvoj de la Unuiĝintaj Nacioj == {{Ĉefartikolo|Oficialaj lingvoj de la Unuiĝintaj Nacioj}} La [[oficiala lingvo|oficialaj lingvoj]] de Unuiĝintaj Nacioj estas la ses [[lingvo]]j uzataj en UN-renkontiĝoj kaj en kiuj UN skribas ĉiujn siajn oficialajn dokumentojn. La listo de ĉi tiuj lingvoj estas difinita en la regularo de ĉiu korpo. Ĉiuj ĉefaj dokumentoj de UN, inkluzive de rezolucioj, estas publikigitaj en oficialaj lingvoj. [[Stenografio|Laŭvortaj]] raportoj pri kunvenoj estas publikigitaj en laborlingvoj kaj paroladoj faritaj en iu ajn oficiala lingvo estas tradukitaj al ili. La oficialaj lingvoj de Unuiĝintaj Nacioj estas jenaj<ref>[https://www.ungeneva.org/en/faqs/what-difference-between-official-language-and-working-language#:~:text=Arabic%2C%20Chinese%2C%20English%2C%20French,languages%20of%20the%20United%20Nations.] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20231127155648/https://www.ungeneva.org/en/faqs/what-difference-between-official-language-and-working-language#:~:text=Arabic%2C%20Chinese%2C%20English%2C%20French,languages%20of%20the%20United%20Nations. |date=2023-11-27 }} www.ungeneva.org</ref><ref>[https://www.un.org/en/our-work/official-languages official languages] un.org</ref>: * [[Angla lingvo|la angla]], * [[Araba lingvo|la araba]], * [[Hispana lingvo|la hispana]], * [[Ĉina lingvaro|la ĉina]], * [[Rusa lingvo|la rusa]] * [[Franca lingvo|la franca]] == Esperanto kaj UN == {{Ĉefartikolo|Unesko#Unesko_kaj_Esperanto}} La Unuiĝinta Naciaro kaj [[Unesko]] havas oficialajn konsultajn rilatojn kun la [[Universala Esperanto-Asocio]], kies lingvo [[Esperanto]] estas agnoskita de UN kaj Unesko kiel rimedo por internacia kompreniĝo ekde 1954. Krome, la rezolucio de la Universala Kongreso en Havano temas pri la rilato inter UEA kaj UN. En la rezolucio estas skribita: “La 95-a Universala Kongreso de Esperanto [...] deklaras la deziron de la Esperanto-parolantoj kunagi kun Unuiĝintaj Nacioj kaj Unesko por stimuli komprenemon inter popoloj kaj samtempe protekti la identecon de ĉiuj homgrupoj, kaj invitas Unuiĝintajn Naciojn kaj Uneskon plene eluzi siajn rilatojn kun Universala Esperanto-Asocio por efike realigi siajn celojn.”<ref>[http://www.liberafolio.org/2010/elstare-kurta-kongresa-rezolucio/ Elstare kurta kongresa rezolucio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110826035828/http://www.liberafolio.org/2010/elstare-kurta-kongresa-rezolucio |date=2011-08-26 }}, publikigita la [[29an de julio]] 2010. Libera Folio. {{eo}}.</ref> === UN-simpozioj === Ekzistas studgrupo pri Lingvoj kaj la Unuiĝintaj Nacioj kiu organizas simpoziojn kunlabore kun la [[Universitato de Hartford]], la [[Centro de Esploro kaj Dokumentado pri Mondaj Lingvaj Problemoj]] kaj [[ESF]] (vidu la plenan liston de la simpozioj sube). La studgrupo volas pere de tiuj simpozioj akceli debaton pri : * kiel lingvopolitikoj de la UN funkcias en la reala vivo, * kiel homoj ĉe la UN uzas lingvon kaj faras elektojn inter lingvoj * kiel la UN komunikas lingvistike kun homoj ekster la organizaĵo<ref>ESF - lingva justeco en mondo multkultura. [http://www.esperantic.org/eo/eventoj/simpozioj-ce-un/ UN-simpozioj]</ref>. Krome, en 2023 okazis speciala virtuala kunsido de [[NRO]]-j ĉe UN pri la temo ''[[Konstrui reciprokan kompreniĝon pere de multlingvismo]]'', organizita de esperantistoj. == Vidu ankaŭ == * [[Ĉarto de la Unuiĝintaj Nacioj]] * [[Deklaro de la Unuiĝintaj Nacioj]] * [[Sistemo de Unuiĝintaj Nacioj]] * [[Specialigitaj institucioj de Unuiĝintaj Nacioj]] * [[Radio de Unuiĝintaj Nacioj]] * [[Rezolucio de la Unuiĝintaj Nacioj]] * [[Annan-plano]] * [[Palaco de Nacioj]] * [[Parlamenta Asembleo ĉe la Unuiĝintaj Nacioj]] * [[Celoj por Daŭripova Evoluigo]] * [[Alianco de Civilizoj]] * [[Premio pri Homaj Rajtoj de la Unuiĝintaj Nacioj]] * [[Televido de Unuiĝintaj Nacioj]] * [[6000 Unuiĝintaj Nacioj]] * [[Francisko de Vitorio]] == Eksteraj ligiloj == * {{Oficiala retejo}} ({{en}}, {{ar}}, {{zh}}, {{fr}}, {{es}} kaj {{ru}}) * Retpaĝa lokigilo pri UN-sistemo: http://www.unsystem.org/ {{en}} * UN Regiona Informada Centro (UNRIC): http://www.unric.org/en/ {{en}} * (plurlingve) [https://www.un.org/en/library/whyitmatters Multilingualism at the United Nations] (Plurlingveco ĉe la UN) * Studgrupo pri Lingvo de la Unuiĝintaj Nacioj ĉe [http://www.esperantic.org/eo/eventoj/simpozioj-ce-un/ UN-oficejo de UEA en Novjorko] * [http://www.esperantoporun.org/ Esperanto por UN] ** [http://www.esperantoporun.org/dokumentoj/informiloj/ informiloj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20181226085741/http://www.esperantoporun.org/dokumentoj/informiloj/ |date=2018-12-26 }} por esperantistoj ** [http://www.esperantoporun.org/dokumentoj/terminaro/ terminaro] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20181226084340/http://www.esperantoporun.org/dokumentoj/terminaro/ |date=2018-12-26 }} angla-Esperanto kaj Esperanto-angla kiu celas roli kiel helpilo al tradukantoj de dokumentoj kaj gvidilo pri la rekomendataj terminoj ne nur pri UN sed pri la internacia vivo ĝenerale. == Literaturo == {{Projektoj|n=Kategorio:Unuiĝintaj Nacioj|s=Kategorio:Unuiĝintaj Nacioj}} {{en}}: * ''The Oxford Handbook on the United Nations'' (Oxford Handbooks) eldonita de Thomas G. Weiss kaj Sam Daws, [[Oxford University Press]] 2008, 848 paĝoj, ISBN 0-19-956010-2 * [http://www.iupress.indiana.edu/catalog/index.php?cPath=1037_3130_3369 United Nations Intellectual History Project Book Series]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. [[Indiana University|Indiana University Press]]. * [http://foreignpolicy.com/story/cms.php?story_id=34 “Think Again: The United Nations”] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090114033025/http://www.foreignpolicy.com/story/cms.php?story_id=34 |date=2009-01-14 }}, Madeleine K. Albright, ''Foreign Policy'', Septembro/Oktobro 2004. * Hans Köchler, ''Quo Vadis, United Nations?'', en: Law Review, [[Polytechnic University of the Philippines]], College of Law, Majo 2005 [http://hanskoechler.com/koechler-quo-vadis-UN.htm Online version]. * ''An Insider's Guide to the UN'', Linda Fasulo, [[Yale University Press]] (1-an de Novembro 2003), hardcover, 272 paĝoj, ISBN 0-300-10155-4. * ''United Nations: The First Fifty Years'', Stanley Mesler, Atlantic Monthly Press (1-an de Marto 1997), hardcover, 416 paĝoj, ISBN 0-87113-656-2. * ''Act of Creation: The Founding of the United Nations'', Stephen Schlesinger, Westview Press (1-an de Septembro 2003), softcover, 374 paĝoj, ISBN 978-0-8133-3324-3. * [http://www.oup.com/uk/catalogue/?ci=9780199583300 ''The United Nations Security Council and War: The Evolution of Thought and Practice since 1945'', edited by Vaughan Lowe, Adam Roberts, Jennifer Welsh and Dominik Zaum]{{404|date=December 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Oxford University Press, Oksfordo, 2010, paperback, 794 paĝoj. ISBN 978-0-19-958330-0. [http://www.oup.com/us/catalog/general/subject/Politics/InternationalStudies/?view=usa&ci=9780199583300#Description ''Por Usona versio, klaku ĉi tien.''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20121120095435/http://www.oup.com/us/catalog/general/subject/Politics/InternationalStudies/?view=usa&ci=9780199583300#Description |date=2012-11-20 }} * [http://www.oup.com/uk/catalogue/?ci=9780198279266 ''United Nations, Divided World: The UN's Roles in International Relations'', edited by Adam Roberts and Benedict Kingsbury]{{404|date=January 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Oxford University Press, Oksfordo, 2-a eldono, 1993, paperback, 589 paĝoj. ISBN 0-19-827926-4. [http://www.oup.com/us/catalog/general/subject/Politics/InternationalStudies/InternationalOrganizations/?view=usa&ci=9780198279266 ''Por Usona versio, klaku ĉi tien.''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110522151154/http://www.oup.com/us/catalog/general/subject/Politics/InternationalStudies/InternationalOrganizations/?view=usa&ci=9780198279266 |date=2011-05-22 }} * ''A Guide to Delegate Preparation: A Model United Nations Handbook'', editita de Scott A. Leslie, The United Nations Association of the United States of America, 2004 versio (Oktobro 2004), softcover, 296 paĝoj, ISBN 1-880632-71-3. * “U.S. At War–International.” ''Time Magazine'' XLV.19 7-an de Majo 1945: 25–28. * [http://www.us.oup.com/us/catalog/general/subject/Politics/InternationalStudies/InternationalOrganizations/?view=usa&ci=9780199279517 ''The Oxford Handbook on the United Nations'', editita de Thomas G. Weiss kaj Sam Daws] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20071101091042/http://www.us.oup.com/us/catalog/general/subject/Politics/InternationalStudies/InternationalOrganizations/?view=usa&ci=9780199279517 |date=2007-11-01 }}, Oxford University Press, July 2007, hardcover, 896 paĝoj, ISBN 978-0-19-927951-7, ISBN 0-19-927951-9. * Dore Gold. ''Tower of Babble: How the United Nations Has Fueled Global Chaos''. Nov-Jorko: Three Rivers Press, 2004. {{de}}: * United Nations (Eldonanto): ''Wissenswertes über die Vereinten Nationen''. United Nations, Nov-Jorko 2006, ISBN 92-1-100936-7 ([http://www.unric.org/html/german/wissenswertes.pdf PDF]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}). * Hans von Mangoldt, Volker Rittberger, Franz Knipping (Eldonanto): ''Das System der Vereinten Nationen und seine Vorläufer''. Kunlaboris Martin Mogler kaj Stephan Wilske. 3 volumoj en 2 partaj volumoj. Berno: Stämpfli + CIE AG 1995 kaj Munkeno: C.H. Beck 1995, ISBN 3-7272-9374-8 (Stämpfli), ISBN 3-406-39107-9 (C.H. Beck). * Dieter Göthel: ''Die Vereinten Nationen: Eine Innenansicht''. 2-a versio, Auswärtiges Amt, Berlino 2002. * Sabine von Schorlemer (Eldonanto): ''Praxishandbuch UNO – Die Vereinten Nationen im Lichte globaler Herausforderungen''. Springer, Berlino 2003, ISBN 3-540-43907-2. * Günther Unser, Ingo Winkelmann: ''ABC der Vereinten Nationen''. 5-a versio, Auswärtiges Amt, Berlino 2003 ([http://www.auswaertiges-amt.de/diplo/de/Infoservice/Broschueren/ABCVN.pdf PDF] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090928102050/http://www.auswaertiges-amt.de/diplo/de/Infoservice/Broschueren/ABCVN.pdf |date=2009-09-28 }}). * Günther Unser: ''Die UNO – Aufgaben, Strukturen, Politik''. dtv, Munkeno 2004, ISBN 3-423-05254-6. * Klaus Dieter Wolf: ''Die UNO – Geschichte, Aufgaben, Perspektiven''. C.H. Beck, Munkeno 2005, ISBN 3-406-50878-2. * Aus Politik und Zeitgeschichte 22/2005: ''60 Jahre Vereinte Nationen''. Bundeszentrale für politische Bildung, Bonno 2005 ([http://www.bpb.de/files/4M2XRE.pdf PDF]). * Swen Bernhard Gareis, Johannes Varwick: ''Die Vereinten Nationen''. 4-a versio, Budrich, Opladen 2006, ISBN 3-8252-8328-3. * Paul Kennedy: ''Parlament der Menschheit: Die Vereinten Nationen und der Weg zur Weltregierung''. Munkeno 2007, ISBN 3-406-56328-7. La aŭtoro trafe priskribas la funkcion, novajn taskojn kaj sukcesojn de UN – ankaŭ kritike. {{fr}}: * Financa Raporto de l’ komuna verko, Alia UN por alia mondo, Paris, Tribord, coll. “Monde(s) du XXIe siècle”, 2010, [http://sites.google.com/site/mondesdŭiesiecle/comptes-rendus/une-autre-onu-pour-un-autre-monde interreta versio]{{404|date=December 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. == Referencoj == {{Referencoj|2}} {{Unuiĝintaj Nacioj}} {{Ĝeneralaj Sekretarioj de la Unuiĝintaj Nacioj}} {{Havenda artikolo|Unuiĝintaj Nacioj}} {{Leginda|2022|08|13}} {{Nobel-premio pri paco}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Unuiĝintaj Nacioj| ]] [[Kategorio:Internaciaj rilatoj]] [[Kategorio:Nobel-premiitoj pri paco]] [[Kategorio:Saĥarov-Premio gajnintoj]] 9naqiy0cfq0f5r5lsb4dwslq35l71tm 0 4584 9494594 9448187 2026-10-16T21:03:52Z VolodimirSvjatoslaviĉ 244109 /* X-sistemo kiel fenomeno kultura */ 9494594 wikitext text/x-wiki {{Aliaj signifoj|teksto=Tiu artikolo temas pri la sistemo por enmeti supersignajn literojn. Por la programaro, vidu la artikolon [[Fenestra Sistemo&nbsp;X]]; por informoj pri la deviga enigo en Vikipedio en Esperanto, vidu la artikolon{{spaceto}}[[VP:OD:X]]}}{{Informkesto organizaĵo}} '''X-sistemo''' (aŭ '''x-kodo''' aŭ '''iksokodo''') estas [[surogata skribosistemo]] por [[Esperanto]]. En tiu sistemo oni prezentas la supersignajn literojn per la jenaj kodoj (kun ekzemploj): * cx = ĉ (''cxemizo = ĉemizo'') * gx = ĝ (''gxi = ĝi'') * hx = ĥ (''monahxejo = monaĥejo'') * jx = ĵ (''ajxo = aĵo'') * sx = ŝ (''sxipo = ŝipo'') * ux = ŭ (''aux = aŭ'') Pro tio, ke la [[interreto]] estis origine konstruita en la [[angla lingvo|angla]], ĝi bone subtenas la 26 anglajn literojn, sed ne la aliajn literojn de aliaj lingvoj. Tial la x-sistemo estas universale videbla kaj traktebla—per [[TTT-legilo]], [[retpoŝtilo]], ktp. La moderna solvo en la Interreto por ne-anglalingvaj skribsistemoj estas [[Unikodo]]. Jam de pluraj jaroj ĉiuj gravaj TTT-programoj subtenas ĝin, kaj la subteno rapide fariĝas tute universala. Por statistiko vidu ĉe [[Esperanto#Alfabeto kaj ortografio|Esperanto]]. == Argumentoj por X-sistemo == * Ĝi estas legebla sen ŝanĝi la tiparon de la legilo aŭ [[komputilo]]. * Ĝi estas facile konvertebla al iu ajn alia sistemo, krom kiam enmiksiĝas nacilingvaj vortoj kun ekzemple ''ux'', kiu ne estu konvertata al ''ŭ''. (Pri solvoprovo per ''w'' vidu sube.) * Ĝi estas la plej populara surogata metodo ĉe kiu ne eblas misinterpretoj (en la pli parada Fundamenta H-sistemo eblas misinterpreto de "au" kiel "aŭ" ekzemple en ''praulo'' aŭ de "gh" kiel "ĝ" en ''flughaveno'' ktp). * Ĝi estas facile tajpebla. * Ĝi estas facile serĉebla per serĉilo. * Aŭtomata ordigo de Esperantaj vortlistoj, ekzemple en [[Microsoft Excel]], funkcias ĝuste nur en x-sistemo. En aliaj sistemoj ne<ref>La aŭtomata ordigo de vortoj prezentitaj per la veraj ĉapelitaj literoj bone funkcias en [[Linukso]]j se oni elektas esperantan [[lokaĵaro]]n — samkiel por la aliaj homlingvoj.</ref>. == Argumentoj kontraŭ X-sistemo == * Ĝi ne estas internacia. * La popoloj de la mondo ne povas aŭtomate ĝin kompreni. * Ĝi aspektas "malbela" (laŭ iuj). Ekzemplo: ''g&#120;i s&#120;ang&#120;ig&#120;as'' (=&nbsp;ĝi&nbsp;ŝanĝiĝas) * Ĝi aldonas strangecon al Esperanto (neniu alia lingvo uzas x-ojn ĉi tiel, sed kompreneble ankaŭ neniu alia lingvo uzas esperantajn ĉiujn ĉapelitajn literojn por la samaj sonoj). * Kelkaj ne-esperantaj nomoj enhavas la latinan literon ''x''. (Ekzemple, multaj [[franca lingvo|francaj]] nomoj finiĝas per ''ux:'' [[Alfred Michaux|Michaux]] ktp.) Tio kaŭzas problemojn por la x-sistemo nur rilate al aŭtomata konverto al alia sistemo kiel [[unikodo]]. Kelkaj uzantoj de la x-sistemo skribas ''w'' (por ''ŭ'') anstataŭ ''ŭ'' por eviti tiajn miskomprenojn kaj samtempe iom plifaciligi legadon. Sed eĉ tiam povas esti problemoj pri aŭtomata konvertado (de tradukiloj aŭ de entajpiloj), kiam temas pri nacilingvaj nomoj kun la litero ''w''. Por solvi la problemon ekzistas kelkaj aliaj variaĵoj de la x-sistemo, kiel ekzemple uzo de ''vx'' anstataŭ ''ŭ''. La plej universala kaj kutima elturniĝo estas prezentita en la sekva sekcio. == Komputiltaŭga solvo == [[Dosiero:ReVo X̂ Uzu x-klavon por supersignoj.png|eta|ReVo — Uzu x-klavon por supersignoj]] La plej universala kaj kutima elturniĝo estas duobligi la fremdajn iksojn post la literoj <tt>[cghjsu]</tt> (praktike, post 'u'): <tt>Michauxx</tt> ktp (tiun rimedon uzas, interalie, [[ReVo]] kaj la redakcio de «[[Monato (gazeto)|Monato]]»). Evidente, la solvo ne estas bela, kaj tial ĝi maloftas en pure [[interhoma komunikado]]. Tamen ĝi estas ofte uzata se tekstotraktadon partoprenas komputilo (kiam temas pri komputile kompostota artikolo, aŭ kiam oni faras informomendon al datumbazo aŭ reta vortaro). == Kiun skribsistemon elekti? == Ĉiu homo rajtas mem elekti kiun el tri ekzistantaj skribsistemoj li uzu por tajpi en Esperanto: [[Unikodo]]n, [[H-sistemo]]n proponitan de Zamenhofo kaj [[surogata skribosistemo|surogatan sistemon]] uzante X-skribon, ^-antaŭ- kaj postmetadon. Neniu homo rajtas altrudi ajnan skribon al alia homo. Tamen oni konsideru sekvajn punktojn: # kiam ajn eblas, ĉapelitaj estas la plej bona solvo; # kiam ili '''ne''' eblas, la sola "oficiala" alternativo (t.e., la sola menciata en la tuto de Fundamento kaj Aldonoj) estas la [[H-sistemo]]; # tiu lasta tamen ne estas ideale oportuna por perkomputila konvertado '''al''' ĉapelitaj, kaj pro tio estis proponata la X-sistemo; # pri '''interna''' reprezentado de ĉapelitaj literoj en komputila memoro nenion diras la Fundamento; pri la alfabeto ĝi nur mencias, unuflanke kiel elparoli la diversajn literojn, kaj aliflanke kiel skribi aŭ presi ilin sur paperon (aŭ sur lernejan nigran tabulon, komputilan ekranon, k.s.). Jen eltiro el la oficiala deklaro de la [[Akademio de Esperanto]]<ref>«[http://akademio-de-esperanto.org/oficialaj_informoj/oficialaj_informoj_6_2007.html Pri apartaj teknikaj bezonoj rilate al niaj alfabeto kaj ortografio]». Akademio de Esperanto, Oficialaj Informoj. N-ro 6, 2007-01-21.</ref>: <blockquote> Nur kiam la cirkonstancoj ne permesas uzi la ĝustajn supersignojn, kaj kiam pro apartaj bezonoj la Fundamenta anstataŭa skribsistemo (ch, gh, hh, jh, sh, u) ne estas oportuna, oni povas anstataŭigi la supersignajn literojn per aliaj signoj aŭ signokombinoj. </blockquote> == X-sistemo kiel fenomeno kultura == La opinio pri "malbeleco" de la iksskribo estas grandparte ŝuldata al la tradicio (aŭ antaŭjuĝo) de certaj latinalfabetaj lingvoj. Freŝrigarde la grafika formo de x estas pli simpla kaj eleganta ol la formo de h, malkonvene granda por la modesta rolo de diakritilo. La h-sistema (ekzemple "ghi shanghighas") ne estas pli bela (kaj laŭ iuj, ĝi estas pli malbela) ol ĝia ofte primokata versio ikssistema (ekzemple "gxi sxangxigxas"). Tial reage al la maljustaj kontraŭiksaj antaŭjuĝoj aperis ''iksismo'' kiu pledis por la propra valoro de la iksskribo<ref>[https://horowitz.home.xs4all.nl/eseoj/iksismo.html Iksisma Manifesto] (proponas ĝeneralan uzon de la x-sistemo kiel esperanta ortografio).</ref>: <blockquote> Ni ja distingu nin al la mondo kun fiero, per nia unika skribo kun iksoj. Gxi donas specialan magion al nia kara lingvo, sed estas magio ja malfermata al cxiu, kiu malfermas sin al gxi. [...] Disvastigo kaj reprodukto, prese, interrete, aux kiel ajn, estas permesata strikte nur ikskode. </blockquote> La Esperantobando [[Dolchamar]] skribis sian nomon x-sisteme ĝis [[2003]], kiam ĝi ŝanĝis la konvencion al [[h-sistemo]]. La unua produktaĵo de la bando nomiĝas [[Kun ikso]]. == Kiu kaj kiam inventis la ikssistemon? == Mankas fidindaj informoj pri la inventinto. Estas atestoj ke pluraj personoj reinventis ĝin sendepende unu de la aliaj. [[Rüdiger Eichholz]] iam provis esplori tion<ref>«Akademiaj Studoj», 1983 p. 7.</ref>: <blockquote> ... Poste mi eksciis, ke preskaŭ la saman proponon oni jam prezentis dum la ''Unua Internacia Konferenco pri la Lingva Problemo en Esperanto''. Mi represas el «esperanto», septembro 1962, p. 161: <blockquote> Unu interesa grupo de temoj estis tiuj pri maŝina tradukado kaj aŭtomata dokumentado. [...] Unu malfacilaĵo estas, ke multaj el la normaj maŝinoj uzataj por dokumentado kaj elektronaj kalkuliloj ne povas kontentige pritrakti supersignitajn literojn (ekz. la maŝinoj en Max Planck Instituto). Por tiu limigita celo la Konferenco rekomendas la uzon de x anstataŭ ^ kaj w anstataŭ ŭ. Estu klare komprenite, ke tio ne rilatas al la literatura lingvo, nek al ĉiuj maŝinoj ĉar aliaj maŝinoj povas prezenti aliajn problemojn. Oni asertas,ke post malmultaj jaroj da kontentiga eksperimenta uzo de Esperanto en ĉi tiu formo estos normale ordoni al la maŝino represi ĉ kiel ĉ ktp. Intertempe la Zamenhofa solvo de h post la litero estas ambigua en ekzemple "flughaveno" kaj tial ne estas uzebla de tiaj maŝinoj. </blockquote> </blockquote> == Resumo == La H-sistemo estas sendube laŭfundamenta ortografia varianto, sed kiel entajpa kodo ĝi havas malavantaĝojn. — La X-sistemo oportunas por enigi tekston kaj por interna komputada datumprilaboro, sed kiel memstara ortografio ĝi estas nefundamenta. X-sistemo estis uzata en la Esperanta fako de [[Vikipedio]] por [[Vikipedio:Kiel redakti paĝon|redakti paĝojn]], do kiel nura entajpa kodo, sed ne kiel memstara ortografio. La Vikipedio aŭtomate transkodis tekston skribitan en X-kodo al ĉapelita teksto. == Rimarkoj == La malavantaĝo de la H-sistemo, ke komputiloj povas miskompreni kaj mistrakti vortojn, estas malgranda, ĉar ekzistas nur tre malmultaj tiaj vortoj esperantaj, entute nur malpli ol 50. Komputila sistemo povas enhavi vortaron, kiu aŭtomate identigas tiajn vortojn kaj ĝuste pritraktas ilin. Aliflanke, la naturismaj kombinoj ''ch, sh, gh'' oftas en la propraj nomoj, tiel ke <tt>Christian</tt> ĉe aŭtomata traktado iĝos ''Ĉristian'', [[Maugham]] iĝos ''Maŭĝam'' ktp. Granda plimulto da lingvoj uzantaj la latinan alfabeton uzas ĝin kun aldonaj literoj kun diakritaj signoj. Fakte estas ĉiuj lingvoj escepte de la angla, Latino kaj eble manpleno da aliaj. Ili ĉiuj bezonas sistemojn por ĝuste skribi per komputiloj. Kie Esperanto fakte aŭ ŝajne havas specialajn problemojn, tie ni klopodu plirapidigi progreson al komforta uzo de Unikodo. == Eksteraj ligiloj al programoj == {| class="prettytable sortable" border=1 cellspacing=0 cellpadding=0 width=100% style="font-size:90%;" | |- ! Programo !!width=100| Reta ilo !!width=100| [[Vindozo]] !!width=100| [[Mac OS|Mak OS X]] !!width=100| [[GNU/Linukso]] !! Rimarkoj |- style="line-height:90%;" | Amiketo || ✗ || [http://www012.upp.so-net.ne.jp/klivo/amiketo/ XP kaj ĉiuj postaj versioj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20161123231615/http://www012.upp.so-net.ne.jp/klivo/amiketo/ |date=2016-11-23 }} || [http://www012.upp.so-net.ne.jp/klivo/amiketo/makamiketo.html Versio 10.6] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160405160459/http://www012.upp.so-net.ne.jp/klivo/amiketo/makamiketo.html |date=2016-04-05 }} || [http://www012.upp.so-net.ne.jp/klivo/amiketo/linamiketo.html Ubuntu 9.1, Centos 4.6, Fedora Core 2.6, SuSe LES 10] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20161207213204/http://www012.upp.so-net.ne.jp/klivo/amiketo/linamiketo.html |date=2016-12-07 }} || Funkcias per [[Java (programlingvo)|Java]] |- | [http://lingvo.org/eotajpu eotajpu.js] || per [[JavaScript]] || ✗ || ✗ || ✗ || Konvertilo de x-sistemo al unikodo en ajna retpaĝo (kontrolita en diversaj kroziloj; bone pri xx; bone pri entajpa pozicio |- | [http://members.aon.at/aldone/konvertilo.html Konvertilo] || per [[JavaScript]] || ✗ || ✗ || ✗ || |- | [http://www.zz9pza.net/tajpi/ Tajpi] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20200217052441/http://www.zz9pza.net/tajpi/ |date=2020-02-17 }} || ✗ || 2000, XP, Vista, 7, 8, 10 || ✗ || ✗ || |- | [http://code.google.com/p/iksilo SCIM], [[:en:Intelligent Input Bus|IBus]] || ✗ || ✗ || ✗ || ✗ || Ubuntu kaj aliaj<ref name="Linux">Kaj SCIM kaj IBus dependas je m17n por funkcii. Kelkaj malnovaj versioj de Linukso jam entenas SCIM. Kelkaj pli novaj versioj (ekzemple, Ubuntu 10.04) jam entenas IBus. En okazo de dubo, uzu IBus (pli moderna, simpla, malpeza, kaj stabila ol SCIM).</ref> |- | [https://github.com/bdantas/iksilo/ iksilo] || ✗ || ✗ || ✗ || Iu ajn || Funkcias per /bin/sh do estas ege simpla solvo por iu ajn GNU/Linukso aŭ OpenBSD |} Rimarkoj: * [[Ubuntuo]] 10.04: Jam pretas entajpi x-sisteme per IBus. Simple iru al Sistemo > Preferoj > IBus preferoj > Enigmetodo, elektu "Esperanto x-sistemo (m17n)", kaj ĝuu. * [[Ubuntuo]] 11.04: Unue elŝutu "ibus-m17n" (ekz., per Synaptic). Poste simple iru al Sistemo > Preferoj > Klavaraj enigmetodoj > Enigmetodo, elektu "Esperanto x-sistemo (m17n)", kaj ĝuu. == Vidu ankaŭ == * [[H-sistemo]] * [[QWXY-sistemo]] == Notoj == {{Referencoj}} {{Unua}} {{Projektoj}} [[Kategorio:Esperantaj skribsistemoj]] [[Kategorio:Transliteruma sistemo]] oelt1s93ruvwfbsagvp4v675g2ha3p5 9494596 9494594 2026-10-16T21:27:00Z VolodimirSvjatoslaviĉ 244109 /* X-sistemo kiel fenomeno kultura */ 9494596 wikitext text/x-wiki {{Aliaj signifoj|teksto=Tiu artikolo temas pri la sistemo por enmeti supersignajn literojn. Por la programaro, vidu la artikolon [[Fenestra Sistemo&nbsp;X]]; por informoj pri la deviga enigo en Vikipedio en Esperanto, vidu la artikolon{{spaceto}}[[VP:OD:X]]}}{{Informkesto organizaĵo}} '''X-sistemo''' (aŭ '''x-kodo''' aŭ '''iksokodo''') estas [[surogata skribosistemo]] por [[Esperanto]]. En tiu sistemo oni prezentas la supersignajn literojn per la jenaj kodoj (kun ekzemploj): * cx = ĉ (''cxemizo = ĉemizo'') * gx = ĝ (''gxi = ĝi'') * hx = ĥ (''monahxejo = monaĥejo'') * jx = ĵ (''ajxo = aĵo'') * sx = ŝ (''sxipo = ŝipo'') * ux = ŭ (''aux = aŭ'') Pro tio, ke la [[interreto]] estis origine konstruita en la [[angla lingvo|angla]], ĝi bone subtenas la 26 anglajn literojn, sed ne la aliajn literojn de aliaj lingvoj. Tial la x-sistemo estas universale videbla kaj traktebla—per [[TTT-legilo]], [[retpoŝtilo]], ktp. La moderna solvo en la Interreto por ne-anglalingvaj skribsistemoj estas [[Unikodo]]. Jam de pluraj jaroj ĉiuj gravaj TTT-programoj subtenas ĝin, kaj la subteno rapide fariĝas tute universala. Por statistiko vidu ĉe [[Esperanto#Alfabeto kaj ortografio|Esperanto]]. == Argumentoj por X-sistemo == * Ĝi estas legebla sen ŝanĝi la tiparon de la legilo aŭ [[komputilo]]. * Ĝi estas facile konvertebla al iu ajn alia sistemo, krom kiam enmiksiĝas nacilingvaj vortoj kun ekzemple ''ux'', kiu ne estu konvertata al ''ŭ''. (Pri solvoprovo per ''w'' vidu sube.) * Ĝi estas la plej populara surogata metodo ĉe kiu ne eblas misinterpretoj (en la pli parada Fundamenta H-sistemo eblas misinterpreto de "au" kiel "aŭ" ekzemple en ''praulo'' aŭ de "gh" kiel "ĝ" en ''flughaveno'' ktp). * Ĝi estas facile tajpebla. * Ĝi estas facile serĉebla per serĉilo. * Aŭtomata ordigo de Esperantaj vortlistoj, ekzemple en [[Microsoft Excel]], funkcias ĝuste nur en x-sistemo. En aliaj sistemoj ne<ref>La aŭtomata ordigo de vortoj prezentitaj per la veraj ĉapelitaj literoj bone funkcias en [[Linukso]]j se oni elektas esperantan [[lokaĵaro]]n — samkiel por la aliaj homlingvoj.</ref>. == Argumentoj kontraŭ X-sistemo == * Ĝi ne estas internacia. * La popoloj de la mondo ne povas aŭtomate ĝin kompreni. * Ĝi aspektas "malbela" (laŭ iuj). Ekzemplo: ''g&#120;i s&#120;ang&#120;ig&#120;as'' (=&nbsp;ĝi&nbsp;ŝanĝiĝas) * Ĝi aldonas strangecon al Esperanto (neniu alia lingvo uzas x-ojn ĉi tiel, sed kompreneble ankaŭ neniu alia lingvo uzas esperantajn ĉiujn ĉapelitajn literojn por la samaj sonoj). * Kelkaj ne-esperantaj nomoj enhavas la latinan literon ''x''. (Ekzemple, multaj [[franca lingvo|francaj]] nomoj finiĝas per ''ux:'' [[Alfred Michaux|Michaux]] ktp.) Tio kaŭzas problemojn por la x-sistemo nur rilate al aŭtomata konverto al alia sistemo kiel [[unikodo]]. Kelkaj uzantoj de la x-sistemo skribas ''w'' (por ''ŭ'') anstataŭ ''ŭ'' por eviti tiajn miskomprenojn kaj samtempe iom plifaciligi legadon. Sed eĉ tiam povas esti problemoj pri aŭtomata konvertado (de tradukiloj aŭ de entajpiloj), kiam temas pri nacilingvaj nomoj kun la litero ''w''. Por solvi la problemon ekzistas kelkaj aliaj variaĵoj de la x-sistemo, kiel ekzemple uzo de ''vx'' anstataŭ ''ŭ''. La plej universala kaj kutima elturniĝo estas prezentita en la sekva sekcio. == Komputiltaŭga solvo == [[Dosiero:ReVo X̂ Uzu x-klavon por supersignoj.png|eta|ReVo — Uzu x-klavon por supersignoj]] La plej universala kaj kutima elturniĝo estas duobligi la fremdajn iksojn post la literoj <tt>[cghjsu]</tt> (praktike, post 'u'): <tt>Michauxx</tt> ktp (tiun rimedon uzas, interalie, [[ReVo]] kaj la redakcio de «[[Monato (gazeto)|Monato]]»). Evidente, la solvo ne estas bela, kaj tial ĝi maloftas en pure [[interhoma komunikado]]. Tamen ĝi estas ofte uzata se tekstotraktadon partoprenas komputilo (kiam temas pri komputile kompostota artikolo, aŭ kiam oni faras informomendon al datumbazo aŭ reta vortaro). == Kiun skribsistemon elekti? == Ĉiu homo rajtas mem elekti kiun el tri ekzistantaj skribsistemoj li uzu por tajpi en Esperanto: [[Unikodo]]n, [[H-sistemo]]n proponitan de Zamenhofo kaj [[surogata skribosistemo|surogatan sistemon]] uzante X-skribon, ^-antaŭ- kaj postmetadon. Neniu homo rajtas altrudi ajnan skribon al alia homo. Tamen oni konsideru sekvajn punktojn: # kiam ajn eblas, ĉapelitaj estas la plej bona solvo; # kiam ili '''ne''' eblas, la sola "oficiala" alternativo (t.e., la sola menciata en la tuto de Fundamento kaj Aldonoj) estas la [[H-sistemo]]; # tiu lasta tamen ne estas ideale oportuna por perkomputila konvertado '''al''' ĉapelitaj, kaj pro tio estis proponata la X-sistemo; # pri '''interna''' reprezentado de ĉapelitaj literoj en komputila memoro nenion diras la Fundamento; pri la alfabeto ĝi nur mencias, unuflanke kiel elparoli la diversajn literojn, kaj aliflanke kiel skribi aŭ presi ilin sur paperon (aŭ sur lernejan nigran tabulon, komputilan ekranon, k.s.). Jen eltiro el la oficiala deklaro de la [[Akademio de Esperanto]]<ref>«[http://akademio-de-esperanto.org/oficialaj_informoj/oficialaj_informoj_6_2007.html Pri apartaj teknikaj bezonoj rilate al niaj alfabeto kaj ortografio]». Akademio de Esperanto, Oficialaj Informoj. N-ro 6, 2007-01-21.</ref>: <blockquote> Nur kiam la cirkonstancoj ne permesas uzi la ĝustajn supersignojn, kaj kiam pro apartaj bezonoj la Fundamenta anstataŭa skribsistemo (ch, gh, hh, jh, sh, u) ne estas oportuna, oni povas anstataŭigi la supersignajn literojn per aliaj signoj aŭ signokombinoj. </blockquote> == X-sistemo kiel fenomeno kultura == La opinio pri "malbeleco" de la iksskribo estas grandparte ŝuldata al la tradicio (aŭ antaŭjuĝo) de certaj latinalfabetaj lingvoj. Freŝrigarde la grafika formo de x estas pli simpla kaj eleganta ol la formo de h, malkonvene granda por la modesta rolo de diakritilo. La h-sistema (ekzemple "ehhoshangho chiujhaude") ne estas pli bela (kaj laŭ iuj, ĝi estas pli malbela) ol ĝia ofte primokata versio ikssistema (ekzemple "ehxosxangxo cxiujxauxde"). Tial reage al la maljustaj kontraŭiksaj antaŭjuĝoj aperis ''iksismo'' kiu pledis por la propra valoro de la iksskribo<ref>[https://horowitz.home.xs4all.nl/eseoj/iksismo.html Iksisma Manifesto] (proponas ĝeneralan uzon de la x-sistemo kiel esperanta ortografio).</ref>: <blockquote> Ni ja distingu nin al la mondo kun fiero, per nia unika skribo kun iksoj. Gxi donas specialan magion al nia kara lingvo, sed estas magio ja malfermata al cxiu, kiu malfermas sin al gxi. [...] Disvastigo kaj reprodukto, prese, interrete, aux kiel ajn, estas permesata strikte nur ikskode. </blockquote> La Esperantobando [[Dolchamar]] skribis sian nomon x-sisteme ĝis [[2003]], kiam ĝi ŝanĝis la konvencion al [[h-sistemo]]. La unua produktaĵo de la bando nomiĝas [[Kun ikso]]. == Kiu kaj kiam inventis la ikssistemon? == Mankas fidindaj informoj pri la inventinto. Estas atestoj ke pluraj personoj reinventis ĝin sendepende unu de la aliaj. [[Rüdiger Eichholz]] iam provis esplori tion<ref>«Akademiaj Studoj», 1983 p. 7.</ref>: <blockquote> ... Poste mi eksciis, ke preskaŭ la saman proponon oni jam prezentis dum la ''Unua Internacia Konferenco pri la Lingva Problemo en Esperanto''. Mi represas el «esperanto», septembro 1962, p. 161: <blockquote> Unu interesa grupo de temoj estis tiuj pri maŝina tradukado kaj aŭtomata dokumentado. [...] Unu malfacilaĵo estas, ke multaj el la normaj maŝinoj uzataj por dokumentado kaj elektronaj kalkuliloj ne povas kontentige pritrakti supersignitajn literojn (ekz. la maŝinoj en Max Planck Instituto). Por tiu limigita celo la Konferenco rekomendas la uzon de x anstataŭ ^ kaj w anstataŭ ŭ. Estu klare komprenite, ke tio ne rilatas al la literatura lingvo, nek al ĉiuj maŝinoj ĉar aliaj maŝinoj povas prezenti aliajn problemojn. Oni asertas,ke post malmultaj jaroj da kontentiga eksperimenta uzo de Esperanto en ĉi tiu formo estos normale ordoni al la maŝino represi ĉ kiel ĉ ktp. Intertempe la Zamenhofa solvo de h post la litero estas ambigua en ekzemple "flughaveno" kaj tial ne estas uzebla de tiaj maŝinoj. </blockquote> </blockquote> == Resumo == La H-sistemo estas sendube laŭfundamenta ortografia varianto, sed kiel entajpa kodo ĝi havas malavantaĝojn. — La X-sistemo oportunas por enigi tekston kaj por interna komputada datumprilaboro, sed kiel memstara ortografio ĝi estas nefundamenta. X-sistemo estis uzata en la Esperanta fako de [[Vikipedio]] por [[Vikipedio:Kiel redakti paĝon|redakti paĝojn]], do kiel nura entajpa kodo, sed ne kiel memstara ortografio. La Vikipedio aŭtomate transkodis tekston skribitan en X-kodo al ĉapelita teksto. == Rimarkoj == La malavantaĝo de la H-sistemo, ke komputiloj povas miskompreni kaj mistrakti vortojn, estas malgranda, ĉar ekzistas nur tre malmultaj tiaj vortoj esperantaj, entute nur malpli ol 50. Komputila sistemo povas enhavi vortaron, kiu aŭtomate identigas tiajn vortojn kaj ĝuste pritraktas ilin. Aliflanke, la naturismaj kombinoj ''ch, sh, gh'' oftas en la propraj nomoj, tiel ke <tt>Christian</tt> ĉe aŭtomata traktado iĝos ''Ĉristian'', [[Maugham]] iĝos ''Maŭĝam'' ktp. Granda plimulto da lingvoj uzantaj la latinan alfabeton uzas ĝin kun aldonaj literoj kun diakritaj signoj. Fakte estas ĉiuj lingvoj escepte de la angla, Latino kaj eble manpleno da aliaj. Ili ĉiuj bezonas sistemojn por ĝuste skribi per komputiloj. Kie Esperanto fakte aŭ ŝajne havas specialajn problemojn, tie ni klopodu plirapidigi progreson al komforta uzo de Unikodo. == Eksteraj ligiloj al programoj == {| class="prettytable sortable" border=1 cellspacing=0 cellpadding=0 width=100% style="font-size:90%;" | |- ! Programo !!width=100| Reta ilo !!width=100| [[Vindozo]] !!width=100| [[Mac OS|Mak OS X]] !!width=100| [[GNU/Linukso]] !! Rimarkoj |- style="line-height:90%;" | Amiketo || ✗ || [http://www012.upp.so-net.ne.jp/klivo/amiketo/ XP kaj ĉiuj postaj versioj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20161123231615/http://www012.upp.so-net.ne.jp/klivo/amiketo/ |date=2016-11-23 }} || [http://www012.upp.so-net.ne.jp/klivo/amiketo/makamiketo.html Versio 10.6] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160405160459/http://www012.upp.so-net.ne.jp/klivo/amiketo/makamiketo.html |date=2016-04-05 }} || [http://www012.upp.so-net.ne.jp/klivo/amiketo/linamiketo.html Ubuntu 9.1, Centos 4.6, Fedora Core 2.6, SuSe LES 10] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20161207213204/http://www012.upp.so-net.ne.jp/klivo/amiketo/linamiketo.html |date=2016-12-07 }} || Funkcias per [[Java (programlingvo)|Java]] |- | [http://lingvo.org/eotajpu eotajpu.js] || per [[JavaScript]] || ✗ || ✗ || ✗ || Konvertilo de x-sistemo al unikodo en ajna retpaĝo (kontrolita en diversaj kroziloj; bone pri xx; bone pri entajpa pozicio |- | [http://members.aon.at/aldone/konvertilo.html Konvertilo] || per [[JavaScript]] || ✗ || ✗ || ✗ || |- | [http://www.zz9pza.net/tajpi/ Tajpi] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20200217052441/http://www.zz9pza.net/tajpi/ |date=2020-02-17 }} || ✗ || 2000, XP, Vista, 7, 8, 10 || ✗ || ✗ || |- | [http://code.google.com/p/iksilo SCIM], [[:en:Intelligent Input Bus|IBus]] || ✗ || ✗ || ✗ || ✗ || Ubuntu kaj aliaj<ref name="Linux">Kaj SCIM kaj IBus dependas je m17n por funkcii. Kelkaj malnovaj versioj de Linukso jam entenas SCIM. Kelkaj pli novaj versioj (ekzemple, Ubuntu 10.04) jam entenas IBus. En okazo de dubo, uzu IBus (pli moderna, simpla, malpeza, kaj stabila ol SCIM).</ref> |- | [https://github.com/bdantas/iksilo/ iksilo] || ✗ || ✗ || ✗ || Iu ajn || Funkcias per /bin/sh do estas ege simpla solvo por iu ajn GNU/Linukso aŭ OpenBSD |} Rimarkoj: * [[Ubuntuo]] 10.04: Jam pretas entajpi x-sisteme per IBus. Simple iru al Sistemo > Preferoj > IBus preferoj > Enigmetodo, elektu "Esperanto x-sistemo (m17n)", kaj ĝuu. * [[Ubuntuo]] 11.04: Unue elŝutu "ibus-m17n" (ekz., per Synaptic). Poste simple iru al Sistemo > Preferoj > Klavaraj enigmetodoj > Enigmetodo, elektu "Esperanto x-sistemo (m17n)", kaj ĝuu. == Vidu ankaŭ == * [[H-sistemo]] * [[QWXY-sistemo]] == Notoj == {{Referencoj}} {{Unua}} {{Projektoj}} [[Kategorio:Esperantaj skribsistemoj]] [[Kategorio:Transliteruma sistemo]] jvpiy7s9j0zcimcez58p48munhgr6e8 0 7469 9494412 9494410 2026-10-16T12:00:30Z Roberto 609 /* Recenzoj */ 9494412 wikitext text/x-wiki {{Unua|kat=ne}} {{informkesto homo}} '''Ivan Ĥristov KRESTANOV''', ankaŭ konata kiel ''H. Krestanov'', (naskiĝis la {{daton|28|oktobro|1890}} en [[Pirdop]], mortis la {{daton|4|aprilo|1966}}<ref>[http://www.akademio-de-esperanto.org/aktoj/aktoj1/Aktoj_de_la_Akademio_1963-1967.pdf ''Aktoj de la Akademio 1963–1967,'' 2-a eldono], paĝo 20.</ref>) estis [[bulgara esperantisto]], lektoro de fremdlingvoj kaj [[diplomato]]. Li loĝis en [[Sofio]]. Dum sia 15-jara vivado en eksterlando vizitis preskaŭ tutan [[Eŭropo]]n. Interalie li oficis kiel sekretario de la Bulgara Ĝenerala Konsulejo en [[Dresdeno]]. Li esperantistiĝis en [[1905]]. Li eldonis dudekon da libroj kaj libretoj en kaj pri Esperanto, gvidis kursojn kaj faris paroladojn. Li estis senlaca kaj entreprenema aganto. Li estis membro de la [[Lingva Komitato]] kaj kunlaboranto de ''[[Enciklopedio de Esperanto]]''. ==Verkoj== El liaj verkoj estu citataj: * ''Vortaro de la internacia lingvo Esperanto<ref>El. Bulgara - Esperanta - Biblioteko</ref>'' *''Vortaro de Esperanto por Bulgaroj'' (aperis 3 eldonoj 1921, 1928, 1930, entute 10 000 ekzempleroj). * ''[[Bulgara Antologio]],'' * ''[[La Bulgara Lando kaj Popolo]],'' * ''[[Nuntempaj Rakontoj]],'' * ''Vilao apud Maro'' * ''La Miraklo de la Deka Jarcento''<ref>Aperis en ''[[Flandra Esperantisto]]'', sep. 1939, p. 132-133.</ref> * ''El la Proksima Oriento'', 1919, Berno <ref> [http://www.worldcat.org/title/el-la-proksima-oriento/oclc/902515903 WorldCat]</ref><ref> [https://search.onb.ac.at/primo-explore/search?query=any,contains,El%20la%20proksima%20oriento&tab=default_tab&search_scope=ONB_gesamtbestand&vid=ONB&lang=de_DE&offset=0 Kolekto por Planlingvoj]</ref> ===Tradukoj=== Li tradukis ankaŭ multajn verkojn, inter ili: *[[Elin Pelin]]. ''La advokato.'' Tradukis [[Ivan H. Krestanov]]. En: ''[[Esperanto (revuo)|Esperanto]]'' 28 (1932), n-ro 386 (10), p.&nbsp; * Elin Pelin. ''Aŭtuno.'' Rakonto. Tradukis [[Ivan H. Krestanof]]. En: ''[[La Revuo]]'' 1912, p.&nbsp;[https://anno.onb.ac.at/cgi-content/anno-plus?aid=e0c&datum=1912&page=306&size=45 300]–304. ===Teatro=== *''La internacia vivo kaj lingvo, kun pririgardo de l'esperantista movado en eksterlando kaj Bulgarujo : Esperantisto'', unuakta komedio. Eld. [[Esperanta Oficejo]], [[Pirdop]], 1910? (12X19) 48 paĝoj. ==Recenzoj== Pri ''El la Proksima Oriento'' {{citaĵo| ''El la Proksima Oriento (De Ukrajnio ĝis Georgio)'' '''''Antaŭparolo''''' Nia karmemora Majstro kredis, ke komunikigado kaj konatiĝado sur neŭtrala fundamento forigos almenaŭ la pli grandan parton de tiuj bestaĵoj kaj krimoj, kiuj estas kaŭzataj ne de malbona volo, sed simple de reciproka sinnekonado kaj devigata sinaltrudado. Deirante el tiu penso kaj opiniante, ke ĉiuj nacioj estas egale interesaj, ni skribas pri ankoraŭ nesufiĉe konataj popoloj de la antaŭa [[rusa imperio]], tiamaniere farante malgrandan escepton el la programo de nia Biblioteko. Kompreneble, krom la priparolitaj popoloj: [[ukrainoj]], [[litovoj]], [[Rutenoj|blankrutenoj]], [[letonoj]], [[estonoj]], [[finnoj]], [[tataroj]], [[Kartveloj|georgoj]], en la limoj de l'malnova rusa regno loĝas ankaŭ aliaj, kiel ekz. [[poloj]], kies historio estas sufiĉe konata okcidente, kaj granda nombro da gentoj, kiuj tamen ne ludas gravan rolon en la historio kaj kulturo. Ni esperas, ke aliaj sekvos nin sur la vojo al ekkoniĝo kaj kunfratiĝo de l'popoloj, rakontante pri la ceteraj partoj de l'homaro. |Ivan Ĥristov Krestanov Bern, Julio 1919.}} ---- Pri ''La internacia vivo kaj lingvo, kun pririgardo de l'esperantista movado en eksterlando kaj Bulgarujo : Esperantisto'' {{citaĵo|Jen la esperanta tradukaĵo de la titolo de verketo, ŝuldata al la nelaĉiĝebla balkanlanda pioniro S-ro Krestanof : mi varme rekomendas ĝin al tiuj samideanoj, por kiuj la lingvo de Vazov ne estas fremda.|[[Belga Esperantisto]] n028 (feb 1911)}} ---- Pri Lernolibro de Esperanto *''Lernolibro de Esperanto'' (1912)<ref>Eld. [[Bulgara Esperantista biblioteko]], Sofio</ref> {{citaĵo|Gramatiko, ekzercaro kaj du vortaroj, kun la portreto de D-ro L. Zamenhof kaj nomaro de la pligravaj kaj rekomendindaj Esp. Societoj, libroj kaj gazetoj.<br> A probita de la Ekzamena komitato de la [[Bulgara Esperantista Societo|B. E. S.]]|Esperanto, n123 20 maj 1912}} {{citaĵo|Samideano Krestanof estas bona esperantisto : li ankaŭ estas zorgema [[eldonanto]], kiu donis al ni jani 6 bonajn kaj bele eldonitajn N-rojn de la [[Bulgara Esperanta Biblioteko]]. Ni rajtas do atendi de li ankaŭ bonan [[lernolibro]]n. Feliĉe la ĵusaperinta lernolibro plene pravigas nian atendon. Ĉi certe kaj nediskuteble superas ĉiujn lernolibrojn de Esperanto, kiuj aperis ĝis nun en bulgara lingvo. La nova lernolibro konsistas el gramatiko, metode partigita en 12 [[leciono]]j. Ĝin sekvas trafe elektitaj ekzercoj, aranĝitaj por ĉiu gramatika parto. Poste venas la vortaroj. En la Esperanto-bulgara vortaro krom la vortoj de [[universala vortaro|U. V.]], estas enmetitaj ankaŭ la voltoj de la [[Oficiala Aldono]] (de l'Akademio) signitaj per steleto. La bulg. esp. vortaro plene kontentigas la uzantojn ĉe ordinaraj bezonoj. Ambaŭ vortaroj enhavas proksimume 10.000 vortojn. En la fino la aŭtoro prezentas liston de la plej gravaj esperantistaj [[societo]]j, eldonaĵoj, firmoj, gazetoj, k.t.p. Tiel do, se la nove varbita per tiu ĉi lernolibro esperantisto estas kolektanto, komercisto, vegetarano, [[abstinentulo]] k.t.p., k.t.p. — li tuj povos trovi sian sferon en la esperantista [[movado]]. Ni do prave povas diri, ke la nova lernolibro estas ne nur perfekta instruilo, sed ankaŭ ĝi prezentas veran manlibron por ĉiu nova [[samideano]] bulgara. Ankaŭ al la fremdulo deziranta konatiĝi per E-to kun la [[bulgara lingvo]], ĝi povas utili dank’al la paralela traduko de ĉiu titoloj kaj precipe per la bona aranĝo de la vortaroj. Se bona lernolibro estas sukceso de nia afero en iu lando kaj mi kredas ĉi tion firme, per la apero de la lernolibro de samideano Krestanof nia afero en [[Bulgario]] havos bonan sukceson.|[[Atanas D. Atanasov|At. D. Atanasov]].[[Belga Esperantisto]] n044 (jun 1912)}} ---- Pri ''Vortaro de la internacia lingvo Esperanto'' {{citaĵo|Tiu nova eldonajo de nia senlaca propagandisto kompletigas lian jam riĉan verkaron celantan enkondukon de Esperanto en Bulgarion aŭ diskonigon de tiu lando en tutmondon. Post antaŭparolo, estas la fundamenta gramatiko en bulgarlingve, kun tabeloj pri verbaj finiĝoj, simplaj vortetoj kaj afiksaro, kaj klarigo pri la vortaro mem. Tiu lasta ĉefa parto konsistas el Esperanto-Bulgara kaj Bulgara-Esperanta vortaroj. La unua enhavas kun la vortoj de l’ Universala vortaro tiujn el la du oficialaj aldonoj de la Akademio kun iliaj celaj derivajo], ĉar ĝis nun tia plena laŭalfabeta oficiala radikaro ne aperis, tiu vortlisto estos eĉ utila por ĉiuj nebulgaraj samideanoj. La dua ne estas malpli plena. Tial, bone presita, kun tre malmultaj preseraroj por tia libro, tiu instru- kaj lernilo estos certe ŝatata de espereble multnombraj uzontoj, kiuj la verkinton dankos kaj laŭdos pro lia grava utila laboro.|[[Georges Stroele|G.S.]] Esperanto n245 jan 1921}} == Referencoj == {{Referencoj}} ==Eksteraj ligiloj== {{projektoj|wikisource=Aŭtoro:Ivan Krestanov}} * [https://www.eventoj.hu/steb/gxenerala_naturscienco/enciklopedio-1/encikl.htm ''Enciklopedio de Esperanto''/E] en sia originala formo en la Interreto * [https://www.eventoj.hu/steb/gxenerala_naturscienco/enciklopedio-1/enciklopedio-de-esperanto-1933.pdf ''Enciklopedio de Esperanto''] en elŝutebla versio (PDF). * [http://anno.onb.ac.at/cgi-content/anno-plus?aid=e0f&datum=1938&page=28&size=49 Foto de Krestanov] en revuo Esperanto (UEA) Apr. 1938, p.&nbsp;28. {{Vivtempo|Krestanov, Ivan}} [[Kategorio:Bulgaraj esperantistoj]] [[Kategorio:Akademio de Esperanto]] [[Kategorio:Esperanto-vortaristoj]] [[Kategorio:Libroj de Ivan Krestanov| ]] d3jsvrsbjfgwpac5c0nmgxgjjz6vtj5 0 10317 9494458 7530088 2026-10-16T13:14:01Z Roberto 609 9494458 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Aleksander Bolesław BRZOSTOWSKI''' [bĵostovski] (naskiĝis en [[1848]] en [[Ostroh]], mortis en [[1920]] en [[Varsovio]]) estis [[pola esperantisto]], ĵurnalisto kaj bibliotekisto. Kun Esperanto li konatiĝis en 1887 kaj konsideris sin unua esperantisto en Polujo. Li estis la unua propagandisto de Esperanto en sia lando. Li estis aktiva organizanto; en 1909 li aranĝis faman Esperanto-ekspozicion en [[Częstochowa]] kaj ankaŭ en Varsovio en 1910. Dum sia tuta vivo li celis fondi Esperanto-muzeon en Varsovio. Li eldonis diversajn foliojn kaj broŝurojn pri Esperanto; la nombro de liaj artikoloj pri Esperanto superis 200. Li estis multjara komitatano de Pola Esperantista Societo, en kiu li flegis la bibliotekon kaj kolektis materialon por estonta Esperanto Muzeo<ref>Esperanto n245 jan 1921</ref>. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://anno.onb.ac.at/cgi-content/anno-plus?aid=e0f&datum=19210005&seite=17 Nekrologo de Brzostowski en ''Esperanto''] * [https://kresy.pl/kresopedia/aleksander-boleslaw-brzostowski/ Biografio de Brzostowski el ''Pola Biografia Vortaro''] {{pl}} {{EdE|B}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Brzostowski, Aleksandro}} [[Kategorio:Polaj esperantistoj]] lox2t3gp9372vstblcir650dsfoei36 1 11141 9494721 9429324 2026-10-17T10:27:49Z Sj1mor 12103 /* terminaro */ nova sekcio 9494721 wikitext text/x-wiki Mi ŝanĝis la parton pri juĝado. Laŭ la biblio, ĝi ne simple relatas al bonfarantoj / malbonfarantoj, sed al la "Libro de Vivo de la Ŝafido". Jen fontoj por tio, kion mi aldonis: * apero de la Ŝafido oferbuĉita, kiu elaĉetis homojn al Dio per sia sango: Apokalipso 5:6-10 * la Libro de Vivo apartenas al la Ŝafido oferita: Apokalipso 13:8 * ĉu oni estas savota ĉu ĵetota en la lagon de fajro dependas je apero (aŭ ne) en la Libro de Vivo: Apokalipso 20:15 (Estas ke Jesuo insistis ke neniu estas bonfaranto krom si mem, sed ke per sia ofero malbonfarantoj povas esti pardonataj.) --- Mi ŝanĝis ankaŭ alian frazon rilatan al juĝado: bonfarantoj/malbonfarantoj -> kredintoj/nekredintoj. Fonto por tio: Johano 3:18 * La ekzakta traduko estas "Panon nian ĉiutagan donu al ni hodiaŭ", ĉar &#285;i respektas sintakse la latina frazo "Panem nostrum quotidianum da nobis hodie". ** estu pli modesta kaj diru: ''mi opinias pli bona la tradukon: "panon...." ĉar ĝi respektas sintakse la latinan frazon'' (komento ,kiu krome, pli bone respektas la e-an gramatikon). Sed tiu sinteno ja estas tre religieca: ĉiu certas havi la nuran ekzaktan veron...--[[Vikipediisto:Zorhof-86|Zorhof-86]] 13:22, 3. Apr 2006 (UTC) == Ni devus movigi "La movadoj en la romkatolika eklezio - Bazaj kristanaj komunumoj" == Ĉi tiu granda secio koncernas malgrandan novan movadon, evidente plejparte en Italio, ankoraŭ dronigas la ceteron de la artikolo. La artikolo temas pri Kristanismo en ĝia tuto, tra la jarmiloj kaj ĉirkaŭ la mondo. Mi proponas ke oni devus movi ĉi tiun secion nomiĝis "La movadoj en la romkatolika eklezio - Bazaj kristanaj komunumoj" al ĝian propran paĝon. Ankaŭ, mi opinias ke tiu secio ne altenas la principon de neŭtrala vidpunkto. Male, ĝi ŝajnas kiel reklamo por la movado. ==Uzo de landonomoj== Oni vidu [https://eo.wikipedia.org/wiki/Vikipedio:Baloto/Landonoma_unueco] kaj respektu la elekton de la precipa redaktinto. Dankon al ĉiuj toleremaj personoj. --[[Uzanto:Forstbirdo|Forstbirdo]] ([[Uzanto-Diskuto:Forstbirdo|diskuto]]) 08:47, 20 Feb. 2016 (UTC) :Tio signifas: Forstbirdo substrekas ke laŭ li tiu ĉi teksto komenciĝis fare de adepto de landonomoj finiĝantaj per la sufikso -ujo, kaj tiuj landonomoj devas resti. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:51, 25 maj. 2023 (UTC) Sed ĉu tiel estas? La precipaj verkintoj estis : 23 aŭg. 2002‎ Stefano Kalb 7 500 bitokoj [praversio sen prefero pri landoformoj] : 25 aŭg. 2006‎ anonimulo 7 500 bitokoj [formo Italio, neniu -ujo] :<small>'' 29 jan. 2009‎ Ludovica 1 400 bitokoj kompare eta kontribuo ''</small> : 11 maj. 2010‎ Lvh 11 000 bitokoj [multaj landoformoj kun -ujo] : 13 feb. 2015‎ ĝis ... : 24 jan. 2021‎ Kani 17 000 bitokoj [formo Hindio, sed precipe evito de landoformoj en la novaj teksteroj] Mi dirus ke Kani nomendas la precipa redaktinto de la teksto. En sia memprezento, tute neinfluita de antaŭaj redaktintoj, li uzas la landonomon "Hispanio" kaj neniun landoformon kun -ujo. Sume mi do konsideras ke la teksto estas precipe farita de redaktinto kiu preferas la pli novajn landoformojn kun finaĵo -io. Dankon al ĉiuj toleremaj personoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:25, 29 sep. 2023 (UTC) == Ne konfuzu == [[Kristana doktrino]] (aŭ [[Kristanaj doktrinoj]]) kun [[Prikristana doktrino]]. [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 20:35, 14 jul. 2026 (UTC) == terminaro == krista religio? kristana religio? kristanisma religio? [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 10:27, 17 okt. 2026 (UTC) 22rl567nzipv01yi4ddrs2y2u6he97a 0 11957 9494666 9149686 2026-10-17T09:13:49Z Sj1mor 12103 9494666 wikitext text/x-wiki {{Informkesto geografiaĵo| maro <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Pacifiko | alia_nomo = | kategorio = oceano <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = Pacific Ocean - eo.png | dosiero_priskribo = <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = | kromnomo = <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando_faldo = 1 | lando = {{RUS}} | lando1 = {{USA}} | lando2 = {{CAN}} | lando3 = {{AUS}} | lando4 = {{NZL}} | lando_tipo = | regiono = Monda oceano | regiono_tipo = Supra tutaĵo | histregiono = <!-- *** Familio *** --> | parenco = | parto_tipo = Insuloj | parto_montrilo = Insuloj troviĝantaj en Pacifiko | parto_faldo = 1 | parto = | parto1 = | parto2 = | urbo_tipo = Kelkaj havenurboj | urbo_montrilo = Havenurboj troviĝantaj en Pacifiko | urbo_faldo = 1 | urbo = | urbo_noto = | urbo1 = | urbo1_noto = | memorindaĵo = | memorindaĵo1 = | memorindaĵo_tipo = | rivero_tipo = Alfluantoj | rivero_faldo = 1 | rivero = | rivero1 = | rivero2 = | rivero3 = | rivero4 = | konstruaĵo = | konstruaĵo_tipo = | limo = Hinda oceano | limo1 = Atlantiko | limo2 = Norda glacia oceano | limo_tipo = Najbaraj tutaĵoj | ŝoseo = | ŝoseo_tipo = <!-- *** Situo *** --> | areo = 180000000 | leviĝo = | latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} | longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} <!-- *** Dimensioj *** --> | plej_alta = | longo = | larĝo = | profundo = 10924 | akvokolektejo = | volumeno = <!-- *** UNESCO *** --> | unesko_nomo = | unesko_jaro = | unesko_tipo = | unesko_kriterioj = | unesko_regiono = | unesko_numero = <!-- *** Liberaj kampoj *** --> | libera = | libera_tipo = | libera1 = | libera1_tipo = | libera2 = | libera3_tipo = <!-- *** Mapoj *** --> | mapo = | mapo_fono = | mapo_priskribo = | mapo_lokumilo = iso | mapo1 = | mapo1_priskribo = | regiono-ISO = XP | zomo = 1 <!-- *** Retpaĝoj *** --> | commons = Pacific Ocean | retpaĝo = | portalo = <!-- *** Notoj *** --> | notoj = }} '''Pacifiko'''<ref>PIV, 8-a Oficiala Radikaro</ref><ref>[http://vortaro.net/#pacifiko pacifiko en vortaro.net]</ref> aŭ '''Pacifika Oceano''', la plej granda akvokorpo en la mondo, estas [[oceano]], nome la plej granda dividaĵo el kvin en la mondo kaj el la tuta [[hidrosfero]], kiu okupas trionon de la supraĵo de la [[Tero]]. Etendiĝante proksimume 15 500&nbsp;km de la [[Beringa Maro]] en la arkta nordo ĝis la glaciaj marĝenoj de la [[Maro de Ross]] de [[Antarkto]] en la sudo aŭ la [[Suda Oceano]] (depende de la konsidero), Pacifiko atingas sian plej grandan larĝon ĉe proksimume 5 gradoj norde latitudo, kie ĝi etendiĝis proksimume 19 800&nbsp;km de [[Indonezio]] ĝis la marbordo de [[Kolombio]]. Ĝi estas limigita per la kontinentoj [[Azio]] kaj [[Aŭstralio]] okcidente kaj [[Ameriko]] oriente. La okcidentan limon de la oceano oni ofte metas ĉe la [[Malaka Markolo]]. Pacifiko enhavas proksimume 25 000 insulojn (pli ol la suma nombro en la cetero de la oceanoj de la mondo kune), preskaŭ ĉiuj el kiuj troviĝas sude de la [[ekvatoro]]. Pacifiko kovras areon de 179.7 milionoj da km². Tiel ĝi kovras ĉirkaŭ 46% el la akva surfaco de la Tero kaj ĉirkaŭ 32% el ties totala surfaca areo, estante pli granda ol la kombinita terareo de la Tero (148 000 000&nbsp;km²).<ref>[https://www.britannica.com/place/Pacific-Ocean "Pacific Ocean".] [[Encyclopaedia Britannica|Britannica Concise.]] 2008: Encyclopædia Britannica, Inc. Alirita la 11an de Januaro 2022.</ref> La centroj kaj de la Akva Hemisfero kaj de la [[Okcidenta Hemisfero]] estas en la Pacifika Oceano. Oceana cirkulado (okazigita pere de la [[Koriolisforto]]) subdividas ĝin en du tre grandaj sendependaj akvovolumoj, kiuj kuniĝas en la Ekvatoro: nome [[Norda Pacifiko]] kaj [[Suda Pacifiko]]. [[Galapagoj]] kaj [[Gilbertoj]], kvankam tra la Ekvatoro, estas konsiderataj ene de Suda Pacifiko.<ref>[[International Hydrographic Organization]] (1953). [https://web.archive.org/web/20140407060601/http://www.iho.int/iho_pubs/standard/S-23/S-23_Ed3_1953_EN.pdf "Limits of Oceans and Seas"] (PDF). Nature (3a eld.). 172 (4376): 484. Bibcode:1953Natur.172R.484.. doi:10.1038/172484b0. S2CID 36029611. Arkivita el la originalo (PDF) en 8a de Oktobro 2011. Alirita la 11an de Januaro 2022.</ref> Ties averaĝa profundo estas 4 000 metroj.<ref>Administration, US Department of Commerce, National Oceanic and Atmospheric. [https://oceanexplorer.noaa.gov/facts/pacific-size.html "How big is the Pacific Ocean?".] oceanexplorer.noaa.gov. Alirita la 11an de Januaro 2022.</ref> La plej malalta punkto en la Tero, [[Challenger-profundo]] en la [[Mariana Fosego]], kuŝas en okcidenta norda Pacifiko, atingante profundon de 10 928 metroj.<ref>[https://fivedeeps.com/wp-content/uploads/2019/05/FDE-Challenger-Release-FINAL-5132019.pdf "Deepest Submarine Dive in History, Five Deeps Expedition Conquers Challenger Deep" (PDF).]</ref> Pacifiko havas ankaŭ la plej malaltan punkton en la Suda Hemisfero, nome Horizon-profundo en la [[Tonga Fosego]], kun 10 823 metroj.<ref>[https://fivedeeps.com/wp-content/uploads/2019/06/2019-06-11-FDE-Press-Release-Tonga.pdf "CONFIRMED: Horizon Deep Second Deepest Point on the Planet" (PDF).]</ref> Ankaŭ la tria plej malalta punkto en la Tero, nome Sirena-profundo, estas en la Mariana Fosego. Laŭ la neregulaj marĝenoj de Pacifiko kuŝas multaj maroj, la plej grandaj el kiuj estas la [[Celebea Maro]], [[Korala Maro]], [[Orientĉina Maro]], [[Japana Maro]], [[Sulua Maro]], kaj [[Flava Maro]]. La [[Malaka Markolo]] kunligas Pacifikon kun la [[Hinda Oceano]] ĉe la okcidento, kaj la [[Magelana Markolo]] kunligas Pacifikon kun [[Atlantiko]] en la oriento. Oni povas paroli pri [[Norda Pacifiko]] kaj [[Suda Pacifiko]]. Vidu mapon. == Etimologio == Kvankam la popoloj de Azio kaj Oceanio estis veturanta tra la Pacifika Oceano ekde prahistoriaj tempoj, la orienta Pacifiko estis por la unua fojo vidata de eŭropanoj komence de la 16-a jarcento kiam la ekspedicianoj de la hispana esploristo-konkeristo [[Vasco Núñez de Balboa]] trapasis la areon de la [[Istmo de Panamo]] en 1513 kaj malkovris la grandan "Sudan maron" kiun li nomis tiel ''Mar del Sur'' (en hispana). La nuntempa nomo de la oceano estis stampita de [[Portugaloj|portugala]] esploristo kaj navigisto [[Fernão de Magalhães]] kiam li estris la hispanan ekspedicion por [[ĉirkaŭnavigado]] de la tuta mondo en 1521, kaj li trafis favorajn ventojn atingante la oceanon post la aĉa vetero de la [[Magelana Markolo]] fakte nomita laŭ li mem. Li nomis la oceanon ''Mar Pacífico'', kiu kaj en [[Portugala lingvo|portugala]] kaj en [[Hispana lingvo|hispana]] signifas "paca maro", "pacema" kaj evidente estis tre dankema ke dum 100 tagoj de vojaĝo la vetero estis trankvila, paca.<ref>{{Cite web|url=http://www.newadvent.org/cathen/09526b.htm |title=Catholic Encyclopedia : Ferdinand Magellan |publisher=Newadvent.org |date=1a de Oktobro 1910 |access-date=31a de Oktobro 2010}}</ref> En 1756 la franca geografo [[Philippe Buache]] nomis ĝin “granda” pro sia amplekso. == Oceana fundo == [[Dosiero:Bathyscaphe Trieste with USS Lewis (DE-535) over the Marianas Trench, 23 January 1960 (NH 96797).jpg|eta|250px|Submarŝipo ''Trieste'' senpere antaŭ rekorda mergiĝo en la [[Mariana Fosego]], la [[23-an de januaro]] [[1960]].]] La oceana fundo de la centra pacifika baseno estas relative unueca, kun averaĝa profundo de proksimume 4 270 m. La ĉefaj neregulecoj en la regiono estas la treege krutflankaj, ebensupraj submaraj pintoj konataj kiel [[submara monto|marmontoj]]. La okcidenta parto de la fundo konsistas el montaj arkoj, kiuj leviĝas super la maron kiel insulaj grupoj, kiel ekzemple la [[Salomonoj]] kaj [[Nov-Zelando]], kaj profundaj tranĉeoj, kiel ekzemple la [[Mariana Fosego]], la [[Filipina Fosego]], kaj la [[Tonga Fosego]]. La plejparto de la profundaj tranĉeoj kuŝas apud la eksteraj marĝenoj de la larĝa okcidenta pacifika kontinenta breto. Laŭ la orienta marĝeno de la pacifika baseno estas la [[Orienta Pacifika Altaĵeto]], kiu estas parto de la tutmonda mezoceana kresto. Proksimume 3 000&nbsp;km transa, la altaĵeto staras proksimume 3&nbsp;km super la apuda oceana fundo. Pro tio, ke relative malgranda terareo drenas Pacifikon, kaj pro la enorma grando de la oceano, la plejmulto de la sedimentoj estas aŭtigenaj aŭ [[Pelago (vivmedio)|pelagaj]] laŭ origino. Aŭtigenaj [[sedimento]]j inkluzivas [[montmorilonito]]n kaj [[filipsito]]n. Pelagaj sedimentoj devenantaj de marakvo inkluzivas pelagajn ruĝajn [[argilo]]jn kaj la skeletajn restaĵojn de marvivo. Terigenaj sedimentoj estas limigitaj al mallarĝaj marĝenaj bendoj apud la tero. == Akvaj karakterizoj == [[Dosiero:Sunset Marina.JPG|eta|maldekstre|Sunsubiro en kantono Monterey, [[Kalifornio]], Usono.]] La volumo de Pacifika Oceano, reprezentanta ĉirkaŭ 50.1 procenton de la oceana akvo de la tuta mondo, estis ĉirkaŭkalkulita je 714 milionoj da kubaj kilometroj.<ref>[https://web.archive.org/web/20120421015555/http://www.pwlf.org/pacific.htm "PWLF.org – The Pacific WildLife Foundation – The Pacific Ocean".] Arkivita el la originalo la 21an de Aprilo 2012. Alirita la 12an de Januaro 2022.</ref> Akvaj temperaturoj en Pacifiko varias de frostaj (−1.4&nbsp;°C por marakvo) en la apudpolusaj regionoj ĝis proksimume 29-30 gradoj C apud la Ekvatoro.<ref>Mongillo, John F. (2000). [https://books.google.es/books?id=ozAN5vLbssgC&pg=PA255&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Encyclopedia of Environmental Science.] University Rochester Press. p. 255. ISBN 978-1-57356-147-1.</ref> Ankaŭ [[saleco]] varias laŭ latitudo. Akvo apud la Ekvatoro estas malpli sala ol tiu, kiu troviĝas en la mezaj latitudoj pro la abunda pluvofalo dum la tuta jaro. Apudpoluse de la mezvarmaj latitudoj la saleco estas ankaŭ malalta, ĉar okazas malmulte da vaporiĝo de marakvo en ĉi tiuj regionoj.<ref>[https://www.britannica.com/place/Pacific-Ocean "Pacific Ocean: Salinity",] [[Encyclopædia Britannica]]. Alirita la 12an de Januaro 2022.</ref> La supraĵa rondiro de la pacifikaj akvoj estas ĝenerale dekstruma en la Norda Hemisfero kaj maldekstruma en la Suda Hemisfero. La [[Norda Ekvatora Fluo]], pelita okcidenten laŭ latitudo 15 gradoj norde fare de la kursaj ventoj, turnas sin norden apud la Filipinoj kaj fariĝas la varma [[Kuroŝia Fluo|Kuroŝia]], aŭ Japana, Fluo. Turniĝante orienten ĉe proksimume 45 gradoj norde, Kuroŝio branĉiĝas kaj kelkaj akvoj moviĝas norden kiel la [[Aleuta Fluo]], dum la cetero turniĝas suden por realiĝi al la Norda Ekvatora Fluo.<ref>[https://www.britannica.com/place/Kuroshio "Kuroshio",] [[Encyclopædia Britannica]]. Alirita la 12an de Januaro 2022.</ref> La Aleuta Fluo branĉiĝas kiam ĝi alproksimiĝas al Nord-Ameriko kaj formas la bazon de maldekstruma fluado en la Beringa Maro. Ĝia suda branĉo fariĝas la malrapida, sudenfluanta [[Kalifornia marfluo|Kalifornia Fluo]].<ref>[https://www.britannica.com/place/Aleutian-Current "Aleutian Current",] [[Encyclopædia Britannica]]. Alirita la 12an de Januaro 2022.</ref> La [[Suda Ekvatora Fluo]], fluanta okcidenten laŭ la Ekvatoro, svingiĝas suden oriente de Nov-Gvineo, turniĝas orienten ĉe proksimume 50 gradoj sude latitudo, kaj kuniĝas kun la ĉefa elokcidenta fluo de Suda Pacifiko, kiu inkluzivas la ter-rondirantan [[Antarkta Ĉirkaŭpolusa Marfluo|Antarktan Ĉirkaŭpolusan Fluon]]. Kiam ĝi alproksimiĝas al la ĉilia marbordo, la Suda Ekvatora Fluo dividiĝas; unu branĉo fluas preter [[Horna Kabo]] kaj la alia turniĝas norden por formi la Peruan Fluon, aŭ la [[Humboldta Marfluo|Fluon de Humboldt]].<ref>[https://www.britannica.com/topic/Pacific-South-Equatorial-Current "South Equatorial Current",] [[Encyclopædia Britannica]]. Alirita la 12an de Januaro 2022.</ref> == Plej grandaj maroj en la Pacifika Oceano == Plej grandaj maroj kaj golfoj en la Pacifika Oceano estas jenaj: {{Div col|colwidth=28em}} * [[Aŭstralazia Mediteranea Maro]] – 9.080 milionoj da km² * [[Filipina Maro]] – 5.695 milionoj da km² * [[Korala Maro]] – 4.791 milionoj da km² * [[Ĉilia Maro]] – 3.6 milionoj da km² * [[Sudĉina Maro]] – 3.5 milionoj da km² * [[Tasmana Maro]] – 2.3 milionoj da km² * [[Beringa Maro]] – 2 milionoj da km² * [[Oĥotska Maro]] – 1.583 milionoj da km² * [[Golfo de Alasko]] – 1.533 milionoj da km² * [[Orientĉina Maro]] – 1.249 milionoj da km² * [[Maro de Grau]] – 1.14 milionoj da km² * [[Japana Maro]] – 978,000&nbsp;km² * [[Salomona Maro]] – 720,000&nbsp;km² * [[Banda Maro]] – 695,000&nbsp;km² * [[Arafura Maro]] – 650,000&nbsp;km² * [[Timora Maro]] – 610,000&nbsp;km² * [[Flava Maro]] – 380,000&nbsp;km² * [[Java Maro]] – 320,000&nbsp;km² * [[Golfo de Tajlando]] – 320,000&nbsp;km² * [[Golfo de Karpentario]] – 300,000&nbsp;km² * [[Sulavesa Maro]] – 280,000&nbsp;km² * [[Sulua Maro]] – 260,000&nbsp;km² * [[Bismarka Maro]] – 250,400&nbsp;km² * [[Golfo de Anadir]] – 200,000&nbsp;km² * [[Maluka Maro]] – 200,000&nbsp;km² * [[Golfo de Kalifornio]] – 160,000&nbsp;km² * [[Golfo de Tonkino]] – 126,250&nbsp;km² * [[Halmahera Maro]] – 95,000&nbsp;km² * [[Bohaja Maro]] – 78,000&nbsp;km² * [[Golfo de Papuo]] – 70,400&nbsp;km² * [[Koroa Maro]] – 58,000&nbsp;km² * [[Balia Maro]] – 45,000&nbsp;km² * [[Savua Maro]] – 35,000&nbsp;km² * [[Setinterna Maro]] – 23,203&nbsp;km² * [[Saliŝa Maro]] - 18,000&nbsp;km² * [[Serama Maro]] – 12,000&nbsp;km² {{Div col end}} == Klimato == [[Dosiero:Typhoon Odessa 1985.jpg|eta|dekstre|200px|<center>Tajfuno ''Odeso'' dum la jaro 1985 proksime de [[Japanio]]. ]] Nur la internoj de la grandaj landamasoj Aŭstralio, Nov-Gvineo, kaj Nov-Zelando evitas la trapenetran klimatan influon de Pacifiko. Ene de la areo de Pacifiko, ekzistas kvin klare malsamaj klimataj regionoj: la mez-latitudaj elokcidentaj regionoj, la kursaj regionoj, la musona regiono, la tajfuna regiono kaj la senventaj regionoj. La [[musono|musona]] regiono kuŝas en fore okcidenta Pacifiko inter Japanio kaj Aŭstralio. Karakterizo de ĉi tiu klimata regiono estas ventoj kiuj blovas de la kontinenta interno al la oceano dum vintro kaj al la mala direkto dum somero.<ref>Glossary of Meteorology (2009). [https://glossary.ametsoc.org/glossary/search?p=1&query=monsoon&submit=Search Monsoon.]{{404|date=March 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Arkivita la 22an de Marto 2008 ĉe Wayback Machine, ''American Meteorological Society''. Alirita la 16an de Januaro 2009.</ref> Konsekvence, signita sezoneco de nubeco kaj pluvofalo okazas. [[Tajfuno]]j ofte kaŭzas ampleksan difekton en okcidenta kaj sudokcidenta Pacifiko. La plej granda tajfuna ofteco ekzistas en Novembro<ref>[https://www.aoml.noaa.gov/hrd/tcfaq/G1.html Atlantic Oceanographic and Meteorological Laboratory – Hurricane Research Division. "Frequently Asked Questions: When is hurricane season?".] [[Nacia Oceana kaj Atmosfera Administracio]]. Alirita la 13an de Januaro 2022.</ref> kaj ene de la triangulo de suda Japanio ĝis la centraj Filipinoj ĝis orienta [[Mikronezio]]. Kvankam malpli bone difinitaj ol la aliaj klimataj regionoj, du gravaj senventaj regionoj kuŝas en la oceano, unu troviĝas apud la okcidentaj marbordoj de Centra Ameriko kaj la alia ene de la ekvatoraj akvoj de okcidenta Pacifiko. Ambaŭ regionoj estas notitaj pro sia alta humideco, konsiderinda nubeco, malpezaj fluktuantaj ventoj, kaj oftaj [[sereno]]j. {{Ĉefartikolo|El Niño}} == Geologio == [[Dosiero:Ulawun.jpg|eta|maldekstra|[[Stratovulkano]] Ulawun en la insulo [[Nova Britio]], [[Papuo-Nov-Gvineo]].]] La [[Andesita Linio]] estas la plej signifa regiona distingo en Pacifiko. Ĝi apartigas la pli profundan, bazan magman rokon de la Centra Pacifika Baseno disde la parte submara kontinentaj zonoj de acida magma roko ĉe siaj marĝenoj.<ref>Trent, D. D.; Hazlett, Richard; Bierman, Paul (2010). [https://books.google.es/books?id=TbGOhr9Po9IC&pg=PA133&redir_esc=y Geology and the Environment.] Cengage Learning. p. 133. ISBN 978-0-538-73755-5.</ref> La Andesita Linio sekvas la okcidentan randon de la insuloj apud [[Kalifornio]] (kontraŭhorloĝe kaj el Usono) kaj pasas sude de la [[Aleŭtoj|aleuta arko]], laŭ la orienta rando de la duoninsulo [[Kamĉatko]], la [[Kuriloj]], Japanio, la [[Marianaj Insuloj]], la [[Salomonoj]], kaj la Norda Insulo de [[Nov-Zelando]].<ref>Lal, Brij Vilash; Fortune, Kate (2000). [https://books.google.es/books?id=T5pPpJl8E5wC&pg=PA4&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false The Pacific Islands: An Encyclopedia.] University of Hawaii Press. p. 4. ISBN 978-0-8248-2265-1.</ref><ref>Mueller-Dombois, Dieter (1998). [https://books.google.es/books?id=7UB5d33i8WkC&pg=PA13&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Vegetation of the Tropical Pacific Islands.] Springer. p. 13. ISBN 978-0-387-98313-4.</ref> La malsimileco daŭras nordorienten laŭ la okcidenta rando de la [[Andoj]] laŭ Sud-Ameriko ĝis Meksiko, revenante tiam al la insuloj apud Kalifornio. [[Indonezio]], la [[Filipinoj]], [[Japanio]], [[Nov-Gvineo]], kaj [[Nov-Zelando]]; ĉiuj orientaj etendaĵoj de la kontinentaj blokoj de Aŭstralio kaj Azio kuŝas ekster la [[Andesita Linio]]. Ene de la fermita maŝo de la Andesita Linio estas la plejmulto de la profundaj kavoj, submaraj vulkanaj montoj, kaj oceanaj vulkanaj insuloj, kiuj karakterizas la Centran Pacifikan Basenon. Estas ĉi tie, kie bazaltaj lafoj leĝere fluas el fendoj por konstrui enormajn kupolsimilajn vulkanajn montojn, kies eroziiĝintaj suproj formas insulajn arkojn, ĉenojn kaj amasojn. Ekster la Andesita Linio, vulkanado estas eksplodema, kaj la tiel nomata [[Pacifika fajra rondo]] estas la ĉefa zono de eksplodema vulkanado en la mondo.<ref>[https://books.google.es/books?id=cF8NAQAAMAAJ&redir_esc=y Academic American encyclopedia.] Grolier Incorporated. 1997. p. 8. ISBN 978-0-7172-2068-7.</ref> == Teramasoj kaj insuloj == [[Dosiero:Australia (orthographic projection).svg|eta|dekstre|230px|[[Aŭstralio]] estas granda teramaso de Pacifiko.]] La Pacifika Oceano havas plej el la insuloj de la mondo. Estas ĉirkaŭ 25 000 insuloj en Pacifiko.<ref>K, Harsh (19a de Marto 2017). [https://web.archive.org/web/20170802153519/http://mysticalroads.com/pacific-ocean-facts/ "This ocean has most of the islands in the world".] Mysticalroads. Arkivita el la originalo la 2an de Aŭgusto 2017. Alirita la 13an de Januaro 2022.</ref><ref>Ishihara, Masahide; Hoshino, Eiichi; Fujita, Yoko (2016). [https://books.google.es/books?id=3hNkDAAAQBAJ&pg=PA180&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Self-determinable Development of Small Islands.] Springer. p. 180. ISBN 978-981-10-0132-1.</ref><ref>United States. [[Nacia Oceana kaj Atmosfera Administracio]]; Western Pacific Regional Fishery Management Council (2009). [https://books.google.es/books?id=3Tw3AQAAMAAJ&pg=PA60&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Toward an Ecosystem Approach for the Western Pacific Region: from Species-based Fishery Management Plans to Place-based Fishery Ecosystem Plans: Environmental Impact Statement.] Evanston, IL: Northwestern University. p. 60.</ref> La plej granda teramaso en Pacifiko estas la kontinento '''[[Aŭstralio]]''', kiu estas proksimume egala laŭ grando al la 48 interkuŝantaj usonaj ŝtatoj. Proksimume 3 200&nbsp;km sudoriente de Aŭstralio estas la granda insulgrupo [[Nov-Zelando]]. Preskaŭ ĉiuj el la pli malgrandaj insuloj de Pacifiko kuŝas inter 30 gradoj norde kaj 30 gradoj sude latitudo, etendiĝante de Sudorienta Azio ĝis Paskinsulo; la cetero de la Pacifika Baseno estas preskaŭ tute sentera. La granda triangulo de '''[[Polinezio]]''' liganta [[Havajo]]n, [[Paskinsulo]]n, kaj Nov-Zelandon enhavas la insulajn arkojn kaj amasojn de la [[Kuk-Insularo]], [[Markizoj]], [[Samoo]], [[Societa Insularo]], la [[Tokelaua Insularo]], [[Tongo]], kaj [[Tuamotuo]].<ref>Dunford, Betty; Ridgell, Reilly (1996). [https://books.google.es/books?id=3n2z7E1zH3MC&redir_esc=y Pacific Neighbors: The Islands of Micronesia, Melanesia, and Polynesia.] Bess Press. p. 125. ISBN 978-1-57306-022-6.</ref> Norde de la Ekvatoro kaj okcidente de la [[Internacia Datlinio]] estas la multaj malgrandaj insuloj de '''[[Mikronezio]]''', inkluzive [[Karolino]]n, la [[Marŝaloj|Marŝalajn Insulojn]], kaj la [[Marianaj Insuloj|Marianajn Insulojn]]. En la sudokcidenta angulo de Pacifiko kuŝas la insuloj de '''[[Melanezio]]''', superregataj de [[Nov-Gvineo]]. Aliaj gravaj insulamasoj de Melanezio inkluzivas la [[Arkipelago de Bismarck|Arkipelagon de Bismarck]], [[Fiĝioj]]n, [[Nov-Kaledonio]]n, la [[Salomonoj]]n, kaj [[Vanuatuo]]n.<ref>West, Barbara A. (2009). [https://books.google.es/books?id=pCiNqFj3MQsC&pg=PA521&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Encyclopedia of the Peoples of Asia and Oceania.] Infobase Publishing. p. 521. ISBN 978-1-4381-1913-7.</ref> Insuloj en Pacifiko havas tri bazajn tipojn: kontinentaj insuloj, [[Alta insulo (geologio)|altaj insuloj]], [[Malalta insulo (geologio)|malaltaj insuloj]] kaj superlevitaj koralaj kajoj. Kontinentaj insuloj kuŝas ekster la Andesita Linio kaj inkluzivas Nov-Gvineon, la insulojn de Nov-Zelando, kaj la Filipinojn. Ĉi tiuj insuloj estas strukture asociitaj kun la apudaj kontinentoj. Altaj insuloj estas vulkandevenaj, kaj povas enhavi aktivajn vulkanojn. Inter ĉi tiuj estas [[Bugenvilo]], Havajo, kaj la [[Salomonoj]].<ref>Gillespie, Rosemary G.; Clague, David A. (2009). [https://books.google.es/books?id=g9ZogGs_fz8C&pg=PA706&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Encyclopedia of Islands.] University of California Press. p. 706. ISBN 978-0-520-25649-1.</ref> La tria kaj kvara tipoj de insuloj ambaŭ estas la rezulto de koralenhava insula konstruo. Koralaj rifoj estas malalte kuŝantaj strukturoj, kiu superkonstruiĝis sur bazaltaj lafofluoj sub la oceana supraĵo. Unu el la plej spektaklaj estas la [[Granda Bariera Rifo]] apud nordorienta Aŭstralio. Dua insula tipo el [[koralo]] estas la superlevita korala kajo, kiu kutime estas iomete pli granda ol la malaltaj koralaj insuloj. Ekzemploj inkluzivas [[Banabo]]n (ekse Oceana Insulo) kaj [[Makateo]]n en la [[Tuamotua]] grupo de [[Franca Polinezio]].<ref>[https://www.britannica.com/science/coral-island "Coral island",] [[Encyclopædia Britannica]]. Alirita la 13an de Januaro 2022.</ref><ref>[https://www.abc.net.au/ra/pacific/places/country/nauru.htm "Nauru",] Charting the Pacific. Alirita la 13an de Januaro 2022.</ref> <gallery mode="packed" heights="150" perrow="4"> File:Ladrilleros Beach Colombia.jpg|Strando Ladrilleros en [[Kolombio]] ĉe la marbordo de [[Tumbesiaj, ĉokoaj kaj magdalen-valaj tropikaj arbaroj|Ĉokoa natura regiono]] File:Tahuna maru islet Raroia.jpg|Tahuna maru insuleto, [[Franca Polinezio]] File:Los Molinos.JPG|Los Molinos,sur la marbordo de la [[Ĉilia Suda Zono]] </gallery> == Historio == [[Dosiero:Fijian double canoe, model, Otago Museum, 2016-01-29.jpg|eta|maldekstre|Modelo de [[Fiĝioj|fiĝia]] ''drua'', ekzemplo de aŭstronezia [[boato]] kun duobla kanuo ([[katamarano]]) kun [[velo]].]] La ekspansio de la Aŭstroneziaj popoloj (ĉ. 3000-1500 a.K.) ŝajne startis el insulo [[Tajvano]] kie oni inventis la unuajn marnavigajn teknologiojn (rimarkinde kanuoj, [[katamarano]]j, boatoj, kaj unusola [[velo]]).<ref>Meacham, Steve (11a de Decembro 2008). [https://www.smh.com.au/entertainment/austronesians-were-first-to-sail-the-seas-20081211-gdt65p.html "Austronesians were first to sail the seas".] The Sydney Morning Herald. Arkivita el la originalo la 26an de Julio 2020. Alirita la 13an de Januaro 2022.</ref> Gravaj homaj migradoj okazis en Pacifiko en prahistoriaj tempoj, plej notinde tiuj de pra-[[indianoj]] el Azio al Ameriko tra [[Beringio]], tiu de pra-[[aŭstralianoj]] al Aŭstralio kaj tiuj de [[polinezianoj]] de [[Tahitio]] orienten ĝis [[Havajo]], [[Nov-Zelando]] kaj Paskinsulo. Poste oni trairis la Hindan Oceanon al [[Komoroj]] kaj [[Madagaskaro]] ĉirkaŭ la jaro 500 n.e.<ref>Heiske, Margit; Alva, Omar; Pereda-Loth, Veronica; Van Schalkwyk, Matthew; Radimilahy, Chantal; Letellier, Thierry; Rakotarisoa, Jean-Aimé; Pierron, Denis (22a de Januaro 2021). [https://academic.oup.com/hmg/article/30/R1/R72/6106232 "Genetic evidence and historical theories of the Asian and African origins of the present Malagasy population".] Human Molecular Genetics. 30 (R1): R72–R78. doi:10.1093/hmg/ddab018. ISSN 0964-6906. PMID 33481023.</ref><ref>Gray RD, Drummond AJ, Greenhill SJ (January 2009). "Language phylogenies reveal expansion pulses and pauses in Pacific settlement". Science. 323 (5913): 479–83. Bibcode:2009Sci...323..479G. doi:10.1126/science.1166858. PMID 19164742. S2CID 29838345.</ref><ref>Pawley A (2002). "The Austronesian dispersal: languages, technologies and people". En Bellwood PS, Renfrew C (eld.). ''Examining the farming/language dispersal hypothesis. McDonald Institute for Archaeological Research'', University of Cambridge. pp. 251–273. ISBN 978-1902937205.</ref> La oceano estis vidita de eŭropanoj frue en la [[16-a jarcento]], unue de [[Vasco Núñez de Balboa]] ([[1513]]), kiu trairis [[Panamo]]n<ref>Ober, Frederick Albion (2010). [https://books.google.es/books?id=98zUIbdvAYgC&pg=PT129&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Vasco Nuñez de Balboa.] Library of Alexandria. p. 129. ISBN 978-1-4655-7034-5.</ref> kaj [[Magelano]] nomis ĝin "Paca" pro la kalmaj akvoj kiun li vidis post trapasi la aĉan veteron de la [[Horna Kabo]]<ref>Camino, Mercedes Maroto. ''Producing the Pacific: Maps and Narratives of Spanish Exploration (1567–1606)'', p. 76. 2005.</ref> dum la [[ĉirkaŭmonda]] ekspedicio kiu transiris Pacifikon al la [[Filipinoj]], [[Nov-Gvineo]], kaj la Salomonaj insuloj. Samtempe portugaloj trapasis la Hindan Oceanon kaj venis al indoneziaj insuloj. La ''[[galeón de Manila]]'' estis la unua trapacifika komerca vojo.<ref>Fernandez-Armesto, Felipe (2006). [[iarchive:pathfindersgloba00fern/page/305/mode/2up|''Pathfinders: A Global History of Exploration''.]] W.W. Norton & Company. pp. 305–307. ISBN 978-0-393-06259-5.</ref> {{Ĉefartikolo|Esplorado de la Pacifiko}} [[Dosiero:Tasmanroutes.PNG|eta|Veturoj de [[Abel Tasman]] en la aŭstralazia regiono.]] La unuaj esploroj estis faritaj de portugaloj kaj de hispanoj, kiuj kontrolis la alvenon de alilandaj ŝipoj fermante la Magelanan Markolon. Dum la [[17-a jarcento]] la nederlandanoj, navigante preter suda Afriko, superregis la malkovron kaj komercon; [[Abel Tasman]] malkovris en [[1642]] [[Tasmanio]]n kaj [[Nov-Zelando]]n.<ref>[https://books.google.es/books?id=_i98Pu5dDhkC&pg=PA6&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Primary Australian History: Book F &#x5B;B6&#x5D; Ages 10–11.] R.I.C. Publications. 2008. p. 6. ISBN 978-1-74126-688-7.</ref> La [[18-a jarcento]] signis amason da esplorado fare de la rusoj en [[Alasko]] kaj la [[Aleŭtoj]] ekzemple fare de [[Vitus Bering]], la francoj en Polinezio, kaj la britoj dum la tri vojaĝoj de [[James Cook]] - al Suda Pacifiko kaj Aŭstralio, Havajo, kaj la Nord-Amerika Pacifika Nordokcidento. Kreskanta [[imperiismo]] dum la [[19-a jarcento]] rezultigis la okupadon de la plejparto de Pacifiko fare de la okcidentaj potencoj. Signifaj kontribuoj al oceanografia sciaro estis faritaj dum la vojaĝoj de la ''[[HMS Beagle]]'' en la [[1830-aj jaroj]], kun [[Charles Darwin]] surŝipe;<ref>Marty, Christoph. [https://www.scientificamerican.com/article/charles-darwins-travel-beagle/ "Charles Darwin's Travels on the HMS Beagle".] ''[[Scientific American]]''. Alirita la 14an de Januaro 2022.</ref> la ''[[HMS Challenger]]'' dum la [[1870-aj jaroj]];<ref>[https://interactiveoceans.washington.edu/story/HMS_Challenger/ "The Voyage of HMS Challenger".] www.interactiveoceans.washington.edu. Alirita la 14an de Januaro 2022.</ref> la ''USS Tuscarora'' ([[1873]]-[[1876]]);<ref>[https://books.google.es/books?id=VP9BAAAAYAAJ&q=dab&redir_esc=y#v=onepage&q=dab&f=false A Synopsis of the Cruise of the U.S.S. "Tuscarora": From the Date of Her Commission to Her Arrival in San Francisco,] Cal. Sept. 2d, 1874. Cosmopolitan printing Company. 1874.</ref> kaj la germana ''Gazelle'' ([[1874]]-[[1876]]).<ref>Johnston, Keith (1881). [https://books.google.es/books?id=nE0pAAAAYAAJ&pg=PA101&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false "A Physical, Historical, Political, & Descriptive Geography".] ''Nature''. 22 (553): 95. Bibcode:1880Natur..22Q..95.. doi:10.1038/022095a0. S2CID 4070183.</ref> Kvankam Usono ekkontrolis la Filipinojn en [[1898]], Japanio regis okcidentan Pacifikon ekde [[1914]] kaj ĉefe dum la avancoj en la [[Pacifika Fronto]] ĝis la fino de la [[Dua mondmilito]], kiam la Pacifika Floto de la [[Usona Mararmeo]] estis la efektiva estro de la oceano. Dek kvar sendependaj regnoj troviĝas en Pacifiko: [[Kiribato]], [[Nauro]], [[Papuo-Nov-Gvineo]], [[Tajvano]], [[Tuvalo]], [[Samoo]], [[Aŭstralio]], [[Fiĝioj]], [[Japanio]], [[Nov-Zelando]], la [[Filipinoj]], la [[Salomonoj]], [[Tongo]], kaj [[Vanuatuo]]. Ok el ĉi tiuj regnoj atingis plenan sendependecon jam de [[1960]], kaj la insuloj iam en la Kuratora Teritorio de la Pacifikaj Insuloj redifinis sian rilaton kun Usono. Ankaŭ en Pacifiko estas la usona ŝtato [[Havajo]] kaj kelkaj insulaj teritorioj kaj posedaĵoj de [[Aŭstralio]], [[Ĉilio]], [[Francio]], [[Japanio]], [[Nov-Zelando]], la [[Unuiĝinta Reĝlando]], kaj [[Usono]]. == La landoj de Pacifiko == {{Ĉefartikolo|Pacifika Bordo}} [[Dosiero:环太平洋地区.svg|eta|maldekstre|300px|Landoj markitaj blue en la bordo de la Pacifika Bordo.]] La '''Pacifika Bordo''' (aŭ Pacifika Ringo) estas la landoj ĉirkaŭ la bordo de la [[Pacifika Oceano]]. La ''[[Pacifika Oceano|Pacifika Baseno]]'' inkludas la Pacifikan Bordon kaj la [[Pacifikaj insuloj|insulojn de Pacifiko]].<ref name="ERICDigest">{{cite web | url=http://www.ericdigests.org/pre-929/rim.htm | title=Teaching about the Pacific Rim. ERIC Digest No. 43 | accessdate=12a de Marto, 2011 | author=Wojtan, Linda S. | date=Decembro 1987 | publisher=ERIC | archiveurl=https://web.archive.org/web/20160308002246/http://ericdigests.org/pre-929/rim.htm | archivedate=2016-03-08 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://ericdigests.org/pre-929/rim.htm |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2023-01-07 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20160308002246/http://ericdigests.org/pre-929/rim.htm |arkivdato=2016-03-08 }}</ref> La ''Pacifika Bordo'' iom koincidas kun la geologia [[Pacifika fajra rondo]]. La [[Pacifikinsula Forumo]] aŭ en [[angla]] ''Pacific Islands Forum'' estas [[registaro|inter-registara]] organizo kiu celas plibonigi la kunlaboradon inter la sendependaj [[lando]]j de la [[Pacifika Oceano]]. Ĝi estis fondita en 1971 kiel ''South Pacific Forum'' (Sudpacifika Forumo). En 1999, oni ŝanĝis la nomon; la '''Pacifikinsula Forumo''' estas plej inkluda el la Oceaniaj Forumoj de [[landinsulo]]j kaj de norda kaj de suda Pacifiko, inklude Aŭstralio. Ĝi estas neoficiala observanto ĉe [[Unuiĝintaj Nacioj]]. === Bordaj landoj kaj teritorioj === ==== Suverenaj ŝtatoj ==== {{Div col|cols = 4}} * [[Aŭstralio]] * [[Brunejo]] * [[Ĉilio]] * [[Ĉinio]] * [[Ekvadoro]] * [[Federaciaj Ŝtatoj de Mikronezio]] * [[Fiĝioj]] * [[Filipinoj]] * [[Gvatemalo]] * [[Honduro]] * [[Indonezio]] * [[Japanio]] * [[Kamboĝo]] * [[Kanado]] * [[Kiribato]] * [[Kolombio]] * [[Kostariko]] * [[Malajzio]] * [[Marŝaloj]] * [[Meksiko]] * [[Nauruo]] * [[Nov-Zelando]] * [[Nikaragvo]] * [[Norda Koreio]] * [[Palaŭo]] * [[Panamo]] * [[Papuo-Nov-Gvineo]] * [[Peruo]] * [[Rusio]] * [[Salomonoj]] * [[Salvadoro]] * [[Samoo]] * [[Singapuro]] * [[Suda Koreio]] * [[Tajvano]] * [[Tajlando]] * [[Orienta Timoro]] * [[Tongo]] * [[Tuvalo]] * [[Usono]] * [[Vanuatuo]] * [[Vietnamio]] {{Div col end}} ==== Teritorioj ==== {{Div col|cols = 3}} * [[Usona Samoo]] (Usono) * [[Baker Island]] (Usono) * [[Klipertono]] (Francio) * [[Kukinsuloj]] (Nov-Zelando) * [[Koralmaraj Insuloj]] (Aŭstralio) * [[Franca Polinezio]] (Francio) * [[Guamo]] (Usono) * [[Hongkongo]] (Ĉinio) * [[Howland Island]] (Usono) * [[Jarvis Island]] (Usono) * [[Jonstonatolo]] (Usono) * [[Kingman Reef]] (Usono) * [[Makao]] (Ĉinio) * [[Makvora Insulo]] (Aŭstralio) * [[Midvejinsuloj]] (Usono) * [[Nov-Kaledonio]] (Francio) * [[Norfolkinsulo]] (Aŭstralio) * [[Nordaj Marianoj]] (Usono) * [[Niue]] (New Zealand) * [[Palmiro]] (Usono) * [[Pitkarna Insularo]] (Unuiĝinta Reĝlando) * [[Tokelau]] (Nov-Zelando) * [[Wallis kaj Futuna]] (Francio) * [[Wake Island]] (Usono) {{Div col end}} == Ekonomio == [[Dosiero:Tsukiji.CuttingFrozenTuna.jpg|eta|Japanio estas la plej granda fiŝkapta potenco en la Pacifiko kaj unu el plej grandaj en la tuta mondo. Tranĉado de frostigita [[tinuso]] per segilo en la [[Fiŝbazarego de Tsukiji]].]] La utiligo de la minerala riĉeco de Pacifiko estas malhelpata de la granda profundo de la oceano. En malprofundaj akvoj apud la marbordoj de Aŭstralio kaj Nov-Zelando, oni eltiras [[nafto]]n kaj naturan gason, kaj oni rikoltas [[perlo]]jn laŭ la marbordoj de [[Aŭstralio]], [[Japanio]], [[Papuo-Nov-Gvineo]], [[Nikaragvo]], [[Panamo]], kaj la [[Filipinoj]], kvankam en tre malkreskanta kvanto.<ref>[https://www.britannica.com/place/Pacific-Ocean "Pacific Ocean: Fisheries",] [[Encyclopædia Britannica]]. Alirita la 14an de Januaro 2022.</ref> La plej grava posedaĵo de Pacifiko estas ĝiaj [[fiŝo]]j. La ĉestrandaj akvoj de la kontinentoj kaj la pli mezvarmaj insuloj havigas [[haringo]]n, [[salmo]]n, [[sardino]]n, [[spadfiŝo]]n, kaj [[tinuso]]n, kaj ankaŭ [[Marfrukto|konkulo]]jn.<ref>[https://www.infoplease.com/encyclopedia/places/other/oceans-continents/pacific-ocean/commerce-and-shipping "Pacific Ocean: Commerce and Shipping",] The Columbia Electronic Encyclopedia, 6a eldono. Alirita la 14an de Junio 2013.</ref> [[Trofiŝkaptado|Troa fiŝkaptado]] iĝis grava problemo en kelkaj areoj. Por ekzemplo, fiŝkaptoj en la riĉaj fiŝkaptejoj de la [[Oĥotska Maro]] ĉe la orienta marbordo de Rusio estis malpliiĝintaj je almenaŭ duono ekde la 1990-aj jaroj kiel rezulto de trofiŝkaptado.<ref>[http://centerforoceansolutions.org/?q=projects/pacific-ocean-initiative/major-threats-pacific-ocean/overfishing-and-exploitation "Pacific Ocean Threats & Impacts: Overfishing and Exploitation"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210814040402/http://www.centerforoceansolutions.org/?q=projects%2Fpacific-ocean-initiative%2Fmajor-threats-pacific-ocean%2Foverfishing-and-exploitation |date=2021-08-14 }}, Center for Ocean Solutions. Alirita la 14an de Junio 2013.</ref> === Nuklea rubo === [[Dosiero:20200926fukushima01.jpg|eta|maldekstre|[[Yoshihide Suga|Ĉefministro Suga]] malakceptis trinki el botelo de [[Atomkatastrofo de Fukuŝima-Dajiĉi|traktita radioaktiva akvo el Fukuŝimo]] kiujn li estas tenanta, kiu estus ĉiuokaze disŝarĝita al la Pacifiko. 2020.<ref name="Asahi Shimbun 20201103">{{cite news|title=原発の処理水、菅首相「飲んでもいい？」 東電の説明は|trans-title=Prime Minister Suga asks if the treated radioactive water is drinkable. Here is TEPCO's response|newspaper=[[Asahi Shimbun]]|date=2020-11-03|last=大月規義|url=https://www.asahi.com/articles/ASNC255HSNBZULZU00G.html}}</ref>]] El 1946 ĝis 1958, [[Marŝaloj]] utilis por la Pacifikaj Testejoj por Usono kaj estis la loko de 67 [[Nuklea testo|nukleaj testoj]] sur variaj atoloj.<ref>{{Cite web|url=https://www.rnz.co.nz/international/pacific-news/325643/marshall-islands-marks-71-years-since-start-of-us-nuclear-tests-on-bikini|title=Marshall Islands marks 71 years since start of US nuclear tests on Bikini|date=1a de Marto, 2017|website=Radio New Zealand|language=en-nz}}</ref><ref>{{Cite web|first=Renee|last=Lewis|title=Bikinians evacuated 'for good of mankind' endure lengthy nuclear fallout|url=http://america.aljazeera.com/articles/2015/7/28/bikini-nuclear-test-survivors-demand-compensation.html|publisher=Al-Jazeera|date=28a de Julio, 2015}}</ref> Kelkaj [[Nuklea armilo|nukleaj armiloj]] estis perditaj en la Pacifika Oceano,<ref>{{cite news|last=Thaler|first=Andrew David|title=How many nuclear weapons are at the bottom of the sea. An (almost certainly incomplete) census of broken arrows over water.|url=http://www.southernfriedscience.com/how-many-nuclear-weapons-are-at-the-bottom-of-the-sea-an-almost-certainly-incomplete-census-of-broken-arrows-over-water/|publisher=Southern Fried Science|date=26a de Julio, 2018}}</ref> kiel unu-megatona bombo perdita dum la incidento A-4 en [[1965]] en la [[Filipina maro]].<ref>{{cite news|title=U.S. discloses accidents involving nuclear weapons|author=Richard Halloran|newspaper=The New York Times|date=26a de Majo, 1981|url=https://www.nytimes.com/1981/05/26/us/us-discloses-accidents-involving-nuclear-weapons.html}}</ref> En [[1986]], la membroj-nacioj de la [[Sudpacifika Forumo]] deklaris la areon sennuklea regiono kiel provo halti [[nuklea testo|nuklean testadon]] kaj preventi la renverson de [[radioaktiva rubo|nuklea rubo]] tie. En [[2021]], la disŝarĝo de [[Radioaktiveco|radioaktiva]] akvo devena el la [[Atomkatastrofo de Fukuŝima-Dajiĉi]] en la Pacifikan Oceanon dum daŭro de 30 jaroj estis finfine aprobita de la Japana Registaro, spite multajn protestojn. Tiu registaro asertis, ke la radioaktiva akvo estos dissolvita ĝis drinkebla nivelo.<ref name="BBC 20210413">{{cite news|title=Fukushima: Japan approves releasing wastewater into ocean|newspaper=[[BBC]]|date=2021-04-13|last=|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-56728068}}</ref> Krom disŝarĝo, [[likado]] de [[tricio]] de la radioaktiva akvo el la Atomkatastrofo estis ĉirkaŭkalkulita inter 20 kaj 40 mil bilionoj da [[Bekerelo|Bq-oj]] el 2011 ĝis 2013, laŭ la Fukuŝima atomcentralo.<ref name="Scientific American 20130813">{{cite news|title=Radioactive Water Leaks from Fukushima: What We Know|newspaper=[[Scientific American]]|date=2013-08-13|last=Hsu|first=Jeremy|url=https://www.scientificamerican.com/article/radioactive-water-leaks-from-fukushima/|archiveurl=|archivedate=}}</ref> == Mediaj temoj == [[Dosiero:Pacific-garbage-patch-map 2010 noaamdp.jpg|eta|upright=1.25|La marfluoj de Pacifika Oceano estis kreinta tri "insulojn" de rubo.<ref>{{Cite web|url=https://marinedebris.noaa.gov/movement/great-pacific-garbage-patch|title=Great Pacific Garbage Patch|website=Marine Debris Division – Office of Response and Restoration|publisher=NOAA|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20140417124654/https://marinedebris.noaa.gov/movement/great-pacific-garbage-patch|archive-date=17a de Aprilo, 2014|date=11a de Julio, 2013}}</ref>]] {{Vidu ankaŭ|Pacifika rubovortico}} La kvanto de malgrandaj plasteroj flosantaj en nordorienta Pacifika Oceano pliiĝis centoble inter 1972 kaj 2012.<ref>[https://www.bbc.co.uk/news/uk-18099937 Plastic waste in the North Pacific is an ongoing concern] BBC 9 May 2012</ref> La ĉiam kreskiĝanta [[Pacifika rubovortico]] inter Kalifornio kaj Japanio estas trifoje tiom granda kiom Francio.<ref>{{cite news|title='Great Pacific Garbage Patch' is massive floating island of plastic, now 3 times the size of France|url=https://abcnews.go.com/International/great-pacific-garbage-patch-massive-floating-island-plastic/story?id=53962147|work=ABC News|date=23a de Marto, 2018}}</ref> Ĉirkaŭkalkulitaj 80 000 metraj tunoj de [[plasto]] loĝas en tiu vortico, totale al 1.8 mil bilionoj da pecoj.<ref>{{cite news|title='Great Pacific garbage patch' 16 times bigger than previously thought, say scientists|url=https://www.independent.co.uk/climate-change/news/great-pacific-garbage-patch-plastic-pollution-oceans-environment-fish-a8269951.html|work=The Independent|date=23a de Marto, 2018}}</ref> [[Dosiero:Marine debris on Hawaiian coast.jpg|eta|maldekstra|[[Marrubo]] sur marbordo de [[Havajo]].]] [[Marpoluado]] estas ĝenerala terminego por la damaĝa enirado en la oceano de kemiaĵoj aŭ partikloj. La ĉefaj kulpuloj estas tiuj kiuj uzas la riverojn por liberigi sin el sia rubo.<ref name="news.nationalgeographic.com">{{Cite web|url=https://news.nationalgeographic.com/news/2009/09/photos-giant-ocean-trash-vortex-documented-a-first|title=Photos: Giant Ocean-Trash Vortex Documented – A First|first=Brian|last=Handwerk|publisher=National Geographic|date=4a de Septembro, 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20101119153734/http://news.nationalgeographic.com/news/2009/09/photogalleries/pacific-garbage-patch-pictures/|archive-date=19a de Novembro, 2010|url-status=live}}</ref> La riveroj poste malplenigas tion ĉion en la oceanoj, ofte alportante ankaŭ kemiaĵojn uzitajn kiel [[sterko]] en netradicia agrikulturo. La troigo de oksigen-elĉerpaj kemiaĵoj en la akvo kondukas al [[hipoksio (media)|hipoksio]] kaj al la kreado de "morta zono".<ref>Gerlach: Marine Pollution, Springer, Berlin (1975)</ref> [[Marrubo]], konata ankaŭ kiel maraj rubaĵoj, estas hom-generita [[rubo]] kiu finfinas flosante en lago, maro, oceano aŭ ajna akvejo. Estas en Pacifiko du faktoroj kiuj pliakrigas tiu fenomenon: unuflanke la tiom longaj marbordoj kaj ĉefe de tre loĝataj landoj kaj mondoregionoj kiaj Ĉinio, Japanio, Koreio, Filipinoj, Vietnamio, Indonezio, Usono, Meksiko, Centrameriko, Kolombio, Peruo ktp., faras, ke la volumo de forĵetaĵoj kaj aliaj poluaĵoj devenaj de tiu areoj estas multnombra. Duaflanke la martrafiko en tiu areo estas enorma, ĉefe inter Azio (ĉefe Ĉinio) kaj Ameriko, kio rezultas en granda forĵetado el grandaj ŝipoj en malferma maro de internaciaj akvoj, normale sen kontrolado. Oceana rubo tendencas akumuliĝi en la centro de flukirloj kaj ĉe marbordoj, ofte venante surgrunden kie ĝi estas konata kiel "strandorubo".<ref name="news.nationalgeographic.com" /> Krome, la Pacifika Oceano, pro sia enorma amplekso senhoma, estis elektita kiel falejo por homfaritaj satelitoj, kiel [[Mars 96]], [[Fobos-Grunt]], kaj [[Supratmosfera Esplorsatelito]]. == La insuloj de Pacifiko == {{Ĉefartikolo|Pacifikaj insuloj}} [[Dosiero:Pacific Culture Areas.jpg|eta|dekstra|300px|Tri el la ĉefaj grupoj de insuloj en la [[Pacifika Oceano]].]] La [[terminego]] ''Pacifikaj insuloj'' povas esti komprenata diversmaniere. Foje ĝi aludas nur al tiuj insuloj kovritaj de la geopolitika koncepto de Oceanio.<ref>{{Cite book|last1=D'Arcy|first1=Paul|title=The People of the Sea: Environment, Identity, and History in Oceania|date=Marto 2006|publisher= University Of Hawai'i Press |isbn=978-0-8248-3297-1|url=https://www.uhpress.hawaii.edu/p-4123-9780824832971.aspx|accessdate=14a de Decembro 2014}}</ref><ref>{{Cite book|last1=Rapaport|first1=Moshe|title=The Pacific Islands: Environment and Society, Revised Edition|date=April 2013|publisher= University of Hawai'i Press |isbn=978-0-8248-6584-9|url=http://www.jstor.org/stable/j.ctt6wqh08|accessdate=14a de Decembro 2014|quote="This is the only contemporary text on the Pacific Islands that covers both environment and sociocultural issues and will thus be indispensable for any serious student of the region. Unlike other reviews, it treats the entirety of Oceania (with the exception of Australia) and is well illustrated with numerous photos and maps, including a regional atlas."}} Postulita subskribo pare de JSTOR</ref> Laŭ kelkaj oftaj uzoj, la [[terminego]] ''Pacifikaj insuloj'' referencas al la insuloj de la Pacifika Oceano iam koloniigitaj de Britio, Francio, Nederlando, Usono kaj Japanio, kiaj la [[Pitkarna insularo]], [[Tajvano]], kaj [[Borneo]].<ref>{{Cite journal|last1=Wright|first1=John K.|title=Pacific Islands|journal= Geographical Review |date=Julio 1942|volume=32|issue=3|pages=481–486|doi=10.2307/210391|url=http://www.jstor.org/stable/210391|accessdate=14a de Decembro 2014 |issn=0016-7428}}Postulita subskribo pare de JSTOR</ref> Laŭ aliaj uzoj ĝi povas referenci al insuloj kun aŭstronezia heredo kiel Tajvano, [[Indonezio]], [[Mikronezio]], [[Polinezio]], insuloj de [[Birmo]], kiu trovis siajn genezojn en la kulturoj de Neolitiko de la insulo Tajvano.<ref>{{Cite journal|last1=Blundell|first1=David|title=Taiwan Austronesian Language Heritage Connecting Pacific Island Peoples: Diplomacy and Values|journal=IJAPS|date=Januaro 2011|volume=7|issue=1|pages=75–91|url=http://ijaps.usm.my/wp-content/uploads/2012/06/DavidBlundell_Languages.pdf|accessdate=2a de Majo 2015}}</ref> Estas multaj aliaj insuloj loke ene de la limoj de la Pacifika Oceano kiuj foje ne estas konsiderataj parto de [[Oceanio]]. Tiuj insuloj estas la [[Galapagoj]] de [[Ekvadoro]]; la [[Aleutaj Insuloj]] en [[Alasko]], [[Usono]]; la [[Vankuvera Insulo]] en [[Kanado]]; la insuloj de [[Rusio]] nome [[Saĥalino]] kaj [[Kuriloj]]; la insula ŝtato [[Tajvano]] kaj aliaj insuloj de tiu ŝtato; la [[Filipinoj]]; insuloj en la [[Sudĉina Maro]], kio inkludas la disputatajn Sudĉinajn Marinsulojn; plej el la insuloj de [[Indonezio]]; kaj la insula ŝtato [[Japanio]], kio enhavas la [[Japana insularo|Japanan insularon]]. == Gravaj havenoj == {{Div col|cols = 5}} * [[Akapulko]] * [[Aŭklando]] * [[Bangkoko]] * [[Pusano]] * [[Cebuurbo]] * [[Dalian]] * [[Kantono (Ĉinio)]] * [[Hajfongo]] * [[Ho-Ĉi-Minh-urbo]] * [[Hongkongo]] * [[Honoluluo]] * [[Johor Bahru]] * [[Kaosjungo]] * [[Ĉilun]] * [[Long Beach (Kalifornio)]] * [[Los-Anĝeleso]] * [[Manilo]] * [[Melburno]] * [[Nagojo]] * [[Naĥodka]] * [[Oakland]] * [[Osako]] * [[Panamurbo]] * [[Portland (Oregono)]] * [[San Diego]] * [[San Francisco]] * [[Seattle]] * [[Ŝanghajo]] * [[Singapuro]] * [[Sidnejo]] * [[Tianjin]] * [[Tokio]] * [[Vankuvero]] * [[Vladivostoko]] * [[Jokohamo]] {{Div col end}} == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Vidu ankaŭ == {{Projektoj|ReVo=pacifik}} * ''[[El Niño]]'' * [[Plata tektoniko]] * [[Akvo]] * [[Pacifika ekozono]] * [[Pacifikaj insuloj]] * [[Pacifikinsula Forumo]] * [[Muzeo pri Azio kaj Pacifiko]] * [[224 Oceano]] {{Oceanoj}} {{Pacifiko}} {{Havenda artikolo|Pacifiko}} {{Bibliotekoj}} {{Leginda|jaro=2022 |monato=3 |tago=9}} {{ADLM|2023|06}} [[File:Wikivoyage page banner pacific sunset.jpg|775px]] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Pacifiko| ]] 1vw83vg4isu2u4pgejti1g6pielzgxy 0 13874 9494623 9478589 2026-10-17T03:49:36Z Arbarulo 135469 kunigas kun "Interregistara organizaĵo 9494623 wikitext text/x-wiki {{Sen fontoj|temo = |dato = 2026}} {{Informkesto organizaĵo}} '''Internacia organizaĵo''', '''interregistara organizaĵo''' aŭ ''internacia registara organizaĵo'' (IRO) estas [[organizaĵo]] konsistanta el suverenaj [[ŝtato]]j aŭ el aliaj interregistaraj organizaĵoj. La ŝtatoj, kiuj partoprenas en internacia organizaĵo, estas ĝiaj '''membroŝtatoj'''. Interregistara organizaĵo kutime havas almenaŭ tri membrojn, kaj se ĝi plenumas tiun kondiĉon, ĝi ankaŭ povas nomiĝi '''multflanka organizaĵo'''. Interregistaraj organizaĵoj kreiĝas por daŭra, kutime transnacia, kunlaboro kaj plenumo de superŝtataj celoj. ==Juraj ecoj== Internacian organizaĵon karakterizas tio, ke nur ŝtatoj povas konsistigi ĝin. Simplaj individuoj, grupoj, asocioj k.s. ne povas esti membro de internacia organizaĵo. Tio distingas ĝin de [[ne-registara organizaĵo|internaciaj neregistaraj organizaĵoj]] (INRO), kies anoj ne estas ŝtatoj. Ĝi ankaŭ estas distingenda disde simplaj grupigoj aŭ koalicioj de ŝtatoj, kiel la [[G8]] aŭ la Madrida Kvaropo. Tiaj grupoj aŭ asocioj ne estis fonditaj pere de jura dokumento kaj ekzistas nur kiel laborgrupoj. Internaciaj organizaĵoj estas "derivaj subjektoj de la [[internacia juro]]", t.e.: * ilia kreado devenas de la ŝtatoj (la originaj subjektoj), * ilia kompetenteco ne estas sama kiel tiu de la ŝtatoj: la internaciaj organizaĵoj havas specialan kompetentecon, dum la ŝtatoj havas universalan kompetentecon. Kreitaj, tiuj organizaĵoj estas ''aŭtonomaj''. El tio rezultas, ke: * ili estigas rilatojn kun la ŝtatoj por ekz. difini la kondiĉojn, laŭ kiuj ili povos agadi sur la ŝtataj teritorioj kaj helpi la ŝtatojn. * ili povas rilati kun aliaj internaciaj organizaĵoj: ** ĉu por esti membro de aliaj organizaĵoj (''Ekz.:'' la Eŭropa Unio estas membro de la Monda Komerca Organizaĵo ekde 1995), ** ĉu por reciproke limigi siajn kompetencojn aŭ organizi komunajn agadojn. * ene de la organizaĵo rilatoj estiĝas inter la ŝtatoj kaj la organizaĵaj organoj: por kontrolado, rekomendado, decidado ktp. (Ekz. la rilatoj inter la Konsilio kaj la Komisiono kadre de la Eŭropa Unio) La internaciaj organizaĵoj estas ''sendependaj unu de la aliaj''. Iliaj rilatoj estas kunlaboraj rilatoj. Ĉiu internacia organizaĵo establiĝas pere de [[traktato]], kiu funkcias kiel [[ĉarto]] kreanta la grupon. La traktato devas esti ratifita de la registaroj de la membroŝtatoj por jure ekzistigi IRO-on. Tamen ankaŭ ekzistas multaj traktatoj, kiuj ne establas organizaĵon. Ekzemploj estas la [[Nordamerika Liberkomerca Interkonsento]], aŭ la [[Ĝenerala Interkonsento pri Tarifoj kaj Komerco]] antaŭ la establado de la [[Monda Organizaĵo pri Komerco]]. Tia traktato anstataŭe dependas de kunsidoj por administrado, kaj jure agnoskiĝas kiel fakta komisiono. Aliaj traktatoj establis administran aparaton, kiu ne havas garantion por internacijura ekzistorajto. ==Interregistaraj organizaĵoj== * [[Afrika Unio]] * [[ASEAN]] * [[Organizaĵo por Ekonomia Kunlaborado]] * [[Eŭropa Unio]] * [[Merkosudo]] * [[NATO]] * [[Unuiĝintaj Nacioj]] <gallery> Dosiero:Continental Orgs Map.png|Kontinentaj organizaĵoj Dosiero:Regional Organizations Map.png|Regionaj organizaĵoj Dosiero:Alliances expansive Map.png|Militecaj aliancoj Dosiero:Postempire Orgs Map.svg|Post-koloniismaj komunumoj kaj organizaĵoj </gallery> == Vidu ankaŭ == * [[Monda registaro]] * [[Ne-registara organizaĵo]] * [[Internacia komunumo]] * [[Internacia tribunalo]] * [[Listo de internaciaj organizaĵoj]] * [[Mondaj organizaĵoj]] ==Bibliografio== * Claude, Jr., Inis L. (1964) [1959]. Swords into Plowshares: The problems and progress of international organization (3rd ed.). New York: Random House. OCLC 559717722. * Nedergaard, Peter; Duina, Francesco (Aŭgusto 2010). "Learning in international governmental organizations: the case of social protection". Global Social Policy. Sage. 10 (2): 193–217. doi:10.1177/1468018110366617. [http://gsp.sagepub.com/content/10/2/193]{{404|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Alirita la 18an de Septembro 2016. * "Reports on the activities of various intergovernmental organizations". ASIL-RIO reports, American Society of International Law. * Walker, Gloria. Consolidation and corruption: the effect of IGO membership on level of corruption in emerging democracies. Paper presented at the annual meeting of the [[American Political Science Association]], Hilton Chicago and the Palmer House Hilton, Chicago, Illinois, 2a de Septembro, 2004. [http://citation.allacademic.com/meta/p_mla_apa_research_citation/0/6/1/3/9/p61398_index.html] Alirita la 18an de Septembro 2016. ==Eksteraj ligiloj== * [http://library.stanford.edu/depts/jonsson/collections/intl/igosearch.html IGO Search] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120722070858/http://library.stanford.edu/depts/jonsson/collections/intl/igosearch.html |date=2012-07-22 }}: ĉe [http://wikis.ala.org/godort Govt Documents Round Table (GODORT)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080807171534/http://wikis.ala.org/godort/ |date=2008-08-07 }} de [[American Library Association]]. {{Projektoj}} [[Kategorio:Internaciaj organizaĵoj| ]] 5n63wxlmce0e905zzszp8cw9u5p6pbx 9494625 9494623 2026-10-17T03:51:38Z Arbarulo 135469 9494625 wikitext text/x-wiki {{Sen fontoj|temo = |dato = 2026}} {{Informkesto organizaĵo}} '''Internacia organizaĵo''', '''interregistara organizaĵo''' aŭ '''internacia registara organizaĵo''' (IRO) estas [[organizaĵo]] konsistanta el suverenaj [[ŝtato]]j aŭ el aliaj interregistaraj organizaĵoj. La ŝtatoj, kiuj partoprenas en internacia organizaĵo, estas ĝiaj '''membroŝtatoj'''. Interregistara organizaĵo kutime havas almenaŭ tri membrojn, kaj se ĝi plenumas tiun kondiĉon, ĝi ankaŭ povas nomiĝi '''multflanka organizaĵo'''. Interregistaraj organizaĵoj kreiĝas por daŭra, kutime transnacia, kunlaboro kaj plenumo de superŝtataj celoj. ==Juraj ecoj== Internacian organizaĵon karakterizas tio, ke nur ŝtatoj povas konsistigi ĝin. Simplaj individuoj, grupoj, asocioj k.s. ne povas esti membro de internacia organizaĵo. Tio distingas ĝin de [[ne-registara organizaĵo|internaciaj neregistaraj organizaĵoj]] (INRO), kies anoj ne estas ŝtatoj. Ĝi ankaŭ estas distingenda disde simplaj grupigoj aŭ koalicioj de ŝtatoj, kiel la [[G8]] aŭ la Madrida Kvaropo. Tiaj grupoj aŭ asocioj ne estis fonditaj pere de jura dokumento kaj ekzistas nur kiel laborgrupoj. Internaciaj organizaĵoj estas "derivaj subjektoj de la [[internacia juro]]", t.e.: * ilia kreado devenas de la ŝtatoj (la originaj subjektoj), * ilia kompetenteco ne estas sama kiel tiu de la ŝtatoj: la internaciaj organizaĵoj havas specialan kompetentecon, dum la ŝtatoj havas universalan kompetentecon. Kreitaj, tiuj organizaĵoj estas ''aŭtonomaj''. El tio rezultas, ke: * ili estigas rilatojn kun la ŝtatoj por ekz. difini la kondiĉojn, laŭ kiuj ili povos agadi sur la ŝtataj teritorioj kaj helpi la ŝtatojn. * ili povas rilati kun aliaj internaciaj organizaĵoj: ** ĉu por esti membro de aliaj organizaĵoj (''Ekz.:'' la Eŭropa Unio estas membro de la Monda Komerca Organizaĵo ekde 1995), ** ĉu por reciproke limigi siajn kompetencojn aŭ organizi komunajn agadojn. * ene de la organizaĵo rilatoj estiĝas inter la ŝtatoj kaj la organizaĵaj organoj: por kontrolado, rekomendado, decidado ktp. (Ekz. la rilatoj inter la Konsilio kaj la Komisiono kadre de la Eŭropa Unio) La internaciaj organizaĵoj estas ''sendependaj unu de la aliaj''. Iliaj rilatoj estas kunlaboraj rilatoj. Ĉiu internacia organizaĵo establiĝas pere de [[traktato]], kiu funkcias kiel [[ĉarto]] kreanta la grupon. La traktato devas esti ratifita de la registaroj de la membroŝtatoj por jure ekzistigi IRO-on. Tamen ankaŭ ekzistas multaj traktatoj, kiuj ne establas organizaĵon. Ekzemploj estas la [[Nordamerika Liberkomerca Interkonsento]], aŭ la [[Ĝenerala Interkonsento pri Tarifoj kaj Komerco]] antaŭ la establado de la [[Monda Organizaĵo pri Komerco]]. Tia traktato anstataŭe dependas de kunsidoj por administrado, kaj jure agnoskiĝas kiel fakta komisiono. Aliaj traktatoj establis administran aparaton, kiu ne havas garantion por internacijura ekzistorajto. ==Interregistaraj organizaĵoj== * [[Afrika Unio]] * [[ASEAN]] * [[Organizaĵo por Ekonomia Kunlaborado]] * [[Eŭropa Unio]] * [[Merkosudo]] * [[NATO]] * [[Unuiĝintaj Nacioj]] <gallery> Dosiero:Continental Orgs Map.png|Kontinentaj organizaĵoj Dosiero:Regional Organizations Map.png|Regionaj organizaĵoj Dosiero:Alliances expansive Map.png|Militecaj aliancoj Dosiero:Postempire Orgs Map.svg|Post-koloniismaj komunumoj kaj organizaĵoj </gallery> == Vidu ankaŭ == * [[Monda registaro]] * [[Ne-registara organizaĵo]] * [[Internacia komunumo]] * [[Internacia tribunalo]] * [[Listo de internaciaj organizaĵoj]] * [[Mondaj organizaĵoj]] ==Bibliografio== * Claude, Jr., Inis L. (1964) [1959]. Swords into Plowshares: The problems and progress of international organization (3rd ed.). New York: Random House. OCLC 559717722. * Nedergaard, Peter; Duina, Francesco (Aŭgusto 2010). "Learning in international governmental organizations: the case of social protection". Global Social Policy. Sage. 10 (2): 193–217. doi:10.1177/1468018110366617. [http://gsp.sagepub.com/content/10/2/193]{{404|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Alirita la 18an de Septembro 2016. * "Reports on the activities of various intergovernmental organizations". ASIL-RIO reports, American Society of International Law. * Walker, Gloria. Consolidation and corruption: the effect of IGO membership on level of corruption in emerging democracies. Paper presented at the annual meeting of the [[American Political Science Association]], Hilton Chicago and the Palmer House Hilton, Chicago, Illinois, 2a de Septembro, 2004. [http://citation.allacademic.com/meta/p_mla_apa_research_citation/0/6/1/3/9/p61398_index.html] Alirita la 18an de Septembro 2016. ==Eksteraj ligiloj== * [http://library.stanford.edu/depts/jonsson/collections/intl/igosearch.html IGO Search] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120722070858/http://library.stanford.edu/depts/jonsson/collections/intl/igosearch.html |date=2012-07-22 }}: ĉe [http://wikis.ala.org/godort Govt Documents Round Table (GODORT)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080807171534/http://wikis.ala.org/godort/ |date=2008-08-07 }} de [[American Library Association]]. {{Projektoj}} [[Kategorio:Internaciaj organizaĵoj| ]] mzy0uzbryo1jvhel38mgbj7ui8o4glu 9494627 9494625 2026-10-17T03:52:26Z Arbarulo 135469 /* Juraj ecoj */ 9494627 wikitext text/x-wiki {{Sen fontoj|temo = |dato = 2026}} {{Informkesto organizaĵo}} '''Internacia organizaĵo''', '''interregistara organizaĵo''' aŭ '''internacia registara organizaĵo''' (IRO) estas [[organizaĵo]] konsistanta el suverenaj [[ŝtato]]j aŭ el aliaj interregistaraj organizaĵoj. La ŝtatoj, kiuj partoprenas en internacia organizaĵo, estas ĝiaj '''membroŝtatoj'''. Interregistara organizaĵo kutime havas almenaŭ tri membrojn, kaj se ĝi plenumas tiun kondiĉon, ĝi ankaŭ povas nomiĝi '''multflanka organizaĵo'''. Interregistaraj organizaĵoj kreiĝas por daŭra, kutime transnacia, kunlaboro kaj plenumo de superŝtataj celoj. ==Juraj ecoj== Internacian organizaĵon karakterizas tio, ke nur ŝtatoj povas konsistigi ĝin. Simplaj individuoj, grupoj, asocioj k.s. ne povas esti membro de internacia organizaĵo. Tio distingas ĝin de [[ne-registara organizaĵo|internaciaj neregistaraj organizaĵoj]] (INRO), kies anoj ne estas ŝtatoj. Ĝi ankaŭ estas distingenda disde simplaj grupigoj aŭ koalicioj de ŝtatoj, kiel la [[G8]] aŭ la Madrida Kvaropo. Tiaj grupoj aŭ asocioj ne estis fonditaj pere de jura dokumento kaj ekzistas nur kiel laborgrupoj. Internaciaj organizaĵoj estas "derivaj subjektoj de la [[internacia juro]]", t.e.: * ilia kreado devenas de la ŝtatoj (la originaj subjektoj), * ilia kompetenteco ne estas sama kiel tiu de la ŝtatoj: la internaciaj organizaĵoj havas specialan kompetentecon, dum la ŝtatoj havas universalan kompetentecon. Kreitaj, tiuj organizaĵoj estas aŭtonomaj. El tio rezultas, ke: * ili estigas rilatojn kun la ŝtatoj por ekz. difini la kondiĉojn, laŭ kiuj ili povos agadi sur la ŝtataj teritorioj kaj helpi la ŝtatojn. * ili povas rilati kun aliaj internaciaj organizaĵoj: ** ĉu por esti membro de aliaj organizaĵoj (''Ekz.:'' la Eŭropa Unio estas membro de la Monda Komerca Organizaĵo ekde 1995), ** ĉu por reciproke limigi siajn kompetencojn aŭ organizi komunajn agadojn. * ene de la organizaĵo rilatoj estiĝas inter la ŝtatoj kaj la organizaĵaj organoj: por kontrolado, rekomendado, decidado ktp. (Ekz. la rilatoj inter la Konsilio kaj la Komisiono kadre de la Eŭropa Unio) La internaciaj organizaĵoj estas ''sendependaj unu de la aliaj''. Iliaj rilatoj estas kunlaboraj rilatoj. Ĉiu internacia organizaĵo establiĝas pere de [[traktato]], kiu funkcias kiel [[ĉarto]] kreanta la grupon. La traktato devas esti ratifita de la registaroj de la membroŝtatoj por jure ekzistigi IRO-on. Tamen ankaŭ ekzistas multaj traktatoj, kiuj ne establas organizaĵon. Ekzemploj estas la [[Nordamerika Liberkomerca Interkonsento]], aŭ la [[Ĝenerala Interkonsento pri Tarifoj kaj Komerco]] antaŭ la establado de la [[Monda Organizaĵo pri Komerco]]. Tia traktato anstataŭe dependas de kunsidoj por administrado, kaj jure agnoskiĝas kiel fakta komisiono. Aliaj traktatoj establis administran aparaton, kiu ne havas garantion por internacijura ekzistorajto. ==Interregistaraj organizaĵoj== * [[Afrika Unio]] * [[ASEAN]] * [[Organizaĵo por Ekonomia Kunlaborado]] * [[Eŭropa Unio]] * [[Merkosudo]] * [[NATO]] * [[Unuiĝintaj Nacioj]] <gallery> Dosiero:Continental Orgs Map.png|Kontinentaj organizaĵoj Dosiero:Regional Organizations Map.png|Regionaj organizaĵoj Dosiero:Alliances expansive Map.png|Militecaj aliancoj Dosiero:Postempire Orgs Map.svg|Post-koloniismaj komunumoj kaj organizaĵoj </gallery> == Vidu ankaŭ == * [[Monda registaro]] * [[Ne-registara organizaĵo]] * [[Internacia komunumo]] * [[Internacia tribunalo]] * [[Listo de internaciaj organizaĵoj]] * [[Mondaj organizaĵoj]] ==Bibliografio== * Claude, Jr., Inis L. (1964) [1959]. Swords into Plowshares: The problems and progress of international organization (3rd ed.). New York: Random House. OCLC 559717722. * Nedergaard, Peter; Duina, Francesco (Aŭgusto 2010). "Learning in international governmental organizations: the case of social protection". Global Social Policy. Sage. 10 (2): 193–217. doi:10.1177/1468018110366617. [http://gsp.sagepub.com/content/10/2/193]{{404|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Alirita la 18an de Septembro 2016. * "Reports on the activities of various intergovernmental organizations". ASIL-RIO reports, American Society of International Law. * Walker, Gloria. Consolidation and corruption: the effect of IGO membership on level of corruption in emerging democracies. Paper presented at the annual meeting of the [[American Political Science Association]], Hilton Chicago and the Palmer House Hilton, Chicago, Illinois, 2a de Septembro, 2004. [http://citation.allacademic.com/meta/p_mla_apa_research_citation/0/6/1/3/9/p61398_index.html] Alirita la 18an de Septembro 2016. ==Eksteraj ligiloj== * [http://library.stanford.edu/depts/jonsson/collections/intl/igosearch.html IGO Search] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120722070858/http://library.stanford.edu/depts/jonsson/collections/intl/igosearch.html |date=2012-07-22 }}: ĉe [http://wikis.ala.org/godort Govt Documents Round Table (GODORT)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080807171534/http://wikis.ala.org/godort/ |date=2008-08-07 }} de [[American Library Association]]. {{Projektoj}} [[Kategorio:Internaciaj organizaĵoj| ]] jet6qs9xylh4fa4a9aqx4l4hjah6nfm 9494628 9494627 2026-10-17T03:53:32Z Arbarulo 135469 /* Juraj ecoj */ 9494628 wikitext text/x-wiki {{Sen fontoj|temo = |dato = 2026}} {{Informkesto organizaĵo}} '''Internacia organizaĵo''', '''interregistara organizaĵo''' aŭ '''internacia registara organizaĵo''' (IRO) estas [[organizaĵo]] konsistanta el suverenaj [[ŝtato]]j aŭ el aliaj interregistaraj organizaĵoj. La ŝtatoj, kiuj partoprenas en internacia organizaĵo, estas ĝiaj '''membroŝtatoj'''. Interregistara organizaĵo kutime havas almenaŭ tri membrojn, kaj se ĝi plenumas tiun kondiĉon, ĝi ankaŭ povas nomiĝi '''multflanka organizaĵo'''. Interregistaraj organizaĵoj kreiĝas por daŭra, kutime transnacia, kunlaboro kaj plenumo de superŝtataj celoj. ==Juraj ecoj== Internacian organizaĵon karakterizas tio, ke nur ŝtatoj povas konsistigi ĝin. Simplaj individuoj, grupoj, asocioj k.s. ne povas esti membro de internacia organizaĵo. Tio distingas ĝin de [[ne-registara organizaĵo|internaciaj neregistaraj organizaĵoj]] (INRO), kies anoj ne estas ŝtatoj. Ĝi ankaŭ estas distingenda disde simplaj grupigoj aŭ koalicioj de ŝtatoj, kiel la [[G8]] aŭ la Madrida Kvaropo. Tiaj grupoj aŭ asocioj ne estis fonditaj pere de jura dokumento kaj ekzistas nur kiel laborgrupoj. Internaciaj organizaĵoj estas "derivaj subjektoj de la [[internacia juro]]", t.e.: * ilia kreado devenas de la ŝtatoj (la originaj subjektoj), * ilia kompetenteco ne estas sama kiel tiu de la ŝtatoj: la internaciaj organizaĵoj havas specialan kompetentecon, dum la ŝtatoj havas universalan kompetentecon. Kreitaj, tiuj organizaĵoj estas aŭtonomaj. El tio rezultas, ke: * ili estigas rilatojn kun la ŝtatoj por ekz. difini la kondiĉojn, laŭ kiuj ili povos agadi sur la ŝtataj teritorioj kaj helpi la ŝtatojn. * ili povas rilati kun aliaj internaciaj organizaĵoj: ** ĉu por esti membro de aliaj organizaĵoj (''Ekz.:'' la Eŭropa Unio estas membro de la Monda Komerca Organizaĵo ekde 1995), ** ĉu por reciproke limigi siajn kompetencojn aŭ organizi komunajn agadojn. * ene de la organizaĵo rilatoj estiĝas inter la ŝtatoj kaj la organizaĵaj organoj: por kontrolado, rekomendado, decidado ktp. (Ekz. la rilatoj inter la Konsilio kaj la Komisiono kadre de la Eŭropa Unio) La internaciaj organizaĵoj estas sendependaj unu de la aliaj. Iliaj rilatoj estas kunlaboraj rilatoj. Ĉiu internacia organizaĵo establiĝas pere de [[traktato]], kiu funkcias kiel [[ĉarto]] kreanta la grupon. La traktato devas esti ratifita de la registaroj de la membroŝtatoj por jure ekzistigi IRO-on. Tamen ankaŭ ekzistas multaj traktatoj, kiuj ne establas organizaĵon. Ekzemploj estas la [[Nordamerika Liberkomerca Interkonsento]], aŭ la [[Ĝenerala Interkonsento pri Tarifoj kaj Komerco]] antaŭ la establado de la [[Monda Organizaĵo pri Komerco]]. Tia traktato anstataŭe dependas de kunsidoj por administrado, kaj jure agnoskiĝas kiel fakta komisiono. Aliaj traktatoj establis administran aparaton, kiu ne havas garantion por internacijura ekzistorajto. ==Interregistaraj organizaĵoj== * [[Afrika Unio]] * [[ASEAN]] * [[Organizaĵo por Ekonomia Kunlaborado]] * [[Eŭropa Unio]] * [[Merkosudo]] * [[NATO]] * [[Unuiĝintaj Nacioj]] <gallery> Dosiero:Continental Orgs Map.png|Kontinentaj organizaĵoj Dosiero:Regional Organizations Map.png|Regionaj organizaĵoj Dosiero:Alliances expansive Map.png|Militecaj aliancoj Dosiero:Postempire Orgs Map.svg|Post-koloniismaj komunumoj kaj organizaĵoj </gallery> == Vidu ankaŭ == * [[Monda registaro]] * [[Ne-registara organizaĵo]] * [[Internacia komunumo]] * [[Internacia tribunalo]] * [[Listo de internaciaj organizaĵoj]] * [[Mondaj organizaĵoj]] ==Bibliografio== * Claude, Jr., Inis L. (1964) [1959]. Swords into Plowshares: The problems and progress of international organization (3rd ed.). New York: Random House. OCLC 559717722. * Nedergaard, Peter; Duina, Francesco (Aŭgusto 2010). "Learning in international governmental organizations: the case of social protection". Global Social Policy. Sage. 10 (2): 193–217. doi:10.1177/1468018110366617. [http://gsp.sagepub.com/content/10/2/193]{{404|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Alirita la 18an de Septembro 2016. * "Reports on the activities of various intergovernmental organizations". ASIL-RIO reports, American Society of International Law. * Walker, Gloria. Consolidation and corruption: the effect of IGO membership on level of corruption in emerging democracies. Paper presented at the annual meeting of the [[American Political Science Association]], Hilton Chicago and the Palmer House Hilton, Chicago, Illinois, 2a de Septembro, 2004. [http://citation.allacademic.com/meta/p_mla_apa_research_citation/0/6/1/3/9/p61398_index.html] Alirita la 18an de Septembro 2016. ==Eksteraj ligiloj== * [http://library.stanford.edu/depts/jonsson/collections/intl/igosearch.html IGO Search] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120722070858/http://library.stanford.edu/depts/jonsson/collections/intl/igosearch.html |date=2012-07-22 }}: ĉe [http://wikis.ala.org/godort Govt Documents Round Table (GODORT)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080807171534/http://wikis.ala.org/godort/ |date=2008-08-07 }} de [[American Library Association]]. {{Projektoj}} [[Kategorio:Internaciaj organizaĵoj| ]] s21y67kt49hzqqyz959f1udu3ba5768 9494629 9494628 2026-10-17T03:57:31Z Arbarulo 135469 finas kunigi 9494629 wikitext text/x-wiki {{Sen fontoj|temo = |dato = 2026}} {{Informkesto organizaĵo}} '''Internacia organizaĵo''', '''interregistara organizaĵo''' aŭ '''internacia registara organizaĵo''' (IRO) estas [[organizaĵo]] konsistanta el suverenaj [[ŝtato]]j aŭ el aliaj interregistaraj organizaĵoj. La ŝtatoj, kiuj partoprenas en internacia organizaĵo, estas ĝiaj '''membroŝtatoj'''. Interregistara organizaĵo kutime havas almenaŭ tri membrojn, kaj se ĝi plenumas tiun kondiĉon, ĝi ankaŭ povas nomiĝi '''multflanka organizaĵo'''. Interregistaraj organizaĵoj kreiĝas por daŭra, kutime transnacia, kunlaboro kaj plenumo de superŝtataj celoj. ==Juraj ecoj== Internacian organizaĵon karakterizas tio, ke nur ŝtatoj povas konsistigi ĝin. Simplaj individuoj, grupoj, asocioj k.s. ne povas esti membro de internacia organizaĵo. Tio distingas ĝin de [[ne-registara organizaĵo|internaciaj neregistaraj organizaĵoj]] (INRO), kies anoj ne estas ŝtatoj. Ĝi ankaŭ estas distingenda disde simplaj grupigoj aŭ koalicioj de ŝtatoj, kiel la [[G8]] aŭ la Madrida Kvaropo. Tiaj grupoj aŭ asocioj ne estis fonditaj pere de jura dokumento kaj ekzistas nur kiel laborgrupoj. Internaciaj organizaĵoj estas "derivaj subjektoj de la [[internacia juro]]", t.e.: * ilia kreado devenas de la ŝtatoj (la originaj subjektoj), * ilia kompetenteco ne estas sama kiel tiu de la ŝtatoj: la internaciaj organizaĵoj havas specialan kompetentecon, dum la ŝtatoj havas universalan kompetentecon. Kreitaj, tiuj organizaĵoj estas aŭtonomaj. El tio rezultas, ke: * ili estigas rilatojn kun la ŝtatoj por ekz. difini la kondiĉojn, laŭ kiuj ili povos agadi sur la ŝtataj teritorioj kaj helpi la ŝtatojn. * ili povas rilati kun aliaj internaciaj organizaĵoj: ** ĉu por esti membro de aliaj organizaĵoj (''Ekz.:'' la Eŭropa Unio estas membro de la Monda Komerca Organizaĵo ekde 1995), ** ĉu por reciproke limigi siajn kompetencojn aŭ organizi komunajn agadojn. * ene de la organizaĵo rilatoj estiĝas inter la ŝtatoj kaj la organizaĵaj organoj: por kontrolado, rekomendado, decidado ktp. (Ekz. la rilatoj inter la Konsilio kaj la Komisiono kadre de la Eŭropa Unio) La internaciaj organizaĵoj estas sendependaj unu de la aliaj. Iliaj rilatoj estas kunlaboraj rilatoj. Ĉiu internacia organizaĵo establiĝas pere de [[traktato]], kiu funkcias kiel [[ĉarto]] kreanta la grupon. La traktato devas esti ratifita de la registaroj de la membroŝtatoj por jure ekzistigi IRO-on. Tamen ankaŭ ekzistas multaj traktatoj, kiuj ne establas organizaĵon. Ekzemploj estas la [[Nordamerika Liberkomerca Interkonsento]], aŭ la [[Ĝenerala Interkonsento pri Tarifoj kaj Komerco]] antaŭ la establado de la [[Monda Organizaĵo pri Komerco]]. Tia traktato anstataŭe dependas de kunsidoj por administrado, kaj jure agnoskiĝas kiel fakta komisiono. Aliaj traktatoj establis administran aparaton, kiu ne havas garantion por internacijura ekzistorajto. En la nuntempa internacia socio ekzistas ĉirkaŭ 250 internaciaj organizaĵoj. Kelkaj konataj ekzemploj estas la [[Unuiĝintaj Nacioj]] (UN) kaj la [[Eŭropa Unio]] (EU). Internaciaj organizaĵoj estas tre diversaj laŭ: * siaj nombroj de ŝtatoj-membroj (ekz-e: UN: 189, Benelukso: 3), * siaj celoj (ekz-e: UN: paco, OLEP: petrolo). ==Plej gravaj ekzemploj== * [[Afrika Unio]] * [[ASEAN]] * [[Organizaĵo por Ekonomia Kunlaborado]] * [[Eŭropa Unio]] * [[Merkosudo]] * [[NATO]] * [[Unuiĝintaj Nacioj]] <gallery> Dosiero:Continental Orgs Map.png|Kontinentaj organizaĵoj Dosiero:Regional Organizations Map.png|Regionaj organizaĵoj Dosiero:Alliances expansive Map.png|Militecaj aliancoj Dosiero:Postempire Orgs Map.svg|Post-koloniismaj komunumoj kaj organizaĵoj </gallery> == Vidu ankaŭ == * [[Monda registaro]] * [[Ne-registara organizaĵo]] * [[Internacia komunumo]] * [[Internacia tribunalo]] * [[Listo de internaciaj organizaĵoj]] * [[Mondaj organizaĵoj]] ==Bibliografio== * Claude, Jr., Inis L. (1964) [1959]. Swords into Plowshares: The problems and progress of international organization (3rd ed.). New York: Random House. OCLC 559717722. * Nedergaard, Peter; Duina, Francesco (Aŭgusto 2010). "Learning in international governmental organizations: the case of social protection". Global Social Policy. Sage. 10 (2): 193–217. doi:10.1177/1468018110366617. [http://gsp.sagepub.com/content/10/2/193]{{404|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Alirita la 18an de Septembro 2016. * "Reports on the activities of various intergovernmental organizations". ASIL-RIO reports, American Society of International Law. * Walker, Gloria. Consolidation and corruption: the effect of IGO membership on level of corruption in emerging democracies. Paper presented at the annual meeting of the [[American Political Science Association]], Hilton Chicago and the Palmer House Hilton, Chicago, Illinois, 2a de Septembro, 2004. [http://citation.allacademic.com/meta/p_mla_apa_research_citation/0/6/1/3/9/p61398_index.html] Alirita la 18an de Septembro 2016. ==Eksteraj ligiloj== * [http://library.stanford.edu/depts/jonsson/collections/intl/igosearch.html IGO Search] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120722070858/http://library.stanford.edu/depts/jonsson/collections/intl/igosearch.html |date=2012-07-22 }}: ĉe [http://wikis.ala.org/godort Govt Documents Round Table (GODORT)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080807171534/http://wikis.ala.org/godort/ |date=2008-08-07 }} de [[American Library Association]]. {{Projektoj}} [[Kategorio:Internaciaj organizaĵoj| ]] egb86ms0g80n3nw1s3d8y8tg5yht428 0 16959 9494508 9445228 2026-10-16T15:46:47Z Sj1mor 12103 En Esperanto aperis Al la forbuĉataj popoloj 9494508 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} '''Genocido''' estas la sistema kaj planita ekstermado de [[popolo]], de [[etna grupo]] aŭ de difinita homa grupo. Ĉi tiun [[Fakvorto|fakvorton]] ekuzis en [[1944]] la poldevena juda advokato [[Raphael Lemkin]] prenante kiel ekzemplon la planitan amasmortigon de la [[Junaj Turkoj]] kontraŭ la [[Armenoj]]. Genocidoj okazis multfoje dum [[Historio]], unu genocido povas esti [[kaŭzo de morto]] de kelkaj milionoj da homoj. Kiel regulo en la historio, [[indiĝenaj popoloj]] ŝajne estas ĉiam celitaj esti viktimoj de tutetna-kontraŭaj klopodoj de centra [[registaro]] fare de ĝia [[armeo]]. [[Konvencio pri la prevento kaj puno de genocido|Konvencio pri prevento kaj punado de la krimo genocido]], aŭ mallonge Genocido-Konvencio aŭ Konvencio pri genocido, estas multŝtata (multlatera) konvencio kiu establas la internacian juran statuson de la koncepto "genocido" kiel gravan krimon, kaj ankaŭ donas ĝian laŭleĝan difinon. Ĝi estis adoptita per rezolucio 260 (III) fare de la [[Ĝenerala Asembleo de Unuiĝintaj Nacioj]] la 9-an de decembro 1948 en Parizo. La Konvencio ekvalidis la 12-an de januaro 1951. La [[Internacia Asocio de Genocidologoj]] (angle ''International Association of Genocide Scholars'') estas [[Neprofitcela organizaĵo|neprofitcela]] [[internacia organizaĵo]] kaj [[eldonejo]] kies celo estas antaŭenigi la esploradon kaj instruadon de la temo de genocido, kaj antaŭenigi politikon de genocid-evitado. == Parta listo de akuzoj pri genocidoj == * La [[Biblio|Biblia]] genocido en [[Kanaano]], en kiu malaperis la kanaanaj gentoj post la invado de [[Hebreoj]], kiel rakontita en la [[Josuo (libro)|libro de Josuo]] kaj en [[Readmono]]. *Genocido de la [[Adigoj]], oni taksas, ke pli ol miliono da adigoj pereis inter 1864-1860. * [[Libera Ŝtato Kongo#La subpremo|Konga genocido]] farita de belga reĝo * [[Germana genocido de hereroj kaj namoj]] * [[Armena genocido]], farita de [[Otomana Imperio]] * [[Asiria genocido]] * [[Genocido de la grekoj de la Ponto]] * [[Holodomoro]], soveta genocido farita de [[NKVD]] per [[malsatego|malsatigo]] de kelkaj milionoj de [[ukrainoj]] * [[Genocido de la ingriaj finnoj]] * Genocido de [[Josif Stalin]] en [[Sovetunio]], konata kiel la [[Granda purigo]]. Laŭ la konkludoj de la komisiono instalita de [[Boris Jelcin]], en la jaro 1937 estis arestitaj 136.000 ekleziuloj kaj je ili 85.000 estis mortigitaj; en la sekvanta jaro estis arestitaj kaj deportitaj 28.000 ekleziuloj kaj je ili 21.500 estis mortigitaj... vidu [[Gulago]] kaj [[Ekziloj en Sovetunio]]. * [[Masakro de Katin]] de kelkdek miloj de polaj oficiroj fare de [[NKVD]] * [[Holokaŭsto]], la tuteŭropa genocido de [[judoj]] fare de germanaj [[NSDAP|nazioj]] * "[[Porajmos]]", la tuteŭropa genocido de [[ciganoj]] fare de [[Tria Regno]] * [[Volinia masakro]] de [[poloj]] fare de [[ukrainoj|ukrainaj]] [[naciismo|naciistoj]] * [[Dispartigo de Hindio]] * Japana [[amasbuĉo de Nankino]] * Genocido farita de [[Mao Zedong]] en [[Ĉinio]] dum la [[Kultura Revolucio]] * [[Bangladeŝa genocido]] * [[Kamboĝa Genocido]] * [[Operaco Anfal]], en [[Irako]] kontraŭ la [[kurdoj]] * [[Ruanda genocido]] *Genocido en la [[Balkana duoninsulo|Balkano]], [[Kosovo]]<ref>Fatbardha Demi, [https://www.scribd.com/doc/228321298/buletini-113#download&from_embed Genodico dum du jarcentoj,] Bulteno de la albana Esperanto-Asocio, nro 113, junio 2014, p. 23, la 31-an de januaro 2014, alirita la 31-an de januaro 2017.</ref> [[Masakro de Srebrenico]] * [[Palestinanoj]] taksas sian ''Napha'' (mortigo, forfuĝigo kaj diasporigo) kiel genocido, kaj lastatempe fare de la israela armeo kontraŭ palestinanoj de [[Gaza strio]] ekde la fino de 2023 kiel reago al antaŭa terorisma atako fare de Hamas kaj ĝenerale fare de la israelaj fortoj kaj aliaj judoj kontraŭ ambaŭ sektoroj de [[Palestino]]. Ĉu temas pri genocido aŭ ne okazas disputo kaj eĉ juraj procesoj, same kiel okazis ĉe aliaj akuzoj pri genocido. * [[Milito en Darfuro#Demando pri genocido kaj militkrimoj|Milito en Darfuro]] * La etna purigo de la [[Jezidoj]] fare de la [[Islama Ŝtato]] * [[n:Birmo_akuziĝas_ĉe_la_Internacia_Kortumo_pri_genocido_kontraŭ_la_rohinĝoj|Birmo akuziĝas ĉe la Internacia Kortumo pri genocido kontraŭ la rohinĝoj]] * [[Atoma bombado de Hiroŝima kaj Nagasaki|Atombombadoj de Hiroŝimo kaj Nagasako]] == En Esperanto aperis == * [[Al la forbuĉataj popoloj]] == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Krimoj kontraŭ la homaro]] * [[Rasismo]] * [[Socia darvinismo]] * [[Etna purigado]] * [[Internacia Krima Kortumo]] * [[Sven Lindqvist]] * [[Koncentrejo]] * [[Ekstermejo]] * [[Holokaŭsto]] * [[Kultura genocido]] * [[Koro de Mallumo]] <gallery> Dosiero:Genocide_Victims_Rwanda_Photo_by_Sascha_Grabow.jpg|<!-- thumb|maldekstra|180px|-->Viktimoj de la [[Ruanda genocido]].<br>Foto Sascha Grabow Dosiero:Buchenwald-bei-Weimar-am-24-April-1945.jpg|<!-- thumb|maldekstra|180px| -->[[Koncentrejo]] [[Buchenwald]], [[24-a de aprilo]] [[1945]] Dosiero:Mummified victims of the Rwandan genocide (1994) at Murambi Technical School.gif|<!-- thumb|maldekstra|180px|-->Viktimoj de la [[Ruanda genocido]] en [[1994]] Dosiero:Choeung_Ek_memorial_stupa.jpg|<!-- thumb|maldekstra|180px|he:קמבודיה: מונומנט 'שדות הקטל' שהוקם לזכר הנספים ברצח העם בקמבודיה בשנים 1975-1979 על ידי תנועת ה[[חמר רוז']]. המונומנט יוצא הדופן מלא כולו בגולגלות של נרצחים he->eo:Kamboĝo: _מונומנט_ '_שדות_ _הקטל_' _שהוקם_ _לזכר_ _הנספים_ _ברצח_ _העם_ _בקמבודיה_ _בשנים_ 1975-1979 _על_ _ידי_ _תנועת_ _ה_[[_חמר_ _רוז_']]. _המונומנט_ _יוצא_ _הדופן_ _מלא_ _כולו_ _בגולגלות_ _של_ _נרצחים_ -->Memorigaĵo </gallery> {{-}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|ReVo=genocid}} * http://www.genocidewatch.org {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20180331024922/http://www.genocidewatch.org/ |date=2018-03-31 }} <!-- lt:Genocide Watch organizacija lt:Genocide Watch --> * http://www.armenian-genocide.org <!-- lt:Armėnų tautinis institutas apie genocidą sq:The Authoritative Armenian Genocide website --> {{Morto}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Politiko]] [[Kategorio:Militoj]] [[Kategorio:Internacia juro]] [[Kategorio:Genocidoj| ]] [[Kategorio:Genocido| ]] pqxl9hhrd4b35g9fvzopaeymjho371z 0 17379 9494668 9139482 2026-10-17T09:18:48Z Sj1mor 12103 9494668 wikitext text/x-wiki {{Tiu ĉi artikolo|temas pri papo el la 20-a jarcento. Pri kontraŭpapo el la 15-a jarcento traktas alia artikolo: [[Johano la 23-a (kontraŭpapo)]].}} {{papoj}} {{Informkesto papo | nomo=Johano la 23-a | dosiero = Ioannes XXIII, by De Agostini, 1958–1963.jpg | dosiero de blazono = John 23 coa.svg | grandeco de dosiero de blazono = 120px | naskonomo=Angelo Giuseppe Roncalli | komencis=[[28-a de oktobro]] [[1958]] | finis=[[3-a de junio]] [[1963]] | antaŭulo=[[Pio la 12-a]] | sekvanto= [[Paŭlo la 6-a]] | dato de naskiĝo = [[25-a de novembro]] [[1881]] | loko de naskiĝo = [[Sotto il Monte]], [[Italio]], | dato de morto = [[3-a de junio]] [[1963]] | loko de morto = [[Vatikanurbo|Vatikano]] | alma_mater = [[Pontifika Laterana Universitato]] • [[Universitato 'Sapienza' de Romo]] | kesteroj = {{informkestero sinsekvo | titolo = [[Patriarko]] de [[Venecio]] | periodo = 1953–1958 }} {{informkestero sanktulo | titolo = Sanktulo | adorita en = [[Katolika eklezio]] | dato de beatigo = [[2000]] | beatigita de = [[Johano Paŭlo la 2-a]] | dato de kanonizo = {{daton|27|4|2014}} | kanonizita de = papo [[Francisko (papo)|Francisko]] | tago de festo = [[11-a de oktobro]] }} |subskribo=John XXIII signature.svg }} [[Dosiero:Reliquienschrein Papst Johannes XXIII - Petersdom.jpg|eta|250px|La korpo de la papo en la [[Baziliko Sankta Petro]] en Romo]] Sankta '''Johano la 23-a''', sekulara nomo '''Angelo Giuseppe RONCALLI''' {{prononco|'''an'''ĝelo ĝu'''zep'''e ron'''kal'''i}} (naskiĝis la {{daton|25|11|1881}}, mortis la {{daton|3|6|1963}}) estis [[papo]] de la [[katolikismo|rom-katolika eklezio]] ekde [[1958]] ĝis sia morto. Johano la 23-a naskiĝis la 25-an de novembro 1881 en [[Sotto il Monte]] ([[provinco Bergamo]]) en [[Italio]], en 14-infana familio. Lia patro estis malriĉa duonfarmulo. Foje oni komparis Johanon la 23-an kun [[Pio la 10-a]], ĉar ambaŭ estis de humila deveno, dum iliaj antaŭuloj ([[Leono la 13-a]] kaj [[Pio la 12-a]]) naskiĝis en malnovaj kaj aristokrataj familioj; cetere ambaŭ estis, antaŭ sia papeco, [[patriarko]]j de [[Venecio]], sed iliaj respektivaj antaŭuloj ne. Ŝerce oni povas aldoni ke ambaŭ estis dikaj kaj havis unu r:n en sia familia nomo (Sa'''r'''to kaj '''R'''oncalli), kaj ke ambaŭ venis post papoj magregaj, sen "r" en la nomo. Tie haltis la simileco, ĉar [[kardinalo]] (ekde [[1953]]) Roncalli multe vojaĝis, konis perfekte la mondon ekster Italio kaj fariĝis tre subtila kaj monduma diplomato. Fine de [[1944]] lin sendis [[Pio la 12-a]] kiel [[nuncio]]n en la ĵus liberigita [[Francio]] por anstataŭi [[Valerio Valeri]], iaman nuncion apud la registaro de [[Philippe Pétain]], pri kiu la nova estraro ne volis ke li restu; en tiu malfacila situacio li elturniĝis tiel lerte, ke li rapide fariĝis en [[Parizo]] akceptita kaj influa. Lia aĝo eble helpis lian elekton, ĉar ofte la kardinaloj, ne sukcesinte akordiĝi koncerne la novan papon, preferas voĉdoni por kolego, pri kiu oni opinias, ke li ne vivos tro longtempe. En ĉiuj kazoj la ĵurnalistoj lin rigardis interŝtupa papo kaj opiniis, ke nenio grava okazos dum lia regado. Tial li surprizis ilin sciigante sian intencon kunigi [[koncilio]]n por tio, kion li nomis la ''aggiornamento'' de la [[eklezio]], tio estas ĝia adaptado al sia mondo, aktualigo. La reformemo de Johano 23-a igis lin kontroversa en la eklezio; kelkaj amegis lin, kelkaj abomenis lin. Kelkaj sin demandas, ĉu pro sia aĝo li eble faris ion ne sufiĉe pripensitan. Sendube li restis intelekte vigla kaj konservis ĝisfine sian klarvidon kaj sian kapablon, sed kelkaj kritikistoj opinias ke eraro lia estas, ke li ne sufiĉe konsciis, ke verŝajne li ne povos konduki la koncilion ĝis ĝia konkludo; ke oni rajtas supozi, ke se li vivus sufiĉe longe por atingi la finon, li ĉiam mastrus la situacion kaj atingus bonan rezulton, sed ke bedaŭrinde por la eklezio, li mortis en la mezo de la travadejo, lasante posteulon, kiu ne sciis kien li iru kaj kion li faru. Alia eraro lia, laŭ tiuj kritikistoj, estis lia rompa sinteno kun la ceremoniemo de lia antaŭulo. Pion la 12-an rigardis liaj fideluloj kvazaŭ sanktulo, proksimiĝante al li kun timo kaj tremo. Johano la 23-a, tute male, sin tuj montris afabla kaj familiara kun la vizitantoj, ne hezitante diri «Leviĝu ĉiuj!» al genuiĝintaj pilgrimantoj. Tion li povis fari, ĉar tia senĝeno perfekte respondis je lia karaktero kaj neniam ŝajnis troiga; li pli aspektis kiel sankta avo ol sankta patro. Bona ekzemplo estas la kristnaska meso, kiun li iam celebris antaŭ televido: alia papo elektus la bazilikon [[Baziliko Sankta Petro|Sankta Petro]] de Romo, kaj celebrus emfaze kaj grandspektakle; li mem preferis modestan preĝejeton antaŭ nur kelke da personoj kaj dediĉis la meson al la malsanuloj, kiuj ne povas profiti de la festo; lia prediko, tre kortuŝa, volis montri al ili, ke ili ne estas forgesitaj, ke li pensas pri ĉiuj. Nekontesteble li lasis tre bonan impreson ne nur en la memoro de la katolikoj sed ankaŭ de la aliaj, ne konsciante tamen, ke estos tre malfacile imiti lin por lia posteulo. Lian humuron kaj humilecon montras anekdoto, kiu rakontas pri lia unua akcepto kiel papo, kiam ĉiuj kardinaloj venis por kisi lian [[ringo]]n. Kiam estis la vico de la ĉef-[[episkopo]] de la itala [[armeo]], Johano la 23-a staris atente, mansalutis kaj diris: "Sinjoro [[generalo]], [[serĝento]] Roncalli je via ordono!" Post la morto de Johano 23-a, baldaŭ oni ekmodifis lian reformemon, kaj kun la elekto de [[Benedikto la 16-a]] en [[2005]] ŝajnas, laŭ la opinio de ne malmultaj, ke la katolika eklezio revenis al sia antaŭa pozicio; sed ankoraŭ mankas la tempodistanco kaj historia perspektivo por povi tion vere prijuĝi. En la jaro [[2000]], Johano la 23-a estis oficiale [[beatulo|beatigita]] de [[Johano Paŭlo la 2-a]]. La {{daton|27|4|2014}}, papo [[Francisko (papo)|Francisko]] anoncis Johanon la 23-an [[sanktulo]]. Lia festotago en la romkatolika eklezio estas la [[11-a de oktobro]], la tago de la malfermo de la [[Dua Vatikana Koncilio]] en [[1962]]. ==Verkoj== *''La Surtera Paco'' ([[Encikliko]]), [[IKUE]], 1963. {{citaĵo|La Internacia Katolika Unuiĝo Esperantista (I. K. U. E.) celas per ĉi tiu traduko en Esperanto, informi la katolikajn kaj ne katolikajn Esperantistojn pri la Pac-Doktrino de la Papa Encikliko. La Esp. stilo estas sobra, preciza kaj eleganta kun tre bona preso sur bonkvalita papero.|N. L. Escartin. [[Boletín]] n139 (nov 1963)}} == Vidu ankaŭ == * [[Juan XXIII (Metroo de Medellín)]] {| style="float:right;" |- | {{Projekto vizaĝoj}} | {{Projektoj|commons=Ioannes XXIII}} |} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Johano la 23-a}} [[Kategorio:Papoj]] [[Kategorio:Patriarkoj de Venecio]] [[Kategorio:Sanktuloj]] [[Kategorio:Personoj de la jaro laŭ magazino Time]] 7axiut4puu890ztbmnducntx8h7alzg 4 18496 9494498 9492213 2026-10-16T15:26:21Z ThomasPusch 1869 /* Pluaj forbaroj de la finno ekde somero 2026 */ 9494498 wikitext text/x-wiki {{Mallongigo|VP:PU|VP:PROBLEMAJ}} {{/Enkonduko}} == Jen kelkaj ĝenemaj uzantoj kaj IPuloj == Saluton. Jam ekde sufiĉe da tempo ĝenas nian vikipedion sufiĉe altruda, pli malpli malserioza, supozeble psike malstabila IPulo, kiu verŝajne foje redaktis sub unu el la jenaj "nomoj" aŭ almenaŭ ie alsalutis sub tia nomo * {{uzanto2|Nenoniel}} * {{uzanto2|Uusikonto}} * {{uzanto2|Säännöt on tehty rikottaviksi}} * {{uzanto2|Säännöt on tehty ainoastaan rikottaviksi}} * {{uzanto2|Säännöt on tehty vain rikottaviksi}} Bedaŭrinde temas pri kelkaj IP-blokoj, kiuj komenciĝas jene: "46.132.", "86.114.", "86.115.", "93.106.", "109.240.", "176.72.". Ĉu eble iu havas proponon, kiel ni povus forpeli la ulon? - Antaŭ kelkaj tagoj mi eĉ kreis misuzan filtrilon, kiu eĉ jam malhelpis du redaktojn pri "kalvulo"j. Foje jam estis diversaj diskutoj en [[VP:DA]]. Do, kion fari? - Amike --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 12:02, 8 apr. 2022 (UTC) :La IPulo {{uzanto2|109.240.9.91}} eĉ estis kaptita de la misuza filtrilo 5 kontraŭ "kalvulo", kiu fakte malhelpis al la uzanto aldoni frazon pri kalvulo. --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 15:43, 8 apr. 2022 (UTC) ::Intertempe plia gantopupo {{uzanto2|Liukas piha}} kreis artikolojn, kies forigon mi jam proponis sur [[VP:FA]]. --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 07:48, 9 apr. 2022 (UTC) :::La menciita "novulo" eĉ provis aldoni ion pri "kalvulo", kiel mi ĵus povis vidi en protokolo de la misuza filtrilo 5, kaj tiel pruvis fakte, ke li estas gantopupo. Mi tial proponas forbaron. Ĉu bone? - Amike --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 07:25, 11 apr. 2022 (UTC) ::::La menciita gantopupa uzanto {{uzanto2|Liukas piha}} intertempe eĉ estis forbarita tutvikie. Ĉu mi tuj traktu la iel rilatan [[VP:FA#Markus Rautio, Tommi Kinnunen, Veikko Törmänen, Eeva Joenpelto|proponon je forigo]]? Sed kion ni faru pri la ŝanĝiĝemaj IPuloj, kies skemon mi menciis jam la 8-an de aprilo 2022? - Amike --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 08:46, 13 apr. 2022 (UTC) Jen denove redaktoj de IPuloj el Finnlando, supozeble elsalutinta gantopupo. Temas pri * {{uzanto2|109.240.111.98}} kies redaktoj plejparte estis malfaritaj kaj kreo estis amase forigitaj. Krome mi forbaris lin por tri tagoj. * {{uzanto2| 86.115.75.210}} same. Ĉu iu eble havas proponon kiel ni povus finfine forpeli lin por pli longa tempo? - Amike --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 08:24, 28 apr. 2022 (UTC) Kial malbonigas Vikipedion, ke estas en Vikipedio rakontita pri kalveco? [[Specialaĵo:Kontribuoj/86.114.251.162|86.114.251.162]] 01:38, 10 jun. 2022 (UTC) :Hodiaŭ nova gantopupo aperis, nome {{uzanto2|Wikipedian sääntöjen ainoa tarkoitus on se, että niitä rikotaan}}. Pro la signifo "La sola celo de la reguloj de Vikipedio estas malobservi ilin" mi proponas porĉiaman forbaron inklude de la ceteraj gantopupoj kaj la rilataj IParoj. --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 05:13, 27 jun. 2022 (UTC) ::Ĵus aperis nova gantopupo, nome {{uzanto2|Siistiä on ilkivaltaa tehdä}}. Laŭ la gugla tradukilo la uzantonomo signifas "Estas mojose fari petolojn". Ĉar tio sekvas la kutiman skemon, mi proponas la kutiman traktadon. --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 18:33, 18 aŭg. 2022 (UTC) :::Ŝajnas al mi, ke la ulo emas daŭrigi sian petoladon kreinte la uzanton {{uzanto2|Wikipedian säännöistä piittaamaton vuonna 1989 syntynyt käyttäjä}}. La uzantonomo laŭ la gugla tradukilo signifas "Uzanto naskita en 1989, kiu malatentas la regulojn de Vikipedio". Do, ni devus trakti tion kiel antaŭe menciita. --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 15:20, 20 aŭg. 2022 (UTC) ::::Mi opinias, ke ne valoras ĉi tie demandi, kion fari. Se aperas evidentaj agoj de la forbarito Nenoniel (ĉu pri kalvuloj, ĉu pri alio) vi kiel administranto malfaru la agojn kaj tuj forbaru la uzanton aŭ ties ip-numeron (vastagame) aŭ faru ke neregistritoj aŭ freŝaj novuloj ne povu redakti la koncernan artikolon- La forbaroj validu por longa tempo. Laŭ mi jam sufiĉas iometo da suspekto por fari tion. Tiel oni sukcesis en la Finna Vikipedio iom post iom bridi lin. Kiam ĉi-jare estis vaste blokitaj liaj ip-numeraroj en la Esperanta Vikipedio, li silentis kelkan tempon kaj provis ekaktivi en la Sveda, Germana kaj Angla Vikipedioj (en ĉiu li trafis, sekzemple, ties artikolon pri Juice Leskinen). kiuj sufiĉe severe traktis liajn provojn. Kiel ĉiuj ruzaj vandaloj, li ofte faras sensignifajn aŭ (kvazaŭ)utilajn ŝanĝojn aŭ eĉ kreas ne malbonajn artikol(ĝerm)ojn. [[Uzanto:Surfo|Surfo]] 10:36, 21 aŭg. 2022 (UTC) Mi ĵus forbaris la tri gantopupojn {{uzanto2|Wikipedian sääntöjen ainoa tarkoitus on se, että niitä rikotaan}}, {{uzanto2|Siistiä on ilkivaltaa tehdä}} kaj {{uzanto2|Wikipedian säännöistä piittaamaton vuonna 1989 syntynyt käyttäjä}}. --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 10:44, 21 aŭg. 2022 (UTC) Mi ĵus forbaris gantopupon {{uzanto2|Suomalainen nettihäirikkö}}. --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 16:27, 10 okt. 2022 (UTC) : Ĉiuj estas forbaritaj {{farita}} == Tutvike forbarita uzanto, gantopupo de "Nenoniel" == Saluton. Mi ĵus rimarkis, ke oni eĉ tutvikie forbaris {{uzanto2|Liukas piha}}. Mi proponas, ke ni forigu ĉiujn de li kreitajn artikolojn kaj kategoriojn. Ĉu bone? - Se dum la sekvontaj tagoj neniu kontraŭas mian proponon, mi plenumos ĝin. Amike --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 13:35, 12 apr. 2022 (UTC) :{{farite}} Ĉar neniu ion ajn komentis nek kontraŭis mian proponon, mi ĵus plenumis ĝin, precipe ĉar ja ekzistas propono je forigo en [[VP:FA]]. Sed kiel ni evitu reaperon de la ulo? - Ĉu iu havas ideon? - Amike --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 08:07, 16 apr. 2022 (UTC) Jen nova gantopupo de "Nenoniel", nome {{uzanto2|Jaakkoil}} ĵus kaptita de la misuza filtrilo 5. Do, li denove provis demandi alian uzanton pri kalvulo. Sed bonŝance la filtrilo malhelpis al li konservi la mesaĝon. Do, kion fari? - Amike --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 17:36, 29 maj. 2022 (UTC) :Simple forbari lin estas la solvo. Ke li redaktis la artikolon pri [[Juice Leskinen]] realdonante ties kalvulecon, estas por mi sufiĉa pruvo pri la identeco de Nenoniel kaj Jaakkoil. Nenoniel estis forbarita ĝis la ĉi-jara Oktobro. Same forbarendas [[Uzanto:Wikipedian säännöt_on_tehty_rikottaviksi]] kaj eble aliaj. [[Uzanto:Surfo|Surfo]] 14:07, 2 jun. 2022 (UTC) ::Saluton, {{re|Surfo}}. Nia loka, do [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Speciala%C4%B5o:Protokolo/block&page=Uzanto:Nenoniel ĉivikipedia protokolo] montras nur, ke Neniel estas forbarita ĝis oktobro 2022. Sed mi ĵus vidis iel, ke li estas eĉ tutvikie forbarita. Ĉu mi eble esploru la daŭron de la tutvikia forbaro? - Amike --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 06:20, 10 jun. 2022 (UTC) ::(+) Mi ĵus vidis en la SUL-listo de {{uzanto2|Jaakkoil}}, ke li estas jam forbarita por ĉiam en la finna Vikipedio. Pro la ovumado pri kalvuloj kaj aliaj malseriozaj aferoj mi proponas fari same. Ĉu bone? --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 06:59, 10 jun. 2022 (UTC) :::Mi ĵus forbaris {{uzanto2|Jaakkoil}} por ses monatoj, ĉar li denove provis altrudi sian neenciklopediecan rubon pri kalveco kaj kalvuloj. En kazo de nova gantopupo kaj sama aktiveco mi proponas forbari la uzantojn por ĉiam, kiel jam faris aliaj vikipedioj. --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 05:11, 27 jun. 2022 (UTC) ::::Estas globale forbarita {{farita}} === "LTA pakkoruotsi" + kalvuloj === * {{uzanto2|Surfo on kalju}} loke forbarita * {{uzanto2|Jyväskyläana kalvigxanta esperantisto}} loke forbarita * {{uzanto2|Weirdy89}} loke forbarita * {{uzanto2|Nenoniel}} globale forbarita * {{uzanto2|Liukas piha}} globale forbarita * {{uzanto2|Jaakkolei}} globale forbarita * {{uzanto2|Kummallinen tyyppi}} globale forbarita * {{uzanto2|Uusikonto}} loke forbarita * {{uzanto2|Kalvulo}} loke forbarita * {{uzanto2|J. Leinonen}} loke forbarita * {{uzanto2|Reguloj ekzistas nur por ke oni rompu ilin}} loke forbarita kaj globale forbarita * {{uzanto2|Wikipedian säännöt on tehty rikottaviksi}} loke forbarita kaj globale forbarita * {{uzanto2|Wikipedian säännöistä piittaamaton vuonna 1989 syntynyt käyttäjä}} loke forbarita kaj globale forbarita * {{uzanto2|Wikipedian sääntöjen ainoa tarkoitus on se, että niitä rikotaan}} loke forbarita kaj globale forbarita * {{uzanto2|Säännöt on tehty rikottaviksi}} loke forbarita kaj globale forbarita * {{uzanto2|Säännöt on tehty ainoastaan rikottaviksi}} loke forbarita kaj globale forbarita * {{uzanto2|Säännöt on tehty vain rikottaviksi}} loke forbarita * {{uzanto2|Siistiä on ilkivaltaa tehdä}} loke forbarita * {{uzanto2|Suomalainen nettihäirikkö}} loke forbarita per Tlustulimo en oktobro 2022 por ĉiam, * [[Specialaĵo:Kontribuoj/109.240.103.191]] loke forbarita per Tlustulimo en oktobro 2022 por unu jaro, forbaro en jaulio 2023 plilongigita je 3 jaroj per ThomasPusch, * {{uzanto2|Jaakkoil}} loke forbarita en junio 2022 por duonjaro, en januaro 2023 por ĉiam, nun globale forbarita * {{uzanto2|Outo suomalaisukko}} globale forbarita * {{uzanto2|Neekerin jättikyrpä erektoituu}} loke forbarita kaj globale forbarita (je nekutima maniero) * {{uzanto2|Neekerin jättikyrpä kovettuu}} globale forbarita (je nekutima maniero) * [[Specialaĵo:Kontribuoj/46.132.3.123]] loke forbarita: Misuzo de pluraj salutnomoj: Kaj trudis ĝene almenaŭ en persona diskutpaĝo la 6-an de decembro * ([[Specialaĵo:Kontribuoj/46.132.0.0/16]]) multaj redaktoj ekde 2022-12-24, sed mi nur trovis subjektivajn redaktojn, nenion kio estus vandalaĵo. Restis sub kontrolo kaj forbariĝis bloke la 17-an de julio 2023. ThomasPusch * [[Specialaĵo:Kontribuoj/86.114.199.126]] loke forbarita: Misuzo de pluraj salutnomoj: trudis ĝene en persona diskutpaĝo je 2022-10-29, post pli ol 20 ĝenaj trudoj de sama diskutpaĝo per aliaj vojoj ene de nur 5 tagoj * ([[Specialaĵo:Kontribuoj/86.114.0.0/16]]) 2023-01-14 Moldur forigis la anonimajn redaktojn en [[Svedlingvaj finnlandanoj]], kiujn li juĝas neadekvataj: ip-adreso forbarita je 2023-01-23 * [[Specialaĵo:Kontribuoj/86.114.203.157]] eowikt svwikt. Restis sub kontrolo kaj forbariĝis bloke la 17-an de julio 2023. * [[Specialaĵo:Kontribuoj/86.114.235.148]] loke forbarita (komence de 2023 porĉiam, ekde julio 2023 por por 3 jaroj): Misuzo de pluraj salutnomoj: trudis ĝene en persona diskutpaĝo je 2022-10-29, post pli ol 20 ĝenaj trudoj de sama diskutpaĝo per aliaj vojoj ene de nur 5 tagoj * [[Specialaĵo:Kontribuoj/86.114.243.252]] loke forbarita (komence de 2023 porĉiam, ekde julio 2023 por por 3 jaroj): Misuzo de pluraj salutnomoj: Kaj trudis ĝene almenaŭ en persona diskutpaĝo la 26-an de decembro 2022 * [[Specialaĵo:Kontribuoj/86.114.245.114]] simile... * [[Specialaĵo:Kontribuoj/86.114.247.245]] simile... * [[Specialaĵo:Kontribuoj/86.115.75.182]] loke forbarita (komence de 2023 porĉiam, ekde julio 2023 por por 3 jaroj): Misuzo de pluraj salutnomoj: Kaj trudis ĝene almenaŭ en persona diskutpaĝo la 11-an de januaro 2023 ** ([[Specialaĵo:Kontribuoj/86.115.0.0/16]]) loke forbarita (komence de 2023 porĉiam, ekde julio 2023 por por 3 jaroj): Misuzo de pluraj salutnomoj: Kaj trudis ĝene almenaŭ en persona diskutpaĝo la 13-an de januaro plus restarigo de antaŭe forigita persona paĝo la 14-an de januaro (jam estis forbarita unu monaton en en aprilo-majo 2022) * [[Specialaĵo:Kontribuoj/86.115.107.127]] loke forbarita: Misuzo de pluraj salutnomoj: Kaj trudis ĝene almenaŭ en persona diskutpaĝo la 13-an de januaro * [[Specialaĵo:Kontribuoj/93.106.131.204]] loke forbarita: Misuzo de pluraj salutnomoj: Kaj trudis ĝene almenaŭ en persona diskutpaĝo la 2-an de decembro 2022 * [[Specialaĵo:Kontribuoj/93.106.135.235]] loke forbarita: Misuzo de pluraj salutnomoj: Kaj trudis ĝene almenaŭ en persona diskutpaĝo la 27-an de novembro 2022 * [[Specialaĵo:Kontribuoj/93.106.167.234]] loke forbarita: Misuzo de pluraj salutnomoj: Kaj trudis ĝene almenaŭ en persona diskutpaĝo la 28-an de oktobro 2022 * [[Specialaĵo:Kontribuoj/176.72.19.205]] loke forbarita: Misuzo de pluraj salutnomoj: Kaj trudis ĝene almenaŭ en persona diskutpaĝo la 3-an de decembro * [[Specialaĵo:Kontribuoj/176.72.35.187]] loke forbarita: Misuzo de pluraj salutnomoj: Kaj trudis ĝene almenaŭ en persona diskutpaĝo la 29-an de oktobro * [[Specialaĵo:Kontribuoj/176.72.69.158]] loke forbarita: Misuzo de pluraj salutnomoj: Kaj trudis ĝene almenaŭ en persona diskutpaĝo la 26-an de novembro * [[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.160.244]] loke forbarita: Misuzo de pluraj salutnomoj: Kaj trudis ĝene almenaŭ en persona diskutpaĝo la 27-an de novembro * [[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.162.212]] loke forbarita: Misuzo de pluraj salutnomoj: Kaj trudis ĝene almenaŭ en persona diskutpaĝo la 4-an de decembro * [[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.200.230]] loke forbarita: Misuzo de pluraj salutnomoj: Kaj trudis ĝene almenaŭ en persona diskutpaĝo la 11-an de decembro * [[Specialaĵo:Kontribuoj/195.237.90.72]] loke forbarita: 2023 01 21: Ĉi tie en multaj paĝoj vandalis en 2010, estis unutage forbarita, sed en aliaj anonimaj kontoj plue miskondutis, tial la forbaro estu daŭra. * [[Specialaĵo:Kontribuoj/213.28.224.216]] loke forbarita: Misuzo de pluraj salutnomoj: Kaj trudis ĝene almenaŭ en persona diskutpaĝo la 4-an de novembro 2022 * [[Specialaĵo:Kontribuoj/217.140.204.247]] eowikt * [[Specialaĵo:Kontribuoj/2001:999:404:F5F6:C0C7:D476:3FAC:B76F]] loke forbarita * [[Specialaĵo:Kontribuoj/2001:999:688:AD22:119D:7BBD:A026:838A]] loke forbarita. Estis kelkaj redaktoj, almenaŭ la 2-an de decembro 2022 la anonimulo vandale stultumis en la paĝo [[Risto Ahti]]. Aldone al ĉiuj aliaj mispaŝoj en aliaj kontoj tio sufiĉas por forbaro. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] :: Pruvoj: [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Juice_Leskinen&action=history] [https://sv.wikipedia.org/w/index.php?title=Juice_Leskinen&action=history] [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Uzanto-Diskuto:Taylor_49&action=history] [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Diskuto:Deviga_instruo_de_sveda_lingvo_en_Finnlando&action=history] :: [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 22:47, 3 dec. 2022 (UTC) ::: Ĉasado daŭras ĉe aliaj vikioj [https://eo.wiktionary.org/w/index.php?title=Uzanta_diskuto:Taylor_49&action=history eowikt] kaj [https://sv.wiktionary.org/w/index.php?title=Anv%C3%A4ndardiskussion:Taylor_49&action=history svwikt]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 19:05, 5 jan. 2023 (UTC) * [[Specialaĵo:Kontribuoj/46.132.61.224]] unuafoje je 2023-02-04, kvar aldonoj tiutage malfaritaj, restis sub kontrolo kaj forbariĝis bloke la 17-an de julio 2023.< [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:24, 4 feb. 2023 (UTC) * {{uzanto2|Haistakaa!}} redaktoj lastfoje en 2014, nenio riproĉinda, tamen restis sub kontrolo [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 4 feb. 2023, [[:en:wikt:haistaa|problemhava uzantonomo]], forbarita el du vikioj, forbariĝis bloke la 17-an de julio 2023. ThomasPusch * La sama persono nun revenis kun nova uzantnomo [[Specialaĵo:Kontribuoj/Morsgrisar är vi allihopa]] (linio el sveda infankanto kiu signifas proksimume "ni ĉiuj estas panjoporketoj / dorlotitaj infanoj") kaj provas restarigi forprenitaĵojn. Ankoraŭ nenio evidente kontraŭregula - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] 5 feb. 2023, restis sub kontrolo kaj forbariĝis bloke la 17-an de julio 2023. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] * {{uzanto2|Morsgrisar är vi allihopa}} * {{uzanto2|Jyväskylämies}} globale forbarita + loke forbarita * {{uzanto2|Räven raskar över isen}} 25 redaktoj ĉe vikivortaro, apenaŭ io riproĉinda [https://eo.wiktionary.org/w/index.php?title=pakko&diff=prev&oldid=1170723 pakko] * {{uzanto2|Tuskan parahdus}} preskaŭ 1'000 redaktoj, specialaj vulgaraĵoj, forbarita el finna vikipedio kaj vikivortaro, globale forbarita + loke forbarita ekde la 2-a de majo 2023 * {{uzanto2|Ongelmallinen käyttäjä}} specialaj vulgaraĵoj, globale forbarita + loke forbarita * {{uzanto2|Uimalampi}} globale forbarita * {{uzanto2|Kyrpää äkkiä ja perseeseen}} vulgara uzantonomo, sed ĝis nun nur unu redakto senkulpa, kvankam ne speciale utila, de la 13-a de majo 2023, globale forbarita * {{uzanto2|Jyväskylämies}} globale forbarita + loke forbarita * {{uzanto2|Uusi nimimerkki}} rasismaj vulgaraĵoj + provokaĵoj sur la uzantopaĝo 2023-6-3, forbarita de [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 2023-6-4, nun ankaŭ globale forbarita * {{uzanto2|Taas uusi käyttäjä}} "denove nova uzanto" forbarita loke en la finna 2023-6-6 kaj sveda branĉoj 2023-6-7, globale 2023-6-11 * {{uzanto2|Strangulo89}} kreita 2023-06-25, forbarita el sveda vikipedio kaj sekve globale forbarita 2023-06-26 * {{uzanto2|Jaakko Iisakki Leinonen}} komencis per teksto "[[bazlernejo en Finnlando]]" kaj perdo de Karelio, forbarita en 3 vikioj - kreita je 2023-07-09, en 2023-07-13 aldonis idiotan vulgaran subtitolon ''Neekerin jättikyrpä erektoituu'' (La giganta koko/kaco de la Nigrulo ricevas erektiĝon) al sia prezentopaĝo (poste senspure forigita). Admono ke se la vulgaraĵo ne tuj malaperiĝas, plej laste post 12 horoj sekvos forbaro: malaperigita. Je 2023-07-15 sekvis loka forbaro, formale pro [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Yrj%C3%B6&diff=prev&oldid=8214834 la jena vandalado], sed estas multaj pliaj kazoj troveblaj inter la kontribuoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:23, 15 jul. 2023 (UTC) loke forbarita + globale forbarita * {{uzanto2|Työnnä kulli perseeseen HETI}} vulgara uzantonomo, [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Uzanto:Ty%C3%B6nn%C3%A4_kulli_perseeseen_HETI&oldid=8193441 ligo], loke forbarita + globale forbarita * {{uzanto2|Sekametsänkävijä}} kreita 2023-07-15, unua ago 19:43 h en eo.wiki kaj globale forbarita post malpli ol 24 horoj, je 2023-07-16 14:01 h. * {{uzanto2|93.106.14.86}} aktiva ekde 2023-07-16, nua ago en eo.wiki je 15:44 h. [ [[Specialaĵo:Kontribuoj/93.106.14.0/24|kontribuoj2]] [[Specialaĵo:Kontribuoj/93.106.0.0/16|kontribuoj3]] ] [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Necesejo&diff=prev&oldid=8217406 jen]: 18.57 h Admono al li: enciklopedio ne estas por sengustaj ŝercoj. 01:13 h 2-a admono: Ankaŭ [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Pentti&diff=prev&oldid=8217401 tiu redakto] estis plena sensencaĵo. Duonhoron poste Tria admono: [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Tuomari_Nurmio&diff=prev&oldid=8217373 ripeta aldono de obseda informo "Li estas kalva" al finna maljunulo, kiu tekste montratas kun foto, do ĉiu povas vidi kiel aspektas la nazo, la barbo, la haroj ktp.] La mencio de kalveco, jam multegajn fojojn aldonata, kontraŭ protestoj de aliaj uzantoj, kiuj plene ignoriĝis kaj parte estis la kaŭzo de forbaro de uzantokontoj por ĉiam, jam estis multfoje. Tiom obsede ĉiam reveni al sama infaneca stultumado signas psikan nekapablon kunlabori kun aliaj. Ankoraŭ unu admono kaj li estos barita. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 16 jul. 2023 -- Lasta admono estas, simple hazarde nur nun trovita, sed la sinsekvo de trovoj tute ne rilatas: [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Kimmo_Sasi&diff=prev&oldid=8217370 ankaŭ tie ripeta aldono de obseda informo "Li estas kalva" al alia finna maljunulo] - Ne eblos diri ke li ne sciis pri tio ke ne eblas kaŝ-enigi tian frazon en tekstojn kiu evidente amuzas la kulpulon kaj nervas ĉiujn aliajn uzantojn. Do forbarita. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 07:04, 17 jul. 2023 (UTC) * {{uzanto2|217.140.207.97}} forbarita en oktobro 2022 por daŭro de 1 jaro per Tlustulimu, plilongigita al daŭro de ankoraŭ 3 jaroj, por ke ĉiuj IP-kontoj havu saman forbarodaŭron, je 17 jul. 2023 per ThomasPusch ==== <font color=green>Restis sub kontrolo kaj forbariĝis bloke la 17-an de julio 2023, en bloko por tri jaroj:</font> ==== * [[Specialaĵo:Kontribuoj/176.72.13.133]], 6 maj. 2023 * [[Specialaĵo:Kontribuoj/176.72.21.225]], 13 maj. 2023 * [[Specialaĵo:Kontribuoj/176.72.33.61]], 2 jun. 2023 * [[Specialaĵo:Kontribuoj/176.72.34.83]], 23 maj. 2023 * [[Specialaĵo:Kontribuoj/176.72.36.127]], 2 jun 2023 * [[Specialaĵo:Kontribuoj/176.72.65.82]], 19 nov. 2021 * [[Specialaĵo:Kontribuoj/176.72.65.94]], 18 maj. 2023 * [[Specialaĵo:Kontribuoj/176.72.97.71]], 25 maj. 2023 * [[Specialaĵo:Kontribuoj/176.72.97.96]], 25 maj. 2023 * [[Specialaĵo:Kontribuoj/176.72.100.79]], 24 maj. 2023 * [[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.201.94]], 8 maj. 2023 * [[Specialaĵo:Kontribuoj/213.28.229.250]], 2 jun 2023 * [[Specialaĵo:Kontribuoj/213.28.230.234]], 12 maj. 2023 ==== Restis sub kontrolo same kaj forbariĝis bloke la 17-an de julio 2023, kontrolite neniu malbonaĵo tie, sed sendube sama gantopupo ==== * [[Specialaĵo:Kontribuoj/46.132.51.157]], 4 maj. 2022 * [[Specialaĵo:Kontribuoj/93.106.6.80]], 30 maj. 2023 * [[Specialaĵo:Kontribuoj/93.106.145.68]], 26 nov. 2021 :: {{farite}} ĉiuj forbaritaj loke, multaj ankaŭ globale 2023-07-17 * {{uzanto2|176.72.33.32}} 2023-07-18 -- 5 redaktoj, malfarataj pro redaktaj konsideroj, nenio malbona, sendube sama gantopupo: trijara forbaro * {{uzanto2|176.72.32.65}} 2023-07-18 angla vikipedio -- ĝis nun NUL redaktoj ĉi tie, sed sendube sama gantopupo: trijara forbaro * {{uzanto2|217.140.207.97}} 2023-07-18 angla vikipedio -- 3-jara adresara forbaro ĉi tie, sed sendube sama gantopupo: trijara forbaro * {{uzanto2|93.106.5.93}} 2023-07-19 angla vikipedio -- 1-jara adresara forbaro ĉi tie, sed sendube sama gantopupo: trijara forbaro * {{uzanto2|193.210.167.106}} 2023-07-19 sveda vikipedio -- ĝis nun NUL redaktoj ĉi tie, sed sendube sama gantopupo: trijara forbaro * {{uzanto2|176.72.36.56}} 2023-07-19 esperanta vikivortaro -- ĝis nun NUL redaktoj ĉi tie, sed sendube sama gantopupo: trijara forbaro * {{uzanto2|193.210.167.106}} 2023-07-19 esperanta vikivortaro -- ĝis nun NUL redaktoj ĉi tie, sed sendube sama gantopupo: trijara forbaro * {{uzanto2|213.28.229.106}} 2023-07-19 esperanta vikipedio - tiutage ŝajne nur pozitivaj redaktoj, poste nenio, sed sendube sama gantopupo: trijara forbaro * {{uzanto2|213.28.231.103}} [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Pentti&diff=prev&oldid=8235795 vulgaraĵo] 2023-07-30 unua kaj lasta admono - samtage provita ankaŭ de alia anonima konto] tial trijara forbaro pro ade ripetaj vulgaraĵoj 2023-07-31 [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:45, 31 jul. 2023 (UTC) * {{uzanto2|213.28.231.94}} [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Gubben_Noak&diff=prev&oldid=8235714 vulgaraĵo pylly = pugo] 2023-07-27, malfarita samtage -- [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Uzanto-Diskuto%3AThomasPusch&diff=8235507&oldid=8232068 vulgaraĵo] 2023-07-26, malfarita samtage 2023-07-30 unua kaj lasta admono, kunblokita en 07-31 pro la evidente de sama homo faritaj misredaktoj de 213.28.231.103 kaj 176.72.32.76 [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:45, 31 jul. 2023 (UTC) * {{uzanto2|176.72.32.76}} ankaŭ tie vulgaraĵo pri la drinkkanto [[Gubben Noak]], mem malfarita post minuto je 2023 07 30, sed tamen, kaj tuj dua [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Pentti&diff=prev&oldid=8243056 vulgaraĵo pri apartigilo de la persona nomo "Pentti"], ĵus provita ankaŭ de alia anonima konto, tial admono pri la unua miso ne ĝustatempis: blokita trijara forbaro pro ade ripetaj vulgaraĵoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:45, 31 jul. 2023 (UTC) * {{uzanto2|Jyväskylän mies}} kreita komence de 1 aŭg. 2023‎ (UTC) :Necesis tuj aldoni pri unu de plej unuaj redaktoj, en [[Laukaa]]: Estas iom infanece ĉe iu homo kiu ne estas gejo aparte aldoni inter krampoj "(ne gejo)". Se oni farus tion ĉe ĉiuj menciitaj homoj, kaj ĉe ĉiuj mencius ĉion kio ili '''ne''' estas, la enciklopedio tute rubiĝus, kaj ankaŭ la unufoja aldono sensenca jam estas malgranda rubo. Mi tial tuj devas admoni vin neniam fari ion tian sensencaĵon kiu kompreneble forturnas la atenton de homo kaj libro pri lagoj al la temo pri "gejeco", ĉar ankaŭ legante "ne gejo" la atenton kaptas la vorto "gejo". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 07:33, 1 aŭg. 2023 (UTC), per voĉdono: sendube sama gantopupo, ĉiama forbaro :: La ulo obsedas pri interalie [[d:Q5477226|Pentti Hirvonen]] kiel evidentiĝas el multaj vulgaraj kaj insultaj redaktoj [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Pentti&diff=8243056&oldid=8243055 ekzemplo]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:45, 1 aŭg. 2023 (UTC) :::Forbarita porĉiam [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 2 aug. 2023 (UTC) * {{uzanto2|Humoristi89}} e-lingva konto ne registrita, ne eblas vidi kontribuojn aŭ forbari. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:12, 8 sep. 2023 (UTC) * [https://sv.wikipedia.org/w/index.php?title=Anv%C3%A4ndardiskussion:46.132.19.219&action=history du IP-adresoj samtempe] [https://sv.wikipedia.org/w/index.php?title=Peter_Rumpa&action=history vulgaraĵoj en la sveda vikipedio, pruvo ke Humoristi89 = Nenoniel] *: Temas pri {{uzanto2|46.132.19.219}} kaj {{uzanto2|94.234.35.205}} *:Menciiĝis ankoraŭ tekstoj [[Jakob Stenius senior]] kaj [[Jakob Stenius junior]], forigitaj de kani, ambaŭ de 46.132.19.219 kaj enhave konfuzaj. {{uzanto2|46.132.19.219}} laŭ mi estas Nenoniel, forbarita por jaro, kaj {{uzanto2|94.234.35.205}} esperantlingve ĝis nun tute nenion faris, tio ne sufiĉus por forbaro. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:12, 8 sep. 2023 (UTC) ==== Post decido bloke tuj forigi ĉiujn novajn kontojn kaj IP-adresojn (vidu sube la ĉapitron "Forbaroj pro suspektoj...") ==== * {{uzanto2|176.72.32.58}} kreita je 2023-03-23, 12:30 UTC, forigita 13:50 UTC:trijara forbaro --TP * {{uzanto2|176.72.73.26}} kreita je 2023-08-05 16:09, trovita de mi kaj tuj forigita nur la 2023-08-06 16:54, post pli ol 24 horoj, ĉar principe mi jam estas en vikipaŭzo de somera ferio kaj nur hazarde sukcesis ankoraŭfoje ensaluti. Dum tiu tago la konata kolego jam sukcesis [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Fritz_Haber&diff=prev&oldid=8254621 vandali]. Do forbarita, ĉar temas pri anonima IP-adreso, kiu teorie iam estonte ankaŭ uzeblos de alia uzanto, nur dum tri jaroj. Multajn ekverkaĵojn mi komplete forigis, ili listiĝas nur en la protokolo de forigitaj tekstoj. {{re|LiMr|Tlustulimu|RG72|Kani|Moldur}} Dum mi estas for, mi petas vin aparte atente sekvi la dedukton de eblaj problemaj uzantoj - ĉar, ju pli rapide oni trovas ilin, des malpli da rubo estas por forigi poste. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:05, 6 aŭg. 2023 (UTC) * {{uzanto2|Työnnä jorma perseeseen HETI}} kreita je 2023-08-06, faris nur unu redakteton, 10 minutojn post kiam la ĵus forbarita anonimulo 176.72.73.26 kreis ĝin, sed la finnlingva uzantonomo mem ("Ŝovu Jormon en la pugon TUJ") estas vulgara kaj sensence provoka. Tiuj du observoj sufiĉas al mi havi sufiĉan suspekton ke temas pri la sama finna provokanto kiu ankaŭ kreis la anoniman konton 176.72.73.26. Do forbarita, kaj ĉar kun salutonomo, por ĉiam. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:21, 6 aŭg. 2023 (UTC) globale forbarita * {{uzanto2|176.72.32.111}} [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Osmo&diff=8258030&oldid=6481603 pruvo per kalvuloj] *: Mi klopodos, kara, sed mi mem estas superŝarĝita nun je diversaj taskoj laboraj kaj familiaj. Sed mi klopodos. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 16:42, 7 aŭg. 2023 (UTC) *::forbarita por jaro en septembro 2023 [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:21, 8 sep. 2023 (UTC) * {{uzanto2|176.72.69.176}} [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Kimmo_Sasi&diff=prev&oldid=8258353 pruvo per kalvuloj] *:forbarita por jaro en septembro 2023 [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:21, 8 sep. 2023 (UTC) * {{uzanto2|176.72.80.94}} [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Osmo&diff=8260266&oldid=8258042 pruvo per kalvuloj] *:forbarita por 3 jaroj en aŭgusto 2023 [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:21, 8 sep. 2023 (UTC) * {{uzanto2|176.72.89.97}} *: Forta suspekto ke estas la forbarito, kaj idiotaĵoj kiel aldono de [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=SF&diff=prev&oldid=8261184 finn/svedlingvaĵo sepalus falskaa] al paĝo [[SF]] - la nacilingvaĵo "sepalus" havas la signifon pantalona malfermilo (Q494640) kaj aldoni finn/svedlingvan vorton "falsa pantalona malfermilo" absolute nenion aldonas al esperanta listo pri [[SF]]: forbarita por jaro en septembro 2023 [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:21, 8 sep. 2023 (UTC) * {{uzanto2|176.72.96.1}} *: Iuj sencaj aldonoj, kaj idiota stultumado pri la temo "necesejo". Forta suspekto ke estas la forbarito: forbarita por jaro en septembro 2023 [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:21, 8 sep. 2023 (UTC) * {{uzanto2|176.72.0.0/16}} forbarita por jaro en septembro 2023 (jam en forbaro de aprilo 2022 klaris ke la konto apartenis al "la problema Nenoniel") [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:21, 8 sep. 2023 (UTC) * Atentu, jen nova gantopupo: {{uzanto2|213.28.230.122}} - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 10:06, 11 aŭg. 2023 (UTC) *: Eble jes. Mi proponas atendi kun forbaro ĝis la fakto estos pruvita. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:21, 7 sep. 2023 (UTC) *::Mi havas fortan suspekton ke temas pri la forbarito. Plej eta aldona suspekto sufiĉu por forbaro de jaro. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:21, 8 sep. 2023 (UTC) * {{uzanto2|193.210.165.206}} *:Eble jen nova gantopupo de la sama uzanto? - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 20:30, 7 sep. 2023 (UTC) *:kaj same {{uzanto2|193.210.166.123}} (nur unu redakto en majo 2023) *::Supozeble estas la forbarito, sed kun nur po unu redakto la pruvo ankoraŭ ne 100procentas. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:21, 8 sep. 2023 (UTC) *:::Denove iu anonima uzanto same obsede fasciniĝas pri la temo kalveco samkiel tion faris la malnova uzanto, pro diversaj misfaroj longtempe forbarita el vikipedio, kaj same estu ĉiuj anonimaj kontoj, kiam ili montras fasciniĝon pri la samaj specifaj temoj kiel la forbarito. Tio kaj la aliaj kontribuoj de [[Specialaĵo:Kontribuoj/46.132.65.242|46.132.65.242]] sufiĉas por suspekto ke temas pri la forbarito, kaj la anonima konto do forbariĝos kiel ĉiuj antaŭaj. Bedaŭrinde. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:35, 10 sep. 2023 (UTC) * {{uzanto2|46.132.65.242}} [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Tuomari_Nurmio&diff=prev&oldid=8331201 kalvuloj] trijara forbaro * {{uzanto2|46.132.65.0/24}} forbarita por unu jaro je 2023-09-23 * {{uzanto2|46.132.0.0/16}} forbarita por unu jaro je 2023-09-23 * {{uzanto2|193.210.193.195}} Vulgaraĵoj kaj insultoj [https://eo.wiktionary.org/wiki/Speciala%C4%B5o:Kontribuoj/193.210.193.195 ĉe la vikivortaro] [https://eo.wiktionary.org/wiki/Speciala%C4%B5o:Protokolo?type=&user=&page=Sahtivaari&wpdate=&tagfilter=&subtype=&wpFormIdentifier=logeventslist] forbarita por unu jaro je 2023-09-23 * {{uzanto2|46.132.72.214}} forbarita por unu jaro je 2023-09-23, la IP-homo ankoraŭ en novembro 23 kontaktas min nerekte tra alilingvaj diskutpaĝoj, kie ne estas forbaro. TP * {{uzanto2|176.72.99.74}} forbarita por unu jaro je 2023-09-23 * {{uzanto2|46.132.66.255}} forbarita por unu jaro je 2023-09-23 * {{uzanto2|Fia ulo}} forbarita por tri jaroj je 2023-09-26: ĉiuj tri paĝoj, kiuj sukcesis redaktiĝi en la du horoj ekde kiam oni rimarkis lin, estas kontrolitaj TP (neniu nova redakto riprocxinda, tamen pruvite konata forbarito [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Uzanto-Diskuto%3AThomasPusch&diff=8358602&oldid=8353828] [https://sv.wikipedia.org/w/index.php?title=Juice&diff=prev&oldid=53963601]) * {{uzanto2|193.210.194.104}} forbarita por unu jaro je 2023-10-02 15:40 UTC - la redaktoj faritaj ĝis mi malkovris la novan konton ankoraŭ ne estas kontrolitaj. TP [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Uzanto-Diskuto:ThomasPusch&diff=prev&oldid=8364862 insulta redakto] * {{uzanto2|213.28.228.235}} mem anoncis sin en diskutpaĝo de administranto, je 2023-11-25, jam 22 redaktoj devas esti malfarataj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:37, 25 nov. 2023 (UTC) * {{uzanto2|176.72.76.56}} konto jam uzita en junio 2023, sed iel forgesiĝis forbaro. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:48, 25 nov. 2023 (UTC) * {{uzanto2|193.210.163.111}} Jen plia anonima konto, kiu skribas pri [[Juice Leskinen]] kaj aliaj finnlandaj temoj. [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 2023-12-09 * {{uzanto2|193.210.194.114}} hodiaŭ daŭrigis antaŭajn (mis)agojn. Tio malkovriĝis post 6 horoj, kaj jam kolektiĝis fasko da redaktitaj paĝoj [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:09, 3 apr. 2024 (UTC) * {{uzanto2|193.210.194.120}} kaj {{uzanto2|193.210.204.73}} Jen pliaj anonimaj gantopupoj, kiuj ĵus kreis kelkajn artikolojn, denove rilatantaj al certa nordeŭropa lando. --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 11:28, 17 maj. 2024 (UTC) * {{uzanto2|193.210.202.70}} ŝajnas esti plia gantopupo en la antaŭe menciita IP-aro. --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 20:13, 29 maj. 2024 (UTC) * {{uzanto2|193.210.203.235}}, nur uzita la 21-an de aprilo, estis plia gantopupo en la antaŭe menciita IP-aro, tiam oni ne rimarkis ĝin, sed tamen necesas forbaro. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:40, 29 maj. 2024 (UTC) * {{uzanto2|193.210.202.70}}, uzita dum 14 horoj antaŭ mem-anonco en diskutpaĝo de administranto. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:09, 30 maj. 2024 (UTC) :Kaj kiel ni traktu la redaktojn de la IPuloj? [[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 11:20, 30 maj. 2024 (UTC) ::Mi reviziis ĉiujn paĝojn, kiujn tuŝis la anonimulo de tiu IP-adreso. Ĉio estas en ordo krom laŭ mi foriginda, malkvalita paĝo [[Markku-liitto]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:52, 31 maj. 2024 (UTC) * {{uzanto2|193.210.203.230}}, uzita dum ses horoj la 13-an kaj 14-an de januaro 2024, nur nun malkovrita [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:30, 30 maj. 2024 (UTC) * {{uzanto2|193.210.192.244}}, uzita nur iom pli ol horon, la 1-an de marto 2024, nur nun malkovrita [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:30, 30 maj. 2024 (UTC) :Kaj kiel ni traktu la redaktojn de la IPuloj? [[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 11:20, 30 maj. 2024 (UTC) ::Mi nur nun rimarkis la demandon, sed jam respondis [[#Protekti artikolojn|sube]] al Moldur. Iuj redaktoj estas valoraj, kvankam kontraŭregule faritaj. Laŭ mi damaĝus forĵeti ĉion, pro principo de puno, ĉar tio malriĉigus niajn paĝojn: sed klare ke se ne forĵeti ĉion, necesas rapide administrante kontroli ĉiujn redaktojn, kaj tio kostas tempon. Mi hodiaŭ matene trovis la novajn tekstojn [[Ilmari Soisalon-Soininen|Soisalon]], [[Pekka Simojoki|Simojoki]] kaj [[Risto Kaskilahti|Kaskilahti]], poluris kaj reviziis ilin: ilin forĵeti pro principo estus domaĝe. Kaj ankaŭ estas aliaj senkulpaj aldonaĵoj, kiel "la urbo situas borde de la lago [[lago|lagonomo]]", kiuj sendube ĝustas, kaj forigi ilin pro principo kaj poste realdoni la frazon per senkrima nefinna esperantista administranto estus malŝparo de tempo. ::Sed la paĝon [[Markku-liitto]] mi opinias malkvalita, ĝin mi proponas forigi. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:26, 30 maj. 2024 (UTC) * {{uzanto2|193.210.202.84}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:10, 3 jun. 2024 (UTC) * {{uzanto2|193.210.196.231}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:50, 4 jun. 2024 (UTC) * {{uzanto2|Nuolen klitorista}} jam forbarita en sina hejma finna vikipedio kaj globale forbarita. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 23:41, 10 nov. 2024 (UTC) * {{uzanto2|Flintisgubbe}} jam globale forbarita. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 01:16, 27 mar. 2025 (UTC) * '''!!!''' {{uzanto2|Xyhgf}} Finnlinvga uzanto kun "sensenca" uzantonomo. Tamen mi nuntempe '''malsubtenas''' iun forbaron pro foresto de malbonaj redaktoj, kaj foresto de pruvo ke temus pri "LTA Pakkoruotsi". Vikipedio estas retejo kiun ĉiuj rakjtas redakti, ecx finnlingvuloj. [[:m:Special:CentralAuth/Xyhgf]]. Tamen indus foje rekontroli la aktivecon de ĉi tiu konto. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 01:16, 27 mar. 2025 (UTC) * Tri kontoj: ** {{uzanto2|Urpola}} nova [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Pello&oldid=prev&diff=9244700 pruvo] globale forbarita 2026-03-17 post preskaŭ 1'000 kontribuoj ** {{uzanto2|Urpola22}} malnova, nenie forbarita, eble forgesita pasvorto ** {{uzanto2|Urpolaakso}} malnova, nenie forbarita, eble forgesita pasvorto *: Skemo de redaktado tre forte subtenas eblon ke temas pri "LTA Pakkoruotsi". [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 15:52, 11 dec. 2025 (UTC) * {{uzanto2|~2025-28110-65}} kontribuoj de 15 ĝis 24 okt. 2025, suspekto ke povus temi pri la forbarito, sed ĝis nun ne trovita iu kontraŭregula redakto, kaj ne plu uzita ekde 24 okt. 2025. --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:33, 31 dec. 2025 (UTC) * {{uzanto2|Oksettava örvelö}} sendube sama ulo, vulgara uzantonomo (= "vomiga ulaĉo"), forbarita en du vikioj * {{uzanto2|~2026-20388-18}} sendube sama ulo * {{uzanto2|Penttihirv}} evidente sama ulo, neakceptebla uzantonomo pro [[d:Q5477226|Pentti Hirvonen]] * {{uzanto2|Näin on näreet}} globale forbarita, loke forbarita en totale 4 vikioj, evidente sama ulo ([https://eo.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=9354531 pruvo]), stranga sed akceptebla nomo ({{l-fi|Näin on näreet}} = Jen kiel estas, "nerdoj"/stranguloj/kulo), forbarita cxi tie 2026-08-31 * {{uzanto2|Yrjöpussi}} (="vomsako") globale forbarita, paĝo kaj diskutpaĝo ŝlositaj senfine, por malebligi misuzon aŭ iaman reuziĝon, redaktoj ne estis * {{uzanto2|Yrjöän}} (="mi vomas") globale forbarita, paĝo kaj diskutpaĝo ŝlositaj senfine, por malebligi misuzon aŭ iaman reuziĝon, ĉiuj uzantonomoj en redaktoj kaŝitaj * {{uzanto2|Yrjö yrjöää Pikku-Yrjön ulos}} globale forbarita, forbarita en unu vikio, evidente sama ulo ([https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Vomado&action=history pruvo]) * {{uzanto2|~2026-50835-38}} * {{uzanto2|Yrjö valuu paidalle}} (="Yrjö gutetas sur sian ĉemizon") * {{uzanto2|Metsän polku}} (="arbara vojo") (forbarita en du vikioj, komence aktiva en esperanta vikivortaro) {{u|ThomasPusch}} - Bonvolu '''tuj kaj komplete forbari''' {{u|~2026-50835-38}}, la novan gantopupon de "Nenoniel". Li plene ignoras sian forbaritecon kaj revenas tute senĝene kun nova IP-adreso. En tiu redakto [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Mustardo_de_Turku&diff=prev&oldid=9479280] li eĉ ripetas la ekzakte saman fifaron kiu meritigis al li la ĵusan forbaron: alvokis en la redakto-resumo rekte al [[Uzanto:Taylor 49]] malgraŭ ties eksplicita postulo ne fari tion. Necesas tuj kaj komplete forbari lin, inkluzive '''ĉiujn''' liajn gantopupojn. Memoru ke la forbaro validas por tiu konkreta persono, ne nur por unu specifa konto. '''Ĉiu''' ajn konto de la sama homo estu forbarita, ankaŭ tiaj kontoj ĉe kiuj hazarde ne aperas misfaroj. - Antaŭdankon! Sincere, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 06:59, 31 aŭg. 2026 (UTC) :{{re|Moldur}} Mi nur nun rimarkis, ke la malnova konatulo fakte bombadis mian diskutpaĝon per etaj notoj... Kredu min aŭ ne, sed mi, se mi volas aŭ devas progresi en iu tema redaktado sukcesas plene ignori notojn de finnaj anonimaj kontoj en mia diskutpaĝo. Ĉar alikaze mi venas al la komputilo por ion fari kaj finas la tagon nur okupiĝinte pri finnaj temoj kaj redaktoj kaj fine forbaro. Sed vi pravas, forbari la homon tuj post kiam li volas kapti mian atenton, negrave ke li ne per tiu ĵusa kanalo faris iun mistajpon, iom plirapidigas la procedon. La nuna anonima konto estos tuj forbarita, kaj mi penos tion fari ankaŭ estonte, sed mi ne sukcesos patroli la liston de lastaj redaktoj, aparte en la sekva semajno ne, kiam mi ses tagojn estos sen retkonekto. Do mi, aŭ iu alia de la 10 administrantoj, bezonos atentigon ke io misa redakto aperis, krom ke mi aŭ iu alia admin' hazarde vidis tion mem. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:27, 29 sep. 2026 (UTC) ::Cetere, mi ĵus trovis ankoraŭ tute vandalan misredakton en la paĝo [[Diskuto:Jorma Kinnunen|Jorma Kinnunen]] (je 15:05, 25 jul. 2023). Tiun mi forbalaos. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:39, 29 sep. 2026 (UTC) :::Kaj krom anonimajn kontojn, kies forbarojn eblos sekvi en la protokolo pri forbaroj, mi jen ankoraŭ trovis salutnomon Yrjö valuu paidalle (Yrjö gutetas sur sian ĉemizon), novfarita je 12 aŭg. 2026 kaj ĝis nun nur tiam uzita. Ankaŭ forbarita. Teknike kolegoj argumentas, ke anonimajn kontojn oni nur forbaru por daŭro de jaro, dum salutnomojn oni povas forbari eterne. Kialo estas, ke la forbaro de anonimaj kontoj povus ĝeni tute nerilatajn, senkulpajn anonimulojn. Tamen mi, kiam mi estis tre nervita en somero 2023, forbaris plurajn kanalojn de anonimuloj por daŭro de 3 jaroj... Sed, tiuj tri jaroj pasis en somero 2026. Provizore mi forbaros novajn kanalojn de anonimuloj por daŭro de jaro, sed ni povas pripensi ĉu altigi la forbarojn ree al 3 jaroj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:05, 29 sep. 2026 (UTC) ::::Koran dankon! - Amike, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 15:26, 30 sep. 2026 (UTC) ::::: Portempa konto ĉiam eksvalidiĝas post maksimume tri monatoj. Forbaro de portempa konto por pli ol tri monatoj rekte sensencas. Forbaro de IP-adreso por pli longa tempo daŭre utilas (sed tro longa forbaro trafas senkulpulojn). [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 18:18, 30 sep. 2026 (UTC) :::::: Klare. Ĉi tie laŭ mia impreso ĉiam temis pri forbaroj de IP-adreso, ĉu? Mi tute konscias ke tro longa forbaro teorie povas trafi senkulpulojn (mi ne scias laŭ kiuj kriterioj atribuiĝas IP-adresoj, eble nur temos pri aliaj esperantistoj el urbo Jyvälskylä, aŭ el certa telefonreto de Finnlando), sed ĉiukaze tiuj senkulpuloj ĉiam havas la eblecon ene de malpli ol minuto krei al si salutnomon (ankaŭ se forbaro de IP-adreso nur ekvalidis antaŭ 10 minutoj), kaj se ili redaktas senkulpe, ili neniam ajn havos problemon... Simple necesos observi ĉu la tre multaj el Finnlando en somero 2023 forbaritaj IP-adresoj, kiuj ĉiuj ekde somero 2026 denove uzeblas, en kazo de nunaj forbaroj estos pli multaj ol neniam antaŭe forbaritaj IP-adresoj en kazo de nunaj forbaroj. Se ĉar ĉiukaze nur estas tri eblecoj forbari iun ajn konton de pli ol 6 monatoj - nomo je jaro, 3 jaroj aŭ eterne - mi dirus ke por forbaro de anonimulaj IP-adresoj daŭro de 3 jaroj estos la absoluta plejmulto. Salutnomojn facile eblas forbari eterne. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:29, 5 okt. 2026 (UTC) :Antaŭ tri tagoj nova salutnomo aperis: [[Uzanto:Metsän polku|Metsän polku]]. Mi antaŭhieraŭ ankoraŭ ne rimarkis ĝin, kaj hieraŭ tute ne estis en vikipedio. Hodiaŭ li metis noton al mia diskutpaĝo kaj donis al mi okazon noti al li: ''«Vi daŭre estas forbarita. Estis tempo kiam viaj kontoj estis dumtempe toleritaj kaj ne tuj forbaritaj, nur kiam vi eksplicite malobeis al reguloj, sed ĉar ankoraŭ en septembro 2026 troveblis antaŭaj ofendaĉaj obcenaĵoj de vi, kaj krome en tre multaj salutaj kaj anonimaj kontoj vi post kelkaj tagoj aŭ monatoj misagis, nun finiĝis la tempo de dumtempa tolero. Mi estas premata de aliaj homoj tiel fari, kaj ankaŭ mem konvinkiĝas ke via forbaro ne rajtas frakasi la funkcion de la tuta projekto kaj devas funkcii kun limigita energio. Tial tiu ĉi kaj estontaj salutaj kaj anonimaj kontoj estos forbaritaj sen prokrasto - ankaŭ se vi ne anoncas vin en mia diskutpaĝo, kaj laŭplane ankaŭ se mi foje ferios tri semajnojn, ĉar estas naŭ aliaj administrantoj, kiuj povas same forbari. Mi bedaŭras tiun pliseveriĝon, ĉar dumtempe vi ankaŭ bone kontribuis, sed tiu branĉo de vikipedio sume pli bone funkcias sen vi.»'' [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:46, 5 okt. 2026 (UTC) :: {{re|Kani|Stefangrotz|Taylor 49|Moldur|Arbarulo|Sj1mor}} Mi petas vin atenti kunhelpi pli rapide forigi salutajn kaj anonimajn kontojn de la uzanto, ankaŭ se mi foje ne estas aktiva en Vikipedio (kaj ankaŭ se mi aktivas, mi ne vidas ĉion). La aliaj naŭ administrantoj povas fari forbarojn tuj, sed aliaj povas simple rigardi kiu admibnistranto ĵus aktivas kaj povas atentigi lin per ŝablono {{ŝ|re}} aŭ per rekta noto sur la diskutpaĝo. Ne necesas argumenti, tion mi ĵus supre faris, sed sufiĉas dum la forbaro klaki la kialon "misuzis plurajn salutnomojn" kaj jen ĉio. Mi ekzemple ekde matene de la 6-a ĝis vespero de la 10-a de oktobro estos for sen retkonekto, kaj ankaŭ dum la 11-a de oktobro estos survoje. Do necesas kolektive dividi la observon kaj agadon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:17, 5 okt. 2026 (UTC) == Tre multaj malfaroj == Saluton. Mi ĵus vidis, ke sufiĉe multe da redaktoj de {{uzanto2|Dironto56}} devis esti malfarataj. Supozeble la uzanto havas kelkfoje alian rilaton al nia lingvo ol la ĉitiea majoritato. Ĉu tio estas nur mia impreso? - Amike --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 07:37, 27 apr. 2022 (UTC) :Plejparte neutilaj, kelkfoje eĉ malutilaj. Iomete strange... - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 10:24, 27 apr. 2022 (UTC) ::La lasta redakto estis de decembro 2022. Ŝajne la entuziasmo iom forvelkis... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:28, 3 jun. 2023 (UTC) == Rusa IPulo == Saluton. Mi ĵus malfaris ĉiujn redaktojn de {{uzanto2|178.141.223.78}} parte manke de neŭtraleco parte manke de fontoj resp. referencoj. Kiel ni traktu plu la uzanton? - Amike --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 08:10, 28 apr. 2022 (UTC) :Jam antaŭ kelkaj tagoj simila IPulo {{uzanto2|178.141.20.224}} fuŝis simile kelkajn artikolojn, parte eĉ la samajn kiel hodiaŭ. Do, kion fari? --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 08:34, 28 apr. 2022 (UTC) ::Ili provas atribui militkrimojn al Ukrainio, kaj malatribui ilin al Rusio; ne aldonas fontindikojn, eĉ forigas ilin. Do unuflanke por-rusia propagando, nepre forigenda. - Sincere, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 21:13, 30 apr. 2022 (UTC) :::Jen denove nekonvenaj redaktoj de {{uzanto2|178.141.53.12}}. Do, kion fari? --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 09:20, 30 maj. 2022 (UTC) ::::Jen aĉa kalumnia propagando, kiu senbaze asertas ke ukrainaj regantoj estus "naziaj", kaj aliaj falsaĵoj. Nepre forigenda. - Sincere, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 11:43, 30 maj. 2022 (UTC) :::::Mi ĵus kaŝis la versiojn de la IPuloj en [[Mariupolo]], [[Ukrainio]] kaj [[Donecka baseno]], por malhelpi reaperigon. Ĉu eble plia artikolo enhavas ion tian? --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 11:54, 30 maj. 2022 (UTC) ::::::Vidu redaktojn de la unuaj du supre menciitaj IPuloj. Iuj estas ankoraŭ nekaŝitaj en la artikola historio. - Sincere, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 17:52, 30 maj. 2022 (UTC) Mi forbaris ĉiujn tri adresojn por unu monato pro malneŭtrala vidpunkto kaj neenciklopedia stilo. La enciklopedio ne estas loko por propagando. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 04:32, 31 maj. 2022 (UTC) :Dankon, RG72. Espereble la IPulo ne reaperos por denove fari siajn falsaĵojn. Alikaze ni ja devus forbari tutan IP-blokon. --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 11:24, 31 maj. 2022 (UTC) ::Ne dankinde. Tiukaze mi petos vin fari tion, ĉar blokado de blokoj estas iom tro por mi kiel humanitario. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 11:47, 31 maj. 2022 (UTC) :::La homo ne revenis post la 28-a de aprilo 2022. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:42, 30 jul. 2023 (UTC) == Nordinramzi22 == Saluton. Mi malfaris ŝanĝon de la ĉisekve menciita uzanto, kiu en la norvega Vikipedio eĉ jam estis forbarita. {{problemulo|Nordinramzi22}}. --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 16:38, 29 maj. 2022 (UTC) :La homo ne revenis post la 29-a de majo 2022. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:42, 30 jul. 2023 (UTC) == Sufiĉe ĝena IPulo == Jen denove IPulo {{problemulo| 178.197.204.0}} fivortumis en la diskutopaĝo de alia uzanto. Mi jam kaŝis la fivortan version kaj forbaris la uzanton por unu semajno. Se li revenos poste, ni plilongigu la forbaron. - Amike --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 14:14, 30 maj. 2022 (UTC) :Unu semajno vere mallongas, sed la homo ne revenis post majo 2022. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:42, 30 jul. 2023 (UTC) == Wikipedian säännöt on tehty rikottaviksi == Jen supozeble nova gantopupo de {{uzanto2|Nenoniel}}: {{problemulo|Wikipedian säännöt on tehty rikottaviksi}}, kies uzantonomo laŭ la gugla tradukilo signifas "La reguloj de Vikipedio estas malobservitaj". Do, li nenion lernis el la forbaroj. --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 08:01, 1 jun. 2022 (UTC) :{{farita}} blokita por ĉiam ekde la 10-a de oktobro 2022 per Tlustulimu -- [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] == Uzanto:Regno di Arendelle == Jen pli uzanto, kies redaktoj supozeble ne celas krei enciklopedion. Temas pri {{problemulo|Regno di Arendelle}}, eĉ jam forbarita en unu Vikipedio. --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 16:53, 2 jun. 2022 (UTC) :Neniu redakto ekde oktobro 2022, kaj la lastaj redaktetoj ŝajnis provoj kontribui al enciklopedio, kvankam eble ne tre lertaj. Unu subpaĝo de lia propra prezentopaĝo dubindas kaj plene neenciklopedias. Temas nur pri vira kaj virina nomoj kaj granda koro inter ili. Tio estas nivelo de skribaĵoj sur paperetoj en elementa lernejo. Sed se neniu protestas, la "subpaĝo" tiom malgravas ke eĉ ne valoras la energio forigi ĝin. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:02, 27 jan. 2023 (UTC) == Uzanto:Reguloj ekzistas nur por ke oni rompu ilin == Jen plia sufiĉe superflua gantopupo de jam konata ulo. {{problemulo|Reguloj ekzistas nur por ke oni rompu ilin}} [[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 07:04, 18 jun. 2022 (UTC) :{{farita}} blokita por ĉiam ekde la 10-a de oktobro 2022 per Tlustulimu -- [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] == Nova konto == Bonvolu noti jenan "novan" kontribuanton: https://eo.wikipedia.org/wiki/Speciala%C4%B5o:Kontribuoj/2001:999:404:F5F6:C0C7:D476:3FAC:B76F Klare videble nova konto de malnove konata forbarito. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 12:57, 10 nov. 2022 (UTC) {{farita}} blokita por ĉiam nur ekde la 21-a de januaro 2023 -- [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] == Plia fuŝulo == [https://eo.wikipedia.org/wiki/Speciala%C4%B5o:Kontribuoj/2405:9800:BA00:64A9:D87D:CFDE:53A3:2961 jen]. Indas bloki la ulon. Mi jam malfaris la stultaĵojn. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 10:16, 19 nov. 2022 (UTC) {{farita}} blokita por unu jaro ekde la 23-a de novembro 2022 -- [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] == uzanto:Vagantedaestepe == {{problemulo|Vagantedaestepe}} Anstataŭigis tute malsamajn artikolojn ([[Marseille-Blancarde (stacidomo)]], [[Nederlanda aŭtovojo 4]], [[abia lingvo]], [[-440]] ktp.) per unusola, sen kunteksto sensenca tekstobloko, do fakte vandale detruis la paĝojn, ĝis nun nur la 18-an de julio 2023. Tio konsiderendas agresa ago. Mi blokas lin por daŭro de unu jaro. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 06:52, 28 jul. 2023 (UTC) : Pura vandalkonto. 3 vandalaj agoj ĉe alia vikio. Neniu utila redakto. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 11:25, 29 jul. 2023 (UTC) :: Se io ajn misa aldoniĝos post jaro, mi pretos (kaj subtenos) tiam reage bloki la konton eterne - tion fari post nur unu vandalado, estus nekutime, konsiderante ke la fuŝoj de la 18-a de julio 2023 estis ĉiam sama detruo, simple ripetita en pluraj paĝoj tuj sinsekve, du kalkuleblas unu granda vandalado. Sed se io ajn aldoniĝos post jaro, ne estu hezito bloki la homon por ĉiam. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:37, 30 jul. 2023 (UTC) == Edukkk676 == {{problemulo|Edukkk676}} Enigis lingve fuŝajn teksterojn, precipe pri du televidaj kanaloj de Finnlando, en januaro kaj februaro 2023. ThomasGuibal admonis la homon komence de januaro angle, ne kontribui ĝis kiam la uzanto povus skribi gramatike ĝustajn frazojn, ne proponis tuj forbaron, kaj post februaro ne venis pluaj (fuŝaj) kontribuoj. Tamen la konto, daŭre neforbarita, konsiderendas problema. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 06:17, 2 aŭg. 2023 (UTC) : La konto ne redaktis dum 6 monatoj. Laŭ mi problemo aŭ danĝero forestas, kaj neniu forbaro indas. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:35, 2 aŭg. 2023 (UTC) == Forbaroj pro suspektoj ke iu nova konto estas uzata per malnova forbarito == {{re|Tlustulimu|LiMr|RG72|kani|Taylor 49|Moldur|Sj1mor}} (nur arbitre elektante iujn el la nun aparte aktivaj uzantoj): Mi scias ke eblas sendiskute forbari novan konton se administranto havas plej etan suspekton ke la homo povas esti identa al antaŭa forbarito. Sed mi rimarkas ke mi hezitas fari tion sole, sentante ke tio estas ago iom diktatora. Tial mi preferas havi eblecon kolekti iujn pliajn voĉdonojn antaŭ tia etike problema ago. Mi ĉiam ĝis nun en nova konto admonis homon se io aspektis al mi dubinda, kaj nur post malrespekto de tiu admono je dua paŝo forbaris la konton pro vandalado, kaj ne uzis por forbaro la argumenton "tiu konto prilaboras samajn temojn kiel malnova forbarito, do mi suspektas ke povas esti la sama homo kaj tuj forbaras la konton por ĉiam". Konkrete mi hezitas pri porĉiama forbaro de la konto [[uzanto:Jyväskylän mies]], kiu faris unu stultetan redakton, pri kiu mi nur admonis lin, kaj poste ĝis nun ne plu misagis, sed komparante la temojn kun antaŭaj forbaritoj tamen fortiĝas suspekto ke temas pri malnova forbarito. Taylor 49 pledas pri {{por|tuja porĉiama forbaro}}, ankaŭ se ne konkrete de tiu konto faratos iuj pliaj misoj, kaj mi {{por|pretos}} je tio, se ankoraŭ unu plia uzanto voĉdonos por tio. Se simple iu tria uzanto metas <nowiki>{{por}}</nowiki>-noton, la konto estos forbarita (vidu, se vi volas, noton pri la nova konto pli supre de tiu ĉi paĝo). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 07:01, 2 aŭg. 2023 (UTC) :Komento: Por ke forbaro havu sencon, necesas ke ĝi celu al konkreta persono, ne nur unusola konto. Kiam estas klare ke sama, jam forbarita persono aperas kun nova konto, tiam ne necesas nova diskuto, sed la forbaro konsekvence validu tute same por la persono ankaŭ sub la nova konto. - En tiu ĉi kazo la konata persono eĉ ne provas ŝajnigi esti iu alia - li sub la nova konto eĉ indikis sian retpoŝtan adreson kun la propra nomo. Li daŭrigas, kun ĉiam novaj kontoj, la saman misagadon pri kiu li jam multfoje estis admonita, ekz-e novaj artikoloj sen referencoj, sen vikiigo, sen intervikiaj ligoj, sen kategorioj, kun lingvaj eraroj kaj dubindaj faktoasertoj, malfacile ekzameneblaj. Do, mi voĉdonas klare {{por}} plua forbaro de li ankaŭ sub tiu nova konto, kaj malfaro de ajnaj redaktoj faritaj de li, sub ajna konto aŭ IP-numero. - Dankon por via engaĝiĝo! Sincere, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 15:47, 2 aŭg. 2023 (UTC) ::{{por}} forbaro - vere ne estas decido de solulo. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 16:06, 2 aŭg. 2023 (UTC) :::Estas kvar voĉoj por forbaro de tiu kaj ĉiuj estontaj kontoj, ankaŭ se el tiuj kontoj ne fariĝis io misa, sed se oni kreas 300 kontojn ĉiujare kaj nur el triono el ili semas vulgaraĵojn kaj aliajn provokajn idiotaĵojn, tiam tio estas 100 misaj kontoj tro. Mi vere bedaŭras ke la homo ĉiam re-semas provokojn, ĉar krome li lastatempe ankaŭ faris utilajn kontribuojn - sed ĝustas ke la utilaj kontribuoj ne signifas ke tuj poste li re-provokas. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:16, 2 aŭg. 2023 (UTC) :::: {{kom}} > ke eblas sendiskute forbari novan konton se administranto havas plej etan suspekton ke la homo povas esti identa al antaŭa forbarito :::: Ne faru tion pro "plej eta suspekto", sed nur kiam la fakto estas pruvita. Ĉe "Jyväskylän mies", la obsedo pri [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Laukaa&diff=prev&oldid=8245149 Pentti Hirvonen], apud tuja reveno al via paĝo, plus finna uzantonomo, konstituas sufiĉe duran pruvon ke jes ja estas sama ulo. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:29, 2 aŭg. 2023 (UTC) ::{{por}} forbaro - la aĉulo estas tiom stulta ke tiuj kiuj sekvis sian aĉan itineron facile povas certigi, ke iu ajn lia kontribuo estas vere de la koncernulo. Li neniam klopodos por maski siajn intervenojn. Li misuzas sian verŝajnan mensan misordon kiel ekskuzon por sia misuzo.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 22:15, 2 aŭg. 2023 (UTC) :::Mi pro la multaj forbaroj de iuj finnlingvaj salutonomoj kaj anonimuloj farantaj dubindajn kaj ofte malferme misuzajn komentojn pri finnaj temoj komencas esti skeptika pri ĉiaj finnlingvaj salutonomoj, kaj decidis ankaŭ observi la konton de [[uzanto:Ville Siliämaa]], kvankam tie nur fariĝis 4 redaktoj inter 2011 kaj 2023, unu disputinda, sed ŝajne ne malica, kaj la aliaj tri tute senkulpaj. Sed ĉar la redaktoj parte koncernas samajn paĝojn pri kiuj la verva misfaranto en formo de anonimaj kontoj faranta dubindajn redaktojn aparte interesiĝas, tial pli bonas observi unu troan konton ol maltrafi unu... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:43, 3 apr. 2024 (UTC) ::::Hodiaŭ la forbarito denove redaktis, nun per la anonima adreso [[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.194.114|193.210.194.114]]. Tio malkovriĝis post 6 horoj, kaj jam kolektiĝis fasko da redaktitaj paĝoj. Nun mi forbaris la aniniman konton por daŭro de jaro. Mi pardonpetas, sed laŭ la reguloj de forbariĝo daŭre ne eblas redakti dum daŭro de forbariĝo en vikipedio. Simple la redakta komunumo atendas ke la administrantoj obeu kaj kontrolu la decidon, kaj ankaŭ atendas ke ĉiuj paĝoj redaktitaj estu individue kontrolataj... tio simple estas tro da aldona laboro. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:05, 3 apr. 2024 (UTC) :::::{{uzanto2|213.28.230.213}} de septembro 2023 same. Kaj mi suspektas ke ankaŭ la homo redaktinta per la anonima adreso [[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.192.73|193.210.192.73]] estas la sama forbarito. Tamen de tiu konto ekde la 23-a de januaro ne plu fariĝis iuj redaktoj, tial mi kuraĝas nun ne forbari ĝin postokaze... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:56, 3 apr. 2024 (UTC) ::::::Hey! I write in English because I don't know the language of this wiki. I am an Administrator at the Finnish-language Wikipedia (have been since 2009[https://fi.wikipedia.org/wiki/K%C3%A4ytt%C3%A4j%C3%A4:Ville_Sili%C3%A4maa] [https://fi.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Yll%C3%A4pit%C3%A4j%C3%A4t/Ville_Sili%C3%A4maa]), and I have nothing to do with the actions of the above-mentioned person. The person in question has been disrupting the Finnish Wikipedia for years behind numerous usernames and IP addresses. Several actions have been taken in Finnish Wikipedia over the years. It's a shame that he has continued it here as well. Best regards, [[Uzanto:Ville Siliämaa|Ville Siliämaa]] ([[Uzanto-Diskuto:Ville Siliämaa|diskuto]]) 10:17, 11 apr. 2024 (UTC) :::::::{{re|Ville Siliämaa}} Hej Ville, we do believe that you have nothing in common with any sock puppets of vandals, but I only decided to observe your possible further edits in esperanto, as you edited same pages that were also edited by vandals or a vandal. As I wrote "pli bonas observi unu troan konton ol maltrafi unu - it's better to monitor one account in vain than to miss any". Nothing in person! As anyway every edit of any person is transparent, you can freely take a duolingo course of Esperanto and start more edits here. You're welcome! {{s}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:27, 14 apr. 2024 (UTC) Nur por kontrolo ke la sekvaj IP-numeroj de ankoraŭ forbarita konto ne uziĝas ĉi-tie: :◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/86.114.207.186|86.114.207.186]] :◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/46.132.64.99|46.132.64.99]] :◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/109.240.36.72|109.240.36.72]] :◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/109.240.96.249|109.240.96.249]] :◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/109.240.75.204|109.240.75.204]] {{farite|En ordo}} Ĉiuj kovriĝas per la bloko de 109.240.0.0/16. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:33, 14 apr. 2024 (UTC) :◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.202.223|193.210.202.223]] aktivis la 19-an de aprilo 2024, la 24-an de aprilo forbarita fare de kani. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|d.]]) 16:11, 25 apr. 2024 (UTC) == Pluaj forbaroj de la finno ekde somero 2024 == :◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.193.105|193.210.193.105]] aktivis la 26-an de junio 2024, la 28-an forbarita. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] :◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.194.236|193.210.194.236]] aktivis la 5-an de julio 2024, samtage forbarita. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|d.]]) 16:11, 5 jul. 2024 (UTC) :◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.193.93|193.210.193.93]] aktivis la 16-an de septembro 2024, nur la 27-an de oktobro 2024 rimarkita. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 20:04, 27 okt. 2024 (UTC) :◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/46.132.65.220|46.132.65.220 88]] aktivis la 1-an de oktobro 2024, la 19-an forbarita [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 15:19, 19 okt. 2024 (UTC) :◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.196.221|193.210.196.221]] aktivis la 7-an de oktobro 2024, la 19-an forbarita [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 15:19, 19 okt. 2024 (UTC) :◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/2001:999:500:CEDF:D75E:64DE:EF9E:1650|2001:999:500:CEDF:D75E:64DE:EF9E:1650]] aktivis la 14-an de oktobro 2024, la 19-an forbarita [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 15:19, 19 okt. 2024 (UTC) :◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.166.11|193.210.166.11]] je la 11-a de oktobro 2024, [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 09:11, 13 nov. 2024 (UTC) :◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/213.28.225.208|213.28.225.208}]] je la 11-a de oktobro 2024 [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 09:11, 13 nov. 2024 (UTC) :◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/2001:999:405:2763:ffe2:242b:2ee7:1dc9|2001:999:405:2763:ffe2:242b:2ee7:1dc9]] aktivis la 24-an de oktobro 2024 [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 20:04, 27 okt. 2024 (UTC) :◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/2001:999:609:A61:B860:3087:A682:191A|2001:999:609:A61:B860:3087:A682:191A]] aktivis la 29-an de oktobro 2024, post kvaronhoro anoncis sin kaj tuj estis forbarita. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 12:31, 29 okt. 2024 (UTC) :◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.164.184|193.210.164.184]] tiu IP-kanalo uziĝis jam en sept. 2022, sed tamen ĝi estu forbarita dum nur 3 monatoj, ke poste oni sciu ke jam estis unua forbaro. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 12:41, 29 okt. 2024 (UTC) :◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/2001:999:68D:24D5:3BEF:A82A:5E8D:EFE4|2001:999:68D:24D5:3BEF:A82A:5E8D:EFE4]] de 2024-10-30, nur malkovrita, kontrolita kaj forbarita je 2025-01-10. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:23, 10 jan. 2025 (UTC) :◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/2001:999:60C:8D38:9D26:F802:1D47:F486|2001:999:60C:8D38:9D26:F802:1D47:F486]] de 2024-11-05, nur malkovrita, kontrolita kaj forbarita je 2025-01-10. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:23, 10 jan. 2025 (UTC) :◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/46.132.72.66|46.132.72.66]] je la 9-a de novembro 2024 [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 09:11, 13 nov. 2024 (UTC) :◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.204.249|193.210.204.249]] jam uzita en 2023, sed nur nun rimarkita. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 20:30, 20 nov. 2024 (UTC) :◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/213.28.230.122|213.28.230.122]] [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:30, 20 nov. 2024 (UTC) :◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/46.132.66.217|46.132.66.217]] [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:01, 23 nov. 2024 (UTC) :◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.203.253|193.210.203.253]] [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:29, 29 nov. 2024 (UTC) :◎ Dubinde ĉu ankaŭ la IP-adreso 2001:7E8:C6A3:1901:99A0:7B1D:370F:88EA de junio 2024 estis la koncernulo: post kontrolo de aliaj redaktoj malfortiĝas la suspekto, nur unusola redakto estis el la kutima temaro de la finna kolego :◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/176.72.47.177|176.72.47.177]] simbola forbaro de nur monato, ĉar ni maltrafis tiun redaktadon en 2022, sed ĝi estis de oficiale forbarita uzanto :◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/46.132.68.86|46.132.68.86]] por la tri lastaj linioj [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:13, 30 nov. 2024 (UTC) :◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/46.132.64.112|46.132.64.112]], kontribuoj nur finreviziitaj je 2024-12-19 [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:25, 30 nov. 2024 (UTC) :◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/46.132.76.114|46.132.76.114]] Nur uzita la 28-an de novembro 2024, sed dum 2 semajnoj ne rimarkita [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:03, 10 dec. 2024 (UTC) :◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.203.84|193.210.203.84]] [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:46, 12 dec. 2024 (UTC)[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:03, 10 dec. 2024 (UTC) :◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/2001:999:78C:AEA4:F3BE:55AA:FC6C:BC81|2001:999:78C:AEA4:F3BE:55AA:FC6C:BC81]] nur uzita unufoje je 2024-12-11, en unu paĝo (redakto malfarita, ĉar jam antaŭe la sama redakto ankaŭ estis malfarita kaj estis diskutita). Mi unufoje eksperimentas per ne tuja forigo de la kanalo. Eble ĝi ĉiukaze neniam plu uziĝos. Ni povas observi... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 15:57, 15 dec. 2024 (UTC) :◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/2001:999:78C:38CA:A676:CBD7:8F3A:9FC9|2001:999:78C:38CA:A676:CBD7:8F3A:9FC9]] Ĝis nun nur unu redakto, ke en tiu unu redakteto la homo mem anoncis sin al mi. Ne tuj forbarita, ĉar tion fari nur pro sincera anonciĝo estus misa reago. Tamen la forbariĝo principe ankoraŭ validas, mi nur rezignis nun tuj ekzekuti ĝin. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:17, 16 dec. 2024 (UTC) :◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.201.239|193.210.201.239]] la 17 dec. 2024 frumatene, tutan faskon da redaktoj, je unua vido nenio enhave problema, sed daŭros ĝis kiam ĉiu redakto estos individue reviziita, kaj - la forbaro ankoraŭ validas. Tial forbarita. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 07:48, 17 dec. 2024 (UTC) :◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/46.132.64.82|46.132.64.82]], jam globale forbarita, sed nur por simbolaj 3 tagoj, tio ne sufiĉos. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:58, 1 jan. 2025 (UTC) Ankoraŭ la eblaj misoj ne plene kontrolitaj (!), se se ili estos (kunhelpo bonvenas!), tiam la linioj iros supren al la antaŭa listego: :◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.200.76|193.210.200.76]] je 2025-01-01, [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:46, 1 jan. 2025 (UTC) :◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/46.132.72.213|46.132.72.213]] je 2025-01-04, [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:05, 4 jan. 2025 (UTC) :◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/46.132.76.230|46.132.76.230]] je 2025-01-06, [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:20, 6 jan. 2025 (UTC) :◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.196.213|193.210.196.213]], je 2025-01-10, [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:13, 10 jan. 2025 (UTC) :◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/46.132.0.0/16|46.132.0.0/16]], tuta bloko da IP-adresoj, jam estis forbarita de apr. ĝis majo 2022, 1 monaton, kaj de sep. 2023 ĝis sep. 2024, unu jaron, sed kompreneble ĉiu periodo finiĝas, tial ĝi nun ree estis malferma kaj remisuziĝis. La bokoforbaro i.a. inkluzivas lastatempe misuzitajn IP-kanalojn: ::◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/46.132.92.125|46.132.92.125]], je 2025-01-11, ::◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/46.132.76.230|46.132.76.230]], je 2025-01-06, jam forbarita, vd. supre, ::◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/46.132.72.213|46.132.72.213]], je 2025-01-04, jam forbarita, vd. supre, ::◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/46.132.88.64|46.132.88.64]], je 2025-01-02, ŝajne ankoraŭ ne forbarita, ::◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/46.132.64.82|46.132.64.82]], je 2024-12-31, jam forbarita, vd. supre, ::◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/46.132.68.237|46.132.68.237]], je 2024-12-28, ::◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/46.132.74.90|46.132.74.90]], je 2024-12-24, ::◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/46.132.81.78|46.132.81.78]], je 2024-12-23, ::◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/46.132.65.92|46.132.65.92]], je 2024-12-07, ::◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/46.132.68.69|46.132.68.69]], je 2024-12-06, ::◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/46.132.68.86|46.132.68.86]], je 2024-11-30, ::◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/46.132.76.114|46.132.76.114]], je 2024-11-28, ::◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/46.132.92.70|46.132.92.70]], je 2024-11-28, ::◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/46.132.66.217|46.132.66.217]], je 2024-11-23, ::◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/46.132.64.112|46.132.64.112]], je 2024-11-23, ::◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/46.132.72.220|46.132.72.220]], je 2024-11-12, ::◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/46.132.72.66|46.132.72.66]], je 2024-11-09, kaj pliajn IP-kanalojn antaŭ tiu dato... --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:47, 11 jan. 2025 (UTC) ::◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/2001:999:788:E48C:F282:DBF9:CED:A287 |2001:999:788:E48C:F282:DBF9:CED:A287]] --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:55, 17 jan. 2025 (UTC) ::◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.161.94|193.210.161.94]] redaktis nerimarkite hodiaŭ dum pli-malpli ses horoj, redaktoj ĝis nun '''tute ne revizitaj''', do ne certas ke li entute faris iun ajn malkonstrueman redaktojn hodiaŭ, sed la forbaro jes ankoraŭ validas. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:36, 19 jan. 2025 (UTC) ::◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.192.77|193.210.192.77]] nenio kontrolita, nur forbarita [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:29, 5 feb. 2025 (UTC) ::◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.203.221|193.210.203.221]] nenio kontrolita, nur forbarita [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:05, 16 feb. 2025 (UTC) ::◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.194.221/193.210.194.221]] nenio kontrolita, nur forbarita 22:34, 1 mar. 2025 (UTC) ::◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.201.81|193.210.201.81]] nenio kontrolita, nur forbarita [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:34, 1 mar. 2025 (UTC) ::◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/Kalvkapo|Kalvkapo]] nenio kontrolita, nur forbarita [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:34, 1 mar. 2025 (UTC) ::◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.196.72|193.210.196.72]] nur unu paĝo kontrolita, krome nur forbarita [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:18, 8 mar. 2025 (UTC) ::◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.192.109|193.210.192.109]] nenio kontrolita, nur forbarita je 2025-04-03 [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:58, 8 apr. 2025 (UTC) ::◎[[Specialaĵo:193.210.194.251|193.210.194.251]] jam de decembro 2024, nur nun rimarkita, nur unu paĝo kontrolita [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:58, 8 apr. 2025 (UTC) ::◎[[Specialaĵo:193.210.202.81|193.210.202.81]] escepte fidindaj redaktoj nur la 5-an de aprilo, nur malforta suspekteto ke entute povus temi pri la forbarito, teste ne forbarita --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:09, 18 apr. 2025 (UTC) ::: supozeble ĉi tie mankas iuj forbaroj de majo kaj junio 2025 ... ::◎[[Specialaĵo:193.210.200.227]] la 1-an de julio 2025 [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:21, 10 jul. 2025 (UTC) ::◎[[Specialaĵo:193.210.196.251]] la 1-an de julio 2025 [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:21, 10 jul. 2025 (UTC) ::◎[[Specialaĵo:2001:999:510:a618:1ec8:5139:39d7:1e01]] la 1-an de julio 2025 per Kani [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:21, 10 jul. 2025 (UTC) ... de komence de julio ĝis fine de aŭgusto la pluaj forbariĝoj ne detale dokumentiĝis xi tie, sed ili estas dokumentitaj en la protokolo pri forbariĝoj. TP ... ::◎[[Specialaĵo:193.210.200.95]] nun. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:50, 26 aŭg. 2025 (UTC) ::◎[[Specialaĵo:~2025-54660-9]] nun. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:24, 9 sep. 2025 (UTC) ::◎[[Specialaĵo:~2025-32753-24]] nun. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 06:33, 1 dec. 2025 (UTC) == Pluaj forbaroj de la finno ekde somero 2026 == :::Inter decembro 2025 kaj oktobro 2026 eĉ ne ĉiuj forbaroj listiĝis ĉi tie, sed ili tamen videblas en la [[Specialaĵo:Protokolo/block|protokolo de forbaroj]]. Jen la plej lastaj forbaroj: :::* [[Specialaĵo:Kontribuoj/~2025-32753-24|~2025-32753-24]] forbaro 21:08, 29 sep. 2026 :::* [[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.201.239|193.210.201.239]] forbaro 21:08, 29 sep. 2026 :::* [[Specialaĵo:Kontribuoj/Metsän polku|Metsän polku]] forbaro 11:48, 5 okt. 2026 :::* [[Specialaĵo:Kontribuoj/~2026-54953-95|~2026-54953-95]] forbaro 11:19, 12 okt. 2026 :::-- [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:32, 12 okt. 2026 (UTC) :::* [[Specialaĵo:Kontribuoj/213.28.230.122|213.28.230.122]] forbaro 15:20, 16 okt. 2026 :::* [[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.204.249|193.210.204.249]] forbaro 15:20, 16 okt. 2026 :::* [[Specialaĵo:Kontribuoj/~2026-55129-73|~2026-55129-73]] forbaro 15:20, 16 okt. 2026 :::* [[Specialaĵo:Kontribuoj/~2025-30210-40|~2025-30210-40]] forbaro 15:20, 16 okt. 2026 :::* [[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.196.213|193.210.196.213]] forbaro 15:20, 16 okt. 2026 :::[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:26, 16 okt. 2026 (UTC) Krome en aliaj lingvobranĉoj la koncernulo jam uzis i.a. tiujn IP-kontojn: :◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/46.132.65.92|46.132.65.92]] je 2024-12-06, ankaŭ ĉe la sekvan tagon, ĝis nun ne rimarkita, nun forbarita. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:50, 12 dec. 2024 (UTC) :◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/46.132.88.103|46.132.88.103]] je 2024-12-11, ĉe ni ankoraŭ nenio. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 16:50, 12 dec. 2024 (UTC) :◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/195.237.90.72|195.237.90.72]] je 2024-12-12, ĉe ni jam forbarita en 2023. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 16:50, 12 dec. 2024 (UTC) == Nova registrita konto "kun parte finnaj temoj" == {{re|Tlustulimu|Kani|LiMr|Narvalo|Yekrats}} {{re|Blahma|Gamliel Fishkin|KuboF Hromoslav|Salatonbv|Moldur}} {{re|Arbarulo|Taylor 49|Aidas|RG72}} Mi ĵus konsciiĝis pri nova registrita konto [[:uzanto:Urpola|Urpola]], kiu laŭ mia ĝisnuna rigardo (ankoraŭ) ne faris ion malbonan, sed kiu parte interesiĝas pri la samaj temoj kiel nia konata finna uzanto, de kiu ekde 2021 forbariĝis multaj kaj ekde 2023 reflekse ĉiuj kontoj kaj anonimaj kanaloj. Aparte mi ekde printempo 2023 forblokis multajn anonimajn kanalojn tuj post kiam mi havis plej etan suspekton ke povus esti rilato al la forblokito. Tamen post pli ol 30 monatoj eble jam tempo por doni minimuman ŝancon al konto. Tial mi proponas ne tuj forbloki tiun ĉi novan konton, sed teni ĝin sub proksima observo, kaj tuj forbloki, post mallonga noto ĉi tie, kiam nome de ĝi skribiĝos plej eta stultaĵo. Tial mi petas ĉiujn kune kritike rigardi la elpaŝojn de la nova konto, dum ĝi ankoraŭ ne estas forblokita. -- 2025-12-17T13:45:03 ThomasPusch : [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Uzanto-Diskuto%3AThomasPusch&diff=9251512&oldid=9243283 pruvo] [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Pello&oldid=prev&diff=9244700 pruvo] [https://eo.wiktionary.org/wiki/Speciala%C4%B5o:Kontribuoj/Urpola pruvo] Estas sendube sama ulo. Mi iomete konsentas pri la propono "ne tuj forbloki". Tamen, mi forte proponas jenan al la ulo: :* aliru la diskutejon [[Vikipedio:Diskutejo]] :* pardonpetu, kaj petu permeson reveni :* promesu ne plu redakti toksajn temojn (kalveco, pakkoruotsi, vomaĵo, kacotranĉado, lestandianismo, ...) en iu vikio :* promesu ne plu krei novajn kontojn, sen aŭ post ebla forbaro (kontaj estas globalaj, ne uzu aliajn kontojn en aliaj vikoj), kaj ne redakti per portempaj kontoj :* promesu ne plu nenecese mencii min en viaj redaktoj en iu vikio kaj sekve '''rigore sekvu''' tion. En okazo de eĉ minimuma dubo, malboniĝo de via fartado, aŭ simile, '''NE REDAKTU''' iun vikion, elŝaltu komputilon kaj poŝtefefonon, kaj faru sufiĉe longan vikipaŭzon. @[[User:Urpola]] -- [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 12:34, 19 dec. 2025 (UTC) Cxu mia hodiaŭa aldono en la artikolo [[Markus-setä]] estas bona nun, kiam tie ekzistas fonto? [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 18:20, 19 dec. 2025 (UTC) : Rigardu kion mi skribis supre ... prenu tre singarde la ŝancon de reveno, ne starigu demandojn de tipo "ĉu mia redakto estas bona", kaj ne redaktu toksajn temojn. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 04:23, 20 dec. 2025 (UTC) La uzanton [[:uzanto:Urpola|Urpola]] oni blokis en la Finna Vikipedio tuj post lia unua kontribuo. Eĉ eta rigardo al liaj tekstoj montras, ke oni forĵetu lin ankaŭ el la Esperanta versio kaj tuj malfaru ĉiujn liajn redaktojn. Sed, bedaŭrinde, la administrantoj de la Esperanta Vikipedio estas kreantaj "enciklopedion", kiu nur plene konformu al ilia lingva kaj alia gusto – alio ne gravas. Pri la fiagoj de la problema uzanto, kiu estas ĉi tie ofte rasisme nomata "la finno", la administrantaro jam antaŭ pluraj jaroj nete rifuzis okupiĝi kaj eĉ atakis la avertantojn. La rezultojn oni jam klare vidas: neniu ajn scianta ion pri Finnlando volas tuŝi la artikolojn rilatajn al la lando. Tiuj estas hazarda kolekto de tekstoj pri temoj kun marĝena valoro, tiuj de "la finno" krome estas forte tendencaj, kaj kelkaj el ili pli taŭgaj por bulvarda klaĉgazeto aŭ por skriba ekzerco en elementa lernejo ol por enciklopedio. La kulturo de nia Vikipedio estas tiom forpuŝa, ke ankaŭ la nombro de kontribuantoj pri ajna temo ŝajnas magra. --[[Uzanto:Surfo|Surfo]] 10:53, 21 dec. 2025 (UTC) :Kiuj miaj redaktoj, kiujn mi faris kun la no o Urpola, estas ne-taŭgaj? [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 19:43, 25 dec. 2025 (UTC) :Kiuj miaj redaktoj post la aprilo 2023 estas forte tendencaj? [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 21:10, 25 dec. 2025 (UTC) ::Mi ne komprenas la tutan historion kaj volas lasi al la aministrantoj kiel eble plej multan liberecon decidi, kiel severe agi. Tamen ŝajnas al mi ke la homo neniam ĉesis malrespektadi la blokon, nek montris signon ke li ĉesos la malutilaĵojn pro kiuj li blokiĝis, do laŭ mia persona opinio li ne meritas indulgon. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:12, 21 dec. 2025 (UTC) == "Votre Provocateur" -- "Via Provokisto" == {{uzanto2|Votre Provocateur}} Ĉu akceptebla nomo? [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 16:36, 4 aŭg. 2023 (UTC) :Kial ne? [[Uzanto:Votre Provocateur|Votre Provocateur]] ([[Uzanto-Diskuto:Votre Provocateur|diskuto]]) 16:54, 4 aŭg. 2023 (UTC) ::Ĉar se mi iras al via hejmo dirante, ke mi venas provoki vin, plej verŝajne vi ne malfermos vian pordon al mi. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 00:05, 7 aŭg. 2023 (UTC) ::: @[[Uzanto:Votre Provocateur]] Uzanta nomo estas globala. Do plej bone estus se vi [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:GlobalRenameRequest petus globalan alinomigon]. Tio estas simpla konsilo. Mi ne vidas problemkonduton kiu pravigus forbaron. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 09:30, 11 aŭg. 2023 (UTC) ::::Kial mi bezonas renomi? Laŭ mi, vi nun esprimas politikan pozicion. [[Uzanto:Votre Provocateur|Votre Provocateur]] ([[Uzanto-Diskuto:Votre Provocateur|diskuto]]) 19:09, 11 aŭg. 2023 (UTC) == Du simplaj vandalaj IP-adresoj == Hodiaŭ {{uzanto2|186.167.204.154}} kaj {{uzanto2|143.255.84.222}}, evidente la sama homo, ĉar ili faris ekzakte la samon, vandale enigis fuŝaĵojn en du malsamajn paĝojn pri animaciaj porinfanaj temoj. Klare idiotaĵo, ne iu mallerta provo kontribueti, sed tamen mi nur blokis ambaŭ je 3 monatoj, ĉar mi supozas ke post tri monatoj ne plu restos emo tiom stultumi. La du paĝojn pri animaciaj porinfanaj temoj mi por sekureco ŝlosas dum jaro kontraŭ redaktoj de anonimuloj, ĉar klare la homo povas reveni post horo aŭ post duontago kun iaj aliaj IP-adresoj... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:56, 27 nov. 2023 (UTC) :Ĝis nun ne aperis novaj stultaĵoj de la du IP-kontoj. Ŝajnas ke la 3-monata forbaro tute sufiĉis... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:10, 14 apr. 2024 (UTC) == Simpla ofendado == Hodiaŭ {{uzanto2|176.52.105.202}} ofendaĉis en kripligita rusa lingvo per latinaj literoj, sed ĉiukaze estis ofendoj kaj misuzo de la esperantlingva vikio. [[Uzanto:VladimirPF|VladimirPF]] ([[Uzanto-Diskuto:VladimirPF|diskuto]]) skribis je 2023-11-30 08:12: Bv forigu kaj kaŝu kontribuojn de @[[Specialaĵo:Kontribuoj/176.52.105.202|176.52.105.202]] - la teksto estas tre ofendiga: per latinaj literoj estas tajpita ruslingva ofendaĵo. Uzanto Q-bit array estas tre fama ru-vikipediisto aktive batalanta kontraŭ vandaloj kaj ties vandalado. Ofendaĵo forigita kaj IP-adreso blokata por unu jaro. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:05, 30 nov. 2023 (UTC) == Uzanto:Goren == Mi kun bedaŭro devas malfermi ĉi tiun sekcion. La uzanto Goren jam la pasintan semajnon pasigis multe da tempo en la [[Vikipedio:Administrantoj/forigo de rajtoj/RG72|paĝo pri maladministrantigo de RG72]], enigante amason da komentoj, plejparte tute ne rilataj al skribado de enciklopedio, sed nur rilate al personaj problemoj kontraŭ RG72, uzanton kiun li deklare entute ne ŝatas. Vikipedio ĉesis esti enciklopedio kaj iĝis [[socia retejo]]. [[Uzanto-Diskuto:Goren#footer|Klopodo de mediacio]] en lia uzanto-diskuto ŝajnis je la komenco sukcesi: Goren [[Speciala:diff/8480030|promesis]] ĉesi konduti diskutojn pri inter-personaj problemoj en la servaj paĝoj, kaj ne inundi la maladministrantigan paĝon per mesaĝoj. Tamen, la promeso ne daŭris longe. Hodiaŭ, ekzemple, li sentis la bezonon informi la komunumon, ke la uzanto RG72 havas «[[Speciala:diff/8485948|mensajn problemojn]]». Mi proponas '''2-semajnan forbaron''' pro malrespekto de kondutkodo ([[VP:5]]) kaj misuzo de servaj paĝoj. —[[User:Super nabla|<span style="font:.8em 'Lucida Handwriting';color:#7e7a46">'''Super'''</span> • <span style="font:1em 'Century Schoolbook';color:#32CD32;text-shadow:#fdf5b4 .4em .4em .4em">'''''nabla'''''</span>]][[User talk:Super nabla|^🪰]] 15:41, 3 dec. 2023 (UTC) :Mi petas al uzantoj {{ping|Tlustulimu}}{{ping|Sj1mor}}{{ping|ThomasPusch}}, se ili volas, interveni en ĉi tiu diskuto pri PU. La menciataj uzantoj estas pli neŭtralaj en ĉi tiu diskuto, ĉar ili neniam intervenis en [[Vikipedio:Administrantoj/forigo de rajtoj/RG72]]. —[[User:Super nabla|<span style="font:.8em 'Lucida Handwriting';color:#7e7a46">'''Super'''</span> • <span style="font:1em 'Century Schoolbook';color:#32CD32;text-shadow:#fdf5b4 .4em .4em .4em">'''''nabla'''''</span>]][[User talk:Super nabla|^🪰]] 15:57, 3 dec. 2023 (UTC) :: Akuzoj rilataj al "mensaj problemoj" estas rekte kaj absolute malakcepteblaj, ĉu far [https://eo.wiktionary.org/w/index.php?diff=1186046&oldid=1186036 RG72] aux far [[Speciala:diff/8485948|Goren]]. Mi petas uzantojn "RG72" kaj "Goren" ne plu redakti la paĝon [[Vikipedio:Administrantoj/forigo de rajtoj/RG72]]. Mi mem promesas ne plu aldoni tekston tien. Mi nuntempe kontraŭas forbaron de uzato "Goren", tamen petas rin estonte pensi almenaux dufoje antaux pusxi ellasilon. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 19:12, 3 dec. 2023 (UTC) :Mi komprenas vian koncernon, sed vi ankaŭ komprenu min. Ĉu mi devas silente toleri kiam oni persone insultas min, nomas min diletanto, stultulo aŭ simple "estaĵo", kulpigas min pri iuj anonimaj komentoj en dio scias kia grupo en telegramo kaj ĝenerale kondutas agrese kaj malrespekte al mi? Mi eĉ ne plu partoprenas en tiu diskuto, sed RG72 daŭre insultas min persone. Kion mi diris pri liaj mensaj problemoj ne estas persona atako, sed estas mia honesta impreso. :Mi vere scivolas kiun konduton oni atendu de mi aŭ de iu alia uzanto kiu estus same persone atakita por ke ĝi ne estu "problema". :Mi ankaŭ scivolas kial vi kreis tiun ĉi sekcion pri mi sed ne pri RG72, malgraŭ ke ĝuste li insultis min persone, dum mi ne eĉ unufoje insutis lin. Ĉu vi opinias ke ĉar li estas administranto li havu privilegiitan staton kaj al li estas permesata insulti aliajn uzantojn, dum tiuj ne rajtas eĉ respondi? [[Uzanto:Goren|Goren]] ([[Uzanto-Diskuto:Goren|diskuto]]) 19:17, 3 dec. 2023 (UTC) :: La sekcion ne kreis mi. Bv ne publikigu iam ajn viajn "honestajn impresojn" pri "mensa fuŝo" de iu ajn, sendepende kiel vi certas pri via "diagnozo". Diskuton [[Vikipedio:Administrantoj/forigo de rajtoj/RG72]] <s>vi</s> oni jam startis, nun vi paciencu, kiel eble plej silente. Bv, forestu de vikipedio kaj ceteraj lokoj kie RG72 povus aperi dum almenaŭ 48 horoj. Troe agresema "batalado" kunportas riskon ke vi perdas simpatiojn, kaj RG72 gajnas je la fino. Oni ne klopodu pafi reen per eĉ pli vulgaraj insultoj!!! [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:58, 3 dec. 2023 (UTC) :::Nek mi kreis tiun diskuton, kaj mi ĝenerale nur partoprenis en ĝi ĉar mi vidis la problemon en administranteco de tia uzanto, kiu rutine insultas aliajn uzantojn ĉu pro personaj, ĉu pro politikaj diferencoj. Mi tute ne vidas tiun ĉi aferon kiel batalon aŭ militon, kiun oni gajnu aŭ malgajnu. :::Mi, tamen, ne ŝatas esti persone insultata kaj ne povi iel ajn reagi al tio ĉi. Mi pardonpetas al vi kaj al ĉiuj vikipedistoj, por kiuj referenco al mensaj problemoj povas esti trigero, mi celis neniun malrespekton. Sed oni konsentu, ke atako de RG72 al mi pro iu anonima telegrama komento estis io laŭvorte freneza. Mi ne sciis kiel alie nomi ĝin tiumomente. :::En tiu diskuto kelkaj partoprenantoj asertis, ke administranteco ne estas iu alta rango aŭ iu ornamaĵo. Faktoj, tamen, estas tiaj, ke ni ne vidas PU-on pri RG72, sed jes pri mi. Do, eble administranteco ne estas ornamaĵo, sed ĝi ŝajne jes estas permesilo senpune insulti aliajn uzantojn kaj malrajtigi ilin respondi. :::Mi nun provos sekvi vian konsilon kaj foresti de Vikipedio dum ioma tempo, oni vidu kio okazos ĝis tiam. [[Uzanto:Goren|Goren]] ([[Uzanto-Diskuto:Goren|diskuto]]) 21:49, 3 dec. 2023 (UTC) == 37.39.173.13 == La anonimulo {{uzanto2|37.39.173.13}} hieraŭ kaj hodiaŭ vandalisme malplenigis paĝojn, kion neesperantistaj centraj administrantoj rimarkis kaj restarigis la paĝojn, admonante la homon - tiam la anonimulo "ruziĝis" kaj forigis paĝojn ĉapitron post ĉapitro. La paĝoj ne estis polemikaj, ŝajne simple temis pri testo kiom efike oni povas vandali en eta vikipedio kun nur deko da administrantoj. Mi en komenca impulso volis forbari la "uzanton" poreterne, sed rekonsideris ke por IP-adreso, kiu principe estas uzebla fare de diversaj homoj, tio estus tro drasta paŝo, kaj fine forbaris la IP-adreson por daŭro de jaro - se post tio tia vandalismo ripetiĝos de sama IP-adreso, oni forbaru por daŭro de tri jaroj, aŭ eventuale tiam tamen porĉiam ... sed pli verŝajnas ke la homo uzos aliajn IP-adresojn, kiuj tiam ĉiuj forbarendas, en unua provo por jaro. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:34, 24 jan. 2024 (UTC) == 176.15.222.60 == La anonimulo {{uzanto2|176.15.222.60}} vandalis artikolon [[Sergej Ŝojgu]], do estas blokenda. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 03:48, 5 mar. 2024 (UTC) : {{forte kontraŭ}} forbaro. La IP-ulo globale faris nur du sensencajn kaj plejparte sendamaĝajn redaktojn. Falsa alarmo. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:01, 7 mar. 2024 (UTC) :: La IP-ulo vandalis la artikolon, skribinte krudan rusan sakraĵon. En iu ajn vikio li tuj estus forbarita. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 04:02, 4 apr. 2024 (UTC) ::: La IP-ulo aldonis neutilan malplenan linion. Ĉu la ŝajne arbitraj literoj en la resumo estas ruslingva vulgaraĵo mi ne kuraĝas prijuĝi. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 19:38, 4 apr. 2024 (UTC) ::::Li faris neutilan redakton kun evidenta celo lasi komenton forme de latinskribita rusa sakraĵo. Ĉu skribi "GEJAĈO" ne estas vandalismo? Esperanto-Vikipedio iĝas ĉiam pli stranga loko. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 04:16, 5 apr. 2024 (UTC) ::::: Skribi "GEJAĈO" en redakta resumo ne estas vandalismo ... sed eble estas insulto aŭ ĝena redakto, kaj jes eĉ kaŭzo de forbaro se tio okazas ripete. Kial vi ne malkaŝis la fakton ke temas pri insulto dekomence? Mi vidis nur la malplenan linion... [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 18:35, 7 apr. 2024 (UTC) ::::::Redakti la artikolon kun sola celo skribi insulton, eĉ se nur en artikola historio, estas vandalismo. Por mi tio estas evidenta afero. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 06:19, 8 apr. 2024 (UTC) :{{re|RG72}} Ankaŭ mi en la ŝajne arbitra literoj de la redakta resumo ne sukcesas kompreni rusan insulton. Sed mi fidas al vi ke ruslingvano povas kompreni la koditan mesaĝon tiel. Samkiel Taylor mi opinias ke forbari la IP-kanalon por jaro ne indas, ĉar dum pli ol 5 semajnoj ne venis ajna plua redakto. Se aperus dua malsaĝa redakto, mi subtenus forbaron. Sed se vere la literoj estis sekreta insulto, tiam sendas malvidigi entute la dubindan resumon - tion mi nun faris. Tiel nur en la redakta historio de tiu ĉi diskuteto eblus entute spuri la dubindajn literojn. Tio adekvatas por protekti la generalon kontraŭ ĉia restaĵo de insulto. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:08, 14 apr. 2024‎ (UTC) :Mi ne nomus tion "sekreta insulto", ĉar temas pri banala kaj tre kruda (ne uzebla publike kaj punenda tiukaze) insulto kun la signifo "gejaĉo", ofte uzata ankaŭ sendepende de seksa orientiĝo, iom simila al ''fagot'' en la angla, sed pli forta. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 06:25, 15 apr. 2024 (UTC) == Protekti artikolojn == Kara {{u|ThomasPusch}}, aŭ iu alia administranto, mi petas protekti kelkajn artikolojn kontraŭ anonimaj redaktoj: * [[Sveda lingvo en Finnlando]] (probable konata regulrompulo) * [[Pär Sundberg]] (alispecaj, sed strangaj kaj neutilaj redaktoj) Dankon! - Sincere, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 16:31, 30 maj. 2024 (UTC) :{{farite}} protekto de ambaŭ artikoloj, la unuan por ĉiam kaj la duan por unu monato. Krome mi malfaris la ŝanĝojn de la IPuloj. [[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 17:47, 30 maj. 2024 (UTC) ::Koran dankon! - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 18:13, 30 maj. 2024 (UTC) :::{{re|Moldur}} Mi miris ĵus vidi vian peton, ĉar mi pensis ke ni eterne protektis la tekston [[Sveda lingvo en Finnlando]] kontraŭ anonimaj redaktoj, sed ne, mi nur '''dumtempe''' protektis ĝin kontraŭ redaktoj de iu ajn krom administrantoj, kaj post kiam la tempo pasis, restis neniu protekto. Dankon ke vi rimarkis la mankan protekton, kaj dankon al René pro la rapida agado. Vi vidas ke mi hodiaŭ post-kontrolas iujn redaktojn, kiun la forbarito sukcesis en du almenaŭ anonimaj kontoj fari, antaŭ ol li post kelkaj horoj rimarkiĝis (unufoje de René, alifoje de mi, kiu ankoraŭ trovis trian ŝteleniron de la 21-a de aprilo), cele al forigo, malfaro aŭ ebla revizio de escepte utilaj redaktoj. Se ni konsekvence neniigas ĉion ajn se estas suspekto ke forbarito faris ilin, ni nur pro principemo malpliriĉigas niajn paĝojn, sed pesi iun redakton je ebla kvalito kompreneble perfortas administranton investi senkompare pli da tempo, do teknike forĵeto de ĉiuj ajn redaktoj, ankaŭ la tute bonaj, estas la teknike tempoŝpara reago. Mi fidas en tio de la redaktoj en [[Sveda lingvo en Finnlando]] kaj [[Pär Sundberg]] estis malkvalitaj, mi hodiaŭ vidis iujn aliajn redaktojn kredeble de la forbarito, kiujn forigi pro principemo domaĝus al mi. Sed se li tiom reaktivas kvankam li tute scias ke li nur ŝteleniras, malfermante du novajn IP-adresojn ene de 24 horoj, tiam ni devas plialtigi nian atenton al "Lastaj ŝanĝoj" kaj "Novaj paĝoj", por pli rapide trovi lin. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:29, 30 maj. 2024 (UTC) == Revenanta forbarito? == Kara {{u|ThomasPusch}} kaj aliaj administrantoj, bonvolu noti: Jen alia anonima kontribuanto kun nova IP-adreso, kiu kredeble estas la sama forbarita persono denove: [https://eo.wikipedia.org/wiki/Speciala%C4%B5o:Kontribuoj/193.210.202.84 kontribuoj]. - Sincere, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 20:01, 3 jun. 2024 (UTC) :Mi tuj okupiĝos. Damne, kiom li jam sukcesas planti en 90 minutoj... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:09, 3 jun. 2024 (UTC) Notu: Kredeble la sama denove: [[Speciala%C4%B5o:Kontribuoj/193.210.192.241 193.210.192.241 jen]]. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 11:44, 20 aŭg. 2024 (UTC) Kaj ankaŭ * [[Speciala%C4%B5o:Kontribuoj/2001:999:50C:A53C:F550:8808:5413:E1A8|2001:999:50C:A53C:F550:8808:5413:E1A8]] kaj * [[Speciala%C4%B5o:Kontribuoj/2001:999:708:DCB2:3414:A64B:972E:3F28|2001:999:708:DCB2:3414:A64B:972E:3F28]] en sama monato aŭgusto 2024. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:32, 9 sep. 2024 (UTC) Kaj li revenis denove: * [[Speciala%C4%B5o:Kontribuoj/193.210.201.114]] :Kreis dekon da finnlandotemaj artikoloj dum du frumatenaj horoj. :Ĉi-foje li ne skribis ĉiujn artikolojn mem, sed uzis aŭtomatan tradukilon por kelkaj. [[Kalevi Lehtinen]] estas tradukigita el la finna Vikipedio (tra la angla lingvo). [[William Ruto]] estas en lia kutima persona stilo. Plene mankas envikiaj ligiloj, aŭ interlingvaj vikiligoj. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 04:09, 12 sep. 2024 (UTC) {{re|Moldur}} Mi nur nun vidis tiun ĉi noton de antaŭ 2 semajnoj kaj nun tuj forbaris la anoniman konton por jaro. Bonas kaj utis uzi ŝablonojn {{ŝ|u}}, {{ŝ|re}} aŭ @, kiel vi faris nun. La tekstojn Kalevi Lehtinen kaj William Ruto mi ĝustigis kaj proponas ne komplete forĵeti (tiu pri Ruto post forpreno de dubindaj frazoj vere estas nur minimuma artikola ĝermo, sed tio pli bonas ol ruĝaj ligiloj pri aktuala ŝtata prezidanto). Tamen mia kapacito nun ne sufiĉas revizii pliajn kreojn kaj adaptojn de la duvinda uzanto. Ĉu vi povus helpi? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:38, 26 sep. 2024 (UTC) :Mi trarigardis kaj iom poluris la redaktojn en [[Speciala%C4%B5o:Kontribuoj/193.210.201.114]]. - Amike, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 18:53, 27 sep. 2024 (UTC) Kara {{u|ThomasPusch}} kaj aliaj administrantoj, Probable la sama nun redaktis pri [[lestadianismo]] kaj [[konservativa lestadianismo]]. Mi proponas protekti tiujn artikolojn kontraŭ anonimaj redaktoj. - Sincere, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 20:25, 26 sep. 2024 (UTC) :{{re|Moldur}} Mi tute samopinias kaj tuj protektis la du paĝojn kontraŭ anonimaj redaktoj. Krome ankaŭ 2001:999:405:2472:FE67:1EEC:77AE:6D6B estas forbarita por jaro, 193.210.201.114 jam forbariĝis antaŭ kelkaj minutoj (vidu supre). Ankaŭ 193.210.201.251 kaj 213.28.231.94 forbaritaj por jaro, sama homo, parenca temaro. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:38, 26 sep. 2024 (UTC) ::La finna forbarito revenis hodiaŭ, per nova IP-adreso {{uzanto2|2001:999:485:1B80:CA86:A899:8C18:6FF2}}, kaj mem anoncis sin en mia diskutpaĝo. Evidente li volas signi ke li daŭre interesiĝas iam rehavi siajn rajtojn. Sed tamen li dumtempe ne rajtas redakti. Do forbarita ankaŭ tiu ĉi IP-adreso. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:46, 16 okt. 2024 (UTC) '''Por pliaj forbaroj vidu la liston supre:''' [[#Pluaj forbaroj de la finno ekde somero 2024]] == Simpla vandalo == La anonimulo {{uzanto2|128.0.81.156}} vandalis en personaj uzantopaĝoj kaj artikoloj. Taylor 49 prave petis pri tujforigo, mi post rapida enketo samopinias kaj forbaris la anoniman vandalon por jaro. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:52, 4 jul. 2024 (UTC) Paĝo, kiun la hodiaŭa vandalo ankaŭ fuŝis, estis la diskutpaĝo kaj persona paĝo de same anonima {{uzanto2|198.251.89.237}}. Sed, detale kontrolante, tiu dua anonimulo nur "kontribuis" per vandalismo en oktobro 2023. Kvankam tio jam estis antaŭ pli ol 8 monatoj, kaj poste ne venis pliaj agoj, sekurocele tiu konto ankaŭ forbariĝu dum jaro, ĉar se nenio okazas, la homo povas ajn ajn repreni la vandaladon kaj eble denove dum naŭ monatoj ne rimarkiĝos per esperantistoj (tamen: la fuŝojn rimarkis kaj malfaris neesperantistaj ĉasistoj de vandaloj, foje post minuto, foje post semajno - do la damaĝo estas limigita)... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:59, 4 jul. 2024 (UTC) : La fuŝulo havas almenaux 3 adresojn: :* {{uzanto2|128.0.81.124}} :* {{uzanto2|128.0.81.156}} :* {{uzanto2|128.0.82.174}} :* [[Specialaĵo:Kontribuoj/128.0.80.0/20]] :* [[Specialaĵo:Kontribuoj/128.0.0.0/16]] : Eble necesos forbari adresaron, sed tiam preferinde por malpli ol unu jaro. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 18:08, 4 jul. 2024 (UTC) :: Dankon pro la interveno. Tamen "128.0.0.0/16" estas granda adresaro kaj pro tio forbaro ne estu longa. Mi ankaux dubas pri neceso forbari adreson "198.251.89.237" cxar la kulpo estas nur minimala. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 18:20, 4 jul. 2024 (UTC) :Do, la agoj ĉiuj estas vandalismaj fuŝoj, eĉ ne iu ago iel defendebla kiel "senintence mallerta" aŭ "akcidenta". Do principe indas forbari tiajn detruantojn - nur pri tio ke teorie povus iam estontece veni senkulpaj kontribuantoj, kiuj ne volas krei por si salutnomon kaj eble de iu sistemo hazarde ricevas ĝuste tiun saman anonimulan IP-adreson, ni principe forbaras ĉiujn anonimajn IP-adresojn nur dum daŭro de unu jaro. Principe eblas ankaŭ ankoraŭ mallongigi tiun intervalon: mi nun forbaris 128.0.80.0/20 kaj 128.0.0.0/16 por daŭro de ses monatoj, kaj mi pretas ankoraŭ ŝanĝi tion al, ni diru, tri monatoj. Tamen tio signifas ke post tiu mallonga tempo la malnova vandalo povas gaje pluvandali, kaj ni nur se ni trovas vandalismon kaj aktive decidas nove forbari IP-adresojn vidas ke la samaj IP-adresoj jam estis forbaritaj la 4-an de julio 2024. Tio ne estas tre efika protekto kontraŭ vandalismo, despli ke la neesperantistaj ĉasistoj de vandaloj neniam anonce atentigas pri vandalismo, sed nur silente forigas la fuŝojn. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:31, 4 jul. 2024 (UTC) {{Problemulo|Lanterv}} Li vandalis artikolon [[Al Capone]]. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 04:45, 22 jul. 2024 (UTC) :Simbole forbarita ankoraŭ nun, por ke la vandalismo kaj sekva forbaro estu bone dokumentitaj. Kvankam ŝi aŭ li dum la lastaj 2 monatoj ne revenis (per tiu konkreta anonima adreso). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:43, 26 sep. 2024 (UTC) == Plia vandalo == Unue li "nur" vandalis, sed nun ankaŭ aldonas rasismajn-seksismajn insultojn, anglalingve: [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Diskuto:La_knabineto_kun_la_alumetoj&curid=880076&diff=8826567&oldid=8826566]. Mi petas al administrantoj tujtuj forbari la ulon, protekti la artikolon kaj ĝian diskutpaĝon, kaj aldone malvidebligi la ĵusan insultaĵon. ({{u|ThomasPusch}}, {{u|Tlustulimu}}, aŭ iu alia – ĉu vi povas fari?) Dankon! - Sincere, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 18:39, 11 aŭg. 2024 (UTC) :{{uzanto2|90.241.192.210}} estas forbarita, ĉar temas pri anonimulo, kies IP-adreso iam povus ankaŭ uzi nekulpulo, nur por daŭro de jaro. Aldone mi malvidebligis la ĵusan insultaĵon, kaj ankoraŭ kontrolos ĉu estos pliaj misoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:48, 11 aŭg. 2024 (UTC) ::PS: En la teksto "[[Steamboat Willie]]", la vandalo eĉ en tute ĝusta Esperanto aldonis redaktoresumon "[mi] vandaligis la paĝon". Do ĉiuj konsentas pri la vandaleco, inkluzive de la provoka vandalo... Aliaj redaktoj, ekz. en la teksto pri la indonezia lingvo, estis "simplaj"! vandalaĵoj - rubaj idiotaĵoj. Ne ĉiun rubon indas aparte malvidigi. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:16, 11 aŭg. 2024 (UTC) == 2A02:AD8:90:9C95:90B5:F1F9:CE44:2145 == La anonimulo {{uzanto2|2A02:AD8:90:9C95:90B5:F1F9:CE44:2145}} vandalis artikolon [[Alina Kabajeva]], enmetinte ruslingvajn stultaĵojn kaj sakraĵojn, do estas blokenda. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 08:41, 18 sep. 2024 (UTC) : {{kom}} Estas unu malbona redakto ĉe ĉi tiu vikio. La fuŝulo aktivetis ĉe pluraj vikioj per pluraj IP-adresoj [https://simple.wikipedia.org/w/index.php?title=Alina_Kabayeva&action=history Alina_Kabayeva&action=history] kiuj bedaŭrinde difirencias en sia komenca parto, do nealireble per la nuna teknika pritraktado de IP-intervaloj. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 08:04, 19 sep. 2024 (UTC) ::Simbole forbarita ankoraŭ nun, por ke la vandalismo kaj sekva forbaro estu bone dokumentitaj. Kvankam ŝi aŭ li dum la lastaj 2 semajnoj ne revenis (per tiu konkreta anonima adreso). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:43, 26 sep. 2024 (UTC) == Probable ne problema uzanto == La jena homo protestis kontraŭ forbaro, asertante ke li trans diverslingvaj projektoj kontraŭagas vandalismon. La kazo estas kontrolenda: * {{uzanto2|Tanbiruzzaman}} --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:57, 31 okt. 2024 (UTC) == Paĝo "[[oscedo]]" == La paĝo ŝajne aparte invitas vandalojn al vandalado. * {{uzanto2|WhiteTianabela}} idiota vandalado je 2024-10-24: mi loke forbaris la homon por jaro * {{uzanto2|46.173.211.221}} je 2024-10-24: jam estis globale forbarita por jaro, sed mi protektis la paĝon kontraŭ plua redaktado de neensalutintoj Estas amaseo da pli fruaj vandaladoj, al kiuj ni tute ne reagis, sed plj multaj el la kontoj aŭ IP-adresoj estas globale forbaritaj. Probable ĉiam estis la sama homo, kiu simple per ĉiam novaj nomoj maĉas la saman paĝon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:29, 6 nov. 2024 (UTC) == Paĝo "[[hejma kapro]]" == La paĝo altiras iun fiulon kiu redaktadas sub diversaj kontoj kaj IP-adresoj. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:36, 6 nov. 2024 (UTC) == Propono forbari uzanton "RG72" == {{uzanto2|RG72}} Pravigo: daŭra insultado kaj personaj atakoj kontraŭ min kaj aliaj uznatoj, rompo de [[:en:Wikipedia:No personal attacks]] [[Vikipedio:Neniu persona atako]] [[m:No personal attacks]] [[m:Incivility]]. Ekzemploj: [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Vikipedio:Forigendaj_artikoloj&diff=prev&oldid=8924922 VP:FA] [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Vikipedio:Forigendaj_artikoloj&diff=prev&oldid=8924039 VP:FA] [https://eo.wiktionary.org/w/index.php?title=Vikivortaro:Diskutejo&diff=prev&oldid=694676 2018-10-20 "Ĉu vi ne vidas diferencon inter krei kaj detrui?"] [https://eo.wiktionary.org/w/index.php?title=Vikivortaro%3AKandidati%C4%9Doj&diff=1185344&oldid=1185240 2023-Nov-12-12] [https://eo.wiktionary.org/w/index.php?title=Uzanta_diskuto:Taylor_49&diff=prev&oldid=1185333 persona atako kontaux mi kun minaco pri forbaro: "Do kiam vi likvidos viajn fuŝojn?" ..."vandalitajn de vi. Same en la aliaj artikoloj. Ĉu vi mem likvidos viajn vandalaĵojn aŭ tion devos plenumi iu alia? Ĉu vi komprenas ke vandalismo estas punenda per forbaro?"] [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Steward_requests/Miscellaneous&diff=prev&oldid=26339503 "psychologists and psychiatrists should be doing"] [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Steward_requests/Permissions&diff=prev&oldid=26103986 "endless stream of accusations and paranoid fears"] [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=10-a_de_aprilo&type=revision&diff=7154524&oldid=7153129 "Mi forigis paranojajn fantaziaĵojn"]. Vidu ankaŭ [[Uzanto:RG72/Cenzuro]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 14:47, 19 nov. 2024 (UTC) {{kom}} Mi ne komentos la peton mem, kiu estas evidente absurda kaj kontraŭregula (postuli forbaron de Vikipedio-uzanto pro liaj kvazaŭ malĝentilaj diroj en Vikivortaro estas stulte, same ne ekzistas malpermeso al uzanto meti en sian personan spacon malneton de redaktota artikolo). Mi demandos pri la kerno de tiu ĉi afero. El la supre prezentitaj ekzemploj videblas ke la problemo naskiĝis antaŭ jaroj en la kapo de Taylor 49, tiutempe aktive vandalinta Vikivortaron, el kiu li sukcesis forpeli ĉiujn kontribuantojn. Pro sia agresemo li finfine estis senigita je administranta posteno fare de la centra administracio de Vikimedio. Li certe nenion komprenis kaj al ĉiu kritiko plu reagas per histeriaj politikaj fantazioj pri [https://eo.wiktionary.org/w/index.php?title=Vikivortaro:Diskutejo&diff=next&oldid=901096 politikaj murdoj en Rusio], [https://eo.wiktionary.org/wiki/Uzanta_diskuto:Taylor_49#Fu%C5%9Dado_de_tradukoj rusia prezidanto] kaj eĉ pri [[Specialaĵo:Daŭra_ligilo/1063953#KGB, NKVD kaj rusaj bazlernejoj kaj infanvartejoj|KGB, NKVD kaj rusaj bazlernejoj kaj infanvartejoj]] kaj obsedaj rakontoj pri sia seksa vivo. La ulo agresema kaj venĝema, li komencis ataki min en Vikipedio kaj ĉi tie li mirinde trovis por si unikan eblecon senpune rompi la Vikipediajn regulojn. Antaŭjare li aktive kontribuis al la [[Vikipedio:Diskutejo/Administrejo#Fina_solvo|tute kontraŭregula]] [[Vikipedio:Administrantoj/forigo de rajtoj/RG72|proceduro de mia maladministrantistigo]]. Antaŭ nelonge li same aktive postulis forigi unu el miaj artikoloj — kaj [[Vikipedio:Forigendaj_artikoloj/Arkivo/2024/Novembro#Rusoj en Inguŝio|sukcesis denove]]. Mi avertis ke uloj kiel li haltas neniam kaj jen li postulas mian forbaron por definitive venĝi min kaj silentigi la lastan voĉon, kiu ankoraŭ kuraĝas kontraŭstari al lia strebo transformi ankaŭ Vikipedion je la speco de Vikivortaro, do je lia persona ludejo, kie li senhalte kaj sensence modifos kaj (plejparte) forigos la enhavon laŭe al siaj malstabilaj kapricoj, forpelinte ĉiujn obstaklulojn. Li [[Vikipedio:Administrantoj/kandidatoj/Taylor 49|jam provis]] akiri administrantan postenon ĉi tie, sed malsukcesis (la voĉdono devis esti fermita antaŭ duonjaro, sed tio ne okazis ĝis nun). Sed li sendube provos denove kaj denove, ja tiaj uloj haltas neniam ĝis ili akiros la potencon — aŭ estos haltigitaj kaj forigitaj el la normala homa komunumo, bazita sur reguloj kaj reciproka estimo, ne arbitreco kaj histeria agresemo. Jam venis tempo decidi la sorton de nia Vikipedio. Ĉu ni plu kreos la enciklopedion aŭ definitive donacos ĝin al la uloj, venintaj ĉi tien ne por krei kaj kunlabori, sed por ataki, insulti, persekuti, histerii, detrui? Necesas esti ekstreme naiva por kredi ke tiu ĉi [[Makartismo|makartisma]] kampanjo estos la lasta. Ne, tio estas nura komenco kaj sekvaj viktimoj de tiaj atakoj estos uzantoj kaj administrantoj, kiu silentis ĝis nun. Kiel historiisto mi esploris Stalin-reprezaliojn, do mi vidas ke la atakintoj sekvas la saman skemon kiel iliaj antaŭuloj-stalinistoj: unue ili maldungis homon, poste eksigis lin el partio, poste arestis kaj fine sendis al prizono aŭ mortpafis. Estas neimageble vidi ke tio okazas cent jarojn poste en Esperanta (!) Vikipedio. Fine mi memorigas la [[Unue ili la judojn venigis|vortojn]] de [[Martin Niemöller]] kiun devas koni ĉiu inteligenta homo: :Kiam la nazioj forportis la komunistojn, mi silentis; mi ja ne estis komunisto. :Kiam ili enkarcerigis la socialdemokratojn, mi silentis; mi ja ne estis socialdemokrato. :Kiam ili forportis la sindikatanojn, mi ne protestis; mi ja ne estis sindikatano. :Kiam ili forportis min, restis neniu plu, kiu povis protesti. Sapienti sat. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 11:23, 20 nov. 2024 (UTC) :Mi bedaŭras tiajn konfliktojn, aparte inter aktivaj esperantistoj kaj vikipediistoj. Mi alvokas repacigon kaj klopodon mildigi la vortajn akuzojn kaj kontraŭstarojn. Forbarado eble utilas kontraŭ fremduloj kiuj volas entrudiĝi en tute nekontrolitan medion, sed por aktiva vikipediisto, tio ne utilus; ĉar post forbaro sufiĉus nur malfermi novan konton (tion faris eĉ konata fuŝulo). Necesos tiam forbari la komputilon, sed oni povas uzi alian komputilon ktp. Plej bone estus repacigi la sintenojn kaj klopodi labori alikampen; mi celas, ke estas tiom da ampleksaj kampoj en Vikipedio, ke se okazas konfliktoj, ĉu pro lingvo ĉu pro enhavo, des pli bone agadi en aliaj kampoj, anstataŭe pri Stalino aŭ Rusio, oni povas iri al filmoj, birdoj, fiŝoj, havendaj artikoloj ktp ktp. Korektoj indas kaj endas, sed se tio rezultos en polemiko, eble indos labori aliel. Tio estas nur tre persona opinio, ĉar por juste agadi oni devus kontroli tre etendigitan kazon, kaj mi preferas pli efike labori produktive. Ekzemple mi apenaŭ eniris en Vikivortaro. Oni ne povas esti ĉie, nur Dio, sed mi dubas prie. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:02, 20 nov. 2024 (UTC) ::Bedaŭrinde tiu ĉi strategio de evitado de la konfliktoj ne efikis. Mi neniam interesiĝis pri la kontribuoj de Taylor 49, kio estis facile ĉar li fakte verkas nenion, nur senhalte modifas kaj forigas la enhavon, kreitan de la aliaj. En Vikivortaro mi nur demandis lin kiucele li vandalis miajn artikolojn kaj petis lin restarigi ilian noramalan staton — la histerian reagon vi mem povas legi laŭ supraj ligiloj. En Vikipedio mi eĉ ne unufoje kontaktis lin, sed li plu min ĉasas venĝante pro tiuj riproĉoj en Vikivortaro kaj senhalte postulante mian maladministrantigon (sukcese), forigon de miaj artikoloj (sukcese) kaj nun mian forbaron (sukcese?). [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 14:23, 20 nov. 2024 (UTC) :::Ĝustas ke ĉe ni estas la [[imperativo|imperativa alvoko]] [[VP:ATAKO|Ne faru personajn atakojn en Vikipedio! Komentu la enhavon, ne la kontribuanton!]] kaj ke "ripetita aŭ granda persona atako povus konduki al [[VP:RF|forbaro]]". Mi konsentas ke la ekzemploj cititaj el vikipedio de Taylor estis personaj atakoj, kaj same konsentas ke se uzanto "nomas alian vikipediiston ''rusaĉo'', diras ke la rusa lingvo devas esti forigita ĉar ĝi estas nur fuŝa versio de la ukraina", tio estus same persona (kaj kolektiva) atako. Laŭ mia scio ni ĉiuj ĉi tie estas plenkreskaj, kaj kompreneble ne estas pravigo de atako se oni argumentus "sed la alia jam kvinfoje atakis". Al la akrigo de la situacio fakte kontribuas vi mem, Stanislavo, ĉar vi ofte perceptas agadon malsame ol estis: maladministrantigis vin ne Taylor, sed plimulto de diversaj uzantoj post pena diskuto, kaj la forigon de la teksto kiun vi nun reenigis sub nomo [[Uzanto:RG72/Cenzuro|"Cenzuro" (!)]] ankaŭ ne plenumis Taylor, kiu nur atentigis pri dubindeco de la teksto, sed ĉefe tri uzantoj devene el ekssovetiaj landoj (el Rusio, Litovio kaj Ĉednestrio, do ekse [[Moldava SSR]]), kiuj ĉiuj tute ne rilatas al Taylor, sed kiuj ĉi tie koncentriĝis "komenti la enhavon, ne la kontribuanton". Tial mi nun nur vidas eblecon lasi la malnovajn ofendojn, sen forbaro, kaj alvokas diskutigi ĉiun eblan novan personan atakon tuj ĉi tie, por ke oni povas tuj reagi. Mi esperas ke ne necesos amplekse ĉi tie diskuti, ĉar mi juĝas tion ĝena malŝparo de vivo-tempo, sed pretas ĉi tie trakti freŝajn atakojn, ankaŭ per simbola forbaro de semajno aŭ monato, post kiam estis unua averto. Kaj mi nun jam vortumas tian unuan averton al vi ambaŭ, Stanislavo kaj Taylor. Krome, mi atentigas ke estis mi kiu fine devis forigi la tekston "Rusoj en Inguŝio", kaj mi kiel administranto sentas min persone atakata de Stanislavo per la demagogia titolo "Cenzuro", laŭ kiu li reenigis la forigitan tekston. Mi persone povas toleri se oni ĉirkaŭvojas forigon de teksto, se oni reenigas ĝin al paĝo "Uzanto:RG72/Rusoj en Inguŝio", sed mi ne toleros la titolon "Cenzuro", kiun mi komprenas rekta persona atako al mi. Fine mi pensas ke estas misuzo de la justulo [[Martin Niemöller]] entiri lin en la retorikon ĉi tie - s-ro Niemöller kontraŭis milionojn da murdoj en fia diktaturo, kaj kompari la atentigon pri [[Vikipedio:Neniu persona atako]] al tio estas, milde dirite, ekstrema troigo. Do, mi nun estas {{kontraŭ|kontraŭ}} forbaro pro la eksaj ofendoj, sed '''alvokas''' ekde nun forte bridi sin por ne pluofendi, alvokas pri ŝovo de la reenigita teksto for de demagogia titolo "Cenzuro" (aliel ankaŭ administranto povas fari tion, sendepende ke la paĝo estas en persona spaco, kaj kompreneble povas esti ke fine la komunumo decidos forigi la paĝon de la persona spaco), kaj '''alvokas''' diskutigi estontajn atakojn rekte ĉi tie, kun ebleco ankaŭ forbari uzanton, prefere dumtempe, simbole, nur en kazo de obstina pluofendado malgraŭ jam dumtempa forbaro ankaŭ definitive. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:57, 20 nov. 2024 (UTC) Kelkaj rimarkoj: # Mi ne ofendis Taylor, ja demando "kial vi vandalas miajn artikolojn?" certe ne estas ofendo, ĉu ne? Kontribuante al Vikipedio 14 jarojn, mi interagis kun centoj da vikipediistoj kaj neniam iu ajn plendis ke mi ofendis lin. Estus strange se mi subite atakus la ulon pri kies ekzisto mi eksciis nur post kiam li vandalis miajn tekstojn. # La ideo ke valideco de opinio dependas de historia geografio estas nova, sed interesa. Do ekde nun mi scios ke mia opinio ekzemple pri Litovio kaj Finnlando estas speciale valora ĉar iam tiuj ĉi teritorioj estis parto de la Rusia imperio. # Ulo, iniciatinda mian maladministrantigon, malkaŝe argumentis ke tio okazu ĉar li konsideras miajn politikajn vidpunktojn malĝustaj. Tio tute evidente estis rompo de la Vikipediaj reguloj kaj ne gravas kiom da voĉoj li venigis por garantii tiun ĉi rompon. Dura lex sed lex. # Forigo de mia artikolo estis same kontraŭregula, ĉar la iniciatinto malsukcesis pruvi siajn argumentojn (malneŭtraleco kaj manko de fontoj), do tio estis evidenta ago de cenzuro. Tamen se tiu ĉi vorto tro ĝenas vin, mi alinomos la paĝon al ''Arĥivo''. Mi ne imagis tioman sentemon de via flanko, ja ni ĉiuj konas vikipediiston, kiu inundis la pritagajn artikolojn per rubaĵaj (mis)informoj kaj regule restarigis ilin post forigo aldonante rimarkon "REAPERIGO DE CENZURITAĴOJ" — kaj vi neniam riproĉis lin pri tio. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 03:53, 21 nov. 2024 (UTC) :{{kontraŭ}} Mi nun kontraŭas al la forbaro. Se la situacio plimalboniĝos, mi donos plian komenton. Ne forgesu [[VP:AMO]].-- [[Uzanto:Salatonbv|Salatonbv]] ([[Uzanto-Diskuto:Salatonbv|diskuto]]) 20:57, 20 nov. 2024 (UTC) :{{kontraŭ}} - Nun kontraŭ. Mi ŝatus, ke la konfliktoj ĉesu. Ni devas spuri specifajn problemajn redaktojn, ne la rilatojn de homoj. --[[Uzanto:LiMr|LiMr]] ([[Uzanto-Diskuto:LiMr|diskuto]]) 16:23, 24 nov. 2024 (UTC) : {{kom}} La respondo de RG72 estas kiel kutime agresema kaj insulta, ekzemple "problemo naskiĝis antaŭ jaroj en la kapo de Taylor 49, tiutempe aktive vandalinta Vikivortaron, el kiu '''li''' sukcesis forpeli" "Taylor 49, kio estis facile ĉar '''li''' fakte verkas nenion". RG72 daŭrigas kun kaj absurdaj falsaj akuzoj (ne estis mi kiu forigis la paĝon [[Rusoj en Inguŝio]], ĉu?), kaj insultoj, kaj misseksigado. Vidu supre, mi ne plu respondos en ĉi tiu diskuto. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:37, 27 nov. 2024 (UTC) :: {{kom}} Nenio nova en la mondo. La suno lumas, la akvo fluas, Taylor 49 [...] plendas [...]. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 10:57, 28 nov. 2024 (UTC) ::: {{kom}} {{re|RG72}} Mi ripete atentigas pri la regulara frazo "Komentu la enhavon, ne la kontribuanton!" Tio ankaŭ rilatas al via provoka komento de hieraŭ, kiun mi en kunteksto juĝas komento de la kontribuanto, ne de la enhavo. Via deeskaliĝo en la konflikto estas nepre bezonata, kaj vi ĉi tie ricevis nur tiom da subteno kontraŭ forbaro, ĉar sendube ĉiuj aktivaj kontribuantoj certas ke vi kapablas redakti sen ofendoj - tamen la kredo ke vi principe kapablas pri tio ne sufiĉas, vi devas ankaŭ apliki redaktan diplomation. Alikaze ni revenos al diskutoj pri via forbaro, kion mi konsiderus ĝenan malŝparon da energio. Kaj mi efektive fortege riproĉas la uzanton kiu inundis la esperantajn pritagajn artikolojn per naciisma propagando kaj regule restarigis ilin post forigo aldonante rimarkon "REAPERIGO DE CENZURITAĴOJ" - eble mi tro malfrue vere koncentriĝis pri la ĝena naciisma redaktado en la principe almenaŭ neŭtrala ĝis sennaciisma esperanta projekto, tro malfrue bremsis la agadon kaj per ĝena malŝparo de multaj laborhoroj komencis forigi la neakcepteblan propagandon, ĉar tiu ne sufiĉe frua kontraŭago signifis ke la forigenda materialo iĝis tre multa. Ĉiukaze la homo almenaŭ per sia konto ekde duonjaro ne plu daŭrigas sian propagandan mision: nun ankoraŭ forbari lin, nur pro pedagogio, ne sencus. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:20, 29 nov. 2024 (UTC) :::: {{kom}} Mi ĝojas ke finfine vi agnoskis ke en Vikipediaj diskutoj oni priparolu nur la agojn, ne la agantojn. Estas strange ke vi ne faris tion kiam la konata al vi ulo lanĉis kampanjon de mia maladministrantigo prezentinte kiel solan argumenton ke li ne ŝatas miajn politikajn vidpunktojn, do li ne ŝatas la personon, ne liajn agojn. Mi ĝojas ke vi finfine haltigis la agadon de alia uzanto, inundinta Vikipedion per nacisma propagando kaj ksenofobiaj fantaziaĵoj (plejparte rusofobiaj, sed foje ankaŭ antisemitismaj). Mi ne postulis lian forbaron, sufiĉas ke lia vandalado ĉesis. Estas strange nur ke vi ignoris kiam la konata al vi fanatika triopo akuzis min pri cenzuro ĝuste pro forsarkado de tiuj ĉi naciismaĵoj kaj ksenofobiaĵoj, kaj tio servis kiel ilia dua argumento por mia maladministrantigo. Se Vikipedio estas bazita sur reguloj, ili la samaj por ĉiuj. :::: Rilate ''Taylor 49'' mi nur ironiis leĝere, ĉar trakti serioze lian obsedon je propra seksa vivo mi ne povas, ja mi estas historiisto, do apartenas al la malĝusta fako. Espereble iam vi ĉesigos ankaŭ tiun ĉi tutevidente kontraŭregulan aktivadon kaj instruos lin ke lia seksa vivo estas lia persona afero kiu interesas neniun ĉi tie kaj ke se li ne ŝatas kiel Esperanto lin nomas, li simple elektu alian lingvon, pli komfortan por li. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 05:45, 30 nov. 2024 (UTC) ::::Mi neniam legis ajnan komenton de Taylor 49 pri sia propra seksa vivo. Kion mi legas, kaj pri tio mi ankaŭ konfliktis kun Taylor, estas ke Taylor ne nur aplikas la ne (jam) esperantan silabon "ri" pri si mem, sed komence aplikis tion al ĉiaj homoj, pri kies seksa identeco ne povas esti dubo: se iu uzanto klare indikis sian sekson en la vikipediaj preferoj, kaj Taylor perfekte sccias kiel malkovri tion, aŭ kiam en vikidatumaro pri iu ajn homo estas indiko ke temas pri viro aŭ virino, tiam sendube aplikendas pronomoj li respektive ŝi. Taylor ne estas la sola vikipediisto, kiu forte pledas pri uzo de alternativa estonta pronomo ri por tiuj homoj kiuj persone insistas ne konsideriĝi viroj kaj ne virinoj. Do temas pri socia konstruaĵo, ĉar en biologio ĉiu homo estas vira (kromosomoj XY) aŭ ina (kromosomoj XX): eĉ tiuj kun deviaj [[Sindromo de Klinefelter|kromosomoj XXY]] laŭ genetiko konsideratas masklaj. Mi povas akcepti pri ĉiu vikipediano, ke tiu ne devas nepre malkaŝi sian biologian sekson aŭ elektitan socian rolon, ĉar oni rajtas esti tute anonima, ne devas malkaŝi sian nomon, sekve pri iuj ensalutintaj uzantoj kaj pri ĉiuj kiuj redaktas plene anonime sub IP-adresoj, mi ne konas la gramatikan sekson. Tio estas anonimeco. Klaras ke pri oficialigo de la silabo "ri" kiel plia e-lingva pronomo ne decidos redaktantoj de iu ajn retejo, ankaŭ ne de vikipedio, kaj same klaras ke Vikipedio ofertas tiun gradon de anonimeco kiun uzanto deziras. Tute klaras krome, ke la temo estas sentoplena por Taylor kaj ankaŭ por iuj aliaj uzantoj: tial neniu uzanto estas devigita uzi la silabon "ri" kvazaŭ pronomo, nek mi nek vi nek iu ajn, sed tamen necesas pie kaj kolegece trakti la temon - tial ĝi ne tre taŭgas por forta ironio. Tio ĝuste estas kio ĝenis min en via hieraŭa noto. Se vi havas ekzemplon, kiam Taylor komentis pri sia seksa vivo, montru ĝin, mi neniam vidis ion tian kaj ne povas imagi ke tia ekzemplo ekzistus. Kaj pri la [[Vikipedio:Administrantoj/forigo de rajtoj/RG72|diskuto pri via administreco]]: vi scias ke mi estis la sola kiu sume voĉis sindetene, ĉar mi estis tiom ambigua vidante same fortajn argumentojn por kiom kontraŭ - tion mi tiam notis. Mi '''ne''' havis la impreson ke viaj agoj kontraŭ la misuzo de la tagaj mondpolitikaj listoj en vikipedio al propagando kaj forta troreprezentiĝo de polaj temoj (kiam unufoje pola skiisto gajnas konkurson, tio estos vaste raportata en mondpolitikaj eventoj, se ĉeĥa aŭ slovaka, slovena aŭ sveda skiisto same gajnas konkurson, tio tute ne interesas) estis argumentoj en la diskuto pri via administreco. Se mi preterlegis ion, vi povas ankaŭ nomi al mi la konkretan lokon. Certe ni ĉiuj sambone konas la [[Vikipedio:Regularo pri forbaro|regulojn pri forbaro]], daŭre ne plenumiĝas la kondiĉoj pri forbaro, sed necesas adapti la redaktojn al ne-ofendaj komentoj. Se tio post ripeta admono ne funkcios, tiam necesos rapide decidi pri forbaro, notinte aktualajn mispaŝojn. Sed tia forbaro, ĉar unua, ankaŭ estus nur simbola, por horoj aŭ tagoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:41, 30 nov. 2024 (UTC) :{{por}} RG72 devas esti fobarita (en du projektoj) pri kontraŭrajta renoviĝo de forigita artikolo en Vikipedio kaj verkado de malneŭtralaj artikoloj en Vikinovaĵoj.--[[Uzanto:Fenikals|Fenikals]] ([[Uzanto-Diskuto:Fenikals|diskuto]]) 10:09, 30 nov. 2024 (UTC) ::Kara Fenikals, vi povas tute libere prezenti vian opinion ĉi tie. Tamen mi koncize volas reagi al via noto: se iu revenigas forigitan artikolon en sia persona uzanta spaco, tiam tio ne estas kontraŭrajta - jes eblas ankoraŭ plibonigi la tekston kiun ĝis la forigo evidente ne eblis plibonigi al stato akceptebla por plimulto de la partoprenintaj uzantoj. Kio nur ne permeseblas, estas laŭta ofendo ke la komunumo fie kaj bandite cenzuris la tekston. Kaj due, povas esti ke en Vikinovaĵoj ne estas sufiĉe evoluintaj iloj por diskuti pri propagandecaj, ĝenerale malneŭtralaj tekstoj. Sed ĉiukaze Vikipedio kaj Vikinovaĵoj estas sendependaj projektoj. Eblas noti ĉi tie personan opinion, ke oni forte malkonsentas pri ago de uzanto en Vikinovaĵoj, Vikivojaĝo, Vikifontaro, Vikivortaro ktp., sed uzi tiun nekontenton cele al puna forbaro de uzanto el Vikipedio laŭ mi ne eblas. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:41, 30 nov. 2024 (UTC) == Propono forbari uzanton "Fenikals" == {{uzanto2|Fenikals}} [[Uzanto:Fenikals|Uzanto:Fenikals]] regule rompas plurajn regulojn de Vikipedio: # Li [[Vikipedio:Administrantoj/forigo de rajtoj/RG72|postulis maladministrantigon]] de alia uzanto, argumentinte per ties malplaĉaj politikaj vidpunktoj, do pro politikaj kaj personaj motivoj. # Li spamis la [[Uzanto:RG72|Uzanton RG72]] per mesaĝoj politikaj kaj personaj, interalie minacante lin per FSB-reprezalioj se li plu partoprenos en la ĵurnalisma projekto [[Tutmondaj Voĉoj]]. # Li regule enigas falsajn informojn laŭajn al liaj politikaj vidpunktoj, ekzemple: ## en [[Sud-Osetio]] li [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Sud-Osetio&diff=next&oldid=8911022 modifis la tekston], aldoninte aserton ke la militon en Sud-Osetio en 2008 komencis Rusio dum esplorado de Eŭropa Unio [http://news.bbc.co.uk/1/shared/bsp/hi/pdfs/30_09_09_iiffmgc_report.pdf klare konkludis] ke la militon komencis Kartvelio. ## En alia artikolo li [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Bombaj_atencoj_kontra%C5%AD_lo%C4%9Dejoj_en_Rusio&diff=prev&oldid=8902785 nomis la ulojn], murdintajn en 2002 kelkdek homoj per eksplodigo de loĝejoj, ne "teroristoj" sed "rezistantoj"; [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Dua_%C4%88e%C4%89enia_milito&diff=prev&oldid=8875116 similaj fuŝoj] # Li regule cenzuras Vikipedion, forigante malplaĉajn informojn, ekzemple: ## el artikolo pri batalo kontraŭ islamistoj li forigis [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Batalo_%C4%89e_Gala%C5%9Dko_(2002)&diff=prev&oldid=8875092 ateston de militkrimoj] faritaj de muĝahidoj; ## el artikolo pri atako de teroristoj li [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Batalo_%C4%89e_Gala%C5%9Dko_(2000)&diff=prev&oldid=8875097 forigis riproĉon] fare altrangulo, multe helpinta al ĉeĉenaj rifuĝintoj kaj ŝokita de tia atako en sia regiono. ## el artikolo pri ukraina prezidanto li [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Volodimir_Zelenskij&diff=prev&oldid=8573844 forigis menciojn] de ties kritiko en eŭropa gazeto ## el alia artikolo [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Invado_de_Rusio_en_Ukrainion_(2022)&diff=prev&oldid=8472015 li forigis] komplete sekcion "Rusofobio", malgraŭ referenco al aŭtoritata fonto, kun klarigo "tiu ne ekzistas" # Li lanĉas redaktomilitojn, ekzemple li [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=25-a_de_februaro&diff=prev&oldid=8827820 nuligis mian redakton] en artikolo, celintan forigi rubajn misinformojn pri kies forigo konsentas ankaŭ almenaŭ unu administranto, ĝis nun plenumanta tian forsarkadon pro antaŭa amasa vandalado fare de naciisma uzanto; # Li trudis al pluraj artikoloj politike malneŭtralajn kaj ofte rekte falsajn informojn. ## Ekzemple li redaktis multajn biografiajn artikolojn, ŝanĝante nacian apartenon de ilia temuloj al "ukraina". Ekzemple li faris tion en [[Igor Sikorski]] kaj poste nuligis alies redaktojn. Rimarkindas ke la sekvinta [[Diskuto:Igor Sikorski]] montris ke li ne konas eĉ bazajn faktojn pri historio de Ukrainio, kio evidente grave faciligas lian redaktadon. ## en artikolo pri buĉado en Montara Karabaĥo [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Masakro_de_Ho%C4%9Dali&diff=prev&oldid=8472696 li aldonis] ke armena flanko "falŝe raportis" (sic!) Havi tian uzanton estas granda malhonoro por iu ajn Vikipedio kaj duobla malhonoro por Vikipedio en Esperanto, konsiderata lingvo de paco kaj amikeco, ne de naciismo kaj agresemo. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 13:45, 30 nov. 2024 (UTC) :Mi nun tiom detale notis la antaŭan diskuton, ke ne sufiĉas mia tempo esplori la akuzojn tie. Tio do venos pli poste. Kompreneble ĉiu ajn povas jam ekhavi opinion - mi nur volas eviti la impreson ke mi fokusigas pri akuzoj kontraŭ unu uzanto kaj plene ignoras akuzojn kontraŭ alia uzanto, kvankam la diskutoj estas tuj najbaraj... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:51, 30 nov. 2024 (UTC) :: {{kontraŭ}} forbaro de uzanto "Fenikals", ĉar la proponinto de forbaro same ofte verkis forte maneŭtralajn artikolojn ([[Rusoj en Inguŝio]] -> [[Uzanto:RG72/Cenzuro]], [[n:eo:KGB kaj FSB kontraŭ spionoj kaj teroristoj en Siberio|terorismo]], [[eo:n:“Ŝajnas_al_mi_ke_mi_sonĝas...”:_patrino_kaj_filo_fuĝis_el_Ĥersona_provinco_al_Tjumeno|rifuĝintoj bonvenataj]]), kaj eĉ pli grave atakadis aliajn vikianojn. Mi esperas ke uzanto "Fenikals" estonte ne plu uzos vikipedion kiel batalkampo. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 00:58, 2 dec. 2024 (UTC) :::{{kom}} La argumento estas absurda laŭ sia logiko ("ni ignoru unu regulrompon ĉar okazis ankaŭ aliaj"), formo (referenco al Vikinovaĵoj en Vikipedio) kaj enhavo (nomi "malneŭtralaj" artikolon pri etna grupo, intervjuon kun historiisto kaj raportaĵon pri ukrainaj rifuĝintoj estas ekster ĉia racia konsiderado). [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 05:41, 2 dec. 2024 (UTC) {{Kom}} Post 4 monatoj bedaŭrinde nenio estis farita, do la koncernulo revenis kaj daŭrigas siajn fanatikajn atakojn. Ĉi-foje li [https://eo.wikinews.org/wiki/Vikinova%C4%B5oj:Diskutejo#Propono_pri_la_fermo atakis Vikinovaĵojn], postulinte likvidi la tutan projekton kaj cenzuri ĝian enhavon (kompreneble pro "porrusia propagando"). Antaŭ jaroj mi iniciatis elkoviĝon de la projekto, alvokinte plurajn vikipediistojn subteni ĝin voĉdone. Dum jaroj mi kaj aliaj esperantitoj kontribuis al ĝi, verkinte pli ol 1000 artikolojn. Nun ĉio ĉi estas endanĝerigita pro la fanatikulo, apenaŭ balbutanta Esperanton kaj eĉ en Vikipedio dum 5 jaroj farinta nurajn mil redaktojn, plejparte neniodirajn kaj politike motivitajn. Estas tute evidente ke temas pri politika cenzuro kaj ĉi-foje ankaŭ pri persona persekutado. Li jam lanĉis [https://eo.wikipedia.org/wiki/Vikipedio:Administrantoj/forigo_de_rajtoj/RG72 kalumnian kampanjon] kontraŭ mi (malkaŝe politike motivitan) kaj nun pretas detrui la tutan projekton nur por kontentigi sian fanatikan cenzuremon kaj personan malamon. Antaŭjare li postulis eĉ [https://commons.wikimedia.org/wiki/Commons:Deletion_requests/File:Vila%C4%9Do_%C5%9Ctormovo.webm forigi unu el miaj videoj] el la Komunejo, argumentinte ke ĝi "estas persona kaj ne havas edukan valoron". Feliĉe oni ĝustatempe klarigis al li, ke ambaŭ argumentoj estas nulaj, sed li provas denove, jam aliloke kaj sendube provos plu, ĉar li simple ne kapablas kunlabori kaj krei — nur ataki kaj detrui. Tiaj uzantoj estas forbarendaj tutvikie kiel agresantoj kaj vandaloj. Kial la enciklopedio de ''Lingvo de Paco kaj Amikeco'' (!) plu toleras la fanatikulojn kaj vandalojn? Ĉu neniu administranto kapablas ĉesigi tion? [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 12:32, 19 mar. 2025 (UTC) : {{kom}} Tipa agresema stilo, absurdaj mencioj de "Paco kaj Amikeco" kaj plejparte falsaj akuzoj (pri lingvokapabloj kaj plu) de [[Vikipedio:Problemaj_uzantoj#Propono_forbari_uzanton_"RG72"|RG72]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 01:30, 27 mar. 2025 (UTC) : {{kom}} Tipa agresema stilo, absurda miskompreno de la interna ideo de Esperanto kaj subteno de la falsaj akuzoj de la alia fanatikulo. Rimarkindas ke Fenikals jam kvarfoje atakis min, malkaŝe dirinte ke li faras tion pro siaj personaj politikaj malŝatoj. Dufoje li sukcesis, lanĉinte [[Vikipedio:Administrantoj/forigo de rajtoj/RG72|kalumnian kampanjon]] por eksigi min kiel administranton kaj [[Vikipedio:Forigendaj_artikoloj/Arkivo/2024/Novembro#Rusoj_en_Inguŝio_11_17|foriginte mian artikolon]] — ambaŭfoje Esperanto-administrantoj timeme cedis al la ksenofobo, krude rompinte la regulojn kiujn ĝuste ili devus defendi. Dufoje li malsukcesis — unue en [[Tutmondaj Voĉoj]] kaj nun en [[Meta-Vikio]] — ambaŭfoje ne-Esperantaj-administrantoj rekte respondis ke mi rompis neniujn regulojn kaj liaj personaj malŝatoj estas lia persona problemo. Post tio nomi Esperanton "Lingvo de Paco kaj Amikeco" estas vere absurde. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 12:01, 30 mar. 2025 (UTC) {{kom}} Mi ĵus nuligis plian cenzuradon fare de Fenikals. Ĉi-foje li modifis artikolon [[Unua Ĉeĉenia milito]], celante ŝajnigi ke la milito okazis ne inter la registaro de Rusio kaj separistoj, sed inter Rusio kaj Ĉeĉenio kiel du sendependaj ŝtatoj. Ĉu sekvan fojon li skribos ke registaroj de Hispanio kaj Britio luktis ne kontraŭ ETA kaj IRA, sed kontraŭ Eŭskio kaj Nord-Irlando? Kiam tiu ĉi vandalo estos haltigita? Ĉu tiu ĉi enciklopedio havas administrantojn aŭ ĝi definitive transformiĝis je ludejo kie ĉiu ajn fanatikulo povas libere vandali la tekstojn? [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 11:59, 15 apr. 2025 (UTC) {{kom}} Kaj denove tiu ĉi delonge forbarenda fanatikulo lanĉis redaktomiliton, nuliginte miajn redaktojn. Kompreneble temas pri artikoloj rilataj al la rusoj/Rusio kaj ukrainoj/Ukrainio, kio estas la kerno de lia fanatika mensa universo. Kompreneble li denove trudis propagandajn stultaĵojn, ĉerpitajn el gazetaro. Kompreneble denove liajn fiagojn ignoris ĉiuj administrantoj. Kio estas kialo de la tioma toleremo? Ĉu la rusofobio kaj ksenofobio ĝenerale jam iĝis oficiala ideologio de la Esperanto-Vikipdeio? Ĉu la (iam) enciklopedia projekto definitive transformiĝis je Esperanto-versio de triarangaj eŭropaj gazetaĉoj? Ĉu iu ankoraŭ memoras por kio Zamenhof kreis tiun ĉi lingvon? Malkaŝaj ksenofoboj ĉiam pli agreseme trudas siajn propagandaĵojn kaj la homoj, kiuj devus forbari ilin en la unua tago — la administrantoj — silente ignoras ĉion. Ĉu vi timas aŭ simple samopinias kun ili? La unua kazo estas hontinda, la dua stultega. Elekti inter la malhonoro kaj stulteco pjam estas hontinde, sed ŝajnas ke la alia elekteblo mankas. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 15:45, 1 jun. 2025 (UTC) {{kom}} Denove tiu ĉi fanatikulo trudas al la '''enciklopedio''' propagandaĵojn kaj lanĉas redaktomilitojn. Kian valoron havas tiu ĉi malklerulo, apenaŭ balbutanta Esperanton, ke lia daŭra vandalado estas tolerata en la internacia (!) '''enciklopedio'''? Li estas obsedita ksenofobo kaj malkaŝa adoranto de teroristoj, speciale de islamistoj, do li simple ne povos halti memstare, nur esti haltigita. Ĉu ekzistas administranto kapabla savi la enciklopedion de vandalado? Ĉu ĉiuj estas tro timemaj? Aŭ eble lia fanatika mondrigardo nun estas konsiderata normo en la socioj, al kiuj apartenas la administrantoj? Plorinda degrado. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 07:29, 2 aŭg. 2025 (UTC) {{kom}} La administrantoj denove timeme lasis la vandalon fuŝi, do li revenis kaj denove trudis al la '''enciklopedio''' siajn fanatikajn fantaziojn — ĉi-foje rakontinte en [[Sovetia-Ukrainia Milito]] pri "genocido de la ukraina nacio, genetika subpremado, socia degrado" kaj kompreneble pri siaj amataj ĉeĉenaj islamistoj. Kaj ĉiujn ĉi teruraĵojn li rakontas pri Ukrainio, kies loĝantaro en la sovetia tempo (do dum la ''genocido kaj subpremado'') duobliĝis — malgraŭ amasa migrado de ukrainoj al la aliaj respublikoj de Sovetunio por ricevi pli bonan edukon kaj laboron. Ĝis kiam daŭros tiu ĉi senpuna vandalado fare de '''patrolanto''', do la ulo respondeca pri kvalito de la '''enciklopedio'''?! [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 05:10, 26 aŭg. 2025 (UTC) {{kom}} La vandalo revenis kaj denove trudas al la enciklopedio siajn fanatikajn propagandaĵojn. Ĉi-foje li denove markis kiel "diktatoroj" plurajn internacie agnoskitajn ŝtatestrojn kies politiko kaj opinioj malkongruis al lia fantazia mondimago. Se post jaroj da vandalado en la esperanta enciklopedio li almenaŭ iom lernus Esperanton, li scius ke "diktatoro" estas [https://vortaro.net/#diktatoro_kdc "Eksterordinara, provizora estro de ŝtato, kun absoluta povo"], kio certe ne aplikeblas al la regantoj kies regado estis bazita sur naciaj leĝoj (sendepende de tio, ĉu ili plaĉas al iu aŭ ne) kaj ne estis provizora, nek eksterordinara. Jam unu jaro pasis ekde kiam mi atentigis pri la persista vandalado fare de tiu ĉi persono, sed neniu reago de la administrantoj sekvis. Ĉu nia enciklopedio estas rubejo, kie iu ajn propagandisto povas publikigi siajn fantaziaĵojn? Kiom longe daŭros tiu ĉi vandalado? [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 16:35, 6 nov. 2025 (UTC) {{kom}} Ĵus mi hazarde trovis kaj nuligis plian vandalaĵon de tiu ĉi unika vandalo: en la artikolo pri la ukraina urbo [[Kostjantinivka]] li forigis informojn ĉerpitajn el [[The New York Times]], ĉar ili malkonvenis al lia fanatika mondobildo. Mi diras ke temas pri la ''unika vandalo'', ĉar ĝis neniu vandalo en tiu ĉi enciklopedio sukcesis esti identigita kiel malkaŝa vandalo kaj propagandisto jam duan jaron sinsekve kaj tamen ne esti forbarita. Evidente la administrantoj interne simpatias al li, same kiel germanaj burĝoj simpatiis al Hitlero, promesinta buĉi nur la judojn, ciganojn kaj subhomojn kiel rusoj, ukrainoj kaj poloj. Poste ili ploris sur ruinoj de siaj urboj kaj plendis ke ili ne estis nazioj, nek subtenis ilin, sed estis nuraj viktimoj de la teruraj cirkonstancoj. Ĉu la historio instruas ion? [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 17:08, 21 dec. 2025 (UTC) {{kom}} [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?diff=8649512&oldid=8538182 La redakto antaŭ 18 monatoj] estas evidente malbona. Oni nepre '''ne agu tiel'''. Kaj kion pensi pri [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Vladimir_Putin&action=history la diktatoroj]? La plejmultaj diktatoroj ja estis kaj estas "agnoskitaj ŝtatestroj". Kaj kiel pensi aŭ agi pri senĉesaj personaj atakoj, trouzo de fortaj vortoj, kaj reventantaj komparoj kun Adolfo Hitlero? [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 01:20, 28 dec. 2025 (UTC) :La vorto ''diktatoro'' havas striktan difinon en PIV, cititan supre. Neniu el la menciitaj personoj laŭis al ĝi. Same neniuj personaj atakoj miaflanke okazis, nek povus okazi ĉar mi tute ne interesiĝas pri tiu ĉi persono. Malsame ol li, kiu spamis min per mia persona konto iel trovita en Telegramo kun enormaj stultaĵoj kaj personaj trudaĵoj ("ĉu vi definitive transloĝiĝis al Kubo?"). La situacio iĝis tro teda kaj artefarite longdaŭra, kaj vere similas al tiu en Germanio en la 1930-aj kiam la same agresemaj kaj persistaj fanatikuloj ne estis haltigitaj de tiamaj germanaj administrantoj, ĉar interne ili simpatiis al ilia ksenofobio kaj esperis ke la solaj viktimoj estos nur judoj, komunistoj, gejoj, slavoj kaj aliaj [[subhomo]]j. La historio ripetiĝas kaj evidente eĉ germanoj ne lernis ĝin. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 07:43, 28 dec. 2025 (UTC) ==Anglalingvaj perfortparoloj== Uzanto aperis nur por fari ekstremismajn alvokojn en la angla lingvo kontraŭ palestinanoj kaj islamanoj. Ĝis nun faris [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=%C5%9Ctato_Palestino&diff=prev&oldid=9039006 unu solan redakton]. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 18:06, 6 mar. 2025 (UTC) : [[:m:Special:CentralAuth/Zwangsumbenennung-2025-03-18]] nenio nova ekde tiam. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 01:32, 27 mar. 2025 (UTC) :: Daŭre nenio nova ekde tiam (kvankam ne, ne plu?, ekzistas ĝenerala konto por "Zwangsumbenennung-2025-03-18"), sed en wiki.eo la konto ankoraŭ estas. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:15, 18 apr. 2025 (UTC) ::: Mi kredas, ke [https://tr.wikipedia.org/wiki/Kullan%C4%B1c%C4%B1:Zwangsumbenennung26-12-2020 ĉi tiu estas la sama nazia fuŝulo: "Zwangsumbenennung26-12-2020" ĉe Turka Vikipedio]. Mi trovis tiun nomon sub mistera parametro "offset" en lia paĝo pri uzantrajtoj. https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Speciala%C4%B5o:Listo_de_uzantoj&username=Zwangsumbenennung-2025-03-18&dir=prev&offset=Zwangsumbenennung26-12-2020&limit=1 Tiu parametro aperis, kiam mi iris du paĝojn antaŭen. [[Uzanto:פֿינצטערניש|פֿינצטערניש (Fincterniŝ), ŝi]] ([[Uzanto-Diskuto:פֿינצטערניש|diskuto]]) 17:03, 30 jun. 2025 (UTC) :::: Kaj kvar antaŭajn uzantnomojn mi trovis sammaniere: 𥐣, 😂, 𝘀𝗼𝗹𝗼 𝗲𝗻 𝗹𝗮 𝘄𝗶𝗸𝗶 kaj 𝕍𝕥𝕝𝕞𝕣𝕕. Ĉu vi kredus, ke li estas forbarita de la germana Vikipedio? [[Uzanto:פֿינצטערניש|פֿינצטערניש (Fincterniŝ), ŝi]] ([[Uzanto-Diskuto:פֿינצטערניש|diskuto]]) 17:24, 30 jun. 2025 (UTC) == Anonimaj redaktoj de [[Pär Sundberg]] == Pluraj anonimaj redaktantoj ade aldonas malplenajn listerojn al [[Pär Sundberg]], kun svedlingvaj datoj en la resumo. Tre mistere, sed klare senutile. Mi proponas forbari tiujn adresojn, kaj protekti la artikolon kontraŭ anonimaj redaktoj. - Sincere, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 04:48, 31 mar. 2025 (UTC) : {{forte por}} protekto kontraŭ anonimaj redaktoj. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 09:28, 31 mar. 2025 (UTC) ::{{farite}} je 2025-03-31 per LiMr. --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] Hodiaŭ finiĝas la protekto de tiu paĝo. Ni atentu ĉu la strangaj redaktoj rekomenciĝos! - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 21:29, 1 jul. 2025 (UTC) == Forbarenda IP-vandalo == [[Specialaĵo:Kontribuoj/49.175.171.71]] sed ne porcxiam, eble 3 monatoj. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 09:29, 4 maj. 2025 (UTC) ==Ne-esperanta enhavo== [[Uzanto:Orthoonto]] aldonis al tri artikoloj tekston en iu skandinava lingvo, kaj al alia senfontan aserton pri la matematikaj kapabloj de novaj AI, kies enciklopedian gravon mi dubas. Ŝajnas al mi tro frue por diri, ĉu la intencoj de la homo estas bonaj, sed mi lasis mesaĝon sur lia/ŝia diskutopaĝo. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 23:34, 11 maj. 2025 (UTC) : Bona atentigo. Dankon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:28, 3 jun. 2025 (UTC) == Grandparte fuŝaj redaktoj aparte pri la Filipinoj inter 2011 kaj 2021 (kaj pli da fuŝoj pri Esperanto en Vikidatumoj) == Komence de januaro 2018 uzanto kun la longa nomo "[[Specialaĵo:Kontribuoj/uzanto:Renamed user ccb4f2cd4446e5770d0821d57e0285fa|Renamed user ccb4f2cd4446e5770d0821d57e0285fa]]" (iam ankaŭe la konto nomiĝis "Pare Mo") movis paĝon Davaa Regiono al [[Dabaa Regiono]] kaj notis "preskaŭ" en Esperanto: "V se pronuncia como B en español". La homo ankaŭ ŝatis renomigi multajn aliajn esperantajn vortojn (nur 36 rekte en la loka projekto, sed pli multajn en vikidatumoj, kie ankoraŭ pli malfacilas rimarki la manipulojn), egale ke la uzanto eĉ ne helpe de aŭtomata tradukilo sukcesis enmeti unusolan frazon en Esperanto. Sed evidente eblas konsideri sin elstara Esperanto-vortaristo ankaŭ sen ajna kono de la lingvo. Tamen estas alarma averto el vikidatumoj kaj de la vikimedia sistemo ĝenerala: '''[[dosiero:OOjs UI icon alert image warning.svg|18ra]] <span style="color:red"> This account is globally locked. - La konto estas globale forbarita'''</span>. Do la homo en multaj vikipediaj projektoj mise agadis, grandkvante vandalis, kaj liaj agoj vere ne konsiderindas "aŭtoritataj kontribuoj". Tial mi konsideras ĝenerale malfari la kapricajn "plibonigojn" de la forbarito. Ĉi tie do la argumento estas ke hispane la v prononciĝas kiel esperanta "b", aŭ en [[Kezonurbo]], dubinde plibonigita al Kesonurbo, "ke z hispane prononciĝas kiel s esperante" - tio eĉ ne veras, norme ĝi sonas kiel θ, nur dialekte foje kiel s aŭ iu sibla sono inter ambaŭ. Tiu argumento nur sufiĉus por aldono de prononcindiko inter rektangulaj krampoj, eventuale por prezento de sia nova propono kun verva esperanta argumentado en VP:AA, sed ne por kaŝa alinomado de paĝoj el aliaj homoj aŭ ŝanĝadoj en Vikidatumoj. En plej multaj eŭropaj lingvoj inkluzive de la cirile skribataj tamen estas "v", kaj ke li mem ĝustigis la lingvonomojn "[[cebua lingvo|cebue]]: ''Rehyon sa Dabaw''; [[tagaloga lingvo|tagale]]: ''Rehyon ng Dabaw''" ankaŭ ne konfirmeblas en la cebua kaj tagaloga vikipedioj (la esperantan adverbon "tagale" por la tagaloga la homo samtempe inventis). Kvin spertaj esperantistoj poste redaktis kaj ne rimarkis la bone kaŝitan vandalecon. Mi ni plendas, ankaŭ mi probable ne rimarkintus. Sed mi alvokas pri pli da atento nun, kiam estas averto pri tiu vandalo kiu fuŝas aliel ol nia konata finna forbarito, kies specifajn redaktojn ĉiu facile rekonas. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:18, 3 jun. 2025 (UTC) :Mi cetere ĵus skanis kaj ekrane pligrandigis la esperantan mapon (#22) pri la Filipinoj el la "Poŝatlaso" de 1971. Bedaŭrinde tie estas malmultaj esperantigoj, plej multaj estas nacilingve, do filipine/tagaloge notitaj. Sed por tiuj urboj, insuloj kaj kaboj, kiuj ricevis esperantan vorton en la "Poŝatlaso" de 1971, estas bone noti la referencon... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:28, 3 jun. 2025 (UTC) == 176.59.164.46 == Ruslingva anonimulo, aldoninta sensencajn frazojn al [[Biblio-Globus]]. Blokenda. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 06:09, 26 jun. 2025 (UTC) ::{{uzanto2|176.59.164.46}} 1 redakto je 22 jun. 2025 == 78.154.163.85 == Anonimulo, ekde majo 2025 inundinta la projekton per fuŝaj maŝintradukaĵoj de la anglalingvaj fontoj, plenaj je konspirteorioj, fantazioj kaj politika propagando. Regula forsarkado de tiuj rubaĵoj estas tre teda kaj temporaba afero. Ni protektu la '''enciklopedion''' kontraŭ fanatikuloj, ksenofoboj kaj vandaloj. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 07:08, 17 jul. 2025 (UTC) ::{{uzanto2|78.154.163.85}} sume 50 redaktoj je 13-14 jul. 2025, '''ekzemple''' ::* paĝo [[historio de Rusio]] [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Historio_de_Rusio&diff=prev&oldid=9145053 vandalita, ŝajne en la baŝkira, ĉiukaze ne universale komprebla lingvo, en fuŝaj referencoj] ::*>> krome je 07:21, 14 jul. 2025 la homo la saman paĝon ampleksigis per amasa esperantlingva akuza listigo de rusaj ŝtataj militkrimoj en Ukrainio inter 2014 kaj 2024, per detalega listigo kiu estis la kvaroblo de la tuta alineo pri la 19-a jarcento. Necesus individue kontroli la asertojn kaj ekipi eventuale pridubeblajn akuzojn per eksteraj referencoj, sed ĉiukaze la eksterproporcia kvanto de teksto montras ke iu ĉi tie misuzis ĝeneralan paĝon por sia demagogio. Por tiu temo la paĝo [[Milito de Rusio kontraŭ Ukrainio ekde 2022]] estus pli taŭga loko, tie praktike estas nur informoj pri mortigoj kaj detruoj de 2022, kvankam la milito en 2023 ĝis 2025 senŝanĝe pluardis. Sed la resuma paĝo [[historio de Rusio]] taŭags nur por ekstreme koncizigita resumo de eble 300 literoj, kaj por aldono de pli detala teksto. Sed tio ankaŭ eksplodigos la paĝon "[[Milito de Rusio kontraŭ Ukrainio ekde 2022]]", oni ankaŭ povas fari novajn paĝojn "Milito de Rusio kontraŭ Ukrainio en 2023" ..."en 2024", ..."en 2025". ::*>>Aliaj novkreoj kiel [[la Donanto (filmo)]] (nun ricevis avertan ŝablonon {{ŝ|polurinda}})kaj [[Verda Elefanto (film)]] estas simple nur bizaraj, strangaj ĝis strangegaj esperantaj tekstoj, pri kiuj ankoraŭ ne klaras ĉu haveblos iu volontulo kiu pretus investi horojn por savi la tekstojn. Sume mi nun supraĵe legis pli-malpli la duan duonon de la kontribuoj, inter tiuj pli-malpli 25 redaktoj estis 1 vandalaĵo kaj 1 kazo de politika propagando metita en maltaŭgan artikolon, kaj la resto estis bizaraj ĝis kompreneblaj esperantlingvaj kontribuoj. Sed ŝajnas ke la redaktado jam finiĝis je la 14-a de julio, kaj ŝajne ĝis nun ne estas alinoma anonima konto kiu daŭrigus la parte tute maltaŭgan parte dubinde utilan kontribuadon. Mi tial proponas "nur" forbaron de unu monato, kiu probable ne ĝenos la homon, ĉar tiu ĉiukaze ŝajne perdis la intereson pri la bizara redaktado, Sed se foje ekestos ankoraŭ redakto sub tiu IP-adreso, tuj eblas vidi ke ĝi jam foje estis forbarita, kaj povas rapide retrovi la malnovan kazon. ĈIUKAZE necesos ankaŭ havi la konton sub observado. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:46, 9 sep. 2025 (UTC) == ~2025-50449-5 == La sola kontribuo ĝis nun estas vandalado de Vikipedio:Artikolo de la Monato per duone kompreneblaj pornaĵoj en la hispana. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 18:24, 2 sep. 2025 (UTC) ::{{uzanto2|~2025-50449-5}} 1 redakto je 2 sep. 2025 :::{{re|Arbarulo|RG72}} Nur nun mi vidis viajn lastajn tri notojn. Ĉiuj scias ke ni por niaj preskaŭ 400 000 artikolaj paĝoj kaj aldonaj multaj diskutpaĝoj havas nur 10 administrantojn, el kiuj neniel ĉiuj konstante aktivas, kaj ankaŭ mi ne sidas antaŭ la komputilo, nur gapante tiun aŭ iun alian teknikan paĝon ĉu tie aperas novaj notoj. Tiel eĉ se mi mem supre aldonas noton mi ne nepre rigardas ankaŭ tute malsupre. Mi petas, aŭ kontrolu tagon post kiam vi metis noton ĉu ĝi jam traktiĝas kaj se ne, rekte alskribu min (aŭ alian tiam aktivan administranton) ke tiu forpurigas la problemon, aŭ se vi eble post tago eble ne havas tempon por vikipedio, atentigi min tuj - en mia persona diskutpaĝo, aŭ pli simple per ŝablono {{ŝ|re}}, kiel mi ĵus atentigas vin du. Superfluaj atendadoj povas havi katastrofajn sekvojn, ĉar ene de semajno vigla vandalo povas fuŝi centojn da paĝoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:35, 9 sep. 2025 (UTC) Mi komprenas ke ĉiuj malmultaj administrantoj estas okupitaj kaj foje ĝojas ke mi ne plu sentas devon ĉiutage kontroli farendaĵojn en Vikipedio kiel administranto. Foje eĉ fanatikuloj kaj iliaj kontraŭregulaj fiagoj tamen faras bonajn aferojn — malbonajn por la enciklopedio, sed bonajn por enciklopedianoj)) Do mi klopodos atentigi vin kiel vi petis. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 04:17, 10 sep. 2025 (UTC) Mi provos memori kaj sekvi tiun konsilon. Mi ne sciis, ĉu vi sentas atentigon kiel ĝenan interrompon de viaj aliaj laboroj. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 17:01, 10 sep. 2025 (UTC) ==~2025-35316-70 == {{re|ThomasPusch}} Anonima uzanto ~2025-35316-70 vandale kreis [[Vikipedio:Eo.wiki]]. La sola teksto estas en misliterumita hispana lingvo, "Tuj fariĝonta surprizo". [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:11, 21 nov. 2025 (UTC) :{{re|Arbarulo}} {{farita}} Dankon pro la atentigo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:12, 21 nov. 2025 (UTC) ==Claudio Pistilli== Mi bedaŭregas konstati problemon pri granda kontribuanto, sed [[Uzanto:Claudio Pistilli]] alŝutis amasegon da bildoj kun falsaj deklaroj pri kopirajto, tre verŝajne ankaŭ enhave misajn bildojn pri kemio. Mi klarigis pli detale ĉe [[Vikipedio:Forigendaj dosieroj]]. Se iu ĉi tie spertas pri kemio, via helpo bezoniĝas por taksi la kemiajn bildojn. Ĝis kiom mi komprenas, la tekstaj kontribuoj de Claudio ŝajnas akceptindaj - nur la redaktoj koncerne bildojn estas problemaj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 18:28, 30 jan. 2026 (UTC) :Mi diris ke la tekstaj kontribuoj de Claudio estas akceptindaj. Ve, tro frue. Li skribas tute senreferencajn artikolojn pri gotaj reĝoj, ankaŭ kun mezgrandaj viki-stilaj problemoj (artikoltemoj en grandigitaj literoj krom la kutima dikigo, nudaj eksteraj ligiloj sen referenca formato). Krome provas deturni kritikojn per troĝentilaj respondoj, sed neniel ŝanĝas sian probleman agadon: [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Uzanto-Diskuto%3AClaudio_Pistilli&diff=9331574&oldid=9330647]. En vikipedio honestaj malsamopiniecoj povas esti utilaj, mensogoj ne povas. ==~2026-15525-24== {{re|ThomasPusch}} Anonimulo {{uzanto2|~2026-15525-24}} vandalis artikolan diskutpaĝon aldonante sensencaĵon. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 03:36, 12 mar. 2026 (UTC) :{{re|Arbarulo}} Dankon pro la rimarko kaj rimarkigo. La homo, kiu redaktis el Usono, "nur" vandalis unu paĝon, [[Diskuto:Helico (apartigilo)]], tial mi ne scias ĉu li aŭ ŝi havas sisteman intencon fuŝigi, sed klare temis pri fuŝo. Sekve mi "nur" forbaris ĝin por daŭro de unu monato. Se li revenos, kaj dua, tria redakto estos same sensencaj kiel la unua, ni povas ankaŭ konsideri pli longan forbaron. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 06:49, 12 mar. 2026 (UTC) ==~2026-16308-13== {{re|ThomasPusch}} Anonimulo {{uzanto2|~2026-16308-13}} vandalis kaj/aŭ fuŝreklamis en [[IOS]], [[IFono]], [[Apple]], [[Apple I]], [[Apple II]]. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 12:48, 15 mar. 2026 (UTC) :Spamo de anonimulo. Eble estus pli efektive enmeti la du Jutubo-kanalojn al [[MediaWiki:Spam-blacklist|tiu paĝo]]. [[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]^{[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]} 13:15, 15 mar. 2026 (UTC) :{{farite}}: forbarite ankaŭ ĉi tie "nur" dum unu monato, ĉar dubindas ĉu la homo estos tiom obstina reveni post pli ol unu monato, kaj se jes ŝi aŭ li povus ankaŭ reveni per alia IP_adreso. Ĉiukaze la dubinda vandala jutub-kanalo estis https://youtube.com/@thaihoangofficial-q1s. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:35, 15 mar. 2026 (UTC) ==[[Gazaa genocido]]== Saluton. Vikipediisto kun nomo en arabaj literoj metis tiun artikolon. Ĝis tiam normale, sed poste startigis redaktobatalon miskomprenante la plibonigajn modifojn kiujn faris aliaj vikipediistoj. Mi blokis ĝin dum tri tagoj, kaj li plendas.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:55, 28 mar. 2026 (UTC) :Post du semajnoj li ne revenis.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 19:07, 13 apr. 2026 (UTC) ::Temis pri la konto {{uzanto2|جودت}} - nur por rekontrolo ke li vere ne revenis... Li en la esperanta branĉo nur umis de la 26-a ĝis 29-a de marto, sed en aliaj branĉoj daŭrigis misfarojn tiel ke en julio la konto estis tutmonde blokita sen tempo de svalidiĝo. Kialo: Misuzo en transvikioj kaj fuŝa uzo de nekontrolita transvikia maŝintradukado (''This user is globally blocked with no expiration time. Reason: Cross-wiki abuse, unsupervised crosswiki machine translation abuse''). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:58, 5 okt. 2026 (UTC) ==Uzanto:Zeaplpm== {{re|ThomasPusch}} Jen nova vandalo metis kontraŭjudajn insultojn ĉe [[Elektroniko]] kaj [[Diskuto:L. L. Zamenhof]]. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 17:40, 19 maj. 2026 (UTC) :{{re|Arbarulo}} Efektive. Bone ke mi ĵus realvenis al la komputilo kaj tuj povis vidi vian noton. La konto jam estas forbarita porĉiame, kaj la ofendojn mi en sekva paŝo ankaŭ malvidigos: Faŝismaj ofendoj entute ne havu scenejon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:57, 19 maj. 2026 (UTC) ==Pli pri Claudio Pistilli== Krome li mensogas pri siaj tradukfontoj: *[[Diskuto:Apolokrato de Sirakuzo]] *[[Diskuto:Mamerko de Katanio]] *[[Diskuto:Sozistrato de Sirakuzo]] Foje ili eĉ estas tradukoj de ''Grokipedia''. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 23:21, 25 maj. 2026 (UTC) :Kaj li [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Histieo_de_Mileto&diff=prev&oldid=9383979 forigas avertoŝablonojn] ne solvinte la problemon. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 01:50, 26 maj. 2026 (UTC) ::Plu pri tiu temo en [[Diskuto:Apolokrato de Sirakuzo]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:20, 5 okt. 2026 (UTC) ==[[Uzanto:Its time to hurt all jews badly|Perfortparola uzanto]]== {{re|ThomasPusch}} Uzantnomo minacas judojn en la angla, redaktoj ofendas aliajn grupojn en la angla (malfaritaj sed ankoraŭ ne kaŝitaj).--[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:20, 11 sep. 2026 (UTC) :Dankon pro la atentigo pri {{uzanto2|Its time to hurt all jews badly}}. Mi okupiĝos. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:03, 12 sep. 2026 (UTC) :Mi fine eĉ malvidigis la forigojn, ĉar en ili ripetiĝis la anglalingva ofendaĉa salutnomo. Nun ĉio estas pura denove. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:42, 12 sep. 2026 (UTC) ==[[Uzanto:Were'spablo?]]== Ŝerce vandalis ĉe [[Elon Musk]]. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 20:24, 8 okt. 2026 (UTC) ke0kkrtnwv836e8ujvcaj3to60ftax0 9494500 9494498 2026-10-16T15:30:31Z ThomasPusch 1869 /* Pluaj forbaroj de la finno ekde somero 2026 */ 9494500 wikitext text/x-wiki {{Mallongigo|VP:PU|VP:PROBLEMAJ}} {{/Enkonduko}} == Jen kelkaj ĝenemaj uzantoj kaj IPuloj == Saluton. Jam ekde sufiĉe da tempo ĝenas nian vikipedion sufiĉe altruda, pli malpli malserioza, supozeble psike malstabila IPulo, kiu verŝajne foje redaktis sub unu el la jenaj "nomoj" aŭ almenaŭ ie alsalutis sub tia nomo * {{uzanto2|Nenoniel}} * {{uzanto2|Uusikonto}} * {{uzanto2|Säännöt on tehty rikottaviksi}} * {{uzanto2|Säännöt on tehty ainoastaan rikottaviksi}} * {{uzanto2|Säännöt on tehty vain rikottaviksi}} Bedaŭrinde temas pri kelkaj IP-blokoj, kiuj komenciĝas jene: "46.132.", "86.114.", "86.115.", "93.106.", "109.240.", "176.72.". Ĉu eble iu havas proponon, kiel ni povus forpeli la ulon? - Antaŭ kelkaj tagoj mi eĉ kreis misuzan filtrilon, kiu eĉ jam malhelpis du redaktojn pri "kalvulo"j. Foje jam estis diversaj diskutoj en [[VP:DA]]. Do, kion fari? - Amike --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 12:02, 8 apr. 2022 (UTC) :La IPulo {{uzanto2|109.240.9.91}} eĉ estis kaptita de la misuza filtrilo 5 kontraŭ "kalvulo", kiu fakte malhelpis al la uzanto aldoni frazon pri kalvulo. --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 15:43, 8 apr. 2022 (UTC) ::Intertempe plia gantopupo {{uzanto2|Liukas piha}} kreis artikolojn, kies forigon mi jam proponis sur [[VP:FA]]. --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 07:48, 9 apr. 2022 (UTC) :::La menciita "novulo" eĉ provis aldoni ion pri "kalvulo", kiel mi ĵus povis vidi en protokolo de la misuza filtrilo 5, kaj tiel pruvis fakte, ke li estas gantopupo. Mi tial proponas forbaron. Ĉu bone? - Amike --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 07:25, 11 apr. 2022 (UTC) ::::La menciita gantopupa uzanto {{uzanto2|Liukas piha}} intertempe eĉ estis forbarita tutvikie. Ĉu mi tuj traktu la iel rilatan [[VP:FA#Markus Rautio, Tommi Kinnunen, Veikko Törmänen, Eeva Joenpelto|proponon je forigo]]? Sed kion ni faru pri la ŝanĝiĝemaj IPuloj, kies skemon mi menciis jam la 8-an de aprilo 2022? - Amike --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 08:46, 13 apr. 2022 (UTC) Jen denove redaktoj de IPuloj el Finnlando, supozeble elsalutinta gantopupo. Temas pri * {{uzanto2|109.240.111.98}} kies redaktoj plejparte estis malfaritaj kaj kreo estis amase forigitaj. Krome mi forbaris lin por tri tagoj. * {{uzanto2| 86.115.75.210}} same. Ĉu iu eble havas proponon kiel ni povus finfine forpeli lin por pli longa tempo? - Amike --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 08:24, 28 apr. 2022 (UTC) Kial malbonigas Vikipedion, ke estas en Vikipedio rakontita pri kalveco? [[Specialaĵo:Kontribuoj/86.114.251.162|86.114.251.162]] 01:38, 10 jun. 2022 (UTC) :Hodiaŭ nova gantopupo aperis, nome {{uzanto2|Wikipedian sääntöjen ainoa tarkoitus on se, että niitä rikotaan}}. Pro la signifo "La sola celo de la reguloj de Vikipedio estas malobservi ilin" mi proponas porĉiaman forbaron inklude de la ceteraj gantopupoj kaj la rilataj IParoj. --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 05:13, 27 jun. 2022 (UTC) ::Ĵus aperis nova gantopupo, nome {{uzanto2|Siistiä on ilkivaltaa tehdä}}. Laŭ la gugla tradukilo la uzantonomo signifas "Estas mojose fari petolojn". Ĉar tio sekvas la kutiman skemon, mi proponas la kutiman traktadon. --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 18:33, 18 aŭg. 2022 (UTC) :::Ŝajnas al mi, ke la ulo emas daŭrigi sian petoladon kreinte la uzanton {{uzanto2|Wikipedian säännöistä piittaamaton vuonna 1989 syntynyt käyttäjä}}. La uzantonomo laŭ la gugla tradukilo signifas "Uzanto naskita en 1989, kiu malatentas la regulojn de Vikipedio". Do, ni devus trakti tion kiel antaŭe menciita. --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 15:20, 20 aŭg. 2022 (UTC) ::::Mi opinias, ke ne valoras ĉi tie demandi, kion fari. Se aperas evidentaj agoj de la forbarito Nenoniel (ĉu pri kalvuloj, ĉu pri alio) vi kiel administranto malfaru la agojn kaj tuj forbaru la uzanton aŭ ties ip-numeron (vastagame) aŭ faru ke neregistritoj aŭ freŝaj novuloj ne povu redakti la koncernan artikolon- La forbaroj validu por longa tempo. Laŭ mi jam sufiĉas iometo da suspekto por fari tion. Tiel oni sukcesis en la Finna Vikipedio iom post iom bridi lin. Kiam ĉi-jare estis vaste blokitaj liaj ip-numeraroj en la Esperanta Vikipedio, li silentis kelkan tempon kaj provis ekaktivi en la Sveda, Germana kaj Angla Vikipedioj (en ĉiu li trafis, sekzemple, ties artikolon pri Juice Leskinen). kiuj sufiĉe severe traktis liajn provojn. Kiel ĉiuj ruzaj vandaloj, li ofte faras sensignifajn aŭ (kvazaŭ)utilajn ŝanĝojn aŭ eĉ kreas ne malbonajn artikol(ĝerm)ojn. [[Uzanto:Surfo|Surfo]] 10:36, 21 aŭg. 2022 (UTC) Mi ĵus forbaris la tri gantopupojn {{uzanto2|Wikipedian sääntöjen ainoa tarkoitus on se, että niitä rikotaan}}, {{uzanto2|Siistiä on ilkivaltaa tehdä}} kaj {{uzanto2|Wikipedian säännöistä piittaamaton vuonna 1989 syntynyt käyttäjä}}. --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 10:44, 21 aŭg. 2022 (UTC) Mi ĵus forbaris gantopupon {{uzanto2|Suomalainen nettihäirikkö}}. --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 16:27, 10 okt. 2022 (UTC) : Ĉiuj estas forbaritaj {{farita}} == Tutvike forbarita uzanto, gantopupo de "Nenoniel" == Saluton. Mi ĵus rimarkis, ke oni eĉ tutvikie forbaris {{uzanto2|Liukas piha}}. Mi proponas, ke ni forigu ĉiujn de li kreitajn artikolojn kaj kategoriojn. Ĉu bone? - Se dum la sekvontaj tagoj neniu kontraŭas mian proponon, mi plenumos ĝin. Amike --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 13:35, 12 apr. 2022 (UTC) :{{farite}} Ĉar neniu ion ajn komentis nek kontraŭis mian proponon, mi ĵus plenumis ĝin, precipe ĉar ja ekzistas propono je forigo en [[VP:FA]]. Sed kiel ni evitu reaperon de la ulo? - Ĉu iu havas ideon? - Amike --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 08:07, 16 apr. 2022 (UTC) Jen nova gantopupo de "Nenoniel", nome {{uzanto2|Jaakkoil}} ĵus kaptita de la misuza filtrilo 5. Do, li denove provis demandi alian uzanton pri kalvulo. Sed bonŝance la filtrilo malhelpis al li konservi la mesaĝon. Do, kion fari? - Amike --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 17:36, 29 maj. 2022 (UTC) :Simple forbari lin estas la solvo. Ke li redaktis la artikolon pri [[Juice Leskinen]] realdonante ties kalvulecon, estas por mi sufiĉa pruvo pri la identeco de Nenoniel kaj Jaakkoil. Nenoniel estis forbarita ĝis la ĉi-jara Oktobro. Same forbarendas [[Uzanto:Wikipedian säännöt_on_tehty_rikottaviksi]] kaj eble aliaj. [[Uzanto:Surfo|Surfo]] 14:07, 2 jun. 2022 (UTC) ::Saluton, {{re|Surfo}}. Nia loka, do [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Speciala%C4%B5o:Protokolo/block&page=Uzanto:Nenoniel ĉivikipedia protokolo] montras nur, ke Neniel estas forbarita ĝis oktobro 2022. Sed mi ĵus vidis iel, ke li estas eĉ tutvikie forbarita. Ĉu mi eble esploru la daŭron de la tutvikia forbaro? - Amike --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 06:20, 10 jun. 2022 (UTC) ::(+) Mi ĵus vidis en la SUL-listo de {{uzanto2|Jaakkoil}}, ke li estas jam forbarita por ĉiam en la finna Vikipedio. Pro la ovumado pri kalvuloj kaj aliaj malseriozaj aferoj mi proponas fari same. Ĉu bone? --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 06:59, 10 jun. 2022 (UTC) :::Mi ĵus forbaris {{uzanto2|Jaakkoil}} por ses monatoj, ĉar li denove provis altrudi sian neenciklopediecan rubon pri kalveco kaj kalvuloj. En kazo de nova gantopupo kaj sama aktiveco mi proponas forbari la uzantojn por ĉiam, kiel jam faris aliaj vikipedioj. --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 05:11, 27 jun. 2022 (UTC) ::::Estas globale forbarita {{farita}} === "LTA pakkoruotsi" + kalvuloj === * {{uzanto2|Surfo on kalju}} loke forbarita * {{uzanto2|Jyväskyläana kalvigxanta esperantisto}} loke forbarita * {{uzanto2|Weirdy89}} loke forbarita * {{uzanto2|Nenoniel}} globale forbarita * {{uzanto2|Liukas piha}} globale forbarita * {{uzanto2|Jaakkolei}} globale forbarita * {{uzanto2|Kummallinen tyyppi}} globale forbarita * {{uzanto2|Uusikonto}} loke forbarita * {{uzanto2|Kalvulo}} loke forbarita * {{uzanto2|J. Leinonen}} loke forbarita * {{uzanto2|Reguloj ekzistas nur por ke oni rompu ilin}} loke forbarita kaj globale forbarita * {{uzanto2|Wikipedian säännöt on tehty rikottaviksi}} loke forbarita kaj globale forbarita * {{uzanto2|Wikipedian säännöistä piittaamaton vuonna 1989 syntynyt käyttäjä}} loke forbarita kaj globale forbarita * {{uzanto2|Wikipedian sääntöjen ainoa tarkoitus on se, että niitä rikotaan}} loke forbarita kaj globale forbarita * {{uzanto2|Säännöt on tehty rikottaviksi}} loke forbarita kaj globale forbarita * {{uzanto2|Säännöt on tehty ainoastaan rikottaviksi}} loke forbarita kaj globale forbarita * {{uzanto2|Säännöt on tehty vain rikottaviksi}} loke forbarita * {{uzanto2|Siistiä on ilkivaltaa tehdä}} loke forbarita * {{uzanto2|Suomalainen nettihäirikkö}} loke forbarita per Tlustulimo en oktobro 2022 por ĉiam, * [[Specialaĵo:Kontribuoj/109.240.103.191]] loke forbarita per Tlustulimo en oktobro 2022 por unu jaro, forbaro en jaulio 2023 plilongigita je 3 jaroj per ThomasPusch, * {{uzanto2|Jaakkoil}} loke forbarita en junio 2022 por duonjaro, en januaro 2023 por ĉiam, nun globale forbarita * {{uzanto2|Outo suomalaisukko}} globale forbarita * {{uzanto2|Neekerin jättikyrpä erektoituu}} loke forbarita kaj globale forbarita (je nekutima maniero) * {{uzanto2|Neekerin jättikyrpä kovettuu}} globale forbarita (je nekutima maniero) * [[Specialaĵo:Kontribuoj/46.132.3.123]] loke forbarita: Misuzo de pluraj salutnomoj: Kaj trudis ĝene almenaŭ en persona diskutpaĝo la 6-an de decembro * ([[Specialaĵo:Kontribuoj/46.132.0.0/16]]) multaj redaktoj ekde 2022-12-24, sed mi nur trovis subjektivajn redaktojn, nenion kio estus vandalaĵo. Restis sub kontrolo kaj forbariĝis bloke la 17-an de julio 2023. ThomasPusch * [[Specialaĵo:Kontribuoj/86.114.199.126]] loke forbarita: Misuzo de pluraj salutnomoj: trudis ĝene en persona diskutpaĝo je 2022-10-29, post pli ol 20 ĝenaj trudoj de sama diskutpaĝo per aliaj vojoj ene de nur 5 tagoj * ([[Specialaĵo:Kontribuoj/86.114.0.0/16]]) 2023-01-14 Moldur forigis la anonimajn redaktojn en [[Svedlingvaj finnlandanoj]], kiujn li juĝas neadekvataj: ip-adreso forbarita je 2023-01-23 * [[Specialaĵo:Kontribuoj/86.114.203.157]] eowikt svwikt. Restis sub kontrolo kaj forbariĝis bloke la 17-an de julio 2023. * [[Specialaĵo:Kontribuoj/86.114.235.148]] loke forbarita (komence de 2023 porĉiam, ekde julio 2023 por por 3 jaroj): Misuzo de pluraj salutnomoj: trudis ĝene en persona diskutpaĝo je 2022-10-29, post pli ol 20 ĝenaj trudoj de sama diskutpaĝo per aliaj vojoj ene de nur 5 tagoj * [[Specialaĵo:Kontribuoj/86.114.243.252]] loke forbarita (komence de 2023 porĉiam, ekde julio 2023 por por 3 jaroj): Misuzo de pluraj salutnomoj: Kaj trudis ĝene almenaŭ en persona diskutpaĝo la 26-an de decembro 2022 * [[Specialaĵo:Kontribuoj/86.114.245.114]] simile... * [[Specialaĵo:Kontribuoj/86.114.247.245]] simile... * [[Specialaĵo:Kontribuoj/86.115.75.182]] loke forbarita (komence de 2023 porĉiam, ekde julio 2023 por por 3 jaroj): Misuzo de pluraj salutnomoj: Kaj trudis ĝene almenaŭ en persona diskutpaĝo la 11-an de januaro 2023 ** ([[Specialaĵo:Kontribuoj/86.115.0.0/16]]) loke forbarita (komence de 2023 porĉiam, ekde julio 2023 por por 3 jaroj): Misuzo de pluraj salutnomoj: Kaj trudis ĝene almenaŭ en persona diskutpaĝo la 13-an de januaro plus restarigo de antaŭe forigita persona paĝo la 14-an de januaro (jam estis forbarita unu monaton en en aprilo-majo 2022) * [[Specialaĵo:Kontribuoj/86.115.107.127]] loke forbarita: Misuzo de pluraj salutnomoj: Kaj trudis ĝene almenaŭ en persona diskutpaĝo la 13-an de januaro * [[Specialaĵo:Kontribuoj/93.106.131.204]] loke forbarita: Misuzo de pluraj salutnomoj: Kaj trudis ĝene almenaŭ en persona diskutpaĝo la 2-an de decembro 2022 * [[Specialaĵo:Kontribuoj/93.106.135.235]] loke forbarita: Misuzo de pluraj salutnomoj: Kaj trudis ĝene almenaŭ en persona diskutpaĝo la 27-an de novembro 2022 * [[Specialaĵo:Kontribuoj/93.106.167.234]] loke forbarita: Misuzo de pluraj salutnomoj: Kaj trudis ĝene almenaŭ en persona diskutpaĝo la 28-an de oktobro 2022 * [[Specialaĵo:Kontribuoj/176.72.19.205]] loke forbarita: Misuzo de pluraj salutnomoj: Kaj trudis ĝene almenaŭ en persona diskutpaĝo la 3-an de decembro * [[Specialaĵo:Kontribuoj/176.72.35.187]] loke forbarita: Misuzo de pluraj salutnomoj: Kaj trudis ĝene almenaŭ en persona diskutpaĝo la 29-an de oktobro * [[Specialaĵo:Kontribuoj/176.72.69.158]] loke forbarita: Misuzo de pluraj salutnomoj: Kaj trudis ĝene almenaŭ en persona diskutpaĝo la 26-an de novembro * [[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.160.244]] loke forbarita: Misuzo de pluraj salutnomoj: Kaj trudis ĝene almenaŭ en persona diskutpaĝo la 27-an de novembro * [[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.162.212]] loke forbarita: Misuzo de pluraj salutnomoj: Kaj trudis ĝene almenaŭ en persona diskutpaĝo la 4-an de decembro * [[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.200.230]] loke forbarita: Misuzo de pluraj salutnomoj: Kaj trudis ĝene almenaŭ en persona diskutpaĝo la 11-an de decembro * [[Specialaĵo:Kontribuoj/195.237.90.72]] loke forbarita: 2023 01 21: Ĉi tie en multaj paĝoj vandalis en 2010, estis unutage forbarita, sed en aliaj anonimaj kontoj plue miskondutis, tial la forbaro estu daŭra. * [[Specialaĵo:Kontribuoj/213.28.224.216]] loke forbarita: Misuzo de pluraj salutnomoj: Kaj trudis ĝene almenaŭ en persona diskutpaĝo la 4-an de novembro 2022 * [[Specialaĵo:Kontribuoj/217.140.204.247]] eowikt * [[Specialaĵo:Kontribuoj/2001:999:404:F5F6:C0C7:D476:3FAC:B76F]] loke forbarita * [[Specialaĵo:Kontribuoj/2001:999:688:AD22:119D:7BBD:A026:838A]] loke forbarita. Estis kelkaj redaktoj, almenaŭ la 2-an de decembro 2022 la anonimulo vandale stultumis en la paĝo [[Risto Ahti]]. Aldone al ĉiuj aliaj mispaŝoj en aliaj kontoj tio sufiĉas por forbaro. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] :: Pruvoj: [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Juice_Leskinen&action=history] [https://sv.wikipedia.org/w/index.php?title=Juice_Leskinen&action=history] [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Uzanto-Diskuto:Taylor_49&action=history] [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Diskuto:Deviga_instruo_de_sveda_lingvo_en_Finnlando&action=history] :: [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 22:47, 3 dec. 2022 (UTC) ::: Ĉasado daŭras ĉe aliaj vikioj [https://eo.wiktionary.org/w/index.php?title=Uzanta_diskuto:Taylor_49&action=history eowikt] kaj [https://sv.wiktionary.org/w/index.php?title=Anv%C3%A4ndardiskussion:Taylor_49&action=history svwikt]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 19:05, 5 jan. 2023 (UTC) * [[Specialaĵo:Kontribuoj/46.132.61.224]] unuafoje je 2023-02-04, kvar aldonoj tiutage malfaritaj, restis sub kontrolo kaj forbariĝis bloke la 17-an de julio 2023.< [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:24, 4 feb. 2023 (UTC) * {{uzanto2|Haistakaa!}} redaktoj lastfoje en 2014, nenio riproĉinda, tamen restis sub kontrolo [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 4 feb. 2023, [[:en:wikt:haistaa|problemhava uzantonomo]], forbarita el du vikioj, forbariĝis bloke la 17-an de julio 2023. ThomasPusch * La sama persono nun revenis kun nova uzantnomo [[Specialaĵo:Kontribuoj/Morsgrisar är vi allihopa]] (linio el sveda infankanto kiu signifas proksimume "ni ĉiuj estas panjoporketoj / dorlotitaj infanoj") kaj provas restarigi forprenitaĵojn. Ankoraŭ nenio evidente kontraŭregula - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] 5 feb. 2023, restis sub kontrolo kaj forbariĝis bloke la 17-an de julio 2023. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] * {{uzanto2|Morsgrisar är vi allihopa}} * {{uzanto2|Jyväskylämies}} globale forbarita + loke forbarita * {{uzanto2|Räven raskar över isen}} 25 redaktoj ĉe vikivortaro, apenaŭ io riproĉinda [https://eo.wiktionary.org/w/index.php?title=pakko&diff=prev&oldid=1170723 pakko] * {{uzanto2|Tuskan parahdus}} preskaŭ 1'000 redaktoj, specialaj vulgaraĵoj, forbarita el finna vikipedio kaj vikivortaro, globale forbarita + loke forbarita ekde la 2-a de majo 2023 * {{uzanto2|Ongelmallinen käyttäjä}} specialaj vulgaraĵoj, globale forbarita + loke forbarita * {{uzanto2|Uimalampi}} globale forbarita * {{uzanto2|Kyrpää äkkiä ja perseeseen}} vulgara uzantonomo, sed ĝis nun nur unu redakto senkulpa, kvankam ne speciale utila, de la 13-a de majo 2023, globale forbarita * {{uzanto2|Jyväskylämies}} globale forbarita + loke forbarita * {{uzanto2|Uusi nimimerkki}} rasismaj vulgaraĵoj + provokaĵoj sur la uzantopaĝo 2023-6-3, forbarita de [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 2023-6-4, nun ankaŭ globale forbarita * {{uzanto2|Taas uusi käyttäjä}} "denove nova uzanto" forbarita loke en la finna 2023-6-6 kaj sveda branĉoj 2023-6-7, globale 2023-6-11 * {{uzanto2|Strangulo89}} kreita 2023-06-25, forbarita el sveda vikipedio kaj sekve globale forbarita 2023-06-26 * {{uzanto2|Jaakko Iisakki Leinonen}} komencis per teksto "[[bazlernejo en Finnlando]]" kaj perdo de Karelio, forbarita en 3 vikioj - kreita je 2023-07-09, en 2023-07-13 aldonis idiotan vulgaran subtitolon ''Neekerin jättikyrpä erektoituu'' (La giganta koko/kaco de la Nigrulo ricevas erektiĝon) al sia prezentopaĝo (poste senspure forigita). Admono ke se la vulgaraĵo ne tuj malaperiĝas, plej laste post 12 horoj sekvos forbaro: malaperigita. Je 2023-07-15 sekvis loka forbaro, formale pro [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Yrj%C3%B6&diff=prev&oldid=8214834 la jena vandalado], sed estas multaj pliaj kazoj troveblaj inter la kontribuoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:23, 15 jul. 2023 (UTC) loke forbarita + globale forbarita * {{uzanto2|Työnnä kulli perseeseen HETI}} vulgara uzantonomo, [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Uzanto:Ty%C3%B6nn%C3%A4_kulli_perseeseen_HETI&oldid=8193441 ligo], loke forbarita + globale forbarita * {{uzanto2|Sekametsänkävijä}} kreita 2023-07-15, unua ago 19:43 h en eo.wiki kaj globale forbarita post malpli ol 24 horoj, je 2023-07-16 14:01 h. * {{uzanto2|93.106.14.86}} aktiva ekde 2023-07-16, nua ago en eo.wiki je 15:44 h. [ [[Specialaĵo:Kontribuoj/93.106.14.0/24|kontribuoj2]] [[Specialaĵo:Kontribuoj/93.106.0.0/16|kontribuoj3]] ] [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Necesejo&diff=prev&oldid=8217406 jen]: 18.57 h Admono al li: enciklopedio ne estas por sengustaj ŝercoj. 01:13 h 2-a admono: Ankaŭ [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Pentti&diff=prev&oldid=8217401 tiu redakto] estis plena sensencaĵo. Duonhoron poste Tria admono: [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Tuomari_Nurmio&diff=prev&oldid=8217373 ripeta aldono de obseda informo "Li estas kalva" al finna maljunulo, kiu tekste montratas kun foto, do ĉiu povas vidi kiel aspektas la nazo, la barbo, la haroj ktp.] La mencio de kalveco, jam multegajn fojojn aldonata, kontraŭ protestoj de aliaj uzantoj, kiuj plene ignoriĝis kaj parte estis la kaŭzo de forbaro de uzantokontoj por ĉiam, jam estis multfoje. Tiom obsede ĉiam reveni al sama infaneca stultumado signas psikan nekapablon kunlabori kun aliaj. Ankoraŭ unu admono kaj li estos barita. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 16 jul. 2023 -- Lasta admono estas, simple hazarde nur nun trovita, sed la sinsekvo de trovoj tute ne rilatas: [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Kimmo_Sasi&diff=prev&oldid=8217370 ankaŭ tie ripeta aldono de obseda informo "Li estas kalva" al alia finna maljunulo] - Ne eblos diri ke li ne sciis pri tio ke ne eblas kaŝ-enigi tian frazon en tekstojn kiu evidente amuzas la kulpulon kaj nervas ĉiujn aliajn uzantojn. Do forbarita. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 07:04, 17 jul. 2023 (UTC) * {{uzanto2|217.140.207.97}} forbarita en oktobro 2022 por daŭro de 1 jaro per Tlustulimu, plilongigita al daŭro de ankoraŭ 3 jaroj, por ke ĉiuj IP-kontoj havu saman forbarodaŭron, je 17 jul. 2023 per ThomasPusch ==== <font color=green>Restis sub kontrolo kaj forbariĝis bloke la 17-an de julio 2023, en bloko por tri jaroj:</font> ==== * [[Specialaĵo:Kontribuoj/176.72.13.133]], 6 maj. 2023 * [[Specialaĵo:Kontribuoj/176.72.21.225]], 13 maj. 2023 * [[Specialaĵo:Kontribuoj/176.72.33.61]], 2 jun. 2023 * [[Specialaĵo:Kontribuoj/176.72.34.83]], 23 maj. 2023 * [[Specialaĵo:Kontribuoj/176.72.36.127]], 2 jun 2023 * [[Specialaĵo:Kontribuoj/176.72.65.82]], 19 nov. 2021 * [[Specialaĵo:Kontribuoj/176.72.65.94]], 18 maj. 2023 * [[Specialaĵo:Kontribuoj/176.72.97.71]], 25 maj. 2023 * [[Specialaĵo:Kontribuoj/176.72.97.96]], 25 maj. 2023 * [[Specialaĵo:Kontribuoj/176.72.100.79]], 24 maj. 2023 * [[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.201.94]], 8 maj. 2023 * [[Specialaĵo:Kontribuoj/213.28.229.250]], 2 jun 2023 * [[Specialaĵo:Kontribuoj/213.28.230.234]], 12 maj. 2023 ==== Restis sub kontrolo same kaj forbariĝis bloke la 17-an de julio 2023, kontrolite neniu malbonaĵo tie, sed sendube sama gantopupo ==== * [[Specialaĵo:Kontribuoj/46.132.51.157]], 4 maj. 2022 * [[Specialaĵo:Kontribuoj/93.106.6.80]], 30 maj. 2023 * [[Specialaĵo:Kontribuoj/93.106.145.68]], 26 nov. 2021 :: {{farite}} ĉiuj forbaritaj loke, multaj ankaŭ globale 2023-07-17 * {{uzanto2|176.72.33.32}} 2023-07-18 -- 5 redaktoj, malfarataj pro redaktaj konsideroj, nenio malbona, sendube sama gantopupo: trijara forbaro * {{uzanto2|176.72.32.65}} 2023-07-18 angla vikipedio -- ĝis nun NUL redaktoj ĉi tie, sed sendube sama gantopupo: trijara forbaro * {{uzanto2|217.140.207.97}} 2023-07-18 angla vikipedio -- 3-jara adresara forbaro ĉi tie, sed sendube sama gantopupo: trijara forbaro * {{uzanto2|93.106.5.93}} 2023-07-19 angla vikipedio -- 1-jara adresara forbaro ĉi tie, sed sendube sama gantopupo: trijara forbaro * {{uzanto2|193.210.167.106}} 2023-07-19 sveda vikipedio -- ĝis nun NUL redaktoj ĉi tie, sed sendube sama gantopupo: trijara forbaro * {{uzanto2|176.72.36.56}} 2023-07-19 esperanta vikivortaro -- ĝis nun NUL redaktoj ĉi tie, sed sendube sama gantopupo: trijara forbaro * {{uzanto2|193.210.167.106}} 2023-07-19 esperanta vikivortaro -- ĝis nun NUL redaktoj ĉi tie, sed sendube sama gantopupo: trijara forbaro * {{uzanto2|213.28.229.106}} 2023-07-19 esperanta vikipedio - tiutage ŝajne nur pozitivaj redaktoj, poste nenio, sed sendube sama gantopupo: trijara forbaro * {{uzanto2|213.28.231.103}} [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Pentti&diff=prev&oldid=8235795 vulgaraĵo] 2023-07-30 unua kaj lasta admono - samtage provita ankaŭ de alia anonima konto] tial trijara forbaro pro ade ripetaj vulgaraĵoj 2023-07-31 [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:45, 31 jul. 2023 (UTC) * {{uzanto2|213.28.231.94}} [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Gubben_Noak&diff=prev&oldid=8235714 vulgaraĵo pylly = pugo] 2023-07-27, malfarita samtage -- [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Uzanto-Diskuto%3AThomasPusch&diff=8235507&oldid=8232068 vulgaraĵo] 2023-07-26, malfarita samtage 2023-07-30 unua kaj lasta admono, kunblokita en 07-31 pro la evidente de sama homo faritaj misredaktoj de 213.28.231.103 kaj 176.72.32.76 [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:45, 31 jul. 2023 (UTC) * {{uzanto2|176.72.32.76}} ankaŭ tie vulgaraĵo pri la drinkkanto [[Gubben Noak]], mem malfarita post minuto je 2023 07 30, sed tamen, kaj tuj dua [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Pentti&diff=prev&oldid=8243056 vulgaraĵo pri apartigilo de la persona nomo "Pentti"], ĵus provita ankaŭ de alia anonima konto, tial admono pri la unua miso ne ĝustatempis: blokita trijara forbaro pro ade ripetaj vulgaraĵoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:45, 31 jul. 2023 (UTC) * {{uzanto2|Jyväskylän mies}} kreita komence de 1 aŭg. 2023‎ (UTC) :Necesis tuj aldoni pri unu de plej unuaj redaktoj, en [[Laukaa]]: Estas iom infanece ĉe iu homo kiu ne estas gejo aparte aldoni inter krampoj "(ne gejo)". Se oni farus tion ĉe ĉiuj menciitaj homoj, kaj ĉe ĉiuj mencius ĉion kio ili '''ne''' estas, la enciklopedio tute rubiĝus, kaj ankaŭ la unufoja aldono sensenca jam estas malgranda rubo. Mi tial tuj devas admoni vin neniam fari ion tian sensencaĵon kiu kompreneble forturnas la atenton de homo kaj libro pri lagoj al la temo pri "gejeco", ĉar ankaŭ legante "ne gejo" la atenton kaptas la vorto "gejo". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 07:33, 1 aŭg. 2023 (UTC), per voĉdono: sendube sama gantopupo, ĉiama forbaro :: La ulo obsedas pri interalie [[d:Q5477226|Pentti Hirvonen]] kiel evidentiĝas el multaj vulgaraj kaj insultaj redaktoj [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Pentti&diff=8243056&oldid=8243055 ekzemplo]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:45, 1 aŭg. 2023 (UTC) :::Forbarita porĉiam [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 2 aug. 2023 (UTC) * {{uzanto2|Humoristi89}} e-lingva konto ne registrita, ne eblas vidi kontribuojn aŭ forbari. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:12, 8 sep. 2023 (UTC) * [https://sv.wikipedia.org/w/index.php?title=Anv%C3%A4ndardiskussion:46.132.19.219&action=history du IP-adresoj samtempe] [https://sv.wikipedia.org/w/index.php?title=Peter_Rumpa&action=history vulgaraĵoj en la sveda vikipedio, pruvo ke Humoristi89 = Nenoniel] *: Temas pri {{uzanto2|46.132.19.219}} kaj {{uzanto2|94.234.35.205}} *:Menciiĝis ankoraŭ tekstoj [[Jakob Stenius senior]] kaj [[Jakob Stenius junior]], forigitaj de kani, ambaŭ de 46.132.19.219 kaj enhave konfuzaj. {{uzanto2|46.132.19.219}} laŭ mi estas Nenoniel, forbarita por jaro, kaj {{uzanto2|94.234.35.205}} esperantlingve ĝis nun tute nenion faris, tio ne sufiĉus por forbaro. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:12, 8 sep. 2023 (UTC) ==== Post decido bloke tuj forigi ĉiujn novajn kontojn kaj IP-adresojn (vidu sube la ĉapitron "Forbaroj pro suspektoj...") ==== * {{uzanto2|176.72.32.58}} kreita je 2023-03-23, 12:30 UTC, forigita 13:50 UTC:trijara forbaro --TP * {{uzanto2|176.72.73.26}} kreita je 2023-08-05 16:09, trovita de mi kaj tuj forigita nur la 2023-08-06 16:54, post pli ol 24 horoj, ĉar principe mi jam estas en vikipaŭzo de somera ferio kaj nur hazarde sukcesis ankoraŭfoje ensaluti. Dum tiu tago la konata kolego jam sukcesis [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Fritz_Haber&diff=prev&oldid=8254621 vandali]. Do forbarita, ĉar temas pri anonima IP-adreso, kiu teorie iam estonte ankaŭ uzeblos de alia uzanto, nur dum tri jaroj. Multajn ekverkaĵojn mi komplete forigis, ili listiĝas nur en la protokolo de forigitaj tekstoj. {{re|LiMr|Tlustulimu|RG72|Kani|Moldur}} Dum mi estas for, mi petas vin aparte atente sekvi la dedukton de eblaj problemaj uzantoj - ĉar, ju pli rapide oni trovas ilin, des malpli da rubo estas por forigi poste. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:05, 6 aŭg. 2023 (UTC) * {{uzanto2|Työnnä jorma perseeseen HETI}} kreita je 2023-08-06, faris nur unu redakteton, 10 minutojn post kiam la ĵus forbarita anonimulo 176.72.73.26 kreis ĝin, sed la finnlingva uzantonomo mem ("Ŝovu Jormon en la pugon TUJ") estas vulgara kaj sensence provoka. Tiuj du observoj sufiĉas al mi havi sufiĉan suspekton ke temas pri la sama finna provokanto kiu ankaŭ kreis la anoniman konton 176.72.73.26. Do forbarita, kaj ĉar kun salutonomo, por ĉiam. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:21, 6 aŭg. 2023 (UTC) globale forbarita * {{uzanto2|176.72.32.111}} [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Osmo&diff=8258030&oldid=6481603 pruvo per kalvuloj] *: Mi klopodos, kara, sed mi mem estas superŝarĝita nun je diversaj taskoj laboraj kaj familiaj. Sed mi klopodos. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 16:42, 7 aŭg. 2023 (UTC) *::forbarita por jaro en septembro 2023 [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:21, 8 sep. 2023 (UTC) * {{uzanto2|176.72.69.176}} [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Kimmo_Sasi&diff=prev&oldid=8258353 pruvo per kalvuloj] *:forbarita por jaro en septembro 2023 [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:21, 8 sep. 2023 (UTC) * {{uzanto2|176.72.80.94}} [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Osmo&diff=8260266&oldid=8258042 pruvo per kalvuloj] *:forbarita por 3 jaroj en aŭgusto 2023 [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:21, 8 sep. 2023 (UTC) * {{uzanto2|176.72.89.97}} *: Forta suspekto ke estas la forbarito, kaj idiotaĵoj kiel aldono de [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=SF&diff=prev&oldid=8261184 finn/svedlingvaĵo sepalus falskaa] al paĝo [[SF]] - la nacilingvaĵo "sepalus" havas la signifon pantalona malfermilo (Q494640) kaj aldoni finn/svedlingvan vorton "falsa pantalona malfermilo" absolute nenion aldonas al esperanta listo pri [[SF]]: forbarita por jaro en septembro 2023 [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:21, 8 sep. 2023 (UTC) * {{uzanto2|176.72.96.1}} *: Iuj sencaj aldonoj, kaj idiota stultumado pri la temo "necesejo". Forta suspekto ke estas la forbarito: forbarita por jaro en septembro 2023 [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:21, 8 sep. 2023 (UTC) * {{uzanto2|176.72.0.0/16}} forbarita por jaro en septembro 2023 (jam en forbaro de aprilo 2022 klaris ke la konto apartenis al "la problema Nenoniel") [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:21, 8 sep. 2023 (UTC) * Atentu, jen nova gantopupo: {{uzanto2|213.28.230.122}} - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 10:06, 11 aŭg. 2023 (UTC) *: Eble jes. Mi proponas atendi kun forbaro ĝis la fakto estos pruvita. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:21, 7 sep. 2023 (UTC) *::Mi havas fortan suspekton ke temas pri la forbarito. Plej eta aldona suspekto sufiĉu por forbaro de jaro. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:21, 8 sep. 2023 (UTC) * {{uzanto2|193.210.165.206}} *:Eble jen nova gantopupo de la sama uzanto? - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 20:30, 7 sep. 2023 (UTC) *:kaj same {{uzanto2|193.210.166.123}} (nur unu redakto en majo 2023) *::Supozeble estas la forbarito, sed kun nur po unu redakto la pruvo ankoraŭ ne 100procentas. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:21, 8 sep. 2023 (UTC) *:::Denove iu anonima uzanto same obsede fasciniĝas pri la temo kalveco samkiel tion faris la malnova uzanto, pro diversaj misfaroj longtempe forbarita el vikipedio, kaj same estu ĉiuj anonimaj kontoj, kiam ili montras fasciniĝon pri la samaj specifaj temoj kiel la forbarito. Tio kaj la aliaj kontribuoj de [[Specialaĵo:Kontribuoj/46.132.65.242|46.132.65.242]] sufiĉas por suspekto ke temas pri la forbarito, kaj la anonima konto do forbariĝos kiel ĉiuj antaŭaj. Bedaŭrinde. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:35, 10 sep. 2023 (UTC) * {{uzanto2|46.132.65.242}} [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Tuomari_Nurmio&diff=prev&oldid=8331201 kalvuloj] trijara forbaro * {{uzanto2|46.132.65.0/24}} forbarita por unu jaro je 2023-09-23 * {{uzanto2|46.132.0.0/16}} forbarita por unu jaro je 2023-09-23 * {{uzanto2|193.210.193.195}} Vulgaraĵoj kaj insultoj [https://eo.wiktionary.org/wiki/Speciala%C4%B5o:Kontribuoj/193.210.193.195 ĉe la vikivortaro] [https://eo.wiktionary.org/wiki/Speciala%C4%B5o:Protokolo?type=&user=&page=Sahtivaari&wpdate=&tagfilter=&subtype=&wpFormIdentifier=logeventslist] forbarita por unu jaro je 2023-09-23 * {{uzanto2|46.132.72.214}} forbarita por unu jaro je 2023-09-23, la IP-homo ankoraŭ en novembro 23 kontaktas min nerekte tra alilingvaj diskutpaĝoj, kie ne estas forbaro. TP * {{uzanto2|176.72.99.74}} forbarita por unu jaro je 2023-09-23 * {{uzanto2|46.132.66.255}} forbarita por unu jaro je 2023-09-23 * {{uzanto2|Fia ulo}} forbarita por tri jaroj je 2023-09-26: ĉiuj tri paĝoj, kiuj sukcesis redaktiĝi en la du horoj ekde kiam oni rimarkis lin, estas kontrolitaj TP (neniu nova redakto riprocxinda, tamen pruvite konata forbarito [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Uzanto-Diskuto%3AThomasPusch&diff=8358602&oldid=8353828] [https://sv.wikipedia.org/w/index.php?title=Juice&diff=prev&oldid=53963601]) * {{uzanto2|193.210.194.104}} forbarita por unu jaro je 2023-10-02 15:40 UTC - la redaktoj faritaj ĝis mi malkovris la novan konton ankoraŭ ne estas kontrolitaj. TP [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Uzanto-Diskuto:ThomasPusch&diff=prev&oldid=8364862 insulta redakto] * {{uzanto2|213.28.228.235}} mem anoncis sin en diskutpaĝo de administranto, je 2023-11-25, jam 22 redaktoj devas esti malfarataj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:37, 25 nov. 2023 (UTC) * {{uzanto2|176.72.76.56}} konto jam uzita en junio 2023, sed iel forgesiĝis forbaro. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:48, 25 nov. 2023 (UTC) * {{uzanto2|193.210.163.111}} Jen plia anonima konto, kiu skribas pri [[Juice Leskinen]] kaj aliaj finnlandaj temoj. [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 2023-12-09 * {{uzanto2|193.210.194.114}} hodiaŭ daŭrigis antaŭajn (mis)agojn. Tio malkovriĝis post 6 horoj, kaj jam kolektiĝis fasko da redaktitaj paĝoj [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:09, 3 apr. 2024 (UTC) * {{uzanto2|193.210.194.120}} kaj {{uzanto2|193.210.204.73}} Jen pliaj anonimaj gantopupoj, kiuj ĵus kreis kelkajn artikolojn, denove rilatantaj al certa nordeŭropa lando. --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 11:28, 17 maj. 2024 (UTC) * {{uzanto2|193.210.202.70}} ŝajnas esti plia gantopupo en la antaŭe menciita IP-aro. --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 20:13, 29 maj. 2024 (UTC) * {{uzanto2|193.210.203.235}}, nur uzita la 21-an de aprilo, estis plia gantopupo en la antaŭe menciita IP-aro, tiam oni ne rimarkis ĝin, sed tamen necesas forbaro. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:40, 29 maj. 2024 (UTC) * {{uzanto2|193.210.202.70}}, uzita dum 14 horoj antaŭ mem-anonco en diskutpaĝo de administranto. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:09, 30 maj. 2024 (UTC) :Kaj kiel ni traktu la redaktojn de la IPuloj? [[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 11:20, 30 maj. 2024 (UTC) ::Mi reviziis ĉiujn paĝojn, kiujn tuŝis la anonimulo de tiu IP-adreso. Ĉio estas en ordo krom laŭ mi foriginda, malkvalita paĝo [[Markku-liitto]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:52, 31 maj. 2024 (UTC) * {{uzanto2|193.210.203.230}}, uzita dum ses horoj la 13-an kaj 14-an de januaro 2024, nur nun malkovrita [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:30, 30 maj. 2024 (UTC) * {{uzanto2|193.210.192.244}}, uzita nur iom pli ol horon, la 1-an de marto 2024, nur nun malkovrita [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:30, 30 maj. 2024 (UTC) :Kaj kiel ni traktu la redaktojn de la IPuloj? [[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 11:20, 30 maj. 2024 (UTC) ::Mi nur nun rimarkis la demandon, sed jam respondis [[#Protekti artikolojn|sube]] al Moldur. Iuj redaktoj estas valoraj, kvankam kontraŭregule faritaj. Laŭ mi damaĝus forĵeti ĉion, pro principo de puno, ĉar tio malriĉigus niajn paĝojn: sed klare ke se ne forĵeti ĉion, necesas rapide administrante kontroli ĉiujn redaktojn, kaj tio kostas tempon. Mi hodiaŭ matene trovis la novajn tekstojn [[Ilmari Soisalon-Soininen|Soisalon]], [[Pekka Simojoki|Simojoki]] kaj [[Risto Kaskilahti|Kaskilahti]], poluris kaj reviziis ilin: ilin forĵeti pro principo estus domaĝe. Kaj ankaŭ estas aliaj senkulpaj aldonaĵoj, kiel "la urbo situas borde de la lago [[lago|lagonomo]]", kiuj sendube ĝustas, kaj forigi ilin pro principo kaj poste realdoni la frazon per senkrima nefinna esperantista administranto estus malŝparo de tempo. ::Sed la paĝon [[Markku-liitto]] mi opinias malkvalita, ĝin mi proponas forigi. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:26, 30 maj. 2024 (UTC) * {{uzanto2|193.210.202.84}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:10, 3 jun. 2024 (UTC) * {{uzanto2|193.210.196.231}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:50, 4 jun. 2024 (UTC) * {{uzanto2|Nuolen klitorista}} jam forbarita en sina hejma finna vikipedio kaj globale forbarita. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 23:41, 10 nov. 2024 (UTC) * {{uzanto2|Flintisgubbe}} jam globale forbarita. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 01:16, 27 mar. 2025 (UTC) * '''!!!''' {{uzanto2|Xyhgf}} Finnlinvga uzanto kun "sensenca" uzantonomo. Tamen mi nuntempe '''malsubtenas''' iun forbaron pro foresto de malbonaj redaktoj, kaj foresto de pruvo ke temus pri "LTA Pakkoruotsi". Vikipedio estas retejo kiun ĉiuj rakjtas redakti, ecx finnlingvuloj. [[:m:Special:CentralAuth/Xyhgf]]. Tamen indus foje rekontroli la aktivecon de ĉi tiu konto. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 01:16, 27 mar. 2025 (UTC) * Tri kontoj: ** {{uzanto2|Urpola}} nova [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Pello&oldid=prev&diff=9244700 pruvo] globale forbarita 2026-03-17 post preskaŭ 1'000 kontribuoj ** {{uzanto2|Urpola22}} malnova, nenie forbarita, eble forgesita pasvorto ** {{uzanto2|Urpolaakso}} malnova, nenie forbarita, eble forgesita pasvorto *: Skemo de redaktado tre forte subtenas eblon ke temas pri "LTA Pakkoruotsi". [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 15:52, 11 dec. 2025 (UTC) * {{uzanto2|~2025-28110-65}} kontribuoj de 15 ĝis 24 okt. 2025, suspekto ke povus temi pri la forbarito, sed ĝis nun ne trovita iu kontraŭregula redakto, kaj ne plu uzita ekde 24 okt. 2025. --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:33, 31 dec. 2025 (UTC) * {{uzanto2|Oksettava örvelö}} sendube sama ulo, vulgara uzantonomo (= "vomiga ulaĉo"), forbarita en du vikioj * {{uzanto2|~2026-20388-18}} sendube sama ulo * {{uzanto2|Penttihirv}} evidente sama ulo, neakceptebla uzantonomo pro [[d:Q5477226|Pentti Hirvonen]] * {{uzanto2|Näin on näreet}} globale forbarita, loke forbarita en totale 4 vikioj, evidente sama ulo ([https://eo.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=9354531 pruvo]), stranga sed akceptebla nomo ({{l-fi|Näin on näreet}} = Jen kiel estas, "nerdoj"/stranguloj/kulo), forbarita cxi tie 2026-08-31 * {{uzanto2|Yrjöpussi}} (="vomsako") globale forbarita, paĝo kaj diskutpaĝo ŝlositaj senfine, por malebligi misuzon aŭ iaman reuziĝon, redaktoj ne estis * {{uzanto2|Yrjöän}} (="mi vomas") globale forbarita, paĝo kaj diskutpaĝo ŝlositaj senfine, por malebligi misuzon aŭ iaman reuziĝon, ĉiuj uzantonomoj en redaktoj kaŝitaj * {{uzanto2|Yrjö yrjöää Pikku-Yrjön ulos}} globale forbarita, forbarita en unu vikio, evidente sama ulo ([https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Vomado&action=history pruvo]) * {{uzanto2|~2026-50835-38}} * {{uzanto2|Yrjö valuu paidalle}} (="Yrjö gutetas sur sian ĉemizon") * {{uzanto2|Metsän polku}} (="arbara vojo") (forbarita en du vikioj, komence aktiva en esperanta vikivortaro) {{u|ThomasPusch}} - Bonvolu '''tuj kaj komplete forbari''' {{u|~2026-50835-38}}, la novan gantopupon de "Nenoniel". Li plene ignoras sian forbaritecon kaj revenas tute senĝene kun nova IP-adreso. En tiu redakto [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Mustardo_de_Turku&diff=prev&oldid=9479280] li eĉ ripetas la ekzakte saman fifaron kiu meritigis al li la ĵusan forbaron: alvokis en la redakto-resumo rekte al [[Uzanto:Taylor 49]] malgraŭ ties eksplicita postulo ne fari tion. Necesas tuj kaj komplete forbari lin, inkluzive '''ĉiujn''' liajn gantopupojn. Memoru ke la forbaro validas por tiu konkreta persono, ne nur por unu specifa konto. '''Ĉiu''' ajn konto de la sama homo estu forbarita, ankaŭ tiaj kontoj ĉe kiuj hazarde ne aperas misfaroj. - Antaŭdankon! Sincere, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 06:59, 31 aŭg. 2026 (UTC) :{{re|Moldur}} Mi nur nun rimarkis, ke la malnova konatulo fakte bombadis mian diskutpaĝon per etaj notoj... Kredu min aŭ ne, sed mi, se mi volas aŭ devas progresi en iu tema redaktado sukcesas plene ignori notojn de finnaj anonimaj kontoj en mia diskutpaĝo. Ĉar alikaze mi venas al la komputilo por ion fari kaj finas la tagon nur okupiĝinte pri finnaj temoj kaj redaktoj kaj fine forbaro. Sed vi pravas, forbari la homon tuj post kiam li volas kapti mian atenton, negrave ke li ne per tiu ĵusa kanalo faris iun mistajpon, iom plirapidigas la procedon. La nuna anonima konto estos tuj forbarita, kaj mi penos tion fari ankaŭ estonte, sed mi ne sukcesos patroli la liston de lastaj redaktoj, aparte en la sekva semajno ne, kiam mi ses tagojn estos sen retkonekto. Do mi, aŭ iu alia de la 10 administrantoj, bezonos atentigon ke io misa redakto aperis, krom ke mi aŭ iu alia admin' hazarde vidis tion mem. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:27, 29 sep. 2026 (UTC) ::Cetere, mi ĵus trovis ankoraŭ tute vandalan misredakton en la paĝo [[Diskuto:Jorma Kinnunen|Jorma Kinnunen]] (je 15:05, 25 jul. 2023). Tiun mi forbalaos. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:39, 29 sep. 2026 (UTC) :::Kaj krom anonimajn kontojn, kies forbarojn eblos sekvi en la protokolo pri forbaroj, mi jen ankoraŭ trovis salutnomon Yrjö valuu paidalle (Yrjö gutetas sur sian ĉemizon), novfarita je 12 aŭg. 2026 kaj ĝis nun nur tiam uzita. Ankaŭ forbarita. Teknike kolegoj argumentas, ke anonimajn kontojn oni nur forbaru por daŭro de jaro, dum salutnomojn oni povas forbari eterne. Kialo estas, ke la forbaro de anonimaj kontoj povus ĝeni tute nerilatajn, senkulpajn anonimulojn. Tamen mi, kiam mi estis tre nervita en somero 2023, forbaris plurajn kanalojn de anonimuloj por daŭro de 3 jaroj... Sed, tiuj tri jaroj pasis en somero 2026. Provizore mi forbaros novajn kanalojn de anonimuloj por daŭro de jaro, sed ni povas pripensi ĉu altigi la forbarojn ree al 3 jaroj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:05, 29 sep. 2026 (UTC) ::::Koran dankon! - Amike, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 15:26, 30 sep. 2026 (UTC) ::::: Portempa konto ĉiam eksvalidiĝas post maksimume tri monatoj. Forbaro de portempa konto por pli ol tri monatoj rekte sensencas. Forbaro de IP-adreso por pli longa tempo daŭre utilas (sed tro longa forbaro trafas senkulpulojn). [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 18:18, 30 sep. 2026 (UTC) :::::: Klare. Ĉi tie laŭ mia impreso ĉiam temis pri forbaroj de IP-adreso, ĉu? Mi tute konscias ke tro longa forbaro teorie povas trafi senkulpulojn (mi ne scias laŭ kiuj kriterioj atribuiĝas IP-adresoj, eble nur temos pri aliaj esperantistoj el urbo Jyvälskylä, aŭ el certa telefonreto de Finnlando), sed ĉiukaze tiuj senkulpuloj ĉiam havas la eblecon ene de malpli ol minuto krei al si salutnomon (ankaŭ se forbaro de IP-adreso nur ekvalidis antaŭ 10 minutoj), kaj se ili redaktas senkulpe, ili neniam ajn havos problemon... Simple necesos observi ĉu la tre multaj el Finnlando en somero 2023 forbaritaj IP-adresoj, kiuj ĉiuj ekde somero 2026 denove uzeblas, en kazo de nunaj forbaroj estos pli multaj ol neniam antaŭe forbaritaj IP-adresoj en kazo de nunaj forbaroj. Se ĉar ĉiukaze nur estas tri eblecoj forbari iun ajn konton de pli ol 6 monatoj - nomo je jaro, 3 jaroj aŭ eterne - mi dirus ke por forbaro de anonimulaj IP-adresoj daŭro de 3 jaroj estos la absoluta plejmulto. Salutnomojn facile eblas forbari eterne. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:29, 5 okt. 2026 (UTC) :Antaŭ tri tagoj nova salutnomo aperis: [[Uzanto:Metsän polku|Metsän polku]]. Mi antaŭhieraŭ ankoraŭ ne rimarkis ĝin, kaj hieraŭ tute ne estis en vikipedio. Hodiaŭ li metis noton al mia diskutpaĝo kaj donis al mi okazon noti al li: ''«Vi daŭre estas forbarita. Estis tempo kiam viaj kontoj estis dumtempe toleritaj kaj ne tuj forbaritaj, nur kiam vi eksplicite malobeis al reguloj, sed ĉar ankoraŭ en septembro 2026 troveblis antaŭaj ofendaĉaj obcenaĵoj de vi, kaj krome en tre multaj salutaj kaj anonimaj kontoj vi post kelkaj tagoj aŭ monatoj misagis, nun finiĝis la tempo de dumtempa tolero. Mi estas premata de aliaj homoj tiel fari, kaj ankaŭ mem konvinkiĝas ke via forbaro ne rajtas frakasi la funkcion de la tuta projekto kaj devas funkcii kun limigita energio. Tial tiu ĉi kaj estontaj salutaj kaj anonimaj kontoj estos forbaritaj sen prokrasto - ankaŭ se vi ne anoncas vin en mia diskutpaĝo, kaj laŭplane ankaŭ se mi foje ferios tri semajnojn, ĉar estas naŭ aliaj administrantoj, kiuj povas same forbari. Mi bedaŭras tiun pliseveriĝon, ĉar dumtempe vi ankaŭ bone kontribuis, sed tiu branĉo de vikipedio sume pli bone funkcias sen vi.»'' [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:46, 5 okt. 2026 (UTC) :: {{re|Kani|Stefangrotz|Taylor 49|Moldur|Arbarulo|Sj1mor}} Mi petas vin atenti kunhelpi pli rapide forigi salutajn kaj anonimajn kontojn de la uzanto, ankaŭ se mi foje ne estas aktiva en Vikipedio (kaj ankaŭ se mi aktivas, mi ne vidas ĉion). La aliaj naŭ administrantoj povas fari forbarojn tuj, sed aliaj povas simple rigardi kiu admibnistranto ĵus aktivas kaj povas atentigi lin per ŝablono {{ŝ|re}} aŭ per rekta noto sur la diskutpaĝo. Ne necesas argumenti, tion mi ĵus supre faris, sed sufiĉas dum la forbaro klaki la kialon "misuzis plurajn salutnomojn" kaj jen ĉio. Mi ekzemple ekde matene de la 6-a ĝis vespero de la 10-a de oktobro estos for sen retkonekto, kaj ankaŭ dum la 11-a de oktobro estos survoje. Do necesas kolektive dividi la observon kaj agadon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:17, 5 okt. 2026 (UTC) == Tre multaj malfaroj == Saluton. Mi ĵus vidis, ke sufiĉe multe da redaktoj de {{uzanto2|Dironto56}} devis esti malfarataj. Supozeble la uzanto havas kelkfoje alian rilaton al nia lingvo ol la ĉitiea majoritato. Ĉu tio estas nur mia impreso? - Amike --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 07:37, 27 apr. 2022 (UTC) :Plejparte neutilaj, kelkfoje eĉ malutilaj. Iomete strange... - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 10:24, 27 apr. 2022 (UTC) ::La lasta redakto estis de decembro 2022. Ŝajne la entuziasmo iom forvelkis... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:28, 3 jun. 2023 (UTC) == Rusa IPulo == Saluton. Mi ĵus malfaris ĉiujn redaktojn de {{uzanto2|178.141.223.78}} parte manke de neŭtraleco parte manke de fontoj resp. referencoj. Kiel ni traktu plu la uzanton? - Amike --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 08:10, 28 apr. 2022 (UTC) :Jam antaŭ kelkaj tagoj simila IPulo {{uzanto2|178.141.20.224}} fuŝis simile kelkajn artikolojn, parte eĉ la samajn kiel hodiaŭ. Do, kion fari? --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 08:34, 28 apr. 2022 (UTC) ::Ili provas atribui militkrimojn al Ukrainio, kaj malatribui ilin al Rusio; ne aldonas fontindikojn, eĉ forigas ilin. Do unuflanke por-rusia propagando, nepre forigenda. - Sincere, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 21:13, 30 apr. 2022 (UTC) :::Jen denove nekonvenaj redaktoj de {{uzanto2|178.141.53.12}}. Do, kion fari? --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 09:20, 30 maj. 2022 (UTC) ::::Jen aĉa kalumnia propagando, kiu senbaze asertas ke ukrainaj regantoj estus "naziaj", kaj aliaj falsaĵoj. Nepre forigenda. - Sincere, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 11:43, 30 maj. 2022 (UTC) :::::Mi ĵus kaŝis la versiojn de la IPuloj en [[Mariupolo]], [[Ukrainio]] kaj [[Donecka baseno]], por malhelpi reaperigon. Ĉu eble plia artikolo enhavas ion tian? --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 11:54, 30 maj. 2022 (UTC) ::::::Vidu redaktojn de la unuaj du supre menciitaj IPuloj. Iuj estas ankoraŭ nekaŝitaj en la artikola historio. - Sincere, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 17:52, 30 maj. 2022 (UTC) Mi forbaris ĉiujn tri adresojn por unu monato pro malneŭtrala vidpunkto kaj neenciklopedia stilo. La enciklopedio ne estas loko por propagando. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 04:32, 31 maj. 2022 (UTC) :Dankon, RG72. Espereble la IPulo ne reaperos por denove fari siajn falsaĵojn. Alikaze ni ja devus forbari tutan IP-blokon. --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 11:24, 31 maj. 2022 (UTC) ::Ne dankinde. Tiukaze mi petos vin fari tion, ĉar blokado de blokoj estas iom tro por mi kiel humanitario. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 11:47, 31 maj. 2022 (UTC) :::La homo ne revenis post la 28-a de aprilo 2022. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:42, 30 jul. 2023 (UTC) == Nordinramzi22 == Saluton. Mi malfaris ŝanĝon de la ĉisekve menciita uzanto, kiu en la norvega Vikipedio eĉ jam estis forbarita. {{problemulo|Nordinramzi22}}. --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 16:38, 29 maj. 2022 (UTC) :La homo ne revenis post la 29-a de majo 2022. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:42, 30 jul. 2023 (UTC) == Sufiĉe ĝena IPulo == Jen denove IPulo {{problemulo| 178.197.204.0}} fivortumis en la diskutopaĝo de alia uzanto. Mi jam kaŝis la fivortan version kaj forbaris la uzanton por unu semajno. Se li revenos poste, ni plilongigu la forbaron. - Amike --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 14:14, 30 maj. 2022 (UTC) :Unu semajno vere mallongas, sed la homo ne revenis post majo 2022. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:42, 30 jul. 2023 (UTC) == Wikipedian säännöt on tehty rikottaviksi == Jen supozeble nova gantopupo de {{uzanto2|Nenoniel}}: {{problemulo|Wikipedian säännöt on tehty rikottaviksi}}, kies uzantonomo laŭ la gugla tradukilo signifas "La reguloj de Vikipedio estas malobservitaj". Do, li nenion lernis el la forbaroj. --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 08:01, 1 jun. 2022 (UTC) :{{farita}} blokita por ĉiam ekde la 10-a de oktobro 2022 per Tlustulimu -- [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] == Uzanto:Regno di Arendelle == Jen pli uzanto, kies redaktoj supozeble ne celas krei enciklopedion. Temas pri {{problemulo|Regno di Arendelle}}, eĉ jam forbarita en unu Vikipedio. --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 16:53, 2 jun. 2022 (UTC) :Neniu redakto ekde oktobro 2022, kaj la lastaj redaktetoj ŝajnis provoj kontribui al enciklopedio, kvankam eble ne tre lertaj. Unu subpaĝo de lia propra prezentopaĝo dubindas kaj plene neenciklopedias. Temas nur pri vira kaj virina nomoj kaj granda koro inter ili. Tio estas nivelo de skribaĵoj sur paperetoj en elementa lernejo. Sed se neniu protestas, la "subpaĝo" tiom malgravas ke eĉ ne valoras la energio forigi ĝin. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:02, 27 jan. 2023 (UTC) == Uzanto:Reguloj ekzistas nur por ke oni rompu ilin == Jen plia sufiĉe superflua gantopupo de jam konata ulo. {{problemulo|Reguloj ekzistas nur por ke oni rompu ilin}} [[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 07:04, 18 jun. 2022 (UTC) :{{farita}} blokita por ĉiam ekde la 10-a de oktobro 2022 per Tlustulimu -- [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] == Nova konto == Bonvolu noti jenan "novan" kontribuanton: https://eo.wikipedia.org/wiki/Speciala%C4%B5o:Kontribuoj/2001:999:404:F5F6:C0C7:D476:3FAC:B76F Klare videble nova konto de malnove konata forbarito. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 12:57, 10 nov. 2022 (UTC) {{farita}} blokita por ĉiam nur ekde la 21-a de januaro 2023 -- [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] == Plia fuŝulo == [https://eo.wikipedia.org/wiki/Speciala%C4%B5o:Kontribuoj/2405:9800:BA00:64A9:D87D:CFDE:53A3:2961 jen]. Indas bloki la ulon. Mi jam malfaris la stultaĵojn. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 10:16, 19 nov. 2022 (UTC) {{farita}} blokita por unu jaro ekde la 23-a de novembro 2022 -- [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] == uzanto:Vagantedaestepe == {{problemulo|Vagantedaestepe}} Anstataŭigis tute malsamajn artikolojn ([[Marseille-Blancarde (stacidomo)]], [[Nederlanda aŭtovojo 4]], [[abia lingvo]], [[-440]] ktp.) per unusola, sen kunteksto sensenca tekstobloko, do fakte vandale detruis la paĝojn, ĝis nun nur la 18-an de julio 2023. Tio konsiderendas agresa ago. Mi blokas lin por daŭro de unu jaro. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 06:52, 28 jul. 2023 (UTC) : Pura vandalkonto. 3 vandalaj agoj ĉe alia vikio. Neniu utila redakto. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 11:25, 29 jul. 2023 (UTC) :: Se io ajn misa aldoniĝos post jaro, mi pretos (kaj subtenos) tiam reage bloki la konton eterne - tion fari post nur unu vandalado, estus nekutime, konsiderante ke la fuŝoj de la 18-a de julio 2023 estis ĉiam sama detruo, simple ripetita en pluraj paĝoj tuj sinsekve, du kalkuleblas unu granda vandalado. Sed se io ajn aldoniĝos post jaro, ne estu hezito bloki la homon por ĉiam. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:37, 30 jul. 2023 (UTC) == Edukkk676 == {{problemulo|Edukkk676}} Enigis lingve fuŝajn teksterojn, precipe pri du televidaj kanaloj de Finnlando, en januaro kaj februaro 2023. ThomasGuibal admonis la homon komence de januaro angle, ne kontribui ĝis kiam la uzanto povus skribi gramatike ĝustajn frazojn, ne proponis tuj forbaron, kaj post februaro ne venis pluaj (fuŝaj) kontribuoj. Tamen la konto, daŭre neforbarita, konsiderendas problema. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 06:17, 2 aŭg. 2023 (UTC) : La konto ne redaktis dum 6 monatoj. Laŭ mi problemo aŭ danĝero forestas, kaj neniu forbaro indas. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:35, 2 aŭg. 2023 (UTC) == Forbaroj pro suspektoj ke iu nova konto estas uzata per malnova forbarito == {{re|Tlustulimu|LiMr|RG72|kani|Taylor 49|Moldur|Sj1mor}} (nur arbitre elektante iujn el la nun aparte aktivaj uzantoj): Mi scias ke eblas sendiskute forbari novan konton se administranto havas plej etan suspekton ke la homo povas esti identa al antaŭa forbarito. Sed mi rimarkas ke mi hezitas fari tion sole, sentante ke tio estas ago iom diktatora. Tial mi preferas havi eblecon kolekti iujn pliajn voĉdonojn antaŭ tia etike problema ago. Mi ĉiam ĝis nun en nova konto admonis homon se io aspektis al mi dubinda, kaj nur post malrespekto de tiu admono je dua paŝo forbaris la konton pro vandalado, kaj ne uzis por forbaro la argumenton "tiu konto prilaboras samajn temojn kiel malnova forbarito, do mi suspektas ke povas esti la sama homo kaj tuj forbaras la konton por ĉiam". Konkrete mi hezitas pri porĉiama forbaro de la konto [[uzanto:Jyväskylän mies]], kiu faris unu stultetan redakton, pri kiu mi nur admonis lin, kaj poste ĝis nun ne plu misagis, sed komparante la temojn kun antaŭaj forbaritoj tamen fortiĝas suspekto ke temas pri malnova forbarito. Taylor 49 pledas pri {{por|tuja porĉiama forbaro}}, ankaŭ se ne konkrete de tiu konto faratos iuj pliaj misoj, kaj mi {{por|pretos}} je tio, se ankoraŭ unu plia uzanto voĉdonos por tio. Se simple iu tria uzanto metas <nowiki>{{por}}</nowiki>-noton, la konto estos forbarita (vidu, se vi volas, noton pri la nova konto pli supre de tiu ĉi paĝo). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 07:01, 2 aŭg. 2023 (UTC) :Komento: Por ke forbaro havu sencon, necesas ke ĝi celu al konkreta persono, ne nur unusola konto. Kiam estas klare ke sama, jam forbarita persono aperas kun nova konto, tiam ne necesas nova diskuto, sed la forbaro konsekvence validu tute same por la persono ankaŭ sub la nova konto. - En tiu ĉi kazo la konata persono eĉ ne provas ŝajnigi esti iu alia - li sub la nova konto eĉ indikis sian retpoŝtan adreson kun la propra nomo. Li daŭrigas, kun ĉiam novaj kontoj, la saman misagadon pri kiu li jam multfoje estis admonita, ekz-e novaj artikoloj sen referencoj, sen vikiigo, sen intervikiaj ligoj, sen kategorioj, kun lingvaj eraroj kaj dubindaj faktoasertoj, malfacile ekzameneblaj. Do, mi voĉdonas klare {{por}} plua forbaro de li ankaŭ sub tiu nova konto, kaj malfaro de ajnaj redaktoj faritaj de li, sub ajna konto aŭ IP-numero. - Dankon por via engaĝiĝo! Sincere, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 15:47, 2 aŭg. 2023 (UTC) ::{{por}} forbaro - vere ne estas decido de solulo. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 16:06, 2 aŭg. 2023 (UTC) :::Estas kvar voĉoj por forbaro de tiu kaj ĉiuj estontaj kontoj, ankaŭ se el tiuj kontoj ne fariĝis io misa, sed se oni kreas 300 kontojn ĉiujare kaj nur el triono el ili semas vulgaraĵojn kaj aliajn provokajn idiotaĵojn, tiam tio estas 100 misaj kontoj tro. Mi vere bedaŭras ke la homo ĉiam re-semas provokojn, ĉar krome li lastatempe ankaŭ faris utilajn kontribuojn - sed ĝustas ke la utilaj kontribuoj ne signifas ke tuj poste li re-provokas. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:16, 2 aŭg. 2023 (UTC) :::: {{kom}} > ke eblas sendiskute forbari novan konton se administranto havas plej etan suspekton ke la homo povas esti identa al antaŭa forbarito :::: Ne faru tion pro "plej eta suspekto", sed nur kiam la fakto estas pruvita. Ĉe "Jyväskylän mies", la obsedo pri [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Laukaa&diff=prev&oldid=8245149 Pentti Hirvonen], apud tuja reveno al via paĝo, plus finna uzantonomo, konstituas sufiĉe duran pruvon ke jes ja estas sama ulo. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:29, 2 aŭg. 2023 (UTC) ::{{por}} forbaro - la aĉulo estas tiom stulta ke tiuj kiuj sekvis sian aĉan itineron facile povas certigi, ke iu ajn lia kontribuo estas vere de la koncernulo. Li neniam klopodos por maski siajn intervenojn. Li misuzas sian verŝajnan mensan misordon kiel ekskuzon por sia misuzo.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 22:15, 2 aŭg. 2023 (UTC) :::Mi pro la multaj forbaroj de iuj finnlingvaj salutonomoj kaj anonimuloj farantaj dubindajn kaj ofte malferme misuzajn komentojn pri finnaj temoj komencas esti skeptika pri ĉiaj finnlingvaj salutonomoj, kaj decidis ankaŭ observi la konton de [[uzanto:Ville Siliämaa]], kvankam tie nur fariĝis 4 redaktoj inter 2011 kaj 2023, unu disputinda, sed ŝajne ne malica, kaj la aliaj tri tute senkulpaj. Sed ĉar la redaktoj parte koncernas samajn paĝojn pri kiuj la verva misfaranto en formo de anonimaj kontoj faranta dubindajn redaktojn aparte interesiĝas, tial pli bonas observi unu troan konton ol maltrafi unu... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:43, 3 apr. 2024 (UTC) ::::Hodiaŭ la forbarito denove redaktis, nun per la anonima adreso [[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.194.114|193.210.194.114]]. Tio malkovriĝis post 6 horoj, kaj jam kolektiĝis fasko da redaktitaj paĝoj. Nun mi forbaris la aniniman konton por daŭro de jaro. Mi pardonpetas, sed laŭ la reguloj de forbariĝo daŭre ne eblas redakti dum daŭro de forbariĝo en vikipedio. Simple la redakta komunumo atendas ke la administrantoj obeu kaj kontrolu la decidon, kaj ankaŭ atendas ke ĉiuj paĝoj redaktitaj estu individue kontrolataj... tio simple estas tro da aldona laboro. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:05, 3 apr. 2024 (UTC) :::::{{uzanto2|213.28.230.213}} de septembro 2023 same. Kaj mi suspektas ke ankaŭ la homo redaktinta per la anonima adreso [[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.192.73|193.210.192.73]] estas la sama forbarito. Tamen de tiu konto ekde la 23-a de januaro ne plu fariĝis iuj redaktoj, tial mi kuraĝas nun ne forbari ĝin postokaze... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:56, 3 apr. 2024 (UTC) ::::::Hey! I write in English because I don't know the language of this wiki. I am an Administrator at the Finnish-language Wikipedia (have been since 2009[https://fi.wikipedia.org/wiki/K%C3%A4ytt%C3%A4j%C3%A4:Ville_Sili%C3%A4maa] [https://fi.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Yll%C3%A4pit%C3%A4j%C3%A4t/Ville_Sili%C3%A4maa]), and I have nothing to do with the actions of the above-mentioned person. The person in question has been disrupting the Finnish Wikipedia for years behind numerous usernames and IP addresses. Several actions have been taken in Finnish Wikipedia over the years. It's a shame that he has continued it here as well. Best regards, [[Uzanto:Ville Siliämaa|Ville Siliämaa]] ([[Uzanto-Diskuto:Ville Siliämaa|diskuto]]) 10:17, 11 apr. 2024 (UTC) :::::::{{re|Ville Siliämaa}} Hej Ville, we do believe that you have nothing in common with any sock puppets of vandals, but I only decided to observe your possible further edits in esperanto, as you edited same pages that were also edited by vandals or a vandal. As I wrote "pli bonas observi unu troan konton ol maltrafi unu - it's better to monitor one account in vain than to miss any". Nothing in person! As anyway every edit of any person is transparent, you can freely take a duolingo course of Esperanto and start more edits here. You're welcome! {{s}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:27, 14 apr. 2024 (UTC) Nur por kontrolo ke la sekvaj IP-numeroj de ankoraŭ forbarita konto ne uziĝas ĉi-tie: :◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/86.114.207.186|86.114.207.186]] :◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/46.132.64.99|46.132.64.99]] :◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/109.240.36.72|109.240.36.72]] :◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/109.240.96.249|109.240.96.249]] :◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/109.240.75.204|109.240.75.204]] {{farite|En ordo}} Ĉiuj kovriĝas per la bloko de 109.240.0.0/16. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:33, 14 apr. 2024 (UTC) :◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.202.223|193.210.202.223]] aktivis la 19-an de aprilo 2024, la 24-an de aprilo forbarita fare de kani. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|d.]]) 16:11, 25 apr. 2024 (UTC) == Pluaj forbaroj de la finno ekde somero 2024 == :◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.193.105|193.210.193.105]] aktivis la 26-an de junio 2024, la 28-an forbarita. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] :◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.194.236|193.210.194.236]] aktivis la 5-an de julio 2024, samtage forbarita. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|d.]]) 16:11, 5 jul. 2024 (UTC) :◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.193.93|193.210.193.93]] aktivis la 16-an de septembro 2024, nur la 27-an de oktobro 2024 rimarkita. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 20:04, 27 okt. 2024 (UTC) :◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/46.132.65.220|46.132.65.220 88]] aktivis la 1-an de oktobro 2024, la 19-an forbarita [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 15:19, 19 okt. 2024 (UTC) :◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.196.221|193.210.196.221]] aktivis la 7-an de oktobro 2024, la 19-an forbarita [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 15:19, 19 okt. 2024 (UTC) :◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/2001:999:500:CEDF:D75E:64DE:EF9E:1650|2001:999:500:CEDF:D75E:64DE:EF9E:1650]] aktivis la 14-an de oktobro 2024, la 19-an forbarita [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 15:19, 19 okt. 2024 (UTC) :◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.166.11|193.210.166.11]] je la 11-a de oktobro 2024, [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 09:11, 13 nov. 2024 (UTC) :◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/213.28.225.208|213.28.225.208}]] je la 11-a de oktobro 2024 [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 09:11, 13 nov. 2024 (UTC) :◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/2001:999:405:2763:ffe2:242b:2ee7:1dc9|2001:999:405:2763:ffe2:242b:2ee7:1dc9]] aktivis la 24-an de oktobro 2024 [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 20:04, 27 okt. 2024 (UTC) :◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/2001:999:609:A61:B860:3087:A682:191A|2001:999:609:A61:B860:3087:A682:191A]] aktivis la 29-an de oktobro 2024, post kvaronhoro anoncis sin kaj tuj estis forbarita. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 12:31, 29 okt. 2024 (UTC) :◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.164.184|193.210.164.184]] tiu IP-kanalo uziĝis jam en sept. 2022, sed tamen ĝi estu forbarita dum nur 3 monatoj, ke poste oni sciu ke jam estis unua forbaro. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 12:41, 29 okt. 2024 (UTC) :◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/2001:999:68D:24D5:3BEF:A82A:5E8D:EFE4|2001:999:68D:24D5:3BEF:A82A:5E8D:EFE4]] de 2024-10-30, nur malkovrita, kontrolita kaj forbarita je 2025-01-10. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:23, 10 jan. 2025 (UTC) :◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/2001:999:60C:8D38:9D26:F802:1D47:F486|2001:999:60C:8D38:9D26:F802:1D47:F486]] de 2024-11-05, nur malkovrita, kontrolita kaj forbarita je 2025-01-10. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:23, 10 jan. 2025 (UTC) :◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/46.132.72.66|46.132.72.66]] je la 9-a de novembro 2024 [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 09:11, 13 nov. 2024 (UTC) :◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.204.249|193.210.204.249]] jam uzita en 2023, sed nur nun rimarkita. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 20:30, 20 nov. 2024 (UTC) :◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/213.28.230.122|213.28.230.122]] [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:30, 20 nov. 2024 (UTC) :◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/46.132.66.217|46.132.66.217]] [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:01, 23 nov. 2024 (UTC) :◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.203.253|193.210.203.253]] [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:29, 29 nov. 2024 (UTC) :◎ Dubinde ĉu ankaŭ la IP-adreso 2001:7E8:C6A3:1901:99A0:7B1D:370F:88EA de junio 2024 estis la koncernulo: post kontrolo de aliaj redaktoj malfortiĝas la suspekto, nur unusola redakto estis el la kutima temaro de la finna kolego :◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/176.72.47.177|176.72.47.177]] simbola forbaro de nur monato, ĉar ni maltrafis tiun redaktadon en 2022, sed ĝi estis de oficiale forbarita uzanto :◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/46.132.68.86|46.132.68.86]] por la tri lastaj linioj [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:13, 30 nov. 2024 (UTC) :◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/46.132.64.112|46.132.64.112]], kontribuoj nur finreviziitaj je 2024-12-19 [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:25, 30 nov. 2024 (UTC) :◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/46.132.76.114|46.132.76.114]] Nur uzita la 28-an de novembro 2024, sed dum 2 semajnoj ne rimarkita [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:03, 10 dec. 2024 (UTC) :◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.203.84|193.210.203.84]] [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:46, 12 dec. 2024 (UTC)[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:03, 10 dec. 2024 (UTC) :◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/2001:999:78C:AEA4:F3BE:55AA:FC6C:BC81|2001:999:78C:AEA4:F3BE:55AA:FC6C:BC81]] nur uzita unufoje je 2024-12-11, en unu paĝo (redakto malfarita, ĉar jam antaŭe la sama redakto ankaŭ estis malfarita kaj estis diskutita). Mi unufoje eksperimentas per ne tuja forigo de la kanalo. Eble ĝi ĉiukaze neniam plu uziĝos. Ni povas observi... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 15:57, 15 dec. 2024 (UTC) :◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/2001:999:78C:38CA:A676:CBD7:8F3A:9FC9|2001:999:78C:38CA:A676:CBD7:8F3A:9FC9]] Ĝis nun nur unu redakto, ke en tiu unu redakteto la homo mem anoncis sin al mi. Ne tuj forbarita, ĉar tion fari nur pro sincera anonciĝo estus misa reago. Tamen la forbariĝo principe ankoraŭ validas, mi nur rezignis nun tuj ekzekuti ĝin. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:17, 16 dec. 2024 (UTC) :◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.201.239|193.210.201.239]] la 17 dec. 2024 frumatene, tutan faskon da redaktoj, je unua vido nenio enhave problema, sed daŭros ĝis kiam ĉiu redakto estos individue reviziita, kaj - la forbaro ankoraŭ validas. Tial forbarita. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 07:48, 17 dec. 2024 (UTC) :◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/46.132.64.82|46.132.64.82]], jam globale forbarita, sed nur por simbolaj 3 tagoj, tio ne sufiĉos. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:58, 1 jan. 2025 (UTC) Ankoraŭ la eblaj misoj ne plene kontrolitaj (!), se se ili estos (kunhelpo bonvenas!), tiam la linioj iros supren al la antaŭa listego: :◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.200.76|193.210.200.76]] je 2025-01-01, [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:46, 1 jan. 2025 (UTC) :◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/46.132.72.213|46.132.72.213]] je 2025-01-04, [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:05, 4 jan. 2025 (UTC) :◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/46.132.76.230|46.132.76.230]] je 2025-01-06, [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:20, 6 jan. 2025 (UTC) :◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.196.213|193.210.196.213]], je 2025-01-10, [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:13, 10 jan. 2025 (UTC) :◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/46.132.0.0/16|46.132.0.0/16]], tuta bloko da IP-adresoj, jam estis forbarita de apr. ĝis majo 2022, 1 monaton, kaj de sep. 2023 ĝis sep. 2024, unu jaron, sed kompreneble ĉiu periodo finiĝas, tial ĝi nun ree estis malferma kaj remisuziĝis. La bokoforbaro i.a. inkluzivas lastatempe misuzitajn IP-kanalojn: ::◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/46.132.92.125|46.132.92.125]], je 2025-01-11, ::◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/46.132.76.230|46.132.76.230]], je 2025-01-06, jam forbarita, vd. supre, ::◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/46.132.72.213|46.132.72.213]], je 2025-01-04, jam forbarita, vd. supre, ::◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/46.132.88.64|46.132.88.64]], je 2025-01-02, ŝajne ankoraŭ ne forbarita, ::◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/46.132.64.82|46.132.64.82]], je 2024-12-31, jam forbarita, vd. supre, ::◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/46.132.68.237|46.132.68.237]], je 2024-12-28, ::◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/46.132.74.90|46.132.74.90]], je 2024-12-24, ::◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/46.132.81.78|46.132.81.78]], je 2024-12-23, ::◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/46.132.65.92|46.132.65.92]], je 2024-12-07, ::◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/46.132.68.69|46.132.68.69]], je 2024-12-06, ::◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/46.132.68.86|46.132.68.86]], je 2024-11-30, ::◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/46.132.76.114|46.132.76.114]], je 2024-11-28, ::◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/46.132.92.70|46.132.92.70]], je 2024-11-28, ::◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/46.132.66.217|46.132.66.217]], je 2024-11-23, ::◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/46.132.64.112|46.132.64.112]], je 2024-11-23, ::◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/46.132.72.220|46.132.72.220]], je 2024-11-12, ::◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/46.132.72.66|46.132.72.66]], je 2024-11-09, kaj pliajn IP-kanalojn antaŭ tiu dato... --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:47, 11 jan. 2025 (UTC) ::◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/2001:999:788:E48C:F282:DBF9:CED:A287 |2001:999:788:E48C:F282:DBF9:CED:A287]] --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:55, 17 jan. 2025 (UTC) ::◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.161.94|193.210.161.94]] redaktis nerimarkite hodiaŭ dum pli-malpli ses horoj, redaktoj ĝis nun '''tute ne revizitaj''', do ne certas ke li entute faris iun ajn malkonstrueman redaktojn hodiaŭ, sed la forbaro jes ankoraŭ validas. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:36, 19 jan. 2025 (UTC) ::◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.192.77|193.210.192.77]] nenio kontrolita, nur forbarita [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:29, 5 feb. 2025 (UTC) ::◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.203.221|193.210.203.221]] nenio kontrolita, nur forbarita [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:05, 16 feb. 2025 (UTC) ::◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.194.221/193.210.194.221]] nenio kontrolita, nur forbarita 22:34, 1 mar. 2025 (UTC) ::◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.201.81|193.210.201.81]] nenio kontrolita, nur forbarita [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:34, 1 mar. 2025 (UTC) ::◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/Kalvkapo|Kalvkapo]] nenio kontrolita, nur forbarita [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:34, 1 mar. 2025 (UTC) ::◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.196.72|193.210.196.72]] nur unu paĝo kontrolita, krome nur forbarita [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:18, 8 mar. 2025 (UTC) ::◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.192.109|193.210.192.109]] nenio kontrolita, nur forbarita je 2025-04-03 [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:58, 8 apr. 2025 (UTC) ::◎[[Specialaĵo:193.210.194.251|193.210.194.251]] jam de decembro 2024, nur nun rimarkita, nur unu paĝo kontrolita [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:58, 8 apr. 2025 (UTC) ::◎[[Specialaĵo:193.210.202.81|193.210.202.81]] escepte fidindaj redaktoj nur la 5-an de aprilo, nur malforta suspekteto ke entute povus temi pri la forbarito, teste ne forbarita --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:09, 18 apr. 2025 (UTC) ::: supozeble ĉi tie mankas iuj forbaroj de majo kaj junio 2025 ... ::◎[[Specialaĵo:193.210.200.227]] la 1-an de julio 2025 [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:21, 10 jul. 2025 (UTC) ::◎[[Specialaĵo:193.210.196.251]] la 1-an de julio 2025 [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:21, 10 jul. 2025 (UTC) ::◎[[Specialaĵo:2001:999:510:a618:1ec8:5139:39d7:1e01]] la 1-an de julio 2025 per Kani [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:21, 10 jul. 2025 (UTC) ... de komence de julio ĝis fine de aŭgusto la pluaj forbariĝoj ne detale dokumentiĝis xi tie, sed ili estas dokumentitaj en la protokolo pri forbariĝoj. TP ... ::◎[[Specialaĵo:193.210.200.95]] nun. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:50, 26 aŭg. 2025 (UTC) ::◎[[Specialaĵo:~2025-54660-9]] nun. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:24, 9 sep. 2025 (UTC) ::◎[[Specialaĵo:~2025-32753-24]] nun. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 06:33, 1 dec. 2025 (UTC) == Pluaj forbaroj de la finno ekde somero 2026 == :::Inter decembro 2025 kaj oktobro 2026 eĉ ne ĉiuj forbaroj listiĝis ĉi tie, sed ili tamen videblas en la [[Specialaĵo:Protokolo/block|protokolo de forbaroj]]. Jen la plej lastaj forbaroj: :::* [[Specialaĵo:Kontribuoj/~2025-32753-24|~2025-32753-24]] forbaro 21:08, 29 sep. 2026 :::* [[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.201.239|193.210.201.239]] forbaro 21:08, 29 sep. 2026 :::* [[Specialaĵo:Kontribuoj/Metsän polku|Metsän polku]] forbaro 11:48, 5 okt. 2026 :::* [[Specialaĵo:Kontribuoj/~2026-54953-95|~2026-54953-95]] forbaro 11:19, 12 okt. 2026 :::-- [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:32, 12 okt. 2026 (UTC) :::* [[Specialaĵo:Kontribuoj/213.28.230.122|213.28.230.122]] forbaro 15:20, 16 okt. 2026 :::* [[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.204.249|193.210.204.249]] forbaro 15:20, 16 okt. 2026 :::* [[Specialaĵo:Kontribuoj/~2026-55129-73|~2026-55129-73]] forbaro 15:20, 16 okt. 2026 :::* [[Specialaĵo:Kontribuoj/~2025-30210-40|~2025-30210-40]] forbaro 15:20, 16 okt. 2026 :::* [[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.196.213|193.210.196.213]] forbaro 15:20, 16 okt. 2026 :::[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:26, 16 okt. 2026 (UTC) :::: + [[Specialaĵo:Kontribuoj/~2026-44457-69|~2026-44457-69]] forbaro 15:28, 16 okt. 2026 TP Krome en aliaj lingvobranĉoj la koncernulo jam uzis i.a. tiujn IP-kontojn: :◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/46.132.65.92|46.132.65.92]] je 2024-12-06, ankaŭ ĉe la sekvan tagon, ĝis nun ne rimarkita, nun forbarita. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:50, 12 dec. 2024 (UTC) :◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/46.132.88.103|46.132.88.103]] je 2024-12-11, ĉe ni ankoraŭ nenio. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 16:50, 12 dec. 2024 (UTC) :◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/195.237.90.72|195.237.90.72]] je 2024-12-12, ĉe ni jam forbarita en 2023. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 16:50, 12 dec. 2024 (UTC) == Nova registrita konto "kun parte finnaj temoj" == {{re|Tlustulimu|Kani|LiMr|Narvalo|Yekrats}} {{re|Blahma|Gamliel Fishkin|KuboF Hromoslav|Salatonbv|Moldur}} {{re|Arbarulo|Taylor 49|Aidas|RG72}} Mi ĵus konsciiĝis pri nova registrita konto [[:uzanto:Urpola|Urpola]], kiu laŭ mia ĝisnuna rigardo (ankoraŭ) ne faris ion malbonan, sed kiu parte interesiĝas pri la samaj temoj kiel nia konata finna uzanto, de kiu ekde 2021 forbariĝis multaj kaj ekde 2023 reflekse ĉiuj kontoj kaj anonimaj kanaloj. Aparte mi ekde printempo 2023 forblokis multajn anonimajn kanalojn tuj post kiam mi havis plej etan suspekton ke povus esti rilato al la forblokito. Tamen post pli ol 30 monatoj eble jam tempo por doni minimuman ŝancon al konto. Tial mi proponas ne tuj forbloki tiun ĉi novan konton, sed teni ĝin sub proksima observo, kaj tuj forbloki, post mallonga noto ĉi tie, kiam nome de ĝi skribiĝos plej eta stultaĵo. Tial mi petas ĉiujn kune kritike rigardi la elpaŝojn de la nova konto, dum ĝi ankoraŭ ne estas forblokita. -- 2025-12-17T13:45:03 ThomasPusch : [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Uzanto-Diskuto%3AThomasPusch&diff=9251512&oldid=9243283 pruvo] [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Pello&oldid=prev&diff=9244700 pruvo] [https://eo.wiktionary.org/wiki/Speciala%C4%B5o:Kontribuoj/Urpola pruvo] Estas sendube sama ulo. Mi iomete konsentas pri la propono "ne tuj forbloki". Tamen, mi forte proponas jenan al la ulo: :* aliru la diskutejon [[Vikipedio:Diskutejo]] :* pardonpetu, kaj petu permeson reveni :* promesu ne plu redakti toksajn temojn (kalveco, pakkoruotsi, vomaĵo, kacotranĉado, lestandianismo, ...) en iu vikio :* promesu ne plu krei novajn kontojn, sen aŭ post ebla forbaro (kontaj estas globalaj, ne uzu aliajn kontojn en aliaj vikoj), kaj ne redakti per portempaj kontoj :* promesu ne plu nenecese mencii min en viaj redaktoj en iu vikio kaj sekve '''rigore sekvu''' tion. En okazo de eĉ minimuma dubo, malboniĝo de via fartado, aŭ simile, '''NE REDAKTU''' iun vikion, elŝaltu komputilon kaj poŝtefefonon, kaj faru sufiĉe longan vikipaŭzon. @[[User:Urpola]] -- [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 12:34, 19 dec. 2025 (UTC) Cxu mia hodiaŭa aldono en la artikolo [[Markus-setä]] estas bona nun, kiam tie ekzistas fonto? [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 18:20, 19 dec. 2025 (UTC) : Rigardu kion mi skribis supre ... prenu tre singarde la ŝancon de reveno, ne starigu demandojn de tipo "ĉu mia redakto estas bona", kaj ne redaktu toksajn temojn. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 04:23, 20 dec. 2025 (UTC) La uzanton [[:uzanto:Urpola|Urpola]] oni blokis en la Finna Vikipedio tuj post lia unua kontribuo. Eĉ eta rigardo al liaj tekstoj montras, ke oni forĵetu lin ankaŭ el la Esperanta versio kaj tuj malfaru ĉiujn liajn redaktojn. Sed, bedaŭrinde, la administrantoj de la Esperanta Vikipedio estas kreantaj "enciklopedion", kiu nur plene konformu al ilia lingva kaj alia gusto – alio ne gravas. Pri la fiagoj de la problema uzanto, kiu estas ĉi tie ofte rasisme nomata "la finno", la administrantaro jam antaŭ pluraj jaroj nete rifuzis okupiĝi kaj eĉ atakis la avertantojn. La rezultojn oni jam klare vidas: neniu ajn scianta ion pri Finnlando volas tuŝi la artikolojn rilatajn al la lando. Tiuj estas hazarda kolekto de tekstoj pri temoj kun marĝena valoro, tiuj de "la finno" krome estas forte tendencaj, kaj kelkaj el ili pli taŭgaj por bulvarda klaĉgazeto aŭ por skriba ekzerco en elementa lernejo ol por enciklopedio. La kulturo de nia Vikipedio estas tiom forpuŝa, ke ankaŭ la nombro de kontribuantoj pri ajna temo ŝajnas magra. --[[Uzanto:Surfo|Surfo]] 10:53, 21 dec. 2025 (UTC) :Kiuj miaj redaktoj, kiujn mi faris kun la no o Urpola, estas ne-taŭgaj? [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 19:43, 25 dec. 2025 (UTC) :Kiuj miaj redaktoj post la aprilo 2023 estas forte tendencaj? [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 21:10, 25 dec. 2025 (UTC) ::Mi ne komprenas la tutan historion kaj volas lasi al la aministrantoj kiel eble plej multan liberecon decidi, kiel severe agi. Tamen ŝajnas al mi ke la homo neniam ĉesis malrespektadi la blokon, nek montris signon ke li ĉesos la malutilaĵojn pro kiuj li blokiĝis, do laŭ mia persona opinio li ne meritas indulgon. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:12, 21 dec. 2025 (UTC) == "Votre Provocateur" -- "Via Provokisto" == {{uzanto2|Votre Provocateur}} Ĉu akceptebla nomo? [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 16:36, 4 aŭg. 2023 (UTC) :Kial ne? [[Uzanto:Votre Provocateur|Votre Provocateur]] ([[Uzanto-Diskuto:Votre Provocateur|diskuto]]) 16:54, 4 aŭg. 2023 (UTC) ::Ĉar se mi iras al via hejmo dirante, ke mi venas provoki vin, plej verŝajne vi ne malfermos vian pordon al mi. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 00:05, 7 aŭg. 2023 (UTC) ::: @[[Uzanto:Votre Provocateur]] Uzanta nomo estas globala. Do plej bone estus se vi [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:GlobalRenameRequest petus globalan alinomigon]. Tio estas simpla konsilo. Mi ne vidas problemkonduton kiu pravigus forbaron. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 09:30, 11 aŭg. 2023 (UTC) ::::Kial mi bezonas renomi? Laŭ mi, vi nun esprimas politikan pozicion. [[Uzanto:Votre Provocateur|Votre Provocateur]] ([[Uzanto-Diskuto:Votre Provocateur|diskuto]]) 19:09, 11 aŭg. 2023 (UTC) == Du simplaj vandalaj IP-adresoj == Hodiaŭ {{uzanto2|186.167.204.154}} kaj {{uzanto2|143.255.84.222}}, evidente la sama homo, ĉar ili faris ekzakte la samon, vandale enigis fuŝaĵojn en du malsamajn paĝojn pri animaciaj porinfanaj temoj. Klare idiotaĵo, ne iu mallerta provo kontribueti, sed tamen mi nur blokis ambaŭ je 3 monatoj, ĉar mi supozas ke post tri monatoj ne plu restos emo tiom stultumi. La du paĝojn pri animaciaj porinfanaj temoj mi por sekureco ŝlosas dum jaro kontraŭ redaktoj de anonimuloj, ĉar klare la homo povas reveni post horo aŭ post duontago kun iaj aliaj IP-adresoj... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:56, 27 nov. 2023 (UTC) :Ĝis nun ne aperis novaj stultaĵoj de la du IP-kontoj. Ŝajnas ke la 3-monata forbaro tute sufiĉis... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:10, 14 apr. 2024 (UTC) == Simpla ofendado == Hodiaŭ {{uzanto2|176.52.105.202}} ofendaĉis en kripligita rusa lingvo per latinaj literoj, sed ĉiukaze estis ofendoj kaj misuzo de la esperantlingva vikio. [[Uzanto:VladimirPF|VladimirPF]] ([[Uzanto-Diskuto:VladimirPF|diskuto]]) skribis je 2023-11-30 08:12: Bv forigu kaj kaŝu kontribuojn de @[[Specialaĵo:Kontribuoj/176.52.105.202|176.52.105.202]] - la teksto estas tre ofendiga: per latinaj literoj estas tajpita ruslingva ofendaĵo. Uzanto Q-bit array estas tre fama ru-vikipediisto aktive batalanta kontraŭ vandaloj kaj ties vandalado. Ofendaĵo forigita kaj IP-adreso blokata por unu jaro. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:05, 30 nov. 2023 (UTC) == Uzanto:Goren == Mi kun bedaŭro devas malfermi ĉi tiun sekcion. La uzanto Goren jam la pasintan semajnon pasigis multe da tempo en la [[Vikipedio:Administrantoj/forigo de rajtoj/RG72|paĝo pri maladministrantigo de RG72]], enigante amason da komentoj, plejparte tute ne rilataj al skribado de enciklopedio, sed nur rilate al personaj problemoj kontraŭ RG72, uzanton kiun li deklare entute ne ŝatas. Vikipedio ĉesis esti enciklopedio kaj iĝis [[socia retejo]]. [[Uzanto-Diskuto:Goren#footer|Klopodo de mediacio]] en lia uzanto-diskuto ŝajnis je la komenco sukcesi: Goren [[Speciala:diff/8480030|promesis]] ĉesi konduti diskutojn pri inter-personaj problemoj en la servaj paĝoj, kaj ne inundi la maladministrantigan paĝon per mesaĝoj. Tamen, la promeso ne daŭris longe. Hodiaŭ, ekzemple, li sentis la bezonon informi la komunumon, ke la uzanto RG72 havas «[[Speciala:diff/8485948|mensajn problemojn]]». Mi proponas '''2-semajnan forbaron''' pro malrespekto de kondutkodo ([[VP:5]]) kaj misuzo de servaj paĝoj. —[[User:Super nabla|<span style="font:.8em 'Lucida Handwriting';color:#7e7a46">'''Super'''</span> • <span style="font:1em 'Century Schoolbook';color:#32CD32;text-shadow:#fdf5b4 .4em .4em .4em">'''''nabla'''''</span>]][[User talk:Super nabla|^🪰]] 15:41, 3 dec. 2023 (UTC) :Mi petas al uzantoj {{ping|Tlustulimu}}{{ping|Sj1mor}}{{ping|ThomasPusch}}, se ili volas, interveni en ĉi tiu diskuto pri PU. La menciataj uzantoj estas pli neŭtralaj en ĉi tiu diskuto, ĉar ili neniam intervenis en [[Vikipedio:Administrantoj/forigo de rajtoj/RG72]]. —[[User:Super nabla|<span style="font:.8em 'Lucida Handwriting';color:#7e7a46">'''Super'''</span> • <span style="font:1em 'Century Schoolbook';color:#32CD32;text-shadow:#fdf5b4 .4em .4em .4em">'''''nabla'''''</span>]][[User talk:Super nabla|^🪰]] 15:57, 3 dec. 2023 (UTC) :: Akuzoj rilataj al "mensaj problemoj" estas rekte kaj absolute malakcepteblaj, ĉu far [https://eo.wiktionary.org/w/index.php?diff=1186046&oldid=1186036 RG72] aux far [[Speciala:diff/8485948|Goren]]. Mi petas uzantojn "RG72" kaj "Goren" ne plu redakti la paĝon [[Vikipedio:Administrantoj/forigo de rajtoj/RG72]]. Mi mem promesas ne plu aldoni tekston tien. Mi nuntempe kontraŭas forbaron de uzato "Goren", tamen petas rin estonte pensi almenaux dufoje antaux pusxi ellasilon. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 19:12, 3 dec. 2023 (UTC) :Mi komprenas vian koncernon, sed vi ankaŭ komprenu min. Ĉu mi devas silente toleri kiam oni persone insultas min, nomas min diletanto, stultulo aŭ simple "estaĵo", kulpigas min pri iuj anonimaj komentoj en dio scias kia grupo en telegramo kaj ĝenerale kondutas agrese kaj malrespekte al mi? Mi eĉ ne plu partoprenas en tiu diskuto, sed RG72 daŭre insultas min persone. Kion mi diris pri liaj mensaj problemoj ne estas persona atako, sed estas mia honesta impreso. :Mi vere scivolas kiun konduton oni atendu de mi aŭ de iu alia uzanto kiu estus same persone atakita por ke ĝi ne estu "problema". :Mi ankaŭ scivolas kial vi kreis tiun ĉi sekcion pri mi sed ne pri RG72, malgraŭ ke ĝuste li insultis min persone, dum mi ne eĉ unufoje insutis lin. Ĉu vi opinias ke ĉar li estas administranto li havu privilegiitan staton kaj al li estas permesata insulti aliajn uzantojn, dum tiuj ne rajtas eĉ respondi? [[Uzanto:Goren|Goren]] ([[Uzanto-Diskuto:Goren|diskuto]]) 19:17, 3 dec. 2023 (UTC) :: La sekcion ne kreis mi. Bv ne publikigu iam ajn viajn "honestajn impresojn" pri "mensa fuŝo" de iu ajn, sendepende kiel vi certas pri via "diagnozo". Diskuton [[Vikipedio:Administrantoj/forigo de rajtoj/RG72]] <s>vi</s> oni jam startis, nun vi paciencu, kiel eble plej silente. Bv, forestu de vikipedio kaj ceteraj lokoj kie RG72 povus aperi dum almenaŭ 48 horoj. Troe agresema "batalado" kunportas riskon ke vi perdas simpatiojn, kaj RG72 gajnas je la fino. Oni ne klopodu pafi reen per eĉ pli vulgaraj insultoj!!! [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:58, 3 dec. 2023 (UTC) :::Nek mi kreis tiun diskuton, kaj mi ĝenerale nur partoprenis en ĝi ĉar mi vidis la problemon en administranteco de tia uzanto, kiu rutine insultas aliajn uzantojn ĉu pro personaj, ĉu pro politikaj diferencoj. Mi tute ne vidas tiun ĉi aferon kiel batalon aŭ militon, kiun oni gajnu aŭ malgajnu. :::Mi, tamen, ne ŝatas esti persone insultata kaj ne povi iel ajn reagi al tio ĉi. Mi pardonpetas al vi kaj al ĉiuj vikipedistoj, por kiuj referenco al mensaj problemoj povas esti trigero, mi celis neniun malrespekton. Sed oni konsentu, ke atako de RG72 al mi pro iu anonima telegrama komento estis io laŭvorte freneza. Mi ne sciis kiel alie nomi ĝin tiumomente. :::En tiu diskuto kelkaj partoprenantoj asertis, ke administranteco ne estas iu alta rango aŭ iu ornamaĵo. Faktoj, tamen, estas tiaj, ke ni ne vidas PU-on pri RG72, sed jes pri mi. Do, eble administranteco ne estas ornamaĵo, sed ĝi ŝajne jes estas permesilo senpune insulti aliajn uzantojn kaj malrajtigi ilin respondi. :::Mi nun provos sekvi vian konsilon kaj foresti de Vikipedio dum ioma tempo, oni vidu kio okazos ĝis tiam. [[Uzanto:Goren|Goren]] ([[Uzanto-Diskuto:Goren|diskuto]]) 21:49, 3 dec. 2023 (UTC) == 37.39.173.13 == La anonimulo {{uzanto2|37.39.173.13}} hieraŭ kaj hodiaŭ vandalisme malplenigis paĝojn, kion neesperantistaj centraj administrantoj rimarkis kaj restarigis la paĝojn, admonante la homon - tiam la anonimulo "ruziĝis" kaj forigis paĝojn ĉapitron post ĉapitro. La paĝoj ne estis polemikaj, ŝajne simple temis pri testo kiom efike oni povas vandali en eta vikipedio kun nur deko da administrantoj. Mi en komenca impulso volis forbari la "uzanton" poreterne, sed rekonsideris ke por IP-adreso, kiu principe estas uzebla fare de diversaj homoj, tio estus tro drasta paŝo, kaj fine forbaris la IP-adreson por daŭro de jaro - se post tio tia vandalismo ripetiĝos de sama IP-adreso, oni forbaru por daŭro de tri jaroj, aŭ eventuale tiam tamen porĉiam ... sed pli verŝajnas ke la homo uzos aliajn IP-adresojn, kiuj tiam ĉiuj forbarendas, en unua provo por jaro. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:34, 24 jan. 2024 (UTC) == 176.15.222.60 == La anonimulo {{uzanto2|176.15.222.60}} vandalis artikolon [[Sergej Ŝojgu]], do estas blokenda. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 03:48, 5 mar. 2024 (UTC) : {{forte kontraŭ}} forbaro. La IP-ulo globale faris nur du sensencajn kaj plejparte sendamaĝajn redaktojn. Falsa alarmo. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:01, 7 mar. 2024 (UTC) :: La IP-ulo vandalis la artikolon, skribinte krudan rusan sakraĵon. En iu ajn vikio li tuj estus forbarita. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 04:02, 4 apr. 2024 (UTC) ::: La IP-ulo aldonis neutilan malplenan linion. Ĉu la ŝajne arbitraj literoj en la resumo estas ruslingva vulgaraĵo mi ne kuraĝas prijuĝi. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 19:38, 4 apr. 2024 (UTC) ::::Li faris neutilan redakton kun evidenta celo lasi komenton forme de latinskribita rusa sakraĵo. Ĉu skribi "GEJAĈO" ne estas vandalismo? Esperanto-Vikipedio iĝas ĉiam pli stranga loko. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 04:16, 5 apr. 2024 (UTC) ::::: Skribi "GEJAĈO" en redakta resumo ne estas vandalismo ... sed eble estas insulto aŭ ĝena redakto, kaj jes eĉ kaŭzo de forbaro se tio okazas ripete. Kial vi ne malkaŝis la fakton ke temas pri insulto dekomence? Mi vidis nur la malplenan linion... [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 18:35, 7 apr. 2024 (UTC) ::::::Redakti la artikolon kun sola celo skribi insulton, eĉ se nur en artikola historio, estas vandalismo. Por mi tio estas evidenta afero. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 06:19, 8 apr. 2024 (UTC) :{{re|RG72}} Ankaŭ mi en la ŝajne arbitra literoj de la redakta resumo ne sukcesas kompreni rusan insulton. Sed mi fidas al vi ke ruslingvano povas kompreni la koditan mesaĝon tiel. Samkiel Taylor mi opinias ke forbari la IP-kanalon por jaro ne indas, ĉar dum pli ol 5 semajnoj ne venis ajna plua redakto. Se aperus dua malsaĝa redakto, mi subtenus forbaron. Sed se vere la literoj estis sekreta insulto, tiam sendas malvidigi entute la dubindan resumon - tion mi nun faris. Tiel nur en la redakta historio de tiu ĉi diskuteto eblus entute spuri la dubindajn literojn. Tio adekvatas por protekti la generalon kontraŭ ĉia restaĵo de insulto. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:08, 14 apr. 2024‎ (UTC) :Mi ne nomus tion "sekreta insulto", ĉar temas pri banala kaj tre kruda (ne uzebla publike kaj punenda tiukaze) insulto kun la signifo "gejaĉo", ofte uzata ankaŭ sendepende de seksa orientiĝo, iom simila al ''fagot'' en la angla, sed pli forta. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 06:25, 15 apr. 2024 (UTC) == Protekti artikolojn == Kara {{u|ThomasPusch}}, aŭ iu alia administranto, mi petas protekti kelkajn artikolojn kontraŭ anonimaj redaktoj: * [[Sveda lingvo en Finnlando]] (probable konata regulrompulo) * [[Pär Sundberg]] (alispecaj, sed strangaj kaj neutilaj redaktoj) Dankon! - Sincere, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 16:31, 30 maj. 2024 (UTC) :{{farite}} protekto de ambaŭ artikoloj, la unuan por ĉiam kaj la duan por unu monato. Krome mi malfaris la ŝanĝojn de la IPuloj. [[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 17:47, 30 maj. 2024 (UTC) ::Koran dankon! - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 18:13, 30 maj. 2024 (UTC) :::{{re|Moldur}} Mi miris ĵus vidi vian peton, ĉar mi pensis ke ni eterne protektis la tekston [[Sveda lingvo en Finnlando]] kontraŭ anonimaj redaktoj, sed ne, mi nur '''dumtempe''' protektis ĝin kontraŭ redaktoj de iu ajn krom administrantoj, kaj post kiam la tempo pasis, restis neniu protekto. Dankon ke vi rimarkis la mankan protekton, kaj dankon al René pro la rapida agado. Vi vidas ke mi hodiaŭ post-kontrolas iujn redaktojn, kiun la forbarito sukcesis en du almenaŭ anonimaj kontoj fari, antaŭ ol li post kelkaj horoj rimarkiĝis (unufoje de René, alifoje de mi, kiu ankoraŭ trovis trian ŝteleniron de la 21-a de aprilo), cele al forigo, malfaro aŭ ebla revizio de escepte utilaj redaktoj. Se ni konsekvence neniigas ĉion ajn se estas suspekto ke forbarito faris ilin, ni nur pro principemo malpliriĉigas niajn paĝojn, sed pesi iun redakton je ebla kvalito kompreneble perfortas administranton investi senkompare pli da tempo, do teknike forĵeto de ĉiuj ajn redaktoj, ankaŭ la tute bonaj, estas la teknike tempoŝpara reago. Mi fidas en tio de la redaktoj en [[Sveda lingvo en Finnlando]] kaj [[Pär Sundberg]] estis malkvalitaj, mi hodiaŭ vidis iujn aliajn redaktojn kredeble de la forbarito, kiujn forigi pro principemo domaĝus al mi. Sed se li tiom reaktivas kvankam li tute scias ke li nur ŝteleniras, malfermante du novajn IP-adresojn ene de 24 horoj, tiam ni devas plialtigi nian atenton al "Lastaj ŝanĝoj" kaj "Novaj paĝoj", por pli rapide trovi lin. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:29, 30 maj. 2024 (UTC) == Revenanta forbarito? == Kara {{u|ThomasPusch}} kaj aliaj administrantoj, bonvolu noti: Jen alia anonima kontribuanto kun nova IP-adreso, kiu kredeble estas la sama forbarita persono denove: [https://eo.wikipedia.org/wiki/Speciala%C4%B5o:Kontribuoj/193.210.202.84 kontribuoj]. - Sincere, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 20:01, 3 jun. 2024 (UTC) :Mi tuj okupiĝos. Damne, kiom li jam sukcesas planti en 90 minutoj... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:09, 3 jun. 2024 (UTC) Notu: Kredeble la sama denove: [[Speciala%C4%B5o:Kontribuoj/193.210.192.241 193.210.192.241 jen]]. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 11:44, 20 aŭg. 2024 (UTC) Kaj ankaŭ * [[Speciala%C4%B5o:Kontribuoj/2001:999:50C:A53C:F550:8808:5413:E1A8|2001:999:50C:A53C:F550:8808:5413:E1A8]] kaj * [[Speciala%C4%B5o:Kontribuoj/2001:999:708:DCB2:3414:A64B:972E:3F28|2001:999:708:DCB2:3414:A64B:972E:3F28]] en sama monato aŭgusto 2024. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:32, 9 sep. 2024 (UTC) Kaj li revenis denove: * [[Speciala%C4%B5o:Kontribuoj/193.210.201.114]] :Kreis dekon da finnlandotemaj artikoloj dum du frumatenaj horoj. :Ĉi-foje li ne skribis ĉiujn artikolojn mem, sed uzis aŭtomatan tradukilon por kelkaj. [[Kalevi Lehtinen]] estas tradukigita el la finna Vikipedio (tra la angla lingvo). [[William Ruto]] estas en lia kutima persona stilo. Plene mankas envikiaj ligiloj, aŭ interlingvaj vikiligoj. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 04:09, 12 sep. 2024 (UTC) {{re|Moldur}} Mi nur nun vidis tiun ĉi noton de antaŭ 2 semajnoj kaj nun tuj forbaris la anoniman konton por jaro. Bonas kaj utis uzi ŝablonojn {{ŝ|u}}, {{ŝ|re}} aŭ @, kiel vi faris nun. La tekstojn Kalevi Lehtinen kaj William Ruto mi ĝustigis kaj proponas ne komplete forĵeti (tiu pri Ruto post forpreno de dubindaj frazoj vere estas nur minimuma artikola ĝermo, sed tio pli bonas ol ruĝaj ligiloj pri aktuala ŝtata prezidanto). Tamen mia kapacito nun ne sufiĉas revizii pliajn kreojn kaj adaptojn de la duvinda uzanto. Ĉu vi povus helpi? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:38, 26 sep. 2024 (UTC) :Mi trarigardis kaj iom poluris la redaktojn en [[Speciala%C4%B5o:Kontribuoj/193.210.201.114]]. - Amike, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 18:53, 27 sep. 2024 (UTC) Kara {{u|ThomasPusch}} kaj aliaj administrantoj, Probable la sama nun redaktis pri [[lestadianismo]] kaj [[konservativa lestadianismo]]. Mi proponas protekti tiujn artikolojn kontraŭ anonimaj redaktoj. - Sincere, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 20:25, 26 sep. 2024 (UTC) :{{re|Moldur}} Mi tute samopinias kaj tuj protektis la du paĝojn kontraŭ anonimaj redaktoj. Krome ankaŭ 2001:999:405:2472:FE67:1EEC:77AE:6D6B estas forbarita por jaro, 193.210.201.114 jam forbariĝis antaŭ kelkaj minutoj (vidu supre). Ankaŭ 193.210.201.251 kaj 213.28.231.94 forbaritaj por jaro, sama homo, parenca temaro. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:38, 26 sep. 2024 (UTC) ::La finna forbarito revenis hodiaŭ, per nova IP-adreso {{uzanto2|2001:999:485:1B80:CA86:A899:8C18:6FF2}}, kaj mem anoncis sin en mia diskutpaĝo. Evidente li volas signi ke li daŭre interesiĝas iam rehavi siajn rajtojn. Sed tamen li dumtempe ne rajtas redakti. Do forbarita ankaŭ tiu ĉi IP-adreso. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:46, 16 okt. 2024 (UTC) '''Por pliaj forbaroj vidu la liston supre:''' [[#Pluaj forbaroj de la finno ekde somero 2024]] == Simpla vandalo == La anonimulo {{uzanto2|128.0.81.156}} vandalis en personaj uzantopaĝoj kaj artikoloj. Taylor 49 prave petis pri tujforigo, mi post rapida enketo samopinias kaj forbaris la anoniman vandalon por jaro. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:52, 4 jul. 2024 (UTC) Paĝo, kiun la hodiaŭa vandalo ankaŭ fuŝis, estis la diskutpaĝo kaj persona paĝo de same anonima {{uzanto2|198.251.89.237}}. Sed, detale kontrolante, tiu dua anonimulo nur "kontribuis" per vandalismo en oktobro 2023. Kvankam tio jam estis antaŭ pli ol 8 monatoj, kaj poste ne venis pliaj agoj, sekurocele tiu konto ankaŭ forbariĝu dum jaro, ĉar se nenio okazas, la homo povas ajn ajn repreni la vandaladon kaj eble denove dum naŭ monatoj ne rimarkiĝos per esperantistoj (tamen: la fuŝojn rimarkis kaj malfaris neesperantistaj ĉasistoj de vandaloj, foje post minuto, foje post semajno - do la damaĝo estas limigita)... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:59, 4 jul. 2024 (UTC) : La fuŝulo havas almenaux 3 adresojn: :* {{uzanto2|128.0.81.124}} :* {{uzanto2|128.0.81.156}} :* {{uzanto2|128.0.82.174}} :* [[Specialaĵo:Kontribuoj/128.0.80.0/20]] :* [[Specialaĵo:Kontribuoj/128.0.0.0/16]] : Eble necesos forbari adresaron, sed tiam preferinde por malpli ol unu jaro. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 18:08, 4 jul. 2024 (UTC) :: Dankon pro la interveno. Tamen "128.0.0.0/16" estas granda adresaro kaj pro tio forbaro ne estu longa. Mi ankaux dubas pri neceso forbari adreson "198.251.89.237" cxar la kulpo estas nur minimala. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 18:20, 4 jul. 2024 (UTC) :Do, la agoj ĉiuj estas vandalismaj fuŝoj, eĉ ne iu ago iel defendebla kiel "senintence mallerta" aŭ "akcidenta". Do principe indas forbari tiajn detruantojn - nur pri tio ke teorie povus iam estontece veni senkulpaj kontribuantoj, kiuj ne volas krei por si salutnomon kaj eble de iu sistemo hazarde ricevas ĝuste tiun saman anonimulan IP-adreson, ni principe forbaras ĉiujn anonimajn IP-adresojn nur dum daŭro de unu jaro. Principe eblas ankaŭ ankoraŭ mallongigi tiun intervalon: mi nun forbaris 128.0.80.0/20 kaj 128.0.0.0/16 por daŭro de ses monatoj, kaj mi pretas ankoraŭ ŝanĝi tion al, ni diru, tri monatoj. Tamen tio signifas ke post tiu mallonga tempo la malnova vandalo povas gaje pluvandali, kaj ni nur se ni trovas vandalismon kaj aktive decidas nove forbari IP-adresojn vidas ke la samaj IP-adresoj jam estis forbaritaj la 4-an de julio 2024. Tio ne estas tre efika protekto kontraŭ vandalismo, despli ke la neesperantistaj ĉasistoj de vandaloj neniam anonce atentigas pri vandalismo, sed nur silente forigas la fuŝojn. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:31, 4 jul. 2024 (UTC) {{Problemulo|Lanterv}} Li vandalis artikolon [[Al Capone]]. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 04:45, 22 jul. 2024 (UTC) :Simbole forbarita ankoraŭ nun, por ke la vandalismo kaj sekva forbaro estu bone dokumentitaj. Kvankam ŝi aŭ li dum la lastaj 2 monatoj ne revenis (per tiu konkreta anonima adreso). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:43, 26 sep. 2024 (UTC) == Plia vandalo == Unue li "nur" vandalis, sed nun ankaŭ aldonas rasismajn-seksismajn insultojn, anglalingve: [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Diskuto:La_knabineto_kun_la_alumetoj&curid=880076&diff=8826567&oldid=8826566]. Mi petas al administrantoj tujtuj forbari la ulon, protekti la artikolon kaj ĝian diskutpaĝon, kaj aldone malvidebligi la ĵusan insultaĵon. ({{u|ThomasPusch}}, {{u|Tlustulimu}}, aŭ iu alia – ĉu vi povas fari?) Dankon! - Sincere, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 18:39, 11 aŭg. 2024 (UTC) :{{uzanto2|90.241.192.210}} estas forbarita, ĉar temas pri anonimulo, kies IP-adreso iam povus ankaŭ uzi nekulpulo, nur por daŭro de jaro. Aldone mi malvidebligis la ĵusan insultaĵon, kaj ankoraŭ kontrolos ĉu estos pliaj misoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:48, 11 aŭg. 2024 (UTC) ::PS: En la teksto "[[Steamboat Willie]]", la vandalo eĉ en tute ĝusta Esperanto aldonis redaktoresumon "[mi] vandaligis la paĝon". Do ĉiuj konsentas pri la vandaleco, inkluzive de la provoka vandalo... Aliaj redaktoj, ekz. en la teksto pri la indonezia lingvo, estis "simplaj"! vandalaĵoj - rubaj idiotaĵoj. Ne ĉiun rubon indas aparte malvidigi. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:16, 11 aŭg. 2024 (UTC) == 2A02:AD8:90:9C95:90B5:F1F9:CE44:2145 == La anonimulo {{uzanto2|2A02:AD8:90:9C95:90B5:F1F9:CE44:2145}} vandalis artikolon [[Alina Kabajeva]], enmetinte ruslingvajn stultaĵojn kaj sakraĵojn, do estas blokenda. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 08:41, 18 sep. 2024 (UTC) : {{kom}} Estas unu malbona redakto ĉe ĉi tiu vikio. La fuŝulo aktivetis ĉe pluraj vikioj per pluraj IP-adresoj [https://simple.wikipedia.org/w/index.php?title=Alina_Kabayeva&action=history Alina_Kabayeva&action=history] kiuj bedaŭrinde difirencias en sia komenca parto, do nealireble per la nuna teknika pritraktado de IP-intervaloj. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 08:04, 19 sep. 2024 (UTC) ::Simbole forbarita ankoraŭ nun, por ke la vandalismo kaj sekva forbaro estu bone dokumentitaj. Kvankam ŝi aŭ li dum la lastaj 2 semajnoj ne revenis (per tiu konkreta anonima adreso). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:43, 26 sep. 2024 (UTC) == Probable ne problema uzanto == La jena homo protestis kontraŭ forbaro, asertante ke li trans diverslingvaj projektoj kontraŭagas vandalismon. La kazo estas kontrolenda: * {{uzanto2|Tanbiruzzaman}} --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:57, 31 okt. 2024 (UTC) == Paĝo "[[oscedo]]" == La paĝo ŝajne aparte invitas vandalojn al vandalado. * {{uzanto2|WhiteTianabela}} idiota vandalado je 2024-10-24: mi loke forbaris la homon por jaro * {{uzanto2|46.173.211.221}} je 2024-10-24: jam estis globale forbarita por jaro, sed mi protektis la paĝon kontraŭ plua redaktado de neensalutintoj Estas amaseo da pli fruaj vandaladoj, al kiuj ni tute ne reagis, sed plj multaj el la kontoj aŭ IP-adresoj estas globale forbaritaj. Probable ĉiam estis la sama homo, kiu simple per ĉiam novaj nomoj maĉas la saman paĝon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:29, 6 nov. 2024 (UTC) == Paĝo "[[hejma kapro]]" == La paĝo altiras iun fiulon kiu redaktadas sub diversaj kontoj kaj IP-adresoj. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:36, 6 nov. 2024 (UTC) == Propono forbari uzanton "RG72" == {{uzanto2|RG72}} Pravigo: daŭra insultado kaj personaj atakoj kontraŭ min kaj aliaj uznatoj, rompo de [[:en:Wikipedia:No personal attacks]] [[Vikipedio:Neniu persona atako]] [[m:No personal attacks]] [[m:Incivility]]. Ekzemploj: [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Vikipedio:Forigendaj_artikoloj&diff=prev&oldid=8924922 VP:FA] [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Vikipedio:Forigendaj_artikoloj&diff=prev&oldid=8924039 VP:FA] [https://eo.wiktionary.org/w/index.php?title=Vikivortaro:Diskutejo&diff=prev&oldid=694676 2018-10-20 "Ĉu vi ne vidas diferencon inter krei kaj detrui?"] [https://eo.wiktionary.org/w/index.php?title=Vikivortaro%3AKandidati%C4%9Doj&diff=1185344&oldid=1185240 2023-Nov-12-12] [https://eo.wiktionary.org/w/index.php?title=Uzanta_diskuto:Taylor_49&diff=prev&oldid=1185333 persona atako kontaux mi kun minaco pri forbaro: "Do kiam vi likvidos viajn fuŝojn?" ..."vandalitajn de vi. Same en la aliaj artikoloj. Ĉu vi mem likvidos viajn vandalaĵojn aŭ tion devos plenumi iu alia? Ĉu vi komprenas ke vandalismo estas punenda per forbaro?"] [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Steward_requests/Miscellaneous&diff=prev&oldid=26339503 "psychologists and psychiatrists should be doing"] [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Steward_requests/Permissions&diff=prev&oldid=26103986 "endless stream of accusations and paranoid fears"] [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=10-a_de_aprilo&type=revision&diff=7154524&oldid=7153129 "Mi forigis paranojajn fantaziaĵojn"]. Vidu ankaŭ [[Uzanto:RG72/Cenzuro]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 14:47, 19 nov. 2024 (UTC) {{kom}} Mi ne komentos la peton mem, kiu estas evidente absurda kaj kontraŭregula (postuli forbaron de Vikipedio-uzanto pro liaj kvazaŭ malĝentilaj diroj en Vikivortaro estas stulte, same ne ekzistas malpermeso al uzanto meti en sian personan spacon malneton de redaktota artikolo). Mi demandos pri la kerno de tiu ĉi afero. El la supre prezentitaj ekzemploj videblas ke la problemo naskiĝis antaŭ jaroj en la kapo de Taylor 49, tiutempe aktive vandalinta Vikivortaron, el kiu li sukcesis forpeli ĉiujn kontribuantojn. Pro sia agresemo li finfine estis senigita je administranta posteno fare de la centra administracio de Vikimedio. Li certe nenion komprenis kaj al ĉiu kritiko plu reagas per histeriaj politikaj fantazioj pri [https://eo.wiktionary.org/w/index.php?title=Vikivortaro:Diskutejo&diff=next&oldid=901096 politikaj murdoj en Rusio], [https://eo.wiktionary.org/wiki/Uzanta_diskuto:Taylor_49#Fu%C5%9Dado_de_tradukoj rusia prezidanto] kaj eĉ pri [[Specialaĵo:Daŭra_ligilo/1063953#KGB, NKVD kaj rusaj bazlernejoj kaj infanvartejoj|KGB, NKVD kaj rusaj bazlernejoj kaj infanvartejoj]] kaj obsedaj rakontoj pri sia seksa vivo. La ulo agresema kaj venĝema, li komencis ataki min en Vikipedio kaj ĉi tie li mirinde trovis por si unikan eblecon senpune rompi la Vikipediajn regulojn. Antaŭjare li aktive kontribuis al la [[Vikipedio:Diskutejo/Administrejo#Fina_solvo|tute kontraŭregula]] [[Vikipedio:Administrantoj/forigo de rajtoj/RG72|proceduro de mia maladministrantistigo]]. Antaŭ nelonge li same aktive postulis forigi unu el miaj artikoloj — kaj [[Vikipedio:Forigendaj_artikoloj/Arkivo/2024/Novembro#Rusoj en Inguŝio|sukcesis denove]]. Mi avertis ke uloj kiel li haltas neniam kaj jen li postulas mian forbaron por definitive venĝi min kaj silentigi la lastan voĉon, kiu ankoraŭ kuraĝas kontraŭstari al lia strebo transformi ankaŭ Vikipedion je la speco de Vikivortaro, do je lia persona ludejo, kie li senhalte kaj sensence modifos kaj (plejparte) forigos la enhavon laŭe al siaj malstabilaj kapricoj, forpelinte ĉiujn obstaklulojn. Li [[Vikipedio:Administrantoj/kandidatoj/Taylor 49|jam provis]] akiri administrantan postenon ĉi tie, sed malsukcesis (la voĉdono devis esti fermita antaŭ duonjaro, sed tio ne okazis ĝis nun). Sed li sendube provos denove kaj denove, ja tiaj uloj haltas neniam ĝis ili akiros la potencon — aŭ estos haltigitaj kaj forigitaj el la normala homa komunumo, bazita sur reguloj kaj reciproka estimo, ne arbitreco kaj histeria agresemo. Jam venis tempo decidi la sorton de nia Vikipedio. Ĉu ni plu kreos la enciklopedion aŭ definitive donacos ĝin al la uloj, venintaj ĉi tien ne por krei kaj kunlabori, sed por ataki, insulti, persekuti, histerii, detrui? Necesas esti ekstreme naiva por kredi ke tiu ĉi [[Makartismo|makartisma]] kampanjo estos la lasta. Ne, tio estas nura komenco kaj sekvaj viktimoj de tiaj atakoj estos uzantoj kaj administrantoj, kiu silentis ĝis nun. Kiel historiisto mi esploris Stalin-reprezaliojn, do mi vidas ke la atakintoj sekvas la saman skemon kiel iliaj antaŭuloj-stalinistoj: unue ili maldungis homon, poste eksigis lin el partio, poste arestis kaj fine sendis al prizono aŭ mortpafis. Estas neimageble vidi ke tio okazas cent jarojn poste en Esperanta (!) Vikipedio. Fine mi memorigas la [[Unue ili la judojn venigis|vortojn]] de [[Martin Niemöller]] kiun devas koni ĉiu inteligenta homo: :Kiam la nazioj forportis la komunistojn, mi silentis; mi ja ne estis komunisto. :Kiam ili enkarcerigis la socialdemokratojn, mi silentis; mi ja ne estis socialdemokrato. :Kiam ili forportis la sindikatanojn, mi ne protestis; mi ja ne estis sindikatano. :Kiam ili forportis min, restis neniu plu, kiu povis protesti. Sapienti sat. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 11:23, 20 nov. 2024 (UTC) :Mi bedaŭras tiajn konfliktojn, aparte inter aktivaj esperantistoj kaj vikipediistoj. Mi alvokas repacigon kaj klopodon mildigi la vortajn akuzojn kaj kontraŭstarojn. Forbarado eble utilas kontraŭ fremduloj kiuj volas entrudiĝi en tute nekontrolitan medion, sed por aktiva vikipediisto, tio ne utilus; ĉar post forbaro sufiĉus nur malfermi novan konton (tion faris eĉ konata fuŝulo). Necesos tiam forbari la komputilon, sed oni povas uzi alian komputilon ktp. Plej bone estus repacigi la sintenojn kaj klopodi labori alikampen; mi celas, ke estas tiom da ampleksaj kampoj en Vikipedio, ke se okazas konfliktoj, ĉu pro lingvo ĉu pro enhavo, des pli bone agadi en aliaj kampoj, anstataŭe pri Stalino aŭ Rusio, oni povas iri al filmoj, birdoj, fiŝoj, havendaj artikoloj ktp ktp. Korektoj indas kaj endas, sed se tio rezultos en polemiko, eble indos labori aliel. Tio estas nur tre persona opinio, ĉar por juste agadi oni devus kontroli tre etendigitan kazon, kaj mi preferas pli efike labori produktive. Ekzemple mi apenaŭ eniris en Vikivortaro. Oni ne povas esti ĉie, nur Dio, sed mi dubas prie. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:02, 20 nov. 2024 (UTC) ::Bedaŭrinde tiu ĉi strategio de evitado de la konfliktoj ne efikis. Mi neniam interesiĝis pri la kontribuoj de Taylor 49, kio estis facile ĉar li fakte verkas nenion, nur senhalte modifas kaj forigas la enhavon, kreitan de la aliaj. En Vikivortaro mi nur demandis lin kiucele li vandalis miajn artikolojn kaj petis lin restarigi ilian noramalan staton — la histerian reagon vi mem povas legi laŭ supraj ligiloj. En Vikipedio mi eĉ ne unufoje kontaktis lin, sed li plu min ĉasas venĝante pro tiuj riproĉoj en Vikivortaro kaj senhalte postulante mian maladministrantigon (sukcese), forigon de miaj artikoloj (sukcese) kaj nun mian forbaron (sukcese?). [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 14:23, 20 nov. 2024 (UTC) :::Ĝustas ke ĉe ni estas la [[imperativo|imperativa alvoko]] [[VP:ATAKO|Ne faru personajn atakojn en Vikipedio! Komentu la enhavon, ne la kontribuanton!]] kaj ke "ripetita aŭ granda persona atako povus konduki al [[VP:RF|forbaro]]". Mi konsentas ke la ekzemploj cititaj el vikipedio de Taylor estis personaj atakoj, kaj same konsentas ke se uzanto "nomas alian vikipediiston ''rusaĉo'', diras ke la rusa lingvo devas esti forigita ĉar ĝi estas nur fuŝa versio de la ukraina", tio estus same persona (kaj kolektiva) atako. Laŭ mia scio ni ĉiuj ĉi tie estas plenkreskaj, kaj kompreneble ne estas pravigo de atako se oni argumentus "sed la alia jam kvinfoje atakis". Al la akrigo de la situacio fakte kontribuas vi mem, Stanislavo, ĉar vi ofte perceptas agadon malsame ol estis: maladministrantigis vin ne Taylor, sed plimulto de diversaj uzantoj post pena diskuto, kaj la forigon de la teksto kiun vi nun reenigis sub nomo [[Uzanto:RG72/Cenzuro|"Cenzuro" (!)]] ankaŭ ne plenumis Taylor, kiu nur atentigis pri dubindeco de la teksto, sed ĉefe tri uzantoj devene el ekssovetiaj landoj (el Rusio, Litovio kaj Ĉednestrio, do ekse [[Moldava SSR]]), kiuj ĉiuj tute ne rilatas al Taylor, sed kiuj ĉi tie koncentriĝis "komenti la enhavon, ne la kontribuanton". Tial mi nun nur vidas eblecon lasi la malnovajn ofendojn, sen forbaro, kaj alvokas diskutigi ĉiun eblan novan personan atakon tuj ĉi tie, por ke oni povas tuj reagi. Mi esperas ke ne necesos amplekse ĉi tie diskuti, ĉar mi juĝas tion ĝena malŝparo de vivo-tempo, sed pretas ĉi tie trakti freŝajn atakojn, ankaŭ per simbola forbaro de semajno aŭ monato, post kiam estis unua averto. Kaj mi nun jam vortumas tian unuan averton al vi ambaŭ, Stanislavo kaj Taylor. Krome, mi atentigas ke estis mi kiu fine devis forigi la tekston "Rusoj en Inguŝio", kaj mi kiel administranto sentas min persone atakata de Stanislavo per la demagogia titolo "Cenzuro", laŭ kiu li reenigis la forigitan tekston. Mi persone povas toleri se oni ĉirkaŭvojas forigon de teksto, se oni reenigas ĝin al paĝo "Uzanto:RG72/Rusoj en Inguŝio", sed mi ne toleros la titolon "Cenzuro", kiun mi komprenas rekta persona atako al mi. Fine mi pensas ke estas misuzo de la justulo [[Martin Niemöller]] entiri lin en la retorikon ĉi tie - s-ro Niemöller kontraŭis milionojn da murdoj en fia diktaturo, kaj kompari la atentigon pri [[Vikipedio:Neniu persona atako]] al tio estas, milde dirite, ekstrema troigo. Do, mi nun estas {{kontraŭ|kontraŭ}} forbaro pro la eksaj ofendoj, sed '''alvokas''' ekde nun forte bridi sin por ne pluofendi, alvokas pri ŝovo de la reenigita teksto for de demagogia titolo "Cenzuro" (aliel ankaŭ administranto povas fari tion, sendepende ke la paĝo estas en persona spaco, kaj kompreneble povas esti ke fine la komunumo decidos forigi la paĝon de la persona spaco), kaj '''alvokas''' diskutigi estontajn atakojn rekte ĉi tie, kun ebleco ankaŭ forbari uzanton, prefere dumtempe, simbole, nur en kazo de obstina pluofendado malgraŭ jam dumtempa forbaro ankaŭ definitive. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:57, 20 nov. 2024 (UTC) Kelkaj rimarkoj: # Mi ne ofendis Taylor, ja demando "kial vi vandalas miajn artikolojn?" certe ne estas ofendo, ĉu ne? Kontribuante al Vikipedio 14 jarojn, mi interagis kun centoj da vikipediistoj kaj neniam iu ajn plendis ke mi ofendis lin. Estus strange se mi subite atakus la ulon pri kies ekzisto mi eksciis nur post kiam li vandalis miajn tekstojn. # La ideo ke valideco de opinio dependas de historia geografio estas nova, sed interesa. Do ekde nun mi scios ke mia opinio ekzemple pri Litovio kaj Finnlando estas speciale valora ĉar iam tiuj ĉi teritorioj estis parto de la Rusia imperio. # Ulo, iniciatinda mian maladministrantigon, malkaŝe argumentis ke tio okazu ĉar li konsideras miajn politikajn vidpunktojn malĝustaj. Tio tute evidente estis rompo de la Vikipediaj reguloj kaj ne gravas kiom da voĉoj li venigis por garantii tiun ĉi rompon. Dura lex sed lex. # Forigo de mia artikolo estis same kontraŭregula, ĉar la iniciatinto malsukcesis pruvi siajn argumentojn (malneŭtraleco kaj manko de fontoj), do tio estis evidenta ago de cenzuro. Tamen se tiu ĉi vorto tro ĝenas vin, mi alinomos la paĝon al ''Arĥivo''. Mi ne imagis tioman sentemon de via flanko, ja ni ĉiuj konas vikipediiston, kiu inundis la pritagajn artikolojn per rubaĵaj (mis)informoj kaj regule restarigis ilin post forigo aldonante rimarkon "REAPERIGO DE CENZURITAĴOJ" — kaj vi neniam riproĉis lin pri tio. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 03:53, 21 nov. 2024 (UTC) :{{kontraŭ}} Mi nun kontraŭas al la forbaro. Se la situacio plimalboniĝos, mi donos plian komenton. Ne forgesu [[VP:AMO]].-- [[Uzanto:Salatonbv|Salatonbv]] ([[Uzanto-Diskuto:Salatonbv|diskuto]]) 20:57, 20 nov. 2024 (UTC) :{{kontraŭ}} - Nun kontraŭ. Mi ŝatus, ke la konfliktoj ĉesu. Ni devas spuri specifajn problemajn redaktojn, ne la rilatojn de homoj. --[[Uzanto:LiMr|LiMr]] ([[Uzanto-Diskuto:LiMr|diskuto]]) 16:23, 24 nov. 2024 (UTC) : {{kom}} La respondo de RG72 estas kiel kutime agresema kaj insulta, ekzemple "problemo naskiĝis antaŭ jaroj en la kapo de Taylor 49, tiutempe aktive vandalinta Vikivortaron, el kiu '''li''' sukcesis forpeli" "Taylor 49, kio estis facile ĉar '''li''' fakte verkas nenion". RG72 daŭrigas kun kaj absurdaj falsaj akuzoj (ne estis mi kiu forigis la paĝon [[Rusoj en Inguŝio]], ĉu?), kaj insultoj, kaj misseksigado. Vidu supre, mi ne plu respondos en ĉi tiu diskuto. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:37, 27 nov. 2024 (UTC) :: {{kom}} Nenio nova en la mondo. La suno lumas, la akvo fluas, Taylor 49 [...] plendas [...]. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 10:57, 28 nov. 2024 (UTC) ::: {{kom}} {{re|RG72}} Mi ripete atentigas pri la regulara frazo "Komentu la enhavon, ne la kontribuanton!" Tio ankaŭ rilatas al via provoka komento de hieraŭ, kiun mi en kunteksto juĝas komento de la kontribuanto, ne de la enhavo. Via deeskaliĝo en la konflikto estas nepre bezonata, kaj vi ĉi tie ricevis nur tiom da subteno kontraŭ forbaro, ĉar sendube ĉiuj aktivaj kontribuantoj certas ke vi kapablas redakti sen ofendoj - tamen la kredo ke vi principe kapablas pri tio ne sufiĉas, vi devas ankaŭ apliki redaktan diplomation. Alikaze ni revenos al diskutoj pri via forbaro, kion mi konsiderus ĝenan malŝparon da energio. Kaj mi efektive fortege riproĉas la uzanton kiu inundis la esperantajn pritagajn artikolojn per naciisma propagando kaj regule restarigis ilin post forigo aldonante rimarkon "REAPERIGO DE CENZURITAĴOJ" - eble mi tro malfrue vere koncentriĝis pri la ĝena naciisma redaktado en la principe almenaŭ neŭtrala ĝis sennaciisma esperanta projekto, tro malfrue bremsis la agadon kaj per ĝena malŝparo de multaj laborhoroj komencis forigi la neakcepteblan propagandon, ĉar tiu ne sufiĉe frua kontraŭago signifis ke la forigenda materialo iĝis tre multa. Ĉiukaze la homo almenaŭ per sia konto ekde duonjaro ne plu daŭrigas sian propagandan mision: nun ankoraŭ forbari lin, nur pro pedagogio, ne sencus. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:20, 29 nov. 2024 (UTC) :::: {{kom}} Mi ĝojas ke finfine vi agnoskis ke en Vikipediaj diskutoj oni priparolu nur la agojn, ne la agantojn. Estas strange ke vi ne faris tion kiam la konata al vi ulo lanĉis kampanjon de mia maladministrantigo prezentinte kiel solan argumenton ke li ne ŝatas miajn politikajn vidpunktojn, do li ne ŝatas la personon, ne liajn agojn. Mi ĝojas ke vi finfine haltigis la agadon de alia uzanto, inundinta Vikipedion per nacisma propagando kaj ksenofobiaj fantaziaĵoj (plejparte rusofobiaj, sed foje ankaŭ antisemitismaj). Mi ne postulis lian forbaron, sufiĉas ke lia vandalado ĉesis. Estas strange nur ke vi ignoris kiam la konata al vi fanatika triopo akuzis min pri cenzuro ĝuste pro forsarkado de tiuj ĉi naciismaĵoj kaj ksenofobiaĵoj, kaj tio servis kiel ilia dua argumento por mia maladministrantigo. Se Vikipedio estas bazita sur reguloj, ili la samaj por ĉiuj. :::: Rilate ''Taylor 49'' mi nur ironiis leĝere, ĉar trakti serioze lian obsedon je propra seksa vivo mi ne povas, ja mi estas historiisto, do apartenas al la malĝusta fako. Espereble iam vi ĉesigos ankaŭ tiun ĉi tutevidente kontraŭregulan aktivadon kaj instruos lin ke lia seksa vivo estas lia persona afero kiu interesas neniun ĉi tie kaj ke se li ne ŝatas kiel Esperanto lin nomas, li simple elektu alian lingvon, pli komfortan por li. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 05:45, 30 nov. 2024 (UTC) ::::Mi neniam legis ajnan komenton de Taylor 49 pri sia propra seksa vivo. Kion mi legas, kaj pri tio mi ankaŭ konfliktis kun Taylor, estas ke Taylor ne nur aplikas la ne (jam) esperantan silabon "ri" pri si mem, sed komence aplikis tion al ĉiaj homoj, pri kies seksa identeco ne povas esti dubo: se iu uzanto klare indikis sian sekson en la vikipediaj preferoj, kaj Taylor perfekte sccias kiel malkovri tion, aŭ kiam en vikidatumaro pri iu ajn homo estas indiko ke temas pri viro aŭ virino, tiam sendube aplikendas pronomoj li respektive ŝi. Taylor ne estas la sola vikipediisto, kiu forte pledas pri uzo de alternativa estonta pronomo ri por tiuj homoj kiuj persone insistas ne konsideriĝi viroj kaj ne virinoj. Do temas pri socia konstruaĵo, ĉar en biologio ĉiu homo estas vira (kromosomoj XY) aŭ ina (kromosomoj XX): eĉ tiuj kun deviaj [[Sindromo de Klinefelter|kromosomoj XXY]] laŭ genetiko konsideratas masklaj. Mi povas akcepti pri ĉiu vikipediano, ke tiu ne devas nepre malkaŝi sian biologian sekson aŭ elektitan socian rolon, ĉar oni rajtas esti tute anonima, ne devas malkaŝi sian nomon, sekve pri iuj ensalutintaj uzantoj kaj pri ĉiuj kiuj redaktas plene anonime sub IP-adresoj, mi ne konas la gramatikan sekson. Tio estas anonimeco. Klaras ke pri oficialigo de la silabo "ri" kiel plia e-lingva pronomo ne decidos redaktantoj de iu ajn retejo, ankaŭ ne de vikipedio, kaj same klaras ke Vikipedio ofertas tiun gradon de anonimeco kiun uzanto deziras. Tute klaras krome, ke la temo estas sentoplena por Taylor kaj ankaŭ por iuj aliaj uzantoj: tial neniu uzanto estas devigita uzi la silabon "ri" kvazaŭ pronomo, nek mi nek vi nek iu ajn, sed tamen necesas pie kaj kolegece trakti la temon - tial ĝi ne tre taŭgas por forta ironio. Tio ĝuste estas kio ĝenis min en via hieraŭa noto. Se vi havas ekzemplon, kiam Taylor komentis pri sia seksa vivo, montru ĝin, mi neniam vidis ion tian kaj ne povas imagi ke tia ekzemplo ekzistus. Kaj pri la [[Vikipedio:Administrantoj/forigo de rajtoj/RG72|diskuto pri via administreco]]: vi scias ke mi estis la sola kiu sume voĉis sindetene, ĉar mi estis tiom ambigua vidante same fortajn argumentojn por kiom kontraŭ - tion mi tiam notis. Mi '''ne''' havis la impreson ke viaj agoj kontraŭ la misuzo de la tagaj mondpolitikaj listoj en vikipedio al propagando kaj forta troreprezentiĝo de polaj temoj (kiam unufoje pola skiisto gajnas konkurson, tio estos vaste raportata en mondpolitikaj eventoj, se ĉeĥa aŭ slovaka, slovena aŭ sveda skiisto same gajnas konkurson, tio tute ne interesas) estis argumentoj en la diskuto pri via administreco. Se mi preterlegis ion, vi povas ankaŭ nomi al mi la konkretan lokon. Certe ni ĉiuj sambone konas la [[Vikipedio:Regularo pri forbaro|regulojn pri forbaro]], daŭre ne plenumiĝas la kondiĉoj pri forbaro, sed necesas adapti la redaktojn al ne-ofendaj komentoj. Se tio post ripeta admono ne funkcios, tiam necesos rapide decidi pri forbaro, notinte aktualajn mispaŝojn. Sed tia forbaro, ĉar unua, ankaŭ estus nur simbola, por horoj aŭ tagoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:41, 30 nov. 2024 (UTC) :{{por}} RG72 devas esti fobarita (en du projektoj) pri kontraŭrajta renoviĝo de forigita artikolo en Vikipedio kaj verkado de malneŭtralaj artikoloj en Vikinovaĵoj.--[[Uzanto:Fenikals|Fenikals]] ([[Uzanto-Diskuto:Fenikals|diskuto]]) 10:09, 30 nov. 2024 (UTC) ::Kara Fenikals, vi povas tute libere prezenti vian opinion ĉi tie. Tamen mi koncize volas reagi al via noto: se iu revenigas forigitan artikolon en sia persona uzanta spaco, tiam tio ne estas kontraŭrajta - jes eblas ankoraŭ plibonigi la tekston kiun ĝis la forigo evidente ne eblis plibonigi al stato akceptebla por plimulto de la partoprenintaj uzantoj. Kio nur ne permeseblas, estas laŭta ofendo ke la komunumo fie kaj bandite cenzuris la tekston. Kaj due, povas esti ke en Vikinovaĵoj ne estas sufiĉe evoluintaj iloj por diskuti pri propagandecaj, ĝenerale malneŭtralaj tekstoj. Sed ĉiukaze Vikipedio kaj Vikinovaĵoj estas sendependaj projektoj. Eblas noti ĉi tie personan opinion, ke oni forte malkonsentas pri ago de uzanto en Vikinovaĵoj, Vikivojaĝo, Vikifontaro, Vikivortaro ktp., sed uzi tiun nekontenton cele al puna forbaro de uzanto el Vikipedio laŭ mi ne eblas. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:41, 30 nov. 2024 (UTC) == Propono forbari uzanton "Fenikals" == {{uzanto2|Fenikals}} [[Uzanto:Fenikals|Uzanto:Fenikals]] regule rompas plurajn regulojn de Vikipedio: # Li [[Vikipedio:Administrantoj/forigo de rajtoj/RG72|postulis maladministrantigon]] de alia uzanto, argumentinte per ties malplaĉaj politikaj vidpunktoj, do pro politikaj kaj personaj motivoj. # Li spamis la [[Uzanto:RG72|Uzanton RG72]] per mesaĝoj politikaj kaj personaj, interalie minacante lin per FSB-reprezalioj se li plu partoprenos en la ĵurnalisma projekto [[Tutmondaj Voĉoj]]. # Li regule enigas falsajn informojn laŭajn al liaj politikaj vidpunktoj, ekzemple: ## en [[Sud-Osetio]] li [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Sud-Osetio&diff=next&oldid=8911022 modifis la tekston], aldoninte aserton ke la militon en Sud-Osetio en 2008 komencis Rusio dum esplorado de Eŭropa Unio [http://news.bbc.co.uk/1/shared/bsp/hi/pdfs/30_09_09_iiffmgc_report.pdf klare konkludis] ke la militon komencis Kartvelio. ## En alia artikolo li [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Bombaj_atencoj_kontra%C5%AD_lo%C4%9Dejoj_en_Rusio&diff=prev&oldid=8902785 nomis la ulojn], murdintajn en 2002 kelkdek homoj per eksplodigo de loĝejoj, ne "teroristoj" sed "rezistantoj"; [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Dua_%C4%88e%C4%89enia_milito&diff=prev&oldid=8875116 similaj fuŝoj] # Li regule cenzuras Vikipedion, forigante malplaĉajn informojn, ekzemple: ## el artikolo pri batalo kontraŭ islamistoj li forigis [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Batalo_%C4%89e_Gala%C5%9Dko_(2002)&diff=prev&oldid=8875092 ateston de militkrimoj] faritaj de muĝahidoj; ## el artikolo pri atako de teroristoj li [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Batalo_%C4%89e_Gala%C5%9Dko_(2000)&diff=prev&oldid=8875097 forigis riproĉon] fare altrangulo, multe helpinta al ĉeĉenaj rifuĝintoj kaj ŝokita de tia atako en sia regiono. ## el artikolo pri ukraina prezidanto li [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Volodimir_Zelenskij&diff=prev&oldid=8573844 forigis menciojn] de ties kritiko en eŭropa gazeto ## el alia artikolo [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Invado_de_Rusio_en_Ukrainion_(2022)&diff=prev&oldid=8472015 li forigis] komplete sekcion "Rusofobio", malgraŭ referenco al aŭtoritata fonto, kun klarigo "tiu ne ekzistas" # Li lanĉas redaktomilitojn, ekzemple li [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=25-a_de_februaro&diff=prev&oldid=8827820 nuligis mian redakton] en artikolo, celintan forigi rubajn misinformojn pri kies forigo konsentas ankaŭ almenaŭ unu administranto, ĝis nun plenumanta tian forsarkadon pro antaŭa amasa vandalado fare de naciisma uzanto; # Li trudis al pluraj artikoloj politike malneŭtralajn kaj ofte rekte falsajn informojn. ## Ekzemple li redaktis multajn biografiajn artikolojn, ŝanĝante nacian apartenon de ilia temuloj al "ukraina". Ekzemple li faris tion en [[Igor Sikorski]] kaj poste nuligis alies redaktojn. Rimarkindas ke la sekvinta [[Diskuto:Igor Sikorski]] montris ke li ne konas eĉ bazajn faktojn pri historio de Ukrainio, kio evidente grave faciligas lian redaktadon. ## en artikolo pri buĉado en Montara Karabaĥo [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Masakro_de_Ho%C4%9Dali&diff=prev&oldid=8472696 li aldonis] ke armena flanko "falŝe raportis" (sic!) Havi tian uzanton estas granda malhonoro por iu ajn Vikipedio kaj duobla malhonoro por Vikipedio en Esperanto, konsiderata lingvo de paco kaj amikeco, ne de naciismo kaj agresemo. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 13:45, 30 nov. 2024 (UTC) :Mi nun tiom detale notis la antaŭan diskuton, ke ne sufiĉas mia tempo esplori la akuzojn tie. Tio do venos pli poste. Kompreneble ĉiu ajn povas jam ekhavi opinion - mi nur volas eviti la impreson ke mi fokusigas pri akuzoj kontraŭ unu uzanto kaj plene ignoras akuzojn kontraŭ alia uzanto, kvankam la diskutoj estas tuj najbaraj... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:51, 30 nov. 2024 (UTC) :: {{kontraŭ}} forbaro de uzanto "Fenikals", ĉar la proponinto de forbaro same ofte verkis forte maneŭtralajn artikolojn ([[Rusoj en Inguŝio]] -> [[Uzanto:RG72/Cenzuro]], [[n:eo:KGB kaj FSB kontraŭ spionoj kaj teroristoj en Siberio|terorismo]], [[eo:n:“Ŝajnas_al_mi_ke_mi_sonĝas...”:_patrino_kaj_filo_fuĝis_el_Ĥersona_provinco_al_Tjumeno|rifuĝintoj bonvenataj]]), kaj eĉ pli grave atakadis aliajn vikianojn. Mi esperas ke uzanto "Fenikals" estonte ne plu uzos vikipedion kiel batalkampo. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 00:58, 2 dec. 2024 (UTC) :::{{kom}} La argumento estas absurda laŭ sia logiko ("ni ignoru unu regulrompon ĉar okazis ankaŭ aliaj"), formo (referenco al Vikinovaĵoj en Vikipedio) kaj enhavo (nomi "malneŭtralaj" artikolon pri etna grupo, intervjuon kun historiisto kaj raportaĵon pri ukrainaj rifuĝintoj estas ekster ĉia racia konsiderado). [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 05:41, 2 dec. 2024 (UTC) {{Kom}} Post 4 monatoj bedaŭrinde nenio estis farita, do la koncernulo revenis kaj daŭrigas siajn fanatikajn atakojn. Ĉi-foje li [https://eo.wikinews.org/wiki/Vikinova%C4%B5oj:Diskutejo#Propono_pri_la_fermo atakis Vikinovaĵojn], postulinte likvidi la tutan projekton kaj cenzuri ĝian enhavon (kompreneble pro "porrusia propagando"). Antaŭ jaroj mi iniciatis elkoviĝon de la projekto, alvokinte plurajn vikipediistojn subteni ĝin voĉdone. Dum jaroj mi kaj aliaj esperantitoj kontribuis al ĝi, verkinte pli ol 1000 artikolojn. Nun ĉio ĉi estas endanĝerigita pro la fanatikulo, apenaŭ balbutanta Esperanton kaj eĉ en Vikipedio dum 5 jaroj farinta nurajn mil redaktojn, plejparte neniodirajn kaj politike motivitajn. Estas tute evidente ke temas pri politika cenzuro kaj ĉi-foje ankaŭ pri persona persekutado. Li jam lanĉis [https://eo.wikipedia.org/wiki/Vikipedio:Administrantoj/forigo_de_rajtoj/RG72 kalumnian kampanjon] kontraŭ mi (malkaŝe politike motivitan) kaj nun pretas detrui la tutan projekton nur por kontentigi sian fanatikan cenzuremon kaj personan malamon. Antaŭjare li postulis eĉ [https://commons.wikimedia.org/wiki/Commons:Deletion_requests/File:Vila%C4%9Do_%C5%9Ctormovo.webm forigi unu el miaj videoj] el la Komunejo, argumentinte ke ĝi "estas persona kaj ne havas edukan valoron". Feliĉe oni ĝustatempe klarigis al li, ke ambaŭ argumentoj estas nulaj, sed li provas denove, jam aliloke kaj sendube provos plu, ĉar li simple ne kapablas kunlabori kaj krei — nur ataki kaj detrui. Tiaj uzantoj estas forbarendaj tutvikie kiel agresantoj kaj vandaloj. Kial la enciklopedio de ''Lingvo de Paco kaj Amikeco'' (!) plu toleras la fanatikulojn kaj vandalojn? Ĉu neniu administranto kapablas ĉesigi tion? [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 12:32, 19 mar. 2025 (UTC) : {{kom}} Tipa agresema stilo, absurdaj mencioj de "Paco kaj Amikeco" kaj plejparte falsaj akuzoj (pri lingvokapabloj kaj plu) de [[Vikipedio:Problemaj_uzantoj#Propono_forbari_uzanton_"RG72"|RG72]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 01:30, 27 mar. 2025 (UTC) : {{kom}} Tipa agresema stilo, absurda miskompreno de la interna ideo de Esperanto kaj subteno de la falsaj akuzoj de la alia fanatikulo. Rimarkindas ke Fenikals jam kvarfoje atakis min, malkaŝe dirinte ke li faras tion pro siaj personaj politikaj malŝatoj. Dufoje li sukcesis, lanĉinte [[Vikipedio:Administrantoj/forigo de rajtoj/RG72|kalumnian kampanjon]] por eksigi min kiel administranton kaj [[Vikipedio:Forigendaj_artikoloj/Arkivo/2024/Novembro#Rusoj_en_Inguŝio_11_17|foriginte mian artikolon]] — ambaŭfoje Esperanto-administrantoj timeme cedis al la ksenofobo, krude rompinte la regulojn kiujn ĝuste ili devus defendi. Dufoje li malsukcesis — unue en [[Tutmondaj Voĉoj]] kaj nun en [[Meta-Vikio]] — ambaŭfoje ne-Esperantaj-administrantoj rekte respondis ke mi rompis neniujn regulojn kaj liaj personaj malŝatoj estas lia persona problemo. Post tio nomi Esperanton "Lingvo de Paco kaj Amikeco" estas vere absurde. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 12:01, 30 mar. 2025 (UTC) {{kom}} Mi ĵus nuligis plian cenzuradon fare de Fenikals. Ĉi-foje li modifis artikolon [[Unua Ĉeĉenia milito]], celante ŝajnigi ke la milito okazis ne inter la registaro de Rusio kaj separistoj, sed inter Rusio kaj Ĉeĉenio kiel du sendependaj ŝtatoj. Ĉu sekvan fojon li skribos ke registaroj de Hispanio kaj Britio luktis ne kontraŭ ETA kaj IRA, sed kontraŭ Eŭskio kaj Nord-Irlando? Kiam tiu ĉi vandalo estos haltigita? Ĉu tiu ĉi enciklopedio havas administrantojn aŭ ĝi definitive transformiĝis je ludejo kie ĉiu ajn fanatikulo povas libere vandali la tekstojn? [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 11:59, 15 apr. 2025 (UTC) {{kom}} Kaj denove tiu ĉi delonge forbarenda fanatikulo lanĉis redaktomiliton, nuliginte miajn redaktojn. Kompreneble temas pri artikoloj rilataj al la rusoj/Rusio kaj ukrainoj/Ukrainio, kio estas la kerno de lia fanatika mensa universo. Kompreneble li denove trudis propagandajn stultaĵojn, ĉerpitajn el gazetaro. Kompreneble denove liajn fiagojn ignoris ĉiuj administrantoj. Kio estas kialo de la tioma toleremo? Ĉu la rusofobio kaj ksenofobio ĝenerale jam iĝis oficiala ideologio de la Esperanto-Vikipdeio? Ĉu la (iam) enciklopedia projekto definitive transformiĝis je Esperanto-versio de triarangaj eŭropaj gazetaĉoj? Ĉu iu ankoraŭ memoras por kio Zamenhof kreis tiun ĉi lingvon? Malkaŝaj ksenofoboj ĉiam pli agreseme trudas siajn propagandaĵojn kaj la homoj, kiuj devus forbari ilin en la unua tago — la administrantoj — silente ignoras ĉion. Ĉu vi timas aŭ simple samopinias kun ili? La unua kazo estas hontinda, la dua stultega. Elekti inter la malhonoro kaj stulteco pjam estas hontinde, sed ŝajnas ke la alia elekteblo mankas. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 15:45, 1 jun. 2025 (UTC) {{kom}} Denove tiu ĉi fanatikulo trudas al la '''enciklopedio''' propagandaĵojn kaj lanĉas redaktomilitojn. Kian valoron havas tiu ĉi malklerulo, apenaŭ balbutanta Esperanton, ke lia daŭra vandalado estas tolerata en la internacia (!) '''enciklopedio'''? Li estas obsedita ksenofobo kaj malkaŝa adoranto de teroristoj, speciale de islamistoj, do li simple ne povos halti memstare, nur esti haltigita. Ĉu ekzistas administranto kapabla savi la enciklopedion de vandalado? Ĉu ĉiuj estas tro timemaj? Aŭ eble lia fanatika mondrigardo nun estas konsiderata normo en la socioj, al kiuj apartenas la administrantoj? Plorinda degrado. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 07:29, 2 aŭg. 2025 (UTC) {{kom}} La administrantoj denove timeme lasis la vandalon fuŝi, do li revenis kaj denove trudis al la '''enciklopedio''' siajn fanatikajn fantaziojn — ĉi-foje rakontinte en [[Sovetia-Ukrainia Milito]] pri "genocido de la ukraina nacio, genetika subpremado, socia degrado" kaj kompreneble pri siaj amataj ĉeĉenaj islamistoj. Kaj ĉiujn ĉi teruraĵojn li rakontas pri Ukrainio, kies loĝantaro en la sovetia tempo (do dum la ''genocido kaj subpremado'') duobliĝis — malgraŭ amasa migrado de ukrainoj al la aliaj respublikoj de Sovetunio por ricevi pli bonan edukon kaj laboron. Ĝis kiam daŭros tiu ĉi senpuna vandalado fare de '''patrolanto''', do la ulo respondeca pri kvalito de la '''enciklopedio'''?! [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 05:10, 26 aŭg. 2025 (UTC) {{kom}} La vandalo revenis kaj denove trudas al la enciklopedio siajn fanatikajn propagandaĵojn. Ĉi-foje li denove markis kiel "diktatoroj" plurajn internacie agnoskitajn ŝtatestrojn kies politiko kaj opinioj malkongruis al lia fantazia mondimago. Se post jaroj da vandalado en la esperanta enciklopedio li almenaŭ iom lernus Esperanton, li scius ke "diktatoro" estas [https://vortaro.net/#diktatoro_kdc "Eksterordinara, provizora estro de ŝtato, kun absoluta povo"], kio certe ne aplikeblas al la regantoj kies regado estis bazita sur naciaj leĝoj (sendepende de tio, ĉu ili plaĉas al iu aŭ ne) kaj ne estis provizora, nek eksterordinara. Jam unu jaro pasis ekde kiam mi atentigis pri la persista vandalado fare de tiu ĉi persono, sed neniu reago de la administrantoj sekvis. Ĉu nia enciklopedio estas rubejo, kie iu ajn propagandisto povas publikigi siajn fantaziaĵojn? Kiom longe daŭros tiu ĉi vandalado? [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 16:35, 6 nov. 2025 (UTC) {{kom}} Ĵus mi hazarde trovis kaj nuligis plian vandalaĵon de tiu ĉi unika vandalo: en la artikolo pri la ukraina urbo [[Kostjantinivka]] li forigis informojn ĉerpitajn el [[The New York Times]], ĉar ili malkonvenis al lia fanatika mondobildo. Mi diras ke temas pri la ''unika vandalo'', ĉar ĝis neniu vandalo en tiu ĉi enciklopedio sukcesis esti identigita kiel malkaŝa vandalo kaj propagandisto jam duan jaron sinsekve kaj tamen ne esti forbarita. Evidente la administrantoj interne simpatias al li, same kiel germanaj burĝoj simpatiis al Hitlero, promesinta buĉi nur la judojn, ciganojn kaj subhomojn kiel rusoj, ukrainoj kaj poloj. Poste ili ploris sur ruinoj de siaj urboj kaj plendis ke ili ne estis nazioj, nek subtenis ilin, sed estis nuraj viktimoj de la teruraj cirkonstancoj. Ĉu la historio instruas ion? [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 17:08, 21 dec. 2025 (UTC) {{kom}} [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?diff=8649512&oldid=8538182 La redakto antaŭ 18 monatoj] estas evidente malbona. Oni nepre '''ne agu tiel'''. Kaj kion pensi pri [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Vladimir_Putin&action=history la diktatoroj]? La plejmultaj diktatoroj ja estis kaj estas "agnoskitaj ŝtatestroj". Kaj kiel pensi aŭ agi pri senĉesaj personaj atakoj, trouzo de fortaj vortoj, kaj reventantaj komparoj kun Adolfo Hitlero? [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 01:20, 28 dec. 2025 (UTC) :La vorto ''diktatoro'' havas striktan difinon en PIV, cititan supre. Neniu el la menciitaj personoj laŭis al ĝi. Same neniuj personaj atakoj miaflanke okazis, nek povus okazi ĉar mi tute ne interesiĝas pri tiu ĉi persono. Malsame ol li, kiu spamis min per mia persona konto iel trovita en Telegramo kun enormaj stultaĵoj kaj personaj trudaĵoj ("ĉu vi definitive transloĝiĝis al Kubo?"). La situacio iĝis tro teda kaj artefarite longdaŭra, kaj vere similas al tiu en Germanio en la 1930-aj kiam la same agresemaj kaj persistaj fanatikuloj ne estis haltigitaj de tiamaj germanaj administrantoj, ĉar interne ili simpatiis al ilia ksenofobio kaj esperis ke la solaj viktimoj estos nur judoj, komunistoj, gejoj, slavoj kaj aliaj [[subhomo]]j. La historio ripetiĝas kaj evidente eĉ germanoj ne lernis ĝin. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 07:43, 28 dec. 2025 (UTC) ==Anglalingvaj perfortparoloj== Uzanto aperis nur por fari ekstremismajn alvokojn en la angla lingvo kontraŭ palestinanoj kaj islamanoj. Ĝis nun faris [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=%C5%9Ctato_Palestino&diff=prev&oldid=9039006 unu solan redakton]. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 18:06, 6 mar. 2025 (UTC) : [[:m:Special:CentralAuth/Zwangsumbenennung-2025-03-18]] nenio nova ekde tiam. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 01:32, 27 mar. 2025 (UTC) :: Daŭre nenio nova ekde tiam (kvankam ne, ne plu?, ekzistas ĝenerala konto por "Zwangsumbenennung-2025-03-18"), sed en wiki.eo la konto ankoraŭ estas. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:15, 18 apr. 2025 (UTC) ::: Mi kredas, ke [https://tr.wikipedia.org/wiki/Kullan%C4%B1c%C4%B1:Zwangsumbenennung26-12-2020 ĉi tiu estas la sama nazia fuŝulo: "Zwangsumbenennung26-12-2020" ĉe Turka Vikipedio]. Mi trovis tiun nomon sub mistera parametro "offset" en lia paĝo pri uzantrajtoj. https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Speciala%C4%B5o:Listo_de_uzantoj&username=Zwangsumbenennung-2025-03-18&dir=prev&offset=Zwangsumbenennung26-12-2020&limit=1 Tiu parametro aperis, kiam mi iris du paĝojn antaŭen. [[Uzanto:פֿינצטערניש|פֿינצטערניש (Fincterniŝ), ŝi]] ([[Uzanto-Diskuto:פֿינצטערניש|diskuto]]) 17:03, 30 jun. 2025 (UTC) :::: Kaj kvar antaŭajn uzantnomojn mi trovis sammaniere: 𥐣, 😂, 𝘀𝗼𝗹𝗼 𝗲𝗻 𝗹𝗮 𝘄𝗶𝗸𝗶 kaj 𝕍𝕥𝕝𝕞𝕣𝕕. Ĉu vi kredus, ke li estas forbarita de la germana Vikipedio? [[Uzanto:פֿינצטערניש|פֿינצטערניש (Fincterniŝ), ŝi]] ([[Uzanto-Diskuto:פֿינצטערניש|diskuto]]) 17:24, 30 jun. 2025 (UTC) == Anonimaj redaktoj de [[Pär Sundberg]] == Pluraj anonimaj redaktantoj ade aldonas malplenajn listerojn al [[Pär Sundberg]], kun svedlingvaj datoj en la resumo. Tre mistere, sed klare senutile. Mi proponas forbari tiujn adresojn, kaj protekti la artikolon kontraŭ anonimaj redaktoj. - Sincere, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 04:48, 31 mar. 2025 (UTC) : {{forte por}} protekto kontraŭ anonimaj redaktoj. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 09:28, 31 mar. 2025 (UTC) ::{{farite}} je 2025-03-31 per LiMr. --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] Hodiaŭ finiĝas la protekto de tiu paĝo. Ni atentu ĉu la strangaj redaktoj rekomenciĝos! - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 21:29, 1 jul. 2025 (UTC) == Forbarenda IP-vandalo == [[Specialaĵo:Kontribuoj/49.175.171.71]] sed ne porcxiam, eble 3 monatoj. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 09:29, 4 maj. 2025 (UTC) ==Ne-esperanta enhavo== [[Uzanto:Orthoonto]] aldonis al tri artikoloj tekston en iu skandinava lingvo, kaj al alia senfontan aserton pri la matematikaj kapabloj de novaj AI, kies enciklopedian gravon mi dubas. Ŝajnas al mi tro frue por diri, ĉu la intencoj de la homo estas bonaj, sed mi lasis mesaĝon sur lia/ŝia diskutopaĝo. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 23:34, 11 maj. 2025 (UTC) : Bona atentigo. Dankon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:28, 3 jun. 2025 (UTC) == Grandparte fuŝaj redaktoj aparte pri la Filipinoj inter 2011 kaj 2021 (kaj pli da fuŝoj pri Esperanto en Vikidatumoj) == Komence de januaro 2018 uzanto kun la longa nomo "[[Specialaĵo:Kontribuoj/uzanto:Renamed user ccb4f2cd4446e5770d0821d57e0285fa|Renamed user ccb4f2cd4446e5770d0821d57e0285fa]]" (iam ankaŭe la konto nomiĝis "Pare Mo") movis paĝon Davaa Regiono al [[Dabaa Regiono]] kaj notis "preskaŭ" en Esperanto: "V se pronuncia como B en español". La homo ankaŭ ŝatis renomigi multajn aliajn esperantajn vortojn (nur 36 rekte en la loka projekto, sed pli multajn en vikidatumoj, kie ankoraŭ pli malfacilas rimarki la manipulojn), egale ke la uzanto eĉ ne helpe de aŭtomata tradukilo sukcesis enmeti unusolan frazon en Esperanto. Sed evidente eblas konsideri sin elstara Esperanto-vortaristo ankaŭ sen ajna kono de la lingvo. Tamen estas alarma averto el vikidatumoj kaj de la vikimedia sistemo ĝenerala: '''[[dosiero:OOjs UI icon alert image warning.svg|18ra]] <span style="color:red"> This account is globally locked. - La konto estas globale forbarita'''</span>. Do la homo en multaj vikipediaj projektoj mise agadis, grandkvante vandalis, kaj liaj agoj vere ne konsiderindas "aŭtoritataj kontribuoj". Tial mi konsideras ĝenerale malfari la kapricajn "plibonigojn" de la forbarito. Ĉi tie do la argumento estas ke hispane la v prononciĝas kiel esperanta "b", aŭ en [[Kezonurbo]], dubinde plibonigita al Kesonurbo, "ke z hispane prononciĝas kiel s esperante" - tio eĉ ne veras, norme ĝi sonas kiel θ, nur dialekte foje kiel s aŭ iu sibla sono inter ambaŭ. Tiu argumento nur sufiĉus por aldono de prononcindiko inter rektangulaj krampoj, eventuale por prezento de sia nova propono kun verva esperanta argumentado en VP:AA, sed ne por kaŝa alinomado de paĝoj el aliaj homoj aŭ ŝanĝadoj en Vikidatumoj. En plej multaj eŭropaj lingvoj inkluzive de la cirile skribataj tamen estas "v", kaj ke li mem ĝustigis la lingvonomojn "[[cebua lingvo|cebue]]: ''Rehyon sa Dabaw''; [[tagaloga lingvo|tagale]]: ''Rehyon ng Dabaw''" ankaŭ ne konfirmeblas en la cebua kaj tagaloga vikipedioj (la esperantan adverbon "tagale" por la tagaloga la homo samtempe inventis). Kvin spertaj esperantistoj poste redaktis kaj ne rimarkis la bone kaŝitan vandalecon. Mi ni plendas, ankaŭ mi probable ne rimarkintus. Sed mi alvokas pri pli da atento nun, kiam estas averto pri tiu vandalo kiu fuŝas aliel ol nia konata finna forbarito, kies specifajn redaktojn ĉiu facile rekonas. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:18, 3 jun. 2025 (UTC) :Mi cetere ĵus skanis kaj ekrane pligrandigis la esperantan mapon (#22) pri la Filipinoj el la "Poŝatlaso" de 1971. Bedaŭrinde tie estas malmultaj esperantigoj, plej multaj estas nacilingve, do filipine/tagaloge notitaj. Sed por tiuj urboj, insuloj kaj kaboj, kiuj ricevis esperantan vorton en la "Poŝatlaso" de 1971, estas bone noti la referencon... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:28, 3 jun. 2025 (UTC) == 176.59.164.46 == Ruslingva anonimulo, aldoninta sensencajn frazojn al [[Biblio-Globus]]. Blokenda. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 06:09, 26 jun. 2025 (UTC) ::{{uzanto2|176.59.164.46}} 1 redakto je 22 jun. 2025 == 78.154.163.85 == Anonimulo, ekde majo 2025 inundinta la projekton per fuŝaj maŝintradukaĵoj de la anglalingvaj fontoj, plenaj je konspirteorioj, fantazioj kaj politika propagando. Regula forsarkado de tiuj rubaĵoj estas tre teda kaj temporaba afero. Ni protektu la '''enciklopedion''' kontraŭ fanatikuloj, ksenofoboj kaj vandaloj. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 07:08, 17 jul. 2025 (UTC) ::{{uzanto2|78.154.163.85}} sume 50 redaktoj je 13-14 jul. 2025, '''ekzemple''' ::* paĝo [[historio de Rusio]] [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Historio_de_Rusio&diff=prev&oldid=9145053 vandalita, ŝajne en la baŝkira, ĉiukaze ne universale komprebla lingvo, en fuŝaj referencoj] ::*>> krome je 07:21, 14 jul. 2025 la homo la saman paĝon ampleksigis per amasa esperantlingva akuza listigo de rusaj ŝtataj militkrimoj en Ukrainio inter 2014 kaj 2024, per detalega listigo kiu estis la kvaroblo de la tuta alineo pri la 19-a jarcento. Necesus individue kontroli la asertojn kaj ekipi eventuale pridubeblajn akuzojn per eksteraj referencoj, sed ĉiukaze la eksterproporcia kvanto de teksto montras ke iu ĉi tie misuzis ĝeneralan paĝon por sia demagogio. Por tiu temo la paĝo [[Milito de Rusio kontraŭ Ukrainio ekde 2022]] estus pli taŭga loko, tie praktike estas nur informoj pri mortigoj kaj detruoj de 2022, kvankam la milito en 2023 ĝis 2025 senŝanĝe pluardis. Sed la resuma paĝo [[historio de Rusio]] taŭags nur por ekstreme koncizigita resumo de eble 300 literoj, kaj por aldono de pli detala teksto. Sed tio ankaŭ eksplodigos la paĝon "[[Milito de Rusio kontraŭ Ukrainio ekde 2022]]", oni ankaŭ povas fari novajn paĝojn "Milito de Rusio kontraŭ Ukrainio en 2023" ..."en 2024", ..."en 2025". ::*>>Aliaj novkreoj kiel [[la Donanto (filmo)]] (nun ricevis avertan ŝablonon {{ŝ|polurinda}})kaj [[Verda Elefanto (film)]] estas simple nur bizaraj, strangaj ĝis strangegaj esperantaj tekstoj, pri kiuj ankoraŭ ne klaras ĉu haveblos iu volontulo kiu pretus investi horojn por savi la tekstojn. Sume mi nun supraĵe legis pli-malpli la duan duonon de la kontribuoj, inter tiuj pli-malpli 25 redaktoj estis 1 vandalaĵo kaj 1 kazo de politika propagando metita en maltaŭgan artikolon, kaj la resto estis bizaraj ĝis kompreneblaj esperantlingvaj kontribuoj. Sed ŝajnas ke la redaktado jam finiĝis je la 14-a de julio, kaj ŝajne ĝis nun ne estas alinoma anonima konto kiu daŭrigus la parte tute maltaŭgan parte dubinde utilan kontribuadon. Mi tial proponas "nur" forbaron de unu monato, kiu probable ne ĝenos la homon, ĉar tiu ĉiukaze ŝajne perdis la intereson pri la bizara redaktado, Sed se foje ekestos ankoraŭ redakto sub tiu IP-adreso, tuj eblas vidi ke ĝi jam foje estis forbarita, kaj povas rapide retrovi la malnovan kazon. ĈIUKAZE necesos ankaŭ havi la konton sub observado. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:46, 9 sep. 2025 (UTC) == ~2025-50449-5 == La sola kontribuo ĝis nun estas vandalado de Vikipedio:Artikolo de la Monato per duone kompreneblaj pornaĵoj en la hispana. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 18:24, 2 sep. 2025 (UTC) ::{{uzanto2|~2025-50449-5}} 1 redakto je 2 sep. 2025 :::{{re|Arbarulo|RG72}} Nur nun mi vidis viajn lastajn tri notojn. Ĉiuj scias ke ni por niaj preskaŭ 400 000 artikolaj paĝoj kaj aldonaj multaj diskutpaĝoj havas nur 10 administrantojn, el kiuj neniel ĉiuj konstante aktivas, kaj ankaŭ mi ne sidas antaŭ la komputilo, nur gapante tiun aŭ iun alian teknikan paĝon ĉu tie aperas novaj notoj. Tiel eĉ se mi mem supre aldonas noton mi ne nepre rigardas ankaŭ tute malsupre. Mi petas, aŭ kontrolu tagon post kiam vi metis noton ĉu ĝi jam traktiĝas kaj se ne, rekte alskribu min (aŭ alian tiam aktivan administranton) ke tiu forpurigas la problemon, aŭ se vi eble post tago eble ne havas tempon por vikipedio, atentigi min tuj - en mia persona diskutpaĝo, aŭ pli simple per ŝablono {{ŝ|re}}, kiel mi ĵus atentigas vin du. Superfluaj atendadoj povas havi katastrofajn sekvojn, ĉar ene de semajno vigla vandalo povas fuŝi centojn da paĝoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:35, 9 sep. 2025 (UTC) Mi komprenas ke ĉiuj malmultaj administrantoj estas okupitaj kaj foje ĝojas ke mi ne plu sentas devon ĉiutage kontroli farendaĵojn en Vikipedio kiel administranto. Foje eĉ fanatikuloj kaj iliaj kontraŭregulaj fiagoj tamen faras bonajn aferojn — malbonajn por la enciklopedio, sed bonajn por enciklopedianoj)) Do mi klopodos atentigi vin kiel vi petis. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 04:17, 10 sep. 2025 (UTC) Mi provos memori kaj sekvi tiun konsilon. Mi ne sciis, ĉu vi sentas atentigon kiel ĝenan interrompon de viaj aliaj laboroj. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 17:01, 10 sep. 2025 (UTC) ==~2025-35316-70 == {{re|ThomasPusch}} Anonima uzanto ~2025-35316-70 vandale kreis [[Vikipedio:Eo.wiki]]. La sola teksto estas en misliterumita hispana lingvo, "Tuj fariĝonta surprizo". [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:11, 21 nov. 2025 (UTC) :{{re|Arbarulo}} {{farita}} Dankon pro la atentigo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:12, 21 nov. 2025 (UTC) ==Claudio Pistilli== Mi bedaŭregas konstati problemon pri granda kontribuanto, sed [[Uzanto:Claudio Pistilli]] alŝutis amasegon da bildoj kun falsaj deklaroj pri kopirajto, tre verŝajne ankaŭ enhave misajn bildojn pri kemio. Mi klarigis pli detale ĉe [[Vikipedio:Forigendaj dosieroj]]. Se iu ĉi tie spertas pri kemio, via helpo bezoniĝas por taksi la kemiajn bildojn. Ĝis kiom mi komprenas, la tekstaj kontribuoj de Claudio ŝajnas akceptindaj - nur la redaktoj koncerne bildojn estas problemaj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 18:28, 30 jan. 2026 (UTC) :Mi diris ke la tekstaj kontribuoj de Claudio estas akceptindaj. Ve, tro frue. Li skribas tute senreferencajn artikolojn pri gotaj reĝoj, ankaŭ kun mezgrandaj viki-stilaj problemoj (artikoltemoj en grandigitaj literoj krom la kutima dikigo, nudaj eksteraj ligiloj sen referenca formato). Krome provas deturni kritikojn per troĝentilaj respondoj, sed neniel ŝanĝas sian probleman agadon: [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Uzanto-Diskuto%3AClaudio_Pistilli&diff=9331574&oldid=9330647]. En vikipedio honestaj malsamopiniecoj povas esti utilaj, mensogoj ne povas. ==~2026-15525-24== {{re|ThomasPusch}} Anonimulo {{uzanto2|~2026-15525-24}} vandalis artikolan diskutpaĝon aldonante sensencaĵon. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 03:36, 12 mar. 2026 (UTC) :{{re|Arbarulo}} Dankon pro la rimarko kaj rimarkigo. La homo, kiu redaktis el Usono, "nur" vandalis unu paĝon, [[Diskuto:Helico (apartigilo)]], tial mi ne scias ĉu li aŭ ŝi havas sisteman intencon fuŝigi, sed klare temis pri fuŝo. Sekve mi "nur" forbaris ĝin por daŭro de unu monato. Se li revenos, kaj dua, tria redakto estos same sensencaj kiel la unua, ni povas ankaŭ konsideri pli longan forbaron. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 06:49, 12 mar. 2026 (UTC) ==~2026-16308-13== {{re|ThomasPusch}} Anonimulo {{uzanto2|~2026-16308-13}} vandalis kaj/aŭ fuŝreklamis en [[IOS]], [[IFono]], [[Apple]], [[Apple I]], [[Apple II]]. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 12:48, 15 mar. 2026 (UTC) :Spamo de anonimulo. Eble estus pli efektive enmeti la du Jutubo-kanalojn al [[MediaWiki:Spam-blacklist|tiu paĝo]]. [[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]^{[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]} 13:15, 15 mar. 2026 (UTC) :{{farite}}: forbarite ankaŭ ĉi tie "nur" dum unu monato, ĉar dubindas ĉu la homo estos tiom obstina reveni post pli ol unu monato, kaj se jes ŝi aŭ li povus ankaŭ reveni per alia IP_adreso. Ĉiukaze la dubinda vandala jutub-kanalo estis https://youtube.com/@thaihoangofficial-q1s. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:35, 15 mar. 2026 (UTC) ==[[Gazaa genocido]]== Saluton. Vikipediisto kun nomo en arabaj literoj metis tiun artikolon. Ĝis tiam normale, sed poste startigis redaktobatalon miskomprenante la plibonigajn modifojn kiujn faris aliaj vikipediistoj. Mi blokis ĝin dum tri tagoj, kaj li plendas.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:55, 28 mar. 2026 (UTC) :Post du semajnoj li ne revenis.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 19:07, 13 apr. 2026 (UTC) ::Temis pri la konto {{uzanto2|جودت}} - nur por rekontrolo ke li vere ne revenis... Li en la esperanta branĉo nur umis de la 26-a ĝis 29-a de marto, sed en aliaj branĉoj daŭrigis misfarojn tiel ke en julio la konto estis tutmonde blokita sen tempo de svalidiĝo. Kialo: Misuzo en transvikioj kaj fuŝa uzo de nekontrolita transvikia maŝintradukado (''This user is globally blocked with no expiration time. Reason: Cross-wiki abuse, unsupervised crosswiki machine translation abuse''). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:58, 5 okt. 2026 (UTC) ==Uzanto:Zeaplpm== {{re|ThomasPusch}} Jen nova vandalo metis kontraŭjudajn insultojn ĉe [[Elektroniko]] kaj [[Diskuto:L. L. Zamenhof]]. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 17:40, 19 maj. 2026 (UTC) :{{re|Arbarulo}} Efektive. Bone ke mi ĵus realvenis al la komputilo kaj tuj povis vidi vian noton. La konto jam estas forbarita porĉiame, kaj la ofendojn mi en sekva paŝo ankaŭ malvidigos: Faŝismaj ofendoj entute ne havu scenejon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:57, 19 maj. 2026 (UTC) ==Pli pri Claudio Pistilli== Krome li mensogas pri siaj tradukfontoj: *[[Diskuto:Apolokrato de Sirakuzo]] *[[Diskuto:Mamerko de Katanio]] *[[Diskuto:Sozistrato de Sirakuzo]] Foje ili eĉ estas tradukoj de ''Grokipedia''. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 23:21, 25 maj. 2026 (UTC) :Kaj li [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Histieo_de_Mileto&diff=prev&oldid=9383979 forigas avertoŝablonojn] ne solvinte la problemon. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 01:50, 26 maj. 2026 (UTC) ::Plu pri tiu temo en [[Diskuto:Apolokrato de Sirakuzo]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:20, 5 okt. 2026 (UTC) ==[[Uzanto:Its time to hurt all jews badly|Perfortparola uzanto]]== {{re|ThomasPusch}} Uzantnomo minacas judojn en la angla, redaktoj ofendas aliajn grupojn en la angla (malfaritaj sed ankoraŭ ne kaŝitaj).--[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:20, 11 sep. 2026 (UTC) :Dankon pro la atentigo pri {{uzanto2|Its time to hurt all jews badly}}. Mi okupiĝos. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:03, 12 sep. 2026 (UTC) :Mi fine eĉ malvidigis la forigojn, ĉar en ili ripetiĝis la anglalingva ofendaĉa salutnomo. Nun ĉio estas pura denove. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:42, 12 sep. 2026 (UTC) ==[[Uzanto:Were'spablo?]]== Ŝerce vandalis ĉe [[Elon Musk]]. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 20:24, 8 okt. 2026 (UTC) 2kyif9dbs3wplpu0akdezsfrco459sy 9494501 9494500 2026-10-16T15:30:52Z ThomasPusch 1869 /* Pluaj forbaroj de la finno ekde somero 2026 */ 9494501 wikitext text/x-wiki {{Mallongigo|VP:PU|VP:PROBLEMAJ}} {{/Enkonduko}} == Jen kelkaj ĝenemaj uzantoj kaj IPuloj == Saluton. Jam ekde sufiĉe da tempo ĝenas nian vikipedion sufiĉe altruda, pli malpli malserioza, supozeble psike malstabila IPulo, kiu verŝajne foje redaktis sub unu el la jenaj "nomoj" aŭ almenaŭ ie alsalutis sub tia nomo * {{uzanto2|Nenoniel}} * {{uzanto2|Uusikonto}} * {{uzanto2|Säännöt on tehty rikottaviksi}} * {{uzanto2|Säännöt on tehty ainoastaan rikottaviksi}} * {{uzanto2|Säännöt on tehty vain rikottaviksi}} Bedaŭrinde temas pri kelkaj IP-blokoj, kiuj komenciĝas jene: "46.132.", "86.114.", "86.115.", "93.106.", "109.240.", "176.72.". Ĉu eble iu havas proponon, kiel ni povus forpeli la ulon? - Antaŭ kelkaj tagoj mi eĉ kreis misuzan filtrilon, kiu eĉ jam malhelpis du redaktojn pri "kalvulo"j. Foje jam estis diversaj diskutoj en [[VP:DA]]. Do, kion fari? - Amike --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 12:02, 8 apr. 2022 (UTC) :La IPulo {{uzanto2|109.240.9.91}} eĉ estis kaptita de la misuza filtrilo 5 kontraŭ "kalvulo", kiu fakte malhelpis al la uzanto aldoni frazon pri kalvulo. --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 15:43, 8 apr. 2022 (UTC) ::Intertempe plia gantopupo {{uzanto2|Liukas piha}} kreis artikolojn, kies forigon mi jam proponis sur [[VP:FA]]. --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 07:48, 9 apr. 2022 (UTC) :::La menciita "novulo" eĉ provis aldoni ion pri "kalvulo", kiel mi ĵus povis vidi en protokolo de la misuza filtrilo 5, kaj tiel pruvis fakte, ke li estas gantopupo. Mi tial proponas forbaron. Ĉu bone? - Amike --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 07:25, 11 apr. 2022 (UTC) ::::La menciita gantopupa uzanto {{uzanto2|Liukas piha}} intertempe eĉ estis forbarita tutvikie. Ĉu mi tuj traktu la iel rilatan [[VP:FA#Markus Rautio, Tommi Kinnunen, Veikko Törmänen, Eeva Joenpelto|proponon je forigo]]? Sed kion ni faru pri la ŝanĝiĝemaj IPuloj, kies skemon mi menciis jam la 8-an de aprilo 2022? - Amike --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 08:46, 13 apr. 2022 (UTC) Jen denove redaktoj de IPuloj el Finnlando, supozeble elsalutinta gantopupo. Temas pri * {{uzanto2|109.240.111.98}} kies redaktoj plejparte estis malfaritaj kaj kreo estis amase forigitaj. Krome mi forbaris lin por tri tagoj. * {{uzanto2| 86.115.75.210}} same. Ĉu iu eble havas proponon kiel ni povus finfine forpeli lin por pli longa tempo? - Amike --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 08:24, 28 apr. 2022 (UTC) Kial malbonigas Vikipedion, ke estas en Vikipedio rakontita pri kalveco? [[Specialaĵo:Kontribuoj/86.114.251.162|86.114.251.162]] 01:38, 10 jun. 2022 (UTC) :Hodiaŭ nova gantopupo aperis, nome {{uzanto2|Wikipedian sääntöjen ainoa tarkoitus on se, että niitä rikotaan}}. Pro la signifo "La sola celo de la reguloj de Vikipedio estas malobservi ilin" mi proponas porĉiaman forbaron inklude de la ceteraj gantopupoj kaj la rilataj IParoj. --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 05:13, 27 jun. 2022 (UTC) ::Ĵus aperis nova gantopupo, nome {{uzanto2|Siistiä on ilkivaltaa tehdä}}. Laŭ la gugla tradukilo la uzantonomo signifas "Estas mojose fari petolojn". Ĉar tio sekvas la kutiman skemon, mi proponas la kutiman traktadon. --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 18:33, 18 aŭg. 2022 (UTC) :::Ŝajnas al mi, ke la ulo emas daŭrigi sian petoladon kreinte la uzanton {{uzanto2|Wikipedian säännöistä piittaamaton vuonna 1989 syntynyt käyttäjä}}. La uzantonomo laŭ la gugla tradukilo signifas "Uzanto naskita en 1989, kiu malatentas la regulojn de Vikipedio". Do, ni devus trakti tion kiel antaŭe menciita. --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 15:20, 20 aŭg. 2022 (UTC) ::::Mi opinias, ke ne valoras ĉi tie demandi, kion fari. Se aperas evidentaj agoj de la forbarito Nenoniel (ĉu pri kalvuloj, ĉu pri alio) vi kiel administranto malfaru la agojn kaj tuj forbaru la uzanton aŭ ties ip-numeron (vastagame) aŭ faru ke neregistritoj aŭ freŝaj novuloj ne povu redakti la koncernan artikolon- La forbaroj validu por longa tempo. Laŭ mi jam sufiĉas iometo da suspekto por fari tion. Tiel oni sukcesis en la Finna Vikipedio iom post iom bridi lin. Kiam ĉi-jare estis vaste blokitaj liaj ip-numeraroj en la Esperanta Vikipedio, li silentis kelkan tempon kaj provis ekaktivi en la Sveda, Germana kaj Angla Vikipedioj (en ĉiu li trafis, sekzemple, ties artikolon pri Juice Leskinen). kiuj sufiĉe severe traktis liajn provojn. Kiel ĉiuj ruzaj vandaloj, li ofte faras sensignifajn aŭ (kvazaŭ)utilajn ŝanĝojn aŭ eĉ kreas ne malbonajn artikol(ĝerm)ojn. [[Uzanto:Surfo|Surfo]] 10:36, 21 aŭg. 2022 (UTC) Mi ĵus forbaris la tri gantopupojn {{uzanto2|Wikipedian sääntöjen ainoa tarkoitus on se, että niitä rikotaan}}, {{uzanto2|Siistiä on ilkivaltaa tehdä}} kaj {{uzanto2|Wikipedian säännöistä piittaamaton vuonna 1989 syntynyt käyttäjä}}. --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 10:44, 21 aŭg. 2022 (UTC) Mi ĵus forbaris gantopupon {{uzanto2|Suomalainen nettihäirikkö}}. --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 16:27, 10 okt. 2022 (UTC) : Ĉiuj estas forbaritaj {{farita}} == Tutvike forbarita uzanto, gantopupo de "Nenoniel" == Saluton. Mi ĵus rimarkis, ke oni eĉ tutvikie forbaris {{uzanto2|Liukas piha}}. Mi proponas, ke ni forigu ĉiujn de li kreitajn artikolojn kaj kategoriojn. Ĉu bone? - Se dum la sekvontaj tagoj neniu kontraŭas mian proponon, mi plenumos ĝin. Amike --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 13:35, 12 apr. 2022 (UTC) :{{farite}} Ĉar neniu ion ajn komentis nek kontraŭis mian proponon, mi ĵus plenumis ĝin, precipe ĉar ja ekzistas propono je forigo en [[VP:FA]]. Sed kiel ni evitu reaperon de la ulo? - Ĉu iu havas ideon? - Amike --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 08:07, 16 apr. 2022 (UTC) Jen nova gantopupo de "Nenoniel", nome {{uzanto2|Jaakkoil}} ĵus kaptita de la misuza filtrilo 5. Do, li denove provis demandi alian uzanton pri kalvulo. Sed bonŝance la filtrilo malhelpis al li konservi la mesaĝon. Do, kion fari? - Amike --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 17:36, 29 maj. 2022 (UTC) :Simple forbari lin estas la solvo. Ke li redaktis la artikolon pri [[Juice Leskinen]] realdonante ties kalvulecon, estas por mi sufiĉa pruvo pri la identeco de Nenoniel kaj Jaakkoil. Nenoniel estis forbarita ĝis la ĉi-jara Oktobro. Same forbarendas [[Uzanto:Wikipedian säännöt_on_tehty_rikottaviksi]] kaj eble aliaj. [[Uzanto:Surfo|Surfo]] 14:07, 2 jun. 2022 (UTC) ::Saluton, {{re|Surfo}}. Nia loka, do [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Speciala%C4%B5o:Protokolo/block&page=Uzanto:Nenoniel ĉivikipedia protokolo] montras nur, ke Neniel estas forbarita ĝis oktobro 2022. Sed mi ĵus vidis iel, ke li estas eĉ tutvikie forbarita. Ĉu mi eble esploru la daŭron de la tutvikia forbaro? - Amike --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 06:20, 10 jun. 2022 (UTC) ::(+) Mi ĵus vidis en la SUL-listo de {{uzanto2|Jaakkoil}}, ke li estas jam forbarita por ĉiam en la finna Vikipedio. Pro la ovumado pri kalvuloj kaj aliaj malseriozaj aferoj mi proponas fari same. Ĉu bone? --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 06:59, 10 jun. 2022 (UTC) :::Mi ĵus forbaris {{uzanto2|Jaakkoil}} por ses monatoj, ĉar li denove provis altrudi sian neenciklopediecan rubon pri kalveco kaj kalvuloj. En kazo de nova gantopupo kaj sama aktiveco mi proponas forbari la uzantojn por ĉiam, kiel jam faris aliaj vikipedioj. --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 05:11, 27 jun. 2022 (UTC) ::::Estas globale forbarita {{farita}} === "LTA pakkoruotsi" + kalvuloj === * {{uzanto2|Surfo on kalju}} loke forbarita * {{uzanto2|Jyväskyläana kalvigxanta esperantisto}} loke forbarita * {{uzanto2|Weirdy89}} loke forbarita * {{uzanto2|Nenoniel}} globale forbarita * {{uzanto2|Liukas piha}} globale forbarita * {{uzanto2|Jaakkolei}} globale forbarita * {{uzanto2|Kummallinen tyyppi}} globale forbarita * {{uzanto2|Uusikonto}} loke forbarita * {{uzanto2|Kalvulo}} loke forbarita * {{uzanto2|J. Leinonen}} loke forbarita * {{uzanto2|Reguloj ekzistas nur por ke oni rompu ilin}} loke forbarita kaj globale forbarita * {{uzanto2|Wikipedian säännöt on tehty rikottaviksi}} loke forbarita kaj globale forbarita * {{uzanto2|Wikipedian säännöistä piittaamaton vuonna 1989 syntynyt käyttäjä}} loke forbarita kaj globale forbarita * {{uzanto2|Wikipedian sääntöjen ainoa tarkoitus on se, että niitä rikotaan}} loke forbarita kaj globale forbarita * {{uzanto2|Säännöt on tehty rikottaviksi}} loke forbarita kaj globale forbarita * {{uzanto2|Säännöt on tehty ainoastaan rikottaviksi}} loke forbarita kaj globale forbarita * {{uzanto2|Säännöt on tehty vain rikottaviksi}} loke forbarita * {{uzanto2|Siistiä on ilkivaltaa tehdä}} loke forbarita * {{uzanto2|Suomalainen nettihäirikkö}} loke forbarita per Tlustulimo en oktobro 2022 por ĉiam, * [[Specialaĵo:Kontribuoj/109.240.103.191]] loke forbarita per Tlustulimo en oktobro 2022 por unu jaro, forbaro en jaulio 2023 plilongigita je 3 jaroj per ThomasPusch, * {{uzanto2|Jaakkoil}} loke forbarita en junio 2022 por duonjaro, en januaro 2023 por ĉiam, nun globale forbarita * {{uzanto2|Outo suomalaisukko}} globale forbarita * {{uzanto2|Neekerin jättikyrpä erektoituu}} loke forbarita kaj globale forbarita (je nekutima maniero) * {{uzanto2|Neekerin jättikyrpä kovettuu}} globale forbarita (je nekutima maniero) * [[Specialaĵo:Kontribuoj/46.132.3.123]] loke forbarita: Misuzo de pluraj salutnomoj: Kaj trudis ĝene almenaŭ en persona diskutpaĝo la 6-an de decembro * ([[Specialaĵo:Kontribuoj/46.132.0.0/16]]) multaj redaktoj ekde 2022-12-24, sed mi nur trovis subjektivajn redaktojn, nenion kio estus vandalaĵo. Restis sub kontrolo kaj forbariĝis bloke la 17-an de julio 2023. ThomasPusch * [[Specialaĵo:Kontribuoj/86.114.199.126]] loke forbarita: Misuzo de pluraj salutnomoj: trudis ĝene en persona diskutpaĝo je 2022-10-29, post pli ol 20 ĝenaj trudoj de sama diskutpaĝo per aliaj vojoj ene de nur 5 tagoj * ([[Specialaĵo:Kontribuoj/86.114.0.0/16]]) 2023-01-14 Moldur forigis la anonimajn redaktojn en [[Svedlingvaj finnlandanoj]], kiujn li juĝas neadekvataj: ip-adreso forbarita je 2023-01-23 * [[Specialaĵo:Kontribuoj/86.114.203.157]] eowikt svwikt. Restis sub kontrolo kaj forbariĝis bloke la 17-an de julio 2023. * [[Specialaĵo:Kontribuoj/86.114.235.148]] loke forbarita (komence de 2023 porĉiam, ekde julio 2023 por por 3 jaroj): Misuzo de pluraj salutnomoj: trudis ĝene en persona diskutpaĝo je 2022-10-29, post pli ol 20 ĝenaj trudoj de sama diskutpaĝo per aliaj vojoj ene de nur 5 tagoj * [[Specialaĵo:Kontribuoj/86.114.243.252]] loke forbarita (komence de 2023 porĉiam, ekde julio 2023 por por 3 jaroj): Misuzo de pluraj salutnomoj: Kaj trudis ĝene almenaŭ en persona diskutpaĝo la 26-an de decembro 2022 * [[Specialaĵo:Kontribuoj/86.114.245.114]] simile... * [[Specialaĵo:Kontribuoj/86.114.247.245]] simile... * [[Specialaĵo:Kontribuoj/86.115.75.182]] loke forbarita (komence de 2023 porĉiam, ekde julio 2023 por por 3 jaroj): Misuzo de pluraj salutnomoj: Kaj trudis ĝene almenaŭ en persona diskutpaĝo la 11-an de januaro 2023 ** ([[Specialaĵo:Kontribuoj/86.115.0.0/16]]) loke forbarita (komence de 2023 porĉiam, ekde julio 2023 por por 3 jaroj): Misuzo de pluraj salutnomoj: Kaj trudis ĝene almenaŭ en persona diskutpaĝo la 13-an de januaro plus restarigo de antaŭe forigita persona paĝo la 14-an de januaro (jam estis forbarita unu monaton en en aprilo-majo 2022) * [[Specialaĵo:Kontribuoj/86.115.107.127]] loke forbarita: Misuzo de pluraj salutnomoj: Kaj trudis ĝene almenaŭ en persona diskutpaĝo la 13-an de januaro * [[Specialaĵo:Kontribuoj/93.106.131.204]] loke forbarita: Misuzo de pluraj salutnomoj: Kaj trudis ĝene almenaŭ en persona diskutpaĝo la 2-an de decembro 2022 * [[Specialaĵo:Kontribuoj/93.106.135.235]] loke forbarita: Misuzo de pluraj salutnomoj: Kaj trudis ĝene almenaŭ en persona diskutpaĝo la 27-an de novembro 2022 * [[Specialaĵo:Kontribuoj/93.106.167.234]] loke forbarita: Misuzo de pluraj salutnomoj: Kaj trudis ĝene almenaŭ en persona diskutpaĝo la 28-an de oktobro 2022 * [[Specialaĵo:Kontribuoj/176.72.19.205]] loke forbarita: Misuzo de pluraj salutnomoj: Kaj trudis ĝene almenaŭ en persona diskutpaĝo la 3-an de decembro * [[Specialaĵo:Kontribuoj/176.72.35.187]] loke forbarita: Misuzo de pluraj salutnomoj: Kaj trudis ĝene almenaŭ en persona diskutpaĝo la 29-an de oktobro * [[Specialaĵo:Kontribuoj/176.72.69.158]] loke forbarita: Misuzo de pluraj salutnomoj: Kaj trudis ĝene almenaŭ en persona diskutpaĝo la 26-an de novembro * [[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.160.244]] loke forbarita: Misuzo de pluraj salutnomoj: Kaj trudis ĝene almenaŭ en persona diskutpaĝo la 27-an de novembro * [[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.162.212]] loke forbarita: Misuzo de pluraj salutnomoj: Kaj trudis ĝene almenaŭ en persona diskutpaĝo la 4-an de decembro * [[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.200.230]] loke forbarita: Misuzo de pluraj salutnomoj: Kaj trudis ĝene almenaŭ en persona diskutpaĝo la 11-an de decembro * [[Specialaĵo:Kontribuoj/195.237.90.72]] loke forbarita: 2023 01 21: Ĉi tie en multaj paĝoj vandalis en 2010, estis unutage forbarita, sed en aliaj anonimaj kontoj plue miskondutis, tial la forbaro estu daŭra. * [[Specialaĵo:Kontribuoj/213.28.224.216]] loke forbarita: Misuzo de pluraj salutnomoj: Kaj trudis ĝene almenaŭ en persona diskutpaĝo la 4-an de novembro 2022 * [[Specialaĵo:Kontribuoj/217.140.204.247]] eowikt * [[Specialaĵo:Kontribuoj/2001:999:404:F5F6:C0C7:D476:3FAC:B76F]] loke forbarita * [[Specialaĵo:Kontribuoj/2001:999:688:AD22:119D:7BBD:A026:838A]] loke forbarita. Estis kelkaj redaktoj, almenaŭ la 2-an de decembro 2022 la anonimulo vandale stultumis en la paĝo [[Risto Ahti]]. Aldone al ĉiuj aliaj mispaŝoj en aliaj kontoj tio sufiĉas por forbaro. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] :: Pruvoj: [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Juice_Leskinen&action=history] [https://sv.wikipedia.org/w/index.php?title=Juice_Leskinen&action=history] [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Uzanto-Diskuto:Taylor_49&action=history] [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Diskuto:Deviga_instruo_de_sveda_lingvo_en_Finnlando&action=history] :: [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 22:47, 3 dec. 2022 (UTC) ::: Ĉasado daŭras ĉe aliaj vikioj [https://eo.wiktionary.org/w/index.php?title=Uzanta_diskuto:Taylor_49&action=history eowikt] kaj [https://sv.wiktionary.org/w/index.php?title=Anv%C3%A4ndardiskussion:Taylor_49&action=history svwikt]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 19:05, 5 jan. 2023 (UTC) * [[Specialaĵo:Kontribuoj/46.132.61.224]] unuafoje je 2023-02-04, kvar aldonoj tiutage malfaritaj, restis sub kontrolo kaj forbariĝis bloke la 17-an de julio 2023.< [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:24, 4 feb. 2023 (UTC) * {{uzanto2|Haistakaa!}} redaktoj lastfoje en 2014, nenio riproĉinda, tamen restis sub kontrolo [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 4 feb. 2023, [[:en:wikt:haistaa|problemhava uzantonomo]], forbarita el du vikioj, forbariĝis bloke la 17-an de julio 2023. ThomasPusch * La sama persono nun revenis kun nova uzantnomo [[Specialaĵo:Kontribuoj/Morsgrisar är vi allihopa]] (linio el sveda infankanto kiu signifas proksimume "ni ĉiuj estas panjoporketoj / dorlotitaj infanoj") kaj provas restarigi forprenitaĵojn. Ankoraŭ nenio evidente kontraŭregula - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] 5 feb. 2023, restis sub kontrolo kaj forbariĝis bloke la 17-an de julio 2023. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] * {{uzanto2|Morsgrisar är vi allihopa}} * {{uzanto2|Jyväskylämies}} globale forbarita + loke forbarita * {{uzanto2|Räven raskar över isen}} 25 redaktoj ĉe vikivortaro, apenaŭ io riproĉinda [https://eo.wiktionary.org/w/index.php?title=pakko&diff=prev&oldid=1170723 pakko] * {{uzanto2|Tuskan parahdus}} preskaŭ 1'000 redaktoj, specialaj vulgaraĵoj, forbarita el finna vikipedio kaj vikivortaro, globale forbarita + loke forbarita ekde la 2-a de majo 2023 * {{uzanto2|Ongelmallinen käyttäjä}} specialaj vulgaraĵoj, globale forbarita + loke forbarita * {{uzanto2|Uimalampi}} globale forbarita * {{uzanto2|Kyrpää äkkiä ja perseeseen}} vulgara uzantonomo, sed ĝis nun nur unu redakto senkulpa, kvankam ne speciale utila, de la 13-a de majo 2023, globale forbarita * {{uzanto2|Jyväskylämies}} globale forbarita + loke forbarita * {{uzanto2|Uusi nimimerkki}} rasismaj vulgaraĵoj + provokaĵoj sur la uzantopaĝo 2023-6-3, forbarita de [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 2023-6-4, nun ankaŭ globale forbarita * {{uzanto2|Taas uusi käyttäjä}} "denove nova uzanto" forbarita loke en la finna 2023-6-6 kaj sveda branĉoj 2023-6-7, globale 2023-6-11 * {{uzanto2|Strangulo89}} kreita 2023-06-25, forbarita el sveda vikipedio kaj sekve globale forbarita 2023-06-26 * {{uzanto2|Jaakko Iisakki Leinonen}} komencis per teksto "[[bazlernejo en Finnlando]]" kaj perdo de Karelio, forbarita en 3 vikioj - kreita je 2023-07-09, en 2023-07-13 aldonis idiotan vulgaran subtitolon ''Neekerin jättikyrpä erektoituu'' (La giganta koko/kaco de la Nigrulo ricevas erektiĝon) al sia prezentopaĝo (poste senspure forigita). Admono ke se la vulgaraĵo ne tuj malaperiĝas, plej laste post 12 horoj sekvos forbaro: malaperigita. Je 2023-07-15 sekvis loka forbaro, formale pro [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Yrj%C3%B6&diff=prev&oldid=8214834 la jena vandalado], sed estas multaj pliaj kazoj troveblaj inter la kontribuoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:23, 15 jul. 2023 (UTC) loke forbarita + globale forbarita * {{uzanto2|Työnnä kulli perseeseen HETI}} vulgara uzantonomo, [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Uzanto:Ty%C3%B6nn%C3%A4_kulli_perseeseen_HETI&oldid=8193441 ligo], loke forbarita + globale forbarita * {{uzanto2|Sekametsänkävijä}} kreita 2023-07-15, unua ago 19:43 h en eo.wiki kaj globale forbarita post malpli ol 24 horoj, je 2023-07-16 14:01 h. * {{uzanto2|93.106.14.86}} aktiva ekde 2023-07-16, nua ago en eo.wiki je 15:44 h. [ [[Specialaĵo:Kontribuoj/93.106.14.0/24|kontribuoj2]] [[Specialaĵo:Kontribuoj/93.106.0.0/16|kontribuoj3]] ] [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Necesejo&diff=prev&oldid=8217406 jen]: 18.57 h Admono al li: enciklopedio ne estas por sengustaj ŝercoj. 01:13 h 2-a admono: Ankaŭ [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Pentti&diff=prev&oldid=8217401 tiu redakto] estis plena sensencaĵo. Duonhoron poste Tria admono: [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Tuomari_Nurmio&diff=prev&oldid=8217373 ripeta aldono de obseda informo "Li estas kalva" al finna maljunulo, kiu tekste montratas kun foto, do ĉiu povas vidi kiel aspektas la nazo, la barbo, la haroj ktp.] La mencio de kalveco, jam multegajn fojojn aldonata, kontraŭ protestoj de aliaj uzantoj, kiuj plene ignoriĝis kaj parte estis la kaŭzo de forbaro de uzantokontoj por ĉiam, jam estis multfoje. Tiom obsede ĉiam reveni al sama infaneca stultumado signas psikan nekapablon kunlabori kun aliaj. Ankoraŭ unu admono kaj li estos barita. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 16 jul. 2023 -- Lasta admono estas, simple hazarde nur nun trovita, sed la sinsekvo de trovoj tute ne rilatas: [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Kimmo_Sasi&diff=prev&oldid=8217370 ankaŭ tie ripeta aldono de obseda informo "Li estas kalva" al alia finna maljunulo] - Ne eblos diri ke li ne sciis pri tio ke ne eblas kaŝ-enigi tian frazon en tekstojn kiu evidente amuzas la kulpulon kaj nervas ĉiujn aliajn uzantojn. Do forbarita. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 07:04, 17 jul. 2023 (UTC) * {{uzanto2|217.140.207.97}} forbarita en oktobro 2022 por daŭro de 1 jaro per Tlustulimu, plilongigita al daŭro de ankoraŭ 3 jaroj, por ke ĉiuj IP-kontoj havu saman forbarodaŭron, je 17 jul. 2023 per ThomasPusch ==== <font color=green>Restis sub kontrolo kaj forbariĝis bloke la 17-an de julio 2023, en bloko por tri jaroj:</font> ==== * [[Specialaĵo:Kontribuoj/176.72.13.133]], 6 maj. 2023 * [[Specialaĵo:Kontribuoj/176.72.21.225]], 13 maj. 2023 * [[Specialaĵo:Kontribuoj/176.72.33.61]], 2 jun. 2023 * [[Specialaĵo:Kontribuoj/176.72.34.83]], 23 maj. 2023 * [[Specialaĵo:Kontribuoj/176.72.36.127]], 2 jun 2023 * [[Specialaĵo:Kontribuoj/176.72.65.82]], 19 nov. 2021 * [[Specialaĵo:Kontribuoj/176.72.65.94]], 18 maj. 2023 * [[Specialaĵo:Kontribuoj/176.72.97.71]], 25 maj. 2023 * [[Specialaĵo:Kontribuoj/176.72.97.96]], 25 maj. 2023 * [[Specialaĵo:Kontribuoj/176.72.100.79]], 24 maj. 2023 * [[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.201.94]], 8 maj. 2023 * [[Specialaĵo:Kontribuoj/213.28.229.250]], 2 jun 2023 * [[Specialaĵo:Kontribuoj/213.28.230.234]], 12 maj. 2023 ==== Restis sub kontrolo same kaj forbariĝis bloke la 17-an de julio 2023, kontrolite neniu malbonaĵo tie, sed sendube sama gantopupo ==== * [[Specialaĵo:Kontribuoj/46.132.51.157]], 4 maj. 2022 * [[Specialaĵo:Kontribuoj/93.106.6.80]], 30 maj. 2023 * [[Specialaĵo:Kontribuoj/93.106.145.68]], 26 nov. 2021 :: {{farite}} ĉiuj forbaritaj loke, multaj ankaŭ globale 2023-07-17 * {{uzanto2|176.72.33.32}} 2023-07-18 -- 5 redaktoj, malfarataj pro redaktaj konsideroj, nenio malbona, sendube sama gantopupo: trijara forbaro * {{uzanto2|176.72.32.65}} 2023-07-18 angla vikipedio -- ĝis nun NUL redaktoj ĉi tie, sed sendube sama gantopupo: trijara forbaro * {{uzanto2|217.140.207.97}} 2023-07-18 angla vikipedio -- 3-jara adresara forbaro ĉi tie, sed sendube sama gantopupo: trijara forbaro * {{uzanto2|93.106.5.93}} 2023-07-19 angla vikipedio -- 1-jara adresara forbaro ĉi tie, sed sendube sama gantopupo: trijara forbaro * {{uzanto2|193.210.167.106}} 2023-07-19 sveda vikipedio -- ĝis nun NUL redaktoj ĉi tie, sed sendube sama gantopupo: trijara forbaro * {{uzanto2|176.72.36.56}} 2023-07-19 esperanta vikivortaro -- ĝis nun NUL redaktoj ĉi tie, sed sendube sama gantopupo: trijara forbaro * {{uzanto2|193.210.167.106}} 2023-07-19 esperanta vikivortaro -- ĝis nun NUL redaktoj ĉi tie, sed sendube sama gantopupo: trijara forbaro * {{uzanto2|213.28.229.106}} 2023-07-19 esperanta vikipedio - tiutage ŝajne nur pozitivaj redaktoj, poste nenio, sed sendube sama gantopupo: trijara forbaro * {{uzanto2|213.28.231.103}} [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Pentti&diff=prev&oldid=8235795 vulgaraĵo] 2023-07-30 unua kaj lasta admono - samtage provita ankaŭ de alia anonima konto] tial trijara forbaro pro ade ripetaj vulgaraĵoj 2023-07-31 [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:45, 31 jul. 2023 (UTC) * {{uzanto2|213.28.231.94}} [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Gubben_Noak&diff=prev&oldid=8235714 vulgaraĵo pylly = pugo] 2023-07-27, malfarita samtage -- [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Uzanto-Diskuto%3AThomasPusch&diff=8235507&oldid=8232068 vulgaraĵo] 2023-07-26, malfarita samtage 2023-07-30 unua kaj lasta admono, kunblokita en 07-31 pro la evidente de sama homo faritaj misredaktoj de 213.28.231.103 kaj 176.72.32.76 [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:45, 31 jul. 2023 (UTC) * {{uzanto2|176.72.32.76}} ankaŭ tie vulgaraĵo pri la drinkkanto [[Gubben Noak]], mem malfarita post minuto je 2023 07 30, sed tamen, kaj tuj dua [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Pentti&diff=prev&oldid=8243056 vulgaraĵo pri apartigilo de la persona nomo "Pentti"], ĵus provita ankaŭ de alia anonima konto, tial admono pri la unua miso ne ĝustatempis: blokita trijara forbaro pro ade ripetaj vulgaraĵoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:45, 31 jul. 2023 (UTC) * {{uzanto2|Jyväskylän mies}} kreita komence de 1 aŭg. 2023‎ (UTC) :Necesis tuj aldoni pri unu de plej unuaj redaktoj, en [[Laukaa]]: Estas iom infanece ĉe iu homo kiu ne estas gejo aparte aldoni inter krampoj "(ne gejo)". Se oni farus tion ĉe ĉiuj menciitaj homoj, kaj ĉe ĉiuj mencius ĉion kio ili '''ne''' estas, la enciklopedio tute rubiĝus, kaj ankaŭ la unufoja aldono sensenca jam estas malgranda rubo. Mi tial tuj devas admoni vin neniam fari ion tian sensencaĵon kiu kompreneble forturnas la atenton de homo kaj libro pri lagoj al la temo pri "gejeco", ĉar ankaŭ legante "ne gejo" la atenton kaptas la vorto "gejo". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 07:33, 1 aŭg. 2023 (UTC), per voĉdono: sendube sama gantopupo, ĉiama forbaro :: La ulo obsedas pri interalie [[d:Q5477226|Pentti Hirvonen]] kiel evidentiĝas el multaj vulgaraj kaj insultaj redaktoj [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Pentti&diff=8243056&oldid=8243055 ekzemplo]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:45, 1 aŭg. 2023 (UTC) :::Forbarita porĉiam [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 2 aug. 2023 (UTC) * {{uzanto2|Humoristi89}} e-lingva konto ne registrita, ne eblas vidi kontribuojn aŭ forbari. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:12, 8 sep. 2023 (UTC) * [https://sv.wikipedia.org/w/index.php?title=Anv%C3%A4ndardiskussion:46.132.19.219&action=history du IP-adresoj samtempe] [https://sv.wikipedia.org/w/index.php?title=Peter_Rumpa&action=history vulgaraĵoj en la sveda vikipedio, pruvo ke Humoristi89 = Nenoniel] *: Temas pri {{uzanto2|46.132.19.219}} kaj {{uzanto2|94.234.35.205}} *:Menciiĝis ankoraŭ tekstoj [[Jakob Stenius senior]] kaj [[Jakob Stenius junior]], forigitaj de kani, ambaŭ de 46.132.19.219 kaj enhave konfuzaj. {{uzanto2|46.132.19.219}} laŭ mi estas Nenoniel, forbarita por jaro, kaj {{uzanto2|94.234.35.205}} esperantlingve ĝis nun tute nenion faris, tio ne sufiĉus por forbaro. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:12, 8 sep. 2023 (UTC) ==== Post decido bloke tuj forigi ĉiujn novajn kontojn kaj IP-adresojn (vidu sube la ĉapitron "Forbaroj pro suspektoj...") ==== * {{uzanto2|176.72.32.58}} kreita je 2023-03-23, 12:30 UTC, forigita 13:50 UTC:trijara forbaro --TP * {{uzanto2|176.72.73.26}} kreita je 2023-08-05 16:09, trovita de mi kaj tuj forigita nur la 2023-08-06 16:54, post pli ol 24 horoj, ĉar principe mi jam estas en vikipaŭzo de somera ferio kaj nur hazarde sukcesis ankoraŭfoje ensaluti. Dum tiu tago la konata kolego jam sukcesis [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Fritz_Haber&diff=prev&oldid=8254621 vandali]. Do forbarita, ĉar temas pri anonima IP-adreso, kiu teorie iam estonte ankaŭ uzeblos de alia uzanto, nur dum tri jaroj. Multajn ekverkaĵojn mi komplete forigis, ili listiĝas nur en la protokolo de forigitaj tekstoj. {{re|LiMr|Tlustulimu|RG72|Kani|Moldur}} Dum mi estas for, mi petas vin aparte atente sekvi la dedukton de eblaj problemaj uzantoj - ĉar, ju pli rapide oni trovas ilin, des malpli da rubo estas por forigi poste. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:05, 6 aŭg. 2023 (UTC) * {{uzanto2|Työnnä jorma perseeseen HETI}} kreita je 2023-08-06, faris nur unu redakteton, 10 minutojn post kiam la ĵus forbarita anonimulo 176.72.73.26 kreis ĝin, sed la finnlingva uzantonomo mem ("Ŝovu Jormon en la pugon TUJ") estas vulgara kaj sensence provoka. Tiuj du observoj sufiĉas al mi havi sufiĉan suspekton ke temas pri la sama finna provokanto kiu ankaŭ kreis la anoniman konton 176.72.73.26. Do forbarita, kaj ĉar kun salutonomo, por ĉiam. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:21, 6 aŭg. 2023 (UTC) globale forbarita * {{uzanto2|176.72.32.111}} [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Osmo&diff=8258030&oldid=6481603 pruvo per kalvuloj] *: Mi klopodos, kara, sed mi mem estas superŝarĝita nun je diversaj taskoj laboraj kaj familiaj. Sed mi klopodos. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 16:42, 7 aŭg. 2023 (UTC) *::forbarita por jaro en septembro 2023 [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:21, 8 sep. 2023 (UTC) * {{uzanto2|176.72.69.176}} [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Kimmo_Sasi&diff=prev&oldid=8258353 pruvo per kalvuloj] *:forbarita por jaro en septembro 2023 [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:21, 8 sep. 2023 (UTC) * {{uzanto2|176.72.80.94}} [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Osmo&diff=8260266&oldid=8258042 pruvo per kalvuloj] *:forbarita por 3 jaroj en aŭgusto 2023 [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:21, 8 sep. 2023 (UTC) * {{uzanto2|176.72.89.97}} *: Forta suspekto ke estas la forbarito, kaj idiotaĵoj kiel aldono de [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=SF&diff=prev&oldid=8261184 finn/svedlingvaĵo sepalus falskaa] al paĝo [[SF]] - la nacilingvaĵo "sepalus" havas la signifon pantalona malfermilo (Q494640) kaj aldoni finn/svedlingvan vorton "falsa pantalona malfermilo" absolute nenion aldonas al esperanta listo pri [[SF]]: forbarita por jaro en septembro 2023 [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:21, 8 sep. 2023 (UTC) * {{uzanto2|176.72.96.1}} *: Iuj sencaj aldonoj, kaj idiota stultumado pri la temo "necesejo". Forta suspekto ke estas la forbarito: forbarita por jaro en septembro 2023 [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:21, 8 sep. 2023 (UTC) * {{uzanto2|176.72.0.0/16}} forbarita por jaro en septembro 2023 (jam en forbaro de aprilo 2022 klaris ke la konto apartenis al "la problema Nenoniel") [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:21, 8 sep. 2023 (UTC) * Atentu, jen nova gantopupo: {{uzanto2|213.28.230.122}} - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 10:06, 11 aŭg. 2023 (UTC) *: Eble jes. Mi proponas atendi kun forbaro ĝis la fakto estos pruvita. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:21, 7 sep. 2023 (UTC) *::Mi havas fortan suspekton ke temas pri la forbarito. Plej eta aldona suspekto sufiĉu por forbaro de jaro. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:21, 8 sep. 2023 (UTC) * {{uzanto2|193.210.165.206}} *:Eble jen nova gantopupo de la sama uzanto? - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 20:30, 7 sep. 2023 (UTC) *:kaj same {{uzanto2|193.210.166.123}} (nur unu redakto en majo 2023) *::Supozeble estas la forbarito, sed kun nur po unu redakto la pruvo ankoraŭ ne 100procentas. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:21, 8 sep. 2023 (UTC) *:::Denove iu anonima uzanto same obsede fasciniĝas pri la temo kalveco samkiel tion faris la malnova uzanto, pro diversaj misfaroj longtempe forbarita el vikipedio, kaj same estu ĉiuj anonimaj kontoj, kiam ili montras fasciniĝon pri la samaj specifaj temoj kiel la forbarito. Tio kaj la aliaj kontribuoj de [[Specialaĵo:Kontribuoj/46.132.65.242|46.132.65.242]] sufiĉas por suspekto ke temas pri la forbarito, kaj la anonima konto do forbariĝos kiel ĉiuj antaŭaj. Bedaŭrinde. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:35, 10 sep. 2023 (UTC) * {{uzanto2|46.132.65.242}} [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Tuomari_Nurmio&diff=prev&oldid=8331201 kalvuloj] trijara forbaro * {{uzanto2|46.132.65.0/24}} forbarita por unu jaro je 2023-09-23 * {{uzanto2|46.132.0.0/16}} forbarita por unu jaro je 2023-09-23 * {{uzanto2|193.210.193.195}} Vulgaraĵoj kaj insultoj [https://eo.wiktionary.org/wiki/Speciala%C4%B5o:Kontribuoj/193.210.193.195 ĉe la vikivortaro] [https://eo.wiktionary.org/wiki/Speciala%C4%B5o:Protokolo?type=&user=&page=Sahtivaari&wpdate=&tagfilter=&subtype=&wpFormIdentifier=logeventslist] forbarita por unu jaro je 2023-09-23 * {{uzanto2|46.132.72.214}} forbarita por unu jaro je 2023-09-23, la IP-homo ankoraŭ en novembro 23 kontaktas min nerekte tra alilingvaj diskutpaĝoj, kie ne estas forbaro. TP * {{uzanto2|176.72.99.74}} forbarita por unu jaro je 2023-09-23 * {{uzanto2|46.132.66.255}} forbarita por unu jaro je 2023-09-23 * {{uzanto2|Fia ulo}} forbarita por tri jaroj je 2023-09-26: ĉiuj tri paĝoj, kiuj sukcesis redaktiĝi en la du horoj ekde kiam oni rimarkis lin, estas kontrolitaj TP (neniu nova redakto riprocxinda, tamen pruvite konata forbarito [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Uzanto-Diskuto%3AThomasPusch&diff=8358602&oldid=8353828] [https://sv.wikipedia.org/w/index.php?title=Juice&diff=prev&oldid=53963601]) * {{uzanto2|193.210.194.104}} forbarita por unu jaro je 2023-10-02 15:40 UTC - la redaktoj faritaj ĝis mi malkovris la novan konton ankoraŭ ne estas kontrolitaj. TP [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Uzanto-Diskuto:ThomasPusch&diff=prev&oldid=8364862 insulta redakto] * {{uzanto2|213.28.228.235}} mem anoncis sin en diskutpaĝo de administranto, je 2023-11-25, jam 22 redaktoj devas esti malfarataj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:37, 25 nov. 2023 (UTC) * {{uzanto2|176.72.76.56}} konto jam uzita en junio 2023, sed iel forgesiĝis forbaro. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:48, 25 nov. 2023 (UTC) * {{uzanto2|193.210.163.111}} Jen plia anonima konto, kiu skribas pri [[Juice Leskinen]] kaj aliaj finnlandaj temoj. [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 2023-12-09 * {{uzanto2|193.210.194.114}} hodiaŭ daŭrigis antaŭajn (mis)agojn. Tio malkovriĝis post 6 horoj, kaj jam kolektiĝis fasko da redaktitaj paĝoj [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:09, 3 apr. 2024 (UTC) * {{uzanto2|193.210.194.120}} kaj {{uzanto2|193.210.204.73}} Jen pliaj anonimaj gantopupoj, kiuj ĵus kreis kelkajn artikolojn, denove rilatantaj al certa nordeŭropa lando. --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 11:28, 17 maj. 2024 (UTC) * {{uzanto2|193.210.202.70}} ŝajnas esti plia gantopupo en la antaŭe menciita IP-aro. --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 20:13, 29 maj. 2024 (UTC) * {{uzanto2|193.210.203.235}}, nur uzita la 21-an de aprilo, estis plia gantopupo en la antaŭe menciita IP-aro, tiam oni ne rimarkis ĝin, sed tamen necesas forbaro. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:40, 29 maj. 2024 (UTC) * {{uzanto2|193.210.202.70}}, uzita dum 14 horoj antaŭ mem-anonco en diskutpaĝo de administranto. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:09, 30 maj. 2024 (UTC) :Kaj kiel ni traktu la redaktojn de la IPuloj? [[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 11:20, 30 maj. 2024 (UTC) ::Mi reviziis ĉiujn paĝojn, kiujn tuŝis la anonimulo de tiu IP-adreso. Ĉio estas en ordo krom laŭ mi foriginda, malkvalita paĝo [[Markku-liitto]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:52, 31 maj. 2024 (UTC) * {{uzanto2|193.210.203.230}}, uzita dum ses horoj la 13-an kaj 14-an de januaro 2024, nur nun malkovrita [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:30, 30 maj. 2024 (UTC) * {{uzanto2|193.210.192.244}}, uzita nur iom pli ol horon, la 1-an de marto 2024, nur nun malkovrita [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:30, 30 maj. 2024 (UTC) :Kaj kiel ni traktu la redaktojn de la IPuloj? [[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 11:20, 30 maj. 2024 (UTC) ::Mi nur nun rimarkis la demandon, sed jam respondis [[#Protekti artikolojn|sube]] al Moldur. Iuj redaktoj estas valoraj, kvankam kontraŭregule faritaj. Laŭ mi damaĝus forĵeti ĉion, pro principo de puno, ĉar tio malriĉigus niajn paĝojn: sed klare ke se ne forĵeti ĉion, necesas rapide administrante kontroli ĉiujn redaktojn, kaj tio kostas tempon. Mi hodiaŭ matene trovis la novajn tekstojn [[Ilmari Soisalon-Soininen|Soisalon]], [[Pekka Simojoki|Simojoki]] kaj [[Risto Kaskilahti|Kaskilahti]], poluris kaj reviziis ilin: ilin forĵeti pro principo estus domaĝe. Kaj ankaŭ estas aliaj senkulpaj aldonaĵoj, kiel "la urbo situas borde de la lago [[lago|lagonomo]]", kiuj sendube ĝustas, kaj forigi ilin pro principo kaj poste realdoni la frazon per senkrima nefinna esperantista administranto estus malŝparo de tempo. ::Sed la paĝon [[Markku-liitto]] mi opinias malkvalita, ĝin mi proponas forigi. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:26, 30 maj. 2024 (UTC) * {{uzanto2|193.210.202.84}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:10, 3 jun. 2024 (UTC) * {{uzanto2|193.210.196.231}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:50, 4 jun. 2024 (UTC) * {{uzanto2|Nuolen klitorista}} jam forbarita en sina hejma finna vikipedio kaj globale forbarita. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 23:41, 10 nov. 2024 (UTC) * {{uzanto2|Flintisgubbe}} jam globale forbarita. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 01:16, 27 mar. 2025 (UTC) * '''!!!''' {{uzanto2|Xyhgf}} Finnlinvga uzanto kun "sensenca" uzantonomo. Tamen mi nuntempe '''malsubtenas''' iun forbaron pro foresto de malbonaj redaktoj, kaj foresto de pruvo ke temus pri "LTA Pakkoruotsi". Vikipedio estas retejo kiun ĉiuj rakjtas redakti, ecx finnlingvuloj. [[:m:Special:CentralAuth/Xyhgf]]. Tamen indus foje rekontroli la aktivecon de ĉi tiu konto. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 01:16, 27 mar. 2025 (UTC) * Tri kontoj: ** {{uzanto2|Urpola}} nova [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Pello&oldid=prev&diff=9244700 pruvo] globale forbarita 2026-03-17 post preskaŭ 1'000 kontribuoj ** {{uzanto2|Urpola22}} malnova, nenie forbarita, eble forgesita pasvorto ** {{uzanto2|Urpolaakso}} malnova, nenie forbarita, eble forgesita pasvorto *: Skemo de redaktado tre forte subtenas eblon ke temas pri "LTA Pakkoruotsi". [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 15:52, 11 dec. 2025 (UTC) * {{uzanto2|~2025-28110-65}} kontribuoj de 15 ĝis 24 okt. 2025, suspekto ke povus temi pri la forbarito, sed ĝis nun ne trovita iu kontraŭregula redakto, kaj ne plu uzita ekde 24 okt. 2025. --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:33, 31 dec. 2025 (UTC) * {{uzanto2|Oksettava örvelö}} sendube sama ulo, vulgara uzantonomo (= "vomiga ulaĉo"), forbarita en du vikioj * {{uzanto2|~2026-20388-18}} sendube sama ulo * {{uzanto2|Penttihirv}} evidente sama ulo, neakceptebla uzantonomo pro [[d:Q5477226|Pentti Hirvonen]] * {{uzanto2|Näin on näreet}} globale forbarita, loke forbarita en totale 4 vikioj, evidente sama ulo ([https://eo.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=9354531 pruvo]), stranga sed akceptebla nomo ({{l-fi|Näin on näreet}} = Jen kiel estas, "nerdoj"/stranguloj/kulo), forbarita cxi tie 2026-08-31 * {{uzanto2|Yrjöpussi}} (="vomsako") globale forbarita, paĝo kaj diskutpaĝo ŝlositaj senfine, por malebligi misuzon aŭ iaman reuziĝon, redaktoj ne estis * {{uzanto2|Yrjöän}} (="mi vomas") globale forbarita, paĝo kaj diskutpaĝo ŝlositaj senfine, por malebligi misuzon aŭ iaman reuziĝon, ĉiuj uzantonomoj en redaktoj kaŝitaj * {{uzanto2|Yrjö yrjöää Pikku-Yrjön ulos}} globale forbarita, forbarita en unu vikio, evidente sama ulo ([https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Vomado&action=history pruvo]) * {{uzanto2|~2026-50835-38}} * {{uzanto2|Yrjö valuu paidalle}} (="Yrjö gutetas sur sian ĉemizon") * {{uzanto2|Metsän polku}} (="arbara vojo") (forbarita en du vikioj, komence aktiva en esperanta vikivortaro) {{u|ThomasPusch}} - Bonvolu '''tuj kaj komplete forbari''' {{u|~2026-50835-38}}, la novan gantopupon de "Nenoniel". Li plene ignoras sian forbaritecon kaj revenas tute senĝene kun nova IP-adreso. En tiu redakto [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Mustardo_de_Turku&diff=prev&oldid=9479280] li eĉ ripetas la ekzakte saman fifaron kiu meritigis al li la ĵusan forbaron: alvokis en la redakto-resumo rekte al [[Uzanto:Taylor 49]] malgraŭ ties eksplicita postulo ne fari tion. Necesas tuj kaj komplete forbari lin, inkluzive '''ĉiujn''' liajn gantopupojn. Memoru ke la forbaro validas por tiu konkreta persono, ne nur por unu specifa konto. '''Ĉiu''' ajn konto de la sama homo estu forbarita, ankaŭ tiaj kontoj ĉe kiuj hazarde ne aperas misfaroj. - Antaŭdankon! Sincere, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 06:59, 31 aŭg. 2026 (UTC) :{{re|Moldur}} Mi nur nun rimarkis, ke la malnova konatulo fakte bombadis mian diskutpaĝon per etaj notoj... Kredu min aŭ ne, sed mi, se mi volas aŭ devas progresi en iu tema redaktado sukcesas plene ignori notojn de finnaj anonimaj kontoj en mia diskutpaĝo. Ĉar alikaze mi venas al la komputilo por ion fari kaj finas la tagon nur okupiĝinte pri finnaj temoj kaj redaktoj kaj fine forbaro. Sed vi pravas, forbari la homon tuj post kiam li volas kapti mian atenton, negrave ke li ne per tiu ĵusa kanalo faris iun mistajpon, iom plirapidigas la procedon. La nuna anonima konto estos tuj forbarita, kaj mi penos tion fari ankaŭ estonte, sed mi ne sukcesos patroli la liston de lastaj redaktoj, aparte en la sekva semajno ne, kiam mi ses tagojn estos sen retkonekto. Do mi, aŭ iu alia de la 10 administrantoj, bezonos atentigon ke io misa redakto aperis, krom ke mi aŭ iu alia admin' hazarde vidis tion mem. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:27, 29 sep. 2026 (UTC) ::Cetere, mi ĵus trovis ankoraŭ tute vandalan misredakton en la paĝo [[Diskuto:Jorma Kinnunen|Jorma Kinnunen]] (je 15:05, 25 jul. 2023). Tiun mi forbalaos. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:39, 29 sep. 2026 (UTC) :::Kaj krom anonimajn kontojn, kies forbarojn eblos sekvi en la protokolo pri forbaroj, mi jen ankoraŭ trovis salutnomon Yrjö valuu paidalle (Yrjö gutetas sur sian ĉemizon), novfarita je 12 aŭg. 2026 kaj ĝis nun nur tiam uzita. Ankaŭ forbarita. Teknike kolegoj argumentas, ke anonimajn kontojn oni nur forbaru por daŭro de jaro, dum salutnomojn oni povas forbari eterne. Kialo estas, ke la forbaro de anonimaj kontoj povus ĝeni tute nerilatajn, senkulpajn anonimulojn. Tamen mi, kiam mi estis tre nervita en somero 2023, forbaris plurajn kanalojn de anonimuloj por daŭro de 3 jaroj... Sed, tiuj tri jaroj pasis en somero 2026. Provizore mi forbaros novajn kanalojn de anonimuloj por daŭro de jaro, sed ni povas pripensi ĉu altigi la forbarojn ree al 3 jaroj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:05, 29 sep. 2026 (UTC) ::::Koran dankon! - Amike, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 15:26, 30 sep. 2026 (UTC) ::::: Portempa konto ĉiam eksvalidiĝas post maksimume tri monatoj. Forbaro de portempa konto por pli ol tri monatoj rekte sensencas. Forbaro de IP-adreso por pli longa tempo daŭre utilas (sed tro longa forbaro trafas senkulpulojn). [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 18:18, 30 sep. 2026 (UTC) :::::: Klare. Ĉi tie laŭ mia impreso ĉiam temis pri forbaroj de IP-adreso, ĉu? Mi tute konscias ke tro longa forbaro teorie povas trafi senkulpulojn (mi ne scias laŭ kiuj kriterioj atribuiĝas IP-adresoj, eble nur temos pri aliaj esperantistoj el urbo Jyvälskylä, aŭ el certa telefonreto de Finnlando), sed ĉiukaze tiuj senkulpuloj ĉiam havas la eblecon ene de malpli ol minuto krei al si salutnomon (ankaŭ se forbaro de IP-adreso nur ekvalidis antaŭ 10 minutoj), kaj se ili redaktas senkulpe, ili neniam ajn havos problemon... Simple necesos observi ĉu la tre multaj el Finnlando en somero 2023 forbaritaj IP-adresoj, kiuj ĉiuj ekde somero 2026 denove uzeblas, en kazo de nunaj forbaroj estos pli multaj ol neniam antaŭe forbaritaj IP-adresoj en kazo de nunaj forbaroj. Se ĉar ĉiukaze nur estas tri eblecoj forbari iun ajn konton de pli ol 6 monatoj - nomo je jaro, 3 jaroj aŭ eterne - mi dirus ke por forbaro de anonimulaj IP-adresoj daŭro de 3 jaroj estos la absoluta plejmulto. Salutnomojn facile eblas forbari eterne. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:29, 5 okt. 2026 (UTC) :Antaŭ tri tagoj nova salutnomo aperis: [[Uzanto:Metsän polku|Metsän polku]]. Mi antaŭhieraŭ ankoraŭ ne rimarkis ĝin, kaj hieraŭ tute ne estis en vikipedio. Hodiaŭ li metis noton al mia diskutpaĝo kaj donis al mi okazon noti al li: ''«Vi daŭre estas forbarita. Estis tempo kiam viaj kontoj estis dumtempe toleritaj kaj ne tuj forbaritaj, nur kiam vi eksplicite malobeis al reguloj, sed ĉar ankoraŭ en septembro 2026 troveblis antaŭaj ofendaĉaj obcenaĵoj de vi, kaj krome en tre multaj salutaj kaj anonimaj kontoj vi post kelkaj tagoj aŭ monatoj misagis, nun finiĝis la tempo de dumtempa tolero. Mi estas premata de aliaj homoj tiel fari, kaj ankaŭ mem konvinkiĝas ke via forbaro ne rajtas frakasi la funkcion de la tuta projekto kaj devas funkcii kun limigita energio. Tial tiu ĉi kaj estontaj salutaj kaj anonimaj kontoj estos forbaritaj sen prokrasto - ankaŭ se vi ne anoncas vin en mia diskutpaĝo, kaj laŭplane ankaŭ se mi foje ferios tri semajnojn, ĉar estas naŭ aliaj administrantoj, kiuj povas same forbari. Mi bedaŭras tiun pliseveriĝon, ĉar dumtempe vi ankaŭ bone kontribuis, sed tiu branĉo de vikipedio sume pli bone funkcias sen vi.»'' [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:46, 5 okt. 2026 (UTC) :: {{re|Kani|Stefangrotz|Taylor 49|Moldur|Arbarulo|Sj1mor}} Mi petas vin atenti kunhelpi pli rapide forigi salutajn kaj anonimajn kontojn de la uzanto, ankaŭ se mi foje ne estas aktiva en Vikipedio (kaj ankaŭ se mi aktivas, mi ne vidas ĉion). La aliaj naŭ administrantoj povas fari forbarojn tuj, sed aliaj povas simple rigardi kiu admibnistranto ĵus aktivas kaj povas atentigi lin per ŝablono {{ŝ|re}} aŭ per rekta noto sur la diskutpaĝo. Ne necesas argumenti, tion mi ĵus supre faris, sed sufiĉas dum la forbaro klaki la kialon "misuzis plurajn salutnomojn" kaj jen ĉio. Mi ekzemple ekde matene de la 6-a ĝis vespero de la 10-a de oktobro estos for sen retkonekto, kaj ankaŭ dum la 11-a de oktobro estos survoje. Do necesas kolektive dividi la observon kaj agadon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:17, 5 okt. 2026 (UTC) == Tre multaj malfaroj == Saluton. Mi ĵus vidis, ke sufiĉe multe da redaktoj de {{uzanto2|Dironto56}} devis esti malfarataj. Supozeble la uzanto havas kelkfoje alian rilaton al nia lingvo ol la ĉitiea majoritato. Ĉu tio estas nur mia impreso? - Amike --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 07:37, 27 apr. 2022 (UTC) :Plejparte neutilaj, kelkfoje eĉ malutilaj. Iomete strange... - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 10:24, 27 apr. 2022 (UTC) ::La lasta redakto estis de decembro 2022. Ŝajne la entuziasmo iom forvelkis... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:28, 3 jun. 2023 (UTC) == Rusa IPulo == Saluton. Mi ĵus malfaris ĉiujn redaktojn de {{uzanto2|178.141.223.78}} parte manke de neŭtraleco parte manke de fontoj resp. referencoj. Kiel ni traktu plu la uzanton? - Amike --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 08:10, 28 apr. 2022 (UTC) :Jam antaŭ kelkaj tagoj simila IPulo {{uzanto2|178.141.20.224}} fuŝis simile kelkajn artikolojn, parte eĉ la samajn kiel hodiaŭ. Do, kion fari? --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 08:34, 28 apr. 2022 (UTC) ::Ili provas atribui militkrimojn al Ukrainio, kaj malatribui ilin al Rusio; ne aldonas fontindikojn, eĉ forigas ilin. Do unuflanke por-rusia propagando, nepre forigenda. - Sincere, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 21:13, 30 apr. 2022 (UTC) :::Jen denove nekonvenaj redaktoj de {{uzanto2|178.141.53.12}}. Do, kion fari? --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 09:20, 30 maj. 2022 (UTC) ::::Jen aĉa kalumnia propagando, kiu senbaze asertas ke ukrainaj regantoj estus "naziaj", kaj aliaj falsaĵoj. Nepre forigenda. - Sincere, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 11:43, 30 maj. 2022 (UTC) :::::Mi ĵus kaŝis la versiojn de la IPuloj en [[Mariupolo]], [[Ukrainio]] kaj [[Donecka baseno]], por malhelpi reaperigon. Ĉu eble plia artikolo enhavas ion tian? --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 11:54, 30 maj. 2022 (UTC) ::::::Vidu redaktojn de la unuaj du supre menciitaj IPuloj. Iuj estas ankoraŭ nekaŝitaj en la artikola historio. - Sincere, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 17:52, 30 maj. 2022 (UTC) Mi forbaris ĉiujn tri adresojn por unu monato pro malneŭtrala vidpunkto kaj neenciklopedia stilo. La enciklopedio ne estas loko por propagando. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 04:32, 31 maj. 2022 (UTC) :Dankon, RG72. Espereble la IPulo ne reaperos por denove fari siajn falsaĵojn. Alikaze ni ja devus forbari tutan IP-blokon. --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 11:24, 31 maj. 2022 (UTC) ::Ne dankinde. Tiukaze mi petos vin fari tion, ĉar blokado de blokoj estas iom tro por mi kiel humanitario. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 11:47, 31 maj. 2022 (UTC) :::La homo ne revenis post la 28-a de aprilo 2022. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:42, 30 jul. 2023 (UTC) == Nordinramzi22 == Saluton. Mi malfaris ŝanĝon de la ĉisekve menciita uzanto, kiu en la norvega Vikipedio eĉ jam estis forbarita. {{problemulo|Nordinramzi22}}. --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 16:38, 29 maj. 2022 (UTC) :La homo ne revenis post la 29-a de majo 2022. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:42, 30 jul. 2023 (UTC) == Sufiĉe ĝena IPulo == Jen denove IPulo {{problemulo| 178.197.204.0}} fivortumis en la diskutopaĝo de alia uzanto. Mi jam kaŝis la fivortan version kaj forbaris la uzanton por unu semajno. Se li revenos poste, ni plilongigu la forbaron. - Amike --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 14:14, 30 maj. 2022 (UTC) :Unu semajno vere mallongas, sed la homo ne revenis post majo 2022. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:42, 30 jul. 2023 (UTC) == Wikipedian säännöt on tehty rikottaviksi == Jen supozeble nova gantopupo de {{uzanto2|Nenoniel}}: {{problemulo|Wikipedian säännöt on tehty rikottaviksi}}, kies uzantonomo laŭ la gugla tradukilo signifas "La reguloj de Vikipedio estas malobservitaj". Do, li nenion lernis el la forbaroj. --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 08:01, 1 jun. 2022 (UTC) :{{farita}} blokita por ĉiam ekde la 10-a de oktobro 2022 per Tlustulimu -- [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] == Uzanto:Regno di Arendelle == Jen pli uzanto, kies redaktoj supozeble ne celas krei enciklopedion. Temas pri {{problemulo|Regno di Arendelle}}, eĉ jam forbarita en unu Vikipedio. --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 16:53, 2 jun. 2022 (UTC) :Neniu redakto ekde oktobro 2022, kaj la lastaj redaktetoj ŝajnis provoj kontribui al enciklopedio, kvankam eble ne tre lertaj. Unu subpaĝo de lia propra prezentopaĝo dubindas kaj plene neenciklopedias. Temas nur pri vira kaj virina nomoj kaj granda koro inter ili. Tio estas nivelo de skribaĵoj sur paperetoj en elementa lernejo. Sed se neniu protestas, la "subpaĝo" tiom malgravas ke eĉ ne valoras la energio forigi ĝin. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:02, 27 jan. 2023 (UTC) == Uzanto:Reguloj ekzistas nur por ke oni rompu ilin == Jen plia sufiĉe superflua gantopupo de jam konata ulo. {{problemulo|Reguloj ekzistas nur por ke oni rompu ilin}} [[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 07:04, 18 jun. 2022 (UTC) :{{farita}} blokita por ĉiam ekde la 10-a de oktobro 2022 per Tlustulimu -- [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] == Nova konto == Bonvolu noti jenan "novan" kontribuanton: https://eo.wikipedia.org/wiki/Speciala%C4%B5o:Kontribuoj/2001:999:404:F5F6:C0C7:D476:3FAC:B76F Klare videble nova konto de malnove konata forbarito. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 12:57, 10 nov. 2022 (UTC) {{farita}} blokita por ĉiam nur ekde la 21-a de januaro 2023 -- [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] == Plia fuŝulo == [https://eo.wikipedia.org/wiki/Speciala%C4%B5o:Kontribuoj/2405:9800:BA00:64A9:D87D:CFDE:53A3:2961 jen]. Indas bloki la ulon. Mi jam malfaris la stultaĵojn. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 10:16, 19 nov. 2022 (UTC) {{farita}} blokita por unu jaro ekde la 23-a de novembro 2022 -- [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] == uzanto:Vagantedaestepe == {{problemulo|Vagantedaestepe}} Anstataŭigis tute malsamajn artikolojn ([[Marseille-Blancarde (stacidomo)]], [[Nederlanda aŭtovojo 4]], [[abia lingvo]], [[-440]] ktp.) per unusola, sen kunteksto sensenca tekstobloko, do fakte vandale detruis la paĝojn, ĝis nun nur la 18-an de julio 2023. Tio konsiderendas agresa ago. Mi blokas lin por daŭro de unu jaro. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 06:52, 28 jul. 2023 (UTC) : Pura vandalkonto. 3 vandalaj agoj ĉe alia vikio. Neniu utila redakto. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 11:25, 29 jul. 2023 (UTC) :: Se io ajn misa aldoniĝos post jaro, mi pretos (kaj subtenos) tiam reage bloki la konton eterne - tion fari post nur unu vandalado, estus nekutime, konsiderante ke la fuŝoj de la 18-a de julio 2023 estis ĉiam sama detruo, simple ripetita en pluraj paĝoj tuj sinsekve, du kalkuleblas unu granda vandalado. Sed se io ajn aldoniĝos post jaro, ne estu hezito bloki la homon por ĉiam. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:37, 30 jul. 2023 (UTC) == Edukkk676 == {{problemulo|Edukkk676}} Enigis lingve fuŝajn teksterojn, precipe pri du televidaj kanaloj de Finnlando, en januaro kaj februaro 2023. ThomasGuibal admonis la homon komence de januaro angle, ne kontribui ĝis kiam la uzanto povus skribi gramatike ĝustajn frazojn, ne proponis tuj forbaron, kaj post februaro ne venis pluaj (fuŝaj) kontribuoj. Tamen la konto, daŭre neforbarita, konsiderendas problema. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 06:17, 2 aŭg. 2023 (UTC) : La konto ne redaktis dum 6 monatoj. Laŭ mi problemo aŭ danĝero forestas, kaj neniu forbaro indas. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:35, 2 aŭg. 2023 (UTC) == Forbaroj pro suspektoj ke iu nova konto estas uzata per malnova forbarito == {{re|Tlustulimu|LiMr|RG72|kani|Taylor 49|Moldur|Sj1mor}} (nur arbitre elektante iujn el la nun aparte aktivaj uzantoj): Mi scias ke eblas sendiskute forbari novan konton se administranto havas plej etan suspekton ke la homo povas esti identa al antaŭa forbarito. Sed mi rimarkas ke mi hezitas fari tion sole, sentante ke tio estas ago iom diktatora. Tial mi preferas havi eblecon kolekti iujn pliajn voĉdonojn antaŭ tia etike problema ago. Mi ĉiam ĝis nun en nova konto admonis homon se io aspektis al mi dubinda, kaj nur post malrespekto de tiu admono je dua paŝo forbaris la konton pro vandalado, kaj ne uzis por forbaro la argumenton "tiu konto prilaboras samajn temojn kiel malnova forbarito, do mi suspektas ke povas esti la sama homo kaj tuj forbaras la konton por ĉiam". Konkrete mi hezitas pri porĉiama forbaro de la konto [[uzanto:Jyväskylän mies]], kiu faris unu stultetan redakton, pri kiu mi nur admonis lin, kaj poste ĝis nun ne plu misagis, sed komparante la temojn kun antaŭaj forbaritoj tamen fortiĝas suspekto ke temas pri malnova forbarito. Taylor 49 pledas pri {{por|tuja porĉiama forbaro}}, ankaŭ se ne konkrete de tiu konto faratos iuj pliaj misoj, kaj mi {{por|pretos}} je tio, se ankoraŭ unu plia uzanto voĉdonos por tio. Se simple iu tria uzanto metas <nowiki>{{por}}</nowiki>-noton, la konto estos forbarita (vidu, se vi volas, noton pri la nova konto pli supre de tiu ĉi paĝo). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 07:01, 2 aŭg. 2023 (UTC) :Komento: Por ke forbaro havu sencon, necesas ke ĝi celu al konkreta persono, ne nur unusola konto. Kiam estas klare ke sama, jam forbarita persono aperas kun nova konto, tiam ne necesas nova diskuto, sed la forbaro konsekvence validu tute same por la persono ankaŭ sub la nova konto. - En tiu ĉi kazo la konata persono eĉ ne provas ŝajnigi esti iu alia - li sub la nova konto eĉ indikis sian retpoŝtan adreson kun la propra nomo. Li daŭrigas, kun ĉiam novaj kontoj, la saman misagadon pri kiu li jam multfoje estis admonita, ekz-e novaj artikoloj sen referencoj, sen vikiigo, sen intervikiaj ligoj, sen kategorioj, kun lingvaj eraroj kaj dubindaj faktoasertoj, malfacile ekzameneblaj. Do, mi voĉdonas klare {{por}} plua forbaro de li ankaŭ sub tiu nova konto, kaj malfaro de ajnaj redaktoj faritaj de li, sub ajna konto aŭ IP-numero. - Dankon por via engaĝiĝo! Sincere, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 15:47, 2 aŭg. 2023 (UTC) ::{{por}} forbaro - vere ne estas decido de solulo. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 16:06, 2 aŭg. 2023 (UTC) :::Estas kvar voĉoj por forbaro de tiu kaj ĉiuj estontaj kontoj, ankaŭ se el tiuj kontoj ne fariĝis io misa, sed se oni kreas 300 kontojn ĉiujare kaj nur el triono el ili semas vulgaraĵojn kaj aliajn provokajn idiotaĵojn, tiam tio estas 100 misaj kontoj tro. Mi vere bedaŭras ke la homo ĉiam re-semas provokojn, ĉar krome li lastatempe ankaŭ faris utilajn kontribuojn - sed ĝustas ke la utilaj kontribuoj ne signifas ke tuj poste li re-provokas. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:16, 2 aŭg. 2023 (UTC) :::: {{kom}} > ke eblas sendiskute forbari novan konton se administranto havas plej etan suspekton ke la homo povas esti identa al antaŭa forbarito :::: Ne faru tion pro "plej eta suspekto", sed nur kiam la fakto estas pruvita. Ĉe "Jyväskylän mies", la obsedo pri [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Laukaa&diff=prev&oldid=8245149 Pentti Hirvonen], apud tuja reveno al via paĝo, plus finna uzantonomo, konstituas sufiĉe duran pruvon ke jes ja estas sama ulo. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:29, 2 aŭg. 2023 (UTC) ::{{por}} forbaro - la aĉulo estas tiom stulta ke tiuj kiuj sekvis sian aĉan itineron facile povas certigi, ke iu ajn lia kontribuo estas vere de la koncernulo. Li neniam klopodos por maski siajn intervenojn. Li misuzas sian verŝajnan mensan misordon kiel ekskuzon por sia misuzo.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 22:15, 2 aŭg. 2023 (UTC) :::Mi pro la multaj forbaroj de iuj finnlingvaj salutonomoj kaj anonimuloj farantaj dubindajn kaj ofte malferme misuzajn komentojn pri finnaj temoj komencas esti skeptika pri ĉiaj finnlingvaj salutonomoj, kaj decidis ankaŭ observi la konton de [[uzanto:Ville Siliämaa]], kvankam tie nur fariĝis 4 redaktoj inter 2011 kaj 2023, unu disputinda, sed ŝajne ne malica, kaj la aliaj tri tute senkulpaj. Sed ĉar la redaktoj parte koncernas samajn paĝojn pri kiuj la verva misfaranto en formo de anonimaj kontoj faranta dubindajn redaktojn aparte interesiĝas, tial pli bonas observi unu troan konton ol maltrafi unu... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:43, 3 apr. 2024 (UTC) ::::Hodiaŭ la forbarito denove redaktis, nun per la anonima adreso [[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.194.114|193.210.194.114]]. Tio malkovriĝis post 6 horoj, kaj jam kolektiĝis fasko da redaktitaj paĝoj. Nun mi forbaris la aniniman konton por daŭro de jaro. Mi pardonpetas, sed laŭ la reguloj de forbariĝo daŭre ne eblas redakti dum daŭro de forbariĝo en vikipedio. Simple la redakta komunumo atendas ke la administrantoj obeu kaj kontrolu la decidon, kaj ankaŭ atendas ke ĉiuj paĝoj redaktitaj estu individue kontrolataj... tio simple estas tro da aldona laboro. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:05, 3 apr. 2024 (UTC) :::::{{uzanto2|213.28.230.213}} de septembro 2023 same. Kaj mi suspektas ke ankaŭ la homo redaktinta per la anonima adreso [[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.192.73|193.210.192.73]] estas la sama forbarito. Tamen de tiu konto ekde la 23-a de januaro ne plu fariĝis iuj redaktoj, tial mi kuraĝas nun ne forbari ĝin postokaze... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:56, 3 apr. 2024 (UTC) ::::::Hey! I write in English because I don't know the language of this wiki. I am an Administrator at the Finnish-language Wikipedia (have been since 2009[https://fi.wikipedia.org/wiki/K%C3%A4ytt%C3%A4j%C3%A4:Ville_Sili%C3%A4maa] [https://fi.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Yll%C3%A4pit%C3%A4j%C3%A4t/Ville_Sili%C3%A4maa]), and I have nothing to do with the actions of the above-mentioned person. The person in question has been disrupting the Finnish Wikipedia for years behind numerous usernames and IP addresses. Several actions have been taken in Finnish Wikipedia over the years. It's a shame that he has continued it here as well. Best regards, [[Uzanto:Ville Siliämaa|Ville Siliämaa]] ([[Uzanto-Diskuto:Ville Siliämaa|diskuto]]) 10:17, 11 apr. 2024 (UTC) :::::::{{re|Ville Siliämaa}} Hej Ville, we do believe that you have nothing in common with any sock puppets of vandals, but I only decided to observe your possible further edits in esperanto, as you edited same pages that were also edited by vandals or a vandal. As I wrote "pli bonas observi unu troan konton ol maltrafi unu - it's better to monitor one account in vain than to miss any". Nothing in person! As anyway every edit of any person is transparent, you can freely take a duolingo course of Esperanto and start more edits here. You're welcome! {{s}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:27, 14 apr. 2024 (UTC) Nur por kontrolo ke la sekvaj IP-numeroj de ankoraŭ forbarita konto ne uziĝas ĉi-tie: :◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/86.114.207.186|86.114.207.186]] :◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/46.132.64.99|46.132.64.99]] :◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/109.240.36.72|109.240.36.72]] :◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/109.240.96.249|109.240.96.249]] :◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/109.240.75.204|109.240.75.204]] {{farite|En ordo}} Ĉiuj kovriĝas per la bloko de 109.240.0.0/16. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:33, 14 apr. 2024 (UTC) :◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.202.223|193.210.202.223]] aktivis la 19-an de aprilo 2024, la 24-an de aprilo forbarita fare de kani. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|d.]]) 16:11, 25 apr. 2024 (UTC) == Pluaj forbaroj de la finno ekde somero 2024 == :◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.193.105|193.210.193.105]] aktivis la 26-an de junio 2024, la 28-an forbarita. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] :◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.194.236|193.210.194.236]] aktivis la 5-an de julio 2024, samtage forbarita. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|d.]]) 16:11, 5 jul. 2024 (UTC) :◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.193.93|193.210.193.93]] aktivis la 16-an de septembro 2024, nur la 27-an de oktobro 2024 rimarkita. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 20:04, 27 okt. 2024 (UTC) :◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/46.132.65.220|46.132.65.220 88]] aktivis la 1-an de oktobro 2024, la 19-an forbarita [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 15:19, 19 okt. 2024 (UTC) :◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.196.221|193.210.196.221]] aktivis la 7-an de oktobro 2024, la 19-an forbarita [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 15:19, 19 okt. 2024 (UTC) :◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/2001:999:500:CEDF:D75E:64DE:EF9E:1650|2001:999:500:CEDF:D75E:64DE:EF9E:1650]] aktivis la 14-an de oktobro 2024, la 19-an forbarita [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 15:19, 19 okt. 2024 (UTC) :◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.166.11|193.210.166.11]] je la 11-a de oktobro 2024, [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 09:11, 13 nov. 2024 (UTC) :◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/213.28.225.208|213.28.225.208}]] je la 11-a de oktobro 2024 [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 09:11, 13 nov. 2024 (UTC) :◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/2001:999:405:2763:ffe2:242b:2ee7:1dc9|2001:999:405:2763:ffe2:242b:2ee7:1dc9]] aktivis la 24-an de oktobro 2024 [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 20:04, 27 okt. 2024 (UTC) :◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/2001:999:609:A61:B860:3087:A682:191A|2001:999:609:A61:B860:3087:A682:191A]] aktivis la 29-an de oktobro 2024, post kvaronhoro anoncis sin kaj tuj estis forbarita. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 12:31, 29 okt. 2024 (UTC) :◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.164.184|193.210.164.184]] tiu IP-kanalo uziĝis jam en sept. 2022, sed tamen ĝi estu forbarita dum nur 3 monatoj, ke poste oni sciu ke jam estis unua forbaro. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 12:41, 29 okt. 2024 (UTC) :◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/2001:999:68D:24D5:3BEF:A82A:5E8D:EFE4|2001:999:68D:24D5:3BEF:A82A:5E8D:EFE4]] de 2024-10-30, nur malkovrita, kontrolita kaj forbarita je 2025-01-10. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:23, 10 jan. 2025 (UTC) :◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/2001:999:60C:8D38:9D26:F802:1D47:F486|2001:999:60C:8D38:9D26:F802:1D47:F486]] de 2024-11-05, nur malkovrita, kontrolita kaj forbarita je 2025-01-10. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:23, 10 jan. 2025 (UTC) :◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/46.132.72.66|46.132.72.66]] je la 9-a de novembro 2024 [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 09:11, 13 nov. 2024 (UTC) :◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.204.249|193.210.204.249]] jam uzita en 2023, sed nur nun rimarkita. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 20:30, 20 nov. 2024 (UTC) :◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/213.28.230.122|213.28.230.122]] [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:30, 20 nov. 2024 (UTC) :◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/46.132.66.217|46.132.66.217]] [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:01, 23 nov. 2024 (UTC) :◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.203.253|193.210.203.253]] [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:29, 29 nov. 2024 (UTC) :◎ Dubinde ĉu ankaŭ la IP-adreso 2001:7E8:C6A3:1901:99A0:7B1D:370F:88EA de junio 2024 estis la koncernulo: post kontrolo de aliaj redaktoj malfortiĝas la suspekto, nur unusola redakto estis el la kutima temaro de la finna kolego :◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/176.72.47.177|176.72.47.177]] simbola forbaro de nur monato, ĉar ni maltrafis tiun redaktadon en 2022, sed ĝi estis de oficiale forbarita uzanto :◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/46.132.68.86|46.132.68.86]] por la tri lastaj linioj [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:13, 30 nov. 2024 (UTC) :◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/46.132.64.112|46.132.64.112]], kontribuoj nur finreviziitaj je 2024-12-19 [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:25, 30 nov. 2024 (UTC) :◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/46.132.76.114|46.132.76.114]] Nur uzita la 28-an de novembro 2024, sed dum 2 semajnoj ne rimarkita [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:03, 10 dec. 2024 (UTC) :◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.203.84|193.210.203.84]] [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:46, 12 dec. 2024 (UTC)[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:03, 10 dec. 2024 (UTC) :◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/2001:999:78C:AEA4:F3BE:55AA:FC6C:BC81|2001:999:78C:AEA4:F3BE:55AA:FC6C:BC81]] nur uzita unufoje je 2024-12-11, en unu paĝo (redakto malfarita, ĉar jam antaŭe la sama redakto ankaŭ estis malfarita kaj estis diskutita). Mi unufoje eksperimentas per ne tuja forigo de la kanalo. Eble ĝi ĉiukaze neniam plu uziĝos. Ni povas observi... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 15:57, 15 dec. 2024 (UTC) :◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/2001:999:78C:38CA:A676:CBD7:8F3A:9FC9|2001:999:78C:38CA:A676:CBD7:8F3A:9FC9]] Ĝis nun nur unu redakto, ke en tiu unu redakteto la homo mem anoncis sin al mi. Ne tuj forbarita, ĉar tion fari nur pro sincera anonciĝo estus misa reago. Tamen la forbariĝo principe ankoraŭ validas, mi nur rezignis nun tuj ekzekuti ĝin. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:17, 16 dec. 2024 (UTC) :◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.201.239|193.210.201.239]] la 17 dec. 2024 frumatene, tutan faskon da redaktoj, je unua vido nenio enhave problema, sed daŭros ĝis kiam ĉiu redakto estos individue reviziita, kaj - la forbaro ankoraŭ validas. Tial forbarita. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 07:48, 17 dec. 2024 (UTC) :◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/46.132.64.82|46.132.64.82]], jam globale forbarita, sed nur por simbolaj 3 tagoj, tio ne sufiĉos. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:58, 1 jan. 2025 (UTC) Ankoraŭ la eblaj misoj ne plene kontrolitaj (!), se se ili estos (kunhelpo bonvenas!), tiam la linioj iros supren al la antaŭa listego: :◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.200.76|193.210.200.76]] je 2025-01-01, [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:46, 1 jan. 2025 (UTC) :◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/46.132.72.213|46.132.72.213]] je 2025-01-04, [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:05, 4 jan. 2025 (UTC) :◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/46.132.76.230|46.132.76.230]] je 2025-01-06, [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:20, 6 jan. 2025 (UTC) :◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.196.213|193.210.196.213]], je 2025-01-10, [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:13, 10 jan. 2025 (UTC) :◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/46.132.0.0/16|46.132.0.0/16]], tuta bloko da IP-adresoj, jam estis forbarita de apr. ĝis majo 2022, 1 monaton, kaj de sep. 2023 ĝis sep. 2024, unu jaron, sed kompreneble ĉiu periodo finiĝas, tial ĝi nun ree estis malferma kaj remisuziĝis. La bokoforbaro i.a. inkluzivas lastatempe misuzitajn IP-kanalojn: ::◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/46.132.92.125|46.132.92.125]], je 2025-01-11, ::◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/46.132.76.230|46.132.76.230]], je 2025-01-06, jam forbarita, vd. supre, ::◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/46.132.72.213|46.132.72.213]], je 2025-01-04, jam forbarita, vd. supre, ::◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/46.132.88.64|46.132.88.64]], je 2025-01-02, ŝajne ankoraŭ ne forbarita, ::◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/46.132.64.82|46.132.64.82]], je 2024-12-31, jam forbarita, vd. supre, ::◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/46.132.68.237|46.132.68.237]], je 2024-12-28, ::◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/46.132.74.90|46.132.74.90]], je 2024-12-24, ::◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/46.132.81.78|46.132.81.78]], je 2024-12-23, ::◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/46.132.65.92|46.132.65.92]], je 2024-12-07, ::◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/46.132.68.69|46.132.68.69]], je 2024-12-06, ::◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/46.132.68.86|46.132.68.86]], je 2024-11-30, ::◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/46.132.76.114|46.132.76.114]], je 2024-11-28, ::◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/46.132.92.70|46.132.92.70]], je 2024-11-28, ::◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/46.132.66.217|46.132.66.217]], je 2024-11-23, ::◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/46.132.64.112|46.132.64.112]], je 2024-11-23, ::◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/46.132.72.220|46.132.72.220]], je 2024-11-12, ::◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/46.132.72.66|46.132.72.66]], je 2024-11-09, kaj pliajn IP-kanalojn antaŭ tiu dato... --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:47, 11 jan. 2025 (UTC) ::◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/2001:999:788:E48C:F282:DBF9:CED:A287 |2001:999:788:E48C:F282:DBF9:CED:A287]] --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:55, 17 jan. 2025 (UTC) ::◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.161.94|193.210.161.94]] redaktis nerimarkite hodiaŭ dum pli-malpli ses horoj, redaktoj ĝis nun '''tute ne revizitaj''', do ne certas ke li entute faris iun ajn malkonstrueman redaktojn hodiaŭ, sed la forbaro jes ankoraŭ validas. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:36, 19 jan. 2025 (UTC) ::◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.192.77|193.210.192.77]] nenio kontrolita, nur forbarita [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:29, 5 feb. 2025 (UTC) ::◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.203.221|193.210.203.221]] nenio kontrolita, nur forbarita [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:05, 16 feb. 2025 (UTC) ::◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.194.221/193.210.194.221]] nenio kontrolita, nur forbarita 22:34, 1 mar. 2025 (UTC) ::◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.201.81|193.210.201.81]] nenio kontrolita, nur forbarita [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:34, 1 mar. 2025 (UTC) ::◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/Kalvkapo|Kalvkapo]] nenio kontrolita, nur forbarita [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:34, 1 mar. 2025 (UTC) ::◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.196.72|193.210.196.72]] nur unu paĝo kontrolita, krome nur forbarita [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:18, 8 mar. 2025 (UTC) ::◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.192.109|193.210.192.109]] nenio kontrolita, nur forbarita je 2025-04-03 [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:58, 8 apr. 2025 (UTC) ::◎[[Specialaĵo:193.210.194.251|193.210.194.251]] jam de decembro 2024, nur nun rimarkita, nur unu paĝo kontrolita [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:58, 8 apr. 2025 (UTC) ::◎[[Specialaĵo:193.210.202.81|193.210.202.81]] escepte fidindaj redaktoj nur la 5-an de aprilo, nur malforta suspekteto ke entute povus temi pri la forbarito, teste ne forbarita --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:09, 18 apr. 2025 (UTC) ::: supozeble ĉi tie mankas iuj forbaroj de majo kaj junio 2025 ... ::◎[[Specialaĵo:193.210.200.227]] la 1-an de julio 2025 [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:21, 10 jul. 2025 (UTC) ::◎[[Specialaĵo:193.210.196.251]] la 1-an de julio 2025 [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:21, 10 jul. 2025 (UTC) ::◎[[Specialaĵo:2001:999:510:a618:1ec8:5139:39d7:1e01]] la 1-an de julio 2025 per Kani [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:21, 10 jul. 2025 (UTC) ... de komence de julio ĝis fine de aŭgusto la pluaj forbariĝoj ne detale dokumentiĝis xi tie, sed ili estas dokumentitaj en la protokolo pri forbariĝoj. TP ... ::◎[[Specialaĵo:193.210.200.95]] nun. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:50, 26 aŭg. 2025 (UTC) ::◎[[Specialaĵo:~2025-54660-9]] nun. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:24, 9 sep. 2025 (UTC) ::◎[[Specialaĵo:~2025-32753-24]] nun. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 06:33, 1 dec. 2025 (UTC) == Pluaj forbaroj de la finno ekde somero 2026 == :::Inter decembro 2025 kaj oktobro 2026 eĉ ne ĉiuj forbaroj listiĝis ĉi tie, sed ili tamen videblas en la [[Specialaĵo:Protokolo/block|protokolo de forbaroj]]. Jen la plej lastaj forbaroj: :::* [[Specialaĵo:Kontribuoj/~2025-32753-24|~2025-32753-24]] forbaro 21:08, 29 sep. 2026 :::* [[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.201.239|193.210.201.239]] forbaro 21:08, 29 sep. 2026 :::* [[Specialaĵo:Kontribuoj/Metsän polku|Metsän polku]] forbaro 11:48, 5 okt. 2026 :::* [[Specialaĵo:Kontribuoj/~2026-54953-95|~2026-54953-95]] forbaro 11:19, 12 okt. 2026 :::-- [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:32, 12 okt. 2026 (UTC) :::* [[Specialaĵo:Kontribuoj/213.28.230.122|213.28.230.122]] forbaro 15:20, 16 okt. 2026 :::* [[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.204.249|193.210.204.249]] forbaro 15:20, 16 okt. 2026 :::* [[Specialaĵo:Kontribuoj/~2026-55129-73|~2026-55129-73]] forbaro 15:20, 16 okt. 2026 :::* [[Specialaĵo:Kontribuoj/~2025-30210-40|~2025-30210-40]] forbaro 15:20, 16 okt. 2026 :::* [[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.196.213|193.210.196.213]] forbaro 15:20, 16 okt. 2026 :::[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:26, 16 okt. 2026 (UTC) :::plus [[Specialaĵo:Kontribuoj/~2026-44457-69|~2026-44457-69]] forbaro 15:28, 16 okt. 2026 TP Krome en aliaj lingvobranĉoj la koncernulo jam uzis i.a. tiujn IP-kontojn: :◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/46.132.65.92|46.132.65.92]] je 2024-12-06, ankaŭ ĉe la sekvan tagon, ĝis nun ne rimarkita, nun forbarita. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:50, 12 dec. 2024 (UTC) :◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/46.132.88.103|46.132.88.103]] je 2024-12-11, ĉe ni ankoraŭ nenio. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 16:50, 12 dec. 2024 (UTC) :◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/195.237.90.72|195.237.90.72]] je 2024-12-12, ĉe ni jam forbarita en 2023. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 16:50, 12 dec. 2024 (UTC) == Nova registrita konto "kun parte finnaj temoj" == {{re|Tlustulimu|Kani|LiMr|Narvalo|Yekrats}} {{re|Blahma|Gamliel Fishkin|KuboF Hromoslav|Salatonbv|Moldur}} {{re|Arbarulo|Taylor 49|Aidas|RG72}} Mi ĵus konsciiĝis pri nova registrita konto [[:uzanto:Urpola|Urpola]], kiu laŭ mia ĝisnuna rigardo (ankoraŭ) ne faris ion malbonan, sed kiu parte interesiĝas pri la samaj temoj kiel nia konata finna uzanto, de kiu ekde 2021 forbariĝis multaj kaj ekde 2023 reflekse ĉiuj kontoj kaj anonimaj kanaloj. Aparte mi ekde printempo 2023 forblokis multajn anonimajn kanalojn tuj post kiam mi havis plej etan suspekton ke povus esti rilato al la forblokito. Tamen post pli ol 30 monatoj eble jam tempo por doni minimuman ŝancon al konto. Tial mi proponas ne tuj forbloki tiun ĉi novan konton, sed teni ĝin sub proksima observo, kaj tuj forbloki, post mallonga noto ĉi tie, kiam nome de ĝi skribiĝos plej eta stultaĵo. Tial mi petas ĉiujn kune kritike rigardi la elpaŝojn de la nova konto, dum ĝi ankoraŭ ne estas forblokita. -- 2025-12-17T13:45:03 ThomasPusch : [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Uzanto-Diskuto%3AThomasPusch&diff=9251512&oldid=9243283 pruvo] [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Pello&oldid=prev&diff=9244700 pruvo] [https://eo.wiktionary.org/wiki/Speciala%C4%B5o:Kontribuoj/Urpola pruvo] Estas sendube sama ulo. Mi iomete konsentas pri la propono "ne tuj forbloki". Tamen, mi forte proponas jenan al la ulo: :* aliru la diskutejon [[Vikipedio:Diskutejo]] :* pardonpetu, kaj petu permeson reveni :* promesu ne plu redakti toksajn temojn (kalveco, pakkoruotsi, vomaĵo, kacotranĉado, lestandianismo, ...) en iu vikio :* promesu ne plu krei novajn kontojn, sen aŭ post ebla forbaro (kontaj estas globalaj, ne uzu aliajn kontojn en aliaj vikoj), kaj ne redakti per portempaj kontoj :* promesu ne plu nenecese mencii min en viaj redaktoj en iu vikio kaj sekve '''rigore sekvu''' tion. En okazo de eĉ minimuma dubo, malboniĝo de via fartado, aŭ simile, '''NE REDAKTU''' iun vikion, elŝaltu komputilon kaj poŝtefefonon, kaj faru sufiĉe longan vikipaŭzon. @[[User:Urpola]] -- [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 12:34, 19 dec. 2025 (UTC) Cxu mia hodiaŭa aldono en la artikolo [[Markus-setä]] estas bona nun, kiam tie ekzistas fonto? [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 18:20, 19 dec. 2025 (UTC) : Rigardu kion mi skribis supre ... prenu tre singarde la ŝancon de reveno, ne starigu demandojn de tipo "ĉu mia redakto estas bona", kaj ne redaktu toksajn temojn. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 04:23, 20 dec. 2025 (UTC) La uzanton [[:uzanto:Urpola|Urpola]] oni blokis en la Finna Vikipedio tuj post lia unua kontribuo. Eĉ eta rigardo al liaj tekstoj montras, ke oni forĵetu lin ankaŭ el la Esperanta versio kaj tuj malfaru ĉiujn liajn redaktojn. Sed, bedaŭrinde, la administrantoj de la Esperanta Vikipedio estas kreantaj "enciklopedion", kiu nur plene konformu al ilia lingva kaj alia gusto – alio ne gravas. Pri la fiagoj de la problema uzanto, kiu estas ĉi tie ofte rasisme nomata "la finno", la administrantaro jam antaŭ pluraj jaroj nete rifuzis okupiĝi kaj eĉ atakis la avertantojn. La rezultojn oni jam klare vidas: neniu ajn scianta ion pri Finnlando volas tuŝi la artikolojn rilatajn al la lando. Tiuj estas hazarda kolekto de tekstoj pri temoj kun marĝena valoro, tiuj de "la finno" krome estas forte tendencaj, kaj kelkaj el ili pli taŭgaj por bulvarda klaĉgazeto aŭ por skriba ekzerco en elementa lernejo ol por enciklopedio. La kulturo de nia Vikipedio estas tiom forpuŝa, ke ankaŭ la nombro de kontribuantoj pri ajna temo ŝajnas magra. --[[Uzanto:Surfo|Surfo]] 10:53, 21 dec. 2025 (UTC) :Kiuj miaj redaktoj, kiujn mi faris kun la no o Urpola, estas ne-taŭgaj? [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 19:43, 25 dec. 2025 (UTC) :Kiuj miaj redaktoj post la aprilo 2023 estas forte tendencaj? [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 21:10, 25 dec. 2025 (UTC) ::Mi ne komprenas la tutan historion kaj volas lasi al la aministrantoj kiel eble plej multan liberecon decidi, kiel severe agi. Tamen ŝajnas al mi ke la homo neniam ĉesis malrespektadi la blokon, nek montris signon ke li ĉesos la malutilaĵojn pro kiuj li blokiĝis, do laŭ mia persona opinio li ne meritas indulgon. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:12, 21 dec. 2025 (UTC) == "Votre Provocateur" -- "Via Provokisto" == {{uzanto2|Votre Provocateur}} Ĉu akceptebla nomo? [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 16:36, 4 aŭg. 2023 (UTC) :Kial ne? [[Uzanto:Votre Provocateur|Votre Provocateur]] ([[Uzanto-Diskuto:Votre Provocateur|diskuto]]) 16:54, 4 aŭg. 2023 (UTC) ::Ĉar se mi iras al via hejmo dirante, ke mi venas provoki vin, plej verŝajne vi ne malfermos vian pordon al mi. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 00:05, 7 aŭg. 2023 (UTC) ::: @[[Uzanto:Votre Provocateur]] Uzanta nomo estas globala. Do plej bone estus se vi [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:GlobalRenameRequest petus globalan alinomigon]. Tio estas simpla konsilo. Mi ne vidas problemkonduton kiu pravigus forbaron. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 09:30, 11 aŭg. 2023 (UTC) ::::Kial mi bezonas renomi? Laŭ mi, vi nun esprimas politikan pozicion. [[Uzanto:Votre Provocateur|Votre Provocateur]] ([[Uzanto-Diskuto:Votre Provocateur|diskuto]]) 19:09, 11 aŭg. 2023 (UTC) == Du simplaj vandalaj IP-adresoj == Hodiaŭ {{uzanto2|186.167.204.154}} kaj {{uzanto2|143.255.84.222}}, evidente la sama homo, ĉar ili faris ekzakte la samon, vandale enigis fuŝaĵojn en du malsamajn paĝojn pri animaciaj porinfanaj temoj. Klare idiotaĵo, ne iu mallerta provo kontribueti, sed tamen mi nur blokis ambaŭ je 3 monatoj, ĉar mi supozas ke post tri monatoj ne plu restos emo tiom stultumi. La du paĝojn pri animaciaj porinfanaj temoj mi por sekureco ŝlosas dum jaro kontraŭ redaktoj de anonimuloj, ĉar klare la homo povas reveni post horo aŭ post duontago kun iaj aliaj IP-adresoj... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:56, 27 nov. 2023 (UTC) :Ĝis nun ne aperis novaj stultaĵoj de la du IP-kontoj. Ŝajnas ke la 3-monata forbaro tute sufiĉis... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:10, 14 apr. 2024 (UTC) == Simpla ofendado == Hodiaŭ {{uzanto2|176.52.105.202}} ofendaĉis en kripligita rusa lingvo per latinaj literoj, sed ĉiukaze estis ofendoj kaj misuzo de la esperantlingva vikio. [[Uzanto:VladimirPF|VladimirPF]] ([[Uzanto-Diskuto:VladimirPF|diskuto]]) skribis je 2023-11-30 08:12: Bv forigu kaj kaŝu kontribuojn de @[[Specialaĵo:Kontribuoj/176.52.105.202|176.52.105.202]] - la teksto estas tre ofendiga: per latinaj literoj estas tajpita ruslingva ofendaĵo. Uzanto Q-bit array estas tre fama ru-vikipediisto aktive batalanta kontraŭ vandaloj kaj ties vandalado. Ofendaĵo forigita kaj IP-adreso blokata por unu jaro. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:05, 30 nov. 2023 (UTC) == Uzanto:Goren == Mi kun bedaŭro devas malfermi ĉi tiun sekcion. La uzanto Goren jam la pasintan semajnon pasigis multe da tempo en la [[Vikipedio:Administrantoj/forigo de rajtoj/RG72|paĝo pri maladministrantigo de RG72]], enigante amason da komentoj, plejparte tute ne rilataj al skribado de enciklopedio, sed nur rilate al personaj problemoj kontraŭ RG72, uzanton kiun li deklare entute ne ŝatas. Vikipedio ĉesis esti enciklopedio kaj iĝis [[socia retejo]]. [[Uzanto-Diskuto:Goren#footer|Klopodo de mediacio]] en lia uzanto-diskuto ŝajnis je la komenco sukcesi: Goren [[Speciala:diff/8480030|promesis]] ĉesi konduti diskutojn pri inter-personaj problemoj en la servaj paĝoj, kaj ne inundi la maladministrantigan paĝon per mesaĝoj. Tamen, la promeso ne daŭris longe. Hodiaŭ, ekzemple, li sentis la bezonon informi la komunumon, ke la uzanto RG72 havas «[[Speciala:diff/8485948|mensajn problemojn]]». Mi proponas '''2-semajnan forbaron''' pro malrespekto de kondutkodo ([[VP:5]]) kaj misuzo de servaj paĝoj. —[[User:Super nabla|<span style="font:.8em 'Lucida Handwriting';color:#7e7a46">'''Super'''</span> • <span style="font:1em 'Century Schoolbook';color:#32CD32;text-shadow:#fdf5b4 .4em .4em .4em">'''''nabla'''''</span>]][[User talk:Super nabla|^🪰]] 15:41, 3 dec. 2023 (UTC) :Mi petas al uzantoj {{ping|Tlustulimu}}{{ping|Sj1mor}}{{ping|ThomasPusch}}, se ili volas, interveni en ĉi tiu diskuto pri PU. La menciataj uzantoj estas pli neŭtralaj en ĉi tiu diskuto, ĉar ili neniam intervenis en [[Vikipedio:Administrantoj/forigo de rajtoj/RG72]]. —[[User:Super nabla|<span style="font:.8em 'Lucida Handwriting';color:#7e7a46">'''Super'''</span> • <span style="font:1em 'Century Schoolbook';color:#32CD32;text-shadow:#fdf5b4 .4em .4em .4em">'''''nabla'''''</span>]][[User talk:Super nabla|^🪰]] 15:57, 3 dec. 2023 (UTC) :: Akuzoj rilataj al "mensaj problemoj" estas rekte kaj absolute malakcepteblaj, ĉu far [https://eo.wiktionary.org/w/index.php?diff=1186046&oldid=1186036 RG72] aux far [[Speciala:diff/8485948|Goren]]. Mi petas uzantojn "RG72" kaj "Goren" ne plu redakti la paĝon [[Vikipedio:Administrantoj/forigo de rajtoj/RG72]]. Mi mem promesas ne plu aldoni tekston tien. Mi nuntempe kontraŭas forbaron de uzato "Goren", tamen petas rin estonte pensi almenaux dufoje antaux pusxi ellasilon. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 19:12, 3 dec. 2023 (UTC) :Mi komprenas vian koncernon, sed vi ankaŭ komprenu min. Ĉu mi devas silente toleri kiam oni persone insultas min, nomas min diletanto, stultulo aŭ simple "estaĵo", kulpigas min pri iuj anonimaj komentoj en dio scias kia grupo en telegramo kaj ĝenerale kondutas agrese kaj malrespekte al mi? Mi eĉ ne plu partoprenas en tiu diskuto, sed RG72 daŭre insultas min persone. Kion mi diris pri liaj mensaj problemoj ne estas persona atako, sed estas mia honesta impreso. :Mi vere scivolas kiun konduton oni atendu de mi aŭ de iu alia uzanto kiu estus same persone atakita por ke ĝi ne estu "problema". :Mi ankaŭ scivolas kial vi kreis tiun ĉi sekcion pri mi sed ne pri RG72, malgraŭ ke ĝuste li insultis min persone, dum mi ne eĉ unufoje insutis lin. Ĉu vi opinias ke ĉar li estas administranto li havu privilegiitan staton kaj al li estas permesata insulti aliajn uzantojn, dum tiuj ne rajtas eĉ respondi? [[Uzanto:Goren|Goren]] ([[Uzanto-Diskuto:Goren|diskuto]]) 19:17, 3 dec. 2023 (UTC) :: La sekcion ne kreis mi. Bv ne publikigu iam ajn viajn "honestajn impresojn" pri "mensa fuŝo" de iu ajn, sendepende kiel vi certas pri via "diagnozo". Diskuton [[Vikipedio:Administrantoj/forigo de rajtoj/RG72]] <s>vi</s> oni jam startis, nun vi paciencu, kiel eble plej silente. Bv, forestu de vikipedio kaj ceteraj lokoj kie RG72 povus aperi dum almenaŭ 48 horoj. Troe agresema "batalado" kunportas riskon ke vi perdas simpatiojn, kaj RG72 gajnas je la fino. Oni ne klopodu pafi reen per eĉ pli vulgaraj insultoj!!! [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:58, 3 dec. 2023 (UTC) :::Nek mi kreis tiun diskuton, kaj mi ĝenerale nur partoprenis en ĝi ĉar mi vidis la problemon en administranteco de tia uzanto, kiu rutine insultas aliajn uzantojn ĉu pro personaj, ĉu pro politikaj diferencoj. Mi tute ne vidas tiun ĉi aferon kiel batalon aŭ militon, kiun oni gajnu aŭ malgajnu. :::Mi, tamen, ne ŝatas esti persone insultata kaj ne povi iel ajn reagi al tio ĉi. Mi pardonpetas al vi kaj al ĉiuj vikipedistoj, por kiuj referenco al mensaj problemoj povas esti trigero, mi celis neniun malrespekton. Sed oni konsentu, ke atako de RG72 al mi pro iu anonima telegrama komento estis io laŭvorte freneza. Mi ne sciis kiel alie nomi ĝin tiumomente. :::En tiu diskuto kelkaj partoprenantoj asertis, ke administranteco ne estas iu alta rango aŭ iu ornamaĵo. Faktoj, tamen, estas tiaj, ke ni ne vidas PU-on pri RG72, sed jes pri mi. Do, eble administranteco ne estas ornamaĵo, sed ĝi ŝajne jes estas permesilo senpune insulti aliajn uzantojn kaj malrajtigi ilin respondi. :::Mi nun provos sekvi vian konsilon kaj foresti de Vikipedio dum ioma tempo, oni vidu kio okazos ĝis tiam. [[Uzanto:Goren|Goren]] ([[Uzanto-Diskuto:Goren|diskuto]]) 21:49, 3 dec. 2023 (UTC) == 37.39.173.13 == La anonimulo {{uzanto2|37.39.173.13}} hieraŭ kaj hodiaŭ vandalisme malplenigis paĝojn, kion neesperantistaj centraj administrantoj rimarkis kaj restarigis la paĝojn, admonante la homon - tiam la anonimulo "ruziĝis" kaj forigis paĝojn ĉapitron post ĉapitro. La paĝoj ne estis polemikaj, ŝajne simple temis pri testo kiom efike oni povas vandali en eta vikipedio kun nur deko da administrantoj. Mi en komenca impulso volis forbari la "uzanton" poreterne, sed rekonsideris ke por IP-adreso, kiu principe estas uzebla fare de diversaj homoj, tio estus tro drasta paŝo, kaj fine forbaris la IP-adreson por daŭro de jaro - se post tio tia vandalismo ripetiĝos de sama IP-adreso, oni forbaru por daŭro de tri jaroj, aŭ eventuale tiam tamen porĉiam ... sed pli verŝajnas ke la homo uzos aliajn IP-adresojn, kiuj tiam ĉiuj forbarendas, en unua provo por jaro. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:34, 24 jan. 2024 (UTC) == 176.15.222.60 == La anonimulo {{uzanto2|176.15.222.60}} vandalis artikolon [[Sergej Ŝojgu]], do estas blokenda. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 03:48, 5 mar. 2024 (UTC) : {{forte kontraŭ}} forbaro. La IP-ulo globale faris nur du sensencajn kaj plejparte sendamaĝajn redaktojn. Falsa alarmo. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:01, 7 mar. 2024 (UTC) :: La IP-ulo vandalis la artikolon, skribinte krudan rusan sakraĵon. En iu ajn vikio li tuj estus forbarita. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 04:02, 4 apr. 2024 (UTC) ::: La IP-ulo aldonis neutilan malplenan linion. Ĉu la ŝajne arbitraj literoj en la resumo estas ruslingva vulgaraĵo mi ne kuraĝas prijuĝi. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 19:38, 4 apr. 2024 (UTC) ::::Li faris neutilan redakton kun evidenta celo lasi komenton forme de latinskribita rusa sakraĵo. Ĉu skribi "GEJAĈO" ne estas vandalismo? Esperanto-Vikipedio iĝas ĉiam pli stranga loko. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 04:16, 5 apr. 2024 (UTC) ::::: Skribi "GEJAĈO" en redakta resumo ne estas vandalismo ... sed eble estas insulto aŭ ĝena redakto, kaj jes eĉ kaŭzo de forbaro se tio okazas ripete. Kial vi ne malkaŝis la fakton ke temas pri insulto dekomence? Mi vidis nur la malplenan linion... [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 18:35, 7 apr. 2024 (UTC) ::::::Redakti la artikolon kun sola celo skribi insulton, eĉ se nur en artikola historio, estas vandalismo. Por mi tio estas evidenta afero. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 06:19, 8 apr. 2024 (UTC) :{{re|RG72}} Ankaŭ mi en la ŝajne arbitra literoj de la redakta resumo ne sukcesas kompreni rusan insulton. Sed mi fidas al vi ke ruslingvano povas kompreni la koditan mesaĝon tiel. Samkiel Taylor mi opinias ke forbari la IP-kanalon por jaro ne indas, ĉar dum pli ol 5 semajnoj ne venis ajna plua redakto. Se aperus dua malsaĝa redakto, mi subtenus forbaron. Sed se vere la literoj estis sekreta insulto, tiam sendas malvidigi entute la dubindan resumon - tion mi nun faris. Tiel nur en la redakta historio de tiu ĉi diskuteto eblus entute spuri la dubindajn literojn. Tio adekvatas por protekti la generalon kontraŭ ĉia restaĵo de insulto. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:08, 14 apr. 2024‎ (UTC) :Mi ne nomus tion "sekreta insulto", ĉar temas pri banala kaj tre kruda (ne uzebla publike kaj punenda tiukaze) insulto kun la signifo "gejaĉo", ofte uzata ankaŭ sendepende de seksa orientiĝo, iom simila al ''fagot'' en la angla, sed pli forta. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 06:25, 15 apr. 2024 (UTC) == Protekti artikolojn == Kara {{u|ThomasPusch}}, aŭ iu alia administranto, mi petas protekti kelkajn artikolojn kontraŭ anonimaj redaktoj: * [[Sveda lingvo en Finnlando]] (probable konata regulrompulo) * [[Pär Sundberg]] (alispecaj, sed strangaj kaj neutilaj redaktoj) Dankon! - Sincere, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 16:31, 30 maj. 2024 (UTC) :{{farite}} protekto de ambaŭ artikoloj, la unuan por ĉiam kaj la duan por unu monato. Krome mi malfaris la ŝanĝojn de la IPuloj. [[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 17:47, 30 maj. 2024 (UTC) ::Koran dankon! - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 18:13, 30 maj. 2024 (UTC) :::{{re|Moldur}} Mi miris ĵus vidi vian peton, ĉar mi pensis ke ni eterne protektis la tekston [[Sveda lingvo en Finnlando]] kontraŭ anonimaj redaktoj, sed ne, mi nur '''dumtempe''' protektis ĝin kontraŭ redaktoj de iu ajn krom administrantoj, kaj post kiam la tempo pasis, restis neniu protekto. Dankon ke vi rimarkis la mankan protekton, kaj dankon al René pro la rapida agado. Vi vidas ke mi hodiaŭ post-kontrolas iujn redaktojn, kiun la forbarito sukcesis en du almenaŭ anonimaj kontoj fari, antaŭ ol li post kelkaj horoj rimarkiĝis (unufoje de René, alifoje de mi, kiu ankoraŭ trovis trian ŝteleniron de la 21-a de aprilo), cele al forigo, malfaro aŭ ebla revizio de escepte utilaj redaktoj. Se ni konsekvence neniigas ĉion ajn se estas suspekto ke forbarito faris ilin, ni nur pro principemo malpliriĉigas niajn paĝojn, sed pesi iun redakton je ebla kvalito kompreneble perfortas administranton investi senkompare pli da tempo, do teknike forĵeto de ĉiuj ajn redaktoj, ankaŭ la tute bonaj, estas la teknike tempoŝpara reago. Mi fidas en tio de la redaktoj en [[Sveda lingvo en Finnlando]] kaj [[Pär Sundberg]] estis malkvalitaj, mi hodiaŭ vidis iujn aliajn redaktojn kredeble de la forbarito, kiujn forigi pro principemo domaĝus al mi. Sed se li tiom reaktivas kvankam li tute scias ke li nur ŝteleniras, malfermante du novajn IP-adresojn ene de 24 horoj, tiam ni devas plialtigi nian atenton al "Lastaj ŝanĝoj" kaj "Novaj paĝoj", por pli rapide trovi lin. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:29, 30 maj. 2024 (UTC) == Revenanta forbarito? == Kara {{u|ThomasPusch}} kaj aliaj administrantoj, bonvolu noti: Jen alia anonima kontribuanto kun nova IP-adreso, kiu kredeble estas la sama forbarita persono denove: [https://eo.wikipedia.org/wiki/Speciala%C4%B5o:Kontribuoj/193.210.202.84 kontribuoj]. - Sincere, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 20:01, 3 jun. 2024 (UTC) :Mi tuj okupiĝos. Damne, kiom li jam sukcesas planti en 90 minutoj... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:09, 3 jun. 2024 (UTC) Notu: Kredeble la sama denove: [[Speciala%C4%B5o:Kontribuoj/193.210.192.241 193.210.192.241 jen]]. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 11:44, 20 aŭg. 2024 (UTC) Kaj ankaŭ * [[Speciala%C4%B5o:Kontribuoj/2001:999:50C:A53C:F550:8808:5413:E1A8|2001:999:50C:A53C:F550:8808:5413:E1A8]] kaj * [[Speciala%C4%B5o:Kontribuoj/2001:999:708:DCB2:3414:A64B:972E:3F28|2001:999:708:DCB2:3414:A64B:972E:3F28]] en sama monato aŭgusto 2024. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:32, 9 sep. 2024 (UTC) Kaj li revenis denove: * [[Speciala%C4%B5o:Kontribuoj/193.210.201.114]] :Kreis dekon da finnlandotemaj artikoloj dum du frumatenaj horoj. :Ĉi-foje li ne skribis ĉiujn artikolojn mem, sed uzis aŭtomatan tradukilon por kelkaj. [[Kalevi Lehtinen]] estas tradukigita el la finna Vikipedio (tra la angla lingvo). [[William Ruto]] estas en lia kutima persona stilo. Plene mankas envikiaj ligiloj, aŭ interlingvaj vikiligoj. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 04:09, 12 sep. 2024 (UTC) {{re|Moldur}} Mi nur nun vidis tiun ĉi noton de antaŭ 2 semajnoj kaj nun tuj forbaris la anoniman konton por jaro. Bonas kaj utis uzi ŝablonojn {{ŝ|u}}, {{ŝ|re}} aŭ @, kiel vi faris nun. La tekstojn Kalevi Lehtinen kaj William Ruto mi ĝustigis kaj proponas ne komplete forĵeti (tiu pri Ruto post forpreno de dubindaj frazoj vere estas nur minimuma artikola ĝermo, sed tio pli bonas ol ruĝaj ligiloj pri aktuala ŝtata prezidanto). Tamen mia kapacito nun ne sufiĉas revizii pliajn kreojn kaj adaptojn de la duvinda uzanto. Ĉu vi povus helpi? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:38, 26 sep. 2024 (UTC) :Mi trarigardis kaj iom poluris la redaktojn en [[Speciala%C4%B5o:Kontribuoj/193.210.201.114]]. - Amike, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 18:53, 27 sep. 2024 (UTC) Kara {{u|ThomasPusch}} kaj aliaj administrantoj, Probable la sama nun redaktis pri [[lestadianismo]] kaj [[konservativa lestadianismo]]. Mi proponas protekti tiujn artikolojn kontraŭ anonimaj redaktoj. - Sincere, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 20:25, 26 sep. 2024 (UTC) :{{re|Moldur}} Mi tute samopinias kaj tuj protektis la du paĝojn kontraŭ anonimaj redaktoj. Krome ankaŭ 2001:999:405:2472:FE67:1EEC:77AE:6D6B estas forbarita por jaro, 193.210.201.114 jam forbariĝis antaŭ kelkaj minutoj (vidu supre). Ankaŭ 193.210.201.251 kaj 213.28.231.94 forbaritaj por jaro, sama homo, parenca temaro. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:38, 26 sep. 2024 (UTC) ::La finna forbarito revenis hodiaŭ, per nova IP-adreso {{uzanto2|2001:999:485:1B80:CA86:A899:8C18:6FF2}}, kaj mem anoncis sin en mia diskutpaĝo. Evidente li volas signi ke li daŭre interesiĝas iam rehavi siajn rajtojn. Sed tamen li dumtempe ne rajtas redakti. Do forbarita ankaŭ tiu ĉi IP-adreso. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:46, 16 okt. 2024 (UTC) '''Por pliaj forbaroj vidu la liston supre:''' [[#Pluaj forbaroj de la finno ekde somero 2024]] == Simpla vandalo == La anonimulo {{uzanto2|128.0.81.156}} vandalis en personaj uzantopaĝoj kaj artikoloj. Taylor 49 prave petis pri tujforigo, mi post rapida enketo samopinias kaj forbaris la anoniman vandalon por jaro. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:52, 4 jul. 2024 (UTC) Paĝo, kiun la hodiaŭa vandalo ankaŭ fuŝis, estis la diskutpaĝo kaj persona paĝo de same anonima {{uzanto2|198.251.89.237}}. Sed, detale kontrolante, tiu dua anonimulo nur "kontribuis" per vandalismo en oktobro 2023. Kvankam tio jam estis antaŭ pli ol 8 monatoj, kaj poste ne venis pliaj agoj, sekurocele tiu konto ankaŭ forbariĝu dum jaro, ĉar se nenio okazas, la homo povas ajn ajn repreni la vandaladon kaj eble denove dum naŭ monatoj ne rimarkiĝos per esperantistoj (tamen: la fuŝojn rimarkis kaj malfaris neesperantistaj ĉasistoj de vandaloj, foje post minuto, foje post semajno - do la damaĝo estas limigita)... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:59, 4 jul. 2024 (UTC) : La fuŝulo havas almenaux 3 adresojn: :* {{uzanto2|128.0.81.124}} :* {{uzanto2|128.0.81.156}} :* {{uzanto2|128.0.82.174}} :* [[Specialaĵo:Kontribuoj/128.0.80.0/20]] :* [[Specialaĵo:Kontribuoj/128.0.0.0/16]] : Eble necesos forbari adresaron, sed tiam preferinde por malpli ol unu jaro. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 18:08, 4 jul. 2024 (UTC) :: Dankon pro la interveno. Tamen "128.0.0.0/16" estas granda adresaro kaj pro tio forbaro ne estu longa. Mi ankaux dubas pri neceso forbari adreson "198.251.89.237" cxar la kulpo estas nur minimala. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 18:20, 4 jul. 2024 (UTC) :Do, la agoj ĉiuj estas vandalismaj fuŝoj, eĉ ne iu ago iel defendebla kiel "senintence mallerta" aŭ "akcidenta". Do principe indas forbari tiajn detruantojn - nur pri tio ke teorie povus iam estontece veni senkulpaj kontribuantoj, kiuj ne volas krei por si salutnomon kaj eble de iu sistemo hazarde ricevas ĝuste tiun saman anonimulan IP-adreson, ni principe forbaras ĉiujn anonimajn IP-adresojn nur dum daŭro de unu jaro. Principe eblas ankaŭ ankoraŭ mallongigi tiun intervalon: mi nun forbaris 128.0.80.0/20 kaj 128.0.0.0/16 por daŭro de ses monatoj, kaj mi pretas ankoraŭ ŝanĝi tion al, ni diru, tri monatoj. Tamen tio signifas ke post tiu mallonga tempo la malnova vandalo povas gaje pluvandali, kaj ni nur se ni trovas vandalismon kaj aktive decidas nove forbari IP-adresojn vidas ke la samaj IP-adresoj jam estis forbaritaj la 4-an de julio 2024. Tio ne estas tre efika protekto kontraŭ vandalismo, despli ke la neesperantistaj ĉasistoj de vandaloj neniam anonce atentigas pri vandalismo, sed nur silente forigas la fuŝojn. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:31, 4 jul. 2024 (UTC) {{Problemulo|Lanterv}} Li vandalis artikolon [[Al Capone]]. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 04:45, 22 jul. 2024 (UTC) :Simbole forbarita ankoraŭ nun, por ke la vandalismo kaj sekva forbaro estu bone dokumentitaj. Kvankam ŝi aŭ li dum la lastaj 2 monatoj ne revenis (per tiu konkreta anonima adreso). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:43, 26 sep. 2024 (UTC) == Plia vandalo == Unue li "nur" vandalis, sed nun ankaŭ aldonas rasismajn-seksismajn insultojn, anglalingve: [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Diskuto:La_knabineto_kun_la_alumetoj&curid=880076&diff=8826567&oldid=8826566]. Mi petas al administrantoj tujtuj forbari la ulon, protekti la artikolon kaj ĝian diskutpaĝon, kaj aldone malvidebligi la ĵusan insultaĵon. ({{u|ThomasPusch}}, {{u|Tlustulimu}}, aŭ iu alia – ĉu vi povas fari?) Dankon! - Sincere, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 18:39, 11 aŭg. 2024 (UTC) :{{uzanto2|90.241.192.210}} estas forbarita, ĉar temas pri anonimulo, kies IP-adreso iam povus ankaŭ uzi nekulpulo, nur por daŭro de jaro. Aldone mi malvidebligis la ĵusan insultaĵon, kaj ankoraŭ kontrolos ĉu estos pliaj misoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:48, 11 aŭg. 2024 (UTC) ::PS: En la teksto "[[Steamboat Willie]]", la vandalo eĉ en tute ĝusta Esperanto aldonis redaktoresumon "[mi] vandaligis la paĝon". Do ĉiuj konsentas pri la vandaleco, inkluzive de la provoka vandalo... Aliaj redaktoj, ekz. en la teksto pri la indonezia lingvo, estis "simplaj"! vandalaĵoj - rubaj idiotaĵoj. Ne ĉiun rubon indas aparte malvidigi. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:16, 11 aŭg. 2024 (UTC) == 2A02:AD8:90:9C95:90B5:F1F9:CE44:2145 == La anonimulo {{uzanto2|2A02:AD8:90:9C95:90B5:F1F9:CE44:2145}} vandalis artikolon [[Alina Kabajeva]], enmetinte ruslingvajn stultaĵojn kaj sakraĵojn, do estas blokenda. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 08:41, 18 sep. 2024 (UTC) : {{kom}} Estas unu malbona redakto ĉe ĉi tiu vikio. La fuŝulo aktivetis ĉe pluraj vikioj per pluraj IP-adresoj [https://simple.wikipedia.org/w/index.php?title=Alina_Kabayeva&action=history Alina_Kabayeva&action=history] kiuj bedaŭrinde difirencias en sia komenca parto, do nealireble per la nuna teknika pritraktado de IP-intervaloj. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 08:04, 19 sep. 2024 (UTC) ::Simbole forbarita ankoraŭ nun, por ke la vandalismo kaj sekva forbaro estu bone dokumentitaj. Kvankam ŝi aŭ li dum la lastaj 2 semajnoj ne revenis (per tiu konkreta anonima adreso). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:43, 26 sep. 2024 (UTC) == Probable ne problema uzanto == La jena homo protestis kontraŭ forbaro, asertante ke li trans diverslingvaj projektoj kontraŭagas vandalismon. La kazo estas kontrolenda: * {{uzanto2|Tanbiruzzaman}} --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:57, 31 okt. 2024 (UTC) == Paĝo "[[oscedo]]" == La paĝo ŝajne aparte invitas vandalojn al vandalado. * {{uzanto2|WhiteTianabela}} idiota vandalado je 2024-10-24: mi loke forbaris la homon por jaro * {{uzanto2|46.173.211.221}} je 2024-10-24: jam estis globale forbarita por jaro, sed mi protektis la paĝon kontraŭ plua redaktado de neensalutintoj Estas amaseo da pli fruaj vandaladoj, al kiuj ni tute ne reagis, sed plj multaj el la kontoj aŭ IP-adresoj estas globale forbaritaj. Probable ĉiam estis la sama homo, kiu simple per ĉiam novaj nomoj maĉas la saman paĝon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:29, 6 nov. 2024 (UTC) == Paĝo "[[hejma kapro]]" == La paĝo altiras iun fiulon kiu redaktadas sub diversaj kontoj kaj IP-adresoj. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:36, 6 nov. 2024 (UTC) == Propono forbari uzanton "RG72" == {{uzanto2|RG72}} Pravigo: daŭra insultado kaj personaj atakoj kontraŭ min kaj aliaj uznatoj, rompo de [[:en:Wikipedia:No personal attacks]] [[Vikipedio:Neniu persona atako]] [[m:No personal attacks]] [[m:Incivility]]. Ekzemploj: [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Vikipedio:Forigendaj_artikoloj&diff=prev&oldid=8924922 VP:FA] [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Vikipedio:Forigendaj_artikoloj&diff=prev&oldid=8924039 VP:FA] [https://eo.wiktionary.org/w/index.php?title=Vikivortaro:Diskutejo&diff=prev&oldid=694676 2018-10-20 "Ĉu vi ne vidas diferencon inter krei kaj detrui?"] [https://eo.wiktionary.org/w/index.php?title=Vikivortaro%3AKandidati%C4%9Doj&diff=1185344&oldid=1185240 2023-Nov-12-12] [https://eo.wiktionary.org/w/index.php?title=Uzanta_diskuto:Taylor_49&diff=prev&oldid=1185333 persona atako kontaux mi kun minaco pri forbaro: "Do kiam vi likvidos viajn fuŝojn?" ..."vandalitajn de vi. Same en la aliaj artikoloj. Ĉu vi mem likvidos viajn vandalaĵojn aŭ tion devos plenumi iu alia? Ĉu vi komprenas ke vandalismo estas punenda per forbaro?"] [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Steward_requests/Miscellaneous&diff=prev&oldid=26339503 "psychologists and psychiatrists should be doing"] [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Steward_requests/Permissions&diff=prev&oldid=26103986 "endless stream of accusations and paranoid fears"] [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=10-a_de_aprilo&type=revision&diff=7154524&oldid=7153129 "Mi forigis paranojajn fantaziaĵojn"]. Vidu ankaŭ [[Uzanto:RG72/Cenzuro]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 14:47, 19 nov. 2024 (UTC) {{kom}} Mi ne komentos la peton mem, kiu estas evidente absurda kaj kontraŭregula (postuli forbaron de Vikipedio-uzanto pro liaj kvazaŭ malĝentilaj diroj en Vikivortaro estas stulte, same ne ekzistas malpermeso al uzanto meti en sian personan spacon malneton de redaktota artikolo). Mi demandos pri la kerno de tiu ĉi afero. El la supre prezentitaj ekzemploj videblas ke la problemo naskiĝis antaŭ jaroj en la kapo de Taylor 49, tiutempe aktive vandalinta Vikivortaron, el kiu li sukcesis forpeli ĉiujn kontribuantojn. Pro sia agresemo li finfine estis senigita je administranta posteno fare de la centra administracio de Vikimedio. Li certe nenion komprenis kaj al ĉiu kritiko plu reagas per histeriaj politikaj fantazioj pri [https://eo.wiktionary.org/w/index.php?title=Vikivortaro:Diskutejo&diff=next&oldid=901096 politikaj murdoj en Rusio], [https://eo.wiktionary.org/wiki/Uzanta_diskuto:Taylor_49#Fu%C5%9Dado_de_tradukoj rusia prezidanto] kaj eĉ pri [[Specialaĵo:Daŭra_ligilo/1063953#KGB, NKVD kaj rusaj bazlernejoj kaj infanvartejoj|KGB, NKVD kaj rusaj bazlernejoj kaj infanvartejoj]] kaj obsedaj rakontoj pri sia seksa vivo. La ulo agresema kaj venĝema, li komencis ataki min en Vikipedio kaj ĉi tie li mirinde trovis por si unikan eblecon senpune rompi la Vikipediajn regulojn. Antaŭjare li aktive kontribuis al la [[Vikipedio:Diskutejo/Administrejo#Fina_solvo|tute kontraŭregula]] [[Vikipedio:Administrantoj/forigo de rajtoj/RG72|proceduro de mia maladministrantistigo]]. Antaŭ nelonge li same aktive postulis forigi unu el miaj artikoloj — kaj [[Vikipedio:Forigendaj_artikoloj/Arkivo/2024/Novembro#Rusoj en Inguŝio|sukcesis denove]]. Mi avertis ke uloj kiel li haltas neniam kaj jen li postulas mian forbaron por definitive venĝi min kaj silentigi la lastan voĉon, kiu ankoraŭ kuraĝas kontraŭstari al lia strebo transformi ankaŭ Vikipedion je la speco de Vikivortaro, do je lia persona ludejo, kie li senhalte kaj sensence modifos kaj (plejparte) forigos la enhavon laŭe al siaj malstabilaj kapricoj, forpelinte ĉiujn obstaklulojn. Li [[Vikipedio:Administrantoj/kandidatoj/Taylor 49|jam provis]] akiri administrantan postenon ĉi tie, sed malsukcesis (la voĉdono devis esti fermita antaŭ duonjaro, sed tio ne okazis ĝis nun). Sed li sendube provos denove kaj denove, ja tiaj uloj haltas neniam ĝis ili akiros la potencon — aŭ estos haltigitaj kaj forigitaj el la normala homa komunumo, bazita sur reguloj kaj reciproka estimo, ne arbitreco kaj histeria agresemo. Jam venis tempo decidi la sorton de nia Vikipedio. Ĉu ni plu kreos la enciklopedion aŭ definitive donacos ĝin al la uloj, venintaj ĉi tien ne por krei kaj kunlabori, sed por ataki, insulti, persekuti, histerii, detrui? Necesas esti ekstreme naiva por kredi ke tiu ĉi [[Makartismo|makartisma]] kampanjo estos la lasta. Ne, tio estas nura komenco kaj sekvaj viktimoj de tiaj atakoj estos uzantoj kaj administrantoj, kiu silentis ĝis nun. Kiel historiisto mi esploris Stalin-reprezaliojn, do mi vidas ke la atakintoj sekvas la saman skemon kiel iliaj antaŭuloj-stalinistoj: unue ili maldungis homon, poste eksigis lin el partio, poste arestis kaj fine sendis al prizono aŭ mortpafis. Estas neimageble vidi ke tio okazas cent jarojn poste en Esperanta (!) Vikipedio. Fine mi memorigas la [[Unue ili la judojn venigis|vortojn]] de [[Martin Niemöller]] kiun devas koni ĉiu inteligenta homo: :Kiam la nazioj forportis la komunistojn, mi silentis; mi ja ne estis komunisto. :Kiam ili enkarcerigis la socialdemokratojn, mi silentis; mi ja ne estis socialdemokrato. :Kiam ili forportis la sindikatanojn, mi ne protestis; mi ja ne estis sindikatano. :Kiam ili forportis min, restis neniu plu, kiu povis protesti. Sapienti sat. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 11:23, 20 nov. 2024 (UTC) :Mi bedaŭras tiajn konfliktojn, aparte inter aktivaj esperantistoj kaj vikipediistoj. Mi alvokas repacigon kaj klopodon mildigi la vortajn akuzojn kaj kontraŭstarojn. Forbarado eble utilas kontraŭ fremduloj kiuj volas entrudiĝi en tute nekontrolitan medion, sed por aktiva vikipediisto, tio ne utilus; ĉar post forbaro sufiĉus nur malfermi novan konton (tion faris eĉ konata fuŝulo). Necesos tiam forbari la komputilon, sed oni povas uzi alian komputilon ktp. Plej bone estus repacigi la sintenojn kaj klopodi labori alikampen; mi celas, ke estas tiom da ampleksaj kampoj en Vikipedio, ke se okazas konfliktoj, ĉu pro lingvo ĉu pro enhavo, des pli bone agadi en aliaj kampoj, anstataŭe pri Stalino aŭ Rusio, oni povas iri al filmoj, birdoj, fiŝoj, havendaj artikoloj ktp ktp. Korektoj indas kaj endas, sed se tio rezultos en polemiko, eble indos labori aliel. Tio estas nur tre persona opinio, ĉar por juste agadi oni devus kontroli tre etendigitan kazon, kaj mi preferas pli efike labori produktive. Ekzemple mi apenaŭ eniris en Vikivortaro. Oni ne povas esti ĉie, nur Dio, sed mi dubas prie. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:02, 20 nov. 2024 (UTC) ::Bedaŭrinde tiu ĉi strategio de evitado de la konfliktoj ne efikis. Mi neniam interesiĝis pri la kontribuoj de Taylor 49, kio estis facile ĉar li fakte verkas nenion, nur senhalte modifas kaj forigas la enhavon, kreitan de la aliaj. En Vikivortaro mi nur demandis lin kiucele li vandalis miajn artikolojn kaj petis lin restarigi ilian noramalan staton — la histerian reagon vi mem povas legi laŭ supraj ligiloj. En Vikipedio mi eĉ ne unufoje kontaktis lin, sed li plu min ĉasas venĝante pro tiuj riproĉoj en Vikivortaro kaj senhalte postulante mian maladministrantigon (sukcese), forigon de miaj artikoloj (sukcese) kaj nun mian forbaron (sukcese?). [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 14:23, 20 nov. 2024 (UTC) :::Ĝustas ke ĉe ni estas la [[imperativo|imperativa alvoko]] [[VP:ATAKO|Ne faru personajn atakojn en Vikipedio! Komentu la enhavon, ne la kontribuanton!]] kaj ke "ripetita aŭ granda persona atako povus konduki al [[VP:RF|forbaro]]". Mi konsentas ke la ekzemploj cititaj el vikipedio de Taylor estis personaj atakoj, kaj same konsentas ke se uzanto "nomas alian vikipediiston ''rusaĉo'', diras ke la rusa lingvo devas esti forigita ĉar ĝi estas nur fuŝa versio de la ukraina", tio estus same persona (kaj kolektiva) atako. Laŭ mia scio ni ĉiuj ĉi tie estas plenkreskaj, kaj kompreneble ne estas pravigo de atako se oni argumentus "sed la alia jam kvinfoje atakis". Al la akrigo de la situacio fakte kontribuas vi mem, Stanislavo, ĉar vi ofte perceptas agadon malsame ol estis: maladministrantigis vin ne Taylor, sed plimulto de diversaj uzantoj post pena diskuto, kaj la forigon de la teksto kiun vi nun reenigis sub nomo [[Uzanto:RG72/Cenzuro|"Cenzuro" (!)]] ankaŭ ne plenumis Taylor, kiu nur atentigis pri dubindeco de la teksto, sed ĉefe tri uzantoj devene el ekssovetiaj landoj (el Rusio, Litovio kaj Ĉednestrio, do ekse [[Moldava SSR]]), kiuj ĉiuj tute ne rilatas al Taylor, sed kiuj ĉi tie koncentriĝis "komenti la enhavon, ne la kontribuanton". Tial mi nun nur vidas eblecon lasi la malnovajn ofendojn, sen forbaro, kaj alvokas diskutigi ĉiun eblan novan personan atakon tuj ĉi tie, por ke oni povas tuj reagi. Mi esperas ke ne necesos amplekse ĉi tie diskuti, ĉar mi juĝas tion ĝena malŝparo de vivo-tempo, sed pretas ĉi tie trakti freŝajn atakojn, ankaŭ per simbola forbaro de semajno aŭ monato, post kiam estis unua averto. Kaj mi nun jam vortumas tian unuan averton al vi ambaŭ, Stanislavo kaj Taylor. Krome, mi atentigas ke estis mi kiu fine devis forigi la tekston "Rusoj en Inguŝio", kaj mi kiel administranto sentas min persone atakata de Stanislavo per la demagogia titolo "Cenzuro", laŭ kiu li reenigis la forigitan tekston. Mi persone povas toleri se oni ĉirkaŭvojas forigon de teksto, se oni reenigas ĝin al paĝo "Uzanto:RG72/Rusoj en Inguŝio", sed mi ne toleros la titolon "Cenzuro", kiun mi komprenas rekta persona atako al mi. Fine mi pensas ke estas misuzo de la justulo [[Martin Niemöller]] entiri lin en la retorikon ĉi tie - s-ro Niemöller kontraŭis milionojn da murdoj en fia diktaturo, kaj kompari la atentigon pri [[Vikipedio:Neniu persona atako]] al tio estas, milde dirite, ekstrema troigo. Do, mi nun estas {{kontraŭ|kontraŭ}} forbaro pro la eksaj ofendoj, sed '''alvokas''' ekde nun forte bridi sin por ne pluofendi, alvokas pri ŝovo de la reenigita teksto for de demagogia titolo "Cenzuro" (aliel ankaŭ administranto povas fari tion, sendepende ke la paĝo estas en persona spaco, kaj kompreneble povas esti ke fine la komunumo decidos forigi la paĝon de la persona spaco), kaj '''alvokas''' diskutigi estontajn atakojn rekte ĉi tie, kun ebleco ankaŭ forbari uzanton, prefere dumtempe, simbole, nur en kazo de obstina pluofendado malgraŭ jam dumtempa forbaro ankaŭ definitive. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:57, 20 nov. 2024 (UTC) Kelkaj rimarkoj: # Mi ne ofendis Taylor, ja demando "kial vi vandalas miajn artikolojn?" certe ne estas ofendo, ĉu ne? Kontribuante al Vikipedio 14 jarojn, mi interagis kun centoj da vikipediistoj kaj neniam iu ajn plendis ke mi ofendis lin. Estus strange se mi subite atakus la ulon pri kies ekzisto mi eksciis nur post kiam li vandalis miajn tekstojn. # La ideo ke valideco de opinio dependas de historia geografio estas nova, sed interesa. Do ekde nun mi scios ke mia opinio ekzemple pri Litovio kaj Finnlando estas speciale valora ĉar iam tiuj ĉi teritorioj estis parto de la Rusia imperio. # Ulo, iniciatinda mian maladministrantigon, malkaŝe argumentis ke tio okazu ĉar li konsideras miajn politikajn vidpunktojn malĝustaj. Tio tute evidente estis rompo de la Vikipediaj reguloj kaj ne gravas kiom da voĉoj li venigis por garantii tiun ĉi rompon. Dura lex sed lex. # Forigo de mia artikolo estis same kontraŭregula, ĉar la iniciatinto malsukcesis pruvi siajn argumentojn (malneŭtraleco kaj manko de fontoj), do tio estis evidenta ago de cenzuro. Tamen se tiu ĉi vorto tro ĝenas vin, mi alinomos la paĝon al ''Arĥivo''. Mi ne imagis tioman sentemon de via flanko, ja ni ĉiuj konas vikipediiston, kiu inundis la pritagajn artikolojn per rubaĵaj (mis)informoj kaj regule restarigis ilin post forigo aldonante rimarkon "REAPERIGO DE CENZURITAĴOJ" — kaj vi neniam riproĉis lin pri tio. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 03:53, 21 nov. 2024 (UTC) :{{kontraŭ}} Mi nun kontraŭas al la forbaro. Se la situacio plimalboniĝos, mi donos plian komenton. Ne forgesu [[VP:AMO]].-- [[Uzanto:Salatonbv|Salatonbv]] ([[Uzanto-Diskuto:Salatonbv|diskuto]]) 20:57, 20 nov. 2024 (UTC) :{{kontraŭ}} - Nun kontraŭ. Mi ŝatus, ke la konfliktoj ĉesu. Ni devas spuri specifajn problemajn redaktojn, ne la rilatojn de homoj. --[[Uzanto:LiMr|LiMr]] ([[Uzanto-Diskuto:LiMr|diskuto]]) 16:23, 24 nov. 2024 (UTC) : {{kom}} La respondo de RG72 estas kiel kutime agresema kaj insulta, ekzemple "problemo naskiĝis antaŭ jaroj en la kapo de Taylor 49, tiutempe aktive vandalinta Vikivortaron, el kiu '''li''' sukcesis forpeli" "Taylor 49, kio estis facile ĉar '''li''' fakte verkas nenion". RG72 daŭrigas kun kaj absurdaj falsaj akuzoj (ne estis mi kiu forigis la paĝon [[Rusoj en Inguŝio]], ĉu?), kaj insultoj, kaj misseksigado. Vidu supre, mi ne plu respondos en ĉi tiu diskuto. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:37, 27 nov. 2024 (UTC) :: {{kom}} Nenio nova en la mondo. La suno lumas, la akvo fluas, Taylor 49 [...] plendas [...]. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 10:57, 28 nov. 2024 (UTC) ::: {{kom}} {{re|RG72}} Mi ripete atentigas pri la regulara frazo "Komentu la enhavon, ne la kontribuanton!" Tio ankaŭ rilatas al via provoka komento de hieraŭ, kiun mi en kunteksto juĝas komento de la kontribuanto, ne de la enhavo. Via deeskaliĝo en la konflikto estas nepre bezonata, kaj vi ĉi tie ricevis nur tiom da subteno kontraŭ forbaro, ĉar sendube ĉiuj aktivaj kontribuantoj certas ke vi kapablas redakti sen ofendoj - tamen la kredo ke vi principe kapablas pri tio ne sufiĉas, vi devas ankaŭ apliki redaktan diplomation. Alikaze ni revenos al diskutoj pri via forbaro, kion mi konsiderus ĝenan malŝparon da energio. Kaj mi efektive fortege riproĉas la uzanton kiu inundis la esperantajn pritagajn artikolojn per naciisma propagando kaj regule restarigis ilin post forigo aldonante rimarkon "REAPERIGO DE CENZURITAĴOJ" - eble mi tro malfrue vere koncentriĝis pri la ĝena naciisma redaktado en la principe almenaŭ neŭtrala ĝis sennaciisma esperanta projekto, tro malfrue bremsis la agadon kaj per ĝena malŝparo de multaj laborhoroj komencis forigi la neakcepteblan propagandon, ĉar tiu ne sufiĉe frua kontraŭago signifis ke la forigenda materialo iĝis tre multa. Ĉiukaze la homo almenaŭ per sia konto ekde duonjaro ne plu daŭrigas sian propagandan mision: nun ankoraŭ forbari lin, nur pro pedagogio, ne sencus. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:20, 29 nov. 2024 (UTC) :::: {{kom}} Mi ĝojas ke finfine vi agnoskis ke en Vikipediaj diskutoj oni priparolu nur la agojn, ne la agantojn. Estas strange ke vi ne faris tion kiam la konata al vi ulo lanĉis kampanjon de mia maladministrantigo prezentinte kiel solan argumenton ke li ne ŝatas miajn politikajn vidpunktojn, do li ne ŝatas la personon, ne liajn agojn. Mi ĝojas ke vi finfine haltigis la agadon de alia uzanto, inundinta Vikipedion per nacisma propagando kaj ksenofobiaj fantaziaĵoj (plejparte rusofobiaj, sed foje ankaŭ antisemitismaj). Mi ne postulis lian forbaron, sufiĉas ke lia vandalado ĉesis. Estas strange nur ke vi ignoris kiam la konata al vi fanatika triopo akuzis min pri cenzuro ĝuste pro forsarkado de tiuj ĉi naciismaĵoj kaj ksenofobiaĵoj, kaj tio servis kiel ilia dua argumento por mia maladministrantigo. Se Vikipedio estas bazita sur reguloj, ili la samaj por ĉiuj. :::: Rilate ''Taylor 49'' mi nur ironiis leĝere, ĉar trakti serioze lian obsedon je propra seksa vivo mi ne povas, ja mi estas historiisto, do apartenas al la malĝusta fako. Espereble iam vi ĉesigos ankaŭ tiun ĉi tutevidente kontraŭregulan aktivadon kaj instruos lin ke lia seksa vivo estas lia persona afero kiu interesas neniun ĉi tie kaj ke se li ne ŝatas kiel Esperanto lin nomas, li simple elektu alian lingvon, pli komfortan por li. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 05:45, 30 nov. 2024 (UTC) ::::Mi neniam legis ajnan komenton de Taylor 49 pri sia propra seksa vivo. Kion mi legas, kaj pri tio mi ankaŭ konfliktis kun Taylor, estas ke Taylor ne nur aplikas la ne (jam) esperantan silabon "ri" pri si mem, sed komence aplikis tion al ĉiaj homoj, pri kies seksa identeco ne povas esti dubo: se iu uzanto klare indikis sian sekson en la vikipediaj preferoj, kaj Taylor perfekte sccias kiel malkovri tion, aŭ kiam en vikidatumaro pri iu ajn homo estas indiko ke temas pri viro aŭ virino, tiam sendube aplikendas pronomoj li respektive ŝi. Taylor ne estas la sola vikipediisto, kiu forte pledas pri uzo de alternativa estonta pronomo ri por tiuj homoj kiuj persone insistas ne konsideriĝi viroj kaj ne virinoj. Do temas pri socia konstruaĵo, ĉar en biologio ĉiu homo estas vira (kromosomoj XY) aŭ ina (kromosomoj XX): eĉ tiuj kun deviaj [[Sindromo de Klinefelter|kromosomoj XXY]] laŭ genetiko konsideratas masklaj. Mi povas akcepti pri ĉiu vikipediano, ke tiu ne devas nepre malkaŝi sian biologian sekson aŭ elektitan socian rolon, ĉar oni rajtas esti tute anonima, ne devas malkaŝi sian nomon, sekve pri iuj ensalutintaj uzantoj kaj pri ĉiuj kiuj redaktas plene anonime sub IP-adresoj, mi ne konas la gramatikan sekson. Tio estas anonimeco. Klaras ke pri oficialigo de la silabo "ri" kiel plia e-lingva pronomo ne decidos redaktantoj de iu ajn retejo, ankaŭ ne de vikipedio, kaj same klaras ke Vikipedio ofertas tiun gradon de anonimeco kiun uzanto deziras. Tute klaras krome, ke la temo estas sentoplena por Taylor kaj ankaŭ por iuj aliaj uzantoj: tial neniu uzanto estas devigita uzi la silabon "ri" kvazaŭ pronomo, nek mi nek vi nek iu ajn, sed tamen necesas pie kaj kolegece trakti la temon - tial ĝi ne tre taŭgas por forta ironio. Tio ĝuste estas kio ĝenis min en via hieraŭa noto. Se vi havas ekzemplon, kiam Taylor komentis pri sia seksa vivo, montru ĝin, mi neniam vidis ion tian kaj ne povas imagi ke tia ekzemplo ekzistus. Kaj pri la [[Vikipedio:Administrantoj/forigo de rajtoj/RG72|diskuto pri via administreco]]: vi scias ke mi estis la sola kiu sume voĉis sindetene, ĉar mi estis tiom ambigua vidante same fortajn argumentojn por kiom kontraŭ - tion mi tiam notis. Mi '''ne''' havis la impreson ke viaj agoj kontraŭ la misuzo de la tagaj mondpolitikaj listoj en vikipedio al propagando kaj forta troreprezentiĝo de polaj temoj (kiam unufoje pola skiisto gajnas konkurson, tio estos vaste raportata en mondpolitikaj eventoj, se ĉeĥa aŭ slovaka, slovena aŭ sveda skiisto same gajnas konkurson, tio tute ne interesas) estis argumentoj en la diskuto pri via administreco. Se mi preterlegis ion, vi povas ankaŭ nomi al mi la konkretan lokon. Certe ni ĉiuj sambone konas la [[Vikipedio:Regularo pri forbaro|regulojn pri forbaro]], daŭre ne plenumiĝas la kondiĉoj pri forbaro, sed necesas adapti la redaktojn al ne-ofendaj komentoj. Se tio post ripeta admono ne funkcios, tiam necesos rapide decidi pri forbaro, notinte aktualajn mispaŝojn. Sed tia forbaro, ĉar unua, ankaŭ estus nur simbola, por horoj aŭ tagoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:41, 30 nov. 2024 (UTC) :{{por}} RG72 devas esti fobarita (en du projektoj) pri kontraŭrajta renoviĝo de forigita artikolo en Vikipedio kaj verkado de malneŭtralaj artikoloj en Vikinovaĵoj.--[[Uzanto:Fenikals|Fenikals]] ([[Uzanto-Diskuto:Fenikals|diskuto]]) 10:09, 30 nov. 2024 (UTC) ::Kara Fenikals, vi povas tute libere prezenti vian opinion ĉi tie. Tamen mi koncize volas reagi al via noto: se iu revenigas forigitan artikolon en sia persona uzanta spaco, tiam tio ne estas kontraŭrajta - jes eblas ankoraŭ plibonigi la tekston kiun ĝis la forigo evidente ne eblis plibonigi al stato akceptebla por plimulto de la partoprenintaj uzantoj. Kio nur ne permeseblas, estas laŭta ofendo ke la komunumo fie kaj bandite cenzuris la tekston. Kaj due, povas esti ke en Vikinovaĵoj ne estas sufiĉe evoluintaj iloj por diskuti pri propagandecaj, ĝenerale malneŭtralaj tekstoj. Sed ĉiukaze Vikipedio kaj Vikinovaĵoj estas sendependaj projektoj. Eblas noti ĉi tie personan opinion, ke oni forte malkonsentas pri ago de uzanto en Vikinovaĵoj, Vikivojaĝo, Vikifontaro, Vikivortaro ktp., sed uzi tiun nekontenton cele al puna forbaro de uzanto el Vikipedio laŭ mi ne eblas. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:41, 30 nov. 2024 (UTC) == Propono forbari uzanton "Fenikals" == {{uzanto2|Fenikals}} [[Uzanto:Fenikals|Uzanto:Fenikals]] regule rompas plurajn regulojn de Vikipedio: # Li [[Vikipedio:Administrantoj/forigo de rajtoj/RG72|postulis maladministrantigon]] de alia uzanto, argumentinte per ties malplaĉaj politikaj vidpunktoj, do pro politikaj kaj personaj motivoj. # Li spamis la [[Uzanto:RG72|Uzanton RG72]] per mesaĝoj politikaj kaj personaj, interalie minacante lin per FSB-reprezalioj se li plu partoprenos en la ĵurnalisma projekto [[Tutmondaj Voĉoj]]. # Li regule enigas falsajn informojn laŭajn al liaj politikaj vidpunktoj, ekzemple: ## en [[Sud-Osetio]] li [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Sud-Osetio&diff=next&oldid=8911022 modifis la tekston], aldoninte aserton ke la militon en Sud-Osetio en 2008 komencis Rusio dum esplorado de Eŭropa Unio [http://news.bbc.co.uk/1/shared/bsp/hi/pdfs/30_09_09_iiffmgc_report.pdf klare konkludis] ke la militon komencis Kartvelio. ## En alia artikolo li [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Bombaj_atencoj_kontra%C5%AD_lo%C4%9Dejoj_en_Rusio&diff=prev&oldid=8902785 nomis la ulojn], murdintajn en 2002 kelkdek homoj per eksplodigo de loĝejoj, ne "teroristoj" sed "rezistantoj"; [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Dua_%C4%88e%C4%89enia_milito&diff=prev&oldid=8875116 similaj fuŝoj] # Li regule cenzuras Vikipedion, forigante malplaĉajn informojn, ekzemple: ## el artikolo pri batalo kontraŭ islamistoj li forigis [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Batalo_%C4%89e_Gala%C5%9Dko_(2002)&diff=prev&oldid=8875092 ateston de militkrimoj] faritaj de muĝahidoj; ## el artikolo pri atako de teroristoj li [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Batalo_%C4%89e_Gala%C5%9Dko_(2000)&diff=prev&oldid=8875097 forigis riproĉon] fare altrangulo, multe helpinta al ĉeĉenaj rifuĝintoj kaj ŝokita de tia atako en sia regiono. ## el artikolo pri ukraina prezidanto li [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Volodimir_Zelenskij&diff=prev&oldid=8573844 forigis menciojn] de ties kritiko en eŭropa gazeto ## el alia artikolo [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Invado_de_Rusio_en_Ukrainion_(2022)&diff=prev&oldid=8472015 li forigis] komplete sekcion "Rusofobio", malgraŭ referenco al aŭtoritata fonto, kun klarigo "tiu ne ekzistas" # Li lanĉas redaktomilitojn, ekzemple li [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=25-a_de_februaro&diff=prev&oldid=8827820 nuligis mian redakton] en artikolo, celintan forigi rubajn misinformojn pri kies forigo konsentas ankaŭ almenaŭ unu administranto, ĝis nun plenumanta tian forsarkadon pro antaŭa amasa vandalado fare de naciisma uzanto; # Li trudis al pluraj artikoloj politike malneŭtralajn kaj ofte rekte falsajn informojn. ## Ekzemple li redaktis multajn biografiajn artikolojn, ŝanĝante nacian apartenon de ilia temuloj al "ukraina". Ekzemple li faris tion en [[Igor Sikorski]] kaj poste nuligis alies redaktojn. Rimarkindas ke la sekvinta [[Diskuto:Igor Sikorski]] montris ke li ne konas eĉ bazajn faktojn pri historio de Ukrainio, kio evidente grave faciligas lian redaktadon. ## en artikolo pri buĉado en Montara Karabaĥo [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Masakro_de_Ho%C4%9Dali&diff=prev&oldid=8472696 li aldonis] ke armena flanko "falŝe raportis" (sic!) Havi tian uzanton estas granda malhonoro por iu ajn Vikipedio kaj duobla malhonoro por Vikipedio en Esperanto, konsiderata lingvo de paco kaj amikeco, ne de naciismo kaj agresemo. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 13:45, 30 nov. 2024 (UTC) :Mi nun tiom detale notis la antaŭan diskuton, ke ne sufiĉas mia tempo esplori la akuzojn tie. Tio do venos pli poste. Kompreneble ĉiu ajn povas jam ekhavi opinion - mi nur volas eviti la impreson ke mi fokusigas pri akuzoj kontraŭ unu uzanto kaj plene ignoras akuzojn kontraŭ alia uzanto, kvankam la diskutoj estas tuj najbaraj... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:51, 30 nov. 2024 (UTC) :: {{kontraŭ}} forbaro de uzanto "Fenikals", ĉar la proponinto de forbaro same ofte verkis forte maneŭtralajn artikolojn ([[Rusoj en Inguŝio]] -> [[Uzanto:RG72/Cenzuro]], [[n:eo:KGB kaj FSB kontraŭ spionoj kaj teroristoj en Siberio|terorismo]], [[eo:n:“Ŝajnas_al_mi_ke_mi_sonĝas...”:_patrino_kaj_filo_fuĝis_el_Ĥersona_provinco_al_Tjumeno|rifuĝintoj bonvenataj]]), kaj eĉ pli grave atakadis aliajn vikianojn. Mi esperas ke uzanto "Fenikals" estonte ne plu uzos vikipedion kiel batalkampo. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 00:58, 2 dec. 2024 (UTC) :::{{kom}} La argumento estas absurda laŭ sia logiko ("ni ignoru unu regulrompon ĉar okazis ankaŭ aliaj"), formo (referenco al Vikinovaĵoj en Vikipedio) kaj enhavo (nomi "malneŭtralaj" artikolon pri etna grupo, intervjuon kun historiisto kaj raportaĵon pri ukrainaj rifuĝintoj estas ekster ĉia racia konsiderado). [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 05:41, 2 dec. 2024 (UTC) {{Kom}} Post 4 monatoj bedaŭrinde nenio estis farita, do la koncernulo revenis kaj daŭrigas siajn fanatikajn atakojn. Ĉi-foje li [https://eo.wikinews.org/wiki/Vikinova%C4%B5oj:Diskutejo#Propono_pri_la_fermo atakis Vikinovaĵojn], postulinte likvidi la tutan projekton kaj cenzuri ĝian enhavon (kompreneble pro "porrusia propagando"). Antaŭ jaroj mi iniciatis elkoviĝon de la projekto, alvokinte plurajn vikipediistojn subteni ĝin voĉdone. Dum jaroj mi kaj aliaj esperantitoj kontribuis al ĝi, verkinte pli ol 1000 artikolojn. Nun ĉio ĉi estas endanĝerigita pro la fanatikulo, apenaŭ balbutanta Esperanton kaj eĉ en Vikipedio dum 5 jaroj farinta nurajn mil redaktojn, plejparte neniodirajn kaj politike motivitajn. Estas tute evidente ke temas pri politika cenzuro kaj ĉi-foje ankaŭ pri persona persekutado. Li jam lanĉis [https://eo.wikipedia.org/wiki/Vikipedio:Administrantoj/forigo_de_rajtoj/RG72 kalumnian kampanjon] kontraŭ mi (malkaŝe politike motivitan) kaj nun pretas detrui la tutan projekton nur por kontentigi sian fanatikan cenzuremon kaj personan malamon. Antaŭjare li postulis eĉ [https://commons.wikimedia.org/wiki/Commons:Deletion_requests/File:Vila%C4%9Do_%C5%9Ctormovo.webm forigi unu el miaj videoj] el la Komunejo, argumentinte ke ĝi "estas persona kaj ne havas edukan valoron". Feliĉe oni ĝustatempe klarigis al li, ke ambaŭ argumentoj estas nulaj, sed li provas denove, jam aliloke kaj sendube provos plu, ĉar li simple ne kapablas kunlabori kaj krei — nur ataki kaj detrui. Tiaj uzantoj estas forbarendaj tutvikie kiel agresantoj kaj vandaloj. Kial la enciklopedio de ''Lingvo de Paco kaj Amikeco'' (!) plu toleras la fanatikulojn kaj vandalojn? Ĉu neniu administranto kapablas ĉesigi tion? [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 12:32, 19 mar. 2025 (UTC) : {{kom}} Tipa agresema stilo, absurdaj mencioj de "Paco kaj Amikeco" kaj plejparte falsaj akuzoj (pri lingvokapabloj kaj plu) de [[Vikipedio:Problemaj_uzantoj#Propono_forbari_uzanton_"RG72"|RG72]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 01:30, 27 mar. 2025 (UTC) : {{kom}} Tipa agresema stilo, absurda miskompreno de la interna ideo de Esperanto kaj subteno de la falsaj akuzoj de la alia fanatikulo. Rimarkindas ke Fenikals jam kvarfoje atakis min, malkaŝe dirinte ke li faras tion pro siaj personaj politikaj malŝatoj. Dufoje li sukcesis, lanĉinte [[Vikipedio:Administrantoj/forigo de rajtoj/RG72|kalumnian kampanjon]] por eksigi min kiel administranton kaj [[Vikipedio:Forigendaj_artikoloj/Arkivo/2024/Novembro#Rusoj_en_Inguŝio_11_17|foriginte mian artikolon]] — ambaŭfoje Esperanto-administrantoj timeme cedis al la ksenofobo, krude rompinte la regulojn kiujn ĝuste ili devus defendi. Dufoje li malsukcesis — unue en [[Tutmondaj Voĉoj]] kaj nun en [[Meta-Vikio]] — ambaŭfoje ne-Esperantaj-administrantoj rekte respondis ke mi rompis neniujn regulojn kaj liaj personaj malŝatoj estas lia persona problemo. Post tio nomi Esperanton "Lingvo de Paco kaj Amikeco" estas vere absurde. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 12:01, 30 mar. 2025 (UTC) {{kom}} Mi ĵus nuligis plian cenzuradon fare de Fenikals. Ĉi-foje li modifis artikolon [[Unua Ĉeĉenia milito]], celante ŝajnigi ke la milito okazis ne inter la registaro de Rusio kaj separistoj, sed inter Rusio kaj Ĉeĉenio kiel du sendependaj ŝtatoj. Ĉu sekvan fojon li skribos ke registaroj de Hispanio kaj Britio luktis ne kontraŭ ETA kaj IRA, sed kontraŭ Eŭskio kaj Nord-Irlando? Kiam tiu ĉi vandalo estos haltigita? Ĉu tiu ĉi enciklopedio havas administrantojn aŭ ĝi definitive transformiĝis je ludejo kie ĉiu ajn fanatikulo povas libere vandali la tekstojn? [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 11:59, 15 apr. 2025 (UTC) {{kom}} Kaj denove tiu ĉi delonge forbarenda fanatikulo lanĉis redaktomiliton, nuliginte miajn redaktojn. Kompreneble temas pri artikoloj rilataj al la rusoj/Rusio kaj ukrainoj/Ukrainio, kio estas la kerno de lia fanatika mensa universo. Kompreneble li denove trudis propagandajn stultaĵojn, ĉerpitajn el gazetaro. Kompreneble denove liajn fiagojn ignoris ĉiuj administrantoj. Kio estas kialo de la tioma toleremo? Ĉu la rusofobio kaj ksenofobio ĝenerale jam iĝis oficiala ideologio de la Esperanto-Vikipdeio? Ĉu la (iam) enciklopedia projekto definitive transformiĝis je Esperanto-versio de triarangaj eŭropaj gazetaĉoj? Ĉu iu ankoraŭ memoras por kio Zamenhof kreis tiun ĉi lingvon? Malkaŝaj ksenofoboj ĉiam pli agreseme trudas siajn propagandaĵojn kaj la homoj, kiuj devus forbari ilin en la unua tago — la administrantoj — silente ignoras ĉion. Ĉu vi timas aŭ simple samopinias kun ili? La unua kazo estas hontinda, la dua stultega. Elekti inter la malhonoro kaj stulteco pjam estas hontinde, sed ŝajnas ke la alia elekteblo mankas. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 15:45, 1 jun. 2025 (UTC) {{kom}} Denove tiu ĉi fanatikulo trudas al la '''enciklopedio''' propagandaĵojn kaj lanĉas redaktomilitojn. Kian valoron havas tiu ĉi malklerulo, apenaŭ balbutanta Esperanton, ke lia daŭra vandalado estas tolerata en la internacia (!) '''enciklopedio'''? Li estas obsedita ksenofobo kaj malkaŝa adoranto de teroristoj, speciale de islamistoj, do li simple ne povos halti memstare, nur esti haltigita. Ĉu ekzistas administranto kapabla savi la enciklopedion de vandalado? Ĉu ĉiuj estas tro timemaj? Aŭ eble lia fanatika mondrigardo nun estas konsiderata normo en la socioj, al kiuj apartenas la administrantoj? Plorinda degrado. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 07:29, 2 aŭg. 2025 (UTC) {{kom}} La administrantoj denove timeme lasis la vandalon fuŝi, do li revenis kaj denove trudis al la '''enciklopedio''' siajn fanatikajn fantaziojn — ĉi-foje rakontinte en [[Sovetia-Ukrainia Milito]] pri "genocido de la ukraina nacio, genetika subpremado, socia degrado" kaj kompreneble pri siaj amataj ĉeĉenaj islamistoj. Kaj ĉiujn ĉi teruraĵojn li rakontas pri Ukrainio, kies loĝantaro en la sovetia tempo (do dum la ''genocido kaj subpremado'') duobliĝis — malgraŭ amasa migrado de ukrainoj al la aliaj respublikoj de Sovetunio por ricevi pli bonan edukon kaj laboron. Ĝis kiam daŭros tiu ĉi senpuna vandalado fare de '''patrolanto''', do la ulo respondeca pri kvalito de la '''enciklopedio'''?! [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 05:10, 26 aŭg. 2025 (UTC) {{kom}} La vandalo revenis kaj denove trudas al la enciklopedio siajn fanatikajn propagandaĵojn. Ĉi-foje li denove markis kiel "diktatoroj" plurajn internacie agnoskitajn ŝtatestrojn kies politiko kaj opinioj malkongruis al lia fantazia mondimago. Se post jaroj da vandalado en la esperanta enciklopedio li almenaŭ iom lernus Esperanton, li scius ke "diktatoro" estas [https://vortaro.net/#diktatoro_kdc "Eksterordinara, provizora estro de ŝtato, kun absoluta povo"], kio certe ne aplikeblas al la regantoj kies regado estis bazita sur naciaj leĝoj (sendepende de tio, ĉu ili plaĉas al iu aŭ ne) kaj ne estis provizora, nek eksterordinara. Jam unu jaro pasis ekde kiam mi atentigis pri la persista vandalado fare de tiu ĉi persono, sed neniu reago de la administrantoj sekvis. Ĉu nia enciklopedio estas rubejo, kie iu ajn propagandisto povas publikigi siajn fantaziaĵojn? Kiom longe daŭros tiu ĉi vandalado? [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 16:35, 6 nov. 2025 (UTC) {{kom}} Ĵus mi hazarde trovis kaj nuligis plian vandalaĵon de tiu ĉi unika vandalo: en la artikolo pri la ukraina urbo [[Kostjantinivka]] li forigis informojn ĉerpitajn el [[The New York Times]], ĉar ili malkonvenis al lia fanatika mondobildo. Mi diras ke temas pri la ''unika vandalo'', ĉar ĝis neniu vandalo en tiu ĉi enciklopedio sukcesis esti identigita kiel malkaŝa vandalo kaj propagandisto jam duan jaron sinsekve kaj tamen ne esti forbarita. Evidente la administrantoj interne simpatias al li, same kiel germanaj burĝoj simpatiis al Hitlero, promesinta buĉi nur la judojn, ciganojn kaj subhomojn kiel rusoj, ukrainoj kaj poloj. Poste ili ploris sur ruinoj de siaj urboj kaj plendis ke ili ne estis nazioj, nek subtenis ilin, sed estis nuraj viktimoj de la teruraj cirkonstancoj. Ĉu la historio instruas ion? [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 17:08, 21 dec. 2025 (UTC) {{kom}} [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?diff=8649512&oldid=8538182 La redakto antaŭ 18 monatoj] estas evidente malbona. Oni nepre '''ne agu tiel'''. Kaj kion pensi pri [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Vladimir_Putin&action=history la diktatoroj]? La plejmultaj diktatoroj ja estis kaj estas "agnoskitaj ŝtatestroj". Kaj kiel pensi aŭ agi pri senĉesaj personaj atakoj, trouzo de fortaj vortoj, kaj reventantaj komparoj kun Adolfo Hitlero? [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 01:20, 28 dec. 2025 (UTC) :La vorto ''diktatoro'' havas striktan difinon en PIV, cititan supre. Neniu el la menciitaj personoj laŭis al ĝi. Same neniuj personaj atakoj miaflanke okazis, nek povus okazi ĉar mi tute ne interesiĝas pri tiu ĉi persono. Malsame ol li, kiu spamis min per mia persona konto iel trovita en Telegramo kun enormaj stultaĵoj kaj personaj trudaĵoj ("ĉu vi definitive transloĝiĝis al Kubo?"). La situacio iĝis tro teda kaj artefarite longdaŭra, kaj vere similas al tiu en Germanio en la 1930-aj kiam la same agresemaj kaj persistaj fanatikuloj ne estis haltigitaj de tiamaj germanaj administrantoj, ĉar interne ili simpatiis al ilia ksenofobio kaj esperis ke la solaj viktimoj estos nur judoj, komunistoj, gejoj, slavoj kaj aliaj [[subhomo]]j. La historio ripetiĝas kaj evidente eĉ germanoj ne lernis ĝin. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 07:43, 28 dec. 2025 (UTC) ==Anglalingvaj perfortparoloj== Uzanto aperis nur por fari ekstremismajn alvokojn en la angla lingvo kontraŭ palestinanoj kaj islamanoj. Ĝis nun faris [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=%C5%9Ctato_Palestino&diff=prev&oldid=9039006 unu solan redakton]. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 18:06, 6 mar. 2025 (UTC) : [[:m:Special:CentralAuth/Zwangsumbenennung-2025-03-18]] nenio nova ekde tiam. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 01:32, 27 mar. 2025 (UTC) :: Daŭre nenio nova ekde tiam (kvankam ne, ne plu?, ekzistas ĝenerala konto por "Zwangsumbenennung-2025-03-18"), sed en wiki.eo la konto ankoraŭ estas. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:15, 18 apr. 2025 (UTC) ::: Mi kredas, ke [https://tr.wikipedia.org/wiki/Kullan%C4%B1c%C4%B1:Zwangsumbenennung26-12-2020 ĉi tiu estas la sama nazia fuŝulo: "Zwangsumbenennung26-12-2020" ĉe Turka Vikipedio]. Mi trovis tiun nomon sub mistera parametro "offset" en lia paĝo pri uzantrajtoj. https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Speciala%C4%B5o:Listo_de_uzantoj&username=Zwangsumbenennung-2025-03-18&dir=prev&offset=Zwangsumbenennung26-12-2020&limit=1 Tiu parametro aperis, kiam mi iris du paĝojn antaŭen. [[Uzanto:פֿינצטערניש|פֿינצטערניש (Fincterniŝ), ŝi]] ([[Uzanto-Diskuto:פֿינצטערניש|diskuto]]) 17:03, 30 jun. 2025 (UTC) :::: Kaj kvar antaŭajn uzantnomojn mi trovis sammaniere: 𥐣, 😂, 𝘀𝗼𝗹𝗼 𝗲𝗻 𝗹𝗮 𝘄𝗶𝗸𝗶 kaj 𝕍𝕥𝕝𝕞𝕣𝕕. Ĉu vi kredus, ke li estas forbarita de la germana Vikipedio? [[Uzanto:פֿינצטערניש|פֿינצטערניש (Fincterniŝ), ŝi]] ([[Uzanto-Diskuto:פֿינצטערניש|diskuto]]) 17:24, 30 jun. 2025 (UTC) == Anonimaj redaktoj de [[Pär Sundberg]] == Pluraj anonimaj redaktantoj ade aldonas malplenajn listerojn al [[Pär Sundberg]], kun svedlingvaj datoj en la resumo. Tre mistere, sed klare senutile. Mi proponas forbari tiujn adresojn, kaj protekti la artikolon kontraŭ anonimaj redaktoj. - Sincere, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 04:48, 31 mar. 2025 (UTC) : {{forte por}} protekto kontraŭ anonimaj redaktoj. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 09:28, 31 mar. 2025 (UTC) ::{{farite}} je 2025-03-31 per LiMr. --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] Hodiaŭ finiĝas la protekto de tiu paĝo. Ni atentu ĉu la strangaj redaktoj rekomenciĝos! - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 21:29, 1 jul. 2025 (UTC) == Forbarenda IP-vandalo == [[Specialaĵo:Kontribuoj/49.175.171.71]] sed ne porcxiam, eble 3 monatoj. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 09:29, 4 maj. 2025 (UTC) ==Ne-esperanta enhavo== [[Uzanto:Orthoonto]] aldonis al tri artikoloj tekston en iu skandinava lingvo, kaj al alia senfontan aserton pri la matematikaj kapabloj de novaj AI, kies enciklopedian gravon mi dubas. Ŝajnas al mi tro frue por diri, ĉu la intencoj de la homo estas bonaj, sed mi lasis mesaĝon sur lia/ŝia diskutopaĝo. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 23:34, 11 maj. 2025 (UTC) : Bona atentigo. Dankon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:28, 3 jun. 2025 (UTC) == Grandparte fuŝaj redaktoj aparte pri la Filipinoj inter 2011 kaj 2021 (kaj pli da fuŝoj pri Esperanto en Vikidatumoj) == Komence de januaro 2018 uzanto kun la longa nomo "[[Specialaĵo:Kontribuoj/uzanto:Renamed user ccb4f2cd4446e5770d0821d57e0285fa|Renamed user ccb4f2cd4446e5770d0821d57e0285fa]]" (iam ankaŭe la konto nomiĝis "Pare Mo") movis paĝon Davaa Regiono al [[Dabaa Regiono]] kaj notis "preskaŭ" en Esperanto: "V se pronuncia como B en español". La homo ankaŭ ŝatis renomigi multajn aliajn esperantajn vortojn (nur 36 rekte en la loka projekto, sed pli multajn en vikidatumoj, kie ankoraŭ pli malfacilas rimarki la manipulojn), egale ke la uzanto eĉ ne helpe de aŭtomata tradukilo sukcesis enmeti unusolan frazon en Esperanto. Sed evidente eblas konsideri sin elstara Esperanto-vortaristo ankaŭ sen ajna kono de la lingvo. Tamen estas alarma averto el vikidatumoj kaj de la vikimedia sistemo ĝenerala: '''[[dosiero:OOjs UI icon alert image warning.svg|18ra]] <span style="color:red"> This account is globally locked. - La konto estas globale forbarita'''</span>. Do la homo en multaj vikipediaj projektoj mise agadis, grandkvante vandalis, kaj liaj agoj vere ne konsiderindas "aŭtoritataj kontribuoj". Tial mi konsideras ĝenerale malfari la kapricajn "plibonigojn" de la forbarito. Ĉi tie do la argumento estas ke hispane la v prononciĝas kiel esperanta "b", aŭ en [[Kezonurbo]], dubinde plibonigita al Kesonurbo, "ke z hispane prononciĝas kiel s esperante" - tio eĉ ne veras, norme ĝi sonas kiel θ, nur dialekte foje kiel s aŭ iu sibla sono inter ambaŭ. Tiu argumento nur sufiĉus por aldono de prononcindiko inter rektangulaj krampoj, eventuale por prezento de sia nova propono kun verva esperanta argumentado en VP:AA, sed ne por kaŝa alinomado de paĝoj el aliaj homoj aŭ ŝanĝadoj en Vikidatumoj. En plej multaj eŭropaj lingvoj inkluzive de la cirile skribataj tamen estas "v", kaj ke li mem ĝustigis la lingvonomojn "[[cebua lingvo|cebue]]: ''Rehyon sa Dabaw''; [[tagaloga lingvo|tagale]]: ''Rehyon ng Dabaw''" ankaŭ ne konfirmeblas en la cebua kaj tagaloga vikipedioj (la esperantan adverbon "tagale" por la tagaloga la homo samtempe inventis). Kvin spertaj esperantistoj poste redaktis kaj ne rimarkis la bone kaŝitan vandalecon. Mi ni plendas, ankaŭ mi probable ne rimarkintus. Sed mi alvokas pri pli da atento nun, kiam estas averto pri tiu vandalo kiu fuŝas aliel ol nia konata finna forbarito, kies specifajn redaktojn ĉiu facile rekonas. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:18, 3 jun. 2025 (UTC) :Mi cetere ĵus skanis kaj ekrane pligrandigis la esperantan mapon (#22) pri la Filipinoj el la "Poŝatlaso" de 1971. Bedaŭrinde tie estas malmultaj esperantigoj, plej multaj estas nacilingve, do filipine/tagaloge notitaj. Sed por tiuj urboj, insuloj kaj kaboj, kiuj ricevis esperantan vorton en la "Poŝatlaso" de 1971, estas bone noti la referencon... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:28, 3 jun. 2025 (UTC) == 176.59.164.46 == Ruslingva anonimulo, aldoninta sensencajn frazojn al [[Biblio-Globus]]. Blokenda. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 06:09, 26 jun. 2025 (UTC) ::{{uzanto2|176.59.164.46}} 1 redakto je 22 jun. 2025 == 78.154.163.85 == Anonimulo, ekde majo 2025 inundinta la projekton per fuŝaj maŝintradukaĵoj de la anglalingvaj fontoj, plenaj je konspirteorioj, fantazioj kaj politika propagando. Regula forsarkado de tiuj rubaĵoj estas tre teda kaj temporaba afero. Ni protektu la '''enciklopedion''' kontraŭ fanatikuloj, ksenofoboj kaj vandaloj. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 07:08, 17 jul. 2025 (UTC) ::{{uzanto2|78.154.163.85}} sume 50 redaktoj je 13-14 jul. 2025, '''ekzemple''' ::* paĝo [[historio de Rusio]] [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Historio_de_Rusio&diff=prev&oldid=9145053 vandalita, ŝajne en la baŝkira, ĉiukaze ne universale komprebla lingvo, en fuŝaj referencoj] ::*>> krome je 07:21, 14 jul. 2025 la homo la saman paĝon ampleksigis per amasa esperantlingva akuza listigo de rusaj ŝtataj militkrimoj en Ukrainio inter 2014 kaj 2024, per detalega listigo kiu estis la kvaroblo de la tuta alineo pri la 19-a jarcento. Necesus individue kontroli la asertojn kaj ekipi eventuale pridubeblajn akuzojn per eksteraj referencoj, sed ĉiukaze la eksterproporcia kvanto de teksto montras ke iu ĉi tie misuzis ĝeneralan paĝon por sia demagogio. Por tiu temo la paĝo [[Milito de Rusio kontraŭ Ukrainio ekde 2022]] estus pli taŭga loko, tie praktike estas nur informoj pri mortigoj kaj detruoj de 2022, kvankam la milito en 2023 ĝis 2025 senŝanĝe pluardis. Sed la resuma paĝo [[historio de Rusio]] taŭags nur por ekstreme koncizigita resumo de eble 300 literoj, kaj por aldono de pli detala teksto. Sed tio ankaŭ eksplodigos la paĝon "[[Milito de Rusio kontraŭ Ukrainio ekde 2022]]", oni ankaŭ povas fari novajn paĝojn "Milito de Rusio kontraŭ Ukrainio en 2023" ..."en 2024", ..."en 2025". ::*>>Aliaj novkreoj kiel [[la Donanto (filmo)]] (nun ricevis avertan ŝablonon {{ŝ|polurinda}})kaj [[Verda Elefanto (film)]] estas simple nur bizaraj, strangaj ĝis strangegaj esperantaj tekstoj, pri kiuj ankoraŭ ne klaras ĉu haveblos iu volontulo kiu pretus investi horojn por savi la tekstojn. Sume mi nun supraĵe legis pli-malpli la duan duonon de la kontribuoj, inter tiuj pli-malpli 25 redaktoj estis 1 vandalaĵo kaj 1 kazo de politika propagando metita en maltaŭgan artikolon, kaj la resto estis bizaraj ĝis kompreneblaj esperantlingvaj kontribuoj. Sed ŝajnas ke la redaktado jam finiĝis je la 14-a de julio, kaj ŝajne ĝis nun ne estas alinoma anonima konto kiu daŭrigus la parte tute maltaŭgan parte dubinde utilan kontribuadon. Mi tial proponas "nur" forbaron de unu monato, kiu probable ne ĝenos la homon, ĉar tiu ĉiukaze ŝajne perdis la intereson pri la bizara redaktado, Sed se foje ekestos ankoraŭ redakto sub tiu IP-adreso, tuj eblas vidi ke ĝi jam foje estis forbarita, kaj povas rapide retrovi la malnovan kazon. ĈIUKAZE necesos ankaŭ havi la konton sub observado. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:46, 9 sep. 2025 (UTC) == ~2025-50449-5 == La sola kontribuo ĝis nun estas vandalado de Vikipedio:Artikolo de la Monato per duone kompreneblaj pornaĵoj en la hispana. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 18:24, 2 sep. 2025 (UTC) ::{{uzanto2|~2025-50449-5}} 1 redakto je 2 sep. 2025 :::{{re|Arbarulo|RG72}} Nur nun mi vidis viajn lastajn tri notojn. Ĉiuj scias ke ni por niaj preskaŭ 400 000 artikolaj paĝoj kaj aldonaj multaj diskutpaĝoj havas nur 10 administrantojn, el kiuj neniel ĉiuj konstante aktivas, kaj ankaŭ mi ne sidas antaŭ la komputilo, nur gapante tiun aŭ iun alian teknikan paĝon ĉu tie aperas novaj notoj. Tiel eĉ se mi mem supre aldonas noton mi ne nepre rigardas ankaŭ tute malsupre. Mi petas, aŭ kontrolu tagon post kiam vi metis noton ĉu ĝi jam traktiĝas kaj se ne, rekte alskribu min (aŭ alian tiam aktivan administranton) ke tiu forpurigas la problemon, aŭ se vi eble post tago eble ne havas tempon por vikipedio, atentigi min tuj - en mia persona diskutpaĝo, aŭ pli simple per ŝablono {{ŝ|re}}, kiel mi ĵus atentigas vin du. Superfluaj atendadoj povas havi katastrofajn sekvojn, ĉar ene de semajno vigla vandalo povas fuŝi centojn da paĝoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:35, 9 sep. 2025 (UTC) Mi komprenas ke ĉiuj malmultaj administrantoj estas okupitaj kaj foje ĝojas ke mi ne plu sentas devon ĉiutage kontroli farendaĵojn en Vikipedio kiel administranto. Foje eĉ fanatikuloj kaj iliaj kontraŭregulaj fiagoj tamen faras bonajn aferojn — malbonajn por la enciklopedio, sed bonajn por enciklopedianoj)) Do mi klopodos atentigi vin kiel vi petis. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 04:17, 10 sep. 2025 (UTC) Mi provos memori kaj sekvi tiun konsilon. Mi ne sciis, ĉu vi sentas atentigon kiel ĝenan interrompon de viaj aliaj laboroj. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 17:01, 10 sep. 2025 (UTC) ==~2025-35316-70 == {{re|ThomasPusch}} Anonima uzanto ~2025-35316-70 vandale kreis [[Vikipedio:Eo.wiki]]. La sola teksto estas en misliterumita hispana lingvo, "Tuj fariĝonta surprizo". [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:11, 21 nov. 2025 (UTC) :{{re|Arbarulo}} {{farita}} Dankon pro la atentigo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:12, 21 nov. 2025 (UTC) ==Claudio Pistilli== Mi bedaŭregas konstati problemon pri granda kontribuanto, sed [[Uzanto:Claudio Pistilli]] alŝutis amasegon da bildoj kun falsaj deklaroj pri kopirajto, tre verŝajne ankaŭ enhave misajn bildojn pri kemio. Mi klarigis pli detale ĉe [[Vikipedio:Forigendaj dosieroj]]. Se iu ĉi tie spertas pri kemio, via helpo bezoniĝas por taksi la kemiajn bildojn. Ĝis kiom mi komprenas, la tekstaj kontribuoj de Claudio ŝajnas akceptindaj - nur la redaktoj koncerne bildojn estas problemaj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 18:28, 30 jan. 2026 (UTC) :Mi diris ke la tekstaj kontribuoj de Claudio estas akceptindaj. Ve, tro frue. Li skribas tute senreferencajn artikolojn pri gotaj reĝoj, ankaŭ kun mezgrandaj viki-stilaj problemoj (artikoltemoj en grandigitaj literoj krom la kutima dikigo, nudaj eksteraj ligiloj sen referenca formato). Krome provas deturni kritikojn per troĝentilaj respondoj, sed neniel ŝanĝas sian probleman agadon: [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Uzanto-Diskuto%3AClaudio_Pistilli&diff=9331574&oldid=9330647]. En vikipedio honestaj malsamopiniecoj povas esti utilaj, mensogoj ne povas. ==~2026-15525-24== {{re|ThomasPusch}} Anonimulo {{uzanto2|~2026-15525-24}} vandalis artikolan diskutpaĝon aldonante sensencaĵon. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 03:36, 12 mar. 2026 (UTC) :{{re|Arbarulo}} Dankon pro la rimarko kaj rimarkigo. La homo, kiu redaktis el Usono, "nur" vandalis unu paĝon, [[Diskuto:Helico (apartigilo)]], tial mi ne scias ĉu li aŭ ŝi havas sisteman intencon fuŝigi, sed klare temis pri fuŝo. Sekve mi "nur" forbaris ĝin por daŭro de unu monato. Se li revenos, kaj dua, tria redakto estos same sensencaj kiel la unua, ni povas ankaŭ konsideri pli longan forbaron. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 06:49, 12 mar. 2026 (UTC) ==~2026-16308-13== {{re|ThomasPusch}} Anonimulo {{uzanto2|~2026-16308-13}} vandalis kaj/aŭ fuŝreklamis en [[IOS]], [[IFono]], [[Apple]], [[Apple I]], [[Apple II]]. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 12:48, 15 mar. 2026 (UTC) :Spamo de anonimulo. Eble estus pli efektive enmeti la du Jutubo-kanalojn al [[MediaWiki:Spam-blacklist|tiu paĝo]]. [[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]^{[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]} 13:15, 15 mar. 2026 (UTC) :{{farite}}: forbarite ankaŭ ĉi tie "nur" dum unu monato, ĉar dubindas ĉu la homo estos tiom obstina reveni post pli ol unu monato, kaj se jes ŝi aŭ li povus ankaŭ reveni per alia IP_adreso. Ĉiukaze la dubinda vandala jutub-kanalo estis https://youtube.com/@thaihoangofficial-q1s. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:35, 15 mar. 2026 (UTC) ==[[Gazaa genocido]]== Saluton. Vikipediisto kun nomo en arabaj literoj metis tiun artikolon. Ĝis tiam normale, sed poste startigis redaktobatalon miskomprenante la plibonigajn modifojn kiujn faris aliaj vikipediistoj. Mi blokis ĝin dum tri tagoj, kaj li plendas.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:55, 28 mar. 2026 (UTC) :Post du semajnoj li ne revenis.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 19:07, 13 apr. 2026 (UTC) ::Temis pri la konto {{uzanto2|جودت}} - nur por rekontrolo ke li vere ne revenis... Li en la esperanta branĉo nur umis de la 26-a ĝis 29-a de marto, sed en aliaj branĉoj daŭrigis misfarojn tiel ke en julio la konto estis tutmonde blokita sen tempo de svalidiĝo. Kialo: Misuzo en transvikioj kaj fuŝa uzo de nekontrolita transvikia maŝintradukado (''This user is globally blocked with no expiration time. Reason: Cross-wiki abuse, unsupervised crosswiki machine translation abuse''). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:58, 5 okt. 2026 (UTC) ==Uzanto:Zeaplpm== {{re|ThomasPusch}} Jen nova vandalo metis kontraŭjudajn insultojn ĉe [[Elektroniko]] kaj [[Diskuto:L. L. Zamenhof]]. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 17:40, 19 maj. 2026 (UTC) :{{re|Arbarulo}} Efektive. Bone ke mi ĵus realvenis al la komputilo kaj tuj povis vidi vian noton. La konto jam estas forbarita porĉiame, kaj la ofendojn mi en sekva paŝo ankaŭ malvidigos: Faŝismaj ofendoj entute ne havu scenejon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:57, 19 maj. 2026 (UTC) ==Pli pri Claudio Pistilli== Krome li mensogas pri siaj tradukfontoj: *[[Diskuto:Apolokrato de Sirakuzo]] *[[Diskuto:Mamerko de Katanio]] *[[Diskuto:Sozistrato de Sirakuzo]] Foje ili eĉ estas tradukoj de ''Grokipedia''. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 23:21, 25 maj. 2026 (UTC) :Kaj li [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Histieo_de_Mileto&diff=prev&oldid=9383979 forigas avertoŝablonojn] ne solvinte la problemon. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 01:50, 26 maj. 2026 (UTC) ::Plu pri tiu temo en [[Diskuto:Apolokrato de Sirakuzo]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:20, 5 okt. 2026 (UTC) ==[[Uzanto:Its time to hurt all jews badly|Perfortparola uzanto]]== {{re|ThomasPusch}} Uzantnomo minacas judojn en la angla, redaktoj ofendas aliajn grupojn en la angla (malfaritaj sed ankoraŭ ne kaŝitaj).--[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:20, 11 sep. 2026 (UTC) :Dankon pro la atentigo pri {{uzanto2|Its time to hurt all jews badly}}. Mi okupiĝos. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:03, 12 sep. 2026 (UTC) :Mi fine eĉ malvidigis la forigojn, ĉar en ili ripetiĝis la anglalingva ofendaĉa salutnomo. Nun ĉio estas pura denove. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:42, 12 sep. 2026 (UTC) ==[[Uzanto:Were'spablo?]]== Ŝerce vandalis ĉe [[Elon Musk]]. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 20:24, 8 okt. 2026 (UTC) s0y3u0hs8o6gfazmbp6bggfiowy2ueq 0 19117 9494651 9484136 2026-10-17T07:25:48Z Crosstor 3176 /* Famuloj */ 9494651 wikitext text/x-wiki {{Aliaj signifoj|Amsterdam (Nov-Jorkio)}} {{Informkesto geografiaĵo | urbo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Amsterdamo | devena_nomo = | alia_nomo = {{lang-nl|Amsterdam}} | kategorio = urbo <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = Amsterdam | moto = | kromnomo = Venezio de Nordo <!-- *** Dosiero *** --> | dosierfaldo = 1 | dosiero = {{Pluraj bildoj | pozicio = centre | direkto = vertikala | larĝeco = 300 | dosiero1 = Amsterdam Montages 2016.jpg | dosiero2 = Sights in Amsterdam.jpg | dosiero3 = Amsterdam sights.jpg | dosiero4 = Amsterdam airphoto.jpg | piedlinio = Fotomuntaĵo }} | dosiero_grandeco = 300px | dosiero_priskribo = <!-- *** Simboloj *** --> | flago = Flag of Amsterdam.svg | blazono = Wapen van Amsterdam bewerkt.PNG <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Nederlando | lando_tipo = Ŝtato | lando_flago = 1 | ŝtato = Norda Holando | ŝtato_tipo = Provinco | regiono = Amsterdamo | regiono_tipo = COROP | distrikto = Randstad | distrikto_tipo = Kunurbaĵo | municipo = Hansa ligo | municipo_tipo = Historia ligo | histregiono = [[Respubliko de la Sep Unuiĝintaj Provincoj|Sep Unuiĝintaj Provincoj]] | histregiono1 = Batava Respubliko <!-- *** Familio *** --> | parto = | rivero = | rivero_tipo = | montaro = | montaro_tipo = | memorindaĵo_faldo = | memorindaĵo = Rijksmuseum | memorindaĵo1 = | memorindaĵo2 = | konstruaĵo_tipo = | konstruaĵo_faldo = | konstruaĵo = Reĝa palaco en Amsterdamo | konstruaĵo1 = ING Domo | konstruaĵo2 = | konstruaĵo3 = | urbo = | urbo_tipo = | biomo = | geologio = | geologio_tipo = | planto = Vondelparko | planto_tipo = Parko | trafika arterio = {{vojo|NLD|A|1}} {{vojo|NLD|A|2}} {{vojo|NLD|A|4}} {{vojo|NLD|A|5}} {{vojo|NLD|A|8}} {{vojo|NLD|A|9}} {{vojo|NLD|A|10}} {{vojo|NLD|E|19}} {{vojo|NLD|E|22}} {{vojo|NLD|E|35}} <!-- *** Situo *** --> | situo = Amsterdamo | koordinatoj_ne_en_titolo = true | leviĝo = 2 | lat_d = 52 | lat_m = 22 | lat_s = 23 | lat_NS = N | long_d = 4 | long_m = 53 | long_s = 32 | long_EW = E | regiono-ISO = NL | plej_alta_punkto = | plej_alta_lat_d = | plej_alta_long_d = | plej_malalta_punkto = | plej_malalta_lat_d = | plej_malalta_long_d = <!-- *** Dimensioj *** --> | areo = 219.0 | areo_rondumo = 1 | areo1 = 166 | areo1_tipo = de lando | areo2 = 53 | areo2_tipo = de akvo | areo_metropolo = 1.815 <!-- *** Loĝantaro *** --> | loĝantaro = 767849 | loĝantaro_dato = 2010 | loĝantaro_denseco = auto <!-- *** Historio & gvidantaro *** --> | establita = 1275 | establita_tipo = Unua skribmencio | dato = | urbestro = {{#invoke:Wikidata|claim|P6|parameter=link}} ({{#invoke:Wikidata|claim|P6|qualifier=P102|parameter=link}}) <small>(ekde {{#invoke:Wikidata|claim|P6|qualifier=P580}})</small> | ĉefulo = | ĉefulo_tipo = | ĉefulo_partio = <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset =+1 | horzono_DST = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset_DST =+2 | areo_kodo = +31 20 | areo_kodo_tipo = | kodo = | kodo_tipo = | kodo1 = | kodo1_tipo = | kodo2 = | kodo2_tipo = <!-- *** UNESCO ktp. *** --> | unesko_nomo = [[Grachtengordel (Amsterdamo)|Grachtengordel]] <!-- *** Liberaj kampoj *** --> | libera = | libera_tipo = | libera1 = | libera1_tipo = | libera2 = | libera2_tipo = | libera3 = | libera3_tipo = <!-- *** Mapoj *** --> | mapo = | mapo_fono = | mapo_priskribo = Situo enkadre de Eŭropo | mapo_lokumilo = Eŭropo | mapo1 = | mapo1_fono = | mapo1_priskribo = Situo ene de Nederlando | mapo1_lokumilo = Nederlando | mapo2 = Location map Netherlands Greater Amsterdam.png | mapo2_fono = | mapo2_priskribo = Urba mapo | mapo2 lokumilo = | mapligilo = jes | zomo = 9 <!-- *** Retpaĝoj *** --> | retpaĝo = [http://www.amsterdam.nl/ www.amsterdam.nl] | commons = Amsterdam | notoj = }} [[Dosiero:Amsterdam_Grachten_2.jpg|eta|maldekstra|Bone konservita kanalo en la urbocentro]] '''Amsterdamo''' estas la [[ĉefurbo]] de la [[Reĝlando de Nederlando]] laŭ la nederlanda [[konstitucio]]<ref>Dutch Wikisource. "Grondwet voor het Koninkrijk der Nederlanden" (nederlande). Ĉapitro 2a, Artikolo 32a. [https://nl.wikisource.org/wiki/Grondwet_voor_het_Koninkrijk_der_Nederlanden] Alirita la 2016-05-30. "...de hoofdstad Amsterdam..."</ref> (kvankam la [[sidejo]] de la nederlanda registaro situas en [[Hago]])<ref>Permanent Mission of the Netherlands to the UN. "General Information". Arkivita el la originalo la 2013-10-05. [https://web.archive.org/web/20131005025411/http://netherlandsmission.org/article.asp?articleref=AR00000154EN&categoryvalue=netherlands&subcategoryvalue=nlgeneralinfo] Alirita la 2015-05-30.</ref> kaj estas la plej granda urbo de la provinco [[Nord-Holando]] en la okcidento de la lando. Kiel [[Mondurbo|monda urbo]], ĝi havas ĉirkaŭ {{nombro|839360}} loĝantojn, en la urba areo {{nombro|1336383}}<ref>"CBS Statline - Population Development; region per month". [http://statline.cbs.nl/Statweb/publication/?DM=SLNL&PA=37230ned&D1=17&D2=39,77&D3=118-119,131-132,144-145,157-158,170-171,182-185&HDR=G2&STB=G1,T&VW=T] Alirita la 2016-05-30.</ref> kaj la [[metropola areo]] ĉirkaŭ {{nombro|2431000}}.<ref>"Economische Verkenningen Metropool Regio Amsterdam" (PDF). [http://www.ois.amsterdam.nl/pdf/2015_evmra.pdf] Alirita la 2016-05--30.</ref> La urbo enhavas multon de la norda parto de [[Randstad]], unu el la plej grandaj [[kunurbaĵo]]j en Eŭropo, kun proksimume 7 milionoj da loĝantoj.<ref>"Randstad2040; Facts & Figures (p.26)" (nederlande). VROM. Arkivita el la originalo (PDF) la 2013-05-29. [https://web.archive.org/web/20130529003152/http://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/randstad/documenten-en-publicaties/brochures/2007/12/01/randstad-2040-facts-figures-wat-komt-er-op-de-randstad-af.html] Alirita la 2016-05-30</ref> La nomo de Amsterdamo derivas el ''Amstelredamme'',<ref>Encyclopædia Britannica Eleventh Edition, Vol 1, pp. 896–898.</ref> indikilo de la origino de la urbo kiel [[baraĵo]] de la rivero [[Amstel]]. Originanta el malgranda vilaĝo de [[fiŝkaptisto]]j en la fino de la 12-a jarcento, Amsterdamo iĝis unu el la plej gravaj [[havenurbo]]j en la mondo dum la [[Ora Jarcento de Nederlando]] (17-a jarcento), kiel rezulto de ties plinoviga disvolviĝo en [[komerco]]. Dum tiu epoko, la urbo estis ĉefa centro por [[financo]]j kaj [[diamanto]]j.<ref>Cambridge.org, Capitals of Capital -A History of International Financial Centres – 1780–2005, Youssef Cassis, ISBN 978-0-521-84535-9.</ref> En la 19-a kaj 20-a jarcentoj la urbo etendiĝis, kaj multaj novaj [[kvartalo]]j kaj [[antaŭurbo]]j estis planitaj kaj konstruitaj. La plej malnova parto de la urbo estas konstruita ĉirkaŭ reto de duoncirklaj [[Grachtengordel (Amsterdamo)|kanaloj]], kiuj ekde julio 2010 estas sur la listo de [[Monda heredaĵo de UNESKO]]. Fakte la [[kanaloj de Amsterdamo]] de la 17-a jarcento kaj la Defenda Linio de Amsterdamo de la 19–20-a jarcentoj, nome ''[[Stelling van Amsterdam]]'', estas en la listo de heredaĵo de UNESKO. Amsterdamo allogas milionojn da turistoj ĉiujare, estas la plej turisma urbo en [[Nederlando]] kaj unu el la ĉefaj turismaj urboj en Eŭropo. La urbo estas fama kaj pro siaj belegaj kanaldomoj kaj pro la etoso de individua libereco. En tiu etoso multo okazas, kio faras la urbon vigla loko plenplena de kulturo kaj homa interkontaktado. Ekzemploj de tio estas la ''varma'' kvartalo – Wallen –, ĝiaj multnombraj ''[[coffeeshop]]s'' (laŭvorte kafo-vendejoj aŭ [[kafejo]]j, sed ne vere), kiuj laŭleĝe disvendas [[kanabo]]n, la [[muzeo]]j, kiel la ''[[Rijksmuseum]]'' (regna muzeo), la [[Muzeo Van Gogh]], la [[Muzeo Stedelijk]], la muzeo [[Hermitage Amsterdam]] la muzeoj de la [[Hejmo de Rembranto]], de la [[Hejmo de Anne Frank]], la [[Amsterdam Museum]], la ruĝ-lampa distrikto ''[[De Wallen]]'' kaj la [[kanaloj de Amsterdamo|historiaj kanaloj]] bordataj de malnovaj domoj. Ankaŭ la [[Amsterdama Borso]], nome la plej malnova [[borso]] de la mondo, situas en la [[urbocentro]]. Ĉio tio allogas pli ol 5 milionoj da internaciaj vizitantoj ĉiujare.<ref>[http://www.parool.nl/parool/nl/4/AMSTERDAM/article/detail/3975968/2015/04/23/Amsterdam-verwelkomde-in-2014-ruim-5-miljoen-buitenlandse-toeristen.dhtml Amsterdam verwelkomde in 2014 ruim 5 miljoen buitenlandse toeristen – Amsterdam – PAROOL<!-- Bot generated title -->]</ref> [[Dosiero:De Groote Kaart van Amsterdam in 1544 (The Big Map of Amsterdam in 1544) by Cornelis Anthonisz.jpg|eta|maldekstra|180ra|Mapo de Amsterdamo en 1544. La famaj [[Kanaloj de Amsterdamo|Grachtengordel]] ne estis ankoraŭ establitaj.]] [[Dosiero:Emanuel de Witte - De binnenplaats van de beurs te Amsterdam.jpg|180ra|maldekstre|eta|Korto de la [[Amsterdama Borso]] de [[Emanuel de Witte]], 1653. La Amsterdama Borso estis la unua [[borso]] kiu enkondukis kontinuan komercon komence de la 17-a jarcento.]] La urba slogano estas: ''Heldhaftig, Vastberaden, Barmhartig'' ("Brava, decida, kompatema"). Kiel komerca ĉefurbo de Nederlando kaj unu el pintaj financaj centroj en Eŭropo, Amsterdamo estas konsiderata alfa [[mondurbo]] fare de la studgrupo ''Globalization and World Cities (GaWC)''. La urbo estas ankaŭ kultura ĉefurbo de Nederlando.<ref>Post [[Ateno]] en 1888 kaj [[Florenco]] en 1986, Amsterdamo estis en 1986 elektita kiel Eŭropa Ĉefurbo de Kulturo, konfirmante sian elstaran postenon en Eŭropo kaj en Nederlando. Vidu EC.europa.eu por superrigardo de eŭropaj urboj kaj ĉefurboj de kulturo laŭlonge de la jaroj. Arkivita en 2008-12-14 ĉe Wayback Machine.</ref> Multaj grandaj nederlandaj institucioj havas siajn [[sidejo]]jn tie, kaj sep el la 500 plej grandaj entreprenoj de la mondo, kiaj [[Philips]] kaj [[ING Grupo|ING]], estas bazitaj en la urbo.<ref>Forbes.com, Forbes Global 2000 Largest Companies – Dutch rankings. [http://www.forbes.com/lists/2008/18/biz_2000global08_The-Global-2000-Netherlands_10Rank.html] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20170609080634/https://www.forbes.com/lists/2008/18/biz_2000global08_The-Global-2000-Netherlands_10Rank.html|date=2017-06-09}} Alirita 2016-05-31.</ref> En 2012, Amsterdamo estis rangigita fare de ''Economist Intelligence Unit'' (EIU)<ref name = ""> {{ Citaĵo el la reto | titolo = Best cities ranking and report | titolo-aldono = A special report from the Economist Intelligence Unit | url = http://pages.eiu.com/rs/eiu2/images/EIU_BestCities.pdf | alirdato = 2016-05-31 | jaro = 2012 | formato = PDF | eldoninto = The Economist, Economist Intelligence Unit | paĝoj = 23 | lingvo = en | arkivurl = https://web.archive.org/web/20120906235921/pages.eiu.com/rs/eiu2/images/EIU_BestCities.pdf | arkivdato = 2012-09-06 | citaĵo = }} </ref> kiel la dua el plej bonkvalitaj urboj por loĝi kaj la 12-a tutmonde laŭ [[vivkvalito]] por [[medio]] kaj [[infrastrukturo]] fare de Mercer.<ref>"Best cities in the world (Mercer)". City Mayors. 2010-05-26. Arkivita el la originalo la 2010-11-01. [http://www.citymayors.com/features/quality_survey.html] Alirita la 2016-05-31.</ref> La urbo estis antaŭe rangigita la 3-a en plinovigo fare de ''2thinknow'' en la indico ''Innovation Cities Index 2009''.<ref>"2thinknow Innovation Cities Global 256 Index – worldwide innovation city rankings". Innovation-cities.com. 2009-07-30. Arkivita el la originalo 2010-09-11. [http://www.innovation-cities.com/2thinknow-innovation-cities-global-256-index] Alirita 2016-05-31.</ref> == Historio == === Fondo kaj Mezepoko === Amsterdamo estas multe pli nova ol aliaj nederlandaj urboj kiel [[Nijmegen]], [[Roterdamo]] kaj [[Utreĥto]]. En oktobro 2008, [[Historia geografio|historigeografo]] Chris de Bont sugestis ke la [[tereno]] ĉirkaŭ Amsterdamo estis reklamita tiel frue kiel je la fino de la 10-a jarcento. Tio ne necese signifas ke estis jam setlejo tie, ĉar la terenreklamado (elmarigita) povis ne rilati al farmado — sed al kolektado de [[torfo]], por uzado kiel [[brulaĵo]].<ref>{{Cite web |url=http://www.nu.nl/news/1801750/80/rss/%27Amsterdam_200_jaar_ouder_dan_aangenomen%27.html |title=Amsterdam 200 jaar ouder dan aangenomen |accessdate=2008-10-22 |date=2008-10-22 |publisher=Nu.nl |language=Dutch |archiveurl=https://web.archive.org/web/20081025045803/http://www.nu.nl/news/1801750/80/rss/'Amsterdam_200_jaar_ouder_dan_aangenomen'.html |archivedate=2008-10-25|deadurl=no |df=dmy }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20081025045803/http://www.nu.nl/news/1801750/80/rss/%27Amsterdam_200_jaar_ouder_dan_aangenomen%27.html |date=2008-10-25 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.nu.nl/news/1801750/80/rss/%27Amsterdam_200_jaar_ouder_dan_aangenomen%27.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2017-02-11 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20081025045803/http://www.nu.nl/news/1801750/80/rss/%27Amsterdam_200_jaar_ouder_dan_aangenomen%27.html |arkivdato=2008-10-25 }}</ref> Amsterdamo ricevis [[urborajto]]n en 1300 aŭ 1306.<ref name="amnlgeschedenis">{{Cite web |url=http://amsterdam.nl/stad_in_beeld/geschiedenis/de_geschiedenis_van#Stadsrechten |title=De geschiedenis van Amsterdam |publisher=Municipality of Amsterdam |language=Dutch |accessdate=2008-05-21 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080518134246/http://amsterdam.nl/stad_in_beeld/geschiedenis/de_geschiedenis_van |archivedate=2008-05-18 |deadurl=yes |df=dmy |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2017-02-11 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20080518134246/http://amsterdam.nl/stad_in_beeld/geschiedenis/de_geschiedenis_van#Stadsrechten |arkivdato=2008-05-18 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080518134246/http://amsterdam.nl/stad_in_beeld/geschiedenis/de_geschiedenis_van#Stadsrechten |date=2008-05-18 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.amsterdam.nl/stad_in_beeld/geschiedenis/de_geschiedenis_van/ |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2022-10-22 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20120819214455/http://www.amsterdam.nl/stad_in_beeld/geschiedenis/de_geschiedenis_van/ |arkivdato=2012-08-19 }}</ref> El la 14-a jarcento antaŭen, Amsterdamo floris, ĉefe pro la komerco kun la [[Hansa ligo]]. En 1345, supozita [[miraklo]] rilata al [[Komunio|eŭkaristio]] en [[Kalverstraat]] faris la urbon grava loko de [[pilgrimado]] ĝis la [[Protestanta Reformacio|adoptado de la Protestantismo]]. La Mirakladorado subpublikiĝis sed restis vive. En la 19-a jarcento, ĉefe post la jubileo de 1845, la [[adorado]] estis revivigita kaj iĝis grava nacia referenco por nederlandaj katolikoj. La ''[[Stille Omgang]]'' — nome silenta promeno aŭ [[procesio]] en civilaj vestoj — estas la esprimo de la pilgrimado ene de Protestanta Nederlando ekde la fino de la 19-a jarcento.<ref name="stilleomgang">{{Cite web|url=http://www.trouw.nl/laatstenieuws/laatstenieuws/article936256.ece/Katholieken_verzameld_voor_Mirakel_van_Amsterdam |title=Mirakel van Amsterdam |language=Dutch |accessdate=2008-05-21 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090808045508/http://www.trouw.nl/laatstenieuws/laatstenieuws/article936256.ece/Katholieken_verzameld_voor_Mirakel_van_Amsterdam |archivedate=2009-08-08 }}</ref> En la pinto de la Silenta Promenado, ĝis {{nombro|90000}} pilgrimantoj venis al Amsterdamo. En la 21-a jarcento tio malaltiĝis al ĉirkaŭ {{nombro|5000}}. === Konflikto kun Hispanio === En la 16-a jarcento, nederlandanoj ribelis kontraŭ [[Filipo la 2-a (Hispanio)|Filipo la 2-a de Hispanio]] kaj sekve kontraŭ liaj sukcedantoj. La ĉefaj tialoj por la ribelo estis la trudo de imposto, nome la deka [[groŝo]], kaj la [[religia persekutado]] de Protestantoj fare de la ĵus enkondukita [[Inkvizicio]]. La ribelo akriĝis al la [[Okdekjara Milito]], el kiu finfine rezultis la nederlanda sendependeco.<ref name="80yearswar">{{Cite web |url=http://dutchrevolt.leidenuniv.nl/nederlands/default.htm |publisher=Leiden University |title=Eighty Years' War |language=Dutch |accessdate=2008-05-21 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080512110316/http://dutchrevolt.leidenuniv.nl/nederlands/default.htm |archivedate=2008-05-12 |deadurl=no |df=dmy }}</ref> Forte estrita de la estro de la Nederlanda Ribelo nome [[Vilhelmo la 1-a de Oranje-Nassau|Vilhelmo la Silentulo]], la [[Respubliko de la Sep Unuiĝintaj Provincoj|Nederlanda Respubliko]] famiĝis pro sia relativa [[religio|religia]] toleremo. [[Judoj]] el la [[Iberia Duoninsulo]], [[Hugenotoj]] el Francio, prosperaj komercistoj kaj presistoj el [[Flandrio]], kaj ekonomiaj kaj religiaj rifuĝintoj el la partoj de la [[Malaltaj Landoj]] kontrolitaj de hispanoj trovis sekurecon en Amsterdamo. La influo de flandraj presistoj kaj la intelektula toleremo de la urbo faris Amsterdamon centro por la eŭropa [[esprimlibereco]].<ref>Ekzemple: post [[Galileo Galilei|sia proceso kaj kondamno]] en Romo en 1633, [[Galileo Galilei|Galileo]] elektis [[Elsevier|la eldonejon de Lodewijk Elsevier]] en Amsterdamo por publikigi unu el siaj plej fajnaj verkoj, ''Discorsi e Dimostrazioni Matematiche Intorno a Due Nuove Scienze''. Vidu Wade Rowland (2003), ''Galileo's Mistake, A new look at the epic confrontation between Galileo and the Church'', New York: Arcade Publishing, ISBN 1-55970-684-8, p. 260.</ref> {{Ĉefartikolo|Historio de judoj en Nederlando}} === Centro de la Nederlanda Orepoko === [[Dosiero:Amsterdam-Bowyer-1814.jpg|eta|maldekstre|La [[Reĝa Palaco de Amsterdamo|Reĝa Palaco]], la [[Nieuwe Kerk (Amsterdam)|Nieuwe Kerk]], kaj la nun detruita pezejo ĉe la [[Placo Dam]] en 1814.]] La 17-a jarcento estas konsiderata la ''[[Ora jarcento de Nederlando|Orepoko]]'' de Amsterdamo, dum kiu ĝi iĝi la plej riĉa urbo en la mondo.<ref>E. Haverkamp-Bergmann, Rembrandt; The Night Watch (New Jersey: Princeton University Press, 1982), p. 57</ref> Ŝipoj velis el Amsterdamo al la [[Balta Maro]], Nordameriko, kaj Afriko, same kiel al la nuntempaj Indonezio, Barato, Srilanko, kaj Brazilo, formante bazon de tutmonda komerca reto. La komercistoj de Amsterdamo havis la plej grandan parton kaj de la [[Nederlanda Orient-hinda Kompanio]] kaj de la [[Nederlanda Okcident-hinda Kompanio]]. Tiuj kompanioj akiris transmarajn posedaĵojn kiuj poste iĝos la [[Nederlanda Imperio|Nederlandaj kolonioj]]. Amsterdamo estis la ĉefa loko de Eŭropo por elŝipigo de varoj kaj estis la ĉefa [[Financoj|financa centro]] de la mondo.<ref>[http://www.uncp.edu/home/rwb/Amsterdam_l.html Amsterdam in the 17th century] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20171026172102/http://www2.uncp.edu/home/rwb/Amsterdam_l.html |date=2017-10-26 }}, The University of North Carolina at Pembroke</ref> En 1602, la amsterdama oficejo de la internacia komerca Nederlanda Orient-hinda Kompanio iĝis la unua [[borso]] de la mondo per la komercado de siaj propraj varoj.<ref name="The oldest share">{{Cite web |url=http://www.oldest-share.com/ |title=The oldest share |accessdate=2008-05-22 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080509123937/http://www.oldest-share.com/ |archivedate=2008-05-09 |deadurl=no |df=dmy }}</ref> La [[Banko de Amsterdamo]] startis funkcii en 1609, agante kiel tutserva banko por nederlandaj komercistaj bankistoj kaj kiel rezerveja banko. [[Dosiero:Amsterdam MKL Bd. 1 1890 (133266768).jpg|eta|180ra|maldekstre|Amsterdamo en [[1890]].]] === Dekadenco kaj modernigo === La prospero de Amsterdamo malpliiĝis dum la 18-a kaj komenco de la 19-a jarcentoj. La [[Anglaj-nederlandaj militoj|militoj]] de la [[Nederlanda Respubliko]] kontraŭ [[Anglio]] kaj Francio malbone efikis sur Amsterdamo. Dum la [[Napoleonaj Militoj]], la gravo de Amsterdamo atingis sian plej malaltan punkton, kiam Holando estis absorbita en la [[Unua Franca Imperio|Franca Imperio]]. Tamen, la posta establado de la [[Reĝlando de la Unuiĝintaj Nederlandoj]] en 1815 markis ŝanĝopunkton. [[Dosiero:Old-Amsterdam 1891-street-1.jpg|eta|160ra|maldekstra|Vijzelstraat rigarde al la placo [[Muntplein (Amsterdamo)|Muntplein]] en 1891.]] La fino de la 19-a jarcento estas foje nomata la dua Orepoko de Amsterdamo.<ref name="Amsterdam City Walks">{{Cite web|url=http://www.simplyamsterdam.nl/Animation_Second_Golden_Age_of_Amsterdam_1800-1900.htm |title=Amsterdam through the ages -A medieval village becomes a global city |accessdate=2008-05-21|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080501115531/http://www.amsterdamcitywalks.com/english/agenda.html |archivedate=2008-05-01|deadurl=yes |df=dmy }}</ref> Oni konstruis novajn muzeojn, fervojan stacion, kaj la [[Concertgebouw]]; en tiu sama epoko, la [[Industria Revolucio]] atingis la urbon. La [[Kanalo Amsterdamo–Rejno]] estis elfosita por havigi al Amsterdamo rektan konekton kun la rivero [[Rejno]], kaj la [[Nordmara Kanalo]] estis elfosita por havigi al la haveno pli mallongan konekton kun la [[Norda Maro]]. Ambaŭ projektoj draste plibonigis komercon kun la cetero de Eŭropo kaj de la mondo. En 1906, [[Joseph Conrad]] faris mallongan priskribon de Amsterdamo vidita el la marbordo, en sia verko ''The Mirror of the Sea''. === 20-a jarcento === Tuj antaŭ la [[Unua Mondmilito]], la urbo startis etendiĝi denove, kaj oni konstruis novajn ĉeurbojn. Kvankam Nederlando restis neŭtrale en tiu milito, Amsterdamo suferis malabundon de manĝaĵoj, kaj ankaŭ hejtigaj brulaĵoj malabundas. Tiu malabundo okazigis tumultajn en kiuj kelkaj personoj estis mortigitaj. Tiuj tumultoj estas konataj kiel ''Aardappeloproer'' (terpoma ribelo). Homoj startis rabadi stokejojn por akiri necesaĵojn, ĉefe manĝaĵoj.<ref name="aardappeloproer">{{Cite web |url=http://www.collectie.legermuseum.nl/sites/strategion/contents/i004516/arma39%20het%20aardappeloproer%20in%201917.pdf |title=Aardappeloproer – Legermuseum |format=PDF |language=nederlande |accessdate=2008-05-21 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080528004443/http://www.collectie.legermuseum.nl/sites/strategion/contents/i004516/arma39%20het%20aardappeloproer%20in%201917.pdf |archivedate=2008-05-28 |deadurl=yes |df=dmy |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2017-02-12 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20080528004443/http://www.collectie.legermuseum.nl/sites/strategion/contents/i004516/arma39%20het%20aardappeloproer%20in%201917.pdf |arkivdato=2008-05-28 }}</ref> [[Dosiero:AnneFrankHouse Bookcase.jpg|eta|maldekstra|160ra|La rekonstruita librejo kiu kovras la enirejon de la "[[Hejmo de Anne Frank|Sekreta Kaŝejo]]" kie [[Anne Frank]] kaŝiĝis]] La 1-an de januaro 1921, post inundo en 1916, la ruinigitaj municipoj Durgerdam, Holysloot, Zunderdorp kaj [[Schellingwoude]], ĉiuj norde de Amsterdamo, estis, laŭ sia propra peto, aligitaj al la grandurbo.<ref>{{Cite web|url=https://stadsarchief.amsterdam.nl/|title=Amsterdam city archives|publisher=|accessdate=2014-10-4|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2021-08-26|arkivurl=https://web.archive.org/web/20141006135130/https://stadsarchief.amsterdam.nl/|arkivdato=2014-10-06|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141006135130/https://stadsarchief.amsterdam.nl/|archivedate=2014-10-06}} {{Citaĵo el la reto |url=https://stadsarchief.amsterdam.nl/ |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2021-08-26 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20141006135130/https://stadsarchief.amsterdam.nl/ |arkivdato=2014-10-06 }}</ref><ref>http://www.centraledorpenraad.nl/landelijk-noord/historie | website centrale dorpen raad (villages central council)</ref> Inter la mondaj militoj, la ĉefurbo plue etendiĝis, ĉefe okcidenten de la distrikto [[Jordaan]] en [[Frederik Hendrikbuurt]] kaj ĉirkaŭaj kvartaloj. [[Nazia Germanio]] [[Batalo de Nederlando|invadis Nederlandon]] la 10-an de majo 1940 kaj ekkontrolis la landon. Kelkaj Amsterdamanoj protektis judojn, tiele eksponante sin kaj siajn familiojn al alta risko esti enprizonigitaj aŭ eĉ senditaj al koncentrejoj. Pli ol 100 000 [[nederlandaj judoj]] estis deportitaj al [[Naziaj koncentrejoj]], el kiuj ĉirkaŭ 60 000 estis loĝintaj en Amsterdamo. Eble la plej fama deportito estis la juda junulino [[Anne Frank]], kiu mortiĝis en la [[Koncentrejo Bergen-Belsen]].<ref name="deportation">{{Citaĵo el la reto|url=http://www.hollandscheschouwburg.nl/site_en/deportatie/kader.html|titolo=Deportation to camps|alirdato=2008-05-21|eldoninto=Hollandsche Schouwburg}}</ref> Dume foje okazis agado da kontraŭnaziaj rezistantoj, ekzemple per la [[Atako kontraŭ la amsterdama popolregistrejo]]. Fine de la Dua Mondmilito, la komunikado kun la cetero de la lando rompiĝis, kaj malabundis manĝaĵoj kaj brulaĵoj. Multaj civitanoj veturis al la kamparo por akiri manĝaĵojn. Hundoj, katoj, [[sukero|krudaj suker]]-[[beto]]j, kaj eĉ [[bulbo]]j el [[tulipo]]j — boligitaj al pulpo — estis konsumitaj por pluvivi.<ref name="hongerwinter">{{Cite web |url=http://www.nos.nl/nosjournaal/dossiers/60jaarbevrijding/60jaar_hongerwinter.html |title=Kou en strijd in een barre winter |publisher=NOS |language=Dutch |accessdate=2008-05-21|deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080123174846/http://www.nos.nl/nosjournaal/dossiers/60jaarbevrijding/60jaar_hongerwinter.html#C |archivedate=2008-01-23 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2017-02-12 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20080920052703/http://www.nos.nl/nosjournaal/dossiers/60jaarbevrijding/60jaar_hongerwinter.html |arkivdato=2008-09-20 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080920052703/http://www.nos.nl/nosjournaal/dossiers/60jaarbevrijding/60jaar_hongerwinter.html |date=2008-09-20 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.nos.nl/nosjournaal/dossiers/60jaarbevrijding/60jaar_hongerwinter.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2017-02-12 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20080920052703/http://www.nos.nl/nosjournaal/dossiers/60jaarbevrijding/60jaar_hongerwinter.html |arkivdato=2008-09-20 }}</ref> Plej el la arboj de Amsterdamo estis forhakitaj por akiri brulaĵojn, kaj oni prenis la tutan lignaĵaron el la apartementoj de la deportitaj judoj. [[Dosiero:Een jeep vol met feestvierende mensen en een Nederlandse vlag rijdt langs de Nieuwe Kerk naar de, SFA001010123.jpg|maldekstra|eta|160ra|urbanoj celebrantaj la tagon de la [[Liberiga Tago (Nederlando)|liberigo de Nederlando]] je la fino de la [[Dua Mondmilito]]]] Multaj novaj ĉeurboj, kiaj [[Osdorp]], [[Slotervaart (kvartalo)|Slotervaart]], Slotermeer kaj Geuzenveld, estis konstruitaj en la jaroj post la Dua Mondmilito.<ref name="svgeschedenis">{{Cite web |url=http://www.slotervaart.amsterdam.nl/stadsdeel_in_beeld/geschiedenis |title=Stadsdeel Slotervaart – Geschiedenis |publisher=Municipality Amsterdam |language=nederlande |accessdate=2008-05-22 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080503180139/http://www.slotervaart.amsterdam.nl/stadsdeel_in_beeld/geschiedenis |archivedate=2008-05-03 |deadurl=yes |df=dmy |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2017-02-12 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20080503180139/http://www.slotervaart.amsterdam.nl/stadsdeel_in_beeld/geschiedenis |arkivdato=2008-05-03 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080503180139/http://www.slotervaart.amsterdam.nl/stadsdeel_in_beeld/geschiedenis |date=2008-05-03 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.slotervaart.amsterdam.nl/stadsdeel_in_beeld/geschiedenis |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2017-02-12 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20080503180139/http://www.slotervaart.amsterdam.nl/stadsdeel_in_beeld/geschiedenis |arkivdato=2008-05-03 }}</ref> Tiuj ĉeurboj enhavis multajn publikajn parkojn kaj grandajn malfermajn spacojn, kaj la novaj konstruaĵoj havigis plibonigitajn loĝadkondiĉojn kun pli grandaj kaj lumigitaj ĉambroj, ĝardenoj kaj balkonoj. Pro la milito kaj aliaj okazaĵoj de la 20-a jarcento, preskaŭ la tuta urbocentro devis esti riparita. Ĉar socio estis ŝanĝanta, politikistoj kaj aliaj influaj figuroj faris planojn por redesegni grandajn partojn de tiu urbocentro. Estis pliiĝanta peto de oficejaj konstruaĵoj, kaj ankaŭ de novaj ŝoseoj, ĉar la aŭtomobilo iĝis disponebla al plej homoj.<ref name="stadsherstel">{{Citaĵo el la reto|url=http://www.stadsherstelamsterdam.nl/|titolo=Stadsherstel Missie/Historie|alirdato=2008-05-22|lingvo=nederlande}}</ref> [[Metroo de Amsterdamo|Metroo]] ekfunkciis en 1977 inter la nova ĉeurbo Bijlmer kaj la centro de Amsterdamo. Oni faris postajn planojn por konstrui novan aŭtoŝoseon super la metroo por konekti la [[Amsterdam Centraal (stacidomo)|Centran Stacion]] kaj la urbocentron kun aliaj partoj de la urbo. Postulitaj grand-skalaj detruoj komencis en la iama juda kvartalo de Amsterdamo. Plej malgrandaj stratoj, kiaj Jodenbreestraat, estis plilarĝigitaj kaj preskaŭ ĉiuj el iliaj domoj estis detruitaj. Je la pinto de la detruo, okazis la ''Nieuwmarktrellen'' ([[Protestoj de Nieuwmarkt]]);<ref name="metrostad">{{Cite web |url=http://amsterdam.nl/?ActItmIdt=101459 |title=Typisch Metrostad |publisher=Municipality Amsterdam |language=Dutch |accessdate=2008-05-22 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080610023117/http://amsterdam.nl/?ActItmIdt=101459 |archivedate=2008-06-10 |deadurl=yes |df=dmy |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2017-02-12 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20131105011116/http://www.amsterdam.nl/?ActItmIdt=101459 |arkivdato=2013-11-05 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20131105011116/http://www.amsterdam.nl/?ActItmIdt=101459 |date=2013-11-05 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.amsterdam.nl/?ActItmIdt=101459 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2021-12-28 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20131105011116/http://www.amsterdam.nl/?ActItmIdt=101459 |arkivdato=2013-11-05 }}</ref> la tumultantoj montris sian furion pro la detruego okazigita de la restrukturigo de la urbo. Kiel rezulto, la detruego estis haltigita, kaj la aŭtoŝoseo neniam estis konstruita; nur la metroo estis kompletigita. Nur kelkaj stratoj restis larĝaj. La nova urbodomo estis konstruita sur la preskaŭ komplete detruita placo Waterlooplein. Dume, grandaj privataj organizoj, kiaj ''Stadsherstel Amsterdam'', estis fonditaj kun la celo restaŭri la tutan urbocentron. Kvankam la sukceso de tiu lukto estas videbla nuntempe, la klopodoj por plia restaŭrado estas ankoraŭ farataj.<ref name="stadsherstel"/> La tuta urbocentro retenis siam iaman brilon kaj, kiel tuto, ĝi estas nune [[protektita areo]]. Multaj el ties konstruaĵoj iĝis monumentoj, kaj en Julio 2010 la ''Grachtengordel'' (nome la tri samcentraj kanaloj, nome [[Herengracht]], [[Keizersgracht]], kaj [[Prinsengracht]]) estis aldonita al la [[Monda heredaĵo de Unesko|Listo de la Monda heredaĵo de Unesko]]. === 21-a jarcento === En la komencaj jaroj de la 21-a jarcento, la Amsterdama urbocentro estis alloginta grandajn nombrojn de turistoj: inter 2012 kaj 2015, la ĉiujara nombro de vizitantoj altiĝis el 10 milionoj al 17 milionoj. La prezoj de la ejoj plialtiĝis, kaj lokaj vendejoj faris vojojn al ejoj turism-orientitaj, kio faras la centron neatingebla por la urbaj loĝantoj.<ref>{{Cite news|url=https://www.groene.nl/artikel/amsterdam-als-koelkastmagneetje|title=Amsterdam als koelkastmagneetje|last=|first=|date=|work=|newspaper= De Groene Amsterdammer |publication-date=201607-7|trans-title=Amsterdam as a fridge magnet|access-date=|via=}}</ref> Tiuj disvolvigoj vekis komparojn kun [[Venecio]], urbo superŝutita pro la turisma influo.<ref>{{cite news|title=Winkelomzet in Amsterdamse binnenstad explodeerde in 2015 |url=http://www.parool.nl/parool/nl/30/ECONOMIE/article/detail/4233984/2016/01/28/Winkelomzet-in-Amsterdamse-binnenstad-explodeerde-in-2015.dhtml |accessdate=2016-06-22|work=Het Parool |date=2016-01-28 |deadurl=unfit |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160203133439/http://www.parool.nl/parool/nl/30/ECONOMIE/article/detail/4233984/2016/01/28/Winkelomzet-in-Amsterdamse-binnenstad-explodeerde-in-2015.dhtml |archivedate=2016-02-03}}</ref> Oni komencis konstruon de metrolinio kiu konektas parton de la urbo norde de la rivero (aŭ lago) IJ al la centro en 2003. La projekto estas polemika ĉar ties kosto estis superinta sian buĝeton je triobla faktoro ĉirkaŭ 2008,<ref>{{Citaĵo el novaĵo|titolo=Geschiedenis van een debacle|dato=2008-04-17 2008|verkaĵo=Het Parool}}</ref> pro timo de damaĝo al konstruaĵoj en la centro, kaj ĉar konstruado devis esti haltigita kaj restartita multajn fojojn.<ref>{{Cite web|title=Werk aan Amsterdamse Noord-Zuidlijn hervat|url=http://static.nos.nl/nosjournaal/artikelen/2009/8/19/190809_noordzuid_adam.html|website=NOS.nl|accessdate=2016-06-22}}</ref> Ekde 2014, plinovigita fokuso estis farita al la urba regenerado kaj renovigado, ĉefe en areoj rekte borde al la urbocentro, kiel ĉe [[Frederik Hendrikbuurt]]. Tiu urba renovigo kaj etendo de tradicia centro de la urbo estas parto de la iniciato Struktura Vido Amsterdamo 2040.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://www.amsterdam.nl/publish/pages/285098/plan_openbare_ruimte_versie_4.pdf|titolo=Plan Openbare Ruimte Frederik Hendrikbuurt|alirdato=2016-09-26|lingvo=nederlande}}</ref><ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://www.amsterdam.nl/wonen-leefomgeving/structuurvisie/structural-vision-am/|titolo=Structural Vision Amsterdam 2040|alirdato=2016-09-26|lingvo=Dutch}}</ref> <gallery mode=packed> Okerk2.jpg|La [[Oude Kerk (Amsterdamo)|Oude Kerk]], fondita en 1306. River Amstel by Night - Frans Koppelaar.jpg|Amstel, <small>pentraĵo [http://www.frans-koppelaar.nl F. Koppelaar]</small> Canals of Amsterdam - Jordaan area.jpg|Kanalo en Amsterdamo Amsterdam Photo 2020 Copernicus Sentinel-2.jpg|Satelitfoto de Amsterdamo Amsterdam kaart Brockhaus Konversations Lexikon 1901.jpg|Amsterdamo en [[1901]] </gallery> == Vidindaĵoj == * [[Amsterdam Centraal (stacidomo)]] * Bestoĝardeno [[Artis]] * [[Kanaloj de Amsterdamo]] * [[Reĝa Palaco de Amsterdamo|Reĝa Palaco]] * [[Placo Dam]] * Placo [[Muntplein (Amsterdamo)|Muntplein]] kun turo [[Munttoren]] * Strato ''[[Kalverstraat]]'' === Muzeoj === * ''[[Amsterdam Museum]]'' * [[Hejmo de Anne Frank]] * [[Hermitage Amsterdam]] * [[Juda Historia Muzeo]] * Muzeo [[Hejmo de Rembranto]] * [[Muzeo Van Gogh]] * ''[[Rijksmuseum]]'' * La ''[[Tropenmuseum]]'' (esperante: Tropikmuzeo) estas antropologia muzeo * [[Nederlanda Nacia Holokaŭsta Muzeo]] === Preĝejoj === * ''[[Westerkerk]]'' * ''[[Nieuwe Kerk (Amsterdamo)|Nieuwe Kerk]]'' * ''[[Oude Kerk (Amsterdamo)|Oude Kerk]]'' * [[Portugala-Israela Sinagogo]] [[Dosiero:ZuidasAmsterdamtheNetherlands.jpg|eta|dekstra|300ra|La distrikto [[Zuidas]] estas la sidejo de multaj nederlandaj multnaciaj entreprenoj.]] === Parkoj === * [[Vondel-parko]] === Aliaj konstruaĵoj === * ''[[Concertgebouw]]'' * Turo ''[[Munttoren]]'' * ''[[Amstelhof]]'' * [[Amsterdama Borso]] * Bierfarejo [[Heineken]] * la alternativa koncertejo kaj kultura centro [[Paradiso (Amsterdamo)|''Paradiso'']] == Servoj == * [[Amsterdama Universitato de Aplikataj Sciencoj]] * [[Internacia Asocio por la Takso de Eduka Atingo]] * [[Internacia Dokumenta Filmfestivalo de Amsterdamo]] * [[Internacia Instituto de Socia Historio]] * [[Libera Universitato de Amsterdamo]] * [[NIOD Instituto por Historio, Holokaŭsto kaj Genocido-Studoj]] * [[Reĝa Nederlanda Akademio de Artoj kaj Sciencoj]] * [[Universitato de Amsterdamo]] == Amaskomunikiloj == * [[NRC Handelsblad]], gazeto == Transportoj == * La [[Metroo de Amsterdamo]] formas parton de la reto de publikaj transportoj de Amsterdamo kaj ĝia ĉirkaŭurbo en Nederlando. Ĝi estis inaŭgurita la 16-an de oktobro 1977 kaj nuntempe konsistas el kvar linioj. La reto estas 40&nbsp;km longa kaj kalkulas 52 staciojn. Ĝi estas ekspluatata de [[GVB (Amsterdamo)|GVB]]. * [[Tramtransporto en Amsterdamo|Tramoj]] ekspluatataj de [[GVB (Amsterdamo)|GVB]]. * [[Busoj de Amsterdamo|Busoj]] ekspluatataj de [[GVB (Amsterdamo)|GVB]]. * [[Pramoj en Amsterdamo|Pramoj]] ekspluatataj de [[GVB (Amsterdamo)|GVB]]. * [[Stacidomoj de Amsterdamo|Trajnoj]] ekspluatataj de [[Nederlandse Spoorwegen]]. * La [[nederlanda aŭtovojo 10]] aŭ A10 (nederlande Rijksweg 10, aŭ Autosnelweg A10) estas cirkla aŭtovojo ĉirkaŭ la urbo Amsterdamo. Ĝi plenumas la funkcion de interna aŭtovoja ringo ĉirkaŭ la urbo, dum la funkcion de ekstera [[aŭtovojo]] en la sudo kaj okcidento havas la nederlanda aŭtovojo 9. == Famuloj == [[Dosiero:Spinoza.jpg|eta|dekstra|200ra|Baruĥ Spinozo.]] Famaj Amsterdamanoj estis ekzemple [[Anne Frank]], juda junulino, kiu pereis dum la [[holokaŭsto]], estas konata pro sia fama [[taglibro]]; la pentristoj [[Rembrandt|Rembrandt van Rijn]] kaj [[Vincent van Gogh]], kaj la filozofo [[Baruĥ Spinoza]]. * [[Frits Bolkestein]] (1933), politikisto * [[Willem Drees|Willem Drees pli aĝa]] (1886–1988), politikisto * [[Jaap de Hoop Scheffer]] (born 1948), politikisto * [[Baruĥ Spinoza]] (1632–1677), filozofo * [[Adriaan Koerbagh]] (1633–1669), filozofo === Arto kaj distro === * [[Karel Appel]] (1921–2006), pentristo * [[Rudi van Dantzig]] (1933–2012), baletisto * [[Martin Garrix]] (denaske Martijn Gerard Garritsen 1996), DJ, produktoro * [[Bernard Haitink]] (1929), orkestra dirigento === Sporto === * [[Daley Blind]] (1990), futbalisto * [[Johan Cruijff]] (1947–2016), futbalisto kaj futbaltrejnisto * [[Max Euwe]] (1901–1981) [[ŝako]]-kampiono, matematikisto, aŭtoro * [[Louis van Gaal]] (1951), futbaltrejnisto * [[Nigel de Jong]] (born 1984), futbalisto === Aliaj === [[Dosiero:Rembrandt van Rijn - Self-Portrait - Google Art Project.jpg|eta|dekstra|200ra|Memportreto de [[Rembrandt van Rijn]] de 1659.]] * [[Nicolaas Witsen]] (1641-1717), plurfoja urbestro de Amsterdamo, diplomato, esploristo, kartografo kaj verkisto * [[Abraham Jacob van der Aa]] (1792-1857), filologo * [[Geeraert Brandt]] (1626-1685), verkisto kaj politikisto * [[Gerardus Croese]] (1642-1710), historiisto, predikisto, latinisto, protestanta teologo kaj aŭtoro de libro titolita "Historio pri la Kvakeroj" * [[Petrus Pavius]] (1564-1617), kuracisto, botanikisto kaj anatomo * [[Arnold Syen]] (1640-1678), kuracisto kaj botanikisto === Alilokanoj === * [[Anne Frank]] (1929–1945), taglibristo kaj viktimo de kontraŭjuda genocido * [[Theo van Gogh]] (1957–2004), kinreĝisoro * [[Rembrandt van Rijn]] (1606/7–1669), pentristo * [[Joop den Uyl]] (1919–1987), politikisto * [[Joost van den Vondel]] (1597–1679), poeto, dramaturgo * [[Gerhard Vossius]] (1577–1649), teologo, historiisto * En Amsterdamo mortis [[hungara]]j [[psikologo]] [[Géza Révész]] kaj [[historiisto]] [[István György Tóth]]. == Esperanto en Amsterdamo == [[Dosiero:Amsterdam - Binnenkant 46.jpg|eta|dekstra|180ra|Binnenkant 46, Amsterdamo]] * En [[1903]] S. de Vries publikigis en Amsterdamo la unuan internacian revuon pri Esperanta [[stenografio]] "La Stenografisto". * En Amsterdamo troviĝas strato "Zamenhofstraat" ekde [[1948]]<ref>[[Listo de Zamenhof/Esperanto-objektoj en Nederlando]]</ref>. ''Zamenhofstraat'' estas ankaŭ unu el la terminaloj de [[Pramoj en Amsterdamo|pramo 915]]<ref>[https://maps.gvb.nl/en/lijnen/915/915STRT Pramo 915]</ref>. * En Amsterdamo okazis la [[IJK 1964|20-a Kongreso]] de [[TEJO]] en [[1964]]. * En Amsterdamo kaj en tuta Nederlando, en la 1970-aj jaroj, [[Publika telefono|telefonbudoj]] havis instrukciojn en Esperanto;<ref>{{eo}} [http://www.bildarchivaustria.at/Pages/ImageDetail.aspx?p_iBildID=9976879 Maniero de uzado en nederlanda telefonbudo]</ref> rimarkindas kiel la [[ŝtata entrepreno]] pri telekomunikado PTT elegante sukcesis eviti ĉiajn supersignojn en la gramatike seneraraj frazoj. * La internacia lingvo Esperanto estas instruita ekde 1948 ĉe la [[Universitato de Amsterdamo]]. En 1997 estis fondita la [[Katedro Interlingvistiko kaj Esperanto]] kiel speciala katedro de la Fakultato de Humanistiko de la Universitato de Amsterdamo. === Esperantistoj de Amsterdamo === * [[Hendrik Sierik Donker]] * [[Frits Faulhaber]]. * [[Jacob Tensen]] * [[Hans Bakker (patro)]] * [[Hans Bakker|Hans Bakker (filo)]] * [[Willem Verloren van Themaat]] == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Vidu ankaŭ == * [[Metroo de Amsterdamo]] * [[Tramtransporto en Amsterdamo]] * [[Jacques Brel]] * [[Eŭrovido-Kantokonkurso 1970]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|wikt=Amsterdamo|n=Kategorio:Amsterdamo}} {{ReVo|amsterdam|Amsterdamo}} * [http://www.amsterdamhotspots.nl/ Amsterdam Hotspots], turisma gvidilo * [http://amsterdam.visittown.com Amsterdam, VisitTown.com] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20131114040146/http://amsterdam.visittown.com/ |date=2013-11-14 }} * [http://amsterdam.find-links.net/ Amsterdam, Find Links!] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060310210101/http://amsterdam.find-links.net/ |date=2006-03-10 }} * [http://vacationworld.googlepages.com/amsterdamcityandtouristguide Turisma gvidilo de Google Earth] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070427175049/http://vacationworld.googlepages.com/amsterdamcityandtouristguide |date=2007-04-27 }} {{Eŭropaj ĉefurboj}} {{Municipoj de Nord-Holando}} {{Leginda|2024|3|10}} {{ADLM|2025|09}} {{Havenda artikolo|Amsterdamo}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Amsterdamo| ]] [[Kategorio:Urboj de Nederlando]] [[Kategorio:Loĝlokoj en Norda Holando]] [[Kategorio:Ĉefurboj de Eŭropo]] [[Kategorio:Somerolimpikaj urboj]] 5z5mvqi9qu14747460qg3vpyen8c1gj 0 19573 9494522 9427458 2026-10-16T16:01:16Z Sj1mor 12103 9494522 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} '''Naturprotekto''' aŭ '''naturprotektado''' temas pri ĉiuj esploroj kaj agadoj por konservi aŭ rekrei la efikecon de la naturo. Celo estas [[daŭripovo|daŭripova]] uzado de la naturo fare de la homoj. La naturo estu protektata kiel homa vivbazo kaj pro sia propra valoro. == Historio de la naturprotekto == == Naturprotekto kaj [[ekologio]] == [[Naturprotekto Internacie]], [[naturprotektejo]], [[naturrezervejo]], [[natura parko]], [[nacia parko]], [[regiona parko]] estas difinitaj kaj distingeble klasifitaj. == Naturparkoj kaj rezervejoj == === [[Francio]] === * Naciaj parkoj ** [[Nacia Parko Cevenoj|Les Cévennes, Cevenoj]] ** [[Nacia Parko Ecrins|Les Ecrins]] ** [[Nacia Parko Guadeloupe|La Guadeloupe]] ** [[Nacia Parko Mercantour|Le Mercantour]] ** [[Nacia Parko Port-Cros|Port-Cros]] ** [[Nacia Parko Pireneoj|Les Pyrénées, Pireneoj]] ** [[Nacia Parko Vanoise|La Vanoise]] * Regionaj parkoj ... === [[Hispanio]] === * Naciaj parkoj ** [[Monfragüe]] ([[Ekstremaduro]]) ** [[Ordesa y Monte Perdido]] ([[Aragono]]) ** [[Nacia Parko Picos de Europa]] ([[Asturio]], [[Kantabrio]] kaj [[Kastilio kaj Leono]]) ** [[Cabañeros]] ([[Kastilio-Manĉo]]) ** [[Tablas de Daimiel]] ([[Kastilio-Manĉo]]) ** [[Sierra Nevada]] ([[Andaluzio]]) ** [[Doñana]] ([[Andaluzio]]) ** [[Timanfaya]] ([[Kanarioj]]) ** [[Aigüestortes i Estany de Sant Maurici]] ([[Katalunio]]) ** [[Nacia Parko de la Insularo de Cabrera]] ([[Balearoj]]) ** [[Nacia Parko de la Atlantikaj Insuloj]] ([[Galegio]]) ** [[Nacia Parko de la Caldera de Taburiente]] ([[Kanarioj]]) ** [[Garajonay]] ([[Kanarioj]]) ** [[Nacia Parko de Teide]] ([[Kanarioj]]) ... === [[Italio]] === * [[Naciaj parkoj de Italio|Naciaj parkoj]] ** [[Abruzzo, Lazio e Molise]] ** [[Alta Murgia]] ** [[Appennino Lucano-Val d'Agri]] ** [[Appennino Tosco-Emiliano]] ** [[Arcipelago di La Maddalena]] ** [[Arcipelago Toscano]] ** [[Asinara]] ** [[Aspromonte]] ** [[Cilento e Vallo di Diano]] ** [[Nacia Parko Circeo|Circeo]] ** [[Dolomiti Bellunesi]] ** [[Cinque Terre]] ** [[Foreste Casentinesi, Monte Falterona, Campigna]] ** [[Gargano]] ** [[Gennargentu]] (malaktiva) ** [[Nacia Parko Gran Paradiso|Gran Paradiso]] ** [[Gran Sasso e Monti della Laga]] ** [[Majella]] ** [[Monti Sibillini]] ** [[Pantelleria]] ** [[Pollino]] ** [[Sila]] ([[Kalabrio]]) ** [[Nacia Parko Stelvio|Stelvio]] ** [[Val Grande]] ** [[Vezuvio]] * Kelkaj gravaj regionaj parkoj aŭ rezervejoj: ** [[Tiĉino]] ** [[Adamello-Brenta]] ** [[Friulaj Dolomitoj]] ** [[Delta del Po]] ** [[Maremma]] ** [[Flegreaj Kampoj]] ** [[Etna]] ** [[Nebrodi]] === [[Japanio]] === * Naciaj parkoj ** [[Nikko]] (日光国立公園) ... === [[Kanado]] === [[Listo de naciaj parkoj de Kanado]] === [[Rusio]] === * Naciaj parkoj ** [[Apudbajkala Nacia Parko]] (Прибайкальский национальный парк) ** [[Tunka Nacia Parko]] (Тункинский национальный парк) ... === [[Slovakio]] === * Naciaj parkoj - [[Naciaj parkoj de Slovakio]] ** [[Nacia parko Vysoké Tatry]] (Altaj Tatroj) ** [[Nacia parko Nízke Tatry]](Malaltaj Tatroj) ** [[Nacia parko Slovenský raj]] (Slovaka paradizo) ** [[Nacia parko Pieniny (Slovakio)|Nacia parko Pieniny]] ** [[Nacia parko Malá Fatra]] (Malgranda Fatro) ** [[Nacia parko Poloniny]] ** [[Nacia parko Slovenský kras]] (Slovaka karsto) ** [[Nacia parko Veľká Fatra]] (Granda Fatro) ** [[Nacia parko Muránska planina]] * Naciaj natur-rezervejoj ** [[Dobročský praarbaro]] ** [[Badínsky praarbaro]] ** [[Stužica|Stužica praarbaro]] ** [[Kašivárová praarbaro]] ** [[praarbaro Zadná Poľana]] == Vidu ankaŭ == * [[Biodiverseco]] * [[Biodiverseco-riĉaĵejo]] * Protekto kontraŭ [[malsekejo]]j * [[Endanĝerigitaj specioj]] * [[Internacia Konsilantaro pri Ĉasado kaj Konservado de Sovaĝbestoj]] * [[Tutmondaj 200]] * [[Medikonservado]] * [[Monda Natur-Fonduso]] * [[Naturprotektismo]] * [[Naturprotekto Internacie]] * [[Speciprotektado]] * [[Bestprotektado]] * [[Formortintaj specioj]] * [[Konserva statuso]] * [[Medikonservado]] * [[Monda Tago de Medio]] * [[Rearbarigo]] * [[WWF]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.bfn.de/ Germana ofico por naturprotektado (BfN)] * [http://www.gesetze.ch/inh/inhsub451.htm Federacia leĝo pri natur- kaj hejmprotektado en Svisio (NHG)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070927210623/http://www.gesetze.ch/inh/inhsub451.htm |date=2007-09-27 }} * [http://www.dnl-online.de/ DNL-online - bibliografia datumbazeno] * [http://www.seashepherd.org/about-rules.html Ligilaro de Sea Shepherd pri internaciaj leĝoj kaj marprotektado]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[Kategorio:Naciaj parkoj]] [[Kategorio:Biodiverseco]] [[Kategorio:Biodiverseco-riĉaĵejoj]] [[Kategorio:Global 200]] [[Kategorio:Ekologio]] [[Kategorio:Naturprotektado| ]] [[Kategorio:Naturprotektejoj| ]] 7uc8oaeqxe9y1r4b92dxy6lx57qnowx 9494527 9494522 2026-10-16T16:02:56Z Sj1mor 12103 9494527 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} '''Naturprotekto''' aŭ '''naturprotektado''' temas pri ĉiuj esploroj kaj agadoj por konservi aŭ rekrei la efikecon de la naturo. Celo estas [[daŭripovo|daŭripova]] uzado de la naturo fare de la homoj. La naturo estu protektata kiel homa vivbazo kaj pro sia propra valoro. == Historio de la naturprotekto == == Naturprotekto kaj [[ekologio]] == [[Naturprotekto Internacie]], [[naturprotektejo]], [[naturrezervejo]], [[natura parko]], [[nacia parko]], [[regiona parko]] estas difinitaj kaj distingeble klasifitaj. == Naturparkoj kaj rezervejoj == === [[Francio]] === * Naciaj parkoj ** [[Nacia Parko Cevenoj|Les Cévennes, Cevenoj]] ** [[Nacia Parko Ecrins|Les Ecrins]] ** [[Nacia Parko Guadeloupe|La Guadeloupe]] ** [[Nacia Parko Mercantour|Le Mercantour]] ** [[Nacia Parko Port-Cros|Port-Cros]] ** [[Nacia Parko Pireneoj|Les Pyrénées, Pireneoj]] ** [[Nacia Parko Vanoise|La Vanoise]] * Regionaj parkoj ... === [[Hispanio]] === * Naciaj parkoj ** [[Monfragüe]] ([[Ekstremaduro]]) ** [[Ordesa y Monte Perdido]] ([[Aragono]]) ** [[Nacia Parko Picos de Europa]] ([[Asturio]], [[Kantabrio]] kaj [[Kastilio kaj Leono]]) ** [[Cabañeros]] ([[Kastilio-Manĉo]]) ** [[Tablas de Daimiel]] ([[Kastilio-Manĉo]]) ** [[Sierra Nevada]] ([[Andaluzio]]) ** [[Doñana]] ([[Andaluzio]]) ** [[Timanfaya]] ([[Kanarioj]]) ** [[Aigüestortes i Estany de Sant Maurici]] ([[Katalunio]]) ** [[Nacia Parko de la Insularo de Cabrera]] ([[Balearoj]]) ** [[Nacia Parko de la Atlantikaj Insuloj]] ([[Galegio]]) ** [[Nacia Parko de la Caldera de Taburiente]] ([[Kanarioj]]) ** [[Garajonay]] ([[Kanarioj]]) ** [[Nacia Parko de Teide]] ([[Kanarioj]]) ... === [[Italio]] === * [[Naciaj parkoj de Italio|Naciaj parkoj]] ** [[Abruzzo, Lazio e Molise]] ** [[Alta Murgia]] ** [[Appennino Lucano-Val d'Agri]] ** [[Appennino Tosco-Emiliano]] ** [[Arcipelago di La Maddalena]] ** [[Arcipelago Toscano]] ** [[Asinara]] ** [[Aspromonte]] ** [[Cilento e Vallo di Diano]] ** [[Nacia Parko Circeo|Circeo]] ** [[Dolomiti Bellunesi]] ** [[Cinque Terre]] ** [[Foreste Casentinesi, Monte Falterona, Campigna]] ** [[Gargano]] ** [[Gennargentu]] (malaktiva) ** [[Nacia Parko Gran Paradiso|Gran Paradiso]] ** [[Gran Sasso e Monti della Laga]] ** [[Majella]] ** [[Monti Sibillini]] ** [[Pantelleria]] ** [[Pollino]] ** [[Sila]] ([[Kalabrio]]) ** [[Nacia Parko Stelvio|Stelvio]] ** [[Val Grande]] ** [[Vezuvio]] * Kelkaj gravaj regionaj parkoj aŭ rezervejoj: ** [[Tiĉino]] ** [[Adamello-Brenta]] ** [[Friulaj Dolomitoj]] ** [[Delta del Po]] ** [[Maremma]] ** [[Flegreaj Kampoj]] ** [[Etna]] ** [[Nebrodi]] === [[Japanio]] === * Naciaj parkoj ** [[Nikko]] (日光国立公園) ... === [[Kanado]] === [[Listo de naciaj parkoj de Kanado]] === [[Rusio]] === * Naciaj parkoj ** [[Apudbajkala Nacia Parko]] (Прибайкальский национальный парк) ** [[Tunka Nacia Parko]] (Тункинский национальный парк) ... === [[Slovakio]] === * Naciaj parkoj - [[Naciaj parkoj de Slovakio]] ** [[Nacia parko Vysoké Tatry]] (Altaj Tatroj) ** [[Nacia parko Nízke Tatry]](Malaltaj Tatroj) ** [[Nacia parko Slovenský raj]] (Slovaka paradizo) ** [[Nacia parko Pieniny (Slovakio)|Nacia parko Pieniny]] ** [[Nacia parko Malá Fatra]] (Malgranda Fatro) ** [[Nacia parko Poloniny]] ** [[Nacia parko Slovenský kras]] (Slovaka karsto) ** [[Nacia parko Veľká Fatra]] (Granda Fatro) ** [[Nacia parko Muránska planina]] * Naciaj natur-rezervejoj ** [[Dobročský praarbaro]] ** [[Badínsky praarbaro]] ** [[Stužica|Stužica praarbaro]] ** [[Kašivárová praarbaro]] ** [[praarbaro Zadná Poľana]] == Vidu ankaŭ == * [[Biodiverseco]] * [[Biodiverseco-riĉaĵejo]] * Protekto kontraŭ [[malsekejo]]j * [[Endanĝerigitaj specioj]] * [[Internacia Konsilantaro pri Ĉasado kaj Konservado de Sovaĝbestoj]] * [[Tutmondaj 200]] * [[Medikonservado]] * [[Monda Natur-Fonduso]] * [[Naturprotektismo]] * [[Naturprotekto Internacie]] * [[Speciprotektado]] * [[Bestprotektado]] * [[Formortintaj specioj]] * [[Konserva statuso]] * [[Medikonservado]] * [[Monda Tago de Medio]] * [[Rearbarigo]] * [[WWF]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.bfn.de/ Germana ofico por naturprotektado (BfN)] * [http://www.gesetze.ch/inh/inhsub451.htm Federacia leĝo pri natur- kaj hejmprotektado en Svisio (NHG)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070927210623/http://www.gesetze.ch/inh/inhsub451.htm |date=2007-09-27 }} * [http://www.dnl-online.de/ DNL-online - bibliografia datumbazo] * [http://www.seashepherd.org/about-rules.html Ligilaro de Sea Shepherd pri internaciaj leĝoj kaj marprotektado]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[Kategorio:Naciaj parkoj]] [[Kategorio:Biodiverseco]] [[Kategorio:Biodiverseco-riĉaĵejoj]] [[Kategorio:Global 200]] [[Kategorio:Ekologio]] [[Kategorio:Naturprotektado| ]] [[Kategorio:Naturprotektejoj| ]] hemx5ockc1vql5fxn60cbuhp1l39k67 0 20188 9494746 9489150 2026-10-17T11:07:42Z Filozofo 3592 Lingvaj korektoj 9494746 wikitext text/x-wiki {{Informkesto malsano}}[[Dosiero:Tartamudez_escrita.png|alternative=Tartamudez escrita.png|eta|Balbutado skribita]] '''Balbutado''' estas parola malkapablo, problemo de flueco. Oni nevole ripetas aŭ trolongigas sonojn, vortojn kaj silabojn aŭ blokiĝas ĉe silaboj. Tiuj blokiĝoj malhelpas artikulacion kaj kaŭzas nevolajn kaj nekutimajn paŭzojn dum [[parolado]]. Ĝi enhavas ankaŭ tro longajn paŭzojn ĝis kiam la ulo komencas paroli. Ĝi estas parenca al la [[taĥilalio]]. Watkins kaj liaj kolegoj difinas balbutadon kiel perturbon de elektado, starto kaj ekzekuto de motoraj procezoj bezonataj por parolo.<ref name=":9">[Carlson, N. (2013). Human Communication. In Physiology of behavior (11th ed., pp. 497–500). Boston: Allyn and Bacon.]</ref> Por multaj balbutantoj la plej granda problemo estas la ripetado. Balbutado povas havi varian severecon kaj enhavas ankaŭ etajn malhelpojn, kiuj kovras pli severajn simptomojn malhelpantajn paroladon. Ĝi ne estas fizika problemo de prononcado, aŭ uzado de vortoj laŭ ilia senco. Nombro de balbutantoj estas estimata al {{Unuo|70000000}},<ref>"11 Facts About Stuttering". Archived from the original on 19 July 2014. Retrieved 15 July 2014. https://www.dosomething.org/facts/11-facts-about-stuttering</ref> kio estas proksimume unu procento de monda loĝantaro.<ref name=":9" /> Rilato de seksoj estas 3:1 por viroj. En 65% ĝi komenciĝas ĝis la tria vivjaro, kaj en 85% ĝis la 3,5 vivjaro.<ref>Stuttering Foundation https://www.stutteringhelp.org/differential-diagnosisThe{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Halott link|url=https://www.stutteringhelp.org/differential-diagnosisThe |date=2018-11 }}</ref> Ĝi povas kaŭzi sociajn, psikologiajn kaj profesiajn damaĝojn. Psikologie la balbutado efikas al emocioj kaj karaktero. La balbutanto povas timi elparoli iujn konsonantojn aŭ vokalojn, aŭ timi balbutadon mem kaj isodalon, streson, honton, ĉikanadon. Li povas anstataŭigi vortojn kaj reordigi frazojn por kaŝi balbutadon. Li povas senti malgajnon de kontrolo dum parolado. Oni ofte opinias, ke balbutado estas simptomo de nervozeco, sed tio estas eraro. Male, balbutado povas plifortigi sociajn timojn. Fakte, la oni povas reagi per balbutado al sociaj eventoj, kio venas kun paniko kaj malesto de sinrego. La kialo estas interago de balbutado kaj socia fobio. Tiu estas sindromo de balbutanta parolo.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://stutteredspeechsyndrome.com/definitions/stuttered-speech-syndrome/|titolo=Stuttered Speech Syndrome {{!}} Stuttered Speech Syndrome|alirdato=2018-05-19|verko=stutteredspeechsyndrome.com|lingvo=en-US}}</ref> Balbutado ofte fluktuas, balbuntantoj havas pli bonajn kaj pli malbonajn tagojn, eĉ tagojn sen balbutado. La gepatroj de balbutantaj infanoj ofte diras, ke, se la infano lacas, balbutado plifortiĝas. La fluktuado ŝajnas esti tute hazarda.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://speech-language-therapy.com/index.php?option=com_content&view=article&id=101:stuttering&catid=11:admin&Itemid=101|titolo=Information for Families: Stuttering - What can be done about it?|alirdato=2018-05-19|familia nomo=Bowen|persona nomo=Caroline|verko=speech-language-therapy.com|lingvo=en-gb}}</ref> Oni ne konas kialojn de balbutado bone, sed ĝi povas havi genetikajn kaj neŭrofiziologiajn kialojn. Oni trovis ĉe 70 percentoj de balbutantoj genetikajn kialojn. Ili evoluas alie ol la plimulto precipe pro nenormala dominanado de unu hemisfero de la cerbo. Normale neŭronoj por lingva planado aperas antaŭ ol centraj regionoj de cerbo komencas okupiĝi pri parolo. Ĉe balbutantoj tio ne nepre estas tiel.<ref name=":10">{{Cite journal|author=Megan N.|last=Ashurst|first=John V.|date=2011-10-01|title=Developmental and Persistent Developmental Stuttering: An Overview for Primary Care Physicians|language=en|journal=The Journal of the American Osteopathic Association|volume=111|issue=10|pages=576–580|doi=10.7556/jaoa.2011.111.10.576|url=http://jaoa.org/article.aspx?articleid=2094110|issn=0098-6151}}</ref> La kaŭzo de balbutado restas neklara (rimarkinda estas pli ofta balbutado ĉe viroj kaj ĉe maldekstruloj), kaj la kuracoj estas diversaj kaj bedaŭrinde ofte refaliĝemaj. Inter la famaj balbutantoj estis [[Moseo]] kaj [[Winston Churchill]]. La balbutantoj ne balbutas, kiam ili kantas,<ref>Dr. Kétly László: A család egészsége. Dante kiadás, Budapest, 1928.</ref> deklamas, flustras, aŭ kriadas. Logopedio ne konas metodon, kiu tute resanigus balbutadon. Estas terapioj, kiuj mildigas balbutadon tiugrade, ke laikoj ne povas aŭdi balbutadon. Oni povas antaŭtaksi la atendeblan longon de bezonata terapio per severeco de balbutado. Se balbutado estas severa, ĝi bezonas longan terapion kaj multan kunlaboradon.<ref name=":10" /> == Simptomoj == Laŭ la fakliteraturo ekzistas primaraj kaj sekundaraj simptomoj.<ref>Ptok, M., Natke, U. & Oertle, H. M. Stottern – Pathogenese und Therapie. In: Deutsches Ärzteblatt, 18, A1216-1221. http://www.aerzteblatt.de/v4/archiv/artikel.asp?id=51277{{404|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>Stachelski, D.J.: Information on Stuttering.</ref> La primaraj faras la propran balbutadon, kaj la sekundaraj estas reakcioj al la balbutado. Al la primaraj simptomoj apartenas: * ofta ripetado de la sonoj, silaboj kaj vortoj * plilongigado de la sonoj * silentaj aŭ voĉaj blokadoj La sekundaraj simptomoj servas al venkado de la primaraj simptomoj. Por paroli helpas la streĉado de la muskoloj, la grimacoj, la enkondukindaj tekstoj, kaj la evitado de la [[plozivo]]j. Ofta estas la timo de la blokiĝado, la honto, kaj la sento ne esti tiel valora kiel aliaj homoj. === Baza sinteno === Baza sinteno estas karakterizita per evidentaj kaj aŭdeblaj misfluoj en parolo, kiuj estas ripetado de sonoj, silaboj, vortoj kaj esprimoj, silentaj blokadoj kaj plilongado de sonoj. En balbutado tiuj estas pli longaj, pli oftaj<ref>{{CitLib|aut=David Ward|tit=Stuttering and Cluttering: Frameworks for Understanding and Treatment|ann=2008-06-03|isbn=9781135425197|url=https://books.google.hu/books?id=KXx5AgAAQBAJ&pg=PT5&dq=9781841693347&hl=hu&sa=X&ved=0ahUKEwiBy_y85vPZAhXTa5oKHehxCLkQ6AEIJzAA#v=onepage&q=9781841693347&f=false|pag=5-6|accd=2018-05-19}}</ref> kaj havas variablan kvaliton. Oni bezonas pli strebon por venki ilin per ripetado, pozicio kaj kunagado. Oni uzas subkategoriojn por ili: * Ripetado:<ref name=":11">{{Cite journal|author=Ann|last=Teesson|first=Kathryn|coauthors=Mark|date=2003-08-01|title=The Lidcombe Behavioral Data Language of Stuttering|language=en|journal=Journal of Speech, Language, and Hearing Research|volume=46|issue=4|pages=1009–1015|doi=10.1044/1092-4388(2003/078)|url=https://jslhr.pubs.asha.org/article.aspx?articleid=1781277|issn=1092-4388}}</ref> ** Ripetado de vorto kun unu silabo ** Ripetado de unua silabo de vorto ** Ripetado de parto de silabo, kiu estas unu konsonanto en komenco de vorto ** Pli longa ripetado, unu vorto aŭ esprimo estas ripetita * Pozicio:<ref name=":11" /> ** Aŭdebla: plilongado de unu sono ** Silenta: la balbutanto ne sukcesas paroli dum blokado * Kunagado:<ref name=":11" /> ** Verbala: ĝi povas esti interjekcio aŭ plibonigado ** Neverbala: videblaj aŭ aŭdeblaj kunagadoj kiel ŝmacado, kraĉotusado aŭ taŭzado de kapo. :Per tiuj volas la balbutanto eskapi aŭ malhelpi balbutantajn ciklojn. === Variableco === Severo de balbutado varias, eĉ en severaj balbutantoj. Ĝi dependas de situo, de emocioj, kaj de nekonataj faktoroj. Balbutantoj ofte parolas pli flue, kiam ili parolas kun alia persono, eĥoas, flustras, kantas, komedias, parolas al malgrandaj infanoj, aŭ parolas al mem.<ref>{{CitLib|aut=David Ward|tit=Stuttering and Cluttering: Frameworks for Understanding and Treatment|ann=2008-06-03|isbn=9781135425197|url=https://books.google.hu/books?id=KXx5AgAAQBAJ&pg=PT5&dq=9781841693347&hl=hu&sa=X&ved=0ahUKEwiBy_y85vPZAhXTa5oKHehxCLkQ6AEIJzAA#v=onepage&q=9781841693347&f=false|pag=13-14|accd=2018-05-19}}</ref> Kontraŭe, telefonado aŭ publika parolo vekas timon, kaj plifortigas balbutadon.<ref>{{CitLib|aut=David Ward|tit=Stuttering and Cluttering: Frameworks for Understanding and Treatment|ann=2008-06-03|isbn=9781135425197|url=https://books.google.hu/books?id=KXx5AgAAQBAJ&pg=PT5&dq=9781841693347&hl=hu&sa=X&ved=0ahUKEwiBy_y85vPZAhXTa5oKHehxCLkQ6AEIJzAA#v=onepage&q=9781841693347&f=false|pag=14|accd=2018-05-19}}</ref> === Emocioj kaj sinteno === Balbutado negative efikas al pensoj kaj emocioj. Oni ofte komparas balbutadon kun glacimonto, ĉar aŭdeblaj kaj videblaj simptomoj ofte subite manifestiĝas surface, dum aliaj simptomoj, negativaj emocioj, restas kaŝitaj en la profundo.<ref>{{CitLib|aut=Kalinowski, Joseph (Joseph Stanley)|tit=Stuttering|ass=Saltuklaroglu, Tim.|isbn=9781597568326|url=https://www.worldcat.org/oclc/914300578}}</ref> En balbutantoj ofte vekiĝas negativaj emocioj kiel honto, frustrado, timo, nervozo kaj pento,<ref>{{CitLib|aut=David Ward|tit=Stuttering and Cluttering: Frameworks for Understanding and Treatment|ann=2008-06-03|isbn=9781135425197|url=https://books.google.hu/books?id=KXx5AgAAQBAJ&pg=PT5&dq=9781841693347&hl=hu&sa=X&ved=0ahUKEwiBy_y85vPZAhXTa5oKHehxCLkQ6AEIJzAA#v=onepage&q=9781841693347&f=false|pag=179|accd=2018-05-19}}</ref> kaj ili pligrandigas premon, kiu plifortigas balbutadon. Post iu tempo tiuj povas detrui memfidon en parolo.<ref name=":12">{{CitLib|aut=Barry Guitar|tit=Stuttering: An Integrated Approach to Its Nature and Treatment|ann=2013-01-29|isbn=9781608310043|url=https://books.google.hu/books?hl=hu&lr=&id=NI57ybiwlg0C&oi=fnd&pg=PP2&dq=Guitar,+Barry+(2005).+Stuttering&ots=s25-PhjPg-&sig=QJJZOROFxH3DLE2lPCrfQdIGPBE&redir_esc=y#v=onepage&q=Guitar,%20Barry%20(2005).%20Stuttering&f=false|pag=16-17|accd=2018-05-19}}</ref> Oni ofte pensas, ke balbutantoj ne estas inteligentaj, sed tio estas eraro. Fakte, balbutado estas sendependa de inteligenteco.<ref>{{Citaĵo el novaĵo|url=https://guardianlv.com/2013/08/stuttering-children-more-intelligent-according-to-new-study-video/|titolo=Stuttering Children More Intelligent According to New Study [Video] · Guardian Liberty Voice|alirdato=2018-05-19|dato=2013-08-26|lingvo=en-US|verkaĵo=Guardian Liberty Voice}}</ref> Infanoj, kiuj ricevas fruan evoluigadon, ofte estas pli inteligentaj, do oni povas pensi alie, ke balbutantoj havas pli bonan inteligenton. Balbutantoj ofte projekcias sian sintenon eksteren, do ili ofte pensas, ke oni pensas, ke ili estas nervozaj aŭ malpli inteligentaj. Ne malofte estas granda emocia ŝarĝo por ripeti, havi longajn paŭzojn, aŭ provi eldiri vorton kun grimacoj. Iuj aranĝas sian vivon por bezoni paroli malmulte, sed tio havas grandan emocian koston, kaj kaŭzas problemojn en laboro kaj en amrilatoj. Dum terapio ankaŭ tiuj emocioj devas esti pritraktitaj.<ref>{{Citaĵo el novaĵo|url=https://www.nytimes.com/2006/09/12/health/12stutt.html|titolo=To Fight Stuttering, Doctors Look at the Brain|alirdato=2018-05-19|familia nomo=Pollack|persona nomo=Andrew|dato=2006-09-12|lingvo=en-US|verkaĵo=The New York Times}}</ref> Az ilyen negatív érzéseknek hangsúlyt kell kapniuk a terápiában.<ref name=":12" /> === Fluenco kaj disfluenco === Lingvaj taskoj povas igi disfuencon,<ref name=":13">{{Cite journal|author=Julie A|last=Sandak|first=Rebecca|date=2000-08|title=Stuttering: a view from neuroimaging|language=English|journal=The Lancet|volume=356|issue=9228|pages=445–446|doi=10.1016/S0140-6736(00)02547-2|url=https://www.thelancet.com/journals/lancet/article/PIIS0140-6736(00)02547-2/fulltext|issn=0140-6736}}</ref> se ili bezonas lingvan planadon. Aŭtomata prilaboro ofte estas plenumitaj flue, ĉar ili ne bezonas kontrolitan lingvan planadon. Tiel estas kanti konatan kanton, aŭ deklami konatan poemon. Kontraŭe, spontana, kontrolita parolo aŭ laŭta legado bezonas transformadon de pensojn en vortoj, en sintaktikaj kaj prozodiaj elementoj. Iuj scienculoj pensas, ke kontrolita lingva planado ĝenerale estas malbona en balbutantoj, kontraŭe de aliuloj.<ref name=":13" /> == Kaŭzoj == La ĉefaj faktoroj de la inklino por la balbutado estas la anomalioj de la evolvado de la parolo, la sentema nerva sistemo, la transkutimado de la maldekstramanuloj; la ĉefaj kialoj estas la daŭra anksio, la ektimo, la tomo, kaj la daŭra sentima tensio. Scienco ne konas kialon, kiu povus esti la unua. Estas teorioj, kiuj eligas iujn faktorojn.<ref name="Gordon 278–281">{{Cite journal|last=Gordon|first=Neil|date=2002-4|title=Stuttering: incidence and causes|journal=Developmental Medicine and Child Neurology|volume=44|issue=4|pages=278–281|url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/11995897|issn=0012-1622|pmid=11995897}}</ref> Oni montras genetikajn kialojn.<ref name="books.google.hu">{{CitLib|aut=Barry Guitar|tit=Stuttering: An Integrated Approach to Its Nature and Treatment|ann=2013-01-29|isbn=9781608310043|url=https://books.google.hu/books?hl=hu&lr=&id=NI57ybiwlg0C&oi=fnd&pg=PP2&dq=Guitar,+Barry+(2005).+Stuttering&ots=s25-PhjPg-&sig=QJJZOROFxH3DLE2lPCrfQdIGPBE&redir_esc=y#v=onepage&q=Guitar,%20Barry%20(2005).%20Stuttering&f=false|pag=5-6|accd=2018-05-19}}</ref> Krom anomalio de neŭrona organizado povas kontribui sensitiveco. Laŭ genealogioj, se unu relativo en familio balbutas, kreskas je faktoro tri la hazardo, ke ankaŭ la infano balbutos.<ref>{{CitLib|aut=David Ward|tit=Stuttering and Cluttering: Frameworks for Understanding and Treatment|ann=2008-06-03|isbn=9781135425197|url=https://books.google.hu/books?id=KXx5AgAAQBAJ&pg=PT5&dq=9781841693347&hl=hu&sa=X&ved=0ahUKEwiBy_y85vPZAhXTa5oKHehxCLkQ6AEIJzAA#v=onepage&q=9781841693347&f=false|pag=11|accd=2018-05-19}}</ref> Sed oni povas havi ankaŭ balbutantajn infanojn en aliaj familioj.<ref>{{CitLib|aut=Barry Guitar|tit=Stuttering: An Integrated Approach to Its Nature and Treatment|ann=2013-01-29|isbn=9781608310043|url=https://books.google.hu/books?hl=hu&lr=&id=NI57ybiwlg0C&oi=fnd&pg=PP2&dq=Guitar,+Barry+(2005).+Stuttering&ots=s25-PhjPg-&sig=QJJZOROFxH3DLE2lPCrfQdIGPBE&redir_esc=y#v=onepage&q=Guitar,%20Barry%20(2005).%20Stuttering&f=false|pag=39|accd=2018-05-19}}</ref> Laŭ esploroj de ĝemeloj kontribuas ankaŭ la ĉirkaŭaĵo al balbutado.<ref name=":14">{{CitLib|aut=Barry Guitar|tit=Stuttering: An Integrated Approach to Its Nature and Treatment|ann=2013-01-29|isbn=9781608310043|url=https://books.google.hu/books?hl=hu&lr=&id=NI57ybiwlg0C&oi=fnd&pg=PP2&dq=Guitar,+Barry+(2005).+Stuttering&ots=s25-PhjPg-&sig=QJJZOROFxH3DLE2lPCrfQdIGPBE&redir_esc=y#v=onepage&q=Guitar,%20Barry%20(2005).%20Stuttering&f=false|pag=66|accd=2018-05-19}}</ref> Mem la genoj ne kaŭzas balbutadon, tiu bezonas alian faktoron por igi balbutadon, ekzemple streson antaŭ naskiĝado, malfrua parolevolvo, aŭ komunika preso en familio. Estas pruvaĵo, ke ĝi ofte venas kun aliaj lingvaj problemojn, lernaj malkapabloj (disleksio, disgrafio, diskalkulio kaj aliaj) aŭ mallerteco.<ref>{{CitLib|aut=David Ward|tit=Stuttering and Cluttering: Frameworks for Understanding and Treatment|ann=2008-06-03|isbn=9781135425197|url=https://books.google.hu/books?id=KXx5AgAAQBAJ&pg=PT5&dq=9781841693347&hl=hu&sa=X&ved=0ahUKEwiBy_y85vPZAhXTa5oKHehxCLkQ6AEIJzAA#v=onepage&q=9781841693347&f=false|pag=12|accd=2018-05-19}}</ref> Laŭ Robert West la genetiko de balbutado povas klarigita per tiu, ke la parolo estis la lasta grava rezulto de evoluo de homo. Li estas pioniro de genetiko de balbutado.<ref>West, R.; Nelson, S.; Berry, M. (1939). "[https://nca.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/00335633909380434?journalCode=rqjs20#.WwBeUXqFNPY The heredity of stuttering". ''Quarterly Journal of Speech''.] '''25''' (1): 23–30. doi:10.1080/00335633909380434.</ref> Laŭ alia teorio estas balbutado komponita tic, kiu igas per ripetado de silaboj aŭ vortoj. Infanoj amas ripeti, kaj uzas ripetadon por trankviligi sin. Ju pli streĉitaj ili estas, des pli ili ripetadas; kio estas prudenta kaj normala konduto. Ili povas ripeti kaj kopii ĉian konduton. Ju pli streĉita estas iu, des malpli li emas al ŝanĝoj. Ju pli granda estas ŝanĝo, des pli efektiviĝas ripetado. Kiam trijara infano plene ekkonscias, ke aperis nova frato aŭ fratino, kiu restos dumvive, li povas ekripeti sonojn. Ripetado povas esti kondiĉa aŭ aŭtomata, kaj luktado kontraŭ ĝi povas plilongigi vortojn kaj malhelpi fluecon.<ref>Stammering (Stuttering) A Complex Vocal Tic, Patricia Sims, Kindle version 2014</ref> Proporcio de seksoj inter balbutantoj povas esti klarigita per tio, ke vira akso de hipotalamo-hipofizo-surrena glando (Hypothalamic-Pituritary-Adrenal, HPA) estas pli aktiva. Organismo de same ekscitataj malinoj produktas pli da kortizolo, kaj faras virojn pli ekscititaj, stresitaj kaj anksiaj, ol virinoj. Tio kaŭzas plian ripetadon ĉe ili. En artikolo en 2010, oni trovis ligon kun balbutado kaj tri genoj: GNPTAB, GNPTG kaj NAGPA.<ref>{{Citaĵo el novaĵo|url=https://www.webmd.com/children/news/20100210/genetic-mutations-linked-to-stuttering#1|titolo=Genetic Mutations Linked to Stuttering|alirdato=2018-05-19|lingvo=en-US|verkaĵo=WebMD}}</ref> En iuj balbutantoj, aliaj ĉirkaŭnataj faktoroj povas eligi balbutadon: cerebral palsy, fizikaj traŭmatoj kaj lernaj problemoj.<ref name="books.google.hu"/><ref name=":14" /> Estas pruvoj, ke cerebro de balbutantoj enhavas strukturajn kaj funkcionalajn diferencojn. Tiuj povas esti kialoj, sed povas ankaŭ igi pri balbutado.<ref>{{Cite journal|author=Stephen M.|last=Watkins|first=Kate E.|coauthors=Steve|date=2008-1|title=Structural and functional abnormalities of the motor system in developmental stuttering|journal=Brain: A Journal of Neurology|volume=131|issue=Pt 1|pages=50–59|doi=10.1093/brain/awm241|url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/17928317|issn=1460-2156|pmid=17928317}}</ref><ref>Soo-Eun, Chang (2007). "Brain anatomy differences in childhood stuttering". [[:en:NeuroImage|''NeuroImage''.]]</ref> Alia kialo povas esti deficitoj de aŭdado. Tiu ne signifikas, ke balbutantoj aŭdas malbone. [[Surdeco|Surduloj]] kaj [[malfacila aŭdado|malfacile aŭdantaj uloj]] tre malofte balbutas. Balbutado povas esti mitigita per maskoj, per malfruigita aŭda retrokupo (DAF), aŭ ŝanĝigita frekvencia retrokupo. Estas pruvoj pri diferencoj de aŭda prilaboro en adultoj.<ref>{{CitLib|aut=David Ward|tit=Stuttering and Cluttering: Frameworks for Understanding and Treatment|ann=2008-06-03|isbn=9781135425197|url=https://books.google.hu/books?id=KXx5AgAAQBAJ&pg=PT5&dq=9781841693347&hl=hu&sa=X&ved=0ahUKEwiBy_y85vPZAhXTa5oKHehxCLkQ6AEIJzAA#v=onepage&q=9781841693347&f=false|pag=43|accd=2018-05-19}}</ref> Dum parolado aktivigis dekstra hemisfero (kiu prilaboras emociojn) pli, kaj maldekstra aŭda krusto malpli.<ref name="Gordon 278–281"/><ref name=":14" /> Oni sugestas modelon pri kapacitoj kaj atendoj por klarigi ŝanĝadon de balbutado. Laŭ tiu modelo, la fluenco dependas je momenta fluenco kaj atendoj de ĉirkaŭaĵo. Kapablo de fluenta parolo estas influita je pli faktoroj, emo por inklino, audxa prilaboro, deficitoj de kontinua parolo, kognaj kaj efektivaj problemoj. Eksteraj atendoj povas severigitaj per internaj faktoroj, malestado de memkonfido, malforta memestimado, pli malbonaj lingvaj kapabloj. Eksteraj faktoroj povas esti preso de tempo, de socioj, stresaj situoj, insisto al senmanka parolo, kaj similaj.<ref>{{CitLib|aut=David Ward|tit=Stuttering and Cluttering: Frameworks for Understanding and Treatment|ann=2008-06-03|isbn=9781135425197|url=https://books.google.hu/books?id=KXx5AgAAQBAJ&pg=PT5&dq=9781841693347&hl=hu&sa=X&ved=0ahUKEwiBy_y85vPZAhXTa5oKHehxCLkQ6AEIJzAA#v=onepage&q=9781841693347&f=false|pag=16-21|accd=2018-05-19}}</ref> La kapacito ne estas difinita, sed se la atendoj estas troaj, la kapacito ne povas konformi, kaj balbutado plifortigas. == Elformiĝado == Ĉe infanoj estas la raciono de la knaboj kaj knabinoj ĉirkaŭ 2:1. Ĉe adoltoj estas tiu raciono (viroj: virinoj) ĉirkaŭ 4:1 kaj 5:1. La neurologie malsanuloj balbutas pli ofte, ol la sanuloj. La balbutado komencas antaŭ de la 12-a jaro de la subjekto. La duono de la babultantuloj komencis balbuti kiam ili estis inter 3 kaj 4 jaroj, kaj la 90% de la balbutantuloj balbutis, kiam estis 6 jara. Plej ofte ĝi elfalas kun la komenco de la puberto. Ĉe la knabinoj ĝi pli ofte elfalas, ol ĉe la knaboj. La balbutado de la plenkreskuloj estas malfacile korektebla. === Fizologio === Laŭ bildigantaj procedoj montris, ke dum balbutado la cerbaj procedoj ŝanĝas. Oni trovis multan diferencon inter cerbajn aktivojn ne parolante, parolante flue kaj balbutante en fluente parolantaj kaj balbutantaj uloj.<ref name=":0">{{Cite journal|author=S. M.|last=Watkins|first=K. E.|coauthors=S.|date=2007-12-03|title=Structural and functional abnormalities of the motor system in developmental stuttering|journal=Brain|volume=131|issue=1|pages=50–59|doi=10.1093/brain/awm241|url=http://dx.doi.org/10.1093/brain/awm241|issn=0006-8950}}</ref> En balbutantuloj aktiviĝas motoraj programoj antaŭ artikulado kaj lingva procesado. Esploroj ekzamenis precipe adultoj, do oni ne scias, ĉu la trovitaj diferencoj inter balbutantuloj kaj fluente parolantaj uloj estas kialoj aŭ sekvoj de balbutado. Esploroj uzante PET montris, ke balbutantoj dum taskoj uzas pli la motorajn kaj malpli la lingvajn regionojn. Esploro pri balbutanta periodo montris per PET, ke igis granda aktiveco en grandcerbo, en cerbero kaj malgranda en aŭda centro de maldekstra hemisfero kaj fronto-temporala regiono.<ref name=":1">''doi10.1016/s0140-6736(00)02547-2''</ref><ref name=":2">Bloodstein, Oliver. "Handbook on Stuttering". ''p.142''. 2007.</ref> Oni montris per fMRI diferentan aktivecon en regiono de dekstra frontala operkulum, kiu respondas al estimado de tempo kaj kontribuas al fluenta parolo.<ref name=":1" /> Per MEG oni montris, ke en taskoj, dum oni devis rekoni unu vorton, en fluente parolantaj uloj aktiviĝis precipe occipita regiono, poste maldekstra inferior-frontala regiono, ekzemple Broca-regiono, fine motora kaj premotora regionoj. En balbutantuloj, unue aktiviĝas recipe occipita regiono, sed poste reagis motora kaj premotora regionoj antaŭ maldekstra inferior-frontala regiono.<ref name=":1" /><ref name=":2" /> Oni povas montri, ke en balbutantuloj tro aktiviĝas anterior insulo, cerbero kaj bilaterala meza cerbo. Ventrala premotora krusto, Rolandic operkulum, bilaterala szenzomotora krusto kaj Heschl-heliksoj aktiviĝas tre malmulte. Parolado aktivas motoran kaj premotoran regionojn malmulte.<ref name=":0"/> === Kunlaboro de hemisferoj === Bildigantaj procedoj pruvas teorion, ke dekstra hemisfero malhelpas paroli la maldekstran. Sed oni povas vidi diferencon nur en adultoj, kiuj balbutis en ilia tuta vivo. Oni povas trovi anatomiajn diferencojn heliksoj de perisylviajn frontotemporalajn regionoj. En dekstra hemisfero estas pli multa blanka substanco, ankaŭ en regiono de supra temporala helikso. Oni trovis tiujn per VBM. Estas malpli blanka substanco en maldekstra malsupra arka fasko, kiu kunligas temporalajn kaj frontalajn regionojn en balbutantaj adultoj.<ref>Chang SE, Erickson KI, Ambrose NG, Hasegawa-Johnson MA, Ludlow CL (February 2008). "Brain anatomy differences in childhood stuttering". ''NeuroImage''. '''39''' (3): 1333–44. doi:10.1016/j.neuroimage.2007.09.067. PMC 2731627 . <nowiki>PMID 18023366</nowiki>.</ref> Laŭ rezultoj estas malforta la kunordigo en maldekstra hemisfero de parolprojektantaj kaj parolmovantaj regionoj. Tiu diferenco estas pli granda en virinoj. En vitoj oni povas trovi motoran kunligon dekstre.<ref>{{Cite journal|author=D. C.|last=Chang|first=S.-E.|date=2013-10-16|title=Neural network connectivity differences in children who stutter|journal=Brain|volume=136|issue=12|pages=3709–3726|doi=10.1093/brain/awt275|url=http://dx.doi.org/10.1093/brain/awt275|issn=0006-8950}}</ref> Laŭ PET ekzamenoj en fluente parolantaj uloj estas ambaŭ hemisferoj aktivaj, sed povas pli aktiviĝi la maldekstra. En balbutantoj la pli aktiva dekstra hemisfero povas malhelpi parolproduktadon de la maldekstra. Oni mezuris per aliaj aparatoj, ke anterior frontalaj regionoj estas pli aktivaj, kaj post-rolandic malpli aktivaj.<ref>{{Cite journal|last=Braun|first=A.|date=1997-05-01|title=Altered patterns of cerebral activity during speech and language production in developmental stuttering. An H2(15)O positron emission tomography study|journal=Brain|volume=120|issue=5|pages=761–784|doi=10.1093/brain/120.5.761|url=http://dx.doi.org/10.1093/brain/120.5.761|issn=1460-2156}}</ref> Kiam oni komparis balbutantajn kaj ne balbutantajn ulojn, trovis ambaŭflankan kreskon kaj nekutiman asimetrion en planum temporale regiono. Tiuj ekzamenoj trovis anatomiajn diferencojn en Rolandi operkuláraj kaj arkaj faskoj.<ref>{{Cite journal|date=1983-10|title=Wild Blue YonderWild Blue YonderLeftonL. A.Psychology (2nd Ed.). Boston, MA: Allyn & Bacon, 1982, 748 + xviii pp.Wild Blue YonderPettijohnT. F.Instructor's resource manual to accompany Lefton's Psychology (2nd Ed.). Boston, MA: Allyn & Bacon, 1982, 191 + xxiv pp. (100-slide package also available to adopters.)Wild Blue YonderValvatneL.A1, 200-item test booklet to accompany Lefton's Psychology (2nd Ed.). Boston, MA: Allyn & Bacon, 1982.Wild Blue YonderValvatneL.Keeping Pace: An active reading study guide to accompany Lefton's Psychology (2nd Ed.). Boston, MA: Allyn & Bacon, 1982, 351 + xii pp.|journal=Teaching of Psychology|volume=10|issue=3|pages=188–189|doi=10.1207/s15328023top1003_29|url=http://dx.doi.org/10.1207/s15328023top1003_29|issn=0098-6283}}</ref> === Aliaj anatomiaj diferencoj === En cerbo dekstra kaj maldekstra hemisferoj komunikas per corpus callosum. La corpus callosum, la rostrum kaj la anterior media parto estas pli granda en balbutantoj, ol en fluente parolantaj uloj. Tiu povas esti sekvo de malkutima cerba aranĝado kaj povas influi rezultojn de lingvaj taskoj. Aliaj fruaj esploroj montris, ke cerbo de balbutantaj adultoj enhavas nekutiman proporcion kaj distribuon de blanka kaj griza substancoj.<ref>McGaughey, Steve (2011-12-16). "Stuttering starts in the brain". Futurity. Archivedfrom the original on 2013-04-24. Retrieved 2014-05-12.</ref> === Dopamin === Novaj esploroj montris, ke en balbutantaj adultoj estas pli transmitteroj por dopamino, kaj trovis antagonistojn de dopamino, kiuj mildas balbutadon. Ni skribos pri tiuj poste.<ref name=":2" /> Oni trovis trolaboron en meza cerbo en nivelo de substantia nigra, kiu disvastiĝas al ruĝa kaj subthalamicus kernoj. Tiuj kontribuas al troa produktado de dopamino.<ref name=":0" /> Nivelo de dopamino ne nepre signifikas pluan aktivadon, ĉar ĝi povas ankaŭ malakceli, depende de receptoroj (D1-D5). == Rekonado == Laŭ BNO estas karakteraj por balbutado la ofta plilongado kaj ripetado de elementoj de la parolado, kaj oftaj paŭzoj, kiuj rompas fluencon de la parolado, kaj tiuj simptomoj daŭras minimume tri monatoj. Por diagnozo oni devas havi reprezentajn datojn pri fluenco de parolo, ĉar povas esti, ke la balbutantulo parolas en iuj situoj pli flue, ol alie. Por tio ankaŭ la familio estas demandita. Bonas, se estas rekordoj pri parolo en kutimaj situoj. Nespertaj oreloj ofte ne povas rekoni karakterajn simptomojn. Tiu signifikas, ke rekonado bezonas eksperton (speech-language pathologist). Li informiĝas pri anamnezo de ĉirkaŭo de la paciento kaj direkta observado. Povas esti, ke li bezonas plian ekzamenojn.<ref>Stuttering Foundation</ref> Se temas pri infano, la logopediisto ekscias anamnezon interparolante kun gepatroj.<ref name=":3">{{Cite web|url=http://cirrie.buffalo.edu/encyclopedia/en/article/158/|title=Center for International Rehabilitation Research Information & Exchange - Rehabilitation Science - University at Buffalo|accessdate=2018-05-19|work=cirrie.buffalo.edu|language=en|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2019-07-13|arkivurl=https://web.archive.org/web/20131110190444/http://cirrie.buffalo.edu/encyclopedia/en/article/158/#s4International%20Archived2013-11-10%20at%20the%20Wayback%20Machine.%20Encyclopedia%20ofRehabilitation|arkivdato=2013-11-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131110190444/http://cirrie.buffalo.edu/encyclopedia/en/article/158/#s4International%20Archived2013-11-10%20at%20the%20Wayback%20Machine.%20Encyclopedia%20ofRehabilitation|archivedate=2013-11-10}} {{Citaĵo el la reto |url=http://cirrie.buffalo.edu/encyclopedia/en/article/158/ |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2019-07-13 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20131110190444/http://cirrie.buffalo.edu/encyclopedia/en/article/158/ |arkivdato=2013-11-10 }}</ref> Li povas observi rilaton de gepatroj kaj infano, kaj aŭdi gepatran parolon. ĉefaj celoj estas trovi obstaklojn dum parolado, kaj trovi terapion. La logopedo analizas aspekton kaj personajn specifaĵojn dum parolo. Li ekzamenas per testoj multajn faktorojn, kiel artikulacion, oftecon, daŭron, nombron da obstakloj kaj rapidon de parolo. Aliaj faktoroj estas flueco kaj natureco de parolo.<ref name=":3" /> Estas testoj por mezuri severecon kaj direkton. Ekzistas testo nomata Ilo por prognozo de balbutado de malgrandaj infanoj. Ĝi analizas anamnezon, ripetadon kaj plilogigon de partoj de vortoj, oftecon de balbutado por mezuri severon de rompiĝo de parolfluo kaj donas prognozon.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://sphhp.buffalo.edu/rehabilitation-science/research-and-facilities/funded-research-archive/center-for-international-rehab-research-info-exchange.html|titolo=Center for International Rehabilitation Research Information & Exchange - Rehabilitation Science - University at Buffalo|alirdato=2018-05-19|verko=sphhp.buffalo.edu|lingvo=en|arkivurl=https://web.archive.org/web/20170625121014/http://cirrie.buffalo.edu/encyclopedia/en/article/249/#s4International|arkivdato=2017-06-25}} https://web.archive.org/web/20131110190444/http://cirrie.buffalo.edu/encyclopedia/en/article/158/</ref> Balbutado estas kompleksa perturbo kun multa faktoroj, kiu influas vivon de subjekto grave. Oni observas infanojn kaj adultojn, kaj analizas la observadon. Oni volas trovi pruvojn pri socialaj, psiĥologaj kaj emociaj signoj, kiuj povas akompani la perturbojn. Iuj ekzamenoj mezuras faktorojn kiel ankscioj, sinteno, memobservado de subjekto, kvalito de vivo, konduto kaj mentala sano.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://www.latrobe.edu.au/health/downloads/star-stutteringresource.pdfLa|titolo=Trobe University School of Human Communication Disorders|alirdato=2018-05-19|familia nomo=University|persona nomo=La Trobe|verko=www.latrobe.edu.au|lingvo=en}}{{404|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Halott link|url=https://www.latrobe.edu.au/health/downloads/star-stutteringresource.pdfLa |date=2018-11 }}</ref> La logopedo kolektas kaj resumas informojn por fari diagnozon pri fluenca disordo, kaj priskribas terapion. Ekspertoj povas rekoni balbutadon ankaŭ laŭ DSM-5. Plej nova DSM-5 nomas evolvan balbutadon per vortoj Perturbo de fluenco de parolado komencita en infaneco (balbutado). Por balbutado komencita en adulteco estas nomo Perturbo de fluenco de parolado komencita en adulteco. La Amerika Psiĥologia Asocio perturbis la profesion per ĝiaj publikoj, do fluenco kaj disfluenco ne estis korekte difinitaj. === Klasifikado === Evolva balbutado iĝas dum tempo kiam infano lernas paroli. Aliaj perturboj povas havi similajn simptomojn: [[aŭtismo]], [[taĥilalio]], [[Parkinsona malsano]], [[esenciala tremor]], [[palilaia]], [[sardona difonio]], [[mutismo]], kaj [[socialaj ankscioj]]. === Evolva balbutado === Balbutado estas precipe evolva perturbo, kiu igas dum infaneco. El tiuj infanoj balbutas 20% ankaŭ in adulteco.<ref name=":4">{{Cite journal|last=Gordon|first=Neil|date=2002-05-22|title=Stuttering: incidence and causes|journal=Developmental Medicine and Child Neurology|volume=44|issue=04|pages=278|doi=10.1017/s0012162201002067|url=http://doi.wiley.com/10.1017/S0012162201002067|issn=0012-1622}}{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name=":5">{{Cite journal|author=Y|last=Craig|first=A|date=2005-03|title=The epidemiology of stuttering: The need for reliable estimates of prevalence and anxiety levels over the lifespan|journal=Advances in Speech Language Pathology|volume=7|issue=1|pages=41–46|doi=10.1080/14417040500055060|url=http://dx.doi.org/10.1080/14417040500055060|issn=1441-7049}}</ref> Pleje balbutado manifestiĝas ĉirkaŭ en 30 monata aĝo (kiu signifikas ĉirkaŭ du kaj duono da jaroj).<ref>{{Cite journal|author=Nicoline|last=Yairi|first=Ehud|date=1992-08-01|title=Onset of Stuttering in Preschool Children|journal=Journal of Speech Language and Hearing Research|volume=35|issue=4|pages=782|doi=10.1044/jshr.3504.782|url=http://dx.doi.org/10.1044/jshr.3504.782|issn=1092-4388}}</ref> La simptomoj estas variaj, komence estas karakteraj ripetado de vortoj kaj silaboj, sekundaraj simptomoj (ankscioj, evitado, fuĝo) malestas.<ref name=":6">Ward 2006, p. 13</ref> Plimulto de infanoj konas pri paŭzoj.<ref name=":6" /> La simptomoj povas esti epizodaj, kaj balbutandaj periodoj povas esti sekvitaj per pli fluentaj periodoj.<ref>Ward 2006, pp. 114–5</ref> Dum infaneco balbutado ofte malaperas,<ref name=":4" /> sed iufoje el facilaj kaj trankvilaj ripetadoj iĝas pli streĉa kaj forta balbutado; iĝas ankaŭ obstakloj kaj plilonĝigadoj.<ref name=":6" /> Laŭ iuj teorioj, ankaŭ parentoj povas influi balbutadon. Iuj sugestoj estas pensitaj helpantaj, sed ili malhelpas paroli la infanon. Tiel estas ekzemple: Diru ankoraŭfoje; malrapidu; aŭ ŝpiru profunde. Tiuj sugestoj igas angstojn, kiuj plifortas balbutadon.<ref>Ward 2006, pp. 13, 115</ref> Per tiu komenciĝas malvirta ciklo de balbutado. Poste igas norvozaj sekundaraj simptomoj. Iuj scias, ke ili balbutas, do ili nomiĝas ilin balbutantoj. Per tiu ili pligrandigas iliajn angstojn, perturbon kaj honto. Estas ankaŭ netipaj formoj, ekzemple subite ne povi paroli. La infano ne povas eldiri ankaŭ la unuan voĉon, kaj akompanite kun konscia frustrado.<ref>Ward 2006, pp. 115–116 Ward, David (2006). ''Stuttering and Cluttering: Frameworks for understanding treatment''. Hove and New York City: Psychology Press. {{ISBN|9781841693347}}.</ref> Estas alia formo, kiu ripetas oftajn vortojn kaj esprimojn sen sekundaraj simptomoj.<ref name=":7">Ward 2006, pp. 117–119 Ward, David (2006). ''Stuttering and Cluttering: Frameworks for understanding treatment''. Hove and New York City: Psychology Press. {{ISBN|9781841693347}}.</ref> Multa de infanetoj balbutas dum lernado de parolo. Pleje tiu balbutado malaperas, kaj la infano parolas flue. Oni konsideras tiun balbutadon parto de parollernado, kaj nomiĝas tiun kiel nefluan parolon kaj evolva balbutado. Dum lernado de parolo, ili ripetas voĉojn, silabojn, kaj vortojn; ili hezitas diri vortojn; ili komutas voĉojn, anstataŭas voĉojn, eldiras vortojn malĝuste kaj ne povas eldiri iujn voĉojn. Pleje estas tiuj ripetadoj facilaj, sed balbutado fluktuas facile dum elĉerpado, zorgoj aŭ ŝterco, Balbutado estas iĝi el neuropsiĥologaj kialoj. Neŭrogena balbutado estas perturbo de fluenco, kiu malhelpas normalan fluentan parolon. La ulo parolas fragmente aŭ hezitante, eldirante iujn vortojn malfacile, sed sen peno aŭ sufero. Ĝi iĝas post malsano aŭ lezio de centrala nerva sistemo. Tiuj koncernas spinon, kruston, regionoj sub krusto, cerbeton kaj regionojn de blanka substanco.<ref>Carlson, N. (2013). Human Communication. In Physiology of behavior (11th ed., pp. 497–500). Boston: Allyn and Bacon</ref> === Akirita balbutado === Estas pli rare, ke adulto komencas balbuti post neŭrologa traŭmo. Tiu povas igi per lezio de kapo, tumoro, stroko, aŭ uzado de drogoj. Ĝiaj simptomoj estas aliaj: la ulo ripetas partojn de vortojn aŭ voĉojn, sekundaraj simptomoj malestas. Teĥnikoj, kiuj helpas en kazo de evolva balbutado, ne uzas en akirita balbutado.<ref name=":4" /><ref name=":5" /><ref>Ward 2006, pp. 4, 332–335 Ward, David (2006). ''Stuttering and Cluttering: Frameworks for understanding treatment''. Hove and New York City: Psychology Press. {{ISBN|9781841693347}}.</ref> Psiĥogena balbutado povas ekiĝi el psika traŭmo aŭ fizika lezio. Ĝi havas homogenajn simptomojn: balbutado komenciĝas subite, kaj ne influas variaj situoj. Oni povas trovi la eventon, kiu eligis ĝin. Ĝi estas karakterizita per ĉagrenoj kaj malgranda konscio de la ulo.<ref>Ward 2006, pp. 4, 332, 335–337 Ward, David (2006). ''Stuttering and Cluttering: Frameworks for understanding treatment''. Hove and New York City: Psychology Press. {{ISBN|9781841693347}}.</ref> == Terapio == Oni ne havas unu metodon por terapii balbutadon, do oni bezonas logopedian ekzamenojn. Celo estas, ke la balbutanto povu pli bene kontroli lian parolon.<ref>{{Cite journal|date=2015-12-01|title=Stuttering Enigma|journal=ASHA Leader|volume=20|issue=12|pages=6|doi=10.1044/leader.in2.20122015.6|url=http://dx.doi.org/10.1044/leader.in2.20122015.6|issn=1085-9586}}</ref> Multa terapioj celas lernajn strategiojn por malkreski balbutadon per pli malrapida parolo kaj kontroloado de spirado per grada evolvigado. Komence oni uzas unusilabajn vortojn, poste pli kaj pli longajn vortojn, esprimojn kaj fine longajn frazojn. Pli terapioj helpas terapii anksciojn. Metodo nomita komprenebla solvo celas atitudon al parolado, kaj minimas efikon de balbutado al vivo.<ref>{{CitLib|aut=Günther Bergmann|tit=Stuttering as a Prosodie Disturbance: A Link between Speech Execution and Emotional Processes|ann=1987|isbn=9783709174555|url=http://dx.doi.org/10.1007/978-3-7091-6969-8_31|pag=393–407}}</ref> Parolterapio estas avantaĝa kaj efika por ĉiu balbutanto sendepende de aĝo.<ref>{{Cite journal|date=2015-04-01|title=Insurers: Pay Attention to Efficacy Research on Stuttering Treatment|journal=ASHA Leader|volume=20|issue=4|pages=7|doi=10.1044/leader.in4.20042015.7|url=http://dx.doi.org/10.1044/leader.in4.20042015.7|issn=1085-9586}}</ref> Logopoediistoj instruas iliajn klientojn atendi kaj gvidi ilian parolritmon. Balbutantoj lernas eldiri vortojn pli malrapide kaj malpli forte. Ili devas ankaŭ lerni atendon kaj regadon de spirado. Komence la balbutanto devas elparoli mallongajn frazojn kaj esprimojn tre malrapide. Poste la tempo igas pli rapida, frazoj pli longaj kaj situoj pli diversaj, ĝis kiam parolo igas natura kaj flua. Laŭ esploristoj la lagopediisto devas ekzameni en ĉiu tri monatoj, ĉu lia elektita metodo estas la plej bona. Post fino de terapio oni devus sekvi liajn klientojn, por ke ilia balbutado ne rekomencigu.<ref>{{Cite journal|date=2014-10-01|title=More on Stuttering and Suicide|journal=ASHA Leader|volume=19|issue=10|pages=5|doi=10.1044/leader.in4.19102014.5|url=http://dx.doi.org/10.1044/leader.in4.19102014.5|issn=1085-9586}}</ref> === Hipnoto === Oni uzas ankaŭ metodojon kiel [[hipnoto]]n kaj [[relaksado]]n. La balbutanto lernas sugesti mem, per kiu malkreskas timo de parolo. Relaksado helpas venki spasmajn movojn.<ref name="Lajos Péter 2009">Lajos Péter (2009) Dadogásról mindenkinek.</ref> Laŭ hipnorelaksado traŭmatoj kaj konfliktoj, kiuj eligis balbutadon, estas ekskluditaj el konscio. Per hipnorelaksado oni povas ekkonscii ilin, kaj reagi al ili.<ref name="Lajos Péter 2009"/><ref name="mmoroian.wixsite.com">{{Cite news|title=Hírek {{!}} Seneca Közhasznú Alapítvány a Dadogókért|url=https://mmoroian.wixsite.com/seneca|work=Hírek {{!}} Seneca Közhasznú Alapítvány a Dadogókért|accessdate=2018-05-19|language=en|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180520054245/https://mmoroian.wixsite.com/seneca#|archivedate=2018-05-20|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2019-07-13|arkivurl=https://web.archive.org/web/20180520054245/https://mmoroian.wixsite.com/seneca|arkivdato=2018-05-20}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20180520054245/https://mmoroian.wixsite.com/seneca |date=2018-05-20 }} {{Citaĵo el la reto |url=https://mmoroian.wixsite.com/seneca |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2019-07-13 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20180520054245/https://mmoroian.wixsite.com/seneca |arkivdato=2018-05-20 }}</ref> === Terapio por formado de ruleblo === Tiu terapio estas alternative nomita kiel Parolu pli fluente; Plilongigita parolo; aŭ Kohera parolo. Ĝi instruas stiradon de spirado, de artikulacio kaj parolorganoj per [[operanta kondicionado]].<ref name="worldcat.org">{{CitLib|aut=Ward, David, 1956 December 9-|tit=Stuttering and cluttering : frameworks for understanding and treatment|ann=2006|isbn=1841693340|url=https://www.worldcat.org/oclc/65617513}}</ref> Balbutantoj lernas malrapidi ilian parolritmon per plilongado de vokaloj kaj konsonantoj, kaj uzas teĥnikojn por malkreski malhelpojn, ekzemple kontinua fluo de aero kaj mola parolkontakto. Rezulto estas fluenta, sed malrapida kaj monotona parolo. Per lernado de tiuj metodoj la balbutanto povas plibonigi lian parolon. Poste li lernas uzi tiun parolon ekster de parolkliniko. Ofte la intonado ne aŭdiĝas natura ankaŭ post fino de terapio. Oni ofte devas ekzercii du aŭ tri semajnojn en parolkliniko en grupo. Simila metodo estas CAMPERDOWN, kiu bezonas pli mallongan tempon.<ref name="worldcat.org"/> === Modifika terapio === Kontraŭe de aliaj metodoj, modifika terapio ne celas malaperigi balbutadon. Ĝi precipe volas akceptigi balbutadon. Per tiu ĝi malkreskas anksciojn kaj timon, kaj per tiuj malkreski balbutadon.<ref>Lajos Péter (2009) Dadogásról mindenkinek</ref> Ĝi estis popularigita per Charles Van Riper en 1973, kaj li nomis ĝin kiel ferma modifika teĥniko. Tiu indirekta metodo ne nepre povas malkreski balbutadon.<ref name="worldcat.org"/> Ennek ellenére a pácienstől függően a terápia hatástalan is lehet.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://dx.doi.org/10.1037/e400022009-005|titolo=Stuttering and stammering|familia nomo=Beech|persona nomo=Reginald|dato=1967|verko=PsycEXTRA Dataset}}</ref> === Teĥnikaj iloj === * Malfruigita aŭda retrokuplo * Aŭda retrokuplo per ŝanĝigita frekvenco * Maskita aŭda retrokuplo<ref name="Lajos Péter 2009"/> Oni uzas ŝanĝigitan aŭdan retrokuplon ekde pli ol 50 jare.<ref>{{Cite journal|author=Patrick|last=Bothe|first=Anne K.|coauthors=Robin E.|date=2007-02-01|title=Pseudoscience and the SpeechEasy: Reply to Kalinowski, Saltuklaroglu, Stuart, and Guntupalli (2007)|language=en|journal=American Journal of Speech-Language Pathology|volume=16|issue=1|pages=77–83|doi=10.1044/1058-0360(2007/010)|url=https://ajslp.pubs.asha.org/article.aspx?articleid=1766646|issn=1058-0360}}</ref> Tiu metodo retrosonas voĉon ŝanĝigite. La balbutanto povas paroli kun alia persono; li povas paroli ne aŭdante sian voĉon; oni povas retrokupli lian voĉon (malfruigita aŭda retrokuplo) aŭ retrokuplas en alia frekvenco (aŭda retrokuplo per ŝanĝigita frekvenco). Tiuj metodoj ne povas helpi al ĉiu balbutanoj.<ref>{{Cite journal|author=Patrick|last=Bothe|first=Anne K.|coauthors=Robin E.|date=2007-02-01|title=Pseudoscience and the SpeechEasy: Reply to Kalinowski, Saltuklaroglu, Stuart, and Guntupalli (2007)|language=en|journal=American Journal of Speech-Language Pathology|volume=16|issue=1|pages=77–83|doi=10.1044/1058-0360(2007/010)|url=https://ajslp.pubs.asha.org/article.aspx?articleid=1766646|issn=1058-0360}}</ref> Laŭ ekzameno en 2006, tiuj metodoj ne povis elteni deziritajn kriterion, ekzemple ĉeestantan kontrolan grupon.<ref>{{Cite journal|author=Jason H.|last=Bothe|first=Anne K.|coauthors=Robin E.|date=2006-11-01|title=Stuttering Treatment Research 1970–2005: I. Systematic Review Incorporating Trial Quality Assessment of Behavioral, Cognitive, and Related Approaches|journal=American Journal of Speech-Language Pathology|volume=15|issue=4|pages=321|doi=10.1044/1058-0360(2006/031)|url=http://dx.doi.org/10.1044/1058-0360(2006/031)|issn=1058-0360}}</ref> === Intenziva terapio === Intenziva terapio estis komencita per Vinczéné Bíró Etelka. Optima aĝo estas inter 5 kaj 6 jaroj. Oni terapias ambulante infanojn kvare en unu semajno dum unu jaro, ĉar tiu estas tro frekventa al familioj. Oni evolvas la infanojn komplekse, ĝi ankaŭ evolvas moviĝadon kaj ritmon. Parto estas psika terapio, kiu celas kreskon de memfido kaj mildigon de paroltimon. Ĝi bezonas helpon de gepatroj.<ref name="Lajos Péter 2009"/><ref name="mmoroian.wixsite.com"/> === Ludoterapio === En ludoterapio, la infano povas esprimi sin senvorte, nur per lia ludo. Li povas diri per ludo liajn pensojn, dezirojn, traŭmojn, emociojn, timojn. Koheroj inter simptomoj estas kompreneblaj per elektado de temoj. Per ekkonsciado de tiuj interligoj oni povas mildigi simptomojn. Celo estas ankaŭ evolvado de personeco.<ref>Klaniczay Sára (2001) A gyermekkori dadogásról.</ref> === Artoterapio === Simile la ludoterapio, la infano ekesprimas sin senvorte, sed per artoj. Per efiko de artoj ŝanĝigas personecon, per kiu timo de parolo estas vincebla. Partoj estas muziko, moviĝado kaj desegnado.<ref>{{Cite journal|date=2011-10-31|title=Balas, Eszter|journal=Benezit Dictionary of Artists|publisher=Oxford University Press|url=http://dx.doi.org/10.1093/benz/9780199773787.article.b00010504}}</ref><ref>Schmidtné Balás Eszter (2004) Képes könyv a dadogásról.</ref> En rituala terapio, balbutantoj desegnas kaj ludas per movoj iliajn problemojn. Por infanoj adaptis Lajos Péter kaj Rudas Zsuzsanna.<ref>Feketéné Gacsó Mária (1994) Dadogás - RIT, csoportterápiás eljárás felnőtt dadogók kezelésére.</ref> === Kompleksa terapio === Kompleksa terapio enhavas medicinajn, psikajn, kaj logopediajn metodojn. Oni povas uzi ĝin ekde 8 jara aĝo. Ĝi komencas per eksploratora parto kaj el terapio mem. Laŭ medicinaj kaj psikaj eksploroj oni povas rekoni balbutadon, kiun oni terapias.<ref>Vékássy László (2016) A dadogók komplex kezelése.</ref> === Neniam plu balbuti === Metodo de Dr. Martin F. Schwartz celas ventiladon, per kiu oni pasive ellasas aeron. Ĝi similas al sporto, oni devas havi motivon, insiston kaj devas fari ĝin ofte por sukcesi. Oni trejnas malgrandajn muskolojn. Ĝi povis helpi al 90% de partoprenantoj.<ref name="Lajos Péter 2009"/><ref name="mmoroian.wixsite.com"/> === Venku vian balbutadon === La hejmpaĝo helpas per interreta kurso. Balbutantoj povas memstare ekzercii. La kurso gvidas ilin per dek libroj, kiuj enhavas multajn temojn, ekzemple sekreto de fluenta parolo, timo de parolo kaj libera parolo.<ref name="Lajos Péter 2009"/><ref name="mmoroian.wixsite.com"/> === Medikamentoj === La U.S. Food and Drug Administration (FDA) ne permesas uzi medikamentojn senpere kontraŭ balbutado, ĉar ili longatempe uzite havas nedezirindajn efikojn.<ref name="nidcd.nih.gov">{{Citaĵo el novaĵo|url=https://www.nidcd.nih.gov/health/stuttering#treated|titolo=Stuttering|alirdato=2018-05-19|dato=2015-08-18|lingvo=en|verkaĵo=NIDCD}}</ref> Estas medikamentoj, kiuj eble povas helpi kontraŭ balbutado kaj al infanoj kaj al adultoj. Iuj medikamentoj havas pruvitan efikon kontraŭ balbutado, al kiuj apartenas benzodiazepinoj, antikonvulzivaj drogoj, antidepresantoj, antipsiĥotikoj, antihipertenzivaj medikamentoj kaj dopamin antagonistoj.<ref name="Bothe, A. K. 2006">Bothe, A. K.; Davidow, J. H.; Bramlett, R. E.; Franic, D. M.; Ingham, R. J. (2006). "Stuttering Treatment Research 1970–2005: II. Systematic Review Incorporating Trial Quality Assessment of Pharmacological Approaches". ''American Journal of Speech-Language Pathology''. '''15''' (4): 342–352.</ref><ref>{{Cite journal|author=Jason H.|last=Bothe|first=Anne K.|coauthors=Robin E.|date=2006-11-01|title=Stuttering Treatment Research 1970–2005: II. Systematic Review Incorporating Trial Quality Assessment of Pharmacological Approaches|language=en|journal=American Journal of Speech-Language Pathology|volume=15|issue=4|pages=342–352|doi=10.1044/1058-0360(2006/032)|url=https://ajslp.pubs.asha.org/article.aspx?articleid=1757630|issn=1058-0360}}</ref> Teoriaj efikoj estas fundamentitaj en 2006, sed estis nur unu eksploro sen eraroj, kiu montris malkreskadon de balbutado je 5%.<ref name="Bothe, A. K. 2006"/><ref>{{Cite journal|author=Jason H.|last=Bothe|first=Anne K.|coauthors=Robin E.|date=2006-11-01|title=Stuttering Treatment Research 1970–2005: II. Systematic Review Incorporating Trial Quality Assessment of Pharmacological Approaches|language=en|journal=American Journal of Speech-Language Pathology|volume=15|issue=4|pages=342–352|doi=10.1044/1058-0360(2006/032)|url=https://ajslp.pubs.asha.org/article.aspx?articleid=1757630|issn=1058-0360}}</ref> Potencialaj nedeziritaj efikoj<ref>{{Cite journal|author=Jason H.|last=Bothe|first=Anne K.|coauthors=Robin E.|date=2006-11-01|title=Stuttering Treatment Research 1970–2005: II. Systematic Review Incorporating Trial Quality Assessment of Pharmacological Approaches|language=en|journal=American Journal of Speech-Language Pathology|volume=15|issue=4|pages=342–352|doi=10.1044/1058-0360(2006/032)|url=https://ajslp.pubs.asha.org/article.aspx?articleid=1757630|issn=1058-0360}}</ref> estas dikiĝo, seksualaj anomaloj kaj kreskado de sangopreso. Nova medikamento estas pagoklon, kiu havas pli mildaj nedeziritajn efikojn, kiel kapdoloro kaj laceco.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.stutteringhelp.org/default.aspx?tabindex=553&tabid=566|titolo=Maguire|alirdato=2018-05-19|dato=2009-12-27|arkivurl=https://web.archive.org/web/20091227095449/http://www.stutteringhelp.org/default.aspx?tabindex=553&tabid=566|arkivdato=2009-12-27}}</ref> === Memhelpaj grupoj === Memhelpaj grupoj estas popularaj inter balbutantoj kaj ekspertoj. Oni povas trovi tie forumon, trovi terapiojn, konsolantojn, kuraĝantojn, helpantojn kaj amikojn. Tiuj grupoj baziĝas sur la ideo, ke oni ne povas garantii sanigadon el balbutado, do la plej bona strategio estas, ke oni ne pensas al balbutado.<ref name="nidcd.nih.gov"/> Tiuj grupoj ofte opinias, ke balbutado estas psika kaj ne fizika problemo.<ref>{{Cite journal|last=Fisher|first=Martin N.|date=1970-12-01|title=Stuttering: a psychoanalytic view|language=en|journal=Journal of Contemporary Psychotherapy|volume=2|issue=2|pages=124–127|doi=10.1007/BF02118180|url=https://link.springer.com/article/10.1007/BF02118180|issn=0022-0116}}</ref> === Psika pripenso === Estas ankaŭ metodoj, kiuj bazas sur psika pripensado.<ref>{{Cite journal|author=M. P.|last=Reddy|first=R. P.|coauthors=N.|date=2010|title=Cognitive Behavior Therapy for Stuttering: A Case Series|journal=Indian Journal of Psychological Medicine|volume=32|issue=1|pages=49–53|doi=10.4103/0253-7176.70533|url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3137813/|issn=0253-7176|pmid=21799560}}</ref> Oni uzas psiĥoterapion, kaj kognajn metodojn. Sociologia pripensado havas teorion, ke grupoj subtenas balbutadon per normoj.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://stutteringhabits.com/social-norms-and-stuttering-expectations/|titolo=People expect you to stutter - there I said it! - Stuttering Habits|alirdato=2018-05-19|dato=2017-04-18|arkivurl=https://web.archive.org/web/20170418083207/http://stutteringhabits.com/social-norms-and-stuttering-expectations/|arkivdato=2017-04-18}}</ref> [[Psiĥonanalizo]]<ref>{{Cite journal|last=Messer|first=Stanley B.|date=1983-06|title=Integrating psychoanalytic and behaviour therapy: Limitations, possibilities and trade-offs|language=en|journal=British Journal of Clinical Psychology|volume=22|issue=2|pages=131–132|doi=10.1111/j.2044-8260.1983.tb00587.x|url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.1111/j.2044-8260.1983.tb00587.x|issn=0144-6657}}</ref> kaj [[hipnoterapio]] estas ankaŭ alternativoj.<ref>McCord, Hallack (1955). "Hypnotherapy and stuttering". ''Journal of Clinical and Experimental Hypnosis''. '''3''' (4): 210–214. doi:10.1080/00207145508410154.</ref><ref>Oakley, D.; Moss, G. (Spring 1996). "Stuttering modification using hypnosis: A case study". ''Speaking Out''. British Stammering Association. '''3''': 210–214. doi:10.1080/00207145508410154.</ref><ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://jshd.asha.org/cgi/content/citation/11/2/117|titolo=Hypnosis In A System of Therapy For Stutterers -- Moore 11 (2): 117 -- Journal of Speech and Hearing Disorders|alirdato=2018-05-19|dato=2013-11-10|arkivurl=https://web.archive.org/web/20131110190400/http://jshd.asha.org/cgi/content/citation/11/2/117|arkivdato=2013-11-10}}</ref> === Terapio per spirado === Estas metodoj, kiuj bazas sur observado kaj stirado de spirado. Per ventra spirado oni povas pli bene stiri lian parolon. Tiuj estas, ekzemple, McGuire<ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://www.theartsdesk.com/tv/stammer-school-musharaf-finds-his-voice-channel-4|titolo=Stammer School: Musharaf Finds His Voice, Channel 4 {{!}} The Arts Desk|alirdato=2018-05-19|verko=www.theartsdesk.com|lingvo=en}}</ref> kaj Starfish projektoj. == Prognozo == Ĉe etaj infanoj la prognozo estas bona. En du jaroj, ĉe 65% de ili balbutado ĉesas spontane.<ref>{{Cite journal|author=Nicoline|last=Yairi|first=Ehud|date=1992-08-01|title=Onset of Stuttering in Preschool Children: Selected Factors|language=en|journal=Journal of Speech, Language, and Hearing Research|volume=35|issue=4|pages=782–788|doi=10.1044/jshr.3504.782|url=https://jslhr.pubs.asha.org/article.aspx?articleid=1779191|issn=1092-4388}}</ref><ref>{{Cite journal|date=1993-06-01|title=Epidemiologic and other considerations in treatment efficacy research with preschool age children who stutter|language=en|journal=Journal of Fluency Disorders|volume=18|issue=2-3|pages=197–219|doi=10.1016/0094-730X(93)90007-Q|url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/0094730X9390007Q|issn=0094-730X}}</ref> Ĝis adolesko ĝi ĉesas ĉe 74% de ili.<ref name="worldcat.org"/> Tiuj procentaĵoj estas pli grandaj ĉe knabinoj.<ref name="worldcat.org"/><ref>Yairi, E (Fall 2005). "On the Gender Factor in Stuttering". ''Stuttering Foundation of America newsletter'': 5.</ref> Ankaŭ frua evoluado povas signife helpi.<ref name=":19"/> Kiam balbutado stabiliĝas aŭ se aperas sekundaraj simptomoj, prognozo iĝas malpli bona;<ref name=":19"/> en 5 jaroj nur ĉe 18% balbutado ĉesas spontane,<ref>{{Cite journal|author=Susan|last=Andrews|first=Gavin|coauthors=Ashley|date=1983-08-01|title=Stuttering: A Review of Research Findings and Theories circa 1982|language=en|journal=Journal of Speech and Hearing Disorders|volume=48|issue=3|pages=226–246|doi=10.1044/jshd.4803.226|url=https://jshd.pubs.asha.org/article.aspx?articleid=1775048|issn=0022-4677}}</ref> sed terapioj povas ĉesigi ĝin.<ref name=":19"/> Adoltoj havas malbonan ŝancon por plene ĉesigi balbutadon.<ref name="worldcat.org"/> Oni povas nur esperi, ke terapioj mildigas aŭ maloftigas la balbutadon, sed eblas, ke nenio helpas.<ref name=":19"/> Emociaj sekvoj ligiĝas per anksioj al balbutado. Tipe tiuj limiĝas al situoj, en kiuj oni paroli devas, kaj anksioj ĉesas, se balbutado mildiĝas spontane. Estis supozoj, ke ligiĝas ĝeneralaj anksioj, traŭmoj, malbona inteligento aŭ personeco, sed eksploroj ne povis pruvi tiujn hipotezojn. == Epidemiologio == 5% de homoj iam balbutis en sia vivo.<ref>{{Cite journal|last=Månsson|first=Hans|date=2000-03|title=Childhood stuttering|journal=Journal of Fluency Disorders|volume=25|issue=1|pages=47–57|doi=10.1016/s0094-730x(99)00023-6|url=http://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0094730X99000236|issn=0094-730X}}</ref> Oni trovis, ke virtoj balbutas 2-5-oble pli ol virinoj,<ref name=":5" /><ref name=":15">{{Cite journal|author=Nicoline|last=Yairi|first=Ehud|coauthors=Nancy|date=1996-08-01|title=Genetics of Stuttering: A Critical Review|language=en|journal=Journal of Speech, Language, and Hearing Research|volume=39|issue=4|pages=771–784|doi=10.1044/jshr.3904.771|url=https://jslhr.pubs.asha.org/article.aspx?articleid=1781146|issn=1092-4388}}</ref><ref name=":16">{{Cite journal|author=P.|last=Kloth|first=S.A.M.|coauthors=F.W.|date=1995-06|title=Speech-motor and linguistic skills of young stutterers prior to onset|journal=Journal of Fluency Disorders|volume=20|issue=2|pages=157–170|doi=10.1016/0094-730x(94)00022-l|url=http://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/0094730X9400022L|issn=0094-730X}}</ref> sed oni ne havas ankaŭ teoriojn, kial.<ref>Brain Development in Children Who Stutter | Stuttering Foundation: A Nonprofit Organization Helping Those Who Stutter". Stutteringhelp.org. 1955-12-04. Archived from the original on 2014-05-12. Retrieved 2014-05-12.</ref> Balbutado komencas pleje en frua infaneco, kaj 2,5% de infanoj pli junaj ol 5 jaroj balbutas.<ref name=":17">Proctor, A.; Duff, M.; Yairi, E. (2002). "Early childhood stuttering: African Americans and European Americans".ASHA Leader. 4 (15): 102.</ref><ref name=":18">Yairi, E.; Ambrose, N. (2005). "Early childhood stuttering". Pro-Ed. Austin, Texas</ref> Tiam proporcio laŭ sekso estas 1:1. Poste tiu proporcio komencas kreski por malavantaĝo de knaboj; por kvinjaraj knaboj kaj knabinoj la proporcio de balbutantoj estas 2:1;<ref name=":16" /><ref name=":18" /> 6 jare tiu estas 3:1; 10 jare estas 5:1.<ref name=":19">{{CitLib|aut=Guitar, Barry.|tit=Stuttering : an integrated approach to its nature and treatment|edi=3rd ed|ann=2006|isbn=0781739209|url=https://www.worldcat.org/oclc/60605193}}</ref> Knabinoj pli ofte ĉesas balbuti ol knaboj.<ref name="worldcat.org"/> Pro spontana ĉesado (65-75%)<ref name=":15" /><ref>{{Cite journal|author=Nicoline Grinager|last=Yairi|first=Ehud|date=1999-10-01|title=Early Childhood Stuttering I: Persistency and Recovery Rates|language=en|journal=Journal of Speech, Language, and Hearing Research|volume=42|issue=5|pages=1097–1112|doi=10.1044/jslhr.4205.1097|url=https://jslhr.pubs.asha.org/article.aspx?articleid=1781163|issn=1092-4388}}</ref> 1% plena popolo balbutas.<ref name=":5" /><ref>{{Cite journal|author=Karen|last=Craig|first=Ashley|coauthors=Yvonne|date=2002-12|title=Epidemiology of stuttering in the community across the entire life span|journal=Journal of speech, language, and hearing research: JSLHR|volume=45|issue=6|pages=1097–1105|url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/12546480|issn=1092-4388|pmid=12546480}}</ref> En komenco kaj mezo de 20-a jarcento estis populara eksplori balbutadon en kulturoj. Wendell Johnson asertis, ke kialoj de balbutado estas anksoj de patrino kaj kulturalaj postuloj. Li asertis, ke ĉe iuj indianaj triboj neniu balbutas, kaj ili ne havas vorton por balbutado. Oni trovis neniun signon por tiu, kaj montriĝis, ke Wendell ne havis iun esploron kiu povus subteni lian teorion; do oni ekskludis kulturajn kialojn. En 21-a jarcento iuj pensas, ke balbutado estas plene sendependa de raso aŭ kulturo,<ref name=":19" /> kaj globale la 1% de popolo kaj 5% de malgrandaj infanoj balbutas.<ref name=":5" /> Amerikana esploro subtenas tiun.<ref name=":17" /><ref name=":18" /> Aliaj esploroj trovis diferencon, ekzemple laŭ E. Cooper kaj E. Cooper estas balbutado pli ofta ĉe nigra popolo. (Cooper & Cooper, 1993:197). Mark Onslow referis al esploro kun (N=119367) participiantoj,<ref>{{Cite journal|author=S.|last=Boyle|first=C. A.|coauthors=L. A.|date=2011-05-23|title=Trends in the Prevalence of Developmental Disabilities in US Children, 1997-2008|journal=PEDIATRICS|volume=127|issue=6|pages=1034–1042|doi=10.1542/peds.2010-2989|url=http://dx.doi.org/10.1542/peds.2010-2989|issn=0031-4005}}</ref> ke afroamerikanoj balbutas pli ofte ol aliaj sociaj grupoj.<ref>Mark Onslow, Stuttering and its Treatment: Eleven lectures, 2017, June, pg. 47. <nowiki>https://sydney.edu.au/health-sciences/asrc/docs/eleven_lectures.pdf</nowiki></ref> Oni pleje esploris en Eŭropo kaj Nordameriko, kaj oni trovis 1% (Bloodtein, 1995. A Handbook on Stuttering). Oni faris malpli esploron en Afriko, sed tiuj montras, ke en Okcidentafriko balbutado estas tre ofta, 5%, 6%, aŭ 9% en plena popolo.<ref>{{Cite journal|last=Nwokah|first=Evangeline E.|date=1988-10|title=The imbalance of stuttering behavior in bilingual speakers|journal=Journal of Fluency Disorders|volume=13|issue=5|pages=357–373|doi=10.1016/0094-730x(88)90004-6|url=http://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/0094730X88900046|issn=0094-730X}}</ref> En multa regionoj estas tre malmulta aŭ neniu esplorado. En Ĉino neniu esploris balbutadon. Iuj pensas, ke balbutado estas tre rara en Ĉinio.<ref>Sheree Reese, Joseph Jordania (2001). "Stuttering in the Chinese population in some Southeast Asian countries: A preliminary investigation on attitude and incidence". ''"Stuttering Awareness Day"; Minnesota State University, Mankato''. Archived from the original on 2011-06-06.</ref> == Ĉarto de rajtoj kaj responsoj por balbutantoj == * Rajto balbuti ĝis la flueca nivelo de via elekto kaj kapablo. * Rajto komuniki kaj aŭskultiĝi sendepende de via balbutnivelo. * Rajto al digno kaj respekto fare de individuoj, grupoj, instancoj, kaj gazetaro sendepende de via balbutnivelo. * Rajto havi leĝajn rajtojn samkiel aliaj civitanoj havas, sendepende de via balbutnivelo. * Rajto rebonigi dokumentitajn mistraktojn de digno respekto leĝo. * Rajto plene informiĝi pri terapio, inkluzive de probableco de sukceso malsukceso kaj refalo. * Rajti ricevi terapion taŭgan al siaj propraj bezonoj de profesiaj pribalbutaj terapiistoj. * Rajto elekti kaj partopreni en terapio, rajto malelekti kaj malpartopreni, rajto ŝanĝi terapiistojn, senantaŭjuĝe, senpune. * Responso kompreni ke aŭskultantoj povas esti subinformitaj pri balbutado aŭ povas malsamopinii pri balbutado. * Responso diferencigi aŭskultantajn reagojn kiuj rezultas el manko de scioj pri balbutado (surprizo, mishelpaj komentoj, ks), disde reagoj kiuj rezultas el manko de respekto kaj justeco (mokado, tiranado, diskriminacio, ks). * Responso informi aŭskultantojn se vi bezonas pli da tempo por komuniki. * Responso komenci profesian terapion, malferme kunlaboreme honore. * Responso provi venki, bonhumore kaj realisme, viajn pro-balbutajn problemojn en via vivo. * Responso laŭeble helpi eduki la publikon pri balbutado kaj ĝiaj sekvoj. * Responso opinii kaj trakti aliulojn juste digne respektoplene sendepende de la aliulaj handikaptaĵoj. == Konsiloj pri maloftigo de balbutado == Estas pluraj metodoj, kaj plena solvaĵo estas malfacila kaj varia laŭ homo, sed jen kelkaj konsiloj: * Staru memfide kaj malstreĉe; kaj ne evitu la okulojn de aliaj se eble * Pensu pri la frazo, ne pri la balbuto mem, nek pri la aŭskultantaro * Spiru bone, neniam provu paroli sen aero en la pulmoj * Nepre parolu malrapide; kaj ne tre softe se eble * Kontaktoj de la lango estu molaj kaj flue arigitaj La korektado de la balbutado estas en la infanaĝo facila, en adoltaĝo malfacila, aŭ neebla. La subjektoj multe suferas pro ilia paroleraro, do ili ellaboris multan metodon. == Balbutado de dulingvuloj == Dulingvuloj estas homoj, kiuj povas komuniki en du lingvoj ekde ilia eta infaneco, al kiuj ili povas lerni aliajn lingvojn. Dulingveco povas influi balbutadon. Oni povas konkludi al balbutado, aŭdante tiujn: * La infano miksas lingvojn en unu frazo. Tiu estas normala, kiu helpas evolvi lingvon, sed povas kaŭzi fluencajn problemojn.<ref name=":8">{{Citaĵo el la reto|url=https://www.stutteringhelp.org/stuttering-and-bilingual-child|titolo=Stuttering and the Bilingual Child|alirdato=2018-05-19|verko=Stuttering Foundation: A Nonprofit Organization Helping Those Who Stutter|lingvo=en}}</ref> * Li serĉas vortojn por ekesprimi liajn pensojn, kiu haltas parolon.<ref name=":8" /> * La gramatiko ne estas same evolvita en la du lingvoj, do li povas uzi ne tial kompleksajn frazojn en unu lingvo kiel en la alia. Li povas ankaŭ erari.<ref name=":8" /> Balbutado povas manifestiĝi en unu lingvo alie ol en alia, ĉar lingvoj havas aliajn morfologion. Ĝi povas esti pli severa aŭ milda en unu lingvo ol en alia.<ref>{{CitLib|tit=Multilingual aspects of fluency disorders|ass=Howell, Peter, 1947-|ass2=Borsel, John van.|ann=2011|isbn=9781847693570|url=https://www.worldcat.org/oclc/750183123}}</ref> Balbutado de dulingvuloj estas populara temo. Oni ankaŭ esploras multe diferencojn de balbutado en malsamaj lingvoj. Ekzemple estas esploro, kiu trovis, ke dulingvuloj, kiujn unu lingvo estas la Angla, balbutas pli ofte ol unulingvuloj, kiujn gepatra lingvo estas la Angla, kaj ili sanigas el balbutado malpli ofte ol unulingvuloj.<ref>{{Cite journal|author=S.|last=Howell|first=P.|coauthors=R.|date=2009-01-01|title=The effects of bilingualism on stuttering during late childhood|language=en|journal=Archives of Disease in Childhood|volume=94|issue=1|pages=42–46|doi=10.1136/adc.2007.134114|url=http://adc.bmj.com/content/94/1/42|issn=0003-9888|pmid=18782846}}</ref> Alia esploro ne montris malsaman proporcion en la du grupoj, sed ĝia metodo estas diskutebla.<ref>{{Cite journal|author=P.|last=Au-Yeung|first=J.|coauthors=S.|date=2000-09|title=UCL survey of bilingualism and stuttering|journal=Journal of Fluency Disorders|volume=25|issue=3|pages=246|doi=10.1016/s0094-730x(00)80321-6|url=http://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0094730X00803216|issn=0094-730X}}</ref> Oni parolas pri enigma rilato de dulingveco kaj balbutado,<ref>Rachel Karniol (1992-10-01). ''"Stuttering out of bilingualism" First Language. 12(36) 255-283 doi:10.1177/014272379201203604ISSN0142-7237''</ref> ĉar la datoj estas kontraŭdiraj. La temo estas kompleksa, kaj stimulas al novaj eksploroj pri ligo de dulingveco kaj balbutado. == Balbutado en populara kulturo == Muzikisto de ĵaza grupo Eurodance, Scatman John skribis kanton kun titolo „Scatman (Ski Ba Bop Ba Dop Bop)” por helpi balbutantajn infanojn. Ankaŭ Scatman (naskite John Paul Larkin) estis balbutanto, gajnis la Annie Glenn Award de American Speech-Language-Hearing Association, por helpo por komunumo de balbutantoj.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.mnsu.edu/comdis/kuster/famous/kudos.html|titolo=Awards|alirdato=2018-05-19|verko=www.mnsu.edu|arkivurl=https://web.archive.org/web/20081205011444/http://www.mnsu.edu/comdis/kuster/famous/kudos.html|arkivdato=2008-12-05}}</ref> Karaktero Arkwright en Open All Hours balbutis, kiun uzis la serio multfoje. Karakteroj Reginald Barclay en kaj imperiestro Claudius en serio de Robert Graves estas balbutantoj, kiuj venkas ilian balbutadon. Porky Pig el Looney Tunes estas konita kun lia balbutado. Li diras konitan frazon de serio ("Th-th-th-that's all, folks!"). Li balbutas, ĉar ankaŭ lia voĉo, Joe Dougherty balbutis. Sed tiu pligrandigis tempon por fari ĉapitrojn, do producero Warner Bros anstataŭigis Dougherty kun Mel Blanc. Keswick el serio T.U.F.F. Puppy balbutas. En filmo Primal Fear, Aaron estas balbutanta timema messervanto, kiu estas akuzita per mortigo de influa episkopo. Barata filmo film Su.. Su... Sudhi Vathmeekam kun Jayasurya montras tutan vivon de balbutanto, kiu venkas problemojn kaŭzitajn de lia balbutado. Rusa filmo Sheep & Wolves estas Skinny balbutanta lupo. Hungara roka grupo Supernem havas kanton kun titolo "K-k-kétszer" (D-d-duoble). == Historio == [[Dosiero:Lewis caroll.png|eta|[[Lewis Carroll]], verkinto de ''[[Alico en Mirlando (Sezonoj)|Alico en Mirlando]],'' estis nekapabla iĝi pastro pro sia balbutado. Kaj li kaj liaj gefratoj balbutis. Responde li skribis jenan poemon : Lernu bone vian gramatikon / Kaj neniam balbutu / Skribu bone kaj bonorde / Kaj dolĉe kantu / Trinku teon, ne kafon; Neniam manĝu tofio / Manĝu panon kun butero / Ankoraŭ unu fojon ne balbutu.]] Oni estas interesita je balbutado pro konduto kaj nekutima sonoro. Oni ofte ridas pri balbutantoj, aŭ diskriminas ilin alie. Oni skribis pri balbutantoj, ekzemple pri [[Demosteno]], kiu terapiis mem sukcese, por paroli tre bone por defendi lian riĉan heredon. Li parolis kun ŝtonetoj en mundo.<ref name=":20">{{Cite journal|author=W.|last=Brosch|first=S.|date=2001-06-07|title=Stuttering in history and culture|journal=International Journal of Pediatric Otorhinolaryngology|volume=59|issue=2|pages=81–87|url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/11378182|issn=0165-5876|pmid=11378182}}</ref> Li kriis pli sonorante, ol maro. Poste li iĝis oratoro. Laŭ Talmudo ankaŭ [[Moseo]] balbutis, ĉar oni metis ardan karbonon en lia mundo. Li parolis malrapide kaj hezite.(Exodus 4, v.10)<ref name=":20" /> Lia familio ne lasis [[Klaŭdio]]n en publiko por lia malsano, al kiu apartenas tremado kaj balbutado.<ref name=":20" /> Li sukcesis travivi lian familion, kaj iĝi imperiestro. En mezepoko oni pensis kun [[Galeno el Pergamo|Galeno]], ke por saneco la "kvar sukoj" (sango, limfo, flava galo kaj nigra galo) devas esti en ekvilibro. [[Hieronymus Mercurialis]], itala kuracisto kaj lingvisto skribis pri liaj metodoj en la 16-a jarcento. Li traktis pri ŝanĝo de dieto, libido de viroj, vomado kaj balbutado. Li pensis, ke timo kaŭzas balbutadon, do li donis variajn proporciojn por eviti tiun. Manipulado de humoroj restis la plej populara kuraca metodo ĝis la 18-a jarcento.<ref>{{Cite journal|author=J.|last=Rieber|first=R. W.|date=1977-3|title=The historical roots of the theory and therapy of stuttering|journal=Journal of Communication Disorders|volume=10|issue=1-2|pages=3–24|url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/325028|issn=0021-9924|pmid=325028}}</ref> [[Dosiero:Notker Balbulus 2.jpg|maldekstra|eta|[[Notker Balbulus]] en mezepoka manuskripto]] En 18a jarcento oni komencis uzi variajn operaciojn por kuraci balbutadon. Oni tranĉis la lingvon, kurtis uvulon, forigis tonsilojn, detranĉis muskolojn aŭ nervojn, kaj ne sukcesis, aŭ eĉ mortigis lian pacienton. Oni eksperimentis per operacioj ankaŭ en 19a jarcento. [[Jean Itard]] metis etajn orajn platojn kun branĉoj por trejni malfortajn muskolojn.<ref name=":20" /> Giovanni Morgagni itala patologo skribis, ke laŭ aŭtopsioj [[hiohido]] de balbutantoj havas alian formon. [[Notker]] (c. 840–912) estis benediktano de la abatejo en Sankt Gallen. Li terapiis mem. Brita reĝo Georgo la 6-a [[Georgo la 6-a (Britio)|Georgo la 6-a]] balbutis. Lia plej bona logopediisto estis Lionel Logue. Pri tiutemas filmo ''[[The King's Speech]]'' (2010). Scenaron skribis David Seidler, kiu mem balbutis ĝis aĝo de 16. Ankaŭ Winston Churchill batalis kontraŭ balbutado. Kvankam li asertis, ke balbutado asekuras atendon de aŭdantoj,<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.winstonchurchill.org/i4a/pages/index.cfm?pageid=814|titolo=A Study in Oratory - The Churchill Centre|alirdato=2018-05-19|dato=2005-04-19|arkivurl=https://web.archive.org/web/20050419061110/http://www.winstonchurchill.org/i4a/pages/index.cfm?pageid=814|arkivdato=2005-04-19}}</ref> ĝi mansis granda problemo. Lia sekretario, Phyllis Moir skribis en lia libro, ke Winston Churchill estis denaska balbutanto. Louis J. Alber, kiu helpis al li dum lia Amerika vojo, skribis en The American Mercury 55. ke Churchill ne povis eldiri ĉiun kiun li volis, ĉar li komencis balbuti. Alber skribis ankaŭ, ke Churchill havis ankaŭ dislalion, kaj ambaŭ prononcaj problemoj estis okazita per abnormaloj de lia palato. Nur lia elteno helpis lin por iĝi granda oratoro. Ankaŭ la popolo uzis praktikojn kontraŭ balbutado, kiuj estis superstiĉoj. Ekzemple la balbutanto devis trinki akvon el helika ŝelo, esti frapita en lia vizaĝo kiam estas nebula, aŭ fortigi lian lingvon.<ref name=":21">{{Citaĵo el la reto|url=http://www.mnsu.edu/comdis/kuster/Infostuttering/folkmyths.html|titolo=Folk Myths about Stuttering|alirdato=2018-05-19|verko=www.mnsu.edu|arkivurl=https://web.archive.org/web/20050419090029/http://www.mnsu.edu/comdis/kuster/Infostuttering/folkmyths.html|arkivdato=2005-04-19}}</ref> Oni uzis ankaŭ variajn herbojn. Estis ankaŭ kredoj, kiujn la scienco kontraŭis. Ekzemple, la bebo estis tro multe ĉikanita, ne taŭge mamnutrigita, aŭ li rigardis sin en spegulo. Aliaj estas, ke oni tondis hararon de balbutanto pli frue ol li komencis paroli, aŭ li havis tro malgrandan lingvon. Se oni trovis neniun kialon, li diris, ke diablo kaŭzis ĝin.<ref name=":21" /> Iuj balbutantoj partoprenas en movadoj de malkapabluloj, kaj identiĝas sin ankaŭ per ilia balbutado.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://www.didistutter.org/|titolo=Did I Stutter?|alirdato=2018-05-19|verko=Did I Stutter?|lingvo=en}}</ref><ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://stuttermore.tumblr.com/|titolo=How To Stutter More|alirdato=2018-05-19|verko=stuttermore.tumblr.com|lingvo=en}}</ref> Defenda ministro de Britio fondis Defendan Reton Kontraŭ Balbutado, kiu helpas balbutantajn membrojn de la armeo kaj oficistojn, kaj per tiu rimarki pri balbutado.<ref>{{Citaĵo el novaĵo|url=https://www.gov.uk/government/news/defence-stammering-network-launched|titolo=Defence Stammering Network launched|alirdato=2018-05-19|lingvo=en|verkaĵo=GOV.UK}}</ref> == Bibliografio == * {{Cite book | last =Guitar | first =Barry | title =Stuttering: An Integrated Approach to Its Nature and Treatment | publisher =[[Lippincott Williams & Wilkins]] | year =2005 | location =[[San Diego]] | isbn = 978-0-7817-3920-7 | ref =harv | postscript =<!--None-->}} * {{Cite book | last1 =Kalinowski |first1=JS |last2= Saltuklaroglu |first2=T | title =Stuttering | publisher =Plural Publishing | year =2006 | location =[[San Diego]] | isbn = 978-1-59756-011-5 | ref =harv | postscript =<!--None-->}} * {{Cite book | last =Ward | first =David | title =Stuttering and Cluttering: Frameworks for understanding treatment | publisher =Psychology Press | year =2006 | location =[[Hove]] and [[New York City]] | isbn =978-1-84169-334-7 | ref =harv | postscript =<!--None-->}}<references group="National Stuttering Foundation"/> * [http://demoszthenesz.hu/cikkek/dadogasgyik La hungara Demoszthenesz Klubo pri balbutado] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090208103156/http://demoszthenesz.hu/cikkek/dadogasgyik |date=2009-02-08 }} * [http://gyozd-le-a-dadogasod.hu/index.php?site=main_blog.php Psikaj simptomoj] * [http://www.beszedjavitas.hu/ hungara logopedia paĝo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090219163405/http://beszedjavitas.hu/ |date=2009-02-19 }} * [http://www.stutteringhomepage.com Ĝenerala interreta hejmpaĝo] * [http://www.stutterisa.org/ Internacia Balbuta Asocio (ISA)] * [http://www.elsa.info/ Eŭropa Ligo de Balbutulaj Asocioj (ELSA)]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * {{it}} [http://www.balbuzie-news.it http://www.balbuzie-news.it] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090121173414/http://www.balbuzie-news.it/ |date=2009-01-21 }} '''BALBUZIE-NEWS''': Informazione, studio, ricerca ed approfondimenti sulla balbuzie. * Romano "Mi resanigas PPPetron" de Ĉimbur. == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Eŭropa Ligo de Balbutulaj Asocioj]] * [[Disleksio]] * [[Taĥilalio]] * [[Voĉismo]] {{Medicinaj temoj}} == Tradukfonto == {{Trad|hu|Dadogás}} {{Projektoj}} [[Kategorio:Prononcaj problemoj]] 3pmd08364l14703qw1fzohpzouxweto 0 22757 9494716 9132898 2026-10-17T10:22:41Z Sj1mor 12103 9494716 wikitext text/x-wiki {{Tiu ĉi artikolo|temas pri vortordo. Pri la aliaj signifoj de la dusigna kombino vidu apartigilon [[V kun nombro]].}}{{Purigu}} '''Vortordo V2''' aŭ '''V2-vortordo''' estas deviga vortordo en kiu la unua loko en frazo estas rezervita por frazelemento kiu esprimas la [[temo]]n (T) de la frazo, kaj en kiu tuj post tiu devas sekvi verbo. V2-vortordo (verbo dualoke) estas interalie karakteriza por deklaraj frazoj en la [[ĝermanaj lingvoj]], escepte de la moderna [[angla]]. En subfrazoj, V2-vortordo tipe ne estas aplikebla, kaj en tiuj montriĝas la baza (neŭtrala) [[Lingva tipologio|tipologia]] vortordo de tiuj lingvoj. Tiu estas [[SVO]] en la [[nordĝermana lingvaro]], ekzemple en la [[sveda]], kaj [[SOV]] inter aliaj en la [[Germana lingvo|germana]], [[Nederlanda lingvo|nederlanda]] kaj [[Frisa lingvaro|frisa]]. En V2-lingvoj kun baza vortordo [[SOV]], la normala vortordo en deklaraj frazoj estas T-V-(S)-(...)-(O)-(V)-(V’). En V2-lingvoj kun baza vortordo [[SVO]], la normala vortordo en deklaraj frazoj estas T-V-(S)-(V’)-(V)-(O)-(...). La vortordo estiĝas laŭ jena instruo: Unue esprimu temon (T). Kiel temo akcepteblas S, O, V, aŭ iu alia [[frazelemento]], ekzemple adverbialo. Due esprimu konjugaciitan verbon (V’ aŭ V). Ĉio, kio restas, retenas la bazan vortordon. Ĉar ankaŭ subfrazo, kiu enhavas plurajn frazelementojn, estas akceptebla kiel temo, estas pli trafe nomi tiun vortordon '''TV-vortordo''' anstataŭ '''V2-vortordo'''. Ĉi-sube sekvas kiel ekzemplo duverba subfrazo kun dativa objekto, ’ke ŝi hodiaŭ volas doni tiujn al li’, kaj ok malsamaj temigoj en la lingvoj [[germana]], [[nederlanda]] kaj [[sveda]]. (En la [[Frisa lingvaro|frisaj lingvoj]], la vortordo estas la sama kiel en la germana.) [[Germana lingvo|Germane]] <br />''dass sie ihm diese heute geben will'' <br /> ke S D O A V V’ <br />'ke ŝi al li tiujn hodiaŭ doni volas' dass '''sie''' ihm diese heute geben will > ''Sie will ihm diese heute geben.'' <br />dass sie '''ihm''' diese heute geben will > ''Ihm will sie diese heute geben.'' <br />dass sie ihm '''diese''' heute geben will > ''Diese will sie ihm heute geben.'' <br />dass sie ihm diese '''heute''' geben will > ''Heute will sie ihm diese geben.'' <br />dass sie ihm diese heute '''geben''' will > ''Geben will sie ihm diese heute.'' <br />dass sie '''ihm diese heute geben''' will > ''Ihm diese heute geben will sie.'' <br />dass sie '''ihm diese''' heute '''geben''' will > ''Ihm diese geben will sie heute.'' <br />dass sie '''ihm''' diese heute '''geben''' will > ''Ihm geben will sie diese heute.'' ? <br />... S D O A V V’ estas la baza vortordo en plej multaj [[SOV]]-lingvoj, sed en la germana, ĝi ne estas rigida. Se S, D, O kaj A ne egalas en difiniteco kaj komplekseco, la ordo estas ofte alia. La difinita tendencas esprimiĝi antaŭ la nedifinta kaj la pli simpla antaŭ la pli kompleksa. [[Nederlanda lingvo|Nederlande]] <br />''dat ze hem deze vandaag wil geven'' <br /> ke S D O A V’ V <br />'ke ŝi al li tiujn hodiaŭ volas doni' <br />Tiu ordo diferencas de tiu en la germana kaj en aliaj [[SOV]]-lingvoj nur en la ordigo de la verboj inter si. dat '''ze''' hem deze vandaag wil geven > ''Ze wil hem deze vandaag geven.'' <br />dat ze '''hem''' deze vandaag wil geven > ''Hem wil ze deze vandaag geven.'' <br />dat ze hem '''deze''' vandaag wil geven > ''Deze wil ze hem vandaag geven.'' <br />dat ze hem deze '''vandaag''' wil geven > ''Vandaag wil ze hem deze geven.'' <br />dat ze hem deze vandaag wil '''geven''' > ''Geven wil ze hem deze vandaag.'' <br />dat ze '''hem deze vandaag''' wil '''geven''' > ''Hem deze vandaag geven wil ze.'' <br />dat ze '''hem deze''' vandaag wil '''geven''' > ''Hem deze geven wil ze vandaag.'' <br />dat ze '''hem''' deze vandaag wil '''geven''' > ''Hem geven wil ze deze vandaag.'' ? <br />... [[Sveda lingvo|Svede]] <br />''att hon vill ge honom dessa idag.'' <br /> ke S V’ V D O A <br />'ke ŝi volas doni al li tiujn hodiaŭ' att '''hon''' vill ge honom dessa idag > ''Hon vill ge honom dessa idag.'' <br />att hon vill '''ge''' honom dessa idag > ''Ge vill hon honom dessa idag.'' ? <br />att hon vill ge '''honom''' dessa idag > ''Honom vill hon ge dessa idag.'' <br />att hon vill ge honom '''dessa''' idag > ''Dessa vill hon ge honom idag.'' <br />att hon vill ge honom dessa '''idag''' > ''Idag vill hon ge honom dessa.'' <br />att hon vill '''ge honom dessa idag''' > ''Ge honom dessa idag vill hon.'' <br />att hon vill '''ge honom dessa''' idag > ''Ge honom dessa vill hon idag.'' <br />att hon vill '''ge honom''' dessa idag > ''Ge honom vill hon dessa idag.'' <br />... Kompare, en [[esperanto]] ankaŭ eblas ĉiuj tiuj temigoj (kaj kromaj), sed la kutima vortordo ne estas TV... sed T(S)(V).... La adverbialo ''hodiaŭ'' estas ellasita en la sekva ekzemplo, ĉar ĝia loko ne estas fiksita. ke '''ŝi''' volas doni tiujn al li > ''Ŝi volas doni tiujn al li.'' <br />ke ŝi '''volas''' doni tiujn al li > ''Volas ŝi doni tiujn al li.'' ? <br />ke ŝi volas '''doni''' tiujn al li > ''Doni ŝi volas tiujn al li.'' <br />ke ŝi volas doni '''tiujn''' al li > ''Tiujn ŝi volas doni al li.'' <br />ke ŝi volas doni tiujn '''al li''' > ''Al li ŝi volas doni tiujn.'' <br />ke ŝi volas '''doni tiujn al li''' > ''Doni tiujn al li ŝi volas.'' <br />ke ŝi volas '''doni tiujn''' al li > ''Doni tiujn ŝi volas al li.'' <br />ke ŝi volas '''doni''' tiujn '''al li''' > ''Doni al li ŝi volas tiujn.'' <br />... [[Kategorio:Lingvo]] dn7vls6qcgn6790vbqdcyy4ruffb2we 4 22788 9494630 9477849 2026-10-17T04:00:27Z Arbarulo 135469 /* Internacia organizaĵo kaj Interregistara organizaĵo */ 9494630 wikitext text/x-wiki Ĉi tiu paĝo enhavas liston de artikoloj, kiuj entenas enhavon pri la sama temo kaj estu tial kunigataj. * Pri la maniero de kunigo, vidu [[Helpo:Kunigi paĝojn]]. * Por pli da artikoloj vidu la [[Specialaĵo:Kio ligas ĉi tien?/Ŝablono:Kunigu|Listo de artikoloj kun la Ŝablono Kunigu]] * '''Arkivoj''' listiĝas ĉi tie [[:ŝablono:Kunigendaj artikoloj/arkivoj]]. {{/Enkonduko}} {{Atentu|Se vi metas ĉi tie artikolojn, el kiuj almenaŭ unu ne povos resti pro lingve malĝusta titolo, tiam la proceduro estas iomete pli komplika. La artikola historio kaj enhavo de la forĵetinda artikolo devos esti savataj. Tion nur povas fari administrantoj, ĉar necesas provizora forigo.}} <!--- Category:Wikipedia maintenance|Duplicate articles ---> == [[Ŝablono:Lang]] kaj [[Ŝablono:Karaktero]] == Ŝablonoj kiuj havas samajn aspekton kaj celon. --'''[[Uzanto:Tn4196|Tn4196]]''' (''[[Uzanto-diskuto:Tn4196|diskutoj]]'') 17:35, 16 Dec. 2014 (UTC) :{{kontraŭ}} Sed ili sufiĉe malsame funkcias. --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 18:04, 1 mar. 2021 (UTC) :: {{por}} kunigo post zorga analizo. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 19:39, 11 maj. 2023 (UTC) :Krome pripensendas, ke la ŝablono "Lang" estas enplektita en la Lua-modulon {{modulo|Lingvonomo}}. Do, eventuala kunigo devus esti bone antaŭpreparata. [[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 19:37, 25 mar. 2024 (UTC) == [[Debuto]] kaj [[Malfermado en ŝako]] == Artikoloj kiuj pritraktas la saman temon, kun titoloj, kiuj povas sinonimi. --'''[[Uzanto:Tn4196|Tn4196]]''' (''[[Uzanto-diskuto:Tn4196|diskutoj]]'') 17:35, 16 Dec. 2014 (UTC) :{{por}} [[Debuto]] estas ĝermeto sed ĝia titolo eble estas pli bona.--[[Uzanto:Salatonbv|Salatonbv]] ([[Uzanto-Diskuto:Salatonbv|diskuto]]) 07:54, 2 mar. 2021 (UTC) ::{{kontraŭ}} Prave ke la teksto [[Debuto]] estas mizera ĝermeto, sed ĝiaj du frazoj tamen bone sumigas ke baze temas pri io tute alia. Ĉar ambaŭ ideo iel ligiĝas al "komenco", mi komprenas ke fervoraj ŝakistoj emas uzi la vorton "debuto" analogie ankaŭ en ŝako, kion bonus klarigi en la teksto debuto, sed tamen la ideo de debuto estas io tute alia, nome socia ek-sinprezento en teatro, baleto, opero, iuspeca scenejo, nova medio, kariero, sed ankaŭ de adoleskaj infanoj de burĝoj en publika [[balo]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 06:26, 19 jul. 2022 (UTC) ::{{kontraŭ}} evidente rekte malsamaj temoj. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 22:58, 13 maj. 2023 (UTC) {{Ne farite}} [[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 10:43, 31 maj. 2023 (UTC) == [[:Kategorio:Manekenoj]] kaj [[:Kategorio:Fotomodeloj]] == kiuj kategorio kaj ĝiaj subkategorioj estas pli bonaj? Se "Fotomodeloj", bv donu sube {{ŝ|por}}. # {{por}} kiel proponinto.--[[Uzanto:Salatonbv|Salatonbv]] ([[Uzanto-Diskuto:Salatonbv|diskuto]]) 13:31, 11 Mar. 2015 (UTC) # {{por}} evidente. La alia kato estu "fotomodelado". [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 19:41, 11 maj. 2023 (UTC) == [[:Kategorio:Geografio de Britaj transmaraj teritorioj]] kaj [[:Kategorio:Geografio de la Britaj transmaraj teritorioj]] == Estas la samsignifaj kategorioj--[[Uzanto:Dario Aralezo|Dario Aralezo]] ([[Uzanto-Diskuto:Dario Aralezo|diskuto]]) 21:20, 7 jan. 2020 (UTC) :{{por}} - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 21:33, 7 jan. 2020 (UTC) :{{por}} - [[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 14:07, 8 jan. 2020 (UTC) È== [[Kambarao aŭ Kandejo]] kaj [[Moquiniastrum polymorphum]] == Saluton. Mi ĵus vidis, ke novulo ĵus kreis per la vikia tradukilo la artikolon [[Kambarao aŭ Kandejo]], kiu havas la saman temon kiel [[Moquiniastrum polymorphum]]. Ĉar la nova artikolo havas titolon sen fontindikoj, mi proponas, ke ni konservu la pli longan artikolon [[Moquiniastrum polymorphum]]. Ĉar alia novulo nokte fuŝis ĝin, mi provizore protektis la artikolon por neadministrantoj. Ĉu estas aliaj proponoj? Krome estas problemo pri la uzenda scienca nomo. Kiu scias detalon pri tio? Amike --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 18:19, 6 feb. 2021 (UTC) :Ĉar la titolo de la alidirektilo "Kambarao aŭ Kandejo" kun "aŭ" estis sufiĉe nekutima, mi ĵus ŝanĝis ĝin al [[Kambarao]] kaj poste kreis novan [[Kandejo]]. Mi esperas, ke tio estas en ordo. --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 13:12, 13 feb. 2021 (UTC) ::Ĉu la afero ankoraŭ estu diskutata? Mi pensas, ke ne. Nun la enhavo ja estas en [[Moquiniastrum polymorphum]]. Eventualaj aldonoj laŭ la artikola historio de [[Kambarao]] plu eblas, se necese. --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 18:22, 22 feb. 2021 (UTC) {{Farite}}-[[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 10:51, 31 maj. 2023 (UTC) == [[:Kategorio:Personoj de la Tridekjara Milito]] kaj [[:Kategorio:Personoj de tridekjara milito]] == Prefere la unua nomo, [[:Kategorio:Personoj de la Tridekjara Milito]], ĉar temas pri '''la''' [[Tridekjara Milito]], ne iu ajn tridek jarojn longa milito. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 17:53, 29 mar. 2021 (UTC) :{{Por}} konforme al la propono de [[Uzanto:Moldur|Moldur]].--[[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 17:22, 8 maj. 2023 (UTC) == [[Pasiono]] kaj [[Pasiono (kristanismo)]] == Saluton. La du artikoloj traktas la saman temon.--[[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 16:45, 2 apr. 2021 (UTC) :{{Por}}. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 17:29, 2 apr. 2021 (UTC) :{{Por}}.--[[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 10:22, 5 apr. 2021 (UTC) {{Farite}} [[Pasiono]] reverkita kiel apartigilo.--[[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 08:39, 10 apr. 2021 (UTC) == [[Irena Sendlerowa]] kaj [[Jolanta]] == Du artikoloj pri la sama persono. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 18:46, 11 apr. 2021 (UTC) :{{komento}} Ĉe kiu artikolo troviĝas la intervikiaj ligiloj? --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 18:53, 11 apr. 2021 (UTC) ::Ĉe [[Irena Sendlerowa]]. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 04:46, 12 apr. 2021 (UTC) :{{farite}}--[[Uzanto:Salatonbv|Salatonbv]] ([[Uzanto-Diskuto:Salatonbv|diskuto]]) 17:08, 12 apr. 2021 (UTC) :Tre bone! :-) [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 17:40, 12 apr. 2021 (UTC) == [[Mallongdistanca kuro]] kaj [[Sprinto]] == Artikoloj kiuj pritraktas la saman temon. —[[Uzanto:Iketsi|Iketsi]] ([[Uzanto-Diskuto:Iketsi|diskuto]]) 19:47, 12 apr. 2021 (UTC) :{{kontraŭ}} ĉar [[sprinto]] estas ĝenerala termino de iu ajn sporto pri rapidaj maldaŭraj streĉoj, kaj respondas al la teksto de l'artikolo; estas la kialo, laŭ kiu mi ligis [[sprinto]]n al apartigiloj de aliaj Vikipedioj. [[Mallongdistanca kuro]] rilatas nur al [[kuro]] en [[atletismo]], la pruvo estas ĝia ligo al Vikipedioj kun sama temo.[[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 19:40, 21 maj. 2021 (UTC) :{{Ne farita}}.--[[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 15:09, 26 maj. 2021 (UTC) == [[Altaro de Veit Stoß en Krakovo‎]] kaj [[Retablo de Krakovo]] == Saluton. Novulino hodiaŭ kreis la artikolon [[Altaro de Veit Stoß en Krakovo‎]], sed sen intervikioj. Kiam mi volis helpi al ŝi meti intervikiojn, mi rimarkis, ke la pola artikolo, el kiu ŝi tradukis, jam estas ligata kun nia pli malnova [[Retablo de Krakovo]]. Ĉar du artikoloj ne povas esti ligataj Vikidatume kun la sama grupo de alilingvaj artikoloj, mi proponas kunigon. Ĉar la strukturo de ambaŭ artikoloj sufiĉe malsamas, ni post decido pri la konservota titolo devus ankaŭ cerbumi pri la detaloj de kunigo kaj rearanĝo de la enhavo. Ĉar la artikoloj priskribas temon, pri kiu mi scias relative malmulte, tion faru pli spertaj uzantoj. Kiu emas helpi? Amike --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 19:28, 25 apr. 2021 (UTC) :{{Por}}.--[[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 16:32, 7 jan. 2022 (UTC) :{{Farite}} Mi hezitis pri la du aliaj alternativaj titoloj: "Ĉefaltaro de Veit Stoß en Krakovo" aŭ "Retablo de Veit Stoß en Krakovo", se iu preferas unu el tiuj mi konsentos la alinomadon. Plie, mi ne sukcesis ligi la artikolon al ĉiuj aliaj Vikipedioj, kiuj traktas la saman temon; bonvenas tiu, kiu povos ripari tiun lakunon.--[[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 21:09, 9 jan. 2022 (UTC) == [[Niĝerkonga lingvaro]] kaj [[Kongo-kordofana lingvaro]] == ''Kongo-kordofona lingvaro'' havas neniun ligilon kun iu ajn alia Vikipedio, dum ĝi estas [[kordofana lingvaro]] inkludita en [[Niĝerkonga lingvaro]] parolata kaj en Niĝero kaj en Kongo,--[[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 12:11, 21 maj. 2021 (UTC) :{{Por}}.--[[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 12:56, 25 maj. 2021 (UTC) :{{farite}}--[[Uzanto:Salatonbv|Salatonbv]] ([[Uzanto-Diskuto:Salatonbv|diskuto]]) 01:50, 3 jul. 2021 (UTC) == [[Servosektoro]] kaj [[Sektoro serva]] ([[Triaranga sektoro]]) == La tri termioj estas sinonimaj, do nur unu artikolo necesas. [[Sektoro serva]] indas esti alinomota al [[Triaranga sektoro]] kaj la nova artikolo ligota al la listo, kie troviĝas angla vikipedia artikolo ''Tertiary sector of the economy''.--[[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 11:13, 25 maj. 2021 (UTC) :Saluton, {{re|DidCORN}}. Kial vi komencas novan diskuton pri la artikoloj [[Servosektoro]] kaj [[Sektoro serva]], kvankam jam estas diskuto ekde kelka tempo? --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 13:05, 25 maj. 2021 (UTC) :Saluton, {{re|Tlustulimu}}. Mi vidis nenie tian proponon en tiu listo de [[Vikipedio:Kunigendaj artikoloj]]. Jes ja, la temo estas traktata en [[Vikipedio:Alinomendaj artikoloj]]; sed tiu ĉi nuna estas alia propono kaj sekvas mian hieraŭan komenton, kie mi proponis kunigi la du artikolon--[[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 14:07, 25 maj. 2021 (UTC) :Saluton, {{re|DidCORN}}. Jam ekde decembro 2020 estas propono kunigi [[Sektoro serva]] kaj [[Servosektoro]]. Ĉu vi vere ne vidis tion? Strange. --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 16:36, 27 maj. 2021 (UTC) :Saluton, {{re|Tlustulimu}}. Mi bedŭras, ke mi ne vidis ĝin.--[[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 16:42, 27 maj. 2021 (UTC) :Saluton, supre jam {{farite}}--[[Uzanto:Salatonbv|Salatonbv]] ([[Uzanto-Diskuto:Salatonbv|diskuto]]) 01:52, 3 jul. 2021 (UTC) == [[Teatrejo Jozefo de Alenkar']] kaj [[Teatro José de Alencar]] == Du artikoloj pri la sama teatro. [[Uzanto:EwkaC|EwkaC]] ([[Uzanto-Diskuto:EwkaC|diskuto]]) 20:30, 4 jul. 2021 (UTC) :{{por}} [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 18:54, 21 okt. 2021 (UTC) :{{por}} [[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 19:31, 25 okt. 2021 (UTC) :{{farita}}.--[[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 20:31, 14 nov. 2021 (UTC) == [[Kosmoveturilo]] kaj [[Kosmoŝipo]] == La du terminoj estas sinonimoj laŭ [[ReVo]] (Vd en [https://reta-vortaro.de/revo/dlg/index-1g.html#sxip.kosmo0o]. Plie [[kosmoŝipo]] estas ligita al neniu alia Vikipedio.--[[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 16:58, 21 aŭg. 2021 (UTC) : {{por}} evidente sama koncepto. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 23:01, 13 maj. 2023 (UTC) : {{komento}} Mi ligis [[kosmoŝipo]]-n al aliaj Vikipedioj (Vd en la angla ''Human spaceflight'').--[[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 14:16, 31 maj. 2023 (UTC) : {{kontraŭ}} Pro la fakto, ke la du artikoloj estas nun ligiataj al aliaj Vikipedioj kaj la unua estas inkludita en [[:Kategorio:Kosmoveturiloj]] dum la dua estas inkludita en [[:Kategorio:Kosmoŝipoj]].--[[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 14:26, 16 sep. 2024 (UTC) == [[Detalisto]] kaj [[Podetala komerco]] == Dum [[Detalisto]] estas ĝermo sen ligo al aliaj Vikipedioj, valoras kunigi ĝin kun [[Podetala komerco]].--[[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 16:22, 21 okt. 2021 (UTC) {{Por}}.--[[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 17:57, 16 nov. 2021 (UTC) {{Farite}}.--[[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 17:39, 4 jan. 2022 (UTC) == [[Pograndisto]] kaj [[Pogranda komerco]] == Dum [[Pograndisto]] estas ĝermo sen ligo al aliaj Vikipedioj, valoras kunigi ĝin kun [[Pogranda komerco]].--[[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 16:22, 21 okt. 2021 (UTC) {{Por}}.--[[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 17:57, 16 nov. 2021 (UTC) {{Farite}}.--[[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 18:00, 4 jan. 2022 (UTC) == [[:Kategorio:Antaŭsokrataj filozofoj]] kaj [[:Kategorio:Presokrataj filozofoj]] == Unu havas intervikiajn ligilojn al antaŭsokrataj ''filozofoj'', alia al antaŭsokrata ''filozofio''. Tion eblas kaj indas malĥaosigi. - Sincere, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 19:00, 23 okt. 2021 (UTC) :{{Kontraŭ}} La du kategorioj aligatas al malsamaj aliaj Vikipedioj. Necesas do ne kunigi la du kategorioj, sed alinomi ilin, t.e. [[:Kategorio:Antaŭsokrataj filozofoj]] al [[:Kategorio:Antaŭsokrata filozofio]] kaj [[:Kategorio:Presokrataj filozofoj]] al [[:Kategorio:Antaŭsokrataj filozofoj]]. Tiuj du kategorioj endas esti diskutataj en [[Vikipedio:Alinomendaj artikoloj]].--[[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 18:21, 25 okt. 2021 (UTC) ::Jes, bone. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 18:38, 25 okt. 2021 (UTC) :{{por}} finfine, ĉar la du kategorioj restas [[:Kategorio:Antaŭsokrataj filozofoj]] kaj [[:Kategorio:Antaŭsokrata filozofio]] kun ĉiu ligita al siaj bonaj aliaj Vikipedioj.--[[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 21:16, 5 jan. 2022 (UTC) :{{farite}}.--[[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 11:06, 6 jan. 2022 (UTC) == [[Agreso]] kaj [[Agresemo]] == Ĉi tiuj artikoloj havas tre similajn temojn. Mi pensas, ke la plej natura solvo estas kunigo, ĉar estas malfacile disigi diskutadon pri konduto kaj diskutadon pri la emo al tiu konduto. Ankaŭ ĉe la hispana kaj franca artikoloj la distingo estas malklara, kaj la angla kaj germana vikipedioj havas po nur unu artikolo. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 00:43, 27 nov. 2021 (UTC) :{{farite}} [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 01:54, 6 dec. 2021 (UTC) == [[Depresio Huankabamba]] kaj [[Huankabamba-Depresio]] == Hi, I'm very sorry to do this in English, but I found these duplicate articles trying to merge Wikidata items Q5803282 and Q12348986. I don't know what the more appropriate title to keep is, I'm hoping someone else can please pickup this task. Again, very sorry! -[[Uzanto:Furicorn|Furicorn]] ([[Uzanto-Diskuto:Furicorn|diskuto]]) 14:13, 29 nov. 2021 (UTC) :La kunigo devas esti nepolemika. Kiel titolo mi konsideras [[Depresio Huankabamba]] preferinda. :Furicorn, this should be done sometime next week at the latest. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 22:13, 30 nov. 2021 (UTC) ::Thank you! [[Uzanto:Furicorn|Furicorn]] ([[Uzanto-Diskuto:Furicorn|diskuto]]) 22:48, 1 dec. 2021 (UTC) ::{{farite}}, sub la nomo [[Depresio Huancabamba]]. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 20:20, 9 dec. 2021 (UTC) == Kategorioj pri monaĥejoj == Estas kelkaj samsignifaj kategorioj pri ne plu ekzistantaj monaĥejoj. Mi petas kunigi: # [[:Kategorio:Eksaj monaĥejoj]] kun [[:Kategorio:Pereintaj monaĥejoj]], kaj # [[:Kategorio:Pereintaj monaĥejoj en Germanio]] kun [[:Kategorio:Iamaj monaĥejoj en Germanio]], kaj ankaŭ # [[:Kategorio:Pereintaj monaĥejoj en Ĉeĥio]] kun [[:Kategorio:Eksaj monaĥejoj en Ĉeĥio]] Ĉu ni uzu "Eksaj" aŭ "Iamaj" aŭ "Malaperintaj" aŭ "Pereintaj" ?? Sincere, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 07:36, 12 jan. 2022 (UTC) :{{Por}}.--[[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 10:37, 13 jan. 2022 (UTC) == [[Bazamento (geologio)]] kaj [[Fundamento (geologio)]] == La du artikoloj temas pri la sama temo, dum nur "Fundamento" estas agnoskata en [[NPIV]] pri geologio. Plie "Bazamento (geologio)" rilatas al aliaj Vikipedioj, kiuj estas apartigiloj, do al aliaj subjektoj.--[[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 10:37, 13 jan. 2022 (UTC) :{{Por}}.--[[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 20:49, 14 jan. 2022 (UTC) {{Farite}}.--[[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 09:48, 21 jan. 2022 (UTC) == [[Poul Jørgensen]] kaj [[Povl Jørgensen]] == Treege probable temas pri la sama persono. Mi ne scias kiu literumo estas elektenda, eble iu dano povas helpi? Sincere, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 18:01, 28 jan. 2022 (UTC) :Ŝajnas, ke Poul estas la plej taŭga pro la fakto, ke en la dana Vikipedio la artikolo pri tia antaŭnomo estas Poul, dum Povl konsideritas alternativa formo.--[[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 14:38, 30 jan. 2022 (UTC) ::{{Farite}}--[[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 09:58, 7 feb. 2022 (UTC) :::Dankon! - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 10:52, 7 feb. 2022 (UTC) ==[[Lingva strukturo de Esperanto]] kaj [[Gramatiko de Esperanto]]== Ĉar gramatiko kaj lingva strukturo estas pli-malpli la sama afero. Mi ankaŭ konsentas kun la komento de Kani ĉe [[Diskuto:Lingva strukturo de Esperanto]], ke la enhavo de tiu artikolo bezonas enciklopediigon, kaj disponebligas min por iom fari tiurilate. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:45, 5 mar. 2022 (UTC) :{{farite}} [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 22:36, 12 apr. 2022 (UTC) == [[:Kategorio:Ekspozicioj]] kaj [[:Kategorio:Kongresejoj]] == Ekspoziciejoj ne taŭgas, sed Kongresejoj tute kongruas kun la aliaj lingvoj.--[[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 12:29, 13 jul. 2022 (UTC) Vidu la diskuton en [[Vikipedio:Alinomendaj artikoloj#Kategorio:Ekspoziciejoj -> Kategorio:Kongresejoj]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:48, 19 jul. 2022 (UTC) :{{Ne farite}} == [[Integralo de Euler]] kaj [[Eŭlera integralo]] == Ili ambaŭ traktas la saman temon kaj unu el ili ne havas iun ajn ligilon al aliaj Vikipedioj.--[[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 16:19, 12 aŭg. 2022 (UTC) :{{Farite}} Pro neniu kontraŭdiro dum pli ol unu semajno.--[[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 13:58, 22 aŭg. 2022 (UTC) == [[Highland (konsilia areo)]] kaj [[Highland (administra areo)]] == Probable sama. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 15:53, 29 sep. 2022 (UTC) {{por}} [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 13:48, 13 nov. 2022 (UTC) {{Farite}} -[[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 18:11, 10 mar. 2023 (UTC) :Dankon, [[Uzanto:DidCORN|DidCORN]]! - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 14:00, 11 mar. 2023 (UTC) == [[Istmo de Djimeŝo]] kaj [[Pasul Ghimeş-Palanca]] == Jen du evidente samtemaj artikoloj. La unua artikolo ne havas intervikiojn. Kiam mi provis serĉi ion rilatan per helpo de la rumana nomo, mi trovis la duan artikolon kun la intervikioj. - Krome la enkondukaj frazoj estas preskaŭ la samaj. - Amike --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 05:07, 30 sep. 2022 (UTC) {{por}} Kaj temas ŝajne ne pri istmo, sed pri montpasejo. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 13:49, 13 nov. 2022 (UTC) {{por}}.--[[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 18:58, 21 jan. 2023 (UTC) :{{Farite}}.--[[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 10:05, 26 jan. 2023 (UTC) == Kategorioj pri episkopoj == [[:Kategorio:Hungaraj grekokatolikaj episkopoj]] kaj [[:Kategorio:Hungaraj grek-katolikaj episkopoj]]. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) {{por}} [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 13:51, 13 nov. 2022 (UTC) {{por}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:47, 3 feb. 2023 (UTC) :{{forte por}} <span style="background-color:NavajoWhite;">[[User:Super nabla|<span style="font-family:Lucida Handwriting;color:Tomato;">'''Super '''</span><span style="font-family:Lucida Console;color:IndianRed">'''Nabla'''</span>]][[User talk:Super nabla|🪰]]</span> 18:18, 12 maj. 2023 (UTC) : {{farite}} post nur 3 jaroj. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 11:28, 23 feb. 2026 (UTC) == [[Balio]] kaj [[Balio (provinco)]] == Balio estas insulo kaj provinco en Indonezio, preskaŭ samaj teritorie. La provinco inkludas ankaŭ kelkajn malgrandajn insulojn inter Balio kaj Lomboko, sed pli proksimajn al Balio, kies teritorio estas malpli ol 20-ono de la totalo. Delonge ni havis ĝermon pri la insulo. Antaŭ du jaroj estis kreita ankaŭ ĝermeto pri la provinco. Poste estis aldonitaj informaj pri la administra divido de la provinco, sed ne al ties artikolo, sed al la artikolo pri la insulo. Ankaŭ la informkesto de la insula artikolo fakte priskribas la provincon. Ĉu ni kunigu aŭ pli klare distingu la artikolojn? Ambaŭ elektoj havas precedencon ĉe alilingvaj Vikipedioj. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 13:59, 13 nov. 2022 (UTC) :{{kontraŭ}} Mi fakte preferus havi malsamajn artikolojn (laŭ modelo ekz. de la franca vikipedio), sed ĝustas ke '''necesas pli klare distingi ilin''' kaj '''klare''' videbligi en la paĝo ke ekzistas la alia artikolo. La ĉapitro "Administra divido: La '''provinco''' estas dividita en ok distriktoj..." estis mia kontribuo de novembro 2021. Se ekzistas artikolo nur-geografia pri la insulo kaj artikolo administra pri la provinco, tiam tiu ĉapitro kompreneble apartenas al la (ankoraŭ) ĝermeto pri la provinco, kiu jam ekĝermis en februaro 2021, sed kiam mi metis la ĉapitron, mi neniel povis suspekti ke iel alie kaŝite en vikipedio ekĝermus dua artikolo! Mi metas mian ĉaptitron provizore al la teksto pri la provinco, kiu nun ankoraŭ estas mizere malgranda, sed se teksto havas la amplekson de artikola ĝermo, ĝi rajtas ekzisti kaj malrapide kreski. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:49, 3 feb. 2023 (UTC) ::PS: Kompreneble, se tiel pensi, la insula artikolo devas havi la informkeston "insulo" kaj nur la provinca artikolo la informkeston "administra unuo". Mi ĵus instalis la informkeston "insulo". Fakte, se la situacio en diversaj lingvoj tiom neunuecas, estas multaj lingvoj kun du paĝoj, sed iuj grandaj nur kun unu, tiam ĉiam estas la risko, ke iam iu homo venas ekde la angla teksto, kie nur ekzistas artikolo pri la insulo, kaj ĉi tie metas tute nematuran tradukon de la angla teksto, se aspektas kvazaŭ en Esperanto ne ekzistus artikolo pri la insulo, aŭ alia homo venas ekde la germana teksto, kie nur ekzistas artikolo pri la provinco, kaj ĉi tie metas tute nematuran tradukon de la angla germano, se aspektas kvazaŭ en Esperanto ne ekzistus artikolo pri la provinco - pli bone havi ambaŭ, jam super la nivelo de ĝermo, klare indiki ke ekzistas du tekstoj, kaj videbli en ambaŭ vikidatumaj kestoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:46, 3 feb. 2023 (UTC) :{{Ne farite}}.--[[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 18:45, 15 feb. 2023 (UTC) == [[Resuso]] kaj [[Rezuso]] == Temas pri la sama specio. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 20:32, 30 nov. 2022 (UTC) :{{Por}}.--[[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 20:15, 25 dec. 2022 (UTC) :{{Por}} Efektive, kaj la kunigita teksto estu sub ĝusta titolo '''"resuso"''' (PIV), kvankam la teksto nun nomata "re''z''uso" aspektas pli profesieca (sed la ideo de kunigo ja ĉiukaze estas enhave kunigi ambaŭ tekstojn, tiel ke neniu valora ero perdiĝas). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:14, 3 feb. 2023 (UTC) :{{por}} [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 20:11, 26 feb. 2023 (UTC) {{Farite}}.--[[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 11:29, 11 mar. 2023 (UTC) :Dankon, [[Uzanto:DidCORN|DidCORN]]! - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 14:00, 11 mar. 2023 (UTC) == [[:Kategorio:Landformoj]] kaj [[:Kategorio:Terformoj]] == Dum Kategorio:Landformoj estas ligita al neniu alia Vikipedio kaj estas ne la korekta termino, necesas kunigi ĝin kun Kategorio:Terformoj.[[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 18:38, 11 dec. 2022 (UTC) :{{Por}} --[[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 20:16, 25 dec. 2022 (UTC) :{{por}} --[[Uzanto:LiMr|LiMr]] ([[Uzanto-Diskuto:LiMr|diskuto]]) 08:01, 9 jan. 2023 (UTC) :{{por}} --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:58, 3 feb. 2023 (UTC) :{{por}} [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 20:12, 26 feb. 2023 (UTC) :{{por}} <span style="background-color:NavajoWhite;">[[User:Super nabla|<span style="font-family:Lucida Handwriting;color:Tomato;">'''Super '''</span><span style="font-family:Lucida Console;color:IndianRed">'''Nabla'''</span>]][[User talk:Super nabla|🪰]]</span> 18:17, 12 maj. 2023 (UTC) :: {{farite}} [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 11:31, 18 maj. 2023 (UTC) == [[Korveo]] kaj [[Servuteco]] == Ne necesas neologismo "korveo", se la saman koncepton jam esprimas establita vorto. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 21:24, 17 feb. 2023 (UTC) :{{kom}} Estas du konceptoj. Mi proponas sekvi la difinojn de PIV, kopiitajn preskaŭ laŭvorte en [[Servuteco]], kvankam ili ne estas tute logikaj. Tiel ni alinomus [[Korveo]] al [[Servuto]] kaj lasus [[Servuteco]]. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 17:17, 23 apr. 2023 (UTC) :{{kontraŭ}} kunigi, sed '''Por''' la propono de Arbarulo, t.e. alinomi Korveo-n Servuto kaj konservi la titolon Serviteco, sed ŝanĝi ĝian difinon.-[[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 18:16, 6 maj. 2023 (UTC) ::{{forte por}}. Vidu ankaŭ la diskuton en [[VP:AA]] — <span style="background-color:NavajoWhite;">[[User:Super nabla|<span style="font-family:Lucida Handwriting;color:Tomato;">'''Super '''</span><span style="font-family:Lucida Console;color:IndianRed">'''Nabla'''</span>]][[User talk:Super nabla|🪰]]</span> 16:00, 9 maj. 2023 (UTC) == [[Arbara mastrumado]] kaj [[Arbaristiko]] == Tiuj ĝermoj ŝajne temas pri la sama afero. Mi proponas transmeti la enhavon de [[Arbaristiko]] en [[Arbara mastrumado]] kaj anstataŭigi ĝin per nova artikolo pri [[Arbarkultivo]], kongrua kun ĝiaj intervikioj. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 17:17, 23 apr. 2023 (UTC) :{{kontraŭ}} Ċiu el la du artikoloj rilatas al iomete malsama temo kaj estas ligata al iu listo da aliaj taŭgaj Vikipedioj.--[[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 17:09, 6 maj. 2023 (UTC) ::Laŭ mia kompreno, la malsamo inter la anglalingvaj artikoloj estas ke ''Forestry'' ("Arbara mastrumado") temas pri ĉiacela mastrumado aŭ interveno en arbaroj, dum ''Silviculture'' ("Arbarkultivo"/"Arbaristiko") rilatas nur al la celo de ekonomia produktado. Povas esti ke ekzistas interlingvaj konfuzoj kaj la distingo en aliaj Vikipedioj ne estas la sama. Mi ne vidas tian distingon en la Esperantaj artikoloj, sed eble en tiel etaj ĝermoj ĝi ne estas klare esprimebla. Ĝi tute ne estas esprimata de la nunaj titoloj. ::Ĉiaokaze, mi volas alinomi [[Arbaristiko]] al [[Arbarkultivo]] kaj pliampleksigi ĝin per traduko el la angla artikolo. Ne tiom gravas ĉu la nuna ĝermeto estos fandita kun alia artikolo. Do mi transmetos mian proponon al Alinomendaj Artikoloj. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 20:37, 8 maj. 2023 (UTC) :::Laǔ la ĉi-spura komento mi proponas ankaǔ la alinomadon de [[Arbara mastrumado]] al [[Arbarscienco]] en la [[Vikipedio:Alinomendaj artikoloj]] kaj adaptado de la enhava teksto.--[[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 13:30, 28 maj. 2023 (UTC) :{{kontraŭ}} Mi kredas, ke [[arbaristiko]] estas nur unu el la sciencoj de [[arbara mastrumado]]. Eble la nuna artikolo pri [[arbaristiko]] estas tre mallonga, sed mi preferas restigi du diversajn artikolojn. — <span style="background-color:NavajoWhite;">[[User:Super nabla|<span style="font-family:Lucida Handwriting;color:Tomato;">'''Super '''</span><span style="font-family:Lucida Console;color:IndianRed">'''Nabla'''</span>]][[User talk:Super nabla|🪰]]</span> 18:17, 12 maj. 2023 (UTC) {{Ne farite}}.-[[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 20:25, 5 jun. 2023 (UTC) == [[Elsendomasto]] kaj <s>Telekomunika turo</s> Antenturo == Du mallongaj artikoloj kun maklara enhava diferenco. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:14, 7 maj. 2023 (UTC) :Ŝajnas ke la distingo estas, ĉu la konstruaĵo estas nur masto aŭ pli domeca. Mi akceptus ĉu kunigi, ĉu restigi (eventuale kun pli da detaloj pri la distingo kaj kiel ĝi gravas, se ĝi gravas). [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 20:45, 8 maj. 2023 (UTC) :: {{kom}} Distingoj estas pluraj: ::* malpeza masto vs domeca turo ::* radia vs televida vs kombina vs telefona signalo ::* elsendado vs ricevado :: Ĉar supozeble malsaĝas havi 16 (2*4*2) paĝojn mi proponas la kunigon. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 19:34, 11 maj. 2023 (UTC) :{{sindetena}} Se la artikoloj plilongiĝas, mi preferus restigi ilin ambaŭ. Laŭ mi, [[Telekomunika turo]] devus alinomiĝi kiel [[Televida turo]] ([[VP:AA]]). — <span style="background-color:NavajoWhite;">[[User:Super nabla|<span style="font-family:Lucida Handwriting;color:Tomato;">'''Super '''</span><span style="font-family:Lucida Console;color:IndianRed">'''Nabla'''</span>]][[User talk:Super nabla|🪰]]</span> 18:21, 12 maj. 2023 (UTC) :: {{kom}} Ekzakte tio estas la problemo. Ĉu poŝtefefonaj antenaj mastoj apartenas al "Elsendomasto" aŭ "Televida turo"? [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 19:31, 12 maj. 2023 (UTC) ::: [[Elsendomasto]] kaj '''[[Antenturo]]'''. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 10:30, 17 maj. 2023 (UTC) :{{kontraŭ}} Ĉar tia masto estas specifa, dum [[antenturo]] estas pli ĝenerala. La du artikoloj havas ĉiu siajn proprajn intevikiojn.--[[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 20:54, 25 maj. 2023 (UTC) {{Ne farite}}.-[[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 20:25, 5 jun. 2023 (UTC) == [[Operacioj per nombroj]] kaj [[Operacio (matematiko)]] == Evidente sama koncepto. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 15:48, 12 maj. 2023 (UTC) :{{forte por}} kaj [[Operacio (matematiko)]] estu la ĉefa paĝo. — <span style="background-color:NavajoWhite;">[[User:Super nabla|<span style="font-family:Lucida Handwriting;color:Tomato;">'''Super '''</span><span style="font-family:Lucida Console;color:IndianRed">'''Nabla'''</span>]][[User talk:Super nabla|🪰]]</span> 18:14, 12 maj. 2023 (UTC) :{{Por}} Notindas ke jam ekzistas en [[Aritmetiko]] la ĉapitron "Aritmetikaj operacioj", do la artikolo [[operacioj per nombroj]] povus esti nuligota.[[User:DidCORN]] :{{por}} [[Operacioj per nombroj]] (ĉu ne prefere "al" aŭ "de"?) ne estas la sama koncepto kun [[Operacio (matematiko)]], ĉar ne ĉiuj matematikaj aroj estas nombrosistemoj, nek kun [[aritmetiko]], ĉar pluraj nombraj operacioj ne estas aritmetikaj. Tamen mi opinias ke ĝia enhavo estas pli bone klarigebla en tiuj artikoloj kaj aliaj rilataj ol en propra aparta. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 17:40, 15 maj. 2023 (UTC) :: {{farite}}. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 13:06, 17 maj. 2023 (UTC) == [[Ĝermolisto de iranaj esperantistoj]] kaj [[Listo de iranaj esperantistoj]] == ''Kialo'': Sama temo. Mi ne komprenas la elekton de la vorto «ĝermolisto». — <span style="background-color:LightYel;">[[User:Super nabla|<span style="font-family:Lucida Handwriting;color:LightBlue;">'''Super '''</span><span style="font-family:Lucida Console;color:LightSkyBlue">'''Nabla'''</span>]][[User talk:Super nabla|🪰]]</span> 23:00, 24 maj. 2023 (UTC) :{{Por}} Sed necesas multe da laboro por ordigi la liston laŭ alfabeta ordo.--[[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 13:37, 28 maj. 2023 (UTC) ::{{por}} Kiel klarigite ĉe la supro de la "ĝermolisto", ĝi celas esti loko por informoj pri personoj, kiuj ne meritas apartan artikolon, dum la alia listo devas listigi sen informoj ĉiujn, inklude tiujn kiuj havas artikolon. Tamen laŭ mi estas pli bone havi nur unu liston. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 02:56, 30 maj. 2023 (UTC) :::{{komento}} La elekto de du tiaj listoj por praktike ĉiu lando (almenaŭ tiuj kie iam estis pli ol unu aŭ du esperantistoj) kaj la unueca titoligo estis tre frua decido de la esperanta vikipedio, kaj jam estis kiam mi unuafoje vidis vikipedion en 2006: La nomo "Ĝermolisto de iks-landaj esperantistoj", kara Super Nabla, estas nur koncizigo de tre malpraktika titolo "'''listo''' de teksteroj pri '''iks-landaj esperantistoj''', kiuj iam povos kreski ĝis artikolaj '''ĝermoj'''", ĉar prave la unua vikipedianoj ne volis havi amason da mikrotekstoj kun nur unu frazo, sen materialo por informkesto, sen referencoj, internaj kaj eksteraj ligiloj kaj fotoj. Sed aliflanke la e-lingva vikipedio servas kiel baza datumbazo pri la e-lingva kulturo, do draste forĵeti ĉiujn jam kolektitajn informerojn, eĉ kiam ankoraŭ ili estis nekontentige multaj, estus drasta perdo de informoj. Tial ĉiuj ĝermolistoj pri esperantistaj biografiaj eroj el diversaj landoj estas pli bona solvo ol krei centojn da "ĝermetoj", kiuj ĉiuj devus havi specialan protekton ne esti forĵetitaj kvankam pli malgrandaj ol niaj en komparo kun aliaj lingvoj relative altaj postuloj pri artikolaj ĝermoj. Aliflanke, la "listoj de iks-landaj esperantistoj", en kiu ĉiu ajn povas meti ruĝajn ligilojn pri homoj kies nomojn tiu homo hazarde konas, kaj povas esperi ke iu alia homo kun pli da scio iam kreos el tio artikolon, laŭ mi malmulte utilas, kiel entute malmulte utilas longaj listoj kun multaj ruĝaj ligiloj. Pri tiuj listoj de nur-nomoj bluaj kaj ruĝaj (el kiuj plej multaj jam kreiĝis en 2004, kelkaj jam en 2003, do vere estas antikvaj laŭ vikipediaj normoj) '''mi''' persone povus facile rezigni, nur ke antaŭ forigo oni devus detale kontroli ĉu oni ne akcidente forĵetas iun informon, kiu nur tie dokumentiĝis. Sed mi supozas ke estas aliaj homoj kiuj pli ol mi aprezas tiujn listojn ankaŭ kun ruĝaj ligiloj. Kvankam mi konstatas ke ekzemple Dominik nervite forigis praktike ĉiujn nomojn de ruĝaj ligiloj el la franca listo, kaj skribis ke li nur konsentus lasi iun nomon se estas almenaŭ unu referenco ke homo de tiu nomo vere iam ekzistis kaj vere iam estis esperantisto - mi bone komprenas la ideon de Dominik, sed se oni tiel faras, la listo jam estas nenio alia ol la koncerna kategorio samtema - krom se oni aldonas notojn al unuopaj nomoj kion oni ne povas fari en kategorio - sed tiam la praktiko tre similiĝas al la praktiko de la "ĝermolistoj". Nun, en la kategorio "[[:kategorio:Listoj de esperantistoj laŭ nacieco|Listoj de esperantistoj laŭ nacieco]]" estas 45 ĝermolistoj kaj aldonaj 84 tre malnovaj simplaj listoj. Mi lasis mian komputilon kalkuli: en la franca ĝermolisto nun estas 79 homoj, inter ili 7 tekstoblokoj tiom grandas ke ili nepre iĝu aparta artikolo, sed restas 72 bloketoj. Se ni volus ĉiun blokon el tiuj 45 ĝermolistoj transformi al apartaj artikoloj kaj konsideras ke neniu alia listo tiom longas kiom la franca, tiam estas maksimume 45x70 novaj ĝermetoj, aŭ 3130 kreindaj novaj paĝoj. Nepre oni ne buĉu la ĝermolistojn, nur provu forpreni iom da pli grandaj blokoj al apartaj artikoloj, ĉar 3130 kreindaj novaj paĝoj (eble pli eble malpli, mi ne volas kalkuli la enhavon de ĉiu listo) estas GRANDA NOMBRO. Kaj mi dirus ke se ni decidas voli forpreni la simplajn listojn, forviŝi la ruĝajn ligilojn kiel faris Dominik por la francoj, kaj kopii ĉiun nomon kun iu noto de la simpla listo al la "ĝermolisto", ke tio ankaŭ estas projekto por duonjaro, vidante kiom (malsufiĉe) da tempo ni ĉiuj havas por tiaj grandaj projektoj. Do ni atentu, ni ne diskutas ĉi tie nur pri la kompare malgrandaj du listoj de irananoj, sed pri 45 "ĝermolistoj" kaj 84 "simplaj listoj" (kaj mi konscias, ke aliaj ĝermolistoj ankoraŭ pli ampleksas ol la franca de nun 23 kB - ekzemple la brita kun 32 kB aŭ la germana kun 66 kB) ! --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:52, 1 aŭg. 2023 (UTC) ::::PS: Arbarulo jam bone priskribis la sencon de la vikipediaj ĝermolistoj. Sed povas iĝis miskomprenoj ke "ĝermolisto" estu "por informoj pri personoj, kiuj ne '''meritas''' apartan artikolon": '''ne''' temas pri juĝo ke iu en tiuj listoj "ne sufiĉe gravas" kaj "ne meritas apartan artikolon", sed simple ke la materialo ĵus nun kolektita estas tro malmulta por propra biografio. Nur temas pri '''kvanto''' de disponebla teksto, ne pri la kvalito de la homoj kiuj listiĝas tie! [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:04, 1 aŭg. 2023 (UTC) :::::Dankon pro la klarigo. Efektive, mi ne intencis taksi la personan valoron de iu homo. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:26, 24 sep. 2023 (UTC) == [[Eŭropa Medio-Organizaĵo]] kaj [[Eŭropa Vivmedia Agentejo]] == La ŝablono de kunigpropono estis almetita en januaro, sed ŝajne nenio estis afiŝita ĉi tie. La kunigendo estas evidenta. Hezitoj eblas nur pri la uzenda nomo. Mia prefero estas [[Eŭropa Media Agentejo]]. Mi scias kvar modernajn eŭropajn lingvojn (anglan, hispanan, germanan, francan) kaj ĉiuj uzas nomon tradukeblan tiel, do mi supozas ĝin plej taŭga. Tamen, se iu malsamopinias, ni diskutu. La nomon proponitan de mi uzis almenaŭ unu artikolo en ''Monato'' [https://www.monato.be/2006/008773.php] kaj la tre similan "Eŭropa Medi-Agentejo" uzis Brian Moon en traduko de oficiala gazetara komuniko [https://www.liberafolio.org/arkivo/www.liberafolio.org/2009/kongresanoj-diverse-atakis-eu-tekston/]. "Eŭropa Medio-Organizaĵo" aperas en du artikoloj de ''Monato'' troveblaj en la Tekstaro. Mi ne facile trovas ekzemplon de "Eŭropa Vivmedia Agentejo" ekster Vikipedio. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 02:56, 30 maj. 2023 (UTC) :{{Por}} <s>[[Eŭropa Medio-Organizaĵo]]</s> [[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 13:48, 6 jun. 2023 (UTC), [[Eŭropa Medio-Agentejo]] [[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 14:15, 6 jun. 2023 (UTC) :{{farite}} sub [[Eŭropa Medio-Agentejo]] [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 02:38, 16 jun. 2023 (UTC) == "Spaca angulo" kaj "Solida angulo" == "[[Spaca angulo]]" kaj "[[Solida angulo]]", sama koncepto. Kaj komencu artikolon per klarigo, ne per integralo. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 03:32, 30 maj. 2023 (UTC) :{{por}} kunigi sub la titolo [[Spaca angulo]], kaj pli logika kaj PIV-a (ĉe "spaca"). [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 13:17, 30 maj. 2023 (UTC) :{{por}} — <span style="background-color:LightYel;">[[User:Super nabla|<span style="font-family:Lucida Handwriting;color:LightBlue;">'''Super '''</span><span style="font-family:Lucida Console;color:LightSkyBlue">'''Nabla'''</span>]][[User talk:Super nabla|🪰]]</span> 14:59, 30 maj. 2023 (UTC) :{{por}} [[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 14:08, 31 maj. 2023 (UTC) :: {{farite}} [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 19:47, 3 jun. 2023 (UTC) == [[Dolĉa grenadilo]] kaj [[Passiflora ligularis]] == Evidentas ke estas la sama plantspecio, dum [[Dolĉa grenadilo]] havas neniun intervikion.--[[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 17:56, 4 jun. 2023 (UTC) : {{por}} evidente. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:53, 4 jun. 2023 (UTC) :{{forte por}} Memkompreneble. — <span style="background-color:LightYel;">[[User:Super nabla|<span style="font-family:Lucida Handwriting;color:LightBlue;">'''Super '''</span><span style="font-family:Lucida Console;color:LightSkyBlue">'''Nabla'''</span>]][[User talk:Super nabla|🪰]]</span> 11:03, 14 jun. 2023 (UTC) ::{{Farite}} [[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 13:56, 11 sep. 2023 (UTC) == [[Flago de Ĉina Tajpeo (Tajvano)]] => [[Flago de la Respubliko de Ĉinio]] == ''Kialo'': Sama temo {{ping|RG72}}. La konservinda titolo estas [[Flago de la Respubliko de Ĉinio]]. En la artikolo nuntempe nomata [[Flago de Ĉina Tajpeo (Tajvano)]] la vikiligiloj estas eraraj. — <span style="background-color:LightYel;">[[User:Super nabla|<span style="font-family:Lucida Handwriting;color:LightBlue;">'''Super '''</span><span style="font-family:Lucida Console;color:LightSkyBlue">'''Nabla'''</span>]][[User talk:Super nabla|🪰]]</span> 11:02, 14 jun. 2023 (UTC) == [[Mister Sandman]] kaj [[Esperanto (komputila viruso)]] == La artikolo [[Mister Sandman]] sentuilas kaj ne estas enciklopedia: la teksto tie povas iĝi sekcio de [[Esperanto (komputila viruso)]]. Ĉiuj eksteraj ligiloj rompiĝis. — <span style="background-color:LightYel;">[[User:Super nabla|<span style="font-family:Lucida Handwriting;color:LightBlue;">'''Super '''</span><span style="font-family:Lucida Console;color:LightSkyBlue">'''Nabla'''</span>]][[User talk:Super nabla|🪰]]</span> 06:31, 16 jun. 2023 (UTC) :Post arkivigo de la du antaŭe rompitaj ligiloj, aldono de informkesto, senpolvigo de la paĝo [[29A]], kreo de [[Pat Ballard]] kaj kreo de blua ligilo pri la temo [[komputila vermo]] la teksto [[Mister Sandman]] utilas, estas enciklopedia kaj miaopinie povas senprobleme resti. Aldono de biografia materialo pri verkisto al teksto de unu verko de la homo ĉiukaze malfacilas, ĉar klare homo kaj komputila misprogramo ne estas sama afero. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:31, 1 aŭg. 2023 (UTC) ::Bone, dankon. {{ne farite}} —[[User:Super nabla|<span style="font:.8em 'Lucida Handwriting';color:#7e7a46">'''Super'''</span> • <span style="font:1em 'Century Schoolbook';color:#32CD32;text-shadow:#fdf5b4 .4em .4em .4em">'''''nabla'''''</span>]][[User talk:Super nabla|^🪰]] 21:14, 7 nov. 2023 (UTC) == [[Eskalatoro]] => [[Rulŝtuparo]] == La sama paĝo. La nuntempe-nomata [[Eskalatoro]] estas forigenda. — <span style="background-color:LightYel;">[[User:Super nabla|<span style="font-family:Lucida Handwriting;color:LightBlue;">'''Super '''</span><span style="font-family:Lucida Console;color:LightSkyBlue">'''Nabla'''</span>]][[User talk:Super nabla|🪰]]</span> 13:22, 3 jul. 2023 (UTC) :Jam farita: nun [[Rulŝtuparo]] estas la sola artikolo kaj [[Eskalatoro]] estas alidirektilo tien, kun referenco ke la alternativa nomo vere uzatas vortare. Tiel bonas. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:14, 1 aŭg. 2023 (UTC) {{Farite}} En [[ReVo]] aperas nur Rulŝtuparo-n kaj ne Eskalatoro. [[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 13:59, 16 aŭg. 2023 (UTC) :[[ReVo]] estas kutime bona informfonto, sed estas neprofesia reta projekto kaj ne ĉiam kompletas. Se iu vorto mankas en [[ReVo]], tio ne signifas ke ĝi ne ekzistus en la renomaj, papere presitaj kaj ne tiom facile laŭ personaj gustoj adapteblaj Esperanto-vortaroj... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:47, 22 nov. 2023 (UTC) ::Mi ankoraŭ donu iujn ekzemplojn al mia aserto: PIV havas ĝin en ĉiuj eldonoj de 1970 (p. 247 ĝis [https://vortaro.net/#eskalatoro_kd 2020], Le Puil Danvy FR EO 1992 havas ĝin (p. 335), Krause Langenscheid DE EO 1993 same (p. 383) kaj Pacjurko EO UK ankaŭ (p. 378 PDF). Kompreneble mi ne estas librejo kaj havas nur malmultajn vortarojn, sed ĉiukaze estas renomaj ekzemploj pri vortaraj mencioj de la vorto "eskalatoro" alternative al "rulŝtuparo". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:40, 16 jun. 2024 (UTC) : Estas interese, ke en plej moderna ruslingva vortaro estas la tria vorto: [https://rueo.ru/sercxo/%D1%8D%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%BE%D1%80 eskalatoro, ŝtuparlifto] [[Uzanto:VladimirPF|VladimirPF]] ([[Uzanto-Diskuto:VladimirPF|diskuto]]) 13:03, 22 nov. 2023 (UTC) == Pri stormoj == * [[Sabloŝtormo]] * [[Polvoŝtormo (apartigilo)]] estas preskaŭ la sama temo; ĝi ne estas apartigilo kiel la titolo mise diras, sed artikolo. * [[Taklatondro]]: artikolo iom malfacile por kompreni, sen vikiligiloj. — <span style="background-color:LightYel;">[[User:Super nabla|<span style="font-family:Lucida Handwriting;color:LightBlue;">'''Super '''</span><span style="font-family:Lucida Console;color:LightSkyBlue">'''Nabla'''</span>]][[User talk:Super nabla|🪰]]</span> 13:26, 3 jul. 2023 (UTC) {{Ne farite}} — <span style="background-color:LightYel;">[[User:Super nabla|<span style="font-family:Lucida Handwriting;color:LightBlue;">'''Super '''</span><span style="font-family:Lucida Console;color:LightSkyBlue">'''Nabla'''</span>]][[User talk:Super nabla|🪰]]</span> 05:02, 7 jul. 2023 (UTC) :Klare, la du misaj kaj fuŝaj tekstoj ''polvoŝtormo (apartigilo)'' kaj ''taklatondro'' estas prave forigitaj kaj ''sabloŝtormo'' restas la sola tiutema teksto. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:32, 1 aŭg. 2023 (UTC) == [[Hejmo (regiono)]] => [[Patrio]] == Kunigo kiel petita de longe (Vd la diskutpaĝon). Fakte nescesos ankaŭ kopii parton de [[Hejmo (regiono)]] al [[Hejmo (loĝejo)]] . [[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 14:10, 16 aŭg. 2023 (UTC) :{{Farite}} [[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 10:15, 11 sep. 2023 (UTC) == [[Orakolejo de Delfo]] kun [[Delfo]] == La "orakolejo" estas nenio alia ol la antikva sanktejo [[Delfo]]. "Orakolejo" tamen ne estu en la titolo, ĉar la sanktejo havis aliajn gravajn funkciojn - ekzemple oni ankaŭ okazigadis tie la [[Pitiaj ludoj|Pitiajn Ludojn]] kaj dediĉis venkmonumentojn, sen rekta rilato al la orakolo. Ni ankaŭ jam havas artikolon specife pri la orakolo (ne la ejo), nome [[Pitia]]. (Mi ĵus korektis la evidente eraran titolon "[[Pizia]]".) Tiu artikolo restu aparta, kaj informoj pri la orakolo estu tie aŭ en ambaŭ. Alilingvaj vikipedioj distribuas la informojn diverse kaj ne donas bonan precedencon. Estis antikva vilaĝeto apud la sanktejo kaj moderna en alia proksima loko. Estus pravigeble ke ili havu proprajn artikolojn, sed ni nun ne havas, kaj ne nepre devas havi informojn pri ili. Ilia gravo neniel komparindas kun la gravo de la sanktejo. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 02:18, 23 sep. 2023 (UTC) :{{farite}} [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 17:48, 3 okt. 2023 (UTC) == [[Nepala lingvo]] kaj [[Nepalia lingvo]] == Jam proponita, sed neniu prizorgis la proponon. —[[User:Super nabla|<span style="font:.8em 'Lucida Handwriting';color:#7e7a46">'''Super'''</span> • <span style="font:1em 'Century Schoolbook';color:#32CD32;text-shadow:#fdf5b4 .4em .4em .4em">'''''nabla'''''</span>]][[User talk:Super nabla|^🪰]] 20:35, 20 okt. 2023 (UTC) :{{farite}} Nun fakulo prizorgu la redakton. Mi kunigis ankaŭ la enhavojn.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 22:48, 20 okt. 2023 (UTC) == [[Giwan Bak]] (forigenda) kaj [[Bak Giwan]] (restu) == La aŭtoro de [[Giwan Bak]] ŝajne estas la biografiito mem. —[[User:Super nabla|<span style="font:.8em 'Lucida Handwriting';color:#7e7a46">'''Super'''</span> • <span style="font:1em 'Century Schoolbook';color:#32CD32;text-shadow:#fdf5b4 .4em .4em .4em">'''''nabla'''''</span>]][[User talk:Super nabla|^🪰]] 13:53, 6 nov. 2023 (UTC) :{{farita}}Mi kunigis la materialon en la iama artikolo kaj faris la novan alidirektilo.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 23:03, 6 nov. 2023 (UTC) == "Ŝablono:Informkesto gravulo" kaj "Ŝablono:Informkesto homo" kaj "Ŝablono:Informkesto biografio" == [[Ŝablono:Informkesto gravulo]] kaj [[Ŝablono:Informkesto homo]] kaj [[Ŝablono:Informkesto biografio]]. Havi plurajn kopiojn de sama ŝablono estas bontena hororo. La kosto de bontenado de pluraj kopioj certe iam superos la koston de kunigo. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:39, 19 dec. 2023 (UTC) :Mi pensas, ke ni prenu la kodon pli malpli el {{ŝ|informkesto gravulo}}, sed konservu la titolon de {{ŝ|informkesto homo}}. Pri la aŭtomata kategoriigo el {{ŝ|informkesto biografio}} mi havas iom da duboj pri la utilo. Ĉar la tria ŝablono baziĝas sur Lua-modulo, nur tre malmultaj uzantoj povus korekti ĝin aŭ ion aldoni. [[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 19:30, 24 mar. 2024 (UTC) :{{Komento}} [[Ŝablono:Informkesto biografio]] ligitas al neniu alia Vikipedio.[[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 18:21, 20 maj. 2024 (UTC) :Mi estas por forigi [[Ŝablono:Informkesto biografio]]. Mi ne konas la precizajn teknikaĵojn, sed laŭ mia impreso la ŝablono estas malnova kaj neutila aŭ redunda. [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 19:50, 5 jun. 2024 (UTC) ::Ankaŭ mi preferus se tiuj ŝablonoj estus kunigitaj. La kodo povas esti plejparte tiu de la nuna {{ŝ|informkesto gravulo}}, kun kelkaj aldonoj kaj la titolo de {{ŝ|informkesto homo}}. Ankaŭ {{ŝ|informkesto biografio}} fine malaperu, sed tio estas iom pli da laboro, ĉar ĝi funkcias sufiĉe malsame ol la aliaj kaj uzatas en plurcent artikoloj. - Sincere, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 12:16, 6 jun. 2024 (UTC) ::: @[[User:Tlustulimu]] [[User:ThomasPusch]] {{por}} forigo de {{ŝ|Informkesto biografio}} post forpreno de preskaŭ 500 artikoloj. Mi forprenis la redundajn parametrojn el [[Ŝablono:Informkesto homo]] kaj tiel preparis kunigon. Koncerne nomo post kunigo, mi preferas nomon "Ŝablono:Informkesto gravulo" ĉar negravuloj bedaŭrinde ne rajtas havi paĝon en vikipedio. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 14:25, 16 jun. 2024 (UTC) :::: Mi nun ne atente spuris kion Taylor ordigis malantaŭ la kulisoj de la informkestoj, sed fidas al la kolego ke estos saĝaj paŝoj. Mi tamen pledas por teno de nomo "informkesto homo", ĉar ĝi temas pri homoj, samkiel "informkesto urbo" temas pri urboj, "informkesto rivero" temas pri riveroj, "informkesto monto" temas pri montoj, "informkesto asocio" temas pri asocioj ktp. Mi tre iritiĝus se nun la informkestoj ŝanĝiĝus al "informkesto grava urbo", "informkesto grava rivero", "informkesto grava monto", "informkesto grava asocio" - ''"ĉar negravaj temoj bedaŭrinde ne rajtas havi paĝon en vikipedio"''. Mi certas ke la nomo "informkesto gravulo" nur ekestis kiam oni kunfandis apartajn informkestojn pri profesioj, ĉar la titola nomo "informkesto homo" jam estis okupita - kiam informkestoj homo+gravulo ankaŭ kunfandiĝas tio ne plu estas argumento, kaj la nomo "informkesto homo" estas pli simpla kaj pli sobra. {{re|Tlustulimu}} ĉu vi vidus problemojn ke iuj LUA-funkcioj grave mankos se ni decidas ankaŭ kunfandi "info-n biografio"? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:53, 16 jun. 2024 (UTC) :::::{{por}} konservo de la titolo "Informkesto homo", ĉar ĝi estas pli mallonga kaj pli taŭga (vidu diskuteron de Thomas), sed uzo de kodo plejparte el "Informkesto gravulo" kun kelkaj aldonoj el la nuna "Informkesto homo". - Kiel ni traktu la aferon pri la fona koloro de la kaplinio kaj piedlinio? :::::Ĉu ies roboto kapablas eltiri la enkondukajn frazojn de "Informkesto biografio" kaj rekte meti la koncernan tekston en ĉiujn artikolojn, kie tio necesus? Krome estus bone, se la roboto samtempe, se eblas, jam ŝanĝus la informkestan uzon al restonta informkesto. [[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 17:03, 16 jun. 2024 (UTC) ::::::Mi ĵus aldonis la fonkoloran ruzaĵon el "Informkesto homo" al "Informkesto gravulo" kaj fakte kreis eĉ kombinon el la antaŭaj kodoj. Sed mi faris tion nur por la kaplinio kaj piedlinio, ĉar la kodo estas sufiĉe kompleksa. La rezulto ankoraŭ devus esti testata. Ĉu eble estas iu artikolo kun "Informkesto gravulo", kiu enhavas {{wikidata|P1412}} kaj tie eĉ enhavas Esperanton en la lingva listo? Eble ja estus bone, ke la subtitiloj konservas la fonan koloron de la ĝisnuna ŝablono "Informkesto gravulo". [[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 17:35, 16 jun. 2024 (UTC) :::::::Ŝajne estas malmultaj esperanistoj kiuj informkeste nomatas "gravuloj". Sed se iu sciencisto hazarde ankaŭ estis esperantisto... Mi trovis la paĝon [[Adolf Schmidt]], kiu mise havis du informkestojn, "homo" kaj "sciencisto=gravulo", forviŝis unu kaj lasis la keston "gravulo": La koloro estas bele esperante malhelverda, sed sen la stelo kiu aperus ĉe la kesto "homo". Tamen eblas eksperimenti kun la paĝo [[Adolf Schmidt]]... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:50, 16 jun. 2024 (UTC) ::::::::Mi ĵus trovis artikolon, en kiu la verda fonkoloro kaj la stelo funkcias bone: [[Adolf Schmidt]]. [[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 17:52, 16 jun. 2024 (UTC) :::::::::Nun devus esti rigardata iom post iom, kiuj parametroj devus ankoraŭ esti aldonata resp. alĝustigataj en la ŝabono. Sed nun mi paŭzos pro vespermanĝo. [[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 17:55, 16 jun. 2024 (UTC) :::::::::Ankaŭ ĉe mi nun la stelo estas ĉe [[Adolf Schmidt]] (vidu supre) kaj ĉe [[George Soros]] same. {{farite|bone}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:02, 16 jun. 2024 (UTC) == [[Vazirio]] kaj [[Vaziristano]] == Mi foje rimarkis, ke [[Vazirio]] (kreita en 2007) kaj [[Vaziristano]] (kreita en 2010, havante intervikiojn) estas samtemaj. Do, devus esti certe saĝe, konservi la artikolon kun la intervikioj kaj iom transpreni tekston el la alia. Ĉu estas alia ideo? --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 19:25, 24 mar. 2024 (UTC) :{{Por}} Kunigo al Vazirio, la plej multoj de landoj kun '''-istan''' finaĵo ests tradukitaj per '''-io''' en nia Vikipedio.-[[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 18:53, 20 maj. 2024 (UTC) {{Farite}} Kunigitaj en [[Vazirio]]--[[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 13:16, 24 maj. 2024 (UTC) == [[Floris Meydam]] kaj [[Floor Meydam]] == Ege verŝajne temas pri la sama homo. Vidu la diskuton ĉe [[Diskuto:Floris Meydam]]. - [[Uzanto:Spenĉjo|Spenĉjo]] ([[Uzanto-Diskuto:Spenĉjo|diskuto]]) 22:42, 2 apr. 2024 (UTC) {{Farite}} [[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 18:29, 20 maj. 2024 (UTC) == Kunigo de artikoloj pri Tri Kontraŭoj kaj Kvin Kontraŭoj == Saluton. Mi proponas, ke la artikolo [[Kampanjoj Kontraŭ la Tri Malbonoj kaj la Kvin Malbonoj]] estu kunigata kun [[Kampanjoj de la Tri Kontraŭoj kaj la Kvin Kontraŭoj]], ĉar la lasta estas ĝisdatigita versio. Dankon! [[Uzanto:AlexandreDupont123|AlexandreDupont123]] ([[Uzanto-Diskuto:AlexandreDupont123|diskuto]]) 10:41, 16 jun. 2024 (UTC) : {{forte por}} kunigo, sed venontfoje vi ne kreu saman paĝon plurfoje. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 11:11, 16 jun. 2024 (UTC) :: {{farite}} [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 11:39, 16 jun. 2024 (UTC) == [[Sep liberaj artoj]] kun [[Liberalaj artoj]] == Evidente estas la sama temo. Oni jam trovas la esprimon "Liberalaj artoj" en [[NPIV]]. [[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 15:44, 16 jun. 2024 (UTC) :La vorto "jam trovas" povus implici ke estas iu nova esprimo, sed ne, "liberalaj artoj" estas en PIV 1970, antaŭ 54 jaroj, kaj en [https://vortaro.net/#liberala_kd PIV 2020 aperas kun atentigo "arkaike"]. Sed jes, la vortumo estas en ĉiuj PIVoj, kaj klare ke temas pri la sama temo, do ::{{por}} kunigo je la nomo "Liberalaj artoj". -- [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:36, 16 jun. 2024 (UTC) :: {{por}} kunigo sub [[d:Q189329]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 13:21, 22 jun. 2024 (UTC) :: {{por}} [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 20:20, 6 jul. 2024 (UTC) :{{Farite}}--[[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 15:34, 14 jul. 2024 (UTC) == Kriminaleco == [[:Kategorio:Krimo]] al [[:Kategorio:Kriminaleco]]. Ekzakte sama temo. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 22:31, 23 jun. 2024 (UTC) :{{por}} kunigo sub la titolo "Kategorio:Krimo" sed la vikidatumero de "Kategorio:Kriminaleco". [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 20:23, 6 jul. 2024 (UTC) :: {{kom}} Mi preferas la terminon [[:Kategorio:Kriminaleco]] kiu inkluzivigas (eble per subkategorio) temojn kiel [[Elaĉeta mono]] kiu rilatas al kriminaleco sed ne estas krimo. Kaj mi ne volas ke estus "Kategrio:Krimo" apud "Kategrio:Krimoj" ĉar la sperto montras ke tiam la intencita distingo ne funkcias kaj ambaŭ enhavas ĉirkaŭ samajn tipojn de paĝon. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 11:58, 23 jul. 2024 (UTC) :{{por}} --[[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 14:06, 14 jul. 2024 (UTC) :{{komento}} Post tiu diskuto prefereblas kunigi la jenan [[:Kategorio:Krimo]] (sen ligo al iu ajn alia Vikipedio) kun [[:Kategorio:krimoj]].--[[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 14:04, 16 sep. 2024 (UTC) :{{farite}}. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 15:37, 18 sep. 2024 (UTC) == [[Kajero]] kaj [[Notlibro]] == Du ĝermoj kiam mi trovis ilin, tro mallongaj por klarigi ĉu la redaktintoj celis iun distingon. Kaj se fakte distingo estas celita, ĝi ne kongruas kun la distingo farita en alilingvaj vikipedioj (kiuj ŝajne ankaŭ ne kongruas inter si ĉe [[Kajero]]!). Mi aldonas nun tekston al [[Notlibro]] sed por nun ne formis opinion, kiu titolo estos preferinda se oni akceptos la kunigoproponon. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 20:34, 6 jul. 2024 (UTC) :{{kontraŭ}}Mi vidas distingon inter unu afero lerneja kaj alia ne nepre lerneja. Tio rilatas al la redaktado kaj al la konfuzo inter kelkaj lingvoj, sed la malapero de unu el niaj artikoloj ne solvus la problemon.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 23:35, 6 jul. 2024 (UTC) :{{kontraŭ}}--[[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 14:11, 14 jul. 2024 (UTC) :{{kom}} Se do la distingo estos, ke unu temos nur pri lernejaj kajeroj, ĉu iu volas proponi alinomigon, kiu esprimu tion? [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 02:57, 15 jul. 2024 (UTC) :{{kontraŭ}} kunigo, por alinomigo de [[Kajero]] al io kio videbligas lernejan/studan kuntekston. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 11:53, 23 jul. 2024 (UTC) :{{ne farite}} [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:02, 1 sep. 2024 (UTC) == [[Entrepreno]] kaj [[Negoco]] == [[Entrepreno]] temas nur pri la ekonomia scienco de tiu vorto. [[Negoco]] difinas sian temon kiel "komerca entrepreno, bazo en kapitalismaj ekonomioj, en kiu la plejparto estas privata posedo kaj administrata por gajni profiton kaj konsekvence pliigi la riĉecon de siaj posedantoj. Komercoj ankaŭ povas esti neprofitocelaj aŭ ŝtate poseditaj." "Bazo en kapitalismaj ekonomioj" ne kontribuas por difini la koncepton, sed nur komentas pri ĝia graveco al kapitalismo, kaj la postaj partoj de la unua frazo estas tuj kontraŭdiritaj de la dua frazo. Do la efektiva difino estas "komerca entrepreno", t.e. entrepreno en ĝuste tiu senco, pri kiu [[Entrepreno]] temas. Ankaŭ en la postaj partoj de la artikoloj mi vidas neniun klaran aŭ gravan distingon. Ĉi tiu duobleco rilatas al misa interlingva ligado de kelkaj rilataj artikoloj. Samtempe kun la kunigo mi volas movi [[Firmao]] al la vikidatumero kiun [[Entrepreno]] nun okupas, kaj kunigi la vikidatumeron de [[Varnomo]] kun tiu, kiun [[Firmao]] nun okupas. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:43, 26 aŭg. 2024 (UTC) :{{Farite}} sub [[Entrepreno]], ĉar ĝi citis difinon el pli bona fonto (''[[Internacia komerca-ekonomika vortaro]]''). Krome, PIV difinas du ekonomiajn sencojn por "negoco", dum por "entrepreno" ĝi difinas unu ekonomian sencon kaj alian ne aparte ekonomian. Tial mi taksis ke "entrepreno" faros malpli da konfuzoj. Se iu havas ''IKEV'', estus bone kontroli kion ĝi diras pri "negoco". [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 18:22, 9 sep. 2024 (UTC) == Justa uzo de neliberaj dosieroj == [[:Kategorio:Bildoj sub Justa uzo]] kaj [[:Kategorio:Dosieroj sub justa uzo]] kaj [[:Kategorio:Neliberaj dosieroj]]. Mi ŝovis unu objekton de [[:Kategorio:Bildoj sub Justa uzo]] al [[:Kategorio:Dosieroj sub justa uzo]] kaj poste rimarkis ke la responda kato en la angla vikipedio [[:en:Wikipedia:Categories_for_discussion/Log/2023_December_4#Category:Fair_use_images|jam estas forigita]]. Pronas ŝovi ĉion el [[:Kategorio:Bildoj sub Justa uzo]] kaj [[:Kategorio:Dosieroj sub justa uzo]] al [[:Kategorio:Neliberaj dosieroj]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 15:02, 18 sep. 2024 (UTC) :{{por}} Mi ne multe atentas pri kategorioj, sed la propono aspektas kiel racia kaj utila simpligo. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 03:54, 18 dec. 2024 (UTC) : {{farite}} [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 18:35, 25 maj. 2025 (UTC) == [[Kristnaska militpaŭzo]] kaj [[Kristnaska_batalhalto_de_1914]] == la unua paĝo estas ege malnova :{{por}} kunigo. Samtemaj artikoloj. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 01:00, 15 dec. 2024 (UTC) :: {{farite}} sub [[Kristnaska_batalhalto_de_1914]] kiu estis multe pli longa. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 15:42, 29 jan. 2025 (UTC) == [[Sociala merkatekonomio]] kaj [[Sociala merkata ekonomio]] == La dua artikolo estas ege malnova :{{por}} kunigo. Ili ŝajnas esti tute samtemaj. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 03:02, 16 dec. 2024 (UTC) : {{forte por}} [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 15:34, 29 jan. 2025 (UTC) == [[Adiga lingvo]] kaj [[Adigea lingvo]] == la propono por kunigi jam ekzistas ekde 2012 :Ho ve, sufiĉe longe. Laŭ la enhavo de [[Adiga lingvo]], ĝi ne estas samtema kun [[Adigea lingvo]]. Do mi estas {{kontraŭ}} kunigo, sed verŝajne {{por}} alinomigo de la ĝermeto [[Adiga lingvo]] --> [[Ĉerkesa lingvo]] aŭ [[Ĉerkesaj lingvoj]]. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 03:28, 18 dec. 2024 (UTC) : {{forte por}} [[Adiga lingvo]] --> [[Ĉerkesa lingvo]] (nun alidirekto al [[Abĥaz-adigea lingvaro]]). [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 15:33, 29 jan. 2025 (UTC) == [[Omo]] kaj [[OMO]] == duobla apartigilo :{{por}} Vi pravas, tute duoblaj. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 03:30, 18 dec. 2024 (UTC) :{{farite}} (alidirekto) [[Uzanto:Stefangrotz|Stefangrotz]] ([[Uzanto-Diskuto:Stefangrotz|diskuto]]) 15:49, 18 dec. 2024 (UTC) == [[Komunumoj de Haute-Marne kun ĉiuj ligiloj]] kaj [[Komunumoj de Haute-Marne]] == sama listo :Principe mi estus por la kunigo, kaj antaŭ tri monatoj mi bonvenigus la proponon. Sed nun kiam estas krizo de kunlaborado pri la plej fundamentaj principoj de distingo kaj kunigo de artikoloj, eble estas pli bone ne tuŝi polemikajn sed nur mezgravajn temojn kiel la temo de ruĝaj ligiloj. Kiam mi povos fidi ke almenaŭ la plej aktivaj vikipediistoj respektas la bazajn principojn kaj interkonsentitajn politikojn de Vikipedio, mi pli volonte diskutos ĉi tiajn aferojn. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 03:38, 18 dec. 2024 (UTC) :Pri kiu krizo vi parolas? Ĉu vi havas legilon al la diskuto? [[Uzanto:Stefangrotz|Stefangrotz]] ([[Uzanto-Diskuto:Stefangrotz|diskuto]]) 15:47, 18 dec. 2024 (UTC) :{{por}} Mi komprenas la rezonadon malantaŭ la du listoj, sed mi kredas ke estus pli bone havi nur unu liston por eviti duoblan laboron kaj konfuzon inter uzantoj. Ni certe povus trovi interkonsenton pri kiam ruĝaj ligiloj estas taŭgaj, por ke la du listoj estu kunigitaj. [[Uzanto:Boivie|Boivie]] ([[Uzanto-Diskuto:Boivie|diskuto]]) 13:03, 20 dec. 2024 (UTC) ::La krizo estas tio, ke unu administranto devigas nin havi du tute samtemajn artikolojn titolitajn [[Spiro]] kaj [[Spirado]], kaj malpermesas aŭ redistingi aŭ kunigi ilin. La diskuto troviĝas parte ĉe [[Vikipedio:Alinomendaj artikoloj#Homa spirado => Spirado 2024 09 20]] kaj parte sur niaj diskutpaĝoj. ::Se vi efektive povos interkonsenti pri tio, kiuj ruĝaj artikoloj en ĉi tiu listo estas taŭgaj, des pli bone. Mi nur petas ke vi parolu nur pri ĉi tiu unuopa artikolo kaj ne rigardu vian decidon kiel tut-Vikipedian politikon. Mi precizigas pri tio ĉar delonge ThomasPusch, kiu ankaŭ disigis ĉi tiujn listojn, delonge traktas decidon pri "[[Vikipedio:Diskutejo#Diskutero en Diskuto:Lvivo, kiu koncernas multe pli ol tiun unuopan tekston|longaj listoj de ruĝaj ligiloj]]" kiel ĝeneralan rajtigon forigadi ĉiajn ruĝajn ligilojn, kaj kverelas kun mi pri la afero. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 17:01, 15 jan. 2025 (UTC) :: {{por}} kunigo per forigo de mapli ampleksa [[Komunumoj de Haute-Marne kun ĉiuj ligiloj]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 17:14, 31 jan. 2025 (UTC) ::: {{por}} forigo de la malpli ampleksa listo [[Komunumoj de Haute-Marne kun ĉiuj ligiloj]], pri kiu estas ĉiukaze notita, ke "tiu ĉi versio saviĝis '''nur pro teknikaj kialoj'''". Mi ne estis certa ke ne iu alia uzanto protestus kontraŭ mia teknika aldonado de loĝantaroj al la plej malgrandaj el la [[komunumoj de Haute-Marne]], pri kiuj mi ne havis la energion pene fari kompletajn paĝojn, ĉiam nur por kelkaj domoj, pri kiuj plej ofte ne estas fotoj, eksteraj ligiloj, kaj ankaŭ franclingve estis nur minimumaj artikolaj ĝermoj. Jes ja mi diligente verkis ĉiujn paĝojn pri vilaĝaj komunumoj de pli ol 500 loĝantoj en ''Haute-Marne'', kvankam mi persone pensas ke vilaĝo sub 5 000 loĝantoj estas nur vilaĝeto, kaj mi tute ne havas iun ajn personan rilaton al la tre kampara regiono, nur volis ke la priskriba geografio pri Francio entute progresu. Do mi ne kuraĝis sen komuna decido entute forigi la malnovan liston [[Komunumoj de Haute-Marne kun ĉiuj ligiloj]]. Se nun estas pli da voĉoj, ke la malnovan liston [[Komunumoj de Haute-Marne kun ĉiuj ligiloj]] ne necesas konservi "pro teknikaj kialoj", mi volonte estas '''por''' ĝia forviŝo. Kaj {{re|Arbarulo}} vi komprenas, ĉu ne, ke mi ne simple bloke buĉas longajn listojn da ruĝaj ligiloj nur pro tio ke ili estas "tro ruĝaj" por mi, sed ke mi freneze bluigis multegajn ligilojn per kreoj de novaj paĝoj, eĉ de [[Curel (Haute-Marne)|iuj paĝoj pri vilaĝoj de nur 400 loĝantoj]], sed pri la ankoraŭ pli etaj vilaĝetoj en la forlasita pejzaĝo Haute-Marne evidente neniu ajn esperantista uzanto iam pretis kaj nun pretas engaĝiĝi, ne nur mi ne. Do mia agado neniel estas amasbuĉi listojn pri ruĝaj ligiloj, sed bluigi kiom multajn ruĝajn ligilojn kiom iel ajn home eblas kaj aspektas senca. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 05:56, 25 maj. 2025 (UTC) :::: {{kom}} Mi hodiaŭ ankoraŭ trovis laŭ la listo kun aldonitaj loĝantaroj 21 tekstojn de vilaĝaj komunumoj en ''Haute-Marne'' de ĉirkaŭ aŭ iomete malpli ol 500 loĝantoj, kiujn mi ankoraŭ provizas per novaj artikoloj. Vi ne imagas kiom pli agrable estas havi "nur" 21 novajn tekstojn antaŭ si kompare al senti sin premata fari 400 mankajn paĝojn el entute 429, se oni estas tutnormala redaktanto (kaj ne laborigas roboton). Kvankam, se la 400 mankaj paĝoj sentiĝas vere utilaj kiam ili estas, ankaŭ eblas du-tri semajnojn fari nenion alian ... sed tio estus tiom enuiga taskaĉo, ke devus esti tre bona motivo kial tiuj 400 tekstoj poste estos grandega profito por la esperantlingva projekto. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:01, 25 maj. 2025 (UTC) :::::Certe vi jes amasbuĉas ruĝajn ligilojn. Vi ankaŭ impone amase blugas ilin. La unua afero estas malbona, la dua bona, sed la dua ne bonigas la unuan. :::::Mi ne konsentas ke via sento de premo verki kiam vi vidas ruĝajn ligilojn estas valida kialo forigi ilin. Se nur vi sentas tiel, ĝi estas tute persona sento kiu devas ne influi tutvikiajn politikojn. Kaj se ne nur vi sentas tiel, tio estas des pli bona kialo por teni ilin ruĝaj, ĉar ĝi kontraŭdiras vian certecon ke neniu iam bluigos pli. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:48, 25 maj. 2025 (UTC) :::::{{re|Arbarulo}} Mi absolute ne konsentas pri la akra akuzo ke mi "amasbuĉas". Vidu, estas franca listo [[:fr:Listes des communes de France|Listes des communes de France]], se vi sumigas la nombrojn el la regionoj vi venas al '''34 805''' necesaj tekstoj pri bazaj francaj komunumoj. Se vi rigardas [[Diskuto:Departementoj de Francio|en tiu kalkula listo]] vi povas vidi ke grandparte mi, en 2009 unu departementon Thomas Guibal, poste ankoraŭ unuopajn lokojn en Pas-de-Calais, en 2015 alian departementon Mutichou, dise en urboj kun stacidomoj ie-tie Dominik, kaj pri Gironde kaj Moselle tre dankinde subtene Aidas, intertempe esperantigis 17 807 tekstojn, tio estas iom pli ol 51 %. De la restaj 49 % mi en #51 [[Marne]] kaj #52 [[Haute-Marne]] (nur tie) nigrigis la plej etajn komunumojn de malpli ol 500 loĝantoj, en Marne nigriĝis 540 paĝoj kaj en Haute Marne 340, sume '''880''' el 34 805, tio estas 2 %. Pri ĉiuj komunumaj listoj laŭ departementoj de 2007 krom Marne + Haute-Marne mi flegis la ruĝajn ligilojn, provis laŭeble bluigi ilin (kie en la [[Diskuto:Departementoj de Francio|esperanta teknika listo]] jam estas signo {{farite}}), kaj krome pacience forigis unu truon post alie en la restaj nun '''16 118''' ruĝaj ligiloj. Vi certe havas imagon, kia kvanto estas 35 mil artikoloj. Mi amase varbis ĉe Dominik, Thomas Guibal kaj Aidas pri plia kunlaboro pri la geografio de Francio, sed ili ĉiuj konfirmis la senton ke la monto simple estas tro granda, kaj ili ne volus pli labori. Ĉe Mutichou mi fakte ne varbis kaj petis, sed la fakto ke li finis unu departementon en 2015 kaj post neniam komencis iun duan departementon, signifas de li fakte sentas kiel Dominik, Thomas Guibal kaj Aidas, kiuj ankoraŭ afable kunlaboretis dum la lastaj tri jaroj. Mi nun ekde 2010 kun interrompoj maĉas pri francaj komunumoj, ekde kvin jaroj intense, kaj tamen ankoraŭ estas 16 118 neverkitaj paĝoj, kaj vi pravas, ke teorie ankoraŭ estus 880 pliaj tekstoj pri mikrokomunumoj de la kampara Marne kaj Haute-Marne, kiujn mi nomis malpli prioritataj. Se vi komparas la dimensiojn, vi vidos ke la 880 malprioritataj eblaj estontaj paĝoj tute ne estas "amasbuĉitaj" (ili neniam estis), sed estas miniatura frakcio kompare al la grandega kvanto de ruĝaj ligiloj en la listoj de 2007, kiuj en 2025 ankoraŭ estas same ruĝaj kiel en 2007. Mi vere ne ankoraŭ dum la sekvaj 20 jaroj ĝis 2045 volas mem fari geografiajn ĝermojn kaj ne volas 20 jarojn peli Dominik, Aidas aŭ novulon de 2035 tion fari. Tial gravas inteligente fari paĝojn, bone uzi vikidatumojn, kaj uzi prioritatojn, ĉar ne ĉiu urbo kaj ĉiu domaro de 120 homoj same gravas por biografioj de aliaj esperantaj paĝoj en vikidatumoj. Nomi la rezignon pri prioritata kreo de 880 el 34 805 iam estontaj paĝoj "amasbuĉo" estas fia mispercepto. Mi vere ne patrolas tra la paĝoj en nura serĉado de ruĝaj ligiloj, kiujn mi povas dekmil-ope buĉi, kaj kalkuli ke la 17 800 kreitaj esperantaj paĝoj kaj la 880 malprioritatigitaj komunumetoj minusigus sin al nulo estas miskalkulo. La francaj aŭtoritatoj mem konscias pri tio, ĉiujare faras "novajn komunumojn" kiuj anstataŭigas poe manplenon da antikvaj komunumetoj de 1789, kaj bonas pri ĉio komunumeto pri kiu ni ne nun faras esperantan tekston kaj post 18 monatoj devas ŝanĝi ĉiun vorton "komunumo" al "eksa komunumo". Vi mem konstatas kiel en aliaj paĝoj mi pridubas ruĝajn ligilojn kaj diskutigas ĉu ili restu pliajn 10 jarojn, aŭ ĉu oni povas varbi iun uzanton por kreado de teksto, aŭ mi mem faras mallongajn aŭ pli vastajn novajn artikolojn, aŭ komune serĉas vojojn kiel eblas ligi la konceptojn al ekzistantaj paĝoj - kvankam tio, se trovatas bona solvo, reduktas unu aŭ 2-3 dubindajn ruĝajn ligilojn, neniel milojn aŭ dekmilojn. Detrua amasbuĉado estas io alia ... Restu justa. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:41, 25 maj. 2025 (UTC) :::::::{{re|ThomasPusch}} Mi pardonpetegas pri la vortumo "amasbuĉas". Mi tro facilanime kopiis ĝin de vi, kaj intencis ĝin malpli insulte ol vi verŝajne komprenis ĝin. :::::::Mi volis nur diri, ke vi grandakvante forigas ruĝajn ligilojn, kio estas objektiva fakto. La emocia kromsignifo de "buĉi" estas troigo. Mi ankaŭ ne intencas malgrandigi vian (bonsence) amasan kreadon de novaj artikoloj, kiun mi ripete nomas vere impona. Kaj mi konsentas, ke la bluigo de ĉiu restanta ligilo devas ne esti prioritato. Mi nur reasertas ke lasi ligilon ruĝa ne devigas vin aŭ iun alian bluigi ĝin. Se vi sentas tian devon, ĝi estas tute persona interpreto, kiu ne akordas kun la intencita signifo de ruĝaj ligiloj en vikimediaj projektoj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 23:23, 25 maj. 2025 (UTC) : {{farite}} [[Komunumoj de Haute-Marne kun ĉiuj ligiloj]] estas forigita. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 00:00, 21 feb. 2026 (UTC) == Zorio == [[Zorio]] [[d:Q249181]] (japana "zori") kaj [[Zorio (ŝuo)]] [[d:Q380339]] (nejapana "flip-flop"). Nuntempe ambaŭ temas pri japanaj ŝuoj. Eble [[Zorio (ŝuo)]] estas alinomenda, kaj la enhavo apartigenda laŭ japaneco. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 18:37, 19 feb. 2025 (UTC) :Tiuj artikoloj estis diskutitaj ĉe "Alinomendaj artikoloj" kiam la titolo "Zorio (ŝuo)" estis donita. Tiam mi mem proponis kunigi, sed neniu interesiĝis. Do mi ankaŭ nun estas malforte {{por}} kunigo. Se ili restos apartaj, mi eble proponus [[Zorio (ŝuo)]] -> [[Zorio]] kaj [[Zorio]] -> [[Zorioj en Japanujo]]. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 20:49, 25 mar. 2025 (UTC) :: {{farite}} inkluzive wikidata. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 23:31, 20 feb. 2026 (UTC) == [[Daktilo]] kaj [[Daktilopalmo]] == La artikolo [[Daktilo]] ekzistas ekde 2007 kaj ĝis nun ĝi restas ĝermeto. La artikolo Daktilopalmo havas pli da teksto pri la frukto al tiu ĉi artikolo. En aliaj lingvoj Daktilo alidirektas al Daktilopalmo. Tial mi proponas krei alidirekton. -- [[Uzanto:Stefangrotz|Stefangrotz]] ([[Uzanto-Diskuto:Stefangrotz|diskuto]]) 11:06, 5 mar. 2025 (UTC) :{{por}} Sed mi pensas ke pli ĝuste la propono estu [[Vikipedio:Forigendaj artikoloj|forigo]], ĉar la ununura frazeto de [[daktilo]] estas kopiita rekte el [[daktilopalmo]], kie ĝi jam ekzistis kaj plu ekzistas. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 20:49, 25 mar. 2025 (UTC) == [[Kernetfrukto]] kaj [[Drupo]] == Mi ne certas pri tio. En PIV nur drupo ekzistas, en ReVo ambaŭ estas menciitaj. En vikipedio ni havas du artikolojn. Ĉu estas diferenco? -- notis sen subskribo Stefangrotz je 10:19, 11 mar. 2025 :{{kontraŭ}} Drupo kaj kernetfrukto estas malsamaj aferoj. Drupo havas unu semon, ofte sufiĉe grandan, kaj kernetfrukto havas po kvin laŭ mia kompreno de la artikolo, kiuj povas esti sufiĉe malgrandaj. :Ĉu tamen vi celis proponi kunigon de [[kernetfrukto]] kaj [[pomofrukto]]? Tiuj artikoloj ŝajnas esti preskaŭ identaj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 20:49, 25 mar. 2025 (UTC) == [[Rendevui]] kaj [[Rendevuado]] == Mi vere ne vidas diferencon inter la du temoj. -- notis sen subskribo Stefangrotz je 14:36, 17 mar. 2025 :Certe {{por}} Ĝenerale, tre malofte estos bona ideo havi artikolon "X-o" (des malpli "X-i") kaj alian "X-ado". --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 20:49, 25 mar. 2025 (UTC) ::Certe {{por}} plej bone sub simpla titolo "Rendevuo". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:59, 24 maj. 2025 (UTC) ::: {{forte por}} kunigo sub [[Rendevuado]] aŭ [[Rendevuo]]. Vikipedio ne estas vortaro. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 18:15, 25 maj. 2025 (UTC) :::: {{farite}} [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 23:37, 20 feb. 2026 (UTC) == [[Plaĝo]] kaj [[Strando]] == Ĉu estas diferenco? -- notis sen subskribo Stefangrotz je 12:56, 25 mar. 2025 :{{sindetena}} La temoj estas bone distingitaj en la artikoloj (strando estas terformo, kutime natura, kaj plaĝo estas homa uzocelo por kiu strandoj aparte taŭgas), sed ambaŭ estas kompatinde mallongaj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 20:49, 25 mar. 2025 (UTC) :La temoj estas bone distingitaj en la artikoloj, tial estus tute bone havi du ellaboritajn paĝojn, sed mi dubas ke indas propran tekston fari por la stranda uzocelo de "plaĝo", se ni estas la sola vikipedia lingvo kiu faras tiun diferencon. Kun du aliaj vikipediaj lingvoj mi estus por granda peno elvringi sufiĉajn ideojn por iom-pli-ol-ĝerma artikolo por "plaĝo" do kontraŭ kunigo, sed se daŭre ne estas ajna alilingva vikipedio kiu faras tiom detalan ditingon, mi estas {{por|por kunigo}} je titolo "strando" kaj vikidatumo [[d:Q40080]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:27, 24 maj. 2025 (UTC) : {{por}} kunigo sub [[d:Q40080]] (estas ankaŭ malsama [[d:Q93352]] = marbordo). [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 18:14, 25 maj. 2025 (UTC) :: {{farite}} laŭ malabunda kvanto da poraj voĉoj kaj suba peto. Kvankan "strando" kaj "plaĝo" eble ne estas perfektaj sinonimoj, ili povas esti kovritaj sur sama paĝo, ĉar vikipedio ne estas vortaro. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 22:32, 22 feb. 2026 (UTC) == [[Kapitano]] kaj [[Kapitano (apartigilo)]] == Ambaŭ estas apartigiloj. -- notis sen subskribo Stefangrotz je 08:18, 3 apr. 2025 {{por}} --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 19:44, 7 maj. 2025 (UTC) {{por}} Strangaj ĝemeloj. [[Kapitano]] kiel titolo tute sufiĉas. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:18, 24 maj. 2025 (UTC) : {{forte por}} [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 18:12, 25 maj. 2025 (UTC) : Dauxre nesolvite. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 23:07, 20 feb. 2026 (UTC) == [[Avaremo]] kaj [[Avareco]] == El la artikola diskutpaĝo: Estas artikolo [[avaremo]], ĉu ne eblas kunigi ilin? [[Uzanto:Roberto|Roberto]] ([[Uzanto-Diskuto:Roberto|diskuto]]) 09:19, 11 okt. 2020 (UTC) :Ili aspektas tre similaj, Kion vi pensas? --[[Uzanto:Stefangrotz|Stefangrotz]] ([[Uzanto-Diskuto:Stefangrotz|diskuto]]) 15:07, 30 apr. 2025 (UTC) ::{{kontraŭ}} La nomoj estas similaj, sed mi pensas ke la enhavoj estas malsamaj. [[Avaremo]] priskribas deziron akiri pli ol oni jam havas, kaj [[Avareco]] priskribas timon forspezi aŭ perdi kion oni jam havas. ::Mi rekomendus movi la frazon pri la katolika peko de [[Avareco]] al [[Avaremo]], alinomi [[Avaremo]] > [[Avido]], kaj verŝajne kunigi la nunan [[Avido]] kun [[Deziro]]. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 19:59, 7 maj. 2025 (UTC) :::{{malforte kontraŭ}} Jes estas nuancoj, en la e-lingva klarigo, sed ankaŭ en vikidatumoj estas klare du blokoj, kaj estas aliaj tri lingvoj krom Esperanto kiuj decidis favore al du tekstoj: la franca, portugala kaj hindia (la angla kaj ukraina trompetas per alidirektiloj kaj ne kalkuleblas). La hindian probable neniu aktiva esperanta vikipediano vere regas, sed la franca kaj portugala tekstoj pli proksimas al Esperanto kaj tial pli facile legeblas. Ĉu iu de tie povus ĉerpi ideojn kiel eblas plidistingi la tekstojn kaj kiel eblas konvinke plenigeti du apudajn paĝojn? Pri la skizeto pri alinomigoj de Arbarulo mi skeptiketas. Kvankam mi ne tre detale enketis ĉi tie, evidente ekzistas ankaŭ interlingvaj vikidatumaj konceptoj pri [[Avido]] kaj [[Deziro]], do kunfandi du konceptojn signifas forigi Esperanton el unu interlingva vikidatuma koncepto. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:57, 24 maj. 2025 (UTC) ::::{{komento}} Se vi kontrolos la alilingvajn tekstojn pri [[Avido]] kaj [[Deziro]], vi vidos ke la intervikia ligado estas trompa. La artikoloj de diversaj lingvoj ne temas pri la samaj temoj - la situacio estas eble eĉ pli fuŝa ol la problemo de la spiradoj. Mi proponis kunfandi [[Avido]] kun [[Deziro]] ĉefe por liberigi la titolon "Avido", ĉar mi pensas ke tiu vorto estas kutime uzata por la koncepto priskribita en [[Avaremo]] kaj ne la priskribita en [[Avido]]. Mi ankaŭ vidas neniun klaran malsamon inter la enhavoj de [[Avido]] kaj [[Deziro]]. Sed se iu povas elpensi pli bonan nomon por [[Avido]] kaj reskribi ĝin tiel, ke la enhavo pli klare respondos al la nomo, mi ne kontraŭos tion. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:01, 25 maj. 2025 (UTC) ::::Jen la nekohero de alilingvaj vikipedioj, kiujn mi kapablas legi. * En la angla, "[[Avareco]]" estas alidirektilo al nia "[[Avaremo]]", sed la enhavo responda al nia "Avareco" troviĝas en [[:en:Miser]], ligita kun neniu Esperanta artikolo; [[Avaremo]] respondas al nia artikolo; la artikolo ligita al "Avido" enhave respondas al nia duoblaĵo [[Avido]]/[[Deziro]]; kaj la artikolo ligita al [[Deziro]] temas pri koncepto kiun ni ne kovras, kiu en la angla havas propran vorton (''wish''), sed kiun en Esperanto ni nomus same "deziro" aŭ eble "dezirpeto". * La franca estas sama kiel la angla pri nia [[Avido]]/[[Deziro]] (ankaŭ en tiu lingvo la dezirpetoj ligitaj al [[Deziro]] nomiĝas per propra vorto, ''souhait''); tamen [[Avareco]] estas ligita al nia samtema artikolo, ne la angla samtema artikolo. * La hispana artikolo ligita kun [[Avareco]] enhave respondas al nia [[Avaremo]]. Nenio ligiĝas al nia [[Avaremo]], kaj la enhavo responda al nia [[Avareco]] troviĝas ĉe [[:es:Avaro]], ligita kun la samtema angla artikolo kaj neniu Esperanta artikolo. Ĝi ne havas propran vorton aŭ artikolon por dezirpetoj, sed ĝia "Deziro" enhave respondas al nia [[Avido]]/[[Deziro]], same kiel en la angla kaj franca. * La germana artikolo ligita kun [[Avaremo]] bone respondas al ĝi. Inter [[Avido]] kaj [[Deziro]] ĝi faras iun distingon kiun mi ne bone komprenas, kaj verŝajne tiun celis la redaktinto de niaj artikoloj, sed ĝi certe ne rilatas al la distingo farita de la angla kaj franca vikipedioj, nek al la difinoj de "avido" kaj "deziro" en Esperanto; mi suspektas ke ĝi estas apartaĵo de la germana lingvo. Neniu artikolo estas ligita kun nia [[Avareco]], sed verŝajne [[:de:Geiz]] devus esti. * La simpla angla estas same kiel la angla pri [[Avido]] kaj [[Avaremo]], havas nenion pri [[Avareco]], kaj la artikolo ligita al [[Deziro]] ŝajne estas koncepta nuanco ne esprimata en la aliaj vikipedioj analizataj krom la angla [[:en:Want]], kun kiu ĝi tamen ne estas ligita. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 17:03, 25 maj. 2025 (UTC) ::Konklude: mi pensas, ke la volo ne "perdi" ligon inter Esperanta artikolo kaj vikidatuma ero ne estas sufiĉa kialo por konservi eble duobligitan, certe misnomitan ĝermon [[Avido]]. Se necesos, oni povus kompensi la perdon verkante artikolon respondan al la angla ''wish'', franca ''souhait'' (tamen kun kiu Esperanta titolo?) --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 17:14, 25 maj. 2025 (UTC) :::{{re|Arbarulo}} Pardonu min, mi perdis la superrigardon inter niaj diversaj paĝoj kaj tiuj de ĉiuj alilingvaj artikoloj. Sed se ni koncentriĝas pri la paĝo [[avido]] - kial ĝi estus misnomita? Vorto avido ekzistas, estas fundamenta radiko, kaj krom en la fundamento dokumentiĝas en vortaroj ekde 1889. Do la vorto mem ne povus esti la problemo. Mi en la paĝo [[avido]] nun detale nomis la fontojn de PIV kaj la Etimologia Vortaro de Esperanto. '''Ne klaras''' al mi, de kie estas la klarigo ke temus pri '''"anima impulso fordifekti sperton de foresto"''', kiun la uzanto Punktor enkonstruis en 2008. Se estis propra inventaĵo de la uzanto Punktor, al mi la vortumo "fordifekti" ŝajnus dubinda. Sed eble estas citaĵo de iu historia verko aŭ de antikva vortaro, sed tiam necesus nomi la fonton. Povus ankaŭ esti iu eble malfeliĉe tradukita citaĵo de [[Sigmund Freud]] aŭ de alia baza psikoanalizisto, sed tiam same necesus nomi la originan fonton. Jen mia principa kritiko pri la nuna paĝo [[avido]], ne pri la vorto "avido". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:59, 5 aŭg. 2025 (UTC) ::::{{re|ThomasPusch}} Ankaŭ mi kompreneble ne kverelas kontraŭ tio, ke "Avido" estu titolo de artikolo. Sed mi volas ke ĝi estu la titolo de nia nuna [[Avaremo]], kiu certe temas pri avido - t.e. akiremo - kaj ne pri avaro - t.e. ŝparemo. Tio necesigus aŭ trovi alian titolon por la nuna "Avido", aŭ kunigi ĝin kun iu el la jam ekzistantaj artikoloj. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 03:21, 6 aŭg. 2025 (UTC) == [[Globish]] kaj [[Globish (apartigilo)]] == Ambaŭ estas apartigiloj --[[Uzanto:Stefangrotz|Stefangrotz]] ([[Uzanto-Diskuto:Stefangrotz|diskuto]]) 19:33, 7 maj. 2025 (UTC) :{{por}} --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 19:51, 7 maj. 2025 (UTC) ::{{farite}} eble administranto povas forigi [[Globish (apartigilo)]] [[Uzanto:Stefangrotz|Stefangrotz]] ([[Uzanto-Diskuto:Stefangrotz|diskuto]]) 07:36, 8 maj. 2025 (UTC) ::: {{farite}} ĉe WikiData. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:50, 16 maj. 2025 (UTC) :::: {{farite}} La neuzata "Globish (apartigilo)" estas forigita laŭpete. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:43, 25 maj. 2025 (UTC) ==Peto ĝisdatigi== {{re|Stefangrotz}} {{re|Taylor 49}} Ĉu vi volas fari la kunigojn proponitajn de vi, kiuj en sufiĉe longa tempo ne ricevis kontraŭojn? Tio estas respektive la artikoloj pri daktiloj, rendevuado, strandoj (se vi ne ŝanĝis vian opinion pri tio), kaj tiu pri zorioj. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 20:42, 7 maj. 2025 (UTC) : Kunigo de "Ŝablono:Informkesto gravulo" kaj "Ŝablono:Informkesto homo" kaj "Ŝablono:Informkesto biografio" estas teknike malfacila. Mi prizorgos le ceterajn. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:16, 16 maj. 2025 (UTC) :: {{farite}} zorioj kaj rendevuado. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 23:38, 20 feb. 2026 (UTC) :: {{farite}} "strando" kaj "plaĝo". [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 22:32, 22 feb. 2026 (UTC) == [[Atombombo]] kaj [[Nuklea armilo]] == La enhavoj estas preskaŭ samaj, krom longa aldona sekcio en [[Nuklea armilo]] pri "Registaroj, kontrolo kaj juro" (parte duobliganta aliajn sekciojn). Ĝis 2019 ekzistis nur [[Atombombo]], kunligita kun la vikidatumero kiun nun havas [[Nuklea armilo]]. Tiam uzanto de Vikidatumoj movis ĝin al la nuna vikidatumero. Laŭ mi, la ĝusta respondo estus remeti la ligilon al la antaŭa vikidatumero, dialogi kun la movinto ĉe Vikidatumoj kaj eble alinomi la artikolon. Anstataŭ fari tion, oni kreis novan artikolon [[Nuklea armilo]] kaj rekte kopiis en ĝin (sen atribuo) la tutan tekston de [[Atombombo]]. La sekcio "Registaroj, kontrolo kaj juro" aldoniĝis poste. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 18:14, 13 maj. 2025 (UTC) : {{forte por}} plena kunigo sub titolo [[Nuklea armilo]] kaj [[d:Q12802]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:10, 16 maj. 2025 (UTC) :{{farite}} [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 02:40, 21 maj. 2025 (UTC) == [[Elektromagneta ondo]] kaj [[Elektromagneta radiado]] == En 2019 la tuta enhavo de [[Elektromagneta ondo]] kopiiĝis kun malklara atribuo en la novan artikolon [[Elektromagneta radiado]]. Poste multaj aliaj aferoj aldoniĝis al [[Elektromagneta radiado]] dum [[Elektromagneta ondo]] apenaŭ redaktiĝis. La rezulto estas, ke [[Elektromagneta ondo]] restas kiel duoblaĵo de la enkonduko de [[Elektromagneta radiado]]. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 18:57, 13 maj. 2025 (UTC) : {{por}} plena kunigo sub [[Elektromagneta radiado]]. Elektromagneta radiado estas fenomeno. Elektromagneta ondo estas dubinda termino. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:27, 16 maj. 2025 (UTC) :{{farite}} [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 02:40, 21 maj. 2025 (UTC) == [[Verda algo]] kaj [[Verdalgoj]] == Mi ne estas biologisto, sed ili aspektas kiel la sama temo --[[Uzanto:Stefangrotz|Stefangrotz]] ([[Uzanto-Diskuto:Stefangrotz|diskuto]]) 12:32, 14 maj. 2025 (UTC) :{{por}} La artikoloj ne estas sufiĉe longaj por juĝi tute certe, sed mi vidas neniun klaran distingon. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 19:37, 16 maj. 2025 (UTC) :: {{forte por}} [[d:Q12356431]] la taksonomio estas komplika, sed tio ne pravigas du nebulajn artikolojn pri sama nebula temo. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:07, 16 maj. 2025 (UTC) :::{{por}} Fakte ne eblas vidi klaran distingon. Sed sendube nur estas unu interlingva vikidatumo, [[d:Q271844]]. Tamen la fina artikola titolo devos esti plurala, kaj kompreneble havu la informkeston kaj ĉiun utilan informon. "Verdaj algoj" kaj "Verdalgoj" tutsame taŭgas, probable unuvorta termino ankoraŭ pli flekseblas, se oni iam volos adjektivigi la vorton, kiel por "verdalgaj eksperimentoj" aŭ "verdalga malsano". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:15, 24 maj. 2025 (UTC) ::::{{por}} Aspektas senca la kunigo! Simple iuj devas preni la iniciaton fari la "kunskrapadon"! [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 11:59, 11 jul. 2025 (UTC) == [[Araba alfabeto]] kaj [[Araba skrib-sistemo]] == Ambaŭ artikoloj temas pri precize la sama skribsistemo. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 23:51, 6 jul. 2025 (UTC) :{{farite}} --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 23:29, 21 jul. 2025 (UTC) ::{{re|Arbarulo}} Prave, ke ambaŭ artikoloj temas pri precize la sama skribsistemo, kaj la kunigo tre sencis. Dankon. Sed vi kunigis ĝin je titolo [[araba skrib-sistemo]]. Tamen niaj tekstoj pri [[cirila alfabeto]], [[greka alfabeto]], [[hebrea alfabeto]], [[fenica alfabeto]] kaj [[aramea alfabeto]] (supozeble ankoraŭ aliaj, sed tiujn mi tuj trovis), kaj kompreneble ankaŭ [[latina alfabeto]] uzas la formon "...a alfabeto", '''ne''' "..a skribo", "..a skribsistemo" aŭ "..a skrib-sistemo". Tial mi forte pledas por movo de la kunigita teksto al la titolo [[araba alfabeto]], ne nur alidirektilon al la alternativa nomo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:22, 5 aŭg. 2025 (UTC) :::{{re|ThomasPusch}} Mi elektis la titolon "Araba skrib-sistemo" ĉar tiu estas la titolo, kiu ligiĝis al la ĝusta vikidatumero. Mi volis lasi la titolon "Araba alfabeto" por la eventuala okazo, ke iu volus verki artikolon, kiun la antaŭa "Araba alfabeto" estus devinta havi laŭ siaj intervikioj, t.e. la alfabeto specife de la araba lingvo (kaj ne de la persa, urduo, ktp.). Mi timis ke se mi uzus "Araba alfabeto", iu tentiĝus movi ĝin al la malĝusta vikidatumero kaj rekrei samteman artikolon sub la titolo "Araba skrib-sistemo". :::Se tiuj motivoj ne ŝajnas sufiĉe fortaj al vi, mi ne kontraŭos vian alinomadon. Estas vere, ke ni ne konsekvence uzas la terminojn "alfabeto" kaj "skribsistemo" en aliaj artikoloj. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 03:39, 6 aŭg. 2025 (UTC) ::::Fakte ni ankoraŭ havas tekstojn de kripla titolo [[orienta tabari alfabeto]] kaj [[urdua ortografio]], sed pri aparta "araba alfabeto" ĉe ni estas vakuo, kaj pri "persa alfabeto", "paŝtuna alfabeto", "araba skribo de la turka", "kurda", "malaja", "haŭsa", "uzbeka" ktp. ankaŭ. Kaj mi dubas ĉu vere sencas havi tiujn subtemojn, komprenas ke en Esperanto oni ĝis nun ŝparis ilin, ĉar iusence aspektas kiel "pola latina alfabeto", "turka latina alfabeto", "germana..", "hungara..", "latva..", "litova..", "kroata..", "dana..", "sveda..", "islanda.." ktp. Sed en vikidatumoj estas unuopaj eroj pri la arabaj alfabetaj nuancoj (pri la latinaj alfabetaj nuancoj ne), kvankam tie oni ankaŭ strange priskribas - ekzemple la • paŝtuna lingvo [[d:Q58680]] laŭ vikidatumoj havas skribojn "• araba alfabeto (temo en • ''Pashto alphabet'') KAJ • araba skribo". Tiu duobleco "araba alfabeto kaj skribo" ankaŭ aspektas al mi malmatura. Plej bone tamen estus krei tekston "araba alfabeto" de la alfabeto nur pri la araba, kaj vidi ĉu eblas konvinke dividi la interlingvan kaj la nuraraban alfabeton. Sed mi konsentas ke la temo estas pli komplika kaj pli vasta ol la temo "hebrea alfabeto por la hebrea lingvo kaj la judhispana kaj la jida", kaj tial mi tamen akceptas la titolon "araba skribo", kaj retiras mian pledon de movo al titolo "araba alfabeto" - malgraŭ tio ke ĉe ni mankas tiom multaj specifegaj subtekstetoj (vidu supre: temo en • ''Pashto alphabet''... ktp). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 04:49, 6 aŭg. 2025 (UTC) == [[Jubilea jaro]] kaj [[Jubileo (katolika)]] == Ŝajne estas du esperantaj tekstoj pri preskaŭ sama, katolik-ec-a, temo: [[Jubilea jaro]] (de 2009, kun ligilo al vikidatumoj), kaj [[Jubileo (katolika)]] de 2010 (sen korespondaĵo en vikidatumoj). La dua teksto ŝajnas al mi stile problema, tre pompa, estas pluraj tre dubindaj pseŭdoruĝaj ligiloj, kaj entute la teksto ŝajnas al mi redunda. Mi trovis nur unu temon en vikidatumoj, kaj sekve en ĉiuj alilingvaj branĉoj, dum la eks-uzanto Ludovica en la aldona teksto [[Jubileo (katolika)]] de 2010 malfermis novan vortoplenan tekston, kvankam tiam jam ekde 2009 ekzistis la pli neŭtrala teksto [[Jubilea jaro]]. Mi dirus ke la teksto [[Jubilea jaro]] de 2009 enhavas ĉion kion necesas scii pri la temo, kaj proponas forigi la probleman tekston [[Jubileo (katolika)]]. Sed se iu opinias ke meritas iujn frazojn savi de la forigota teksto [[Jubileo (katolika)]] en la tekston [[Jubilea jaro]] - bonvolu kopii tiu(j) frazo(j)n al la teksto [[Jubilea jaro]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:47, 14 sep. 2025 (UTC) :{{por}} kunigo. Bedaŭrinde nek unu artikolo nek la alia citis siajn fontojn, do por nefakulo ne eblas scii kiujn frazojn savi kaj kiujn forigi kiel misajn. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:45, 3 okt. 2025 (UTC) == [[Plugado]] kaj [[Grundprilaborado]] == Alia ebleco estas alidirekto al [[Plugilo#Plugado]]. Sed mi ne certas. :{{kontraŭ}} kunigo kun [[Grundprilaborado]], ĉar "Grundlaborado inkluzivas plugado[n], erpado[n] kaj aliaj[n] laboroj[n] sur la kampo." {{sindetena}} pri kunigo kun [[Plugilo]], ĉar ado kaj ilo principe estas malsamaj, sed tre intime interplektitaj temoj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:56, 3 okt. 2025 (UTC) == [[Esperanto en Ĉinio]] kaj [[Esperanto-movado en Ĉinio]] == [[Esperanto en Ĉinio]] estas nova artikolo, sed ĝi estas konektita kun alilingvaj artikoloj. :Certe {{por}}. Sed vi konsciu, ke verŝajne neniu kunigos, se vi mem aŭ la verkinto ReyAlvarez2 ne pretas fari tion. La kunigo prefere okazu ĉe [[Esperanto-movado en Ĉinio]], por konservi la artikolhistorion; poste oni povas transdoni al ĝi la intervikiojn ĉe Vikidatumoj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 13:17, 9 okt. 2025 (UTC) ==Proponata gvidlinio== [[Uzanto:Arbarulo/provejo|Ĉi tie]] mi verkis tekston por pli amplekse klarigi la ĉefan kialon kunigi artikolojn, "entenas enhavon pri la sama temo". Mi volas scii ĉu estas sufiĉa interkonsento por publikigi ĝin kiel [[Vikipedio:Duoblaĵoj]]. Komentojn bonvolu afiŝi ĉe [[Vikipedio:Diskutejo/Diversejo#Propono pri duoblaĵoj]]. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 13:22, 9 okt. 2025 (UTC) :Ĉar neniu opiniis, mi publikigis la gvidlinion. Do eventualajn kritikojn aŭ aldonojn oni afiŝu en ĝia diskuta paĝo. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 23:44, 16 okt. 2025 (UTC) ::Dankon! Indus ankaŭ aldoni ligilon al tiu ĉi diskutpaĝo kaj instrukcio kiel uzi la ŝablono kunigu [[Uzanto:Stefangrotz|Stefangrotz]] ([[Uzanto-Diskuto:Stefangrotz|diskuto]]) 10:31, 29 okt. 2025 (UTC) :::Se vi volas reverki la koncernajn partojn de la gvidlinio, tio estas bonvena. :::Fakte jam estas ligilo al ĉi tiu paĝo (en la tria alineo). Sed eble estus pli utile havi, anstataŭe aŭ aldone, ligilon al [[Helpo:Kunigi paĝojn]], kie la detalaj instrukcioj estas. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:22, 2 nov. 2025 (UTC) ::: Mi pliampleksigis ĝin. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 23:54, 20 feb. 2026 (UTC) == [[Ebenregiono]] kaj [[Ebenaĵo]] == Ebenregiono estas malnova kaj nekonektita artikolo :{{por}} [[Ebenregiono]] evidente estas traduko de la tiama germanlingva artikolo "Flachland", kiu intertempe estis kunigita kun "Ebene (Geographie)" kaj rekreita kun malsama enhavo. Mi iom skeptikas almenaŭ pri la dua frazo de "Ebenregiono", kaj bedaŭras ke ambaŭ artikolo estas senreferencaj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:27, 2 nov. 2025 (UTC) : {{por}} [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 23:07, 20 feb. 2026 (UTC) == [[Suda Stelo]] kaj [[Suda Stelaro]] == Ambaŭ artikoloj diras ke temas pri la unua Esperanto-Grupo en Brazilo, fondita de João Keating. --[[Uzanto:Stefangrotz|Stefangrotz]] ([[Uzanto-Diskuto:Stefangrotz|diskuto]]) 20:38, 28 dec. 2025 (UTC) :{{por}} ĉar sama grupo. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 19:58, 28 jan. 2026 (UTC) : {{por}} sama umo. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 23:07, 20 feb. 2026 (UTC) == [[Gloraj virinoj]] kaj [[Virina_historio]] == La unua artikolo estas nekonektita kaj la temoj estas tiom similaj, ke laŭ mi indas kunigi la artikoloj. :{{por}} kunigo, se entute io savindas el "Gloraj virinoj", kiu ŝajnas al mi malpli serioza artikolo. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 21:32, 15 feb. 2026 (UTC) : {{por}} kunigo, se entute io savindas [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 23:07, 20 feb. 2026 (UTC) == [[Barada]] kaj [[Amana]] == Amana estas la biblia nomo de Barada kaj tiu ĉi artikolo nur ekzistas ankaŭ en interlingua. :{{por}} Sama rivero. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 22:35, 20 feb. 2026 (UTC) : {{por}} (sama umo dum malsamaj tempoj ne senkondicxe ĉiam kunigendas, sed ĉi foje ja). [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 23:07, 20 feb. 2026 (UTC) : {{farite}} -- [[Uzanto:Stefangrotz|Stefangrotz]] ([[Uzanto-Diskuto:Stefangrotz|diskuto]]) 22:20, 6 mar. 2026 (UTC) == [[Glaciepoko]] kaj [[Glacia Praepoko]] -> [[Malfrukenozoika glaciepoko]] == Glacia Praepoko estas artikolo el la jaro 2006 sen interlingvaj ligiloj. Laŭ mia kompreno ĝi ne havas alian signifon al la artikolo pri Glaciepoko. : {{forte kontraŭ}} kunigo: nun temoj estas malsamaj, kaj ambaŭ paĝoj havas interwikiojn. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 23:22, 6 mar. 2026 (UTC) :Dankon! [[Uzanto:Stefangrotz|Stefangrotz]] ([[Uzanto-Diskuto:Stefangrotz|diskuto]]) 08:16, 7 mar. 2026 (UTC) ==[[Svetero]] kaj [[Kapuĉpulovero]]== En 2021 [[Uzanto:NachtReisender]] sendiskute kaj pro kialoj, kiujn mi ne scias, alinomis [[Svetero]] --> [[Kapuĉpulovero]], malligis la artikolon de la vikidatumero pri sveteroj, kaj ligis ĝin al tiu pri kapuĉosveteroj. Samtempe li forigis la vorton "kelkfoje" el "Kelkfoje ĝi havas [[kapuĉo]]n kaj tiam nomiĝas [[kapuĉosvetero]]." Sed fakte li faris neniun alian signifan ŝanĝon, kaj la mallonga artikolo ankoraŭ temas pri sveteroj. Hodiaŭ [[Uzanto:Kani]], kredeble ne rimarkinte, kio okazis, faris alian kaj pli bonan artikolon pri [[svetero]]. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 03:11, 8 mar. 2026 (UTC) == [[Gvidfolio]] [[Suflorslipeto]] kaj [[Kaŝslipeto]] == Nur Gvidfolio havas intervikiajn ligilojn. Ĉu vi vidas diferencojn inter la tri artikoloj? --[[Uzanto:Stefangrotz|Stefangrotz]] ([[Uzanto-Diskuto:Stefangrotz|diskuto]]) 20:29, 31 mar. 2026 (UTC) :{{por}} kunigo aŭ alternative malpliigo al du artikoloj, unu pri trompaj aŭ kaŝaj memorigiloj, kaj aliaj pri resumoj de temo, kiuj ne celas trompon aŭ ŝajnigon. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 03:57, 1 apr. 2026 (UTC) == [[:Kategorio:Kanadanoj laŭ etna aŭ nacia deveno]] kaj [[:Kategorio:Kanadanoj laŭ origino]] == Ĉi tiuj kategorioj ne signifas malsamajn aferojn. [[Uzanto:Jlwoodwa|jlwoodwa]] ([[Uzanto-Diskuto:Jlwoodwa|diskuto]]) 16:17, 19 jul. 2026 (UTC) :{{por}} Ambaŭ kategorioj celas klasifiki civitanojn de Kanado laŭ ilia deveno, do esti la superkategorio por kategorioj de la formo "X-devenaj kanadanoj". --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:41, 19 jul. 2026 (UTC) ::Ĉu [[:Kategorio:Homoj laŭ origino]] kaj ĝiaj subkategorioj alinomiĝu? [[Uzanto:Jlwoodwa|jlwoodwa]] ([[Uzanto-Diskuto:Jlwoodwa|diskuto]]) 16:46, 19 jul. 2026 (UTC) ::Mi pensas ke "deveno" estas pli normala lingvaĵo por ĉi tiu kunteksto, sed ambaŭ titoloj estas akcepteblaj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 19:03, 19 jul. 2026 (UTC) == [[:Kategorio:Insulo de Princo Eduardo]] kaj [[:Kategorio:Insulo Princo Eduardo]] == [[Insulo de Princo Eduardo]] estas [[Insulo Princo Eduardo]]. [[Uzanto:Jlwoodwa|jlwoodwa]] ([[Uzanto-Diskuto:Jlwoodwa|diskuto]]) 17:20, 19 jul. 2026 (UTC) :{{por}} Evidenta duoblaĵo. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 19:04, 19 jul. 2026 (UTC) == [[Futbala matĉo inter la Elektitaro de Esperanto kaj la Armen-devena Argentina Komunumo]] kaj [[Futbala matĉo inter la Selektitaro de Esperanto kaj la Armen-devena Argentina Komunumo]] == Ambaŭ artikoloj temas pri la sama matĉo. [[Uzanto:Lovelano|Lovelano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lovelano|diskuto]]) 19:14, 22 jul. 2026 (UTC) :{{re|Sj1mor}} Ŝajne vi duobligis la artikolon. Ĉu tio estis akcidento? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:53, 18 sep. 2026 (UTC) ::Verŝajne. [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 19:00, 18 sep. 2026 (UTC) == [[Internacia organizaĵo]] kaj [[Interregistara organizaĵo]] == Malgraŭ malsamaj vortumoj, ambaŭ ŝajne celas la saman aferon, t.e. organizaĵoj kies membroj estas naciaj registaroj. Ambaŭ eksplice ekskludas internaciajn NROjn. Verŝajne la konfuzo okazis tial, ke malsamaj vikipedioj ligis saman koncepton al malsamaj vikidatumeroj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:53, 18 sep. 2026 (UTC) :{{farite}} jvoo22js85n4ot5abbs71l3wwqjrgmu 9494631 9494630 2026-10-17T04:02:07Z Arbarulo 135469 9494631 wikitext text/x-wiki Ĉi tiu paĝo enhavas liston de artikoloj, kiuj entenas enhavon pri la sama temo kaj estu tial kunigataj. * Pri la maniero de kunigo, vidu [[Helpo:Kunigi paĝojn]]. * Por pli da artikoloj vidu la [[Specialaĵo:Kio ligas ĉi tien?/Ŝablono:Kunigu|Listo de artikoloj kun la Ŝablono Kunigu]] * '''Arkivoj''' listiĝas ĉi tie [[:ŝablono:Kunigendaj artikoloj/arkivoj]]. {{/Enkonduko}} {{Atentu|Se vi metas ĉi tie artikolojn, el kiuj almenaŭ unu ne povos resti pro lingve malĝusta titolo, tiam la proceduro estas iomete pli komplika. La artikola historio kaj enhavo de la forĵetinda artikolo devos esti savataj. Tion nur povas fari administrantoj, ĉar necesas provizora forigo.}} <!--- Category:Wikipedia maintenance|Duplicate articles ---> == [[Ŝablono:Lang]] kaj [[Ŝablono:Karaktero]] == Ŝablonoj kiuj havas samajn aspekton kaj celon. --'''[[Uzanto:Tn4196|Tn4196]]''' (''[[Uzanto-diskuto:Tn4196|diskutoj]]'') 17:35, 16 Dec. 2014 (UTC) :{{kontraŭ}} Sed ili sufiĉe malsame funkcias. --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 18:04, 1 mar. 2021 (UTC) :: {{por}} kunigo post zorga analizo. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 19:39, 11 maj. 2023 (UTC) :Krome pripensendas, ke la ŝablono "Lang" estas enplektita en la Lua-modulon {{modulo|Lingvonomo}}. Do, eventuala kunigo devus esti bone antaŭpreparata. [[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 19:37, 25 mar. 2024 (UTC) == [[Debuto]] kaj [[Malfermado en ŝako]] == Artikoloj kiuj pritraktas la saman temon, kun titoloj, kiuj povas sinonimi. --'''[[Uzanto:Tn4196|Tn4196]]''' (''[[Uzanto-diskuto:Tn4196|diskutoj]]'') 17:35, 16 Dec. 2014 (UTC) :{{por}} [[Debuto]] estas ĝermeto sed ĝia titolo eble estas pli bona.--[[Uzanto:Salatonbv|Salatonbv]] ([[Uzanto-Diskuto:Salatonbv|diskuto]]) 07:54, 2 mar. 2021 (UTC) ::{{kontraŭ}} Prave ke la teksto [[Debuto]] estas mizera ĝermeto, sed ĝiaj du frazoj tamen bone sumigas ke baze temas pri io tute alia. Ĉar ambaŭ ideo iel ligiĝas al "komenco", mi komprenas ke fervoraj ŝakistoj emas uzi la vorton "debuto" analogie ankaŭ en ŝako, kion bonus klarigi en la teksto debuto, sed tamen la ideo de debuto estas io tute alia, nome socia ek-sinprezento en teatro, baleto, opero, iuspeca scenejo, nova medio, kariero, sed ankaŭ de adoleskaj infanoj de burĝoj en publika [[balo]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 06:26, 19 jul. 2022 (UTC) ::{{kontraŭ}} evidente rekte malsamaj temoj. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 22:58, 13 maj. 2023 (UTC) {{Ne farite}} [[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 10:43, 31 maj. 2023 (UTC) == [[:Kategorio:Manekenoj]] kaj [[:Kategorio:Fotomodeloj]] == kiuj kategorio kaj ĝiaj subkategorioj estas pli bonaj? Se "Fotomodeloj", bv donu sube {{ŝ|por}}. # {{por}} kiel proponinto.--[[Uzanto:Salatonbv|Salatonbv]] ([[Uzanto-Diskuto:Salatonbv|diskuto]]) 13:31, 11 Mar. 2015 (UTC) # {{por}} evidente. La alia kato estu "fotomodelado". [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 19:41, 11 maj. 2023 (UTC) == [[:Kategorio:Geografio de Britaj transmaraj teritorioj]] kaj [[:Kategorio:Geografio de la Britaj transmaraj teritorioj]] == Estas la samsignifaj kategorioj--[[Uzanto:Dario Aralezo|Dario Aralezo]] ([[Uzanto-Diskuto:Dario Aralezo|diskuto]]) 21:20, 7 jan. 2020 (UTC) :{{por}} - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 21:33, 7 jan. 2020 (UTC) :{{por}} - [[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 14:07, 8 jan. 2020 (UTC) È== [[Kambarao aŭ Kandejo]] kaj [[Moquiniastrum polymorphum]] == Saluton. Mi ĵus vidis, ke novulo ĵus kreis per la vikia tradukilo la artikolon [[Kambarao aŭ Kandejo]], kiu havas la saman temon kiel [[Moquiniastrum polymorphum]]. Ĉar la nova artikolo havas titolon sen fontindikoj, mi proponas, ke ni konservu la pli longan artikolon [[Moquiniastrum polymorphum]]. Ĉar alia novulo nokte fuŝis ĝin, mi provizore protektis la artikolon por neadministrantoj. Ĉu estas aliaj proponoj? Krome estas problemo pri la uzenda scienca nomo. Kiu scias detalon pri tio? Amike --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 18:19, 6 feb. 2021 (UTC) :Ĉar la titolo de la alidirektilo "Kambarao aŭ Kandejo" kun "aŭ" estis sufiĉe nekutima, mi ĵus ŝanĝis ĝin al [[Kambarao]] kaj poste kreis novan [[Kandejo]]. Mi esperas, ke tio estas en ordo. --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 13:12, 13 feb. 2021 (UTC) ::Ĉu la afero ankoraŭ estu diskutata? Mi pensas, ke ne. Nun la enhavo ja estas en [[Moquiniastrum polymorphum]]. Eventualaj aldonoj laŭ la artikola historio de [[Kambarao]] plu eblas, se necese. --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 18:22, 22 feb. 2021 (UTC) {{Farite}}-[[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 10:51, 31 maj. 2023 (UTC) == [[:Kategorio:Personoj de la Tridekjara Milito]] kaj [[:Kategorio:Personoj de tridekjara milito]] == Prefere la unua nomo, [[:Kategorio:Personoj de la Tridekjara Milito]], ĉar temas pri '''la''' [[Tridekjara Milito]], ne iu ajn tridek jarojn longa milito. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 17:53, 29 mar. 2021 (UTC) :{{Por}} konforme al la propono de [[Uzanto:Moldur|Moldur]].--[[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 17:22, 8 maj. 2023 (UTC) == [[Pasiono]] kaj [[Pasiono (kristanismo)]] == Saluton. La du artikoloj traktas la saman temon.--[[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 16:45, 2 apr. 2021 (UTC) :{{Por}}. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 17:29, 2 apr. 2021 (UTC) :{{Por}}.--[[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 10:22, 5 apr. 2021 (UTC) {{Farite}} [[Pasiono]] reverkita kiel apartigilo.--[[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 08:39, 10 apr. 2021 (UTC) == [[Irena Sendlerowa]] kaj [[Jolanta]] == Du artikoloj pri la sama persono. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 18:46, 11 apr. 2021 (UTC) :{{komento}} Ĉe kiu artikolo troviĝas la intervikiaj ligiloj? --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 18:53, 11 apr. 2021 (UTC) ::Ĉe [[Irena Sendlerowa]]. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 04:46, 12 apr. 2021 (UTC) :{{farite}}--[[Uzanto:Salatonbv|Salatonbv]] ([[Uzanto-Diskuto:Salatonbv|diskuto]]) 17:08, 12 apr. 2021 (UTC) :Tre bone! :-) [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 17:40, 12 apr. 2021 (UTC) == [[Mallongdistanca kuro]] kaj [[Sprinto]] == Artikoloj kiuj pritraktas la saman temon. —[[Uzanto:Iketsi|Iketsi]] ([[Uzanto-Diskuto:Iketsi|diskuto]]) 19:47, 12 apr. 2021 (UTC) :{{kontraŭ}} ĉar [[sprinto]] estas ĝenerala termino de iu ajn sporto pri rapidaj maldaŭraj streĉoj, kaj respondas al la teksto de l'artikolo; estas la kialo, laŭ kiu mi ligis [[sprinto]]n al apartigiloj de aliaj Vikipedioj. [[Mallongdistanca kuro]] rilatas nur al [[kuro]] en [[atletismo]], la pruvo estas ĝia ligo al Vikipedioj kun sama temo.[[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 19:40, 21 maj. 2021 (UTC) :{{Ne farita}}.--[[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 15:09, 26 maj. 2021 (UTC) == [[Altaro de Veit Stoß en Krakovo‎]] kaj [[Retablo de Krakovo]] == Saluton. Novulino hodiaŭ kreis la artikolon [[Altaro de Veit Stoß en Krakovo‎]], sed sen intervikioj. Kiam mi volis helpi al ŝi meti intervikiojn, mi rimarkis, ke la pola artikolo, el kiu ŝi tradukis, jam estas ligata kun nia pli malnova [[Retablo de Krakovo]]. Ĉar du artikoloj ne povas esti ligataj Vikidatume kun la sama grupo de alilingvaj artikoloj, mi proponas kunigon. Ĉar la strukturo de ambaŭ artikoloj sufiĉe malsamas, ni post decido pri la konservota titolo devus ankaŭ cerbumi pri la detaloj de kunigo kaj rearanĝo de la enhavo. Ĉar la artikoloj priskribas temon, pri kiu mi scias relative malmulte, tion faru pli spertaj uzantoj. Kiu emas helpi? Amike --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 19:28, 25 apr. 2021 (UTC) :{{Por}}.--[[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 16:32, 7 jan. 2022 (UTC) :{{Farite}} Mi hezitis pri la du aliaj alternativaj titoloj: "Ĉefaltaro de Veit Stoß en Krakovo" aŭ "Retablo de Veit Stoß en Krakovo", se iu preferas unu el tiuj mi konsentos la alinomadon. Plie, mi ne sukcesis ligi la artikolon al ĉiuj aliaj Vikipedioj, kiuj traktas la saman temon; bonvenas tiu, kiu povos ripari tiun lakunon.--[[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 21:09, 9 jan. 2022 (UTC) == [[Niĝerkonga lingvaro]] kaj [[Kongo-kordofana lingvaro]] == ''Kongo-kordofona lingvaro'' havas neniun ligilon kun iu ajn alia Vikipedio, dum ĝi estas [[kordofana lingvaro]] inkludita en [[Niĝerkonga lingvaro]] parolata kaj en Niĝero kaj en Kongo,--[[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 12:11, 21 maj. 2021 (UTC) :{{Por}}.--[[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 12:56, 25 maj. 2021 (UTC) :{{farite}}--[[Uzanto:Salatonbv|Salatonbv]] ([[Uzanto-Diskuto:Salatonbv|diskuto]]) 01:50, 3 jul. 2021 (UTC) == [[Servosektoro]] kaj [[Sektoro serva]] ([[Triaranga sektoro]]) == La tri termioj estas sinonimaj, do nur unu artikolo necesas. [[Sektoro serva]] indas esti alinomota al [[Triaranga sektoro]] kaj la nova artikolo ligota al la listo, kie troviĝas angla vikipedia artikolo ''Tertiary sector of the economy''.--[[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 11:13, 25 maj. 2021 (UTC) :Saluton, {{re|DidCORN}}. Kial vi komencas novan diskuton pri la artikoloj [[Servosektoro]] kaj [[Sektoro serva]], kvankam jam estas diskuto ekde kelka tempo? --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 13:05, 25 maj. 2021 (UTC) :Saluton, {{re|Tlustulimu}}. Mi vidis nenie tian proponon en tiu listo de [[Vikipedio:Kunigendaj artikoloj]]. Jes ja, la temo estas traktata en [[Vikipedio:Alinomendaj artikoloj]]; sed tiu ĉi nuna estas alia propono kaj sekvas mian hieraŭan komenton, kie mi proponis kunigi la du artikolon--[[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 14:07, 25 maj. 2021 (UTC) :Saluton, {{re|DidCORN}}. Jam ekde decembro 2020 estas propono kunigi [[Sektoro serva]] kaj [[Servosektoro]]. Ĉu vi vere ne vidis tion? Strange. --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 16:36, 27 maj. 2021 (UTC) :Saluton, {{re|Tlustulimu}}. Mi bedŭras, ke mi ne vidis ĝin.--[[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 16:42, 27 maj. 2021 (UTC) :Saluton, supre jam {{farite}}--[[Uzanto:Salatonbv|Salatonbv]] ([[Uzanto-Diskuto:Salatonbv|diskuto]]) 01:52, 3 jul. 2021 (UTC) == [[Teatrejo Jozefo de Alenkar']] kaj [[Teatro José de Alencar]] == Du artikoloj pri la sama teatro. [[Uzanto:EwkaC|EwkaC]] ([[Uzanto-Diskuto:EwkaC|diskuto]]) 20:30, 4 jul. 2021 (UTC) :{{por}} [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 18:54, 21 okt. 2021 (UTC) :{{por}} [[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 19:31, 25 okt. 2021 (UTC) :{{farita}}.--[[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 20:31, 14 nov. 2021 (UTC) == [[Kosmoveturilo]] kaj [[Kosmoŝipo]] == La du terminoj estas sinonimoj laŭ [[ReVo]] (Vd en [https://reta-vortaro.de/revo/dlg/index-1g.html#sxip.kosmo0o]. Plie [[kosmoŝipo]] estas ligita al neniu alia Vikipedio.--[[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 16:58, 21 aŭg. 2021 (UTC) : {{por}} evidente sama koncepto. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 23:01, 13 maj. 2023 (UTC) : {{komento}} Mi ligis [[kosmoŝipo]]-n al aliaj Vikipedioj (Vd en la angla ''Human spaceflight'').--[[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 14:16, 31 maj. 2023 (UTC) : {{kontraŭ}} Pro la fakto, ke la du artikoloj estas nun ligiataj al aliaj Vikipedioj kaj la unua estas inkludita en [[:Kategorio:Kosmoveturiloj]] dum la dua estas inkludita en [[:Kategorio:Kosmoŝipoj]].--[[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 14:26, 16 sep. 2024 (UTC) == [[Detalisto]] kaj [[Podetala komerco]] == Dum [[Detalisto]] estas ĝermo sen ligo al aliaj Vikipedioj, valoras kunigi ĝin kun [[Podetala komerco]].--[[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 16:22, 21 okt. 2021 (UTC) {{Por}}.--[[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 17:57, 16 nov. 2021 (UTC) {{Farite}}.--[[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 17:39, 4 jan. 2022 (UTC) == [[Pograndisto]] kaj [[Pogranda komerco]] == Dum [[Pograndisto]] estas ĝermo sen ligo al aliaj Vikipedioj, valoras kunigi ĝin kun [[Pogranda komerco]].--[[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 16:22, 21 okt. 2021 (UTC) {{Por}}.--[[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 17:57, 16 nov. 2021 (UTC) {{Farite}}.--[[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 18:00, 4 jan. 2022 (UTC) == [[:Kategorio:Antaŭsokrataj filozofoj]] kaj [[:Kategorio:Presokrataj filozofoj]] == Unu havas intervikiajn ligilojn al antaŭsokrataj ''filozofoj'', alia al antaŭsokrata ''filozofio''. Tion eblas kaj indas malĥaosigi. - Sincere, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 19:00, 23 okt. 2021 (UTC) :{{Kontraŭ}} La du kategorioj aligatas al malsamaj aliaj Vikipedioj. Necesas do ne kunigi la du kategorioj, sed alinomi ilin, t.e. [[:Kategorio:Antaŭsokrataj filozofoj]] al [[:Kategorio:Antaŭsokrata filozofio]] kaj [[:Kategorio:Presokrataj filozofoj]] al [[:Kategorio:Antaŭsokrataj filozofoj]]. Tiuj du kategorioj endas esti diskutataj en [[Vikipedio:Alinomendaj artikoloj]].--[[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 18:21, 25 okt. 2021 (UTC) ::Jes, bone. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 18:38, 25 okt. 2021 (UTC) :{{por}} finfine, ĉar la du kategorioj restas [[:Kategorio:Antaŭsokrataj filozofoj]] kaj [[:Kategorio:Antaŭsokrata filozofio]] kun ĉiu ligita al siaj bonaj aliaj Vikipedioj.--[[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 21:16, 5 jan. 2022 (UTC) :{{farite}}.--[[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 11:06, 6 jan. 2022 (UTC) == [[Agreso]] kaj [[Agresemo]] == Ĉi tiuj artikoloj havas tre similajn temojn. Mi pensas, ke la plej natura solvo estas kunigo, ĉar estas malfacile disigi diskutadon pri konduto kaj diskutadon pri la emo al tiu konduto. Ankaŭ ĉe la hispana kaj franca artikoloj la distingo estas malklara, kaj la angla kaj germana vikipedioj havas po nur unu artikolo. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 00:43, 27 nov. 2021 (UTC) :{{farite}} [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 01:54, 6 dec. 2021 (UTC) == [[Depresio Huankabamba]] kaj [[Huankabamba-Depresio]] == Hi, I'm very sorry to do this in English, but I found these duplicate articles trying to merge Wikidata items Q5803282 and Q12348986. I don't know what the more appropriate title to keep is, I'm hoping someone else can please pickup this task. Again, very sorry! -[[Uzanto:Furicorn|Furicorn]] ([[Uzanto-Diskuto:Furicorn|diskuto]]) 14:13, 29 nov. 2021 (UTC) :La kunigo devas esti nepolemika. Kiel titolo mi konsideras [[Depresio Huankabamba]] preferinda. :Furicorn, this should be done sometime next week at the latest. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 22:13, 30 nov. 2021 (UTC) ::Thank you! [[Uzanto:Furicorn|Furicorn]] ([[Uzanto-Diskuto:Furicorn|diskuto]]) 22:48, 1 dec. 2021 (UTC) ::{{farite}}, sub la nomo [[Depresio Huancabamba]]. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 20:20, 9 dec. 2021 (UTC) == Kategorioj pri monaĥejoj == Estas kelkaj samsignifaj kategorioj pri ne plu ekzistantaj monaĥejoj. Mi petas kunigi: # [[:Kategorio:Eksaj monaĥejoj]] kun [[:Kategorio:Pereintaj monaĥejoj]], kaj # [[:Kategorio:Pereintaj monaĥejoj en Germanio]] kun [[:Kategorio:Iamaj monaĥejoj en Germanio]], kaj ankaŭ # [[:Kategorio:Pereintaj monaĥejoj en Ĉeĥio]] kun [[:Kategorio:Eksaj monaĥejoj en Ĉeĥio]] Ĉu ni uzu "Eksaj" aŭ "Iamaj" aŭ "Malaperintaj" aŭ "Pereintaj" ?? Sincere, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 07:36, 12 jan. 2022 (UTC) :{{Por}}.--[[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 10:37, 13 jan. 2022 (UTC) == [[Bazamento (geologio)]] kaj [[Fundamento (geologio)]] == La du artikoloj temas pri la sama temo, dum nur "Fundamento" estas agnoskata en [[NPIV]] pri geologio. Plie "Bazamento (geologio)" rilatas al aliaj Vikipedioj, kiuj estas apartigiloj, do al aliaj subjektoj.--[[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 10:37, 13 jan. 2022 (UTC) :{{Por}}.--[[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 20:49, 14 jan. 2022 (UTC) {{Farite}}.--[[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 09:48, 21 jan. 2022 (UTC) == [[Poul Jørgensen]] kaj [[Povl Jørgensen]] == Treege probable temas pri la sama persono. Mi ne scias kiu literumo estas elektenda, eble iu dano povas helpi? Sincere, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 18:01, 28 jan. 2022 (UTC) :Ŝajnas, ke Poul estas la plej taŭga pro la fakto, ke en la dana Vikipedio la artikolo pri tia antaŭnomo estas Poul, dum Povl konsideritas alternativa formo.--[[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 14:38, 30 jan. 2022 (UTC) ::{{Farite}}--[[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 09:58, 7 feb. 2022 (UTC) :::Dankon! - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 10:52, 7 feb. 2022 (UTC) ==[[Lingva strukturo de Esperanto]] kaj [[Gramatiko de Esperanto]]== Ĉar gramatiko kaj lingva strukturo estas pli-malpli la sama afero. Mi ankaŭ konsentas kun la komento de Kani ĉe [[Diskuto:Lingva strukturo de Esperanto]], ke la enhavo de tiu artikolo bezonas enciklopediigon, kaj disponebligas min por iom fari tiurilate. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:45, 5 mar. 2022 (UTC) :{{farite}} [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 22:36, 12 apr. 2022 (UTC) == [[:Kategorio:Ekspozicioj]] kaj [[:Kategorio:Kongresejoj]] == Ekspoziciejoj ne taŭgas, sed Kongresejoj tute kongruas kun la aliaj lingvoj.--[[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 12:29, 13 jul. 2022 (UTC) Vidu la diskuton en [[Vikipedio:Alinomendaj artikoloj#Kategorio:Ekspoziciejoj -> Kategorio:Kongresejoj]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:48, 19 jul. 2022 (UTC) :{{Ne farite}} == [[Integralo de Euler]] kaj [[Eŭlera integralo]] == Ili ambaŭ traktas la saman temon kaj unu el ili ne havas iun ajn ligilon al aliaj Vikipedioj.--[[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 16:19, 12 aŭg. 2022 (UTC) :{{Farite}} Pro neniu kontraŭdiro dum pli ol unu semajno.--[[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 13:58, 22 aŭg. 2022 (UTC) == [[Highland (konsilia areo)]] kaj [[Highland (administra areo)]] == Probable sama. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 15:53, 29 sep. 2022 (UTC) {{por}} [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 13:48, 13 nov. 2022 (UTC) {{Farite}} -[[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 18:11, 10 mar. 2023 (UTC) :Dankon, [[Uzanto:DidCORN|DidCORN]]! - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 14:00, 11 mar. 2023 (UTC) == [[Istmo de Djimeŝo]] kaj [[Pasul Ghimeş-Palanca]] == Jen du evidente samtemaj artikoloj. La unua artikolo ne havas intervikiojn. Kiam mi provis serĉi ion rilatan per helpo de la rumana nomo, mi trovis la duan artikolon kun la intervikioj. - Krome la enkondukaj frazoj estas preskaŭ la samaj. - Amike --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 05:07, 30 sep. 2022 (UTC) {{por}} Kaj temas ŝajne ne pri istmo, sed pri montpasejo. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 13:49, 13 nov. 2022 (UTC) {{por}}.--[[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 18:58, 21 jan. 2023 (UTC) :{{Farite}}.--[[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 10:05, 26 jan. 2023 (UTC) == Kategorioj pri episkopoj == [[:Kategorio:Hungaraj grekokatolikaj episkopoj]] kaj [[:Kategorio:Hungaraj grek-katolikaj episkopoj]]. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) {{por}} [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 13:51, 13 nov. 2022 (UTC) {{por}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:47, 3 feb. 2023 (UTC) :{{forte por}} <span style="background-color:NavajoWhite;">[[User:Super nabla|<span style="font-family:Lucida Handwriting;color:Tomato;">'''Super '''</span><span style="font-family:Lucida Console;color:IndianRed">'''Nabla'''</span>]][[User talk:Super nabla|🪰]]</span> 18:18, 12 maj. 2023 (UTC) : {{farite}} post nur 3 jaroj. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 11:28, 23 feb. 2026 (UTC) == [[Balio]] kaj [[Balio (provinco)]] == Balio estas insulo kaj provinco en Indonezio, preskaŭ samaj teritorie. La provinco inkludas ankaŭ kelkajn malgrandajn insulojn inter Balio kaj Lomboko, sed pli proksimajn al Balio, kies teritorio estas malpli ol 20-ono de la totalo. Delonge ni havis ĝermon pri la insulo. Antaŭ du jaroj estis kreita ankaŭ ĝermeto pri la provinco. Poste estis aldonitaj informaj pri la administra divido de la provinco, sed ne al ties artikolo, sed al la artikolo pri la insulo. Ankaŭ la informkesto de la insula artikolo fakte priskribas la provincon. Ĉu ni kunigu aŭ pli klare distingu la artikolojn? Ambaŭ elektoj havas precedencon ĉe alilingvaj Vikipedioj. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 13:59, 13 nov. 2022 (UTC) :{{kontraŭ}} Mi fakte preferus havi malsamajn artikolojn (laŭ modelo ekz. de la franca vikipedio), sed ĝustas ke '''necesas pli klare distingi ilin''' kaj '''klare''' videbligi en la paĝo ke ekzistas la alia artikolo. La ĉapitro "Administra divido: La '''provinco''' estas dividita en ok distriktoj..." estis mia kontribuo de novembro 2021. Se ekzistas artikolo nur-geografia pri la insulo kaj artikolo administra pri la provinco, tiam tiu ĉapitro kompreneble apartenas al la (ankoraŭ) ĝermeto pri la provinco, kiu jam ekĝermis en februaro 2021, sed kiam mi metis la ĉapitron, mi neniel povis suspekti ke iel alie kaŝite en vikipedio ekĝermus dua artikolo! Mi metas mian ĉaptitron provizore al la teksto pri la provinco, kiu nun ankoraŭ estas mizere malgranda, sed se teksto havas la amplekson de artikola ĝermo, ĝi rajtas ekzisti kaj malrapide kreski. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:49, 3 feb. 2023 (UTC) ::PS: Kompreneble, se tiel pensi, la insula artikolo devas havi la informkeston "insulo" kaj nur la provinca artikolo la informkeston "administra unuo". Mi ĵus instalis la informkeston "insulo". Fakte, se la situacio en diversaj lingvoj tiom neunuecas, estas multaj lingvoj kun du paĝoj, sed iuj grandaj nur kun unu, tiam ĉiam estas la risko, ke iam iu homo venas ekde la angla teksto, kie nur ekzistas artikolo pri la insulo, kaj ĉi tie metas tute nematuran tradukon de la angla teksto, se aspektas kvazaŭ en Esperanto ne ekzistus artikolo pri la insulo, aŭ alia homo venas ekde la germana teksto, kie nur ekzistas artikolo pri la provinco, kaj ĉi tie metas tute nematuran tradukon de la angla germano, se aspektas kvazaŭ en Esperanto ne ekzistus artikolo pri la provinco - pli bone havi ambaŭ, jam super la nivelo de ĝermo, klare indiki ke ekzistas du tekstoj, kaj videbli en ambaŭ vikidatumaj kestoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:46, 3 feb. 2023 (UTC) :{{Ne farite}}.--[[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 18:45, 15 feb. 2023 (UTC) == [[Resuso]] kaj [[Rezuso]] == Temas pri la sama specio. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 20:32, 30 nov. 2022 (UTC) :{{Por}}.--[[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 20:15, 25 dec. 2022 (UTC) :{{Por}} Efektive, kaj la kunigita teksto estu sub ĝusta titolo '''"resuso"''' (PIV), kvankam la teksto nun nomata "re''z''uso" aspektas pli profesieca (sed la ideo de kunigo ja ĉiukaze estas enhave kunigi ambaŭ tekstojn, tiel ke neniu valora ero perdiĝas). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:14, 3 feb. 2023 (UTC) :{{por}} [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 20:11, 26 feb. 2023 (UTC) {{Farite}}.--[[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 11:29, 11 mar. 2023 (UTC) :Dankon, [[Uzanto:DidCORN|DidCORN]]! - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 14:00, 11 mar. 2023 (UTC) == [[:Kategorio:Landformoj]] kaj [[:Kategorio:Terformoj]] == Dum Kategorio:Landformoj estas ligita al neniu alia Vikipedio kaj estas ne la korekta termino, necesas kunigi ĝin kun Kategorio:Terformoj.[[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 18:38, 11 dec. 2022 (UTC) :{{Por}} --[[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 20:16, 25 dec. 2022 (UTC) :{{por}} --[[Uzanto:LiMr|LiMr]] ([[Uzanto-Diskuto:LiMr|diskuto]]) 08:01, 9 jan. 2023 (UTC) :{{por}} --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:58, 3 feb. 2023 (UTC) :{{por}} [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 20:12, 26 feb. 2023 (UTC) :{{por}} <span style="background-color:NavajoWhite;">[[User:Super nabla|<span style="font-family:Lucida Handwriting;color:Tomato;">'''Super '''</span><span style="font-family:Lucida Console;color:IndianRed">'''Nabla'''</span>]][[User talk:Super nabla|🪰]]</span> 18:17, 12 maj. 2023 (UTC) :: {{farite}} [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 11:31, 18 maj. 2023 (UTC) == [[Korveo]] kaj [[Servuteco]] == Ne necesas neologismo "korveo", se la saman koncepton jam esprimas establita vorto. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 21:24, 17 feb. 2023 (UTC) :{{kom}} Estas du konceptoj. Mi proponas sekvi la difinojn de PIV, kopiitajn preskaŭ laŭvorte en [[Servuteco]], kvankam ili ne estas tute logikaj. Tiel ni alinomus [[Korveo]] al [[Servuto]] kaj lasus [[Servuteco]]. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 17:17, 23 apr. 2023 (UTC) :{{kontraŭ}} kunigi, sed '''Por''' la propono de Arbarulo, t.e. alinomi Korveo-n Servuto kaj konservi la titolon Serviteco, sed ŝanĝi ĝian difinon.-[[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 18:16, 6 maj. 2023 (UTC) ::{{forte por}}. Vidu ankaŭ la diskuton en [[VP:AA]] — <span style="background-color:NavajoWhite;">[[User:Super nabla|<span style="font-family:Lucida Handwriting;color:Tomato;">'''Super '''</span><span style="font-family:Lucida Console;color:IndianRed">'''Nabla'''</span>]][[User talk:Super nabla|🪰]]</span> 16:00, 9 maj. 2023 (UTC) == [[Arbara mastrumado]] kaj [[Arbaristiko]] == Tiuj ĝermoj ŝajne temas pri la sama afero. Mi proponas transmeti la enhavon de [[Arbaristiko]] en [[Arbara mastrumado]] kaj anstataŭigi ĝin per nova artikolo pri [[Arbarkultivo]], kongrua kun ĝiaj intervikioj. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 17:17, 23 apr. 2023 (UTC) :{{kontraŭ}} Ċiu el la du artikoloj rilatas al iomete malsama temo kaj estas ligata al iu listo da aliaj taŭgaj Vikipedioj.--[[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 17:09, 6 maj. 2023 (UTC) ::Laŭ mia kompreno, la malsamo inter la anglalingvaj artikoloj estas ke ''Forestry'' ("Arbara mastrumado") temas pri ĉiacela mastrumado aŭ interveno en arbaroj, dum ''Silviculture'' ("Arbarkultivo"/"Arbaristiko") rilatas nur al la celo de ekonomia produktado. Povas esti ke ekzistas interlingvaj konfuzoj kaj la distingo en aliaj Vikipedioj ne estas la sama. Mi ne vidas tian distingon en la Esperantaj artikoloj, sed eble en tiel etaj ĝermoj ĝi ne estas klare esprimebla. Ĝi tute ne estas esprimata de la nunaj titoloj. ::Ĉiaokaze, mi volas alinomi [[Arbaristiko]] al [[Arbarkultivo]] kaj pliampleksigi ĝin per traduko el la angla artikolo. Ne tiom gravas ĉu la nuna ĝermeto estos fandita kun alia artikolo. Do mi transmetos mian proponon al Alinomendaj Artikoloj. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 20:37, 8 maj. 2023 (UTC) :::Laǔ la ĉi-spura komento mi proponas ankaǔ la alinomadon de [[Arbara mastrumado]] al [[Arbarscienco]] en la [[Vikipedio:Alinomendaj artikoloj]] kaj adaptado de la enhava teksto.--[[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 13:30, 28 maj. 2023 (UTC) :{{kontraŭ}} Mi kredas, ke [[arbaristiko]] estas nur unu el la sciencoj de [[arbara mastrumado]]. Eble la nuna artikolo pri [[arbaristiko]] estas tre mallonga, sed mi preferas restigi du diversajn artikolojn. — <span style="background-color:NavajoWhite;">[[User:Super nabla|<span style="font-family:Lucida Handwriting;color:Tomato;">'''Super '''</span><span style="font-family:Lucida Console;color:IndianRed">'''Nabla'''</span>]][[User talk:Super nabla|🪰]]</span> 18:17, 12 maj. 2023 (UTC) {{Ne farite}}.-[[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 20:25, 5 jun. 2023 (UTC) == [[Elsendomasto]] kaj <s>Telekomunika turo</s> Antenturo == Du mallongaj artikoloj kun maklara enhava diferenco. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:14, 7 maj. 2023 (UTC) :Ŝajnas ke la distingo estas, ĉu la konstruaĵo estas nur masto aŭ pli domeca. Mi akceptus ĉu kunigi, ĉu restigi (eventuale kun pli da detaloj pri la distingo kaj kiel ĝi gravas, se ĝi gravas). [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 20:45, 8 maj. 2023 (UTC) :: {{kom}} Distingoj estas pluraj: ::* malpeza masto vs domeca turo ::* radia vs televida vs kombina vs telefona signalo ::* elsendado vs ricevado :: Ĉar supozeble malsaĝas havi 16 (2*4*2) paĝojn mi proponas la kunigon. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 19:34, 11 maj. 2023 (UTC) :{{sindetena}} Se la artikoloj plilongiĝas, mi preferus restigi ilin ambaŭ. Laŭ mi, [[Telekomunika turo]] devus alinomiĝi kiel [[Televida turo]] ([[VP:AA]]). — <span style="background-color:NavajoWhite;">[[User:Super nabla|<span style="font-family:Lucida Handwriting;color:Tomato;">'''Super '''</span><span style="font-family:Lucida Console;color:IndianRed">'''Nabla'''</span>]][[User talk:Super nabla|🪰]]</span> 18:21, 12 maj. 2023 (UTC) :: {{kom}} Ekzakte tio estas la problemo. Ĉu poŝtefefonaj antenaj mastoj apartenas al "Elsendomasto" aŭ "Televida turo"? [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 19:31, 12 maj. 2023 (UTC) ::: [[Elsendomasto]] kaj '''[[Antenturo]]'''. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 10:30, 17 maj. 2023 (UTC) :{{kontraŭ}} Ĉar tia masto estas specifa, dum [[antenturo]] estas pli ĝenerala. La du artikoloj havas ĉiu siajn proprajn intevikiojn.--[[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 20:54, 25 maj. 2023 (UTC) {{Ne farite}}.-[[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 20:25, 5 jun. 2023 (UTC) == [[Operacioj per nombroj]] kaj [[Operacio (matematiko)]] == Evidente sama koncepto. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 15:48, 12 maj. 2023 (UTC) :{{forte por}} kaj [[Operacio (matematiko)]] estu la ĉefa paĝo. — <span style="background-color:NavajoWhite;">[[User:Super nabla|<span style="font-family:Lucida Handwriting;color:Tomato;">'''Super '''</span><span style="font-family:Lucida Console;color:IndianRed">'''Nabla'''</span>]][[User talk:Super nabla|🪰]]</span> 18:14, 12 maj. 2023 (UTC) :{{Por}} Notindas ke jam ekzistas en [[Aritmetiko]] la ĉapitron "Aritmetikaj operacioj", do la artikolo [[operacioj per nombroj]] povus esti nuligota.[[User:DidCORN]] :{{por}} [[Operacioj per nombroj]] (ĉu ne prefere "al" aŭ "de"?) ne estas la sama koncepto kun [[Operacio (matematiko)]], ĉar ne ĉiuj matematikaj aroj estas nombrosistemoj, nek kun [[aritmetiko]], ĉar pluraj nombraj operacioj ne estas aritmetikaj. Tamen mi opinias ke ĝia enhavo estas pli bone klarigebla en tiuj artikoloj kaj aliaj rilataj ol en propra aparta. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 17:40, 15 maj. 2023 (UTC) :: {{farite}}. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 13:06, 17 maj. 2023 (UTC) == [[Ĝermolisto de iranaj esperantistoj]] kaj [[Listo de iranaj esperantistoj]] == ''Kialo'': Sama temo. Mi ne komprenas la elekton de la vorto «ĝermolisto». — <span style="background-color:LightYel;">[[User:Super nabla|<span style="font-family:Lucida Handwriting;color:LightBlue;">'''Super '''</span><span style="font-family:Lucida Console;color:LightSkyBlue">'''Nabla'''</span>]][[User talk:Super nabla|🪰]]</span> 23:00, 24 maj. 2023 (UTC) :{{Por}} Sed necesas multe da laboro por ordigi la liston laŭ alfabeta ordo.--[[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 13:37, 28 maj. 2023 (UTC) ::{{por}} Kiel klarigite ĉe la supro de la "ĝermolisto", ĝi celas esti loko por informoj pri personoj, kiuj ne meritas apartan artikolon, dum la alia listo devas listigi sen informoj ĉiujn, inklude tiujn kiuj havas artikolon. Tamen laŭ mi estas pli bone havi nur unu liston. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 02:56, 30 maj. 2023 (UTC) :::{{komento}} La elekto de du tiaj listoj por praktike ĉiu lando (almenaŭ tiuj kie iam estis pli ol unu aŭ du esperantistoj) kaj la unueca titoligo estis tre frua decido de la esperanta vikipedio, kaj jam estis kiam mi unuafoje vidis vikipedion en 2006: La nomo "Ĝermolisto de iks-landaj esperantistoj", kara Super Nabla, estas nur koncizigo de tre malpraktika titolo "'''listo''' de teksteroj pri '''iks-landaj esperantistoj''', kiuj iam povos kreski ĝis artikolaj '''ĝermoj'''", ĉar prave la unua vikipedianoj ne volis havi amason da mikrotekstoj kun nur unu frazo, sen materialo por informkesto, sen referencoj, internaj kaj eksteraj ligiloj kaj fotoj. Sed aliflanke la e-lingva vikipedio servas kiel baza datumbazo pri la e-lingva kulturo, do draste forĵeti ĉiujn jam kolektitajn informerojn, eĉ kiam ankoraŭ ili estis nekontentige multaj, estus drasta perdo de informoj. Tial ĉiuj ĝermolistoj pri esperantistaj biografiaj eroj el diversaj landoj estas pli bona solvo ol krei centojn da "ĝermetoj", kiuj ĉiuj devus havi specialan protekton ne esti forĵetitaj kvankam pli malgrandaj ol niaj en komparo kun aliaj lingvoj relative altaj postuloj pri artikolaj ĝermoj. Aliflanke, la "listoj de iks-landaj esperantistoj", en kiu ĉiu ajn povas meti ruĝajn ligilojn pri homoj kies nomojn tiu homo hazarde konas, kaj povas esperi ke iu alia homo kun pli da scio iam kreos el tio artikolon, laŭ mi malmulte utilas, kiel entute malmulte utilas longaj listoj kun multaj ruĝaj ligiloj. Pri tiuj listoj de nur-nomoj bluaj kaj ruĝaj (el kiuj plej multaj jam kreiĝis en 2004, kelkaj jam en 2003, do vere estas antikvaj laŭ vikipediaj normoj) '''mi''' persone povus facile rezigni, nur ke antaŭ forigo oni devus detale kontroli ĉu oni ne akcidente forĵetas iun informon, kiu nur tie dokumentiĝis. Sed mi supozas ke estas aliaj homoj kiuj pli ol mi aprezas tiujn listojn ankaŭ kun ruĝaj ligiloj. Kvankam mi konstatas ke ekzemple Dominik nervite forigis praktike ĉiujn nomojn de ruĝaj ligiloj el la franca listo, kaj skribis ke li nur konsentus lasi iun nomon se estas almenaŭ unu referenco ke homo de tiu nomo vere iam ekzistis kaj vere iam estis esperantisto - mi bone komprenas la ideon de Dominik, sed se oni tiel faras, la listo jam estas nenio alia ol la koncerna kategorio samtema - krom se oni aldonas notojn al unuopaj nomoj kion oni ne povas fari en kategorio - sed tiam la praktiko tre similiĝas al la praktiko de la "ĝermolistoj". Nun, en la kategorio "[[:kategorio:Listoj de esperantistoj laŭ nacieco|Listoj de esperantistoj laŭ nacieco]]" estas 45 ĝermolistoj kaj aldonaj 84 tre malnovaj simplaj listoj. Mi lasis mian komputilon kalkuli: en la franca ĝermolisto nun estas 79 homoj, inter ili 7 tekstoblokoj tiom grandas ke ili nepre iĝu aparta artikolo, sed restas 72 bloketoj. Se ni volus ĉiun blokon el tiuj 45 ĝermolistoj transformi al apartaj artikoloj kaj konsideras ke neniu alia listo tiom longas kiom la franca, tiam estas maksimume 45x70 novaj ĝermetoj, aŭ 3130 kreindaj novaj paĝoj. Nepre oni ne buĉu la ĝermolistojn, nur provu forpreni iom da pli grandaj blokoj al apartaj artikoloj, ĉar 3130 kreindaj novaj paĝoj (eble pli eble malpli, mi ne volas kalkuli la enhavon de ĉiu listo) estas GRANDA NOMBRO. Kaj mi dirus ke se ni decidas voli forpreni la simplajn listojn, forviŝi la ruĝajn ligilojn kiel faris Dominik por la francoj, kaj kopii ĉiun nomon kun iu noto de la simpla listo al la "ĝermolisto", ke tio ankaŭ estas projekto por duonjaro, vidante kiom (malsufiĉe) da tempo ni ĉiuj havas por tiaj grandaj projektoj. Do ni atentu, ni ne diskutas ĉi tie nur pri la kompare malgrandaj du listoj de irananoj, sed pri 45 "ĝermolistoj" kaj 84 "simplaj listoj" (kaj mi konscias, ke aliaj ĝermolistoj ankoraŭ pli ampleksas ol la franca de nun 23 kB - ekzemple la brita kun 32 kB aŭ la germana kun 66 kB) ! --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:52, 1 aŭg. 2023 (UTC) ::::PS: Arbarulo jam bone priskribis la sencon de la vikipediaj ĝermolistoj. Sed povas iĝis miskomprenoj ke "ĝermolisto" estu "por informoj pri personoj, kiuj ne '''meritas''' apartan artikolon": '''ne''' temas pri juĝo ke iu en tiuj listoj "ne sufiĉe gravas" kaj "ne meritas apartan artikolon", sed simple ke la materialo ĵus nun kolektita estas tro malmulta por propra biografio. Nur temas pri '''kvanto''' de disponebla teksto, ne pri la kvalito de la homoj kiuj listiĝas tie! [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:04, 1 aŭg. 2023 (UTC) :::::Dankon pro la klarigo. Efektive, mi ne intencis taksi la personan valoron de iu homo. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:26, 24 sep. 2023 (UTC) == [[Eŭropa Medio-Organizaĵo]] kaj [[Eŭropa Vivmedia Agentejo]] == La ŝablono de kunigpropono estis almetita en januaro, sed ŝajne nenio estis afiŝita ĉi tie. La kunigendo estas evidenta. Hezitoj eblas nur pri la uzenda nomo. Mia prefero estas [[Eŭropa Media Agentejo]]. Mi scias kvar modernajn eŭropajn lingvojn (anglan, hispanan, germanan, francan) kaj ĉiuj uzas nomon tradukeblan tiel, do mi supozas ĝin plej taŭga. Tamen, se iu malsamopinias, ni diskutu. La nomon proponitan de mi uzis almenaŭ unu artikolo en ''Monato'' [https://www.monato.be/2006/008773.php] kaj la tre similan "Eŭropa Medi-Agentejo" uzis Brian Moon en traduko de oficiala gazetara komuniko [https://www.liberafolio.org/arkivo/www.liberafolio.org/2009/kongresanoj-diverse-atakis-eu-tekston/]. "Eŭropa Medio-Organizaĵo" aperas en du artikoloj de ''Monato'' troveblaj en la Tekstaro. Mi ne facile trovas ekzemplon de "Eŭropa Vivmedia Agentejo" ekster Vikipedio. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 02:56, 30 maj. 2023 (UTC) :{{Por}} <s>[[Eŭropa Medio-Organizaĵo]]</s> [[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 13:48, 6 jun. 2023 (UTC), [[Eŭropa Medio-Agentejo]] [[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 14:15, 6 jun. 2023 (UTC) :{{farite}} sub [[Eŭropa Medio-Agentejo]] [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 02:38, 16 jun. 2023 (UTC) == "Spaca angulo" kaj "Solida angulo" == "[[Spaca angulo]]" kaj "[[Solida angulo]]", sama koncepto. Kaj komencu artikolon per klarigo, ne per integralo. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 03:32, 30 maj. 2023 (UTC) :{{por}} kunigi sub la titolo [[Spaca angulo]], kaj pli logika kaj PIV-a (ĉe "spaca"). [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 13:17, 30 maj. 2023 (UTC) :{{por}} — <span style="background-color:LightYel;">[[User:Super nabla|<span style="font-family:Lucida Handwriting;color:LightBlue;">'''Super '''</span><span style="font-family:Lucida Console;color:LightSkyBlue">'''Nabla'''</span>]][[User talk:Super nabla|🪰]]</span> 14:59, 30 maj. 2023 (UTC) :{{por}} [[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 14:08, 31 maj. 2023 (UTC) :: {{farite}} [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 19:47, 3 jun. 2023 (UTC) == [[Dolĉa grenadilo]] kaj [[Passiflora ligularis]] == Evidentas ke estas la sama plantspecio, dum [[Dolĉa grenadilo]] havas neniun intervikion.--[[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 17:56, 4 jun. 2023 (UTC) : {{por}} evidente. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:53, 4 jun. 2023 (UTC) :{{forte por}} Memkompreneble. — <span style="background-color:LightYel;">[[User:Super nabla|<span style="font-family:Lucida Handwriting;color:LightBlue;">'''Super '''</span><span style="font-family:Lucida Console;color:LightSkyBlue">'''Nabla'''</span>]][[User talk:Super nabla|🪰]]</span> 11:03, 14 jun. 2023 (UTC) ::{{Farite}} [[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 13:56, 11 sep. 2023 (UTC) == [[Flago de Ĉina Tajpeo (Tajvano)]] => [[Flago de la Respubliko de Ĉinio]] == ''Kialo'': Sama temo {{ping|RG72}}. La konservinda titolo estas [[Flago de la Respubliko de Ĉinio]]. En la artikolo nuntempe nomata [[Flago de Ĉina Tajpeo (Tajvano)]] la vikiligiloj estas eraraj. — <span style="background-color:LightYel;">[[User:Super nabla|<span style="font-family:Lucida Handwriting;color:LightBlue;">'''Super '''</span><span style="font-family:Lucida Console;color:LightSkyBlue">'''Nabla'''</span>]][[User talk:Super nabla|🪰]]</span> 11:02, 14 jun. 2023 (UTC) == [[Mister Sandman]] kaj [[Esperanto (komputila viruso)]] == La artikolo [[Mister Sandman]] sentuilas kaj ne estas enciklopedia: la teksto tie povas iĝi sekcio de [[Esperanto (komputila viruso)]]. Ĉiuj eksteraj ligiloj rompiĝis. — <span style="background-color:LightYel;">[[User:Super nabla|<span style="font-family:Lucida Handwriting;color:LightBlue;">'''Super '''</span><span style="font-family:Lucida Console;color:LightSkyBlue">'''Nabla'''</span>]][[User talk:Super nabla|🪰]]</span> 06:31, 16 jun. 2023 (UTC) :Post arkivigo de la du antaŭe rompitaj ligiloj, aldono de informkesto, senpolvigo de la paĝo [[29A]], kreo de [[Pat Ballard]] kaj kreo de blua ligilo pri la temo [[komputila vermo]] la teksto [[Mister Sandman]] utilas, estas enciklopedia kaj miaopinie povas senprobleme resti. Aldono de biografia materialo pri verkisto al teksto de unu verko de la homo ĉiukaze malfacilas, ĉar klare homo kaj komputila misprogramo ne estas sama afero. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:31, 1 aŭg. 2023 (UTC) ::Bone, dankon. {{ne farite}} —[[User:Super nabla|<span style="font:.8em 'Lucida Handwriting';color:#7e7a46">'''Super'''</span> • <span style="font:1em 'Century Schoolbook';color:#32CD32;text-shadow:#fdf5b4 .4em .4em .4em">'''''nabla'''''</span>]][[User talk:Super nabla|^🪰]] 21:14, 7 nov. 2023 (UTC) == [[Eskalatoro]] => [[Rulŝtuparo]] == La sama paĝo. La nuntempe-nomata [[Eskalatoro]] estas forigenda. — <span style="background-color:LightYel;">[[User:Super nabla|<span style="font-family:Lucida Handwriting;color:LightBlue;">'''Super '''</span><span style="font-family:Lucida Console;color:LightSkyBlue">'''Nabla'''</span>]][[User talk:Super nabla|🪰]]</span> 13:22, 3 jul. 2023 (UTC) :Jam farita: nun [[Rulŝtuparo]] estas la sola artikolo kaj [[Eskalatoro]] estas alidirektilo tien, kun referenco ke la alternativa nomo vere uzatas vortare. Tiel bonas. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:14, 1 aŭg. 2023 (UTC) {{Farite}} En [[ReVo]] aperas nur Rulŝtuparo-n kaj ne Eskalatoro. [[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 13:59, 16 aŭg. 2023 (UTC) :[[ReVo]] estas kutime bona informfonto, sed estas neprofesia reta projekto kaj ne ĉiam kompletas. Se iu vorto mankas en [[ReVo]], tio ne signifas ke ĝi ne ekzistus en la renomaj, papere presitaj kaj ne tiom facile laŭ personaj gustoj adapteblaj Esperanto-vortaroj... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:47, 22 nov. 2023 (UTC) ::Mi ankoraŭ donu iujn ekzemplojn al mia aserto: PIV havas ĝin en ĉiuj eldonoj de 1970 (p. 247 ĝis [https://vortaro.net/#eskalatoro_kd 2020], Le Puil Danvy FR EO 1992 havas ĝin (p. 335), Krause Langenscheid DE EO 1993 same (p. 383) kaj Pacjurko EO UK ankaŭ (p. 378 PDF). Kompreneble mi ne estas librejo kaj havas nur malmultajn vortarojn, sed ĉiukaze estas renomaj ekzemploj pri vortaraj mencioj de la vorto "eskalatoro" alternative al "rulŝtuparo". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:40, 16 jun. 2024 (UTC) : Estas interese, ke en plej moderna ruslingva vortaro estas la tria vorto: [https://rueo.ru/sercxo/%D1%8D%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%BE%D1%80 eskalatoro, ŝtuparlifto] [[Uzanto:VladimirPF|VladimirPF]] ([[Uzanto-Diskuto:VladimirPF|diskuto]]) 13:03, 22 nov. 2023 (UTC) == Pri stormoj == * [[Sabloŝtormo]] * [[Polvoŝtormo (apartigilo)]] estas preskaŭ la sama temo; ĝi ne estas apartigilo kiel la titolo mise diras, sed artikolo. * [[Taklatondro]]: artikolo iom malfacile por kompreni, sen vikiligiloj. — <span style="background-color:LightYel;">[[User:Super nabla|<span style="font-family:Lucida Handwriting;color:LightBlue;">'''Super '''</span><span style="font-family:Lucida Console;color:LightSkyBlue">'''Nabla'''</span>]][[User talk:Super nabla|🪰]]</span> 13:26, 3 jul. 2023 (UTC) {{Ne farite}} — <span style="background-color:LightYel;">[[User:Super nabla|<span style="font-family:Lucida Handwriting;color:LightBlue;">'''Super '''</span><span style="font-family:Lucida Console;color:LightSkyBlue">'''Nabla'''</span>]][[User talk:Super nabla|🪰]]</span> 05:02, 7 jul. 2023 (UTC) :Klare, la du misaj kaj fuŝaj tekstoj ''polvoŝtormo (apartigilo)'' kaj ''taklatondro'' estas prave forigitaj kaj ''sabloŝtormo'' restas la sola tiutema teksto. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:32, 1 aŭg. 2023 (UTC) == [[Hejmo (regiono)]] => [[Patrio]] == Kunigo kiel petita de longe (Vd la diskutpaĝon). Fakte nescesos ankaŭ kopii parton de [[Hejmo (regiono)]] al [[Hejmo (loĝejo)]] . [[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 14:10, 16 aŭg. 2023 (UTC) :{{Farite}} [[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 10:15, 11 sep. 2023 (UTC) == [[Orakolejo de Delfo]] kun [[Delfo]] == La "orakolejo" estas nenio alia ol la antikva sanktejo [[Delfo]]. "Orakolejo" tamen ne estu en la titolo, ĉar la sanktejo havis aliajn gravajn funkciojn - ekzemple oni ankaŭ okazigadis tie la [[Pitiaj ludoj|Pitiajn Ludojn]] kaj dediĉis venkmonumentojn, sen rekta rilato al la orakolo. Ni ankaŭ jam havas artikolon specife pri la orakolo (ne la ejo), nome [[Pitia]]. (Mi ĵus korektis la evidente eraran titolon "[[Pizia]]".) Tiu artikolo restu aparta, kaj informoj pri la orakolo estu tie aŭ en ambaŭ. Alilingvaj vikipedioj distribuas la informojn diverse kaj ne donas bonan precedencon. Estis antikva vilaĝeto apud la sanktejo kaj moderna en alia proksima loko. Estus pravigeble ke ili havu proprajn artikolojn, sed ni nun ne havas, kaj ne nepre devas havi informojn pri ili. Ilia gravo neniel komparindas kun la gravo de la sanktejo. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 02:18, 23 sep. 2023 (UTC) :{{farite}} [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 17:48, 3 okt. 2023 (UTC) == [[Nepala lingvo]] kaj [[Nepalia lingvo]] == Jam proponita, sed neniu prizorgis la proponon. —[[User:Super nabla|<span style="font:.8em 'Lucida Handwriting';color:#7e7a46">'''Super'''</span> • <span style="font:1em 'Century Schoolbook';color:#32CD32;text-shadow:#fdf5b4 .4em .4em .4em">'''''nabla'''''</span>]][[User talk:Super nabla|^🪰]] 20:35, 20 okt. 2023 (UTC) :{{farite}} Nun fakulo prizorgu la redakton. Mi kunigis ankaŭ la enhavojn.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 22:48, 20 okt. 2023 (UTC) == [[Giwan Bak]] (forigenda) kaj [[Bak Giwan]] (restu) == La aŭtoro de [[Giwan Bak]] ŝajne estas la biografiito mem. —[[User:Super nabla|<span style="font:.8em 'Lucida Handwriting';color:#7e7a46">'''Super'''</span> • <span style="font:1em 'Century Schoolbook';color:#32CD32;text-shadow:#fdf5b4 .4em .4em .4em">'''''nabla'''''</span>]][[User talk:Super nabla|^🪰]] 13:53, 6 nov. 2023 (UTC) :{{farita}}Mi kunigis la materialon en la iama artikolo kaj faris la novan alidirektilo.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 23:03, 6 nov. 2023 (UTC) == "Ŝablono:Informkesto gravulo" kaj "Ŝablono:Informkesto homo" kaj "Ŝablono:Informkesto biografio" == [[Ŝablono:Informkesto gravulo]] kaj [[Ŝablono:Informkesto homo]] kaj [[Ŝablono:Informkesto biografio]]. Havi plurajn kopiojn de sama ŝablono estas bontena hororo. La kosto de bontenado de pluraj kopioj certe iam superos la koston de kunigo. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:39, 19 dec. 2023 (UTC) :Mi pensas, ke ni prenu la kodon pli malpli el {{ŝ|informkesto gravulo}}, sed konservu la titolon de {{ŝ|informkesto homo}}. Pri la aŭtomata kategoriigo el {{ŝ|informkesto biografio}} mi havas iom da duboj pri la utilo. Ĉar la tria ŝablono baziĝas sur Lua-modulo, nur tre malmultaj uzantoj povus korekti ĝin aŭ ion aldoni. [[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 19:30, 24 mar. 2024 (UTC) :{{Komento}} [[Ŝablono:Informkesto biografio]] ligitas al neniu alia Vikipedio.[[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 18:21, 20 maj. 2024 (UTC) :Mi estas por forigi [[Ŝablono:Informkesto biografio]]. Mi ne konas la precizajn teknikaĵojn, sed laŭ mia impreso la ŝablono estas malnova kaj neutila aŭ redunda. [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 19:50, 5 jun. 2024 (UTC) ::Ankaŭ mi preferus se tiuj ŝablonoj estus kunigitaj. La kodo povas esti plejparte tiu de la nuna {{ŝ|informkesto gravulo}}, kun kelkaj aldonoj kaj la titolo de {{ŝ|informkesto homo}}. Ankaŭ {{ŝ|informkesto biografio}} fine malaperu, sed tio estas iom pli da laboro, ĉar ĝi funkcias sufiĉe malsame ol la aliaj kaj uzatas en plurcent artikoloj. - Sincere, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 12:16, 6 jun. 2024 (UTC) ::: @[[User:Tlustulimu]] [[User:ThomasPusch]] {{por}} forigo de {{ŝ|Informkesto biografio}} post forpreno de preskaŭ 500 artikoloj. Mi forprenis la redundajn parametrojn el [[Ŝablono:Informkesto homo]] kaj tiel preparis kunigon. Koncerne nomo post kunigo, mi preferas nomon "Ŝablono:Informkesto gravulo" ĉar negravuloj bedaŭrinde ne rajtas havi paĝon en vikipedio. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 14:25, 16 jun. 2024 (UTC) :::: Mi nun ne atente spuris kion Taylor ordigis malantaŭ la kulisoj de la informkestoj, sed fidas al la kolego ke estos saĝaj paŝoj. Mi tamen pledas por teno de nomo "informkesto homo", ĉar ĝi temas pri homoj, samkiel "informkesto urbo" temas pri urboj, "informkesto rivero" temas pri riveroj, "informkesto monto" temas pri montoj, "informkesto asocio" temas pri asocioj ktp. Mi tre iritiĝus se nun la informkestoj ŝanĝiĝus al "informkesto grava urbo", "informkesto grava rivero", "informkesto grava monto", "informkesto grava asocio" - ''"ĉar negravaj temoj bedaŭrinde ne rajtas havi paĝon en vikipedio"''. Mi certas ke la nomo "informkesto gravulo" nur ekestis kiam oni kunfandis apartajn informkestojn pri profesioj, ĉar la titola nomo "informkesto homo" jam estis okupita - kiam informkestoj homo+gravulo ankaŭ kunfandiĝas tio ne plu estas argumento, kaj la nomo "informkesto homo" estas pli simpla kaj pli sobra. {{re|Tlustulimu}} ĉu vi vidus problemojn ke iuj LUA-funkcioj grave mankos se ni decidas ankaŭ kunfandi "info-n biografio"? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:53, 16 jun. 2024 (UTC) :::::{{por}} konservo de la titolo "Informkesto homo", ĉar ĝi estas pli mallonga kaj pli taŭga (vidu diskuteron de Thomas), sed uzo de kodo plejparte el "Informkesto gravulo" kun kelkaj aldonoj el la nuna "Informkesto homo". - Kiel ni traktu la aferon pri la fona koloro de la kaplinio kaj piedlinio? :::::Ĉu ies roboto kapablas eltiri la enkondukajn frazojn de "Informkesto biografio" kaj rekte meti la koncernan tekston en ĉiujn artikolojn, kie tio necesus? Krome estus bone, se la roboto samtempe, se eblas, jam ŝanĝus la informkestan uzon al restonta informkesto. [[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 17:03, 16 jun. 2024 (UTC) ::::::Mi ĵus aldonis la fonkoloran ruzaĵon el "Informkesto homo" al "Informkesto gravulo" kaj fakte kreis eĉ kombinon el la antaŭaj kodoj. Sed mi faris tion nur por la kaplinio kaj piedlinio, ĉar la kodo estas sufiĉe kompleksa. La rezulto ankoraŭ devus esti testata. Ĉu eble estas iu artikolo kun "Informkesto gravulo", kiu enhavas {{wikidata|P1412}} kaj tie eĉ enhavas Esperanton en la lingva listo? Eble ja estus bone, ke la subtitiloj konservas la fonan koloron de la ĝisnuna ŝablono "Informkesto gravulo". [[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 17:35, 16 jun. 2024 (UTC) :::::::Ŝajne estas malmultaj esperanistoj kiuj informkeste nomatas "gravuloj". Sed se iu sciencisto hazarde ankaŭ estis esperantisto... Mi trovis la paĝon [[Adolf Schmidt]], kiu mise havis du informkestojn, "homo" kaj "sciencisto=gravulo", forviŝis unu kaj lasis la keston "gravulo": La koloro estas bele esperante malhelverda, sed sen la stelo kiu aperus ĉe la kesto "homo". Tamen eblas eksperimenti kun la paĝo [[Adolf Schmidt]]... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:50, 16 jun. 2024 (UTC) ::::::::Mi ĵus trovis artikolon, en kiu la verda fonkoloro kaj la stelo funkcias bone: [[Adolf Schmidt]]. [[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 17:52, 16 jun. 2024 (UTC) :::::::::Nun devus esti rigardata iom post iom, kiuj parametroj devus ankoraŭ esti aldonata resp. alĝustigataj en la ŝabono. Sed nun mi paŭzos pro vespermanĝo. [[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 17:55, 16 jun. 2024 (UTC) :::::::::Ankaŭ ĉe mi nun la stelo estas ĉe [[Adolf Schmidt]] (vidu supre) kaj ĉe [[George Soros]] same. {{farite|bone}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:02, 16 jun. 2024 (UTC) == [[Vazirio]] kaj [[Vaziristano]] == Mi foje rimarkis, ke [[Vazirio]] (kreita en 2007) kaj [[Vaziristano]] (kreita en 2010, havante intervikiojn) estas samtemaj. Do, devus esti certe saĝe, konservi la artikolon kun la intervikioj kaj iom transpreni tekston el la alia. Ĉu estas alia ideo? --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 19:25, 24 mar. 2024 (UTC) :{{Por}} Kunigo al Vazirio, la plej multoj de landoj kun '''-istan''' finaĵo ests tradukitaj per '''-io''' en nia Vikipedio.-[[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 18:53, 20 maj. 2024 (UTC) {{Farite}} Kunigitaj en [[Vazirio]]--[[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 13:16, 24 maj. 2024 (UTC) == [[Floris Meydam]] kaj [[Floor Meydam]] == Ege verŝajne temas pri la sama homo. Vidu la diskuton ĉe [[Diskuto:Floris Meydam]]. - [[Uzanto:Spenĉjo|Spenĉjo]] ([[Uzanto-Diskuto:Spenĉjo|diskuto]]) 22:42, 2 apr. 2024 (UTC) {{Farite}} [[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 18:29, 20 maj. 2024 (UTC) == Kunigo de artikoloj pri Tri Kontraŭoj kaj Kvin Kontraŭoj == Saluton. Mi proponas, ke la artikolo [[Kampanjoj Kontraŭ la Tri Malbonoj kaj la Kvin Malbonoj]] estu kunigata kun [[Kampanjoj de la Tri Kontraŭoj kaj la Kvin Kontraŭoj]], ĉar la lasta estas ĝisdatigita versio. Dankon! [[Uzanto:AlexandreDupont123|AlexandreDupont123]] ([[Uzanto-Diskuto:AlexandreDupont123|diskuto]]) 10:41, 16 jun. 2024 (UTC) : {{forte por}} kunigo, sed venontfoje vi ne kreu saman paĝon plurfoje. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 11:11, 16 jun. 2024 (UTC) :: {{farite}} [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 11:39, 16 jun. 2024 (UTC) == [[Sep liberaj artoj]] kun [[Liberalaj artoj]] == Evidente estas la sama temo. Oni jam trovas la esprimon "Liberalaj artoj" en [[NPIV]]. [[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 15:44, 16 jun. 2024 (UTC) :La vorto "jam trovas" povus implici ke estas iu nova esprimo, sed ne, "liberalaj artoj" estas en PIV 1970, antaŭ 54 jaroj, kaj en [https://vortaro.net/#liberala_kd PIV 2020 aperas kun atentigo "arkaike"]. Sed jes, la vortumo estas en ĉiuj PIVoj, kaj klare ke temas pri la sama temo, do ::{{por}} kunigo je la nomo "Liberalaj artoj". -- [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:36, 16 jun. 2024 (UTC) :: {{por}} kunigo sub [[d:Q189329]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 13:21, 22 jun. 2024 (UTC) :: {{por}} [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 20:20, 6 jul. 2024 (UTC) :{{Farite}}--[[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 15:34, 14 jul. 2024 (UTC) == Kriminaleco == [[:Kategorio:Krimo]] al [[:Kategorio:Kriminaleco]]. Ekzakte sama temo. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 22:31, 23 jun. 2024 (UTC) :{{por}} kunigo sub la titolo "Kategorio:Krimo" sed la vikidatumero de "Kategorio:Kriminaleco". [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 20:23, 6 jul. 2024 (UTC) :: {{kom}} Mi preferas la terminon [[:Kategorio:Kriminaleco]] kiu inkluzivigas (eble per subkategorio) temojn kiel [[Elaĉeta mono]] kiu rilatas al kriminaleco sed ne estas krimo. Kaj mi ne volas ke estus "Kategrio:Krimo" apud "Kategrio:Krimoj" ĉar la sperto montras ke tiam la intencita distingo ne funkcias kaj ambaŭ enhavas ĉirkaŭ samajn tipojn de paĝon. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 11:58, 23 jul. 2024 (UTC) :{{por}} --[[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 14:06, 14 jul. 2024 (UTC) :{{komento}} Post tiu diskuto prefereblas kunigi la jenan [[:Kategorio:Krimo]] (sen ligo al iu ajn alia Vikipedio) kun [[:Kategorio:krimoj]].--[[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 14:04, 16 sep. 2024 (UTC) :{{farite}}. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 15:37, 18 sep. 2024 (UTC) == [[Kajero]] kaj [[Notlibro]] == Du ĝermoj kiam mi trovis ilin, tro mallongaj por klarigi ĉu la redaktintoj celis iun distingon. Kaj se fakte distingo estas celita, ĝi ne kongruas kun la distingo farita en alilingvaj vikipedioj (kiuj ŝajne ankaŭ ne kongruas inter si ĉe [[Kajero]]!). Mi aldonas nun tekston al [[Notlibro]] sed por nun ne formis opinion, kiu titolo estos preferinda se oni akceptos la kunigoproponon. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 20:34, 6 jul. 2024 (UTC) :{{kontraŭ}}Mi vidas distingon inter unu afero lerneja kaj alia ne nepre lerneja. Tio rilatas al la redaktado kaj al la konfuzo inter kelkaj lingvoj, sed la malapero de unu el niaj artikoloj ne solvus la problemon.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 23:35, 6 jul. 2024 (UTC) :{{kontraŭ}}--[[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 14:11, 14 jul. 2024 (UTC) :{{kom}} Se do la distingo estos, ke unu temos nur pri lernejaj kajeroj, ĉu iu volas proponi alinomigon, kiu esprimu tion? [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 02:57, 15 jul. 2024 (UTC) :{{kontraŭ}} kunigo, por alinomigo de [[Kajero]] al io kio videbligas lernejan/studan kuntekston. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 11:53, 23 jul. 2024 (UTC) :{{ne farite}} [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:02, 1 sep. 2024 (UTC) == [[Entrepreno]] kaj [[Negoco]] == [[Entrepreno]] temas nur pri la ekonomia scienco de tiu vorto. [[Negoco]] difinas sian temon kiel "komerca entrepreno, bazo en kapitalismaj ekonomioj, en kiu la plejparto estas privata posedo kaj administrata por gajni profiton kaj konsekvence pliigi la riĉecon de siaj posedantoj. Komercoj ankaŭ povas esti neprofitocelaj aŭ ŝtate poseditaj." "Bazo en kapitalismaj ekonomioj" ne kontribuas por difini la koncepton, sed nur komentas pri ĝia graveco al kapitalismo, kaj la postaj partoj de la unua frazo estas tuj kontraŭdiritaj de la dua frazo. Do la efektiva difino estas "komerca entrepreno", t.e. entrepreno en ĝuste tiu senco, pri kiu [[Entrepreno]] temas. Ankaŭ en la postaj partoj de la artikoloj mi vidas neniun klaran aŭ gravan distingon. Ĉi tiu duobleco rilatas al misa interlingva ligado de kelkaj rilataj artikoloj. Samtempe kun la kunigo mi volas movi [[Firmao]] al la vikidatumero kiun [[Entrepreno]] nun okupas, kaj kunigi la vikidatumeron de [[Varnomo]] kun tiu, kiun [[Firmao]] nun okupas. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:43, 26 aŭg. 2024 (UTC) :{{Farite}} sub [[Entrepreno]], ĉar ĝi citis difinon el pli bona fonto (''[[Internacia komerca-ekonomika vortaro]]''). Krome, PIV difinas du ekonomiajn sencojn por "negoco", dum por "entrepreno" ĝi difinas unu ekonomian sencon kaj alian ne aparte ekonomian. Tial mi taksis ke "entrepreno" faros malpli da konfuzoj. Se iu havas ''IKEV'', estus bone kontroli kion ĝi diras pri "negoco". [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 18:22, 9 sep. 2024 (UTC) == Justa uzo de neliberaj dosieroj == [[:Kategorio:Bildoj sub Justa uzo]] kaj [[:Kategorio:Dosieroj sub justa uzo]] kaj [[:Kategorio:Neliberaj dosieroj]]. Mi ŝovis unu objekton de [[:Kategorio:Bildoj sub Justa uzo]] al [[:Kategorio:Dosieroj sub justa uzo]] kaj poste rimarkis ke la responda kato en la angla vikipedio [[:en:Wikipedia:Categories_for_discussion/Log/2023_December_4#Category:Fair_use_images|jam estas forigita]]. Pronas ŝovi ĉion el [[:Kategorio:Bildoj sub Justa uzo]] kaj [[:Kategorio:Dosieroj sub justa uzo]] al [[:Kategorio:Neliberaj dosieroj]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 15:02, 18 sep. 2024 (UTC) :{{por}} Mi ne multe atentas pri kategorioj, sed la propono aspektas kiel racia kaj utila simpligo. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 03:54, 18 dec. 2024 (UTC) : {{farite}} [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 18:35, 25 maj. 2025 (UTC) == [[Kristnaska militpaŭzo]] kaj [[Kristnaska_batalhalto_de_1914]] == la unua paĝo estas ege malnova :{{por}} kunigo. Samtemaj artikoloj. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 01:00, 15 dec. 2024 (UTC) :: {{farite}} sub [[Kristnaska_batalhalto_de_1914]] kiu estis multe pli longa. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 15:42, 29 jan. 2025 (UTC) == [[Sociala merkatekonomio]] kaj [[Sociala merkata ekonomio]] == La dua artikolo estas ege malnova :{{por}} kunigo. Ili ŝajnas esti tute samtemaj. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 03:02, 16 dec. 2024 (UTC) : {{forte por}} [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 15:34, 29 jan. 2025 (UTC) == [[Adiga lingvo]] kaj [[Adigea lingvo]] == la propono por kunigi jam ekzistas ekde 2012 :Ho ve, sufiĉe longe. Laŭ la enhavo de [[Adiga lingvo]], ĝi ne estas samtema kun [[Adigea lingvo]]. Do mi estas {{kontraŭ}} kunigo, sed verŝajne {{por}} alinomigo de la ĝermeto [[Adiga lingvo]] --> [[Ĉerkesa lingvo]] aŭ [[Ĉerkesaj lingvoj]]. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 03:28, 18 dec. 2024 (UTC) : {{forte por}} [[Adiga lingvo]] --> [[Ĉerkesa lingvo]] (nun alidirekto al [[Abĥaz-adigea lingvaro]]). [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 15:33, 29 jan. 2025 (UTC) == [[Omo]] kaj [[OMO]] == duobla apartigilo :{{por}} Vi pravas, tute duoblaj. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 03:30, 18 dec. 2024 (UTC) :{{farite}} (alidirekto) [[Uzanto:Stefangrotz|Stefangrotz]] ([[Uzanto-Diskuto:Stefangrotz|diskuto]]) 15:49, 18 dec. 2024 (UTC) == [[Komunumoj de Haute-Marne kun ĉiuj ligiloj]] kaj [[Komunumoj de Haute-Marne]] == sama listo :Principe mi estus por la kunigo, kaj antaŭ tri monatoj mi bonvenigus la proponon. Sed nun kiam estas krizo de kunlaborado pri la plej fundamentaj principoj de distingo kaj kunigo de artikoloj, eble estas pli bone ne tuŝi polemikajn sed nur mezgravajn temojn kiel la temo de ruĝaj ligiloj. Kiam mi povos fidi ke almenaŭ la plej aktivaj vikipediistoj respektas la bazajn principojn kaj interkonsentitajn politikojn de Vikipedio, mi pli volonte diskutos ĉi tiajn aferojn. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 03:38, 18 dec. 2024 (UTC) :Pri kiu krizo vi parolas? Ĉu vi havas legilon al la diskuto? [[Uzanto:Stefangrotz|Stefangrotz]] ([[Uzanto-Diskuto:Stefangrotz|diskuto]]) 15:47, 18 dec. 2024 (UTC) :{{por}} Mi komprenas la rezonadon malantaŭ la du listoj, sed mi kredas ke estus pli bone havi nur unu liston por eviti duoblan laboron kaj konfuzon inter uzantoj. Ni certe povus trovi interkonsenton pri kiam ruĝaj ligiloj estas taŭgaj, por ke la du listoj estu kunigitaj. [[Uzanto:Boivie|Boivie]] ([[Uzanto-Diskuto:Boivie|diskuto]]) 13:03, 20 dec. 2024 (UTC) ::La krizo estas tio, ke unu administranto devigas nin havi du tute samtemajn artikolojn titolitajn [[Spiro]] kaj [[Spirado]], kaj malpermesas aŭ redistingi aŭ kunigi ilin. La diskuto troviĝas parte ĉe [[Vikipedio:Alinomendaj artikoloj#Homa spirado => Spirado 2024 09 20]] kaj parte sur niaj diskutpaĝoj. ::Se vi efektive povos interkonsenti pri tio, kiuj ruĝaj artikoloj en ĉi tiu listo estas taŭgaj, des pli bone. Mi nur petas ke vi parolu nur pri ĉi tiu unuopa artikolo kaj ne rigardu vian decidon kiel tut-Vikipedian politikon. Mi precizigas pri tio ĉar delonge ThomasPusch, kiu ankaŭ disigis ĉi tiujn listojn, delonge traktas decidon pri "[[Vikipedio:Diskutejo#Diskutero en Diskuto:Lvivo, kiu koncernas multe pli ol tiun unuopan tekston|longaj listoj de ruĝaj ligiloj]]" kiel ĝeneralan rajtigon forigadi ĉiajn ruĝajn ligilojn, kaj kverelas kun mi pri la afero. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 17:01, 15 jan. 2025 (UTC) :: {{por}} kunigo per forigo de mapli ampleksa [[Komunumoj de Haute-Marne kun ĉiuj ligiloj]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 17:14, 31 jan. 2025 (UTC) ::: {{por}} forigo de la malpli ampleksa listo [[Komunumoj de Haute-Marne kun ĉiuj ligiloj]], pri kiu estas ĉiukaze notita, ke "tiu ĉi versio saviĝis '''nur pro teknikaj kialoj'''". Mi ne estis certa ke ne iu alia uzanto protestus kontraŭ mia teknika aldonado de loĝantaroj al la plej malgrandaj el la [[komunumoj de Haute-Marne]], pri kiuj mi ne havis la energion pene fari kompletajn paĝojn, ĉiam nur por kelkaj domoj, pri kiuj plej ofte ne estas fotoj, eksteraj ligiloj, kaj ankaŭ franclingve estis nur minimumaj artikolaj ĝermoj. Jes ja mi diligente verkis ĉiujn paĝojn pri vilaĝaj komunumoj de pli ol 500 loĝantoj en ''Haute-Marne'', kvankam mi persone pensas ke vilaĝo sub 5 000 loĝantoj estas nur vilaĝeto, kaj mi tute ne havas iun ajn personan rilaton al la tre kampara regiono, nur volis ke la priskriba geografio pri Francio entute progresu. Do mi ne kuraĝis sen komuna decido entute forigi la malnovan liston [[Komunumoj de Haute-Marne kun ĉiuj ligiloj]]. Se nun estas pli da voĉoj, ke la malnovan liston [[Komunumoj de Haute-Marne kun ĉiuj ligiloj]] ne necesas konservi "pro teknikaj kialoj", mi volonte estas '''por''' ĝia forviŝo. Kaj {{re|Arbarulo}} vi komprenas, ĉu ne, ke mi ne simple bloke buĉas longajn listojn da ruĝaj ligiloj nur pro tio ke ili estas "tro ruĝaj" por mi, sed ke mi freneze bluigis multegajn ligilojn per kreoj de novaj paĝoj, eĉ de [[Curel (Haute-Marne)|iuj paĝoj pri vilaĝoj de nur 400 loĝantoj]], sed pri la ankoraŭ pli etaj vilaĝetoj en la forlasita pejzaĝo Haute-Marne evidente neniu ajn esperantista uzanto iam pretis kaj nun pretas engaĝiĝi, ne nur mi ne. Do mia agado neniel estas amasbuĉi listojn pri ruĝaj ligiloj, sed bluigi kiom multajn ruĝajn ligilojn kiom iel ajn home eblas kaj aspektas senca. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 05:56, 25 maj. 2025 (UTC) :::: {{kom}} Mi hodiaŭ ankoraŭ trovis laŭ la listo kun aldonitaj loĝantaroj 21 tekstojn de vilaĝaj komunumoj en ''Haute-Marne'' de ĉirkaŭ aŭ iomete malpli ol 500 loĝantoj, kiujn mi ankoraŭ provizas per novaj artikoloj. Vi ne imagas kiom pli agrable estas havi "nur" 21 novajn tekstojn antaŭ si kompare al senti sin premata fari 400 mankajn paĝojn el entute 429, se oni estas tutnormala redaktanto (kaj ne laborigas roboton). Kvankam, se la 400 mankaj paĝoj sentiĝas vere utilaj kiam ili estas, ankaŭ eblas du-tri semajnojn fari nenion alian ... sed tio estus tiom enuiga taskaĉo, ke devus esti tre bona motivo kial tiuj 400 tekstoj poste estos grandega profito por la esperantlingva projekto. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:01, 25 maj. 2025 (UTC) :::::Certe vi jes amasbuĉas ruĝajn ligilojn. Vi ankaŭ impone amase blugas ilin. La unua afero estas malbona, la dua bona, sed la dua ne bonigas la unuan. :::::Mi ne konsentas ke via sento de premo verki kiam vi vidas ruĝajn ligilojn estas valida kialo forigi ilin. Se nur vi sentas tiel, ĝi estas tute persona sento kiu devas ne influi tutvikiajn politikojn. Kaj se ne nur vi sentas tiel, tio estas des pli bona kialo por teni ilin ruĝaj, ĉar ĝi kontraŭdiras vian certecon ke neniu iam bluigos pli. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:48, 25 maj. 2025 (UTC) :::::{{re|Arbarulo}} Mi absolute ne konsentas pri la akra akuzo ke mi "amasbuĉas". Vidu, estas franca listo [[:fr:Listes des communes de France|Listes des communes de France]], se vi sumigas la nombrojn el la regionoj vi venas al '''34 805''' necesaj tekstoj pri bazaj francaj komunumoj. Se vi rigardas [[Diskuto:Departementoj de Francio|en tiu kalkula listo]] vi povas vidi ke grandparte mi, en 2009 unu departementon Thomas Guibal, poste ankoraŭ unuopajn lokojn en Pas-de-Calais, en 2015 alian departementon Mutichou, dise en urboj kun stacidomoj ie-tie Dominik, kaj pri Gironde kaj Moselle tre dankinde subtene Aidas, intertempe esperantigis 17 807 tekstojn, tio estas iom pli ol 51 %. De la restaj 49 % mi en #51 [[Marne]] kaj #52 [[Haute-Marne]] (nur tie) nigrigis la plej etajn komunumojn de malpli ol 500 loĝantoj, en Marne nigriĝis 540 paĝoj kaj en Haute Marne 340, sume '''880''' el 34 805, tio estas 2 %. Pri ĉiuj komunumaj listoj laŭ departementoj de 2007 krom Marne + Haute-Marne mi flegis la ruĝajn ligilojn, provis laŭeble bluigi ilin (kie en la [[Diskuto:Departementoj de Francio|esperanta teknika listo]] jam estas signo {{farite}}), kaj krome pacience forigis unu truon post alie en la restaj nun '''16 118''' ruĝaj ligiloj. Vi certe havas imagon, kia kvanto estas 35 mil artikoloj. Mi amase varbis ĉe Dominik, Thomas Guibal kaj Aidas pri plia kunlaboro pri la geografio de Francio, sed ili ĉiuj konfirmis la senton ke la monto simple estas tro granda, kaj ili ne volus pli labori. Ĉe Mutichou mi fakte ne varbis kaj petis, sed la fakto ke li finis unu departementon en 2015 kaj post neniam komencis iun duan departementon, signifas de li fakte sentas kiel Dominik, Thomas Guibal kaj Aidas, kiuj ankoraŭ afable kunlaboretis dum la lastaj tri jaroj. Mi nun ekde 2010 kun interrompoj maĉas pri francaj komunumoj, ekde kvin jaroj intense, kaj tamen ankoraŭ estas 16 118 neverkitaj paĝoj, kaj vi pravas, ke teorie ankoraŭ estus 880 pliaj tekstoj pri mikrokomunumoj de la kampara Marne kaj Haute-Marne, kiujn mi nomis malpli prioritataj. Se vi komparas la dimensiojn, vi vidos ke la 880 malprioritataj eblaj estontaj paĝoj tute ne estas "amasbuĉitaj" (ili neniam estis), sed estas miniatura frakcio kompare al la grandega kvanto de ruĝaj ligiloj en la listoj de 2007, kiuj en 2025 ankoraŭ estas same ruĝaj kiel en 2007. Mi vere ne ankoraŭ dum la sekvaj 20 jaroj ĝis 2045 volas mem fari geografiajn ĝermojn kaj ne volas 20 jarojn peli Dominik, Aidas aŭ novulon de 2035 tion fari. Tial gravas inteligente fari paĝojn, bone uzi vikidatumojn, kaj uzi prioritatojn, ĉar ne ĉiu urbo kaj ĉiu domaro de 120 homoj same gravas por biografioj de aliaj esperantaj paĝoj en vikidatumoj. Nomi la rezignon pri prioritata kreo de 880 el 34 805 iam estontaj paĝoj "amasbuĉo" estas fia mispercepto. Mi vere ne patrolas tra la paĝoj en nura serĉado de ruĝaj ligiloj, kiujn mi povas dekmil-ope buĉi, kaj kalkuli ke la 17 800 kreitaj esperantaj paĝoj kaj la 880 malprioritatigitaj komunumetoj minusigus sin al nulo estas miskalkulo. La francaj aŭtoritatoj mem konscias pri tio, ĉiujare faras "novajn komunumojn" kiuj anstataŭigas poe manplenon da antikvaj komunumetoj de 1789, kaj bonas pri ĉio komunumeto pri kiu ni ne nun faras esperantan tekston kaj post 18 monatoj devas ŝanĝi ĉiun vorton "komunumo" al "eksa komunumo". Vi mem konstatas kiel en aliaj paĝoj mi pridubas ruĝajn ligilojn kaj diskutigas ĉu ili restu pliajn 10 jarojn, aŭ ĉu oni povas varbi iun uzanton por kreado de teksto, aŭ mi mem faras mallongajn aŭ pli vastajn novajn artikolojn, aŭ komune serĉas vojojn kiel eblas ligi la konceptojn al ekzistantaj paĝoj - kvankam tio, se trovatas bona solvo, reduktas unu aŭ 2-3 dubindajn ruĝajn ligilojn, neniel milojn aŭ dekmilojn. Detrua amasbuĉado estas io alia ... Restu justa. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:41, 25 maj. 2025 (UTC) :::::::{{re|ThomasPusch}} Mi pardonpetegas pri la vortumo "amasbuĉas". Mi tro facilanime kopiis ĝin de vi, kaj intencis ĝin malpli insulte ol vi verŝajne komprenis ĝin. :::::::Mi volis nur diri, ke vi grandakvante forigas ruĝajn ligilojn, kio estas objektiva fakto. La emocia kromsignifo de "buĉi" estas troigo. Mi ankaŭ ne intencas malgrandigi vian (bonsence) amasan kreadon de novaj artikoloj, kiun mi ripete nomas vere impona. Kaj mi konsentas, ke la bluigo de ĉiu restanta ligilo devas ne esti prioritato. Mi nur reasertas ke lasi ligilon ruĝa ne devigas vin aŭ iun alian bluigi ĝin. Se vi sentas tian devon, ĝi estas tute persona interpreto, kiu ne akordas kun la intencita signifo de ruĝaj ligiloj en vikimediaj projektoj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 23:23, 25 maj. 2025 (UTC) : {{farite}} [[Komunumoj de Haute-Marne kun ĉiuj ligiloj]] estas forigita. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 00:00, 21 feb. 2026 (UTC) == Zorio == [[Zorio]] [[d:Q249181]] (japana "zori") kaj [[Zorio (ŝuo)]] [[d:Q380339]] (nejapana "flip-flop"). Nuntempe ambaŭ temas pri japanaj ŝuoj. Eble [[Zorio (ŝuo)]] estas alinomenda, kaj la enhavo apartigenda laŭ japaneco. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 18:37, 19 feb. 2025 (UTC) :Tiuj artikoloj estis diskutitaj ĉe "Alinomendaj artikoloj" kiam la titolo "Zorio (ŝuo)" estis donita. Tiam mi mem proponis kunigi, sed neniu interesiĝis. Do mi ankaŭ nun estas malforte {{por}} kunigo. Se ili restos apartaj, mi eble proponus [[Zorio (ŝuo)]] -> [[Zorio]] kaj [[Zorio]] -> [[Zorioj en Japanujo]]. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 20:49, 25 mar. 2025 (UTC) :: {{farite}} inkluzive wikidata. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 23:31, 20 feb. 2026 (UTC) == [[Daktilo]] kaj [[Daktilopalmo]] == La artikolo [[Daktilo]] ekzistas ekde 2007 kaj ĝis nun ĝi restas ĝermeto. La artikolo Daktilopalmo havas pli da teksto pri la frukto al tiu ĉi artikolo. En aliaj lingvoj Daktilo alidirektas al Daktilopalmo. Tial mi proponas krei alidirekton. -- [[Uzanto:Stefangrotz|Stefangrotz]] ([[Uzanto-Diskuto:Stefangrotz|diskuto]]) 11:06, 5 mar. 2025 (UTC) :{{por}} Sed mi pensas ke pli ĝuste la propono estu [[Vikipedio:Forigendaj artikoloj|forigo]], ĉar la ununura frazeto de [[daktilo]] estas kopiita rekte el [[daktilopalmo]], kie ĝi jam ekzistis kaj plu ekzistas. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 20:49, 25 mar. 2025 (UTC) == [[Kernetfrukto]] kaj [[Drupo]] == Mi ne certas pri tio. En PIV nur drupo ekzistas, en ReVo ambaŭ estas menciitaj. En vikipedio ni havas du artikolojn. Ĉu estas diferenco? -- notis sen subskribo Stefangrotz je 10:19, 11 mar. 2025 :{{kontraŭ}} Drupo kaj kernetfrukto estas malsamaj aferoj. Drupo havas unu semon, ofte sufiĉe grandan, kaj kernetfrukto havas po kvin laŭ mia kompreno de la artikolo, kiuj povas esti sufiĉe malgrandaj. :Ĉu tamen vi celis proponi kunigon de [[kernetfrukto]] kaj [[pomofrukto]]? Tiuj artikoloj ŝajnas esti preskaŭ identaj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 20:49, 25 mar. 2025 (UTC) == [[Rendevui]] kaj [[Rendevuado]] == Mi vere ne vidas diferencon inter la du temoj. -- notis sen subskribo Stefangrotz je 14:36, 17 mar. 2025 :Certe {{por}} Ĝenerale, tre malofte estos bona ideo havi artikolon "X-o" (des malpli "X-i") kaj alian "X-ado". --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 20:49, 25 mar. 2025 (UTC) ::Certe {{por}} plej bone sub simpla titolo "Rendevuo". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:59, 24 maj. 2025 (UTC) ::: {{forte por}} kunigo sub [[Rendevuado]] aŭ [[Rendevuo]]. Vikipedio ne estas vortaro. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 18:15, 25 maj. 2025 (UTC) :::: {{farite}} [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 23:37, 20 feb. 2026 (UTC) == [[Plaĝo]] kaj [[Strando]] == Ĉu estas diferenco? -- notis sen subskribo Stefangrotz je 12:56, 25 mar. 2025 :{{sindetena}} La temoj estas bone distingitaj en la artikoloj (strando estas terformo, kutime natura, kaj plaĝo estas homa uzocelo por kiu strandoj aparte taŭgas), sed ambaŭ estas kompatinde mallongaj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 20:49, 25 mar. 2025 (UTC) :La temoj estas bone distingitaj en la artikoloj, tial estus tute bone havi du ellaboritajn paĝojn, sed mi dubas ke indas propran tekston fari por la stranda uzocelo de "plaĝo", se ni estas la sola vikipedia lingvo kiu faras tiun diferencon. Kun du aliaj vikipediaj lingvoj mi estus por granda peno elvringi sufiĉajn ideojn por iom-pli-ol-ĝerma artikolo por "plaĝo" do kontraŭ kunigo, sed se daŭre ne estas ajna alilingva vikipedio kiu faras tiom detalan ditingon, mi estas {{por|por kunigo}} je titolo "strando" kaj vikidatumo [[d:Q40080]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:27, 24 maj. 2025 (UTC) : {{por}} kunigo sub [[d:Q40080]] (estas ankaŭ malsama [[d:Q93352]] = marbordo). [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 18:14, 25 maj. 2025 (UTC) :: {{farite}} laŭ malabunda kvanto da poraj voĉoj kaj suba peto. Kvankan "strando" kaj "plaĝo" eble ne estas perfektaj sinonimoj, ili povas esti kovritaj sur sama paĝo, ĉar vikipedio ne estas vortaro. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 22:32, 22 feb. 2026 (UTC) == [[Kapitano]] kaj [[Kapitano (apartigilo)]] == Ambaŭ estas apartigiloj. -- notis sen subskribo Stefangrotz je 08:18, 3 apr. 2025 {{por}} --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 19:44, 7 maj. 2025 (UTC) {{por}} Strangaj ĝemeloj. [[Kapitano]] kiel titolo tute sufiĉas. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:18, 24 maj. 2025 (UTC) : {{forte por}} [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 18:12, 25 maj. 2025 (UTC) : Dauxre nesolvite. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 23:07, 20 feb. 2026 (UTC) == [[Avaremo]] kaj [[Avareco]] == El la artikola diskutpaĝo: Estas artikolo [[avaremo]], ĉu ne eblas kunigi ilin? [[Uzanto:Roberto|Roberto]] ([[Uzanto-Diskuto:Roberto|diskuto]]) 09:19, 11 okt. 2020 (UTC) :Ili aspektas tre similaj, Kion vi pensas? --[[Uzanto:Stefangrotz|Stefangrotz]] ([[Uzanto-Diskuto:Stefangrotz|diskuto]]) 15:07, 30 apr. 2025 (UTC) ::{{kontraŭ}} La nomoj estas similaj, sed mi pensas ke la enhavoj estas malsamaj. [[Avaremo]] priskribas deziron akiri pli ol oni jam havas, kaj [[Avareco]] priskribas timon forspezi aŭ perdi kion oni jam havas. ::Mi rekomendus movi la frazon pri la katolika peko de [[Avareco]] al [[Avaremo]], alinomi [[Avaremo]] > [[Avido]], kaj verŝajne kunigi la nunan [[Avido]] kun [[Deziro]]. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 19:59, 7 maj. 2025 (UTC) :::{{malforte kontraŭ}} Jes estas nuancoj, en la e-lingva klarigo, sed ankaŭ en vikidatumoj estas klare du blokoj, kaj estas aliaj tri lingvoj krom Esperanto kiuj decidis favore al du tekstoj: la franca, portugala kaj hindia (la angla kaj ukraina trompetas per alidirektiloj kaj ne kalkuleblas). La hindian probable neniu aktiva esperanta vikipediano vere regas, sed la franca kaj portugala tekstoj pli proksimas al Esperanto kaj tial pli facile legeblas. Ĉu iu de tie povus ĉerpi ideojn kiel eblas plidistingi la tekstojn kaj kiel eblas konvinke plenigeti du apudajn paĝojn? Pri la skizeto pri alinomigoj de Arbarulo mi skeptiketas. Kvankam mi ne tre detale enketis ĉi tie, evidente ekzistas ankaŭ interlingvaj vikidatumaj konceptoj pri [[Avido]] kaj [[Deziro]], do kunfandi du konceptojn signifas forigi Esperanton el unu interlingva vikidatuma koncepto. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:57, 24 maj. 2025 (UTC) ::::{{komento}} Se vi kontrolos la alilingvajn tekstojn pri [[Avido]] kaj [[Deziro]], vi vidos ke la intervikia ligado estas trompa. La artikoloj de diversaj lingvoj ne temas pri la samaj temoj - la situacio estas eble eĉ pli fuŝa ol la problemo de la spiradoj. Mi proponis kunfandi [[Avido]] kun [[Deziro]] ĉefe por liberigi la titolon "Avido", ĉar mi pensas ke tiu vorto estas kutime uzata por la koncepto priskribita en [[Avaremo]] kaj ne la priskribita en [[Avido]]. Mi ankaŭ vidas neniun klaran malsamon inter la enhavoj de [[Avido]] kaj [[Deziro]]. Sed se iu povas elpensi pli bonan nomon por [[Avido]] kaj reskribi ĝin tiel, ke la enhavo pli klare respondos al la nomo, mi ne kontraŭos tion. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:01, 25 maj. 2025 (UTC) ::::Jen la nekohero de alilingvaj vikipedioj, kiujn mi kapablas legi. * En la angla, "[[Avareco]]" estas alidirektilo al nia "[[Avaremo]]", sed la enhavo responda al nia "Avareco" troviĝas en [[:en:Miser]], ligita kun neniu Esperanta artikolo; [[Avaremo]] respondas al nia artikolo; la artikolo ligita al "Avido" enhave respondas al nia duoblaĵo [[Avido]]/[[Deziro]]; kaj la artikolo ligita al [[Deziro]] temas pri koncepto kiun ni ne kovras, kiu en la angla havas propran vorton (''wish''), sed kiun en Esperanto ni nomus same "deziro" aŭ eble "dezirpeto". * La franca estas sama kiel la angla pri nia [[Avido]]/[[Deziro]] (ankaŭ en tiu lingvo la dezirpetoj ligitaj al [[Deziro]] nomiĝas per propra vorto, ''souhait''); tamen [[Avareco]] estas ligita al nia samtema artikolo, ne la angla samtema artikolo. * La hispana artikolo ligita kun [[Avareco]] enhave respondas al nia [[Avaremo]]. Nenio ligiĝas al nia [[Avaremo]], kaj la enhavo responda al nia [[Avareco]] troviĝas ĉe [[:es:Avaro]], ligita kun la samtema angla artikolo kaj neniu Esperanta artikolo. Ĝi ne havas propran vorton aŭ artikolon por dezirpetoj, sed ĝia "Deziro" enhave respondas al nia [[Avido]]/[[Deziro]], same kiel en la angla kaj franca. * La germana artikolo ligita kun [[Avaremo]] bone respondas al ĝi. Inter [[Avido]] kaj [[Deziro]] ĝi faras iun distingon kiun mi ne bone komprenas, kaj verŝajne tiun celis la redaktinto de niaj artikoloj, sed ĝi certe ne rilatas al la distingo farita de la angla kaj franca vikipedioj, nek al la difinoj de "avido" kaj "deziro" en Esperanto; mi suspektas ke ĝi estas apartaĵo de la germana lingvo. Neniu artikolo estas ligita kun nia [[Avareco]], sed verŝajne [[:de:Geiz]] devus esti. * La simpla angla estas same kiel la angla pri [[Avido]] kaj [[Avaremo]], havas nenion pri [[Avareco]], kaj la artikolo ligita al [[Deziro]] ŝajne estas koncepta nuanco ne esprimata en la aliaj vikipedioj analizataj krom la angla [[:en:Want]], kun kiu ĝi tamen ne estas ligita. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 17:03, 25 maj. 2025 (UTC) ::Konklude: mi pensas, ke la volo ne "perdi" ligon inter Esperanta artikolo kaj vikidatuma ero ne estas sufiĉa kialo por konservi eble duobligitan, certe misnomitan ĝermon [[Avido]]. Se necesos, oni povus kompensi la perdon verkante artikolon respondan al la angla ''wish'', franca ''souhait'' (tamen kun kiu Esperanta titolo?) --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 17:14, 25 maj. 2025 (UTC) :::{{re|Arbarulo}} Pardonu min, mi perdis la superrigardon inter niaj diversaj paĝoj kaj tiuj de ĉiuj alilingvaj artikoloj. Sed se ni koncentriĝas pri la paĝo [[avido]] - kial ĝi estus misnomita? Vorto avido ekzistas, estas fundamenta radiko, kaj krom en la fundamento dokumentiĝas en vortaroj ekde 1889. Do la vorto mem ne povus esti la problemo. Mi en la paĝo [[avido]] nun detale nomis la fontojn de PIV kaj la Etimologia Vortaro de Esperanto. '''Ne klaras''' al mi, de kie estas la klarigo ke temus pri '''"anima impulso fordifekti sperton de foresto"''', kiun la uzanto Punktor enkonstruis en 2008. Se estis propra inventaĵo de la uzanto Punktor, al mi la vortumo "fordifekti" ŝajnus dubinda. Sed eble estas citaĵo de iu historia verko aŭ de antikva vortaro, sed tiam necesus nomi la fonton. Povus ankaŭ esti iu eble malfeliĉe tradukita citaĵo de [[Sigmund Freud]] aŭ de alia baza psikoanalizisto, sed tiam same necesus nomi la originan fonton. Jen mia principa kritiko pri la nuna paĝo [[avido]], ne pri la vorto "avido". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:59, 5 aŭg. 2025 (UTC) ::::{{re|ThomasPusch}} Ankaŭ mi kompreneble ne kverelas kontraŭ tio, ke "Avido" estu titolo de artikolo. Sed mi volas ke ĝi estu la titolo de nia nuna [[Avaremo]], kiu certe temas pri avido - t.e. akiremo - kaj ne pri avaro - t.e. ŝparemo. Tio necesigus aŭ trovi alian titolon por la nuna "Avido", aŭ kunigi ĝin kun iu el la jam ekzistantaj artikoloj. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 03:21, 6 aŭg. 2025 (UTC) == [[Globish]] kaj [[Globish (apartigilo)]] == Ambaŭ estas apartigiloj --[[Uzanto:Stefangrotz|Stefangrotz]] ([[Uzanto-Diskuto:Stefangrotz|diskuto]]) 19:33, 7 maj. 2025 (UTC) :{{por}} --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 19:51, 7 maj. 2025 (UTC) ::{{farite}} eble administranto povas forigi [[Globish (apartigilo)]] [[Uzanto:Stefangrotz|Stefangrotz]] ([[Uzanto-Diskuto:Stefangrotz|diskuto]]) 07:36, 8 maj. 2025 (UTC) ::: {{farite}} ĉe WikiData. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:50, 16 maj. 2025 (UTC) :::: {{farite}} La neuzata "Globish (apartigilo)" estas forigita laŭpete. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:43, 25 maj. 2025 (UTC) ==Peto ĝisdatigi== {{re|Stefangrotz}} {{re|Taylor 49}} Ĉu vi volas fari la kunigojn proponitajn de vi, kiuj en sufiĉe longa tempo ne ricevis kontraŭojn? Tio estas respektive la artikoloj pri daktiloj, rendevuado, strandoj (se vi ne ŝanĝis vian opinion pri tio), kaj tiu pri zorioj. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 20:42, 7 maj. 2025 (UTC) : Kunigo de "Ŝablono:Informkesto gravulo" kaj "Ŝablono:Informkesto homo" kaj "Ŝablono:Informkesto biografio" estas teknike malfacila. Mi prizorgos le ceterajn. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:16, 16 maj. 2025 (UTC) :: {{farite}} zorioj kaj rendevuado. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 23:38, 20 feb. 2026 (UTC) :: {{farite}} "strando" kaj "plaĝo". [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 22:32, 22 feb. 2026 (UTC) == [[Atombombo]] kaj [[Nuklea armilo]] == La enhavoj estas preskaŭ samaj, krom longa aldona sekcio en [[Nuklea armilo]] pri "Registaroj, kontrolo kaj juro" (parte duobliganta aliajn sekciojn). Ĝis 2019 ekzistis nur [[Atombombo]], kunligita kun la vikidatumero kiun nun havas [[Nuklea armilo]]. Tiam uzanto de Vikidatumoj movis ĝin al la nuna vikidatumero. Laŭ mi, la ĝusta respondo estus remeti la ligilon al la antaŭa vikidatumero, dialogi kun la movinto ĉe Vikidatumoj kaj eble alinomi la artikolon. Anstataŭ fari tion, oni kreis novan artikolon [[Nuklea armilo]] kaj rekte kopiis en ĝin (sen atribuo) la tutan tekston de [[Atombombo]]. La sekcio "Registaroj, kontrolo kaj juro" aldoniĝis poste. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 18:14, 13 maj. 2025 (UTC) : {{forte por}} plena kunigo sub titolo [[Nuklea armilo]] kaj [[d:Q12802]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:10, 16 maj. 2025 (UTC) :{{farite}} [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 02:40, 21 maj. 2025 (UTC) == [[Elektromagneta ondo]] kaj [[Elektromagneta radiado]] == En 2019 la tuta enhavo de [[Elektromagneta ondo]] kopiiĝis kun malklara atribuo en la novan artikolon [[Elektromagneta radiado]]. Poste multaj aliaj aferoj aldoniĝis al [[Elektromagneta radiado]] dum [[Elektromagneta ondo]] apenaŭ redaktiĝis. La rezulto estas, ke [[Elektromagneta ondo]] restas kiel duoblaĵo de la enkonduko de [[Elektromagneta radiado]]. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 18:57, 13 maj. 2025 (UTC) : {{por}} plena kunigo sub [[Elektromagneta radiado]]. Elektromagneta radiado estas fenomeno. Elektromagneta ondo estas dubinda termino. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:27, 16 maj. 2025 (UTC) :{{farite}} [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 02:40, 21 maj. 2025 (UTC) == [[Verda algo]] kaj [[Verdalgoj]] == Mi ne estas biologisto, sed ili aspektas kiel la sama temo --[[Uzanto:Stefangrotz|Stefangrotz]] ([[Uzanto-Diskuto:Stefangrotz|diskuto]]) 12:32, 14 maj. 2025 (UTC) :{{por}} La artikoloj ne estas sufiĉe longaj por juĝi tute certe, sed mi vidas neniun klaran distingon. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 19:37, 16 maj. 2025 (UTC) :: {{forte por}} [[d:Q12356431]] la taksonomio estas komplika, sed tio ne pravigas du nebulajn artikolojn pri sama nebula temo. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:07, 16 maj. 2025 (UTC) :::{{por}} Fakte ne eblas vidi klaran distingon. Sed sendube nur estas unu interlingva vikidatumo, [[d:Q271844]]. Tamen la fina artikola titolo devos esti plurala, kaj kompreneble havu la informkeston kaj ĉiun utilan informon. "Verdaj algoj" kaj "Verdalgoj" tutsame taŭgas, probable unuvorta termino ankoraŭ pli flekseblas, se oni iam volos adjektivigi la vorton, kiel por "verdalgaj eksperimentoj" aŭ "verdalga malsano". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:15, 24 maj. 2025 (UTC) ::::{{por}} Aspektas senca la kunigo! Simple iuj devas preni la iniciaton fari la "kunskrapadon"! [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 11:59, 11 jul. 2025 (UTC) == [[Araba alfabeto]] kaj [[Araba skrib-sistemo]] == Ambaŭ artikoloj temas pri precize la sama skribsistemo. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 23:51, 6 jul. 2025 (UTC) :{{farite}} --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 23:29, 21 jul. 2025 (UTC) ::{{re|Arbarulo}} Prave, ke ambaŭ artikoloj temas pri precize la sama skribsistemo, kaj la kunigo tre sencis. Dankon. Sed vi kunigis ĝin je titolo [[araba skrib-sistemo]]. Tamen niaj tekstoj pri [[cirila alfabeto]], [[greka alfabeto]], [[hebrea alfabeto]], [[fenica alfabeto]] kaj [[aramea alfabeto]] (supozeble ankoraŭ aliaj, sed tiujn mi tuj trovis), kaj kompreneble ankaŭ [[latina alfabeto]] uzas la formon "...a alfabeto", '''ne''' "..a skribo", "..a skribsistemo" aŭ "..a skrib-sistemo". Tial mi forte pledas por movo de la kunigita teksto al la titolo [[araba alfabeto]], ne nur alidirektilon al la alternativa nomo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:22, 5 aŭg. 2025 (UTC) :::{{re|ThomasPusch}} Mi elektis la titolon "Araba skrib-sistemo" ĉar tiu estas la titolo, kiu ligiĝis al la ĝusta vikidatumero. Mi volis lasi la titolon "Araba alfabeto" por la eventuala okazo, ke iu volus verki artikolon, kiun la antaŭa "Araba alfabeto" estus devinta havi laŭ siaj intervikioj, t.e. la alfabeto specife de la araba lingvo (kaj ne de la persa, urduo, ktp.). Mi timis ke se mi uzus "Araba alfabeto", iu tentiĝus movi ĝin al la malĝusta vikidatumero kaj rekrei samteman artikolon sub la titolo "Araba skrib-sistemo". :::Se tiuj motivoj ne ŝajnas sufiĉe fortaj al vi, mi ne kontraŭos vian alinomadon. Estas vere, ke ni ne konsekvence uzas la terminojn "alfabeto" kaj "skribsistemo" en aliaj artikoloj. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 03:39, 6 aŭg. 2025 (UTC) ::::Fakte ni ankoraŭ havas tekstojn de kripla titolo [[orienta tabari alfabeto]] kaj [[urdua ortografio]], sed pri aparta "araba alfabeto" ĉe ni estas vakuo, kaj pri "persa alfabeto", "paŝtuna alfabeto", "araba skribo de la turka", "kurda", "malaja", "haŭsa", "uzbeka" ktp. ankaŭ. Kaj mi dubas ĉu vere sencas havi tiujn subtemojn, komprenas ke en Esperanto oni ĝis nun ŝparis ilin, ĉar iusence aspektas kiel "pola latina alfabeto", "turka latina alfabeto", "germana..", "hungara..", "latva..", "litova..", "kroata..", "dana..", "sveda..", "islanda.." ktp. Sed en vikidatumoj estas unuopaj eroj pri la arabaj alfabetaj nuancoj (pri la latinaj alfabetaj nuancoj ne), kvankam tie oni ankaŭ strange priskribas - ekzemple la • paŝtuna lingvo [[d:Q58680]] laŭ vikidatumoj havas skribojn "• araba alfabeto (temo en • ''Pashto alphabet'') KAJ • araba skribo". Tiu duobleco "araba alfabeto kaj skribo" ankaŭ aspektas al mi malmatura. Plej bone tamen estus krei tekston "araba alfabeto" de la alfabeto nur pri la araba, kaj vidi ĉu eblas konvinke dividi la interlingvan kaj la nuraraban alfabeton. Sed mi konsentas ke la temo estas pli komplika kaj pli vasta ol la temo "hebrea alfabeto por la hebrea lingvo kaj la judhispana kaj la jida", kaj tial mi tamen akceptas la titolon "araba skribo", kaj retiras mian pledon de movo al titolo "araba alfabeto" - malgraŭ tio ke ĉe ni mankas tiom multaj specifegaj subtekstetoj (vidu supre: temo en • ''Pashto alphabet''... ktp). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 04:49, 6 aŭg. 2025 (UTC) == [[Jubilea jaro]] kaj [[Jubileo (katolika)]] == Ŝajne estas du esperantaj tekstoj pri preskaŭ sama, katolik-ec-a, temo: [[Jubilea jaro]] (de 2009, kun ligilo al vikidatumoj), kaj [[Jubileo (katolika)]] de 2010 (sen korespondaĵo en vikidatumoj). La dua teksto ŝajnas al mi stile problema, tre pompa, estas pluraj tre dubindaj pseŭdoruĝaj ligiloj, kaj entute la teksto ŝajnas al mi redunda. Mi trovis nur unu temon en vikidatumoj, kaj sekve en ĉiuj alilingvaj branĉoj, dum la eks-uzanto Ludovica en la aldona teksto [[Jubileo (katolika)]] de 2010 malfermis novan vortoplenan tekston, kvankam tiam jam ekde 2009 ekzistis la pli neŭtrala teksto [[Jubilea jaro]]. Mi dirus ke la teksto [[Jubilea jaro]] de 2009 enhavas ĉion kion necesas scii pri la temo, kaj proponas forigi la probleman tekston [[Jubileo (katolika)]]. Sed se iu opinias ke meritas iujn frazojn savi de la forigota teksto [[Jubileo (katolika)]] en la tekston [[Jubilea jaro]] - bonvolu kopii tiu(j) frazo(j)n al la teksto [[Jubilea jaro]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:47, 14 sep. 2025 (UTC) :{{por}} kunigo. Bedaŭrinde nek unu artikolo nek la alia citis siajn fontojn, do por nefakulo ne eblas scii kiujn frazojn savi kaj kiujn forigi kiel misajn. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:45, 3 okt. 2025 (UTC) == [[Plugado]] kaj [[Grundprilaborado]] == Alia ebleco estas alidirekto al [[Plugilo#Plugado]]. Sed mi ne certas. :{{kontraŭ}} kunigo kun [[Grundprilaborado]], ĉar "Grundlaborado inkluzivas plugado[n], erpado[n] kaj aliaj[n] laboroj[n] sur la kampo." {{sindetena}} pri kunigo kun [[Plugilo]], ĉar ado kaj ilo principe estas malsamaj, sed tre intime interplektitaj temoj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:56, 3 okt. 2025 (UTC) == [[Esperanto en Ĉinio]] kaj [[Esperanto-movado en Ĉinio]] == [[Esperanto en Ĉinio]] estas nova artikolo, sed ĝi estas konektita kun alilingvaj artikoloj. :Certe {{por}}. Sed vi konsciu, ke verŝajne neniu kunigos, se vi mem aŭ la verkinto ReyAlvarez2 ne pretas fari tion. La kunigo prefere okazu ĉe [[Esperanto-movado en Ĉinio]], por konservi la artikolhistorion; poste oni povas transdoni al ĝi la intervikiojn ĉe Vikidatumoj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 13:17, 9 okt. 2025 (UTC) ==Proponata gvidlinio== [[Uzanto:Arbarulo/provejo|Ĉi tie]] mi verkis tekston por pli amplekse klarigi la ĉefan kialon kunigi artikolojn, "entenas enhavon pri la sama temo". Mi volas scii ĉu estas sufiĉa interkonsento por publikigi ĝin kiel [[Vikipedio:Duoblaĵoj]]. Komentojn bonvolu afiŝi ĉe [[Vikipedio:Diskutejo/Diversejo#Propono pri duoblaĵoj]]. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 13:22, 9 okt. 2025 (UTC) :Ĉar neniu opiniis, mi publikigis la gvidlinion. Do eventualajn kritikojn aŭ aldonojn oni afiŝu en ĝia diskuta paĝo. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 23:44, 16 okt. 2025 (UTC) ::Dankon! Indus ankaŭ aldoni ligilon al tiu ĉi diskutpaĝo kaj instrukcio kiel uzi la ŝablono kunigu [[Uzanto:Stefangrotz|Stefangrotz]] ([[Uzanto-Diskuto:Stefangrotz|diskuto]]) 10:31, 29 okt. 2025 (UTC) :::Se vi volas reverki la koncernajn partojn de la gvidlinio, tio estas bonvena. :::Fakte jam estas ligilo al ĉi tiu paĝo (en la tria alineo). Sed eble estus pli utile havi, anstataŭe aŭ aldone, ligilon al [[Helpo:Kunigi paĝojn]], kie la detalaj instrukcioj estas. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:22, 2 nov. 2025 (UTC) ::: Mi pliampleksigis ĝin. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 23:54, 20 feb. 2026 (UTC) == [[Ebenregiono]] kaj [[Ebenaĵo]] == Ebenregiono estas malnova kaj nekonektita artikolo :{{por}} [[Ebenregiono]] evidente estas traduko de la tiama germanlingva artikolo "Flachland", kiu intertempe estis kunigita kun "Ebene (Geographie)" kaj rekreita kun malsama enhavo. Mi iom skeptikas almenaŭ pri la dua frazo de "Ebenregiono", kaj bedaŭras ke ambaŭ artikolo estas senreferencaj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:27, 2 nov. 2025 (UTC) : {{por}} [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 23:07, 20 feb. 2026 (UTC) == [[Suda Stelo]] kaj [[Suda Stelaro]] == Ambaŭ artikoloj diras ke temas pri la unua Esperanto-Grupo en Brazilo, fondita de João Keating. --[[Uzanto:Stefangrotz|Stefangrotz]] ([[Uzanto-Diskuto:Stefangrotz|diskuto]]) 20:38, 28 dec. 2025 (UTC) :{{por}} ĉar sama grupo. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 19:58, 28 jan. 2026 (UTC) : {{por}} sama umo. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 23:07, 20 feb. 2026 (UTC) == [[Gloraj virinoj]] kaj [[Virina_historio]] == La unua artikolo estas nekonektita kaj la temoj estas tiom similaj, ke laŭ mi indas kunigi la artikoloj. :{{por}} kunigo, se entute io savindas el "Gloraj virinoj", kiu ŝajnas al mi malpli serioza artikolo. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 21:32, 15 feb. 2026 (UTC) : {{por}} kunigo, se entute io savindas [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 23:07, 20 feb. 2026 (UTC) == [[Barada]] kaj [[Amana]] == Amana estas la biblia nomo de Barada kaj tiu ĉi artikolo nur ekzistas ankaŭ en interlingua. :{{por}} Sama rivero. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 22:35, 20 feb. 2026 (UTC) : {{por}} (sama umo dum malsamaj tempoj ne senkondicxe ĉiam kunigendas, sed ĉi foje ja). [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 23:07, 20 feb. 2026 (UTC) : {{farite}} -- [[Uzanto:Stefangrotz|Stefangrotz]] ([[Uzanto-Diskuto:Stefangrotz|diskuto]]) 22:20, 6 mar. 2026 (UTC) == [[Glaciepoko]] kaj [[Glacia Praepoko]] -> [[Malfrukenozoika glaciepoko]] == Glacia Praepoko estas artikolo el la jaro 2006 sen interlingvaj ligiloj. Laŭ mia kompreno ĝi ne havas alian signifon al la artikolo pri Glaciepoko. : {{forte kontraŭ}} kunigo: nun temoj estas malsamaj, kaj ambaŭ paĝoj havas interwikiojn. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 23:22, 6 mar. 2026 (UTC) :Dankon! [[Uzanto:Stefangrotz|Stefangrotz]] ([[Uzanto-Diskuto:Stefangrotz|diskuto]]) 08:16, 7 mar. 2026 (UTC) ==[[Svetero]] kaj [[Kapuĉpulovero]]== En 2021 [[Uzanto:NachtReisender]] sendiskute kaj pro kialoj, kiujn mi ne scias, alinomis [[Svetero]] --> [[Kapuĉpulovero]], malligis la artikolon de la vikidatumero pri sveteroj, kaj ligis ĝin al tiu pri kapuĉosveteroj. Samtempe li forigis la vorton "kelkfoje" el "Kelkfoje ĝi havas [[kapuĉo]]n kaj tiam nomiĝas [[kapuĉosvetero]]." Sed fakte li faris neniun alian signifan ŝanĝon, kaj la mallonga artikolo ankoraŭ temas pri sveteroj. Hodiaŭ [[Uzanto:Kani]], kredeble ne rimarkinte, kio okazis, faris alian kaj pli bonan artikolon pri [[svetero]]. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 03:11, 8 mar. 2026 (UTC) == [[Gvidfolio]] [[Suflorslipeto]] kaj [[Kaŝslipeto]] == Nur Gvidfolio havas intervikiajn ligilojn. Ĉu vi vidas diferencojn inter la tri artikoloj? --[[Uzanto:Stefangrotz|Stefangrotz]] ([[Uzanto-Diskuto:Stefangrotz|diskuto]]) 20:29, 31 mar. 2026 (UTC) :{{por}} kunigo aŭ alternative malpliigo al du artikoloj, unu pri trompaj aŭ kaŝaj memorigiloj, kaj aliaj pri resumoj de temo, kiuj ne celas trompon aŭ ŝajnigon. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 03:57, 1 apr. 2026 (UTC) == [[:Kategorio:Kanadanoj laŭ etna aŭ nacia deveno]] kaj [[:Kategorio:Kanadanoj laŭ origino]] == Ĉi tiuj kategorioj ne signifas malsamajn aferojn. [[Uzanto:Jlwoodwa|jlwoodwa]] ([[Uzanto-Diskuto:Jlwoodwa|diskuto]]) 16:17, 19 jul. 2026 (UTC) :{{por}} Ambaŭ kategorioj celas klasifiki civitanojn de Kanado laŭ ilia deveno, do esti la superkategorio por kategorioj de la formo "X-devenaj kanadanoj". --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:41, 19 jul. 2026 (UTC) ::Ĉu [[:Kategorio:Homoj laŭ origino]] kaj ĝiaj subkategorioj alinomiĝu? [[Uzanto:Jlwoodwa|jlwoodwa]] ([[Uzanto-Diskuto:Jlwoodwa|diskuto]]) 16:46, 19 jul. 2026 (UTC) ::Mi pensas ke "deveno" estas pli normala lingvaĵo por ĉi tiu kunteksto, sed ambaŭ titoloj estas akcepteblaj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 19:03, 19 jul. 2026 (UTC) == [[:Kategorio:Insulo de Princo Eduardo]] kaj [[:Kategorio:Insulo Princo Eduardo]] == [[Insulo de Princo Eduardo]] estas [[Insulo Princo Eduardo]]. [[Uzanto:Jlwoodwa|jlwoodwa]] ([[Uzanto-Diskuto:Jlwoodwa|diskuto]]) 17:20, 19 jul. 2026 (UTC) :{{por}} Evidenta duoblaĵo. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 19:04, 19 jul. 2026 (UTC) == [[Futbala matĉo inter la Elektitaro de Esperanto kaj la Armen-devena Argentina Komunumo]] kaj [[Futbala matĉo inter la Selektitaro de Esperanto kaj la Armen-devena Argentina Komunumo]] == Ambaŭ artikoloj temas pri la sama matĉo. [[Uzanto:Lovelano|Lovelano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lovelano|diskuto]]) 19:14, 22 jul. 2026 (UTC) :{{re|Sj1mor}} Ŝajne vi duobligis la artikolon. Ĉu tio estis akcidento? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:53, 18 sep. 2026 (UTC) ::Verŝajne. [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 19:00, 18 sep. 2026 (UTC) {{ne farite}} Anstataŭe oni forigis la poste kreitan artikolon. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 04:02, 17 okt. 2026 (UTC) == [[Internacia organizaĵo]] kaj [[Interregistara organizaĵo]] == Malgraŭ malsamaj vortumoj, ambaŭ ŝajne celas la saman aferon, t.e. organizaĵoj kies membroj estas naciaj registaroj. Ambaŭ eksplice ekskludas internaciajn NROjn. Verŝajne la konfuzo okazis tial, ke malsamaj vikipedioj ligis saman koncepton al malsamaj vikidatumeroj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:53, 18 sep. 2026 (UTC) :{{farite}} [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 04:02, 17 okt. 2026 (UTC) 5b0pnhzx2pzjdfuy7dintvz66ubnzfi 0 24885 9494459 8794827 2026-10-16T13:16:28Z Roberto 609 /* Verkoj */ 9494459 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Tobias RABELLO LEITE''' '''Júnior''' /to'biaz Ra'belŭ 'lejtj 'ĵunjor/, brazilano, fervojinĝeniero de [[Companhia Mogyana]]. Naskiĝis en 1852 en [[San-Paŭlo (urbo)|San-Paŭlo]], [[Brazilo]], kaj mortis en [[Campinas]], la [[16-a de julio|16-an de julio]] [[1920]]. Kunfondinto kaj unua vicprezidanto de Grupo [[Suda Stelaro]] en [[Kampino]]. Aŭtoro de Esperanto-Portugala kaj Portugala-Esperanto Vortaroj kaj ankaŭ de Konversacia Gvidlibro.[[Dosiero:RabelloLeite-eta.jpg|eta|Tobias Rabello Leite Jr.]] ==Verkoj== *''Diccionario Portuguez-Esperanto''. Eld. Francisco, Alves & Co., [[Rio de Janeiro]], 1914(?), 417 pĝ. *'''Guia de Conversação'''. Eld. Genoud, Campinas. {{DEFAŬLTORDIGO:RABELO LEITE, Tobias}} [[Kategorio:Brazilaj esperantistoj]] [[Kategorio:Brazilaj verkistoj]] {{EdE|L}} 5ycn2wz6mkhtfn9wj7eq0sqsfqlifle 9494460 9494459 2026-10-16T13:17:21Z Roberto 609 /* Verkoj */ 9494460 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Tobias RABELLO LEITE''' '''Júnior''' /to'biaz Ra'belŭ 'lejtj 'ĵunjor/, brazilano, fervojinĝeniero de [[Companhia Mogyana]]. Naskiĝis en 1852 en [[San-Paŭlo (urbo)|San-Paŭlo]], [[Brazilo]], kaj mortis en [[Campinas]], la [[16-a de julio|16-an de julio]] [[1920]]. Kunfondinto kaj unua vicprezidanto de Grupo [[Suda Stelaro]] en [[Kampino]]. Aŭtoro de Esperanto-Portugala kaj Portugala-Esperanto Vortaroj kaj ankaŭ de Konversacia Gvidlibro.[[Dosiero:RabelloLeite-eta.jpg|eta|Tobias Rabello Leite Jr.]] ==Verkoj== *''Diccionario Portuguez-Esperanto''. Eld. Francisco, Alves & Co., [[Rio de Janeiro]], 1914(?), 417 pĝ. *''Vortaro Esperanto-Portugala''. Eld. Hachette. *''Guia de Conversação''. Eld. Genoud, Campinas. {{DEFAŬLTORDIGO:RABELO LEITE, Tobias}} [[Kategorio:Brazilaj esperantistoj]] [[Kategorio:Brazilaj verkistoj]] {{EdE|L}} frvgir8vyiw288zp5grtd18sdvudivi 0 24997 9494657 9489073 2026-10-17T08:30:18Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9494657 wikitext text/x-wiki {{Prisupre|pri=urbo en Kolombio nomita Santiago de Cali (Kalio)|apa=Santiago|apb=Kalio (apartigilo)}} {{Polurinda|ĝia lingvaĵo ne estas plene taŭga.}} [[Dosiero:CArlos Dussan Gomez Cali panoramica.jpg|eta|600px|centre|Panoramo de Cali, fone estas videbla la [[Altaĵo de Kristo Reĝo]] kaj la [[Klifoj de Cali]].]] {{Geokesto | urbo |sen banderolo= jes <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Kalio | devena_nomo = | alia_nomo = {{Lang-es|''Santiago de Cali''}} | kategorio = urbo <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = {{Pluraj bildoj | pozicio = centre | direkto = vertikala | larĝeco = 300 | dosiero1 = Cali II.jpg | dosiero2 = Cali Collage.png | piedlinio = Fotomuntaĵo }} | dosiero_grandeco = 300px | dosiero_priskribo = | dosiero_kompl = <!-- *** Simboloj *** --> | flago = Flag of Santiago de Cali.svg | blazono = Escudo de Santiago de Cali.svg <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = La nomo venas de [[Jakobo la pli aĝa]] (hispane ''Santiago el Mayor'') kaj de la indiĝena kulturo ''Calima'' | oficiala_nomo = Santiago de Cali | moto = ''La Muy Noble y Muy Leal Ciudad'' (''his. La Tre Nobla kaj Lojala Urbo'') | kromnomo = La Sultanino de la Valo, La Filio de la Ĉielo, La Sporta Urbo de Ameriko, La Monda Ĉefurbo de la Salso <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Kolombio | lando_flago = 1 | ŝtato_tipo = Departemento | ŝtato = [[Valo de Kaŭko]] | regiono = [[Andoj|Anda Regiono]] | histregiono = La Granda Kaŭko | distrikto = | komunumo = | municipo = | ĉefurbo = <!-- *** Familio *** --> | parenco = | montaro = Okcidentala Montoĉeno | ŝoseo = | limo = | parto = | alfluanto_maldekstre = | alfluanto_dekstre = | urbo = | memorindaĵo = Preĝejo La Ermito | memorindaĵo1 = Kapelo de Sanktulo Antonio | memorindaĵo2 = Altaĵo de la Tri Krucoj | konstruaĵo_faldo = 1 | konstruaĵo = Stadio "Pascual Guerrero" | konstruaĵo1 = Kalio Turo | konstruaĵo2 = Muzeo de moderna arto "La Tertulia" | konstruaĵo3 = La Kato de la Rivero | konstruaĵo4 = Municipa Teatro "Enrique Buenaventura" | konstruaĵo5 = Statuo de "Sebastian de Belalcázar" | konstruaĵo6 = Universitato de la Valo | konstruaĵo7 = Lernejo de Sankta Librada | konstruaĵo8 = Altaĵo de Kristo Reĝo | rivero = Kalio Rivero <!-- *** Situo *** --> | situo = Kalio | koordinatoj_ne_en_titolo = true | leviĝo = 995 | lat_d = 3 | lat_m = 27 | lat_s = 0 | lat_NS = N | long_d = 76 | long_m = 32 | long_s = 0 | long_EW = U | koordinatoj_tipo = | plej_alta = | plej_alta_leviĝo = | plej_alta_lat_d = | plej_alta_lat_m = | plej_alta_lat_s = | plej_alta_lat_NS = | plej_alta_long_d = | plej_alta_long_m = | plej_alta_long_s = | plej_alta_long_EW = | plej_malalta = | plej_malalta_leviĝo = | plej_malalta_lat_d = | plej_malalta_lat_m = | plej_malalta_lat_s = | plej_malalta_lat_NS = | plej_malalta_long_d = | plej_malalta_long_m = | plej_malalta_long_s = | plej_malalta_long_EW = <!-- *** Dimensioj *** --> | areo = 562 <!-- *** Loĝantaro *** --> | loĝantaro = 2.068.386 | loĝantaro_dato = 2005 | loĝantaro_denseco = 187,48 <!-- *** Historio & gvidantaro *** --> | establita = 25 de julio de [[1536]] | establita_tipo = Fondita | ĉefulo = Rodrigo Guerrero | ĉefulo_partio = sendependa <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = UTC | utc_offset =-5 | horzono_DST = | poŝtkodo = | areo_kodo = 2 | areo_kodo_tipo = | kodo = | kodo1 = | kodo1_tipo = <!-- *** Mapoj *** --> | mapo = Map of Cali.svg | mapo_fono = | mapo_priskribo = Urba mapo | mapo_lokumilo = | mapo1 = Colombia - Valle del Cauca - Santiago de Cali.svg | mapo1_fono = | mapo1_priskribo = Situo de Kalio en la Departemento de Valo de Kaŭko | mapo1_lokumilo = | mapo2_priskribo = Situo enkadre de Sud-Ameriko | mapo2_lokumilo = Sud-Ameriko <!-- *** TTT-paĝoj *** --> | commons = Santiago de Cali | statistiko = | retpaĝo = [http://www.cali.gov.co/ Cali.gov.co] | portalo = Kolombio <!-- *** Notoj *** --> | notoj = {{mapligilo urbo|zomo=10}} }} '''Cali''', oficiala nomo '''Santiago de Cali''' (esperantigita kiel '''''Kalio'''''<ref>{{Citaĵo el la reto | url =http://www.edukado.net/novajhoj?id=355 | titolo =Bilanco post la Dua Tutmonda KER-ekzameno | titolo-aldono = | alirdato =2013-06-12 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro =Katalin Kováts | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo =Katalin Kováts | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato =2013-06-10 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = | paĝoj = | lingvo = | arkivurl = | arkivdato = | citaĵo = }}</ref><ref>{{Citaĵo el la reto | url =http://sezonoj.ru/2013/06/ker-2/ | titolo =La dua Tutmonda KER-ekzameno | titolo-aldono = | alirdato =2013-06-12 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro =Katalin Kováts | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = Katalin Kováts | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato =2013-06-12 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = | paĝoj = | lingvo = | arkivurl = | arkivdato = | citaĵo = }}</ref> aŭ ''Kaliurbo'') estas la ĉefurbo de la [[Departemento de Kolombio|departemento]] de [[Valo de Kaŭko]] kaj la tria plej granda urbo de [[Kolombio]], post [[Bogoto]] kaj [[Medeĝino (Kolombio)|Medeĝino]]. Kiel departementa ĉefurbo ĝi loĝigas la sidejojn de la Gubernio de la Valo de Kaŭko, de la Departementa Asembleo, de la Departementa Tribunalo, de la Ĝenerala Prokurorejo kaj de aliaj ŝtataj institucioj. Ankaŭ ĝi estas sidejo de oficialaj kompanioj kiel la municipa [[EMCALI]]. Kalio estis fondata en [[1536]] kaj kvankam ĝi estas unu el la plej antikvaj urboj el [[Ameriko]], nur ĝis la jardeko de [[1930]] akceliĝis ĝia disvolvo ĝis fariĝi unu el la plej gravaj ekonomiaj kaj industriaj ĉefurboj el Kolombio kaj la ĉefa urba centro, kultura, ekonomia, industria kaj agrara el la sud-okcidenta parto el Kolombio. == Toponimio == Hispanlingve, la urbo havas kunmetitan nomon laŭ la kutimo de preskaŭ ĉiuj hispane fonditaj urboj en Ameriko. '''Santiago''' (unu el la plej disvastigitaj nomoj en la [[kontinento]] danke al [[Santiago de Compostela]] en [[Hispanujo]]), omaĝe al [[Jakobo la pli aĝa]] (''hispane, Santiago el Mayor''). Kalio fondiĝis la [[25-a de julio]], la tago en kiu oni festas la daton de la Apostolo Jakobo, la ĉefa patrono de [[Eŭropo]], tial lian nomon portas la urbo. La hispanlingva nomo ''Cali'' havas diversajn devenojn. Eble ĝi povas deveni de la [[paeza lingvo]] (''Nasa yuwe''), el la vorto "Caly" (''Teksado sen krudiloj'')<ref name="slocum">Slocum, Mariana C.; Gerdel Florence L., Yonda-Güejia Rogelio, Ocaña-Nache Porfirio (1983). [http://www.sil.org/americas/colombia/pubs/abstract.asp?id=20107 Diccionario: Páez-Español / Español-Páez] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080611152641/http://www.sil.org/americas/colombia/pubs/abstract.asp?id=20107|date=2008-06-11}} (''Vortaro: Paeza-Hispana / Hispana-Paeza). Lomalinda: Townsend. ISBN 0-88312-277-4.''</ref> aŭ ĝi povas esti aludo al indiĝena kulturo kiu loĝis tie aŭ al la malnova nomo kiun oni donis al la regiono kaj al rivero en la suda parto de la urbo, ''Lili'' (paeze, ''malseka aŭ humida'')<ref name=slocum />. Ankaŭ povas esti ke [[meksiko|meksikaj]] indiĝenoj je la servo de la konkerantoj donis la nomon al Cali, laŭ la [[Naŭatla lingvo|naŭatla]] ''Calli'' (''Domo'') aŭ eble ĝi estas nomo de [[Keĉua lingvaro|keĉua]] origino enkondukita pro la [[janakonaj]] indiĝenoj kiuj estis alportitaj de [[Sebastián de Belalcázar]] ekde [[Ekvadoro]]. Ĉi tiu lasta teorio estas apogata de la ekzistado de indiĝena popolo nomita "''Cali Cali''" proksime al [[Kito]]. La plej ebla teorio estas la Paeza, ĉar diversaj nomoj el la Valo de Kaŭko trovas sian signifon en ĉi tiu lingvo,<ref>Buga (Granda ter-poto), Ĵumbo (inundo, riverbordo, granda rivero), Sonso (rano), Dagŭa (specio de arbo), Anĉikajao (tro [[kurkulio]]j), Petekue' (vir-[[Arao]], maljunulo), Tuluo ([[horto]]), Ĉipiĉapo (kuirita nematura [[maizo|maiz-spadiko]]), Ĵotoco (flamigu la flamon), Kiliĉao (verŝu la flamon), Ĉangos (mortezilo )</ref> precipe se oni sekvas la antikvan vortaron de Eugenio del Castillo y Orozco.<ref>Castillo y Orozco, Eugenio (1877). Vocabulario Páez-Castellano (''Terminaro Paeza-Kastela''). Parizo: Maisonneuve y Cía Libreros Editores.</ref> == Historio == [[Dosiero:Tardio 2.jpg|maldekstra|eta|Ĉefaj arĥeologiaj kulturoj el la Valo de Kaŭko al la alveno de la hispanoj.]] Kalio estas unu el la plej antikvaj urboj en Kolombio kaj en la Amerika kontinento. Ĝia fondiĝo okazis en la jaro 1536 fare de la [[konkistadoro|konkeranto]] Sebastián de Belalcázar nur tri jarojn post la fondiĝo de [[Kartageno (Kolombio)|Kartageno]] ([[1533]]), du jarojn antaŭ la fondiĝo de Bogoto ([[1538]]) kaj 26 jarojn poste de la unua hispana loĝloko en la kontinento: [[Sankta Maria la Antigva el la Darieno]] ([[1510]]), malaperinta. === Antaŭ-Kolumba epoko === Kalio kaj ĝenerale la interanda regiono kaj la marbordo de la [[Pacifika Oceano]] de la departemento de la Valo de Kaŭko estas interesa regiono por [[arĥeologio]] de la antaŭ-[[Kolumbo|kolumba]] epoko. Multaj popoloj de la regiono havas rektan rilaton kun la [[Kariboj]]. Oni ankaŭ esploras la eblecon de antikvaj rilatoj kun [[Mezameriko]]. Apud Kalio oni trovas arĥeologiajn vestiĝiojn el la [[Kalima kulturo]] apartenanta al la lingvistika familio [[Karibeca lingvaro|karibo]]. [[Dosiero:Pectoral Ornament Colombia Yotoco (Calima) 1st-7th century CE Hammered Gold.jpg|eta|Pektoralo el Ĵotoka kulturo, arĥeologika regiono de la Calima kulturo, tekniko: oro martele-frapita. [[Metropolita Muzeo de Arto]], [[Novjorko]], [[Usono]].]] Je la alveno de la hispanoj, la indiĝenoj ''Gorrones'' (''goronoj'') loĝadis inter la nuntempaj municipoj de ''Roldanillo'' (roldaniĝo) kaj Cali, la plej granda ''gorrona'' vilaĝo estis lokata sur la rivero ''Pescador'' (rivero fiŝanto), proksime al la nuntempaj vilaĝoj de [[Zarzal]] (rubusejo) kaj [[Bugalagrande]] (Bugao la granda). La ''Gorronoj'' interŝanĝis aĵojn kun la ''[[Quimbayas]]'' (Kimbaĝaj popoloj), kiuj loĝadis en la norda parto de la nuntempaj departementoj de Valo de Kaŭko kaj la [[Kafa akso]].<ref name="rodriguez">Rodríguez, Carlos Armando (1992). Instituto Vallecaucana de investigaciones científicas INCIVA, Fundación hispanoamericana de Cali, Embajada de España en Colombia. ed. Tras las huellas del hombre prehispánico y su cultura en el valle del Cauca (''Tra la spuro de la prahispana homo kaj sia kulturo en la Valo de Kaŭko''). Cali. {{es}}</ref> === Konkero === En [[1534]] Sebastián de Belalcázar fondis [[Kito]]n en ekspedicio sendita de [[Francisco Pizarro]]. Poste, serĉante [[Eldorado]]n li eniras al la nuntempa teritorio de Kolombio kaj fondis la urbon de [[Popayan]] (''Popajano''). Se la regado de la [[Inkaa imperio]] ne estis malfacila, la falo de la [[Indianoj|indianaj]] vilaĝoj ankaŭ ne estus tiel, pro ilia politika organizo de konfederacio de triboj. En ilia vojo al Valo de Kaŭko la hispanoj transiris la regionon el ''Los Timbas'' (Timbaj popoloj), kiuj forkuris, lasante malantaŭe sian vilaĝon kaj havaĵojn, tio estis facila milit-akiro por la eŭropanoj. En ilia trairado norden, la konkerantoj eniris la teritorion de la [[kaciko]] ''Jamundí'' (''Ĥamundio'') kies popolo regis la regionon inter la riveroj ''Panco'' kaj ''Ĥamundio''. La ĥamundia popolo forte rezistis la invadintojn, batalante per ĵetlancoj kaj venenaj sagoj kontraŭ la [[arkebuzo]]j kaj [[glavo]]j de la hispanoj. Post la malvenko kaj la kaptado de la ĥamundia popolo, la hispanoj akiris oron, kio intensigis evidente ilian ambicion kaj bravecon por antaŭeniri norde. La lasta ĉefa ĉenero de la regiono estis la milit-hardita sperta kaciko ''Petekujo'' kaj lia popolo. Ties loko troviĝis inter la rivero ''Lili'' kaj la okcidenta montoĉeno [[Andoj]]. Petekujo alfrontis la invadantojn per granda armeo formita de konfederacio de triboj. La definitiva batalo en kiu unu el la antikvaj suverenoj el la [[Ameriko]]j falis antaŭ la eŭropa povo, okazis je [[Sankta semajno|Sankta Mardo]] de la jaro [[1536]].<ref name="rodriguez" /><ref name="gomez" /> [[Dosiero:Ruta Belalcazar 200.png|220ra|maldekstra|eta|Konkeroj kaj ekspedicioj de Sebastián de Belalcázar]] Male al Petekujo kaj Ĥamundio, la ''Goronoj'' cedis facile al la hispanoj. La indiĝenaj popoloj dominataj estis dividitaj kiel en ĉiuj naskiĝantaj nacioj, en [[enkomendo]]j kaj aliaj strukturoj de la hispana povo. Krome komenciĝis la [[rasmiksiĝo]]n inter la hispanoj (kiuj alvenis al la konkero sen virinoj) kaj la indiĝenoj. Poste, kun la alportado de la afrikaj sklavoj al Ameriko, ĉi tiu proceso havus pli grandajn dimensiojn. La hispanoj mem jam estis antaŭ ol la [[malkovro de Ameriko]] miksita popolo kaj tio permesis ke la novaj rasaj miksoj ne estus problemo por la novaj mastroj de la kontinento (malsame de la angloj kaj francoj). Evidento de tio estas la fondinto mem de Kalio, Sebastián de Belalcázar havis gefilojn kun indiĝenaj virinoj, tiel kiel multaj de liaj viroj. === Fondiĝo kaj koloniigo === La [[25-a de julio|25-an de julio]] Belalcázar fondis Kalion, unue starigita je la nordo de la nuntempa pozicio, proksime al ''Viĥeso'' kaj ''Riofrio''. Sub la ordono de Belalcázar la kapitano Miguel Muñoz movis la urbon al la aktuala loko, kie la kapelano Frato Santos de Añasco festis meson en la loko hodiaŭ okupita de la Preĝejo La Merced. Dum la koloniigo, Kalio estis parto de la ''Provincia de Popayan'' (Provinco de Popajano), kiu estis parto ankaŭ de la ''Real Audiencia de Quito'' (Reĝa aŭdienco de Kito) kaj jure fiksita al la dispozicioj de la ''Presidencia de Quito'' (Prezidanteco de Kito). Kvankam Kalio estis unue la ĉefurbo de la provinco, en [[1540]] Belalcázar asignis ĉi tiun funkcion al Popajano pro ĝia klimato. [[Dosiero:Belalcazar-statue-cali.jpg|220ra|eta|Statuo de Sebastián de Belalcázar.]] Ĝis la [[18-a jarcento]] multo el la teritorio de Cali estis okupita per ranĉoj (brutbredadejo). La urbo estis nur eta vilaĝo en la riverbordo. La ranĉoj estis havaĵoj de la hispana klaso, kiu havis multajn sklavojn kaj dediĉis siajn terojn al la [[Bredado|bov-bredado]] kaj al la semado de [[sukerkano]]. El multaj de ĉi tiuj ranĉoj devenis la nuntempaj kvartaloj ekzemple ''Cañaveralejo'' (Kanjaverakeĥo), ''Chipichape'' (Ĉipiĉapo), ''Pasoanĉo'', ''Arroyohondo'' (Arojoondo), ''Cañasgordas'' (Kanjasgordas9, ''Limonar''' kaj ''Melendez'''. Dum la koloniiga epoko, Kalio okupis strategian pozicion por la komerco. Ĝia situo denove faris al ĝi gravan ejon en la paso inter la minaj regionoj de [[Antjokio]], [[Ĉokoo]] kaj Popajano. En tiu epoko oni konstruis la unuan mul-vojon inter ''Buenaventuro'' kaj Kalio. === La Konfederaciaj Urboj el la Valo de Kaŭko === La [[3-an de julio]] de [[1810]] Kalio proklamis sian sendependon el la Provinco de Popajano. Ĉi tiu leviĝo okazis 17 tagoj antaŭ la proklamo de sendependo en [[Bogoto]]. La sendependistoj serĉis apogon por sia kaŭzo kaj formis la "''Ciudades amigas del Valle del Cauca''"-on (Amikaj Urboj el Valo de Kaŭko) kiu kunvenigis la urbojn de: Kalio, ''Kartago'', ''Toro'', ''Bugo'', ''Ansermo'' kaj ''Kaloto''.<ref>Zawadzky C., Alfonso, ''Comentario al libro'' Las Ciudades Confederadas del Valle del Cauca en 1811. Bogotá, Editorial Librería Voluntad, S.A., 1943.</ref> [[Dosiero:Iglesia la Merced Cali.jpg|maldekstra|eta|220ra|maldekstre|Preĝejo ''La Merced'', ejo kie oni festis la mison de la fondaĵo de Cali en 1536.]] La guberniestro de Popajano, [[Miguel Tacón y Rosique]], aranĝis armeon por kontroli la leviĝojn. La kaliaj patriotoj faris helpvokojn al la Supera Konsilio de Bogoto, kiu sendis kontingenton por subteni la sendependiĝan kaŭzon sur la komando de la koronelo [[Antonio Baraya]]. Je la [[28-a de marto]] de [[1811]] en la ''Batalla del Bajo Palacé'' (Batalo de la Malalta Palace'), la armeo de Baraja kun la helpo de [[Atanasio Girardot]] venkis la reĝajn trupojn. La teritorio de Kalio kaj ĝenerale la [[Respubliko de Nova Granado]], sendependiĝis dum la nomita ''Patria Boba'' (Stulta patrujo). Dum [[1815]] la reĝo [[Fernando la 7-a (Hispanio)|Fernando la 7-a]] de Hispanujo sendis grandan armeon sub la komando de la ''Paciganto'' [[Pablo Morillo]] kiu redonis la povon al la [[Hispana Imperio|hispana krono]]. === La Kampanjo de Bolivaro kaj la Granda Kolombio === [[Dosiero:Simon Bolivar Cali.JPG|eta|220ra|ĈI TIE GASTIĜIS LA LIBERIGANTO - De la 1-a de ĝis la 23-a de januaro de 1822. Decembro 17-a de 1930.]] En [[1819]] post la venko de la Liberiganto [[Simón Bolívar]] kontraŭ la ĉefa hispana arme-korpo en la [[Batalo de Bojakao]], novaj leviĝoj okazis en la Valo de Kaŭko kaj la kreoloj prenis la kontrolon de la regiono finfine. Kalio havis la honoron akcepti al la Liberiganto de Ameriko, en [[1822]] Simón Bolívar transpasis Kalion ricevante honorojn.<ref name="gomez">Gómez, A (1985). Historia de Cali. Cali: Ediciones Andinas.</ref> Kun Bolivar okupita en la milito, [[Francisco de Paula Santander]] prenis la rimenojn el la leviĝanta [[Granda Kolombio|Grandkolombia]] Registaro. La progresema pensmaniero de Santander esprimita en la malkunigo de la Ŝtato kun la [[Romkatolika Eklezio]] alportis avantaĝojn al Kalio, kiel la kreado de la ''Lernejo Sankta Librada'' en la posedaĵoj de la monaĥoj de [[Aŭgusteno de Hipono|Sankta Aŭgusteno]]. Post la dua vojaĝo al [[Peruo]], Bolívar revenis kaj transpasis Kalion en [[1829]], kie estis akceptata per brua ĝojego. === Respubliko de Nova Granado === La ekonomio de la Valo de Kaŭko estis bazita en la rura proprieto. En la centroj urbaj kiel Kalio la ekonomio ne havis ĝian apogeon. En [[1830]] Kalio estis formata por la kvartaloj: ''Sankta Antonio'','' La Merced' '', ''Santa Rosa'', ''Sankta Nikolao'' kaj ''Sankta Librada''. En [[1832]] Santander estis elektata prezidanto de la [[Respubliko de Nova Granado]], nova konstitucio donis aŭtonomion al la provincoj kaj Santander atingis sukcesan mandaton en politiko kaj ekonomio. En [[1835]] la Provinco de Popajano dividiĝis en la provincoj de ''Buenaventuro'' (Bona-sorto), ''Cauca'' (Kaŭko) kaj Popajano; oni asignis Kalion al la provinco de Buenaventura. Ĉi tiu jaro komenciĝis la laboroj de la ''Puente Ortiz'' (Ortiz Ponto), kiu unuigis la urbon kaj estuis utila por disvolvigi la nordon de la urbo. [[Dosiero:Santoño3.JPG|eta|Kapelo de Sankta Antonio.]] Kiel sekvanto de Santander la kongreso elektis al [[José Ignacio de Márquez]], kiu alfrontis ribelojn en la suda parto de la lando gvidantaj por [[José María Obando]]. En [[1841]] Obando incitis la ribelon de sklavoj en la sudo de la Valo de Kaŭko, kaj li formis gerilan armeon kiun fine prenis Kalion, semante la timon en la teritorioj inter Kalio kaj Popajano. Proksime [[1843]], antaŭ la nestabileco kiun alportis la geriloj de Obando, la Centra Registaro donis al generalo [[Eusebio Borrero]] la taskon regi la insurgentojn, tasko en kiu ĉimilitisto ne sukcesis. La ĉeso de la milito en la regiono estis aprobita por [[Pedro Alcántara Herrán]], posteulo de José Ignacio de Márquez. Post la ''Guerra de los Supremos'' (Milito de la Plejuloj) oni kreis la [[Partio (politiko)|partiojn]], José Hilario estas elektita kiel posteulo de Mosquera en [[1849]], kiu spite la nefavoraj cirkonstancoj atingis gravajn sukcesojn kiel la tutan abolicion de la sklaveco, kion signifis la fino de la ranĉoj en la Valo de Kaŭko. La delikata mano de López permesis la formadon de grupoj de banditoj kiuj alportis nestabilecon kaj ĥaoson, malhelpante la reelstarigon de la ekonomia agado. Dum [[1850]] komenciĝis la konstruado de la vojo inter Kalio kaj Buenaventuro, grava neceso por tre izolita regiono kiel Kalio. Post periodo de politika nestabileco, en [[1855]] la kaliano [[Manuel María Mallarino]], kiel vicprezidento, anstataŭis al José María Obando pro lia elpostenigo fare de la Senato. kun Mallarino alvenis periodon de relativa kalmo kaj apogeo de la ekonomio en la Valo de Kaŭko pro altigo de la eksportoj de [[tabako]], [[kinino]], [[oro]] kaj [[kafo]]. Pri la Granada Konfederacio oni povas diri ke la civila milito lasis la urbon en profunda ekonomika krizo, kvankam en [[1860]] la sukerindustrio ''La Manuelita'' estis modernigata, gvidante la postan disvolvon de la sukera industrio de la Valo de Kaŭko. [[Dosiero:Ponto Ortiz kaj la Ermito.jpg|eta|350ra|maldekstre|La Ponto Ortiz kaj la Ermito.]] === Unuiĝintaj Ŝtatoj de Kolombio === La problemoj de la Registaro dum la komenco de la [[Unuiĝintaj Ŝtatoj de Kolombio]] ([[1866]]) alprenis negativajn konsekvencojn al Kalio kaj al la Valo. La ŝtat-renverso de [[Santos Acosta]] eltenis la interrompon por kelkaj jaroj de la laboroj en la vojo Cali-Buenaventura, tio signifis la malfruiĝon de la ekonomika disvolvo de la urbo kaj la regiono. Pri infrastrukturo, en [[1869]], post kvar jaroj de planado oni komencis la laborojn de la vojo inter Cali kaj Palmira. La paso super la Kaŭko rivero estis farita per kabla boato. En [[1870]] oni planis la konstruaĵon de la municipa akvodukto de Cali, laboroj kiuj finiĝis 30 jaroj poste. Kun [[Manuel Murillo Toro]] en la prezidanco, en [[1872]] oni subskribis kun la ''Compañía Minera y Constructora del Valle del Cauca ''(Mina kaj konstrua entrepreno de la Valo de Kaŭko) la kontrakto por la konstruaĵo de la ''Ferrocarril del Pacífico'' (Pacifika Fervojo). Ankaŭ en la mandato de [[Murillo Toro]] alvenis la [[telegrafo]]n al Cali je [[februaro]] de [[1873]]. La ekonomio de la regiono komencis prosperi. Dum la Registaro de [[Aquileo Parra]], en [[1875]] la ekonomia falo kaj la civila milito, kaŭzis detruojn en la ekonomio de la Valo de Kaŭko. Je la [[24-a de decembro]] de [[1876]] Kalio estis okupata kaj disrabita pro grupo de banditoj konformita ĉefe por afrikamerikanoj, poste, plago malutilis la kulturadojn kaj sekeca periodo sekvita de intensa pluvsezono, malutilis la agrokulturon de la regiono alportanta [[malsatego]]n. La periodo de aŭtoritato de Parra estas finita por la generalo [[Sergio Camargo]]. Por la regiono Valokaŭka oni donis la subskribon de kontrakto kun la kuba inĝeniero [[Francisco J. Cisneros]] por la konstruaĵo de la Pacifika Fervojo. === Kalio dum la naskiĝanta Respubliko de Kolombio === [[Dosiero:San Francisco puerta lateral.JPG|eta|maldekstre|Fronto de la Preĝejo de Sankta Francisko.]] La civila milito eksplodis per granda intenso en [[1885]], sub la prezidanteco de [[Rafael Núñez]], la urboj de Kalio kaj Buenaventuro falis sur la ribelantaj manoj kaj estis reakiritaj de la generalo [[Juan Eleuterio Ulloa]]. Post la malvenko de la ribelantoj, Núñez dekretis la ''Constitución de Colombia de 1886''-on (la [[Kolombia konstitucio de 1886]]). En [[1887]] oni komencas la navigadon en boatoj antaŭenpelitaj per vaporo en la Kaŭka rivero, ideo kiu komencis esti pensitan antaŭ 15 jaroj. Proksime je la jarcentfino, la urbo fine havis akvodukton post 30 jaroj de la komenco de ĝia planado. La ''Guerra de los Mil Días'' ([[La Miltaga Milito]]) estis kontraŭefika por la disvolvo de la urbo kiel por la cetero de la lando kaj alportis ekonomian recesion kaj paraliziĝon de la laboroj de disvolvo.<ref name="gomez" /> === 20-a jarcento === Ĝis la komenco de la [[20-a jarcento]] Kalio estis nur malgranda vilaĝo, komparata kun aliaj Kolombiaj urboj, kaj dependis politike kaj ekonomie de Popaĝano. Je [[26-a de oktobro]] de [[1910]], la urbo vidis por unuafoje la elektro-lumo, per la lumigo de la [[Plaza de Caycedo]] (Kajcedo Placo). En [[1911]] kun {{unuo|28000}} loĝantoj, Kalio konvertiĝis en la ĉefurbo de la naskiĝanta departemento de la Valo de Kaŭko, kiu dividiĝis de [[Kaŭko|Cauca]]. Ekde ĉiam la regiono Valokaŭka estis intense kultivita kaj sia estonteco kiel agrokultura provizanto ŝajnis certa. Tamen ne estis vojoj kiu konektiĝis la Valo de Kaŭko kun la cetero de la lando, Tio tenis izolitan al la regiono. [[Dosiero:Javier Villegas Cali La Meria.jpg|eta|[[Jorge Isaacs]] Monumento.]] La malfermo de la [[Panama kanalo]] en [[1914]] kaj la alveno de la trajno en [[1915]] rompis la izolecon de Kalio kun la cetero de la lando kaj la mondo. En la [[1930-aj jaroj]], per la alveno de liberalaj politikaj transformoj en la lando, oni konstruis la vojon kiu kunigis la urbon kun [[Bogoto]] sur la centra montoĉeno de la Kolombia parto de la [[andoj]]. La vojo al Buenaventura kompletiĝis inter [[1926]] kaj [[1945]]. Ĉi tiu baza voja infrastrukturo, kune kun la modernigo de la sukerindustrio, kaj la kreskado de la eksportoj de kafo tra Buenaventura, estis tre grava por la disvolvo de la regiono. En [[1928]] en la urbo estis la kvartaloj ''San Antonio'', ''El Centro'', ''El Vallado'', ''El Pueblo'', ''La Loma de la Cruz'' y la ''Loma de las Mesas''. Ĝis antaŭ ol la jardeko de [[1930]], la homoj devis proviziĝi de akvo uzante dek-unu ''Pilas'' (fontanoj), inter ili elstariĝis la de Crespo (Krespo) kaj la Peñon. Je la [[31-a de decembro]] de [[1930]], antaŭ ol 14 jaroj de planado , oni malfermis la unuan modernan akvodukton el la urbo: San Antonio. Nure unu jaro poste estis kreitaj la ''[[EMCALI|Empresas Públicas Municipales de Cali]], EMCALI'' (Publikaj Municipaj Entreprenoj el Cali). Je la jardeko de [[1950]] Kalio (tiam kun {{unuo|240000}} loĝantoj) havis planadon de industriiĝo pero ekstera mono. Nigra paĝo ĉe la historio de Kalio okazis je la [[7-a de aŭgusto]] de [[1956]] kiam ĉirkaŭ 1.100 personoj mortis kiam eksplodis 7 kamionoj eksplodplenaj por la armeo, kiuj ĉeestos senresponse inter la urba areo. Memorinda evento por la 20-a jarcento Kalio estis la festo de la [[Tut-Amerikaj Ludoj]] en la urbo dum [[1971]]. La preparado de tiu sporta spektaklo donis la urbon iomote da disvolvo kaj beliĝo al la publika spaco. Granda parto de la infrastrukturo sporta de la urbo estas de tiu epoko. [[Dosiero:Colina San Antonio.JPG|220ra|eta|maldekstre|Monteto de Sankta Antonio.]] En [[1974]] finis la konstruadon de la Transporta Centro de Cali. Ĉilaboraĵo, krom esti fundamenta en urbego de la grandeco de Kalio, Alportis profitojn kiel la organizaĵo de la ĥaosa trafiko kiu malfaciligis la cirkuladon tra la centro. Dum la [[jardeko]]j de [[1970]] kaj [[1990]] la urbo eniris, kiel aliaj regionoj de la lando, en unu el la plej mallumaj ĉapitroj de la historio de Kolombio: la milito de [[mafio]]j kiu havis Kalion kiel centro de unu el la ĉefaj grupoj: la ''Cartel de Cali'' ([[Kartelo de Cali]]). La urbo estis rekte alfrontita al alia grupo: La Cartel de Medellín ([[Kartelo de Medellín]], Tio malbonigis la famon kaj la disvolvon en ambaŭ urboj. La milito de ĉi tiu organizo kontraŭ la Kartelo de Medellín alportis selektitan violenton kaj terorismajn atencojn en la stratoj de la urbo. Same al [[Medellín]], la urbo eniris en krizo kiam la Kartelo estis batalita kaj malordigita pro la [[polico]] kaj la centra registaro. === La urbo antaŭ la 21-a jarcento === La urba kreskado (pli ol du milionoj da personoj) kiu lokiĝis la urbo en la tria ejo post la landa ĉefurbo kaj Medeĝino, la nacia ekonomia recesio kaj aliaj faktoroj devenintaj el la sociaj problemoj de la lando, faris ke je la komenco de la [[21-a jarcento]] la urbo suferu profundan krizon, kiel aliaj Kolombiaj urbaj centroj. == Geografio, klimato kaj naturaj resurcoj == === Geografio === [[Dosiero:Cali en el Valle.png|eta|300ra|maldekstre|Loko de Santiago de Cali sur la Valo de Kaŭko.]] La urbo estas lokita je la koordinatoj {{koord|3|27|00|N|76|32|00|U|montru=entekste}}, en la departemento de la Valo de Kaŭko. Geografie Cali estas en la Valo de la rivero [[Kaŭko (rivero)|Kaŭko]], la dua en graveco de la lando. Sur la latitudo de Cali Ĉi valo havas 35 [[km]] de laŭlarĝe kaj la urba zono estas sur la okcidenta flanko de la rivero. La okcidenta parto de la urbo troviĝas protektata pro la famaj Farallones de Cali (Klifoj el Cali), kiuj estas parto de la Okcidenta montoĉeno de la Kolombiaj Andoj. La municipo de Cali limas norde kun [[Yumbo]] kaj [[La Cumbre]], nord-oriente kun [[Palmira]] kaj oriente kun [[Candelaria]]. Sude oni trovas la municipon de [[Jamundí]], la kampara areo de [[Buenaventura]] Sud-okcidente kaj [[Dagua]] nord-okcidente. [[Dosiero:Navarro 2.JPG|eta|Monteto de la antigva Rubodeponejo de Navarro]] [[Dosiero:Rios de Cali.png|eta|Riveroj de la municipo de Cali.]] La urbo havas ebenan surfacon per averaĝa leviĝo de 1 000 metroj super la [[marnivelo]]. Cali lokiĝis aldone en tre grava kaj strategia punkto: Al okcidento (proksimume 100 [[km]]) konektiĝis kun la kajo de Buenaventura sur la Pacifika marbordo, kaj al nordo-uesto la industria centro de Yumbo je kiu kune konformas la Metropolan Areon de Cali. La urbo estas aldone paso de la [[Tut-Amerika Ŝoseo]] kaj tiel do devigada paso de [[Kolombio]] ĝis [[Ekvadoro]]. La ĉefa rivero de la urbo kaj la departemento estas la Kaŭko, la respektiva parto de la municipo alvenas de la enfluejo de la Rivero Jamundí ĝis la limo inter Cali kaj Yumbo. La Kaŭko estas de sinueca naturo en sia paso tra la departemento de la Valo, en 40&nbsp;km navigitaj nure oni avancas 26&nbsp;km en direkto Sudo-Nordo post multaj [[meandro]]j. En la mezo de sia veturado tra Cali, la rivero ricevas la polua ŝarĝo de la ''Canal Intersector Sur'', kiu alportis nigraj akvoj de la sud-orienta parto de la urbo. Ĉi kanalo bordas preskaŭ 1&nbsp;km al Rubodeponejo de Navarro kiu troviĝas 2,5&nbsp;km de la Kaŭko. Kvankam ĉi rubodeponejo estis tute fermita (Januaro de [[2008]]), Milaj tunoj da rubo estis metitaj malbone kaj estus filtriĝantaj perkoli al la kolekta kanalo poluanta poste la rivero.<ref>Centro de Estudios de Ingeniería Química; Universidad del Valle. «[http://cesiq.univalle.edu.co/html/modules.php?name=News&file=print&sid=39 Lixiviados de Navarro envenenan al río Cauca]{{404|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}» (Hispane).</ref> Sekvanta la kursadon de la Kaŭko, 11&nbsp;km poste de la enfluejo de la ''Canal Colector Sur'', oni trovas la trinkebligejon de ''Puerto Mallarino'', kie estas prenita la 80% de la akvo kiu estas trinkita en la urbo. La rivero ricevas malpeziĝon, 3,4&nbsp;km poste, en la centralo de traktado de kloakaj akvoj de ''Cañaveralejo'' (PTAR-C). Fine, post 40&nbsp;km, la rivero eliras de Cali por eniri la industrian centron de Yumbo, kie atendas pli poluon al ĝi. Kelkaj riveroj malsupreniras de la Okcidenta Montoĉeno tra la Metropola Areo de Cali, ili markas la limojn inter la ''Corregimientos''-oj kaj enfluas en la Kaŭko. Norde de la municipo naskiĝas la ''Quebrada el Chocho'' kaj la rivero ''Aguacatal''. La Quebrada el Chocho empieza en la ''corregimiento'' de ''La Paz'' , malsupreniras en senco nordo-sudo markanta la orientan limon de la ''corregimiento'' de la ''La Castilla'' kaj finas en la rivero Aguacatal al nord-okcidento de la urbo. Samtempe, la rivero Aguacatal naskiĝas en la ''corregimiento'' de la Elvira, sia akvokvanto markas la okcidentan limon de la ''corregimientos'' La Castilla enfluas en la Cali Rivero. En la okcidento de la municipo naskiĝas la Rivero Cali, inter la ''corregimientos'' de ''Felidia'' kaj la ''Leonera'', eniras al la urba areo inter la altaĵoj de ''[[Altaĵo de Kristo Reĝo|Cristo Rey]]'' kaj la ''[[Altaĵo de la Tri Krucoj|Tres Cruces]]'' kaj fine donas ĝiajn akvojn al Kaŭko en la norda parto de la urbo. Pli al okcidento de la municipo naskiĝas la rivero ''Pichindé'', kiu markas la limon inter la ''corregimiento'' ''Pichindé'' kaj la ''corregimiento'' ''Los Andes'', kaj finas en la Rivero Cali ĉirkaŭ al la corregimiento de ''El Saladito''. La riveroj ''Cañaveralejo'', ''Melendez'' kaj ''Lilí'' naskiĝas en la mezo de la municipo kaj finas en la ''Canal Intersector CVC Sur'', kiu verŝas siajn akvojn en la Kaŭko en la suda parto de la urbo. En la ''corregimiento'' de ''Pance'', naskiĝas la samnoma rivero kiu donas siajn akvojn en la rivero Jamundí, Ĉi rivero samtempe enfluas en la Kaŭkon al Sud-Okcidento de la municipo. === Klimato === La klimato estas tropika savano. La Okcidenta Montoĉeno blokas la frontojn de humidaj aeroj devenintaj de la [[Pacifika Oceano]] kvankam estas notinda kio la mara brizo atingas la urbon. La Okcidenta Montoĉeno havas 2.000 [[metro|m]] de averaĝa altaĵo en la norda parto de la urbo kaj atingas la 4.000 m sude, Tio faras ke en la urbo la Sud-Okcidenta regiono estas pli pluvema ol la Nord-Okcidenta. En averaĝo la jara precipitaĵo estas de 900 [[Milimetro|mm]] en la sekaj zonoj ĝis 1800&nbsp;mm en la zonoj pli pluvemaj, kun 1.000&nbsp;mm averaĝa sur la granda parto de la Metropola Areo de Cali. La averaĝa temperaturo estas de 23 [[{{GdC|}}]] (74,4 [[Grado farenhejta|{{GdF|}}]]) kun malmaksimuma averaĝo de {{GdC|19}} ({{GdF|66}}) kaj maksimuma averaĝo de {{GdC|30}} ({{GdF|86}}). La sekaj sezonoj estas de decembro ĝis [[marto]] kaj de [[julio]] ĝis [[aŭgusto]], kaj la sezono de pluvoj estas de [[aprilo]] ĝis [[junio]]. {|class="wikitable collapsible" align="center" style="font-size:90%;width:100%;border:0px;text-align:center;line-height:120%" ! colspan= "13" style="background: #6688AA; color: white;" | '''Klimata Tablo de Santiago de Cali''' |- ! colspan= "13" style="background: #446688; color: white;" | Temperaturo ({{GdC|}}) |- ! style="background: #DDDDDD;" height="16" | Monato ! style="background: #DDDDDD;" | Jan ! style="background: #DDDDDD;" | Feb ! style="background: #DDDDDD;" | Mar ! style="background: #DDDDDD;" | Apr ! style="background: #DDDDDD;" | Maj ! style="background: #DDDDDD;" | Jun ! style="background: #DDDDDD;" | Jul ! style="background: #DDDDDD;" | Aŭg ! style="background: #DDDDDD;" | Sep ! style="background: #DDDDDD;" | Okt ! style="background: #DDDDDD;" | Nov ! style="background: #DDDDDD;" | Dec |- ! height="16;" |Malmaksimuma averaĝo | style="background: #181CF7; color: white;" align=right| 18.7 | style="background: #181CF7; color: white;" align=right| 18.9 | style="background: #181CF7; color: white;" align=right| 19.1 | style="background: #181CF7; color: white;" align=right| 19.1 | style="background: #181CF7; color: white;" align=right| 19.0 | style="background: #181CF7; color: white;" align=right| 18.8 | style="background: #2400D8; color: white;" align=right| 18.2 | style="background: #2400D8; color: white;" align=right| 18.3 | style="background: #181CF7; color: white;" align=right| 18.6 | style="background: #181CF7; color: white;" align=right| 18.7 | style="background: #181CF7; color: white;" align=right| 18.7 | style="background: #181CF7; color: white;" align=right| 18.7 |- ! height="16;" |Averaĝo | style="background: #99EAFF; color: black;" align=right| 23.9 | style="background: #99EAFF; color: black;" align=right| 24.0 | style="background: #99EAFF; color: black;" align=right| 24.1 | style="background: #99EAFF; color: black;" align=right| 23.8 | style="background: #99EAFF; color: black;" align=right| 23.7 | style="background: #99EAFF; color: black;" align=right| 23.8 | style="background: #99EAFF; color: black;" align=right| 24.0 | style="background: #99EAFF; color: black;" align=right| 24.1 | style="background: #99EAFF; color: black;" align=right| 23.9 | style="background: #75D3FF; color: black;" align=right| 23.3 | style="background: #75D3FF; color: black;" align=right| 23.2 | style="background: #75D3FF; color: black;" align=right| 23.5 |- ! height="16;" |Maksimuma averaĝo | style="background: #FFAC75; color: black;" align=right| 30.0 | style="background: #FFAC75; color: black;" align=right| 30.1 | style="background: #FFAC75; color: black;" align=right| 30.0 | style="background: #FFD6BC; color: black;" align=right| 29.4 | style="background: #FFD6BC; color: black;" align=right| 29.1 | style="background: #FFD6BC; color: black;" align=right| 29.3 | style="background: #FFAC75; color: black;" align=right| 30.1 | style="background: #FFAC75; color: black;" align=right| 30.5 | style="background: #FFAC75; color: black;" align=right| 29.9 | style="background: #FFD6BC; color: black;" align=right| 28.9 | style="background: #FFD6BC; color: black;" align=right| 28.7 | style="background: #FFD6BC; color: black;" align=right| 29.2 |- ! colspan= "13" style="background: #446688; color: white;" | Precipitaĵo, Suna brilo kaj relativa humido |- ! style="background: #DDDDDD;" height="16" | Monato ! style="background: #DDDDDD;" | Jan ! style="background: #DDDDDD;" | Feb ! style="background: #DDDDDD;" | Mar ! style="background: #DDDDDD;" | Apr ! style="background: #DDDDDD;" | Maj ! style="background: #DDDDDD;" | Jun ! style="background: #DDDDDD;" | Jul ! style="background: #DDDDDD;" | Aŭg ! style="background: #DDDDDD;" | Sep ! style="background: #DDDDDD;" | Okt ! style="background: #DDDDDD;" | Nov ! style="background: #DDDDDD;" | Dec |- ! height="16;" |Averaĝa Precipitaĵo (mm) | style="background: #B2F2FF; color: black;" align=right| 48 | style="background: #7FD4FF; color: black;" align=right| 61 | style="background: #1965FF; color: white;" align=right| 103 | style="background: #003FFF; color: white;" align=right| 123 | style="background: #3288FF; color: white;" align=right| 97 | style="background: #99E5FF; color: black;" align=right| 55 | style="background: #E5FFFF; color: black;" align=right| 28 | style="background: #B2F2FF; color: black;" align=right| 46 | style="background: #7FD4FF; color: black;" align=right| 69 | style="background: #1965FF; color: white;" align=right| 115 | style="background: #3288FF; color: white;" align=right| 99 | style="background: #7FD4FF; color: black;" align=right| 65 |- ! height="16;" |Tagoj de Pluvo | style="background: #F0F0F0; color: black;" align=right| 9 | style="background: #F0F0F0; color: black;" align=right| 10 | style="background: #F0F0F0; color: black;" align=right| 13 | style="background: #F0F0F0; color: black;" align=right| 15 | style="background: #F0F0F0; color: black;" align=right| 15 | style="background: #F0F0F0; color: black;" align=right| 10 | style="background: #F0F0F0; color: black;" align=right| 8 | style="background: #F0F0F0; color: black;" align=right| 8 | style="background: #F0F0F0; color: black;" align=right| 11 | style="background: #F0F0F0; color: black;" align=right| 16 | style="background: #F0F0F0; color: black;" align=right| 14 | style="background: #F0F0F0; color: black;" align=right| 10 |- ! height="16;" |Relativa Humido (%) | style="background: #F0F0F0; color: black;" align=right| 72 | style="background: #F0F0F0; color: black;" align=right| 72 | style="background: #F0F0F0; color: black;" align=right| 73 | style="background: #F0F0F0; color: black;" align=right| 75 | style="background: #F0F0F0; color: black;" align=right| 76 | style="background: #F0F0F0; color: black;" align=right| 75 | style="background: #F0F0F0; color: black;" align=right| 72 | style="background: #F0F0F0; color: black;" align=right| 70 | style="background: #F0F0F0; color: black;" align=right| 72 | style="background: #F0F0F0; color: black;" align=right| 75 | style="background: #F0F0F0; color: black;" align=right| 76 | style="background: #F0F0F0; color: black;" align=right| 74 |- ! height="16;" |Suna brilo (horoj/monatoj) | style="background: #FFFF14; color: black;" align=right| 184 | style="background: #FFFFAB; color: black;" align=right| 157 | style="background: #FFFF81; color: black;" align=right| 164 | style="background: #FFFFEA; color: black;" align=right| 143 | style="background: #FFFFEA; color: black;" align=right| 144 | style="background: #FFFFC0; color: black;" align=right| 154 | style="background: #FFFF14; color: black;" align=right| 185 | style="background: #FFFF14; color: black;" align=right| 183 | style="background: #FFFF96; color: black;" align=right| 159 | style="background: #FFFFAB; color: black;" align=right| 154 | style="background: #FFFFC0; color: black;" align=right| 151 | style="background: #FFFF6C; color: black;" align=right| 168 |- ! rowspan= "4" colspan= "3" style="background: #DDDDDD;" | Datumoj prenitaj en:<br />[[Aeropuerto Alfonso Bonilla Aragón]]<br />IDEAM<ref>[[IDEAM]]. «Atlas Climatológico de Colombia» {{es}}. </ref><br /> ! rowspan= "4" colspan= "2" style="background: #446688; color: white;" | Jaraj<br /> averaĝoj ! colspan= "3" style="background: #446688; color: white;" | Temperaturo ! colspan= "4" style="background: #446688; color: white;" | Precipitaĵo ! rowspan= "2" style="background: #446688; color: white;" | Suna<br />brilo |- ! style="background: #446688; color: white;" | Malmaks ! style="background: #446688; color: white;" | Mez ! style="background: #446688; color: white;" | Maks ! style="background: #446688; color: white;" | Totalo ! style="background: #446688; color: white;" | Pluvo ! colspan= "2" style="background: #446688; color: white;" | Humido |- ! style="background: #DDDDDD;" | {{GdC|}} ! style="background: #DDDDDD;" | {{GdC|}} ! style="background: #DDDDDD;" | {{GdC|}} ! style="background: #DDDDDD;" | mm ! style="background: #DDDDDD;" | Tagoj ! colspan= "2" style="background: #DDDDDD;" | % ! style="background: #DDDDDD;" | horoj |- | style="background: #2400D8; color: white;" | 18.7 | style="background: #99EAFF; color: black;" | 23.8 | style="background: #FFAC75; color: black;" | 29.6 | style="background: #65BFFF; color: black;" align=center | 908 | style="background: #F0F0F0; color: black;" align=center | 139 | colspan= "2" style="background: #F0F0F0; color: black;" align=center | 73 | style="background: #FFFF81; color: black;" align=center | 162 |} === Naturaj Resursoj === La loko ene la Valo de Kaŭko, la klimato kaj la reliefo, agas de la urbo spaco de granda natura riĉeco. La kunfluejo de riveroj kaj aliaj akvaj fontoj agas ke la regiono estas natura potenco por kultivadoj kiel sukerkano kaj la brutobredo. Pri mineraloj, Kvankam la Valo de Kaŭko estas ne regiono de metaloj, en la municipo de Cali estas kelkaj minoj [[karbo|min-karbo]] en la nomitaj formacioj ''Guachinté'' kaj ''Ferreira'', lokitaj sude kaj norde de la urba areo en la centra franĝo de la municipo. En la norda parto de la urba areo, disvastigante al Yumbo estas minoj sur la ĉielo de materialoj por la konstruaĵo.<ref>[[Ingeominas]]. «[http://www.ingeominas.gov.co/ Portal Corporativo de INGEOMINAS] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070626211234/http://www.ingeominas.gov.co/|date=2007-06-26}}» {{es}}.</ref> [[Dosiero:Tri Krucoj el Gŭaduo.jpg|eta|Antikvaj Krucoj sur la Cerro de las Tres Cruces.]] === Media Poluado === La raportoj de la ''Departamento Administrativo de Gestión del Medio Ambiente'' (Administra Departemento de Elpaŝo de la Medio), DAGMA, montras plibonigo pri la kvalito de la aero el la urbod.<ref name="dagma">DAGMA. «[http://www.ccc.org.co/archivo/documentos/Cali/2006/c.pps Requerimientos sobre Impacto Ambiental en Cali]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}» (Power Point). ''Cali Como Vamos''.</ref> Ĝis finoj de [[2004]] la norda zono, decida ĉar la proksimaĵo al la industria centro de Yumbo, enhavis pli ol 50 μg/m³ el partikloj de polvo (la maksimuma normo internacia); por la unua jarkvarono de [[2006]] la atmosfera poluado de la nordo oni estis reduktita ĝis 40 μg/m³. La averaĝa koncentrado de partikloj en la aero de la urbo (33,90 μg/m³) estas sub la maksimuma permesita, sed povas konsiderarĝi alta pro la geografiaj naturoj de la urba zono lokita en valo de pli ol 30&nbsp;km de laŭlarĝa, kvankam estas malalta ol aliaj kolombiaj urboj kiel Medellín kaj Bogotá kie la averaĝo estas super la 60 μg/m³.<ref>Bogotá Cómo Vamos. «En 2004 disminuyeron los niveles de Contaminación» {{es}}. Bogotá Cómo Vamos.</ref><ref>Medellín Cómo Vamos. «Cómo vamos en medio ambiente» {{es}} (PDF). Medellín Cómo Vamos.</ref> La poluado en la aero estas en granda parto kaŭze la granda kvanto de aŭtomobiloj, sia malrapida movebleco, kaj la malalta kvanto de benzino uzita (kun 5.000 partoj per milionoj de [[sulfuro]]).<ref name="CCV-SGCM" /><ref name="CCV-CCC" /> Pri Akva poluado, la DAGMA faras mezuradojn de la biologia bezono de oksigeno kaj de la Solidoj Pendigaj Totalo (SST hispane). Laŭ raportoj de [[2005]] la rivero Kaŭka havas averaĝe 3,94&nbsp;mg/l en la indico de oksigeno, je kio estas konsiderita meza poluado, tamen la riveroj Cali kaj Cañaveralejo havas averaĝe 55,5 kaj 79,7&nbsp;mg/l respektive, superanta la limon de trinkebleco (50&nbsp;mg/l).<ref name="dagma" /> == Demografiaj aspektoj == Cali ne estas malsama ol alia kolombia tendenco de kreskado de la urbaj areoj damaĝe al kampara popolado, ĝuste tiel ke la urbo (kaj sia metropola areo) duobligis sia partopreno en la valokaŭkana kaj landa popolado, hodiaŭ pli ol 60% de la popolado el Valo de Kaŭko loĝas en Cali kaj sia metropola areo. Por detaloj vidu la tabelon. {| class="toccolours" align="right" cellpadding="4" cellspacing="0" style="width:500px; float:center; clear:right; margin:0 0 1em 1em; font-size: 100%;" |- ! colspan="7" bgcolor="#6688AA" align="center"| ''' <font color="white">Popolado el Cali kaj sia metropola areo: partopreno (%) al departementa kaj nacia nivelo.</font> ''' |- | || align="center" | '''1951''' || align="center"| '''1964''' || align="center" | '''1973''' ||align="center" | '''1985''' || align="center" | '''1993''' || align="center" | '''2005''' | colspan="7"<hr> | |- | Cali/Departemento|| align="center" | 25,7 || align="center" |36,8 || align="center" |42,4 || align="center" |47,7 || align="center" |50,0 || align="center" |51,2 |- |Metropola Areo/Departemento|| align="center" |35,2 || align="center" |47,8 || align="center" |53,4 || align="center" |58,4 || align="center" |60,3 || align="center" | 62,6 |- |Cali/Lando || align="center" |2,5 || align="center" |3,6 || align="center" |4,5 || align="center" |4,9 || align="center" | 5,0 || align="center" | 5,0 |- |Metropola Areo/Lando|| align="center" |3,5 || align="center" |4,7 || align="center" |5,6 || align="center" |6,0 || align="center" |6,1 || align="center" |6,1 |- | colspan="7" align="center" | {| border="0" |- |align="center" width="450px" |[[Dosiero:cali poblacion.jpg|centre|150ra|eta|Popolado el Cali aĝoj/sekso.]] |align="center" width="450px" |[[Dosiero:Muestra poblacion cali.jpg|centre|150ra|eta|Montro de la popolado el Cali.]] |- |} |} Pri la distribuo de la popolado, Cali estas urbo loĝanta de junaj homoj laŭ la statistikoj de la DANE. La granda parto de la popolado estas sub-40 jara. Ankaŭ oni observas pli popolado da virinoj en preskaŭ ĉiuj rangoj de aĝoj, krom inter la pli juna popolado, egale oni vidas kiel la averaĝa aĝo de la virinoj estas pli granda ol viroj. La disvolvigo de la lineo de [[malriĉeco]] Cali montras la kritika kio estas la situo en la urbo. Laŭ la ''Misión para el Diseño de una Estrategia para la Reducción de la Pobreza y la Desigualdad'' (Komisio la dizajno de strategio por la redukto de la malriĉeco kaj la neegaleco) por, je la 67,5% de la loĝantoj de la urbo oni povas konsideri malriĉuloj (2004).<ref name="pobreza_tres_ciudades" /> Mezuradoj de Spertuloj teme,<ref name="pobreza_tres_ciudades" /> montras ke ĉi [[procento]] estis 29,8% en [[1994]] y 39,0% en [[1998]]. Ĉi kreskado oni devas en granda parto al la ekonomia krizo kiu komencis en [[1998]], sed ankaŭ al la manko de respondo de la publikaj politikoj por superi tiuj situoj por parto de la antaŭaj municipaj administracioj.<ref>[http://es.wikipedia.org/wiki/Alcalde_de_Cali#Alcaldes_de_Cali_.281990-2010.29 Alcaldes de Cali (1990-2010)]</ref> Laŭ la ''Consultoría para los Derechos Humanos'' (Konsilio por la [[Homaj rajtoj]]), Codhes, en la periodo 1999-2005 alvenis al Cali pli ol 55.000 personoj rezulto de ena delokado, el kiuj preskaŭ 20.000 alvenis nure en 2005.<ref name="pobreza_tres_ciudades" /> La granda parto de ĉi tiu delokada popolado establiĝis sudoriente de la urbo en la [[Distrikto de Blankakvo]] (''Distrito de Aguablanca''). Aspekto elstara de la Cali-a demografio, kaj ĝenerale de la okcidenta kolombio, estas la granda procento de [[nigrulo]]j, proksimume 24%,<ref name="pobreza_tres_ciudades">Fundación Foro Nacional por Colombia; Asociación de Trabajo Interdisciplinario - A.T.I., Fedevivienda, Campaña del Milenio Colombia “Sin Exclusas 2015 "Por una Colombia sin pobreza", Oxfam Novib. «[http://www.foro.org.co/libros/libros_foro_debates.htm Pobreza y exclusión social en Bogotá, Medellín y Cali] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070719060608/http://www.foro.org.co/libros/libros_foro_debates.htm |date=2007-07-19 }}» {{es}} (PDF).</ref> Kio faras de Cali unu el la [[Latin-Ameriko|latinamerikaj]] [[urbego]]j kun pli popolado de nigra razo. La influo afro-kolombia en la Cali-a kulturo estas evidenta en la muzikaj aspektoj, ekzemple, la urbo estas rekonita por la grupos de [[Salso|salsa muziko]]. === Naskiĝokvanto kaj mortado === Laŭ la jaraj statistikoj de la ''Secretaria de Salud Pública Municipal'' (Sekretario de Publika Municipa Sano) de 2005<ref>Secretaria de Salud Pública, Santiago de Cali. «SALUD EN CIFRAS 2005» {{es}}. CALISALUDABLE.</ref> la naskiĝ-indico de la urbo estas 20,2 ĵusnaskito pro ĉiu {{unuo|1000}} loĝantoj, iomete pli malgranda ol la indico de la lando (22,0) kaj la monda averaĝo (21,0). Pri statistikoj pro virinoj, la fekundeco-indico estas 1,9 gefiloj pro virino, je kio estas malalta komparita kun la averaĝo de la lando (2,6). la fekundeco-indico estas tre sentema al socio-ekonomika strato de la patrino: en la malalta socia strato onis donas la averaĝan valoron (2,1), en la meza strato estas 1,9 kaj la alta strato estas apenaŭ 1,2. Pri la [[civila stato]] de la Cali-aj patrinoj: 58% vivas en [[libera amo]] kun sia paro, 23% estas [[Geedzeco|geedzigitaj]] kaj 17% estas needziniĝintaj patrinoj. Pri infana mortado, la urbo havas infana-mortado-indico, 12 mortas po ĉiuj 1.000 vivonaskaj infanoj, multe malalta ol la averaĝo de la lando (26) kaj ankaŭ pli malalta ol la monda averaĝo (54). La indico estis malsupreniranta de la jardeko de [[1970]] kiam estis de 50 mortoj pro 1.000 naskiĝoj. La Cali-anoj havas [[vivdaŭro]]n de 71,9 jaroj al naskiĝi, tre simila al nacia averaĝo (72,0) kaj 5 jaroj plu ol la monda averaĝo. La mortado-indico estas 6,5 muertos pro {{unuo|1000}} loĝantoj, pli alta ol la lando (5,0), kaj montras kreskadon en pli ol punkto komparita kun la jardeko de [[1980]]. La 20% de ĉi mortoj estas violentaj: [[murdo]]j, [[sinmortigo]]j kaj akcidentoj pro motoraj veturiloj. === Civila sekureco === En la kvarjariĝo [[2000]]-[[2004]] la urbo prezentadis grandegan nombron de murdoj de 90 pro ĉiu 100.000.<ref name="cali como vamos 2007" /> Laŭ statistikoj de 2006 kvankam estis leĝera plibonigo komparita al 2005, la urbo ankaŭ oni povas konsideri ĝin nesekura per murdo-indico de 74 pro ĉiu {{unuo|100000}} loĝantoj ,<ref name="CCV-SGCM">GLORIA ELIANA ESPINOSA PINTO. «[http://www.calicivico.org/wp-content/uploads/2007/05/boletin_de_prensa_evaluacion_2006.pdf EVALUACIÓN 2006: INDICADORES DE RESULTADOS E IMPACTO DE LA CALIDAD DE VIDA EN CALI]{{404|date=January 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}» {{es}} (PDF). Cali Cómo Vamos.</ref><ref name="CCV-CCC">Cámara de Comercio de Cali; Fundación Alvar Alice, El País, Casa Editorial El Tiempo, Fundación Corona, Cámara de Comercio de Bogotá. «INFORME DE EVALUACIÓN 2006: INDICADORES DE RESULTADOS E IMPACTO DE LA CALIDAD DE VIDA EN CALI» {{es}} (PDF). Cali Cómo Vamos</ref> alta komparita kun Bogoto (18,8)<ref>Secretaría de Gobierno - alcaldía de Bogotá; SISTEMA UNIFICADO DE INFORMACIÓN DE VIOLENCIA Y DELINCUENCIA. «ESTADÍSTICAS COMPARATIVAS DE BOGOTÁ - BALANCE ANUAL 2005-2006» {{es}}.</ref> kaj Medeĝino (28).<ref>Medellín Cómo Vamos; Alcaldía de Medellín. «Cómo Vamos en Seguridad Ciudadana» {{es}}</ref> Inter la tri ĉefaj urboj el la lando, Cali havas la plej grandan investadon en sekureco. Je 2006 la [[buĝeto]] en sekureco de Medeĝino estis kvaroble pli granda ol Cali, nuntempe Bogoto estis (kun 3,5 pli loĝantoj) sepoble pli ol Cali.<ref name="CCV-CCC" /> En [[2008]] la mordo-indico estis 66 pro ĉiu {{unuo|100000}} loĝantoj<ref>Fundación Carvajal. «[https://web.archive.org/web/20110916132334/http://www.fundacioncarvajal.org.co/sitio/images/stories/Archives/INFORME_CALIDAD_DE_VIDA_CALI_2008.pdf Informe sobre calidad de vida en Cali en 2008]» {{es}}(PDF).</ref> kaj dum 2009 okazis 1.775 murdoj en Cali<ref>Diario El País. «[http://www.elpais.com.co/elpais/cali/notas/Enero022010/Cali7.html Policía entregó balance de seguridad del 2009]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}» {{es}}.</ref> == Politika-administra strukturo == Santiago de Cali estas regita por demokratia sistemo bazita en la procesoj de administra malcentralizado devenintaj komence la Konstitucio de Kolombia de [[1991]]. Urbestro regas la urbon ([[Plenuma povo]]) kaj Municipa Konsilio ([[Leĝdona povo]]). [[Dosiero:CAM Cali.JPG|240ra|maldekstre|eta|Municipa Administra Centro, CAM, sidejo de la urbestra ofico.]] La [[Urbestro de Cali]] estas la ĉefo de [[registaro]] kaj de la municipa administro, reprezentanta leĝa, ĵura, kaj ektraĵura al la municipo. Estas posteno elektita pro popola voĉdono por periodo de kvar jaroj,<ref name="Organización">Congreso de Colombia (2007). «LEY 136 DE 1994 (Principios Generales Sobre la Organización y el Funcionamiento de los Municipios)» {{es}}. «NOTO: Ĉi leĝo nun estis modifita kelkaj fojoj, en 2002 la periodo de la Urbestro, Konsilio, kaj la Administrantaj Juntoj oni plimultigis ĝis kvar jaroj».</ref><ref name="Organización2">Congreso de Colombia (2002). «ACTO LEGISLATIVO 02 DE 2002 (Por el cual se modifica el período de los gobernadores, diputados, alcaldes, concejales y ediles.)» {{es}}. «Dekreto per kiu oni plimultigas la periodo de guvernantoj, deputitoj, urbestroj, konsilantoj, kaj magistratanoj ĝis kvar jaroj.»</ref> kiu nuntempe (2011) estas plenumita por [[Jorge Iván Ospina]]. Inter siaj ĉefaj funkcioj estas la administrado de la propran resurcoj el la municipo, zorgi pri la bonstato kaj la interesoj de siaj samcivitanoj kaj reprezenti ilin antaŭ la Nacia Registaro, aldone de impulsi lokajn politikojn por plibonigi la vivkvaliton, tiuj kiuj programoj de sano, loĝejo, edukado , voja infrastrukturo kaj konservi la publika ordo. La Municipa Konsilio de Cali estas korporacio administra de popola elekto, komponita pro 19 magistratanoj (''ediles'') de malsamaj politikaj tendencoj, demokratie elektitaj por periodo de kvar jaroj,<ref name="Organización" /><ref name="Organización2" /> kaj kies funkcio havas kiel ĉefa akso la demokratia partopreno de la komunumo. La konsilio estas leĝa ento de la urbo, elsendas akordojn de enda apliko en sia teritoria jurisdikcio. Inter ĝiaj funkcioj estas aprobi la projektojn de la urbestroj, zorgi por la prezervadon kaj defendon el la kultura havaĵo, dikti la organikajn normojn de la buĝeto kaj liveri jare la buĝeto de elspezoj kaj enspezoj. Kiel organismoj de kontrolo estas la ''Contraloría'' kaj la ''Personería'' (leĝa statuso). Administre la urbestra ofico de Cali oni dividas en du grandaj aroj: La centra administracio kaj la malcentraj entoj. La centra administracio estas aro da entoj kiuj dependas rekte de la Urbestro. Oni nomas ĉi tiajn entojn "''Secretarías''" o "''Departamentos Administrativos''" (Administraj departementoj). [[Dosiero:Carlos Dussan Gomez cali desde La torre.jpg|eta|Cali vidita de la Cali Turo (''Torre de Cali'').]] La Sekretariejoj estas administraj entoj kies ĉefa celo estas la prestaĵoj de servoj al la komunumo aŭ al la centra administracio. La Administraj Departementoj estas entoj de teknika karaktero. * '''Departementoj Administraj''': Planeado, Financo, Elpaŝo kaj Medio. * '''Sekretariejoj de la Socia Sektoro Social''': Edukado, Publika Sano, Teritoria Disvolvo kaj Socia Bonstato, Socia Loĝejo, Kulturo kaj Turismo. * '''Sekretariejoj de la Kolektiva Sektoro''': Registraro, Kunvivado kaj Sekureco, Sporto kaj Deporte y Amuziĝo. * '''Secretarias de la Fisika Sektoro''': Infrastrukturo kaj Valorigo, Cirkulado kaj Transporto * '''Asignitaj Direkcionoj''': Jura, Administra Disvolvo, Disciplina Kontrolo kaj Ena Kontroloo. * '''Malcentradaj Entoj''': Publikaj Municipaj Entreprenoj el Cali, [[EMCALI]], EMSIRVA, [[Metrocali]], CaliSalud, Specialita Financa Fonduso (''Fondo Financiero Especializado''), Corfecali y EMRU. === Administraciaj dividoj de Cali === La urba areo de la urbo oni dividas en 22 komunumoj, ĉi triuj ankaŭ oni dividas e kvartaloj kaj urbanizadoj. En la tuturbo estas 249 kvartaloj aprobitaj kaj 91 urbanzadoj. Laŭ la publika administrado estas 509.987 domoj kaj apartamentoj. La distribuo de la sociaj klasoj oni kontas en flankoj de domblokoj pro strato, kaj por finoj de 2005 estis:<ref name="sil">Sistema de Información Local; Alcaldía de Cali. «Sistema de Información Local de Santiago de Cali» {{es}}.</ref><ref>Departamento Administrativo de Planeación Municipal; Alcaldía de Santiago de Cali. «[http://planeacion.cali.gov.co/contentmgr/default.asp?id=155 Distribución de lados de manzana por estrato] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140606220445/http://planeacion.cali.gov.co/contentmgr/default.asp?id=155 |date=2014-06-06 }}» {{es}}.</ref> Malalta-Malalta 20,20%, Malalta 31,92%, Meza-Malalta 32,45%, Meza 6,72%, Meza-alta 7,61% kaj alta 1,10%. La kampara zono oni dividas en 15 ''corregimientos'' (Koreĥimientoj), ĉi tiuj ankaŭ oni dividas en ''veredas'' (padoj). La kampara zono oni disvastigas 43.717,75 [[ha]] kaj en ĝi loĝas 48.368 personoj laŭ la projectitaj popoladoj el Administra Departemento de Municipa Planado (DAPM).<ref name="sil" /><ref name="DAPM-poblaciones" /> Ĉiu komunumo kaj ''corregimiento'' havas Lokan Administrantan Junton ([[:es:Juntas Administradoras Locales (Colombia)|Junta Administradora Local]], '''JAL''') konformita pro ne malpli ol 5 nek pli ol naŭ membroj, elektitaj per popola voĉdono por periodo de kvar jaroj kiu devas koincidi kun la periodo de la Municipa Konsilio.<ref name="Organización" /><ref name="Organización2" /> JAL faras funkcioj rilataj al la municipaj planoj kaj programoj de ekonomia kaj socia disvolvo de publikaj laboroj, vigilado kaj kontrolo al la prestaĵo de la municipaj servoj en sia komunumo kaj ''corregimiento'', kaj la investadoj kiu oni faros en la publikaj resurcoj, aldone je la rilataj al la disdono de la asignitaj municipaj monoj, kunveniĝi almenaŭ unu fojo per monato, dikti sian propran regularon, ekspedi faroj kun la nomo de la resolucioj kaj, ĝenere, zorgi pro la plenimo de siajn decidojn, rekomendi la plenumo de rimedoj el la municipaj aŭtoritatoj, kaj stimuli la civila partopreno. {|class="toccolours" align="left" style="width:100%; float:center; clear:right; font-size: 90%;line-height:125%;margin:0em 4em 0.5em 0em;" ! colspan= "9" style="background: #6688AA; color: white;" |Komunumoj el Santiago de Cali<ref name="DAPM-poblaciones">Departamento Administrativo de Planeación Municipal; Alcaldía de Cali (2005). «[http://planeacion.cali.gov.co/contentmgr/default.asp?Tipo=CEC&Libro=46 Cali en cifras por comunas] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20131029195217/http://planeacion.cali.gov.co/contentmgr/default.asp?Tipo=CEC&Libro=46 |date=2013-10-29 }}» {{es}}.</ref> |- ! style="background: #F0F0F0;" |Komunumo<br />Nombro !!style="background: #F0F0F0;" | Popolado!! style="background: #F0F0F0;" |areo ha!! style="background: #F0F0F0;" |Denseco<br />loĝ./ha !! style="background: #F0F0F0;" |Komunumo<br />Nº !!style="background: #F0F0F0;" | Popolado !! style="background: #F0F0F0;" |areo ha!! style="background: #F0F0F0;" |Denseco<br />loĝ./ha !! style="background: #F0F0F0;" |Mapo Komunumoj |- |align=center|[[Comuna 1 (Cali)|1]]||align=right|65.333||align=right|384,22||align=center|170,04||align=center|[[Comuna 12 (Cali)|12]]||align=right|67.638||align=right|232,94||align=center| 290,37 |rowspan=11|[[Dosiero:Comunas de Cali.svg|200ra|centre]] |- |align=center|[[Comuna 2 (Cali)|2]]||align=right|103.022||align=right|1.131,30||align=center|91,06||align=center|[[Comuna 13 (Cali)|13]]||align=right|169.659||align=right|473,73||align=center| 358,14 |- |align=center|[[Comuna 3 (Cali)|3]]||align=right|44.088||align=right|370,45||align=center|119,01||align=center|[[Comuna 14 (Cali)|14]]||align=right|151.544||align=right|454,33||align=center| 333,55 |- |align=center|[[Comuna 4 (Cali)|4]]||align=right|56.933||align=right|452,50||align=center|125,82||align=center|[[Comuna 15 (Cali)|15]]||align=right|126.496||align=right|406,04||align=center| 311,53 |- |align=center|[[Comuna 5 (Cali)|5]]||align=right|100.358||align=right|419,76||align=center|239,08||align=center|[[Comuna 16 (Cali)|16]]||align=right|94.383||align=right|220,74||align=center| 239,44 |- |align=center|[[Comuna 6 (Cali)|6]]||align=right|166.906||align=right|501,17||align=center|333,04||align=center|[[Comuna 17 (Cali)|17]]||align=right|103.975||align=right|1.255,59||align=center| 82,81 |- |align=center|[[Comuna 7 (Cali)|7]]||align=right|78.097||align=right|498,76||align=center|156,58||align=center|[[Comuna 18 (Cali)|18]]||align=right|100.276||align=right|542,86||align=center| 184,72 |- |align=center|[[Comuna 8 (Cali)|8]]||align=right|96.991||align=right|526,67||align=center|184,16||align=center|[[Comuna 19 (Cali)|19]]||align=right|98.257||align=right|1.136,69||align=center| 86,44 |- |align=center|[[Comuna 9 (Cali)|9]]||align=right|47.830||align=right|289,94||align=center|164,96||align=center|[[Comuna 20 (Cali)|20]]||align=right| 65.440 ||align=right| 243,95 ||align=center| 268,25 |- |align=center|[[Comuna 10 (Cali)|10]]||align=right|103.087||align=right|429,77||align=center|239,86||align=center|[[Comuna 21 (Cali)|21]]||align=right|92.170||align=right|482,89||align=center| 190,87 |- |align=center|[[Comuna 11 (Cali)|11]]||align=right|98.172||align=right|369,96||align=center| 265,36||align=center|[[Comuna 22 (Cali)|22]]||align=right| 8.971 ||align=right| 1.058,91 ||align=center| 8,47 |- ! colspan= "9" style="background: #6688AA; color: white;" |''Corregimientos'' el Santiago de Cali<ref name="DAPM-poblaciones" /> |- ! style="background: #F0F0F0;" |''Corregimiento'' !!style="background: #F0F0F0;" | Popolado<br />Projectita !! style="background: #F0F0F0;" |areo ha!! style="background: #F0F0F0;" |Denseco<br />loĝ./ha !! style="background: #F0F0F0;" |''Corregimiento'' !!style="background: #F0F0F0;" | Popolado<br />Projectita !! style="background: #F0F0F0;" |areo ha!! style="background: #F0F0F0;" |Denseco<br />loĝ./ha !! style="background: #F0F0F0;" |Mapo ''Corregimiento''j |- | align=center|[[Corregimiento de Pance (Cali)|Pance]]||align=right|2.035||align=right|10.509,27||align=center|0,194 || align=center|[[La Elvira (Cali)|La Elvira]]||align=right|2.147||align=right|1.607,08||align=center| 1,336 | rowspan=8|[[Dosiero:Corregimientos de Santiago de Cali.svg|310ra|centre]] |- | align=center|[[Navarro (Cali)|Navarro]]||align=right|1.532||align=right|1.911,91||align=center|0,801 || align=center|[[El Saladito (Cali)|El Saladito]]||align=right|1.928||align=right|1.301,06||align=center| 1,482 |- | align=center|[[La Castilla (Cali)|La Castilla]]||align=right|1.543||align=right|2.062,99||align=center| 0,748|| align=center|[[La Paz (Cali)|La Paz]]||align=right|487||align=right|470,99||align=center| 1,034 |- | align=center|[[Felidia (Cali)|Felidia]]||align=right|1.644||align=right|2.520,73||align=center| 0,652|| align=center|[[Montebello (Cali)|Montebello]]||align=right| 8.821||align=right|412,62||align=center| 21,378 |- | align=center|[[Golondrinas (Cali)|Golondrinas]]||align=right| 2.349||align=right|1.046,78||align=center| 2,250|| align=center|[[La Leonera (Cali)|La Leonera]]||align=right|1.008||align=right|1.746,45||align=center| 0,577 |- | align=center|[[Pichindé (Cali)|Pichindé]]||align=right| 946||align=right|1.495,70||align=center| 0,632|| align=center|[[Los Andes (Cali)|Los Andes]]||align=right|3.361||align=right|6.610,51||align=center| 0,508 |- | align=center|[[Villacarmelo (Cali)|Villacarmelo]]||align=right| 1.272||align=right|3.307,75||align=center|0,385|| align=center|[[Corregimiento la Buitrera (Cali)|La Buitrera]]||align=right|11.992||align=right|3.053,82||align=center| 3,927 |- | align=center|[[El Hormiguero (Cali)|El Hormiguero]]||align=right|7.303||align=right|5.660,09||align=center| 1,290|| align=center| ||align=right| ||align=right| ||align=center| |- |} == Ekonomio == Cali kaj la Valo de Kaŭko estas la tria ekonomia centro de Kolombio kaj estas punkto de internacia kaj nacia ekonomia interŝanĝo. La urbo estas inda paso de kaj al sudo de la lando kaj la landlimo kun [[Ekvadoro]], kaj estas konektita kun la mondo pero la mara kajo de Buenaventura. La transformado de Cali kaj la Valo de Kaŭko dum la [[20-a jarcento]], tial kiel ĝia krizo al la fino de la jarcento, kaj la panoramo antaŭ la nova centurio estis temo de profundaj analizoj de financa kaj akademia entoj. Ĉi sekciono oni bazas en la analizoj kaj rekomendoj de la informo ''Cali Colombia - Toward a City Development and Strategy'' publikita por la [[Monda Banko]] je [[2002]],<ref name="world_bank_2002" /> kaj en la ''Informes de Coyuntura Económica Regional (ICER)'' trimestra publikantaj per [[DANE]]. [[Dosiero:Jose Serrano modificado Cali edificio Banco de Occidente.jpg|170ra|eta|maldekstra|Konstruaĵo el ''Banco de Occidente'' (Okcidenta Banko).]] Pro tradicio, Cali kaj la departemento estis spaco de ranĉoj, la sama kiu dum la kolonia tempo estis, kun la minoj, akso de produktado. Al komenco de la 20-a jarcento la ekonomio de la urbo estis koncentrita en la produktado de [[sukero]], bazita en agrokultura modelo en kiu grandaj areoj da tero estis kultivitaj per la minimuma uzado de labor-forto. Kiel rezulto, malmultaj familioj estis posedantaj de grandaj areoj da tero en unu el la plej fekundaj regionoj de la lando. Ĉi tio estis grava faktoro en determini la rilatoj de povo kaj la organizo de la urbo tra la 20-a jarcento.<ref name="world_bank_2002">The World Bank, Tim Campbell. «[http://www-wds.worldbank.org/servlet/WDSContentServer/WDSP/IB/2002/07/02/000094946_02062004025520/Rendered/PDF/multi0page.pdf Cali Colombia - Toward a City Development and Strategy]» {{en}} (PDF). A World Bank Country Study.</ref> Dum la periodo [[1910]]-[[1930]] la ekonomio de la urbo ĉesis koncentriĝi en la agrokultura modelo por iĝi en komerca punkto en nacia nivelo, dankon al disvolvo de baza infrastrukturo kiel la konstruo de la fervojo al Buenaventura kaj la kreado de la departemento de la [[Valo de Kaŭko]] kun Cali elektita kiel ĉefurbo. Kvankam la Cali-a kaj Valokaŭkana industria konstrucio ne komencis ĝis la tria jardeko de la 20-jarcento, kelkaj kompanioj jam estis komencita cementi la industrian disvolvon de la regiono, kiel la kompanio de grafikaj artoj "''Carvajal y Cia'' (kiu komencis laborojn en [[1904]]). Dum [[1929]] oni donas la kreadon de ''Jabones Varela Hermanos'', en la jardeko de [[1930]] aliaj kompanioj komencas kreski en granda skalo kiel la kompanioj de [[senalkoholaĵo]]j kaj [[biero]], la [[eldonejo]] kaj la [[cigaredo]]j. Malofte aperas ankaŭ kompaniojn de tekstila industrio, [[Kemia industrio|Kemiaj produktaĵoj]], [[ĉokolado]]j, [[konstrumaterialo]], artikoloj de [[ledo]] kaj [[meblo]]j. En la jardeko de 1940 Cali jam lasis esti simpla punkto de ekonomia interŝanĝo kaj sia ekonomio estis centrita en la industrio. Kelkaj jaroj antaŭ ol komenci la jardekon oni komencis granda investado de eksterlanda kapitalo per la starigo de multaj kompanioj kaj entreprenoj, kiel "''Croydon''" en [[1937]], "''Cementos del Valle''" en [[1939]], "''Cartón Colombia''" en [[1941]], [[Goodyear]] kaj [[Colgate-Palmolive]] en 1941. Poste estis la starigo de aliaj entreprenoj kiel ''CEAT General (Centelsa)'' en [[1955]], kaj la [[Farmacia industrio|farmaciaj laboratorioj]] kiuj faris sidejojn en la Valo de Kaŭko inter [[1940]] kaj [[1960]], kiel ''Tecnoquímicas'' kaj ''Baxter''. [[Dosiero:Centro de cali.jpg|eta|400ra|dekstra|Centro el Cali, kie estas la granda parto de la financa sektoro.]] La industria florado de la urbo altiris enmigrado en la jardekoj de 1950 kaj 1960. En ĉi tiuj jardekoj oni okazis gravaj aliancoj inter la publika kaj privata sektor, kiel la apogo de la produktiva sektoro al la programoj de administrado de kompanioj en la [[Universitato de la Valo]]. La kreskado de la Universitato formanta profesiuloj kaj teknikuloj, tiel la kreado de la infrastrukturo, estis decidaj por la posta disvolvo de la industrio kaj la komerco en la Valo de Kaŭko. Ĉi tendenco kontinuiĝis en la jardeko [[1970]] kaj la unuaj jaroj de la sekva jardeko, la publika investado en infrastrukturo atingis gravaj niveloj favoranta ne nure al la produktiva sektoro, sed ankaŭ al la kreskanta popolado, ĉi tio faris de Cali kaj la Valo de Kaŭko modeloj de disvolvo por sekvi en la tuta lando<ref name="world_bank_2002" /> En la jardeko de 1980, antaŭ ol la relativa lozeco de la Registaro la drogo-komerco konvertiĝis en komuna formo kaj rapida de akumuli riĉecon. La profitoj de la drogo-komerco havis fortaj influo en la ekonomio el la urbo. La monoj de dubaj devenoj infektis multaj institucioj , kaj publikaj kaj privataj kompanioj. la [[monlavado]] kreis ekonoma ''boom'' kiu deklinis eke ĉirkaŭ la mezo de la jardeko de 1990, kiam la centra registraro deklaris la militon kontraŭ la drogo-komerco.<ref name="world_bank_2002" /> La ekonomia [[recesio]] de finoj de la 20-a jardeko komencis disvolviĝi. Aldone la kontraŭ la drogoj, oni sumigis la pulvorigo de la resurcoj el la urbo, la manko de kontinueco en la planoj de disvolvo de unu registaro al la sekvanta, kaj la manko de homaj kaj fiskaj rimedoj bezonitaj por efektivigi la planojn de la urbestro. Ĉiu tiu kreis nefidema klimato inter la popolado, la industrio kaj la regiona registaro. En ĉi medio, la politiko de ''ekonomia malfermo'' el la registaro [[César Gaviria|Gaviria]] prenis la urbon ne bone preta.<ref name="world_bank_2002" /> En [[1998]], kiam la ekonomia krizo estis evidenta, la nacia registaro ne povis respondi al la vokado de la loka politika klaso kaj la urbestroj devis establigi rimedojn de fiska aŭstereco antaŭ la premo el la kreditoroj, tio kolapsis la modelo de valekaukana disvolvo. aldone, la reintensiĝo de la interna konflikto el la lando bezonis leviĝon en la impostoj en la nacia nivelo direktita al la militaj elspezoj, tio lasis pli eta spaco al la lokaj administrantoj por rekolekti, per impostoj, la bezonitajn monojn por iliaj planoj de disvolvo.<ref name="world_bank_2002" /> [[Dosiero:Cana de azucar valle del cauca.jpg|eta|220ra|[[Sukerkano]], grava afero en la ekonomio de Cali kaj la Valodekaŭko.]] En la [[21-a jarcento]] ekonomia naturo en la lando kaj la urbo ŝanĝis la ludreguloj. La valokaŭkana modelo kiu direktis la departemento ĝis la jardeko de 1980, estis anstataŭita antaŭ la [[Tutmondiĝo]] de la ekonomio, je kio evidentigis en aspektoj kiel: la eniro de kapitaloj de la plej gravaj ekonomiaj grupoj el Kolombio, la kreado de strategiaj aliancoj inter la valekaŭkana kaj plur-naciaj entreprenistoj, la maltrankvilo de la kompanioj de la regiono por op timumigi siajn resurcojn kaj servojn, kaj diversigo de investoj el la ekonomiaj grupoj. Antaŭ la perdo de influo de la tradiciaj gvidantoj de la regiono, la ''Cámara de Comercio de Cali'' (CCC) okupis iliaj lokoj kaj servis kiel facililo donadis resurcojn el la privata sektoro en civilaj kaj sociaj programoj.<ref name="world_bank_2002" /> Kvankam ne estas oficaj datumoj el [[DANE]] pri la malneta enlanda produkto ([[Malneta enlanda produkto|MEP]]) por urboj, laŭ kalkuloj de la Cali-a administrado, en [[1996]] la MEP el Cali estis 6.000 milionoj de dolaroj, egalvalora al 7% de la MEP el la lando.<ref name="world_bank_2002" /> Ĉi procento estas iomete malpli granda ol la de [[Medeĵino]] (8%, 2005) kiu havas popolado iu pli granda,<ref name="proexport_medellin">Proexport Colombia. «Panorama Económico Medellín-Antioquia» {{es}}.</ref> sed signife pli malgranda ol [[Bogoto]] (23,1%, 2005), kiu havas trioble pli loĝantoj.<ref name="pib_bogota">Secretaría Distrital de Planeación, Subsecretaría de Planeación Económica. «[http://www.dapd.gov.co/www/resources/coyuntura_%20No%201.pdf Comportamiento del producto interno bruto, inflación y tasa de cambio - Síntesis de Coyuntura Dirección de Políticas Sectoriles]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}» {{es}} (PDF).</ref> Laŭ statistoj el [[DANE]],<ref name="ICER2005-2">DANE. «[http://www.dane.gov.co/files/icer/2005/valle/valle_II05.pdf ICER segundo semestre 2005]» {{es}} (PDF).</ref> je 1995 la jara kreskado de la MEP el la valokaŭkana regiono estis preskaŭ duoble ol la sama indico en la nacia nivelo. Por 1997 la valokaŭkana MEP altigis aprenaŭ, eĉ ne 1%. Je 1999 la ekonomia recesio el la lando sentiĝis kun depresion kiu faris ke la ekonomio reduktiĝis montrantan kreskadon de la MEP en -4%. De tiam la MEP el Valo de Kaŭko kreskis per soroj kaj soboj, tamen ĝia procenta partopreno al nacia nivelo venis falantan ĝis 1955 kiel povas vidiĝi en la grafiko.<ref name="dane-cuentas_dept">DANE. «[http://www.dane.gov.co/index.php?option=com_content&task=category&sectionid=33&id=59&Itemid=241 Cuentas nacionales departamentales] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20101113143720/http://www.dane.gov.co/index.php?option=com_content&task=category&sectionid=33&id=59&Itemid=241 |date=2010-11-13 }}» {{es}}.</ref> [[Dosiero:Valle pib.png|eta|maldekstra|210ra|Partopreno (%) [[Malneta enlanda produkto|MEP]] Valo de Kaŭko (1990-2005) en la nacia nivelo. konstantaj kaj ordinaraj prezoj.]] La departemento kontribuas gravmaniere al la nacia ekonomio. Laŭ statistikoj je 2005 ,<ref name="dane-cuentas_dept" /> pri agrara la Valo kontribuas per 5,37% el la nacia produktado, kio estaד relative malalta komparita kun [[Antjokio]] (15,48%) aŭ [[kundinamarko]] (12,81%). Pri produktoj el fiŝado, la valokaŭkana regiono okupis la unua loko provizanta je 36% el la totala produktado de la lando. Pri la [[minado]], la Valo ne estas regiono de metaloj, tamen pri nemetalaj mineraloj la departemento kontribuas la 8,15% de la aldonita valoro ([[:es:valor agregado]]) el la tuta Kolombio. La valokaŭkana [[industrio]] 13,81% de la aldonita valoro, nure superata pro Bogoto kiu kontribuas per 25,39% kaj Antjokio per 18,20%. Aparte, la industrio de manĝaĵoj, drinkaĵoj kaj tabako, estas gravaj aferoj en la ekonomio el la Valo de Kaŭko kontribuanta per 16% de la aldonita valoro al nacia nivelo, egalato por Antjokio kaj nure superata por Bogoto. Pro komerco, al nacia nivelo Bogoto havas 32,22%, Antjokio 13,25% kaj la Valo 11,34%. En transportado-servoj la Valo havas 12,52% de la nacia aldonita valoro valoro, superata por Bogoto kiu havas 25,75%. En financaj servoj la Valo havas partoprenadon je 9,75%, pli malproksima ol Bogoto (48,39%) kaj Antjokio (14,59%). La [[konsumpreza indico]] (''hispane'': Índice de Precios del Consumido, [[:es:IPC]]) el Cali estis de la pasinta jardeko unu el la plej malaltaj inter la kolombiaj urboj. Proksime la 78% de la Cali-anoj estas en laborebla aĝo (pli ol 18 jaroj). En 2005 por unua fojo en 6 jaroj la urbo prezentis indico de okupado (laboro) super je 60%, kio konfirmas la bonstato de la ekonomio, gvidata ĉefe por la kreskado en manufaktura industrio, la agrokulturo kaj la komerco, inter aliaj aferoj.<ref name="ICER2005-2" /> == Infrastrukturo kaj publikaj servoj == === Energio === La [[Municipaj Entreprenoj de Cali]], EMCALI, okupiĝas la mendadon de publikaj servoj de la urbo kaj granda parto el la metropola areo. EMCALI estas posedanto de la infrastrukturo de distribuo kaj kune kun EPSA, estas posedantoj el 18 sub-stacidomoj de energio konektitaj al la elektrika nacia reto. [[Dosiero:Sur la Ponto Ortiz.jpg|200ra|eta|Ponto Ortiz, sur la Rivero Cali.]] === Akvodukto kaj kloako-sistemo === EMCALI estas responsa pro la akvodukto kaj kloako-sistemo servo. La distribuo dividiĝis en zonoj de alta kaj malalta retoj. La alta reto estas provizata per gravito, la malalta reto bezonas pumpad-sistemo. Estas kvar centraloj por traktado de trinkebla akvo: * '''Río Cali''': proviziĝas el Cali Rivero. Ĝi havas la kapacito de produktado de 1,80 [[Kubmetro|m³]]/s, provizas trinkeblan akvon al 420.000 konsumantoj en la antikva parto el la urbo. * '''La Reforma''': proviziĝas el Meléndez Rivero. per akvo-kvanto de 1 m³/s provizas 120.000 uzantoj en la ''zona de ladera'' (zono de montan-bordo) de la urbo. * '''Río Cauca''': proviziĝas el Kaŭka Rivero. havas kapaciton de 2,5 m³/s. * '''Puerto Mallarino''': proviziĝas el Kaŭka Rivero kaj havas akvo-kvanto de 6,6 m³/s. [[Dosiero:CENTRO CULTURAL DE CALI.jpg|eta|Kultura Centro el Cali.]] La kloakaj akvoj el la urbo oni rekolektas pere de rekolektaj tuboj kiu direktas al Centro de Traktado de Kloakaj Akvoj de ''Cañaveralejo'', PTAR-C. Ĉe la PTAR-C ĉi tiuj akvoj estas traktitaj antaŭ reiri la Kaŭkan Riveron. La PTAR-C kontrolas averaĝan akvo-kvanton de 7,6vm³/s, kio permesas trakti 70% el la kloakaj akvoj de Cali. === Telekomunikadoj === EMCALI estas la ĉefa kompanio de telefona servo per la 85% de la loka merkato. La telefonaj centraloj kaj la iloj de transigo estas konektitaj per vasta reto el [[optika fibro]]. En 2007 la ento havis preskaŭe 510.000 uzantoj. Aliaj kompanioj en la telefona merkato estas UNITEL, Telmex, Telecom, kaj ERT. La urbo havas 115.400 telefonaj lineoj. Estas tri kompanioj de poŝtelefona servo, ĉiu kun nacia serv-areo kaj kun teknologio GSM kaj 3G WCDMA, Comcel (el ''América Móvil'') Bando: 850Mhz kaj 1900Mhz; Movistar (el ''Telefónica'') Bando: 850&nbsp;MHz y 1900&nbsp;MHz, kaj Tigo (el ''ETB'', ''EPM Telecomunicaciones'' kaj ''Millicom International'' el [[Luksemburgo]]) Bando: 1900&nbsp;MHz NGN. === Pureco kaj ruboj === [[Dosiero:Rio Cali.JPG|eta|Rivero Cali.]] La urbo produktas 1800-2000 [[tuno]]j/[[tago]] sanaj reziduoj. La servo de rekolektado de ruboj estas tasko de la publika kompanio EMSIRVA. La ruboj estas portitaj al [[Rubodeponejo de Navarro]], kiu havas 60 [[hektaro|ha]]. Navarro dividiĝis en la antikva deponejo de 40 ha kaj la provizora sana remburejo de 20 ha. La metado de la ruboj ne estas pli teknika, ĉar la rubodeponejo de navarro ne estas propre sana remburejo; la antikva deponejo havas du [[lago]]j de oksidado kaj metiaj fumotuboj por eliri la gasoj. En la lastaj jaroj la aliraj vojoj kaj la kanaloj de rekolektado de perkoloj estis plibonigo. SLaŭ studoj la servo de rekolektado kaj manipulo de ruboj el la urbo estas nesufiĉa kaj la diagnozo estas kritika. Post 30 jaroj de servo, la rubodeponejo de Navarro finis sia utila vivo kaj la administrado de la urbo serĉas novajn solvojn, spite de la konstanta insisto el la ''Corporación Regional Autónoma del Valle'' (Aŭtonoma regiona korporacio el la Valo), CVC, organismo okupita de la konservado de la departementa ĉirkaŭo.<ref>Dum la tuta jaro 2006 la urbo vivis la pli malbonan el siaj krizoj al pureca nivelo, ĉar la kompanio komisiita (EMSIRVA), spite la ŝtata interveno, ne faris la servon bone, lasinta montoj da ruboj en preskaŭ ĉiuj anguloj el la urbo, do la civitanoj akumulis la rubojn en stratoj kaj avenuoj por protesti pri la malbona servo.</ref> === Tergaso === La urbo havas reton de distribuo kun du ĉefaj aksoj: Sud-Nordo sur la ferkoridoro kaj Oriento-Okcidento sub la Sud-Orienta Aŭtoŝoseo. Kun kapacito de 130 milionoj da tagaj kubpiedoj oni garantias la servo de [[tergaso]] en la 22 komunumoj el la urbo. Ĉi reto estas nutrita per gasodukto kiu alvenas de Yumbo ĝis la norda parto el la urbo. == Transportado == La Sekretario de Municipa Cirkulado kaj Transporto (''Secretaria de Tránsito y Transporte Municipal, STTM'')<ref name="STTM">Alcaldía de Cali, Departmento de Planeación. «Composición parque automotor Cali»</ref> estas la responsulo de registri la [[vehiklo]]j de la urbo. Laŭ datumoj de ĉi tiu ento, en 2004 sur la stratoj de Cali estis 357.927 vehikloj. Kiel estas kutime en evoluantaj landoj, la [[motorciklo]] estas populara transporto kaj en la urbo estas preskaŭ 70 000. Pri partikularaj vehikloj, estas pli ol 240.000. [[Dosiero:Cali transporte 1.png|maldekstra|eta|Kompositado de la aŭtomotora parko de Cali 1997-2004.<ref name="STTM" />]] Pri la publika servo, la datumoj el STTM donas pli ol 43 000 vehikloj eĉ taksioj, busoj kaj busetoj.<ref name="STTM" /> Laŭ datumoj el [[DANE]]<ref>DANE. «[http://www.dane.gov.co/index.php?option=com_content&task=category&sectionid=37&id=392&Itemid=888 ICER primer semestre 2006]» {{es}} (PDF).</ref> tra la urbo iras tage 3 800 vehikloj de publika servo, distribuitaj en: 40,43% mikrobusoj, 25,10% busetoj kaj 34,47% busoj. Ĉi tiuj vehikloj movas aproksime 300 milionoj da uzantoj jare, distribuitaj en: 40% en mikrobusoj, 30% en busoj kaj 30% en busetoj. Miksanta datumoj el STTM kun la datumoj el DANE, devu esti 10 taksioj pro ĉiu aŭtomotoro de simila al busoj. [[Dosiero:City of Cali 2.jpg|eta|Panorama vido nokte.]] La kompanioj de publika transportado estas de privata kapitalo. Kiel en Bogoto aŭ en aliaj urboj el la lando, la taksioj estas flavkolore, la minimuma tarifo estas 4200 [[Kolombia peso|COP]] dum la tago kaj 5000 COP de 8 pm ĝis 5 am. Kiel loka karakteristiko la kompanioj de urbaj busoj havas nomoj de koloroj: ''Blanco y Negro'' (Blanka kaj Nigra), ''Azul Plateada'' (Arĝenta Blua), ''Rojo Griz'', (Ruĝa Griza), ''[[Papagedoj|Papagayo]]'', ktp); aliaj nomoj estas [[Alameda]] kaj ''Coomoepal''. Alia alterna urba servo estas la mikrobusoj kun kapacito de inter 10 kaj 20 personoj. [[Dosiero:Biblioteca Departamental Jorge Garcés Borrero y bus del MIO.jpg|eta|220ra|MIO, ''Masivo Integrado de Occidente'' (integrata masivo el Okcidento).]] Kiel en ĉiu la ĉefaj urbaj centroj el la lando, La urba servo estas rilata al "guerra del centavo" (Milito de la centimo): La ŝoforoj estas pagataj pro la nombro de uzantoj transportitaj dum la tago, kaj kelkaj kompanioj faras la samajn vojojn, Ĉi tio originas ekscesoj de rapidoj kaj rompo de la transportaj reguloj. Ajn komunuma problemo de la kolombia urboj estas la granda nombro de aŭtomobiloj de publika transporto, ĉefe taksioj kaj busjoj kiuj blokas la ĉefaj avenuoj el la urbo en kritikaj horoj, tio estis parte solvita per la plenumo de la ''Pico y Placa'', skemo de limigo en la movilo tra la stratoj laŭ la lasta cifero de la numer-plato. Per la uzo de [[bioetanolo]] en la [[benzilo]], oni reduktis parte la problemo de la media poluado. La bioetanolo estas produktita en la sukerfabrikoj de [[sukerkano]]. La registaro de [[Álvaro Uribe Vélez]] impulsis la kreado de la [[Masiva Integrigita de Okcidento]], sistemo de transporto bazita en busoj, simila al [[TransMilenio]] el Bogoto, al sistemo el [[Kuritibo]], [[Brazilo]] aŭ al [[Metrovía]] en [[Guajakilo]], [[Ekvadoro]]. Post multaj malfruoj en la laboroj , la sistemo komencis funkcii en la jaro 2009 kaj oni esperas ke solvu grandan parton de la problemo de la movilo en la urbo.<ref>Kaŭze la laboroj por la starigo de la sistemo de masiva transportado ([[MIO]]) kaj la anstataŭo de la antikva kloako-sistemo, oni alfrontis problemojn de movebleco de la jaro [[2004]], kontinuaj malfermoj kaj devio-vojoj faras kiu mobilizi por kelkaj sektoroj de la urbo bezonu pli tempoj.</ref> [[Dosiero:Rutas aéreas internacionales desde Cali.png|240ra|maldekstra|eta|Direktaj internaciaj flugoj de kaj al Cali.]] Cali havas unu el la ĉefaj [[flughaveno]]j el Kolombio, la [[Internacia Flughaveno Alfonso Bonilla Aragón]] (''Aeropuerto Internacional Alfonso Bonilla Aragón''), CLO, lokita en la municipo de [[Palmira]], 15 minutoj al nordo de la urbo. La Flughaveno Bonilla Aragón konektas Cali kun Kolombio kaj la mondo per kelkaj naciaj kaj internaciaj aer-linioj. Inter la naciaj celoj estas la precipaj urboj de la lando kun servo de [[Aires]], [[Copa Airlines Colombia]], [[Avianca]], [[Viva Colombia]], [[Satena]] kaj [[Transporte Aéreo de Colombia|TAC]]. Internacie estas vojoj inter Cali kaj [[Miamio]] ([[American Airlines]]), [[Guajakilo]] ([[TACA Perú]]), [[Miami]], [[New York]] y [[Madrido]] ([[Avianca]]), [[Panamurbo]] ([[Copa Airlines Colombia]]), Smeraldoj ([[TAME]]) kaj [[Kito]] ([[LAN Perú]]) . La grandego de la pisto el flughaveno Bonilla Aragón, 3 000 m longe por 45 m larĝe, permesas la surteriĝo de aviadiloj de maksimuma kapacito. Jare ĝi movas pli ol 3 milionoj da uzantoj kaj 36932 tunoj da ŝarĝo en preskaŭ 55000 flugoj (2006). Nordeste la urbo estas lokita la Base Aérea Marco Fidel Suárez (Aera Bazo Marco Fidel Suárez), apartenanta al [[Kolombia Aerarmeo]]. == Edukado == <!--~~~~--style="background: #6688AA; color: white;" --> {| class="toccolours" align="right" cellpadding="4" cellspacing="0" style="width:250px; margin: 0 0 0.5em 0.5em;" |- ! colspan="2" bgcolor="#6688AA" align="center"| '''<font color="white"> Distribuo de eduka nivelo.</font>'''<ref name="dane-cuentas_dept" /> |- | !loĝantaroj |- !bgcolor="#efefef" align=maldekstra| Nenia |bgcolor="#EFEFEF" align=right| 94.067 |- !align=maldekstra| Antaŭlerneja |align=right| 83.498 |- !bgcolor="#EFEFEF" align=maldekstra| Kompleta baza edukado |bgcolor="#EFEFEF" align=right| 249.529 |- !align=left |Nekompleta baza edukado |align=right |354.787 |- !bgcolor="#EFEFEF" align=left |Kompleta meza edukado |bgcolor="#EFEFEF" align=right |111.322 |- !align=left |Nekompleta meza edukado |align=right |324.922 |- !bgcolor="#EFEFEF" align=maldekstra|Kompleta meza akademio |bgcolor="#EFEFEF" align=right|256.628 |- !align=maldekstra|Nekompleta meza akademio |align=right|51.464 |- !bgcolor="#EFEFEF" align=maldekstra|Kompleta meza teĥniko |bgcolor="#EFEFEF" align=right|103.042 |- !align=maldekstra|Nekompleta meza teĥniko |align=right|10.148 |- !bgcolor="#EFEFEF" align=maldekstra|Teĥniko profesia |bgcolor="#EFEFEF" align=right|50.995 |- !align=maldekstra|Teknologia |align=right|46.142 |- !bgcolor="#EFEFEF" align=maldekstra|Profesia |bgcolor="#EFEFEF" align=right| 185.142 |- !align=maldekstra|Specialigo |align=right|21.712 |- !bgcolor="#EFEFEF" align=maldekstra|Majstreco |bgcolor="#EFEFEF" align=right|6.037 |- !align=maldekstra|Doktoreco |align=right|2.187<ref>ŝajne DANE misnombris la nombron de doktoroj</ref> |} === Eduka nivelo de la loĝantaroj === La takso de [[analfabeteco]] totala de Cali estas 6%, kiu estas alta komparata kun la averaĝo de la ĉefaj urboj el la lando (4,9%).<ref name="pobreza_tres_ciudades" /> Alia baza indikilo esta la ''averaĝo de jaroj de eduko'', kiu en Cali estas 6,5 por virinoj kaj 7,0 por viroj, supera ol la nacia averaĝo (4,9), sed malalta komparita kun Bogoto: 7,9 por virinoj kaj 7.7 por viroj.<ref name="pobreza_tres_ciudades" /> Pri la eduka nivelo el la loĝantaroj, laŭ DANE<ref name="dane-cuentas_dept" /> (Censado 2005) de {{unuo|1 959 962}} personoj pli aĝaj ol 3 jaroj, la distribuo de la popolo po nivel eduka oni povu vidi ĝin en la tabelo. Intereza aspekto estas ke la nombro de profesiuloj estas supera ol la nombro de teknikistoj, tio ĉi eble indikas ke la profesiuloj el la regiono havas laborojn por kiuj ili estas super-kvalifikataj kaj ne meritas trejnado dum 5 ol plo jaroj. === Baza kaj meza edukado === La plimulto el la [[lernejo]]j kaj [[kolegio]]j komencas klasojn en [[aŭgusto]] kaj [[septembro]] ĝis [[junio]] de la sekvanta jaro (B kalendaro), inkludanta unu libertempa monato inter [[decembro]] kaj [[januaro]]. Laŭ la Sekretariejo de Municipa Edukado (hispane SEM) en la jaro 2006 la indico de servareo por knaboj inter 3-17 jaraj estis 80% ([[2006]]) kaj 86% inter 5-17 jaraj.<ref name="cali como vamos 2007">Cámara de Comercio de Cali, Fundación AlvarAlice, El País, Casa Editorial El Tiempo, Fundación Corona, Cámara de Comercio de Bogotá. «[http://www.calicomovamos.org.co/images/Documentos/evaluacion20042007/doc%20evaluaci%F3n%202004-2007.pdf INFORME DE EVALUACIÓN - BALANCE FINAL DE LA ADMINISTRACIÓN MUNICIPAL 2004-2007]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}» {{es}} (PDF). Cali cómo vamos.</ref> Ĉi tio indikas ke grava parto de la knaboj ne ricevas [[Infanĝardeno|antaŭlerneja edukado]] aŭ ĝi komencas malfrue. Pri lerneja dizerto ,3,34% de la lernantoj (2007) ne finas siajn studojn,<ref name="cali como vamos 2007" /> ĉi procento estas pli granda en privataj lernejoj (4,10%) ol en la publikaj (2,83%). La reto de lernejoj kaj kolegioj publikaj de baza kaj meza edukado dependas de SEM. Inter la rimarkindaj institucioj publikaj estas: la [[Respublika Kolegio de Sankta Librada]], La Supera Normal' Klifoj el Cali (hispane NSFC) , La Supera Normal' Santiago de Cali kaj la Instituto Teĥnika Industria Antonio José Camacho. Estas aldone diverseco da edukaj centroj privataj inter ili estas Lacordaire, Freinet, Inglés de los Andes, Alemán (Germana), Liceo Francés (Franca Liceo), Lauretta Bender, Berchmans, Franciskana Kolegio [[Pio la 12-a]]. Pri kvalito de la edukado, la plej bona indikilo estas la rezultoj de la ŝtataj ekzamenoj '''ICFES''', kiu okazas al la fino de la meza edukado kaj en kiuj kutime baziĝas universitatoj en siaj procesoj de eniro. De 2003 ĝis 2006 la abiturientoj plibonigis siajn rezultojn en ĉi tiuj provoj. Tamen, en 2007 estis kresko en la rezultoj konsideritaj malaltaj (de 28% al 44%).<ref name="CCV-SGCM" /><ref name="CCV-CCC" /><ref name="cali como vamos 2007" /> === Teĥnologia kaj universitata === La ĉefaj institucioj de universitata kaj teĥnika edukado en Cali estas: [[Dosiero:Plazoleta.jpg|220ra|eta|Placeto de Inĝenieriartoj. Universitato de la Valo, Universitata Urbo Melendez.]] * '''[[Universitato de la Valo]]'''. La '''Universidad del Valle''' (Univalle) estis fondita en [[1945]]; en ĝi studas 29 000 studentoj de ''pregrado'' kaj ''postgrado'' (8 000 en la regionaj filioj),<ref>Oficina de Planeación y Desarrollo Institucional; Universidad del Valle (01-03-2007). «[https://web.archive.org/web/20081120124901/http://planeacion.univalle.edu.co/a_gestioninformacion/entorno/2007-03_entorno_u.pdf Entorno Universitario No. 1-07]» {{es}} (PDF).</ref> en la filio de Cali 20 800 estas studentoj de ''pregrado'' kaj 2 380 de ''postgrado'' kaj doktoreco.<ref>Oficina de Planeación y Desarrollo Institucional; Universidad del Valle (01-03-2007). «[https://web.archive.org/web/20070626075821/http://planeacion.univalle.edu.co/a_gestioninformacion/univalle_cifras/uv-cifras_2006-II.pdf Universidad del Valle en cifras, 2006 Semestre II]» {{es}} (PDF)</ref> Ĝi estas la ĉefa akademia kaj reserĉa centro de la sur-okcidenta kolombia parto. Ĝi havas la plej granda [[biblioteko]] el la regiono kun 628 569 ekzempleroj (307 514 [[libro]]j).<ref name="mario_carvajal" /> * '''[[Universitato Icesi]]'''. Fondita en [[1979]], estas privata institucio kiu ofertas programoj de ''pregrado'', specialigoj kaj majstrokursoj. Ĝi havas pli ol 3 800 studentoj de ''pregrado'' kaj pli ol ''750'' de specialigoj kaj majstrokursoj.<ref name="icesi1">Universidad ICESI, Cali. «[http://www.icesi.edu.co/contenido/pdfs/bolest_2006_icesiencifras.pdf ICESI en Cifras] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20111222150035/http://www.icesi.edu.co/contenido/pdfs/bolest_2006_icesiencifras.pdf |date=2011-12-22 }}» {{es}} (PDF). Boletín Estadístico 2006</ref> Ĝia biblioteko havas pli ol 30 000 volumoj<ref name="icesi2">Universidad ICESI, Cali. «[http://www.icesi.edu.co/contenido/pdfs/bolest_2006_recursos.pdf Infraestructura, Recursos Físicos y Tecnológicos» ({{es}} (PDF). Boletín Estadístico 2006]{{404|date=December 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * '''[[Pontifika Universitato Javeriana]]'''. La Pontifika Universitato Javeriana (Ĥaverjana) filio Cali estis fondita en 1970, ĝi estas privata institucio kun pli ol 5 200 alumnoj studentoj de ''pregrado'' kaj pli ol 450 de ''postgrado''. Ĝi havas kvar fakultatoj: Fakultato de Inĝenieriarto, de Ekonomiaj kaj Administraj Sciencoj,de Humanecoj kaj Sociaj Sciencoj kaj la ĵus kreita fakultato de Sciencoj el la Sano.<ref name="ujav1">[[Pontificia Universidad Javeriana]], Cali. «[http://www.javerianacali.edu.co/institucional/acerca_puj.html Acerca de la Universidad] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110905143949/http://www.javerianacali.edu.co/institucional/acerca_puj.html |date=2011-09-05 }}» {{es}}</ref> Bibliotekon havas ĝi kun pli ol 36 000 volumoj impresitaj.<ref name="ujav2">Pontificia Universidad Javeriana Cali - Biblioteca. «[http://papyrus.puj.edu.co/index.php?option=com_content&task=section&id=6&Itemid=48 Colecciones - Biblioteca Javeriana Cali - Papyrus]» {{es}}. ''Portal Papyrus - Informativo de la Biblioteca''</ref> * '''[[Universitato de Sankta Buenaventuro]]'''. La filio en Cali estis fondita en , estas ĝi privata institucio kun 5 000 studentoj de ''pregrado'' kaj 350 de ''postgrado'', specialigoj kaj majstrokursoj. Havas ĝia biblioteko pli ol 42 000 ekzempleroj el kiuj pli ol 34 000 estas libroj. * '''[[Aŭtonoma Universitato de Okcidento]]'''. fondita en 1970, ĉi institucio privata servas al pli ol 7 800 studentoj de ''pregrado'' kaj pli ol 250 de ''postgrado'', inkluzive de specialigoj kaj majstrokursoj.<ref name="uao">Universidad Autónoma de Occidente; Oficina de Planeación y Desarrollo Institucional. «[http://dali.uao.edu.co:7777/pls/portal/docs/PAGE/UAO/UNIVERSIDAD/PLANEACION_Y_DESARROLLO/UAO_EN_CIFRAS_2010-1.PDF Universidad Autónoma en Cifras 2010-1]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}» {{es}} (PDF)</ref> Ĝia biblioteko entenas pli ol 20 000 libroj impresitaj kaj pli ol 50 00 en cifereca formato {{Mankas fonto}} * '''[[Kooperativa Universitato de Kolombio]]''' La filio de Cali estis fondita en la jardeko de 1970, Ĝi estas institucio de supera edukado, de socia havaĵo, ke pro sia deveno apartenas al sektoro de la Solidara Ekonomio. Ĝi ofertas ok programoj de ''pregrado'' matene kaj nokte. Laŭ siaj informoj, al la dua duonjaro de 2006 ĝi havis 2 437 studentojn.<ref name="universidad cooperativa">Universidad Cooperativa de Colombia - Seccional Santiago de Cali. «INFORME DE GESTIÓN 2006»</ref> [[Dosiero:Icesi y farallones de Cali.JPG|eta|maldekstre|220ra|Universitato Icesi, al fundo oni povas vidi la Klifoj el Cali]] * '''[[Universitato Santiago de Cali]]'''. Fondita en 1958, ĝi estas privata institucio kiu ofertas programoj de ''pregrado'', licencoj, teĥnologioj, specialigoj kaj majstrokursoj. Ĝi elstariĝas en la instruo de [[juro]]. Ĝi havas du filiojn: Cali kaj Palmira. * '''[[Universitato Antonio Nariño]]'''. La Universitato Antonio Nariño (UAN) estis fonfita je la 7-a de [[marto]] de [[1976]] en la antikvaj instalaĵoj de la Lernejo de [[Medicino]] de la Universitato Ĥaverjano.<ref name="universidad Antonio Nariño">[http://www.uan.edu.co Universidad Antonio Nariño] {{es}}</ref> * '''[[Libera Universitato]]'''. Institucio privata, sia filio en la urbo estis fondita en 1973. Ĝi havas fakultatojn kiel Inĝenieriarto, Jurom Politikaj kaj Sociaj Sciencoj, Sciencoj de la Sano, Ekonomiaj Sciencoj, ktp. * '''[[Universitata Fondaĵo San Martín]]'''. En 1981, naskiĝas la Universitata Fondaĵo San Martín. Ĝi komencis kun la Fakultato de Odontologio, hodiaŭ ĝi havas 13 fakultatoj de malsamaj disciplinoj. [[Dosiero:Laboratorio Vertebrados Univalle.jpg|eta|230ra|Laboratorio ĉe la Universitato de la Valo.]] * '''[http://www.bellasartes.edu.co Departementa Instituto de Belaj Artoj]'''. Institucio universitata publika, ĝi oferas profesia programas en artoj Aldone ĝi estas sidejo de la '''Departementa Bando''' kaj de la fama aŭditorio '''Sala [[Beethoven]]'''. * '''[[Servo Nacia de Lernado]]''' (SENA). Teĥnologia institucio publika. La SENA estas grava parto de la nacia kaj regiona instruanta al teĥnikistoj kaj teĥnologoj bezonataj por la industrio.. * [http://www.endeporte.edu.co/ '''Nacia Lernejo de Sporto'''] fondita en 1984, ĝi estas universitata institucio kiu ofertas profesia studoj, de ''postgrado'' kaj teĥnologiaj en la areoj de la sporto kaj sporta agado: fizikoterapio, sporta administrado. * [http://www.unicoc.edu.co/ '''Universitata Institucio Kolegioj el Kolombio UNICOC'''] antaŭe nomita Kolegio Odontologiko Kolombiana, estas institucio de supera edukado fondita en 1975. * [http://www.itmajc.edu.co/ '''Universitata Institucio Antonio Jose Camacho IUAJC''']{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} La institucio estis fondita pro Tulio Ramírez, kiu estis ankaŭ institutestro de la Teĥnika Industria Instituto Antonio José Camacho, kreita en [[1933]]. * [http://www.unicatolica.edu.co/web/index.php '''Universitata Katolika Fondaĵo Lumen Gentium''']{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Fondita en 1970 dankal la ordo el la [[papo]] [[Paŭlo la 6-a]]. === Esplorado === La urbo havas gravecon en la nombro de sciencaj eldonaĵoj kiu produktas la Kolombiajn akademiajn kaj reserĉajn entoj. Laŭ la datenbazo de la Instituto de Scienca Informado, inter 1990-2005 la Cali-aj institucioj publikigis 2 154 artikolojn, estinta Cali post Bogoto (3 489 publicaciones) la dua centro de scienca produktado por nombro en la lando.<ref>Universia; Ranking Iberoamericano de Instituciones de Investigación - RI3. «[http://investigacion.universia.net/html_inv/ri3/ri3/jsp/params/indicador/a/pais/d.html RANKING DE INSTITUCIONES DE INVESTIGACIÓN DE COLOMBIA] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20071013011428/http://investigacion.universia.net/html_inv/ri3/ri3/jsp/params/indicador/a/pais/d.html |date=2007-10-13 }}» {{es}}</ref> La Universitato de la Valo estas la ĉefa scienca kaj teĥnologia reserĉisto de la sur-okcidenta parto de Kolombio kaj unu el la ĉefaj al nacia nivelo. Ĉe la universitato oni reserĉas pri gravaj aferoj de la regiono, en grupoj kaj sekcioj kiel la ''CINARA''<ref>CINARA; Universidad del Valle.. «Instituto de Investigación y Desarrollo en Abastecimiento de Agua, Saneamiento Ambiental y Conservación del Recurso Hídrico.» {{es}}</ref> en akvaj resursoj kaj la ''OSSO''<ref>OSSO; Universidad del Valle. «[http://osso.univalle.edu.co/ OSSO, Observatorio sismológico del suroccidente Colombiano] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110925014433/http://osso.univalle.edu.co/ |date=2011-09-25 }}» {{es}}</ref> pri [[sismologio]] de la sur-okcidenta parto de Kolombio. Estas ankaŭ reserĉado en [[imunologio]],<ref>IIV; Universidad del Valle. «[http://www.inmuno.org/xoops-2.0.13.2/html/index.php Instituto de Inmunología del Valle] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20071213230226/http://www.inmuno.org/xoops-2.0.13.2/html/index.php |date=2007-12-13 }}» {{es}}</ref> novaj materialoj,<ref>CENM; Universidad del Valle. «[http://www.cenm.org/ Centro de excelencia en Nuevos Materiales» {{es}}]</ref><ref>CIM; Universidad del Valle. «[http://cim.univalle.edu.co/ Centro de Investigación de Materiales] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070626074508/http://cim.univalle.edu.co/ |date=2007-06-26 }}» {{es}}</ref> maldikaj kutikloj,<ref>GPD; Universidad del Valle. «[http://calima.univalle.edu.co/spa/index.html Grupo de Películas Delgadas] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070621135811/http://calima.univalle.edu.co/spa/index.html |date=2007-06-21 }}» {{es}}</ref> kaj sintezo de [[ĥemia]]j komponaĵoj<ref>GICH; Universidad del Valle. «[http://paginasweb.univalle.edu.co/~heterociclicos/ Grupo de Investigación de Compuestos Heterocíclicos] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070626075005/http://paginasweb.univalle.edu.co/~heterociclicos/ |date=2007-06-26 }}» {{es}}</ref> inter alie. Al agronomia nivelo, en la vojo al Palmira estas la [[Internacia Centro de Tropika Agrokulturo]] (CIAT),<ref>CIAT. «[http://www.ciat.cgiar.org/about_ciat/acerca/en_sintesis.htm Centro Internacional de Agricultura Tropical] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20071111173302/http://www.ciat.cgiar.org/about_ciat/acerca/en_sintesis.htm |date=2007-11-11 }}» {{es}}</ref> unu el la plej produktivaj kaj ĉefaj centroj de esplorado el la lando. == Arkitekturo == La Valo de Kaŭko estis historie zono dediĉita al [[Bruto (agrikulturo)|brutaro]], paŝtistado kaj agrokulturado. Tial, en la regiono ne okazis arkitektura disvolvo tiel bela, arta kaj de Eŭropa influo kiel en la urbo [[Popayán]], kaj anstataŭ tio la arkitekturo estis pli simpla, aŭtenta kaj popola. [[Dosiero:Victor H Hernandez Cali Catedral.jpg|eta|maldekstre|Katedralo de [[Sankta Petro]].]] === 16-a jarcento === La nestabileco pro la kutimaj indiĝenaj luktoj malhelpis ke starigo de grandaj vilaĝoj, tiel do malfruigis la arkitektan disvolvon de la regiono. La plej parto el la konstruaĵoj en la [[16-a jarcento]] estis provizoraj, escepte de la [[Ĉefa Preĝejo de Sankta Petro]] kiu havis fundamentojn el [[w:es:mampostería|masonaĵo]] kaj la arko el [[briko]] (De ĉi tiu preĝejo oni nur havas historiaj referencoj).<ref name="santiago">Santiago, Sebastián (1965). ''Arquitectura Colonial en Popayán y el Valle del Cauca''. Cali: Universidad del Valle.</ref> Alia konstruaĵo el la epoko estas la [[Religia komplekso de la Merced|La Merced preĝejo]], kie oni festis la unua miso el la naskiĝinta urbo en 1541 pro la fondiĝo.<ref name="gomez" /><ref name="santiago" /> La preĝejo, tiam, estis tre malsama ol la nuna, kiu oni povas trovi en la centro el la urbo [[Dosiero:Fundación Cali.JPG|eta|Memoriga tabulo de la fondiĝo kaj la unua miso: "En ĉi tiu historia loko oni plenumas la religian ceremonion de la fondiĝo de Santiago de Cali.<br /> Je la 25-a de julio de 1536.<br />Omaĝo de la municipo al fondinto, kapitano kaj antaŭulo S-ro [[Sebastián de Belalcázar]]. En la 450 jaroj de la epopeo.<br />Vicente Borrero Restrepo<br />Urbestro de Santaigo de Cali<br />25-a de julio de 1986."]] === 17-a jarcento === De ĉi tiu epoko datas la [[monaĥejo]]jn de Sankta Dominiko (malaperinta) kaj Sankta [[Aŭgusteno de Hipono|Aŭgusteno]], la malnova Ermito (malaperinta) kaj la preĝejo de Sankta Rozo el Limo, ankaŭ en tiu jarcento oni rekonstruis la Ĉefan Preĝejon de Sankta Petro.<ref name="santiago" /><ref name="alcaldía-arquitectura" /> La Ermito malnova estis dediĉita al Nia S-ino el la Soleco kaj al S-ro el la Rivero, kvankam malaperinta, oni scias pro pentraĵo de Farfán ke ĝi ne estis konstruaĵo de arkitekturo altvalora, kaj ĝi estis simpla.<ref name="santiago" /><ref name="alcaldía-arquitectura" /> === 18-a jarcento === Datas de ĉi tiu jarcento du arkitektaj juveloj de Cali: la [[Kapelo de Sankta Antonio]] kaj la [[Religia komplekso de Sankta Francisko]] kun ĝia bela [[Mudeĥara|mudeĥara turo]] de 23 metroj de alteco.<ref name="santiago" /><ref name="alcaldía-arquitectura" /> La manko de plano de disvolvo kiu kontemplu la historiajn aspektojn kaj la arkitektan belecon de la urbo, faris ke la mudeĥara turo de Sankta Francisko perdu sian brilon al esti sur mallarĝa strato ĉirkaŭata de altaj konstruaĵoj. Ankaŭ de ĉi tiu jarcento estas la belega kaj elvokiva [[w:es:Hacienda Cañasgordas|Ranĉo Dikaj-Sukerkanoj]], senmortigita en la [[romano]] ''[[El Alférez Real]]'' (La Reĝa Subleŭtenanto) de [[Eustaquio Palacios]].<ref name="santiago" /> [[Dosiero:La Merced.JPG|eta|maldekstre|La Merced Preĝejo]] === 19-a jarcento === La konstruoj de ĉi tiu epoko estas de novklasika stilo , kontraŭe kun la antaŭaj konstruoj kiu estis laŭ la stilo [[baroko|baroka]].<ref name="santiago" /> Kvankam komenciĝis sian konstruadon en [[1722]] laŭ la modeloj barokaj, la [[Katedralo de Sankta Petro]], estis finita sole en 1841, ja kiel novklasika preĝejo. Pro [[tertremo]]j ĝi suferis kelkajn rekonstruojn kaj sia nuna fasado datas de 1930. En sia eno ĝi havas verkojn de religia arto el la [[18-a jarcento]].<ref name="santiago" /><ref name="alcaldía-arquitectura" /> === 20-a jarcento === La [[Municipa Teatro Enrique Buenaventura|municipa teatro de Cali]] estas vera arkitekta [[juvelo]] el la urbo. ĝi estis konstruita inter 1922 kaj 1927 laŭ la stilo ''criollo'' (tradicia stilo), bazita en la Eŭropa novklasikismo, kaj ĝi estis deklarita nacia monumento je 2002.<ref name="alcaldía-arquitectura">Alcaldía de Cali. «[http://www.cali.gov.co/modules.php?op=modload&name=Corporativo&file=index&id=1342 NUESTROS SITIOS TURÍSTICOS Y DEPORTIVOS: SANTIAGO DE CALI TIENE 470 AÑOS]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}» {{es}}</ref> La konstruaĵo Otero estis alia el la reprezentaj konstruaĵoj de komencoj de la jardeko (inaŭgurita je 1926) kaj deklarita nacia monumento je 1977.<ref name="alcaldía-arquitectura" /> La preĝejo Sankta Rozo el [[Limo]] estis finita je 1924, laŭ la [[Renesanco|renesanca]] hispana stilo kaj ĝi havas du turojn de 40 metroj de alteco.<ref name="alcaldía-arquitectura" /> La teatro [[Jorge Isaacs]] estis inaŭgurita je 1931 en omaĝo al valekaukana verkisto de la sama nomo. Ĉi konstruaĵo de franca novklasika stilo estis deklarita nacia monumento je 1984 kaj remalfermita je 1989 post kelkaj jaroj de senzorgo.<ref name="alcaldía-arquitectura" /> [[Dosiero:Capilla de la inmaculada and Torre Mudejar Cali 1.jpg|eta|Komplekso religia de [[Sankta Francisko el Asizo|Sankta Francisko]], la kapelo el la [[Senmakula koncipiĝo|Senmakula]] kaj la [[mudeĥara]] turo.]] La Nacia Palaco, sur la Plaza de Caycedo (Placo de Kajcedo), estis inaŭgurita je 1933 ankaŭ laŭ franca novklasika stilo kaj deklarita nacia monumento je 1977.<ref name="alcaldía-arquitectura" /> [[Dosiero:Marcha Gobernación.jpg|maldekstre|eta|Protesto antaŭ Sankta Francisko.]] Je 1942 oni konstruis ĉe kie antaŭe estis la Malnova Ermito, preĝejo malgranda laŭ la [[Gotika arkitekturo|gotika]] stilo la nova Ermito. Meze la jarcento elstaras la ''Museo de Arte Moderno La Tertulia'' (Muzeo de Moderna Arto La Babilrondo), konstruita je 1956.<ref name="alcaldía-arquitectura" /> Verkoj de regiona graveco kaj de instituta arkitekturo kaj funkcia estas la ''Central de Transportes'' (Centro de Transportoj) kiu estis starigita je 1974 kaj la [[Turo de Cali]] de 44 etaĝoj kaj 183 metroj de alteco, finita je 1980;<ref name="torre_de_cali">Emporis.com. «[http://www.emporis.com/application/?nav=building&lng=3&id=120023 Torre De Cali] {{404|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}» {{en}}</ref><ref name="torre_de_cali_2">Skyscraperpage.com. «[http://skyscraperpage.com/cities/?buildingID=7129 Torre de Cali]» {{en}}</ref> la Turo estas la plej granda konstruaĵo el la urbo, kaj la tria en Kolombio laŭ la ''terasa alteco'' kaj la unua laŭ la ''antena alteco''.{{Mankas fonto}} Je 1990, la filio de la Respublika Banko aldoniĝis kiel moderna elemento al la historia centro de la urbo. Samjare brika kolora elemento aldoniĝis al la centro de Cali per la konstruo de la ''Centro Cultural de Cali'' (Kultura Centro de Cali), [[Rogelio Salmona]] estis unu el la arkitektoj el ĉi tiu verko kiu gajnis la Nacian Premion de Arkitekturo.<ref name="alcaldía-arquitectura" /> == Arto kaj kulturo == La kultura agado de la urbo floris ĉirkaŭ centroj kiel la Departementa Instituto de Arto kaj Kulturo, la Municipa Teatro, La Muzeo la Tertulia, La Salono Beethoven, La Departementa Lernejo de Teatro kaj la Universitato de la Valo. [[Dosiero:Tejada cat.JPG|maldekstra|eta|La Kato el Tejada.]] La Municipa Teatro estis inaŭgurita je 1927. Ĝi estadas la granda kultura centro de Cali kie tra multaj jaroj oni prezentis famajn artistojn naciajn kaj internacian. Per la konsultado de [[Enrique Buenaventura]], oni kreu je 1955 la Departemente Lernejo de Teatro, la majstro Buenaventura estis la unua direktoro de la Kolombia Centro de Teatro en 1957 kaj impulsis forte la kreado de la ''Teatro Experimental de Cali, TEC'' (Eksperimenta Teatro de Cali) je 1958. La Muzeo de Moderna Arto la Tertulia estis inaŭgurita je 1959 kaj estadas salono de ekspozicio de la verkoj de grandaj majstroj naciaj kaj regionaj kiel: [[Edgar Negret]], Hernando Tejada, [[Lucy Tejada]] y [[Alejandro Obregón]] Alia institucio grava en la valokaŭkanaj artoj estadas la ''Instituto Colombiano de Ballet Clásico, Incolballet'' (Kolombia Instituto de Klasika [[Baleto]], kiu estis kreita por Gloria Castro je [[1978]]. La [[Monumento al Rezistado]] reprezentas la manon de Kay Kimi Krachi, Majaa dio pri batalado. La mano tenas ŝildon kun la vorto "Resiste" (Esperante: Rezistu). Sur la monumento estas pentritaj nomoj kaj vizaĝoj de pluraj de la personoj murditaj de la [[policbrutaleco]] kadre de la Protestoj en Kolombio de 2021. === Festivaloj kaj kulturaj renkontiĝoj === [[Dosiero:Salsa en Cali.jpg|150ra|eta|13-a Internacia Festivalo de Arto de Cali. [[Salso]].]] * '''Encuentro Nacional e Internacional de Danzas Folclóricas Mercedes Montaño'''. (Nacia kaj Internacia Renkontiĝo de Folkloraj Dancoj Mercedes Montaño) * '''Festival Internacional de Poesía'''. (Internacia Festivalo de Poezio) Okazis jare de la jaro 2000. * '''Festival de Música del Pacífico Petronio Álvarez'''. (Festivalo de Muziko de la Pacifiko Petronio Älvarez). * '''Festival Internacional de Arte de Cali'''. (Internacia Festivalo de Arto de Cali) Okazas ĉiu du jaroj * '''Festival de Teatro de Cali'''. (Festivalo de Teatro de Cali) La festivalo komencis de 1999.<ref>Fundación Festival Teatro de Cali. «[http://www.festivaldeteatrodecali.org/ Festival de Teatro de Cali] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20111001035631/http://www.festivaldeteatrodecali.org/ |date=2011-10-01 }}» {{es}}</ref> * '''Festival de Rock Alternativo CALIBRE'''. (Festivalo de Alternativa Rokmuziko) Festita de 2006, prezentas grupoj de [[alternativa rokmuziko]] ĉe la Parko de la Muziko. * '''Festival Mundial de Salsa'''. (Tutmonda Festivalo de Salso). * '''Festival de Jazz Fusión y Experimental AJAZZGO'''. (Festivalo de [[Ĵazo|Ĵazfuzio]] kaj Eksperimenta AJAZZGO) * '''Festival Internacional de Ballet'''. (Internacia Festivalo de Baleto) Festita jare en la monato de junio. * '''Festival Internacional de Cine de Cali'''. (Internacia Kinofestivalo de Cali) Dum oktobro kaj novembro === Centroj kulturaj === [[Dosiero:FES Cali interior.JPG|maldekstra|eta|Kultura Centro de Cali.]] * '''Casa Cultural Proartes'''. De 1871 la Casa Proartes (Domo por la artoj) havis grandan influon en la kultura vivo de Cali. La konstruaĵo estis restaŭrita je 1991 kaj en ĝi estas salonoj de elmontrado, scenejoj kaj kinejoj. * '''Centro Cultural de Cali'''. (Kultura Centro de Cali). De 1997 estas la kultura centro de la urbo kaj sidejo de la Municipaj Sekretariejoj de Kulturo kaj Turismo. * '''Centro Cultural Comfandi Santa Rosa'''. (Kultura Centro Comfandi Sankta Rozo) lokata sur la centro de la urbo. Ĝi havas infanan kaj junulan bibliotekon, adoltan bibliotekon, du salonojn de artaj elmontradoj, diversaj salonoj de eventoj kaj aŭditorio. === Muzeoj === * '''Museo Arqueológico La Merced''': (Arĥeologia Muzeo La Merced) Centro de la urbo. Elmontroj de antaŭhispana ceramikaĵoj de la societoj kiu loĝis la Kolombia sud-okcidento. * '''Museo Religioso y Colonial de San Francisco''': (Religia kaj Kolonia Muzeo de Sankta Francisko), ekde 1940. * '''Museo de Oro Calima''': (Muzeo de [[Kalima kulturo|oro Kalima]] Sidejo de la Respublika Banko. En ĝi oni elmontras oraĵoj, ceramikaĵoj, kaj arto de la Kalima kulturo. [[Dosiero:Museum La Tertulia.JPG|eta|Muzeo de Moderna Arto La Tertulia.]] * '''Museo de Arte Moderno La Tertulia''': (Muzeo de Moderna Arto La Tertulia) Fondita por Maritza Uribe de Urdinola y reinaŭgurita en la nuna konstruaĵo je 1962. Ĝi havas pli ol 300 verkoj de naciaj kaj internaciaj artistoj. * '''Museo Arqueológico de la Universidad del Valle''': (Arĥeologia Muzeo de la Universitato de la Valo) Montras arĥeologiaj artefaktoj de la antaŭhispana epoko inter la jarcentoj [[16-a jarcento a.K.|16-a]] kaj [[17-a jarcento a.K.|17-a]] antaŭ [[Kristo]]. * '''Museo de la Caña''': (Museo de la Kano) Fondita je 1990, ĝi havas informadon pro la kano kultivo kaj la procesoj por produkti [[sukero]]n. * '''Museo Departamental de Ciencias Naturales Federico Carlos Lehmann Valencia''': (Departementa Muzeo de Naturaj Sciencoj Federiko Karlo Lehman Valencia) Fondita je 1963. Scienca kaj zoologia muzeo. === Teatroj === * '''Teatro Municipal [[Enrique Buenaventura]]''' (Municipa teatro "''Enrique Buenaventura''"), estas nuntempe, la plej grava kultura loko de la urbo. Inaŭgurita en [[1927]], la loko havas spacon por 1200 spektantoj, la stilo de la teatro estas francia [[novklasika arkitekturo]]. [[Dosiero:Teatro Municipal Frente.JPG|maldekstra|eta|Municipa teatro.]] * '''Teatro Jorge Isaacs''' (Teatro "''Jorge Isaacs''"), estas unu el la tradiciaj lokoj de la urbo, ĝi havas spacon por 1.187 spektantoj. Estis konstruita en 1931 por Hernan Bohmer, en omaĝo a Jorge Isaacs. Ĝia arkitekturo estas influita por la itala [[romantikismo]]. Freŝdate la teatro estis restaŭrita. Ĝi estis deklarita nacia monumento en 1984 kaj havas unu el la plej bonaj akustikoj de la lando. * ''' Teatro al aire libre Los Cristales''' (Teatro sub la libera ĉielo La Kristaloj), ĉi tiu teatro havas [[areo]]n de 3.920 [[Kvadrata metro|m²]] kaj havas spacon por 15 000 personoj. === Bibliotekoj === Aldone de la ''Red de Bibliotecas Públicas Comunitarias de Cali'' (Reto de Komunumaj Publikaj Bibliotekoj), ekzistas grupo de elstarigitaj bibliotekoj: [[Dosiero:Biblioteca Departamental Jorge Garcés Borrero de frente.jpg|eta|Biblioteca Departamental Jorge Garcés Borrero.]] * '''Biblioteca Centenario''' (Biblioteko Jarcento). Inaŭgurita je la 20-a de julio de 1910, ĝi estas la plej antikva el la publikaj bibliotekoj de la urbo. Ĝi lokiĝas proksimume al la Muzeo la Tertulia kaj ĝi havas 15 200 volumojn. * '''[[Departementa Biblioteko]]''' (Departementa Biblioteko Jorge Garcés Borrero). Origine ĝi estis la privata biblioteko el la entreprenisto [[Jorge Garcés Borrero]], malfermita al publiko je 1953 sur la Avenida Colombia (Avenuo Kolombio). En 1954 ĝi fariĝis [[publika biblioteko]]. Sia nuna loko estas proksimume al la Stadio. * '''Biblioteca Mario Carvajal''' (Biblioteko Mario Carvajal). Ĝi estas la ĉefa biblioteko de la [[Universitato de la Valo]] en la sidejo Melendez. Ĝi estas la plej granda biblioteko el la kolombia sur-okcidento kun 628 569 ekzempleroj en sia kolekto (307 514 libroj).<ref name="mario_carvajal">Biblioteca Mario Carvajal; Universidad del Valle. «[https://web.archive.org/web/20070607081047/http://biblioteca.univalle.edu.co/admin/Informe_2006.pdf Informe de Gestión 2006]» {{es}} (PDF)</ref> === Amaskomunikiloj === Cali havas kelkajn televidkanalojn de malfermita signalo, en la teritorio kolombia estas kvin signaloj naciaj: 2 privataj [[Caracol Televisión|Caracol]] ([[Heliko]]) kaj [[RCN Televisión|RCN]], kaj 3 publikaj [[Canal Uno (Colombia)|Canal Uno]], [[Señal Institucional]] (Institucia Signalo) kaj [[Señal Colombia]] (Signalo Kolombio). La regiona kanalo [[Telepacífico]] telesendas de 1986. La entreprenoj de televido por abono ofertas proprajn kanalojn aldone de internaciaj signaloj. Pri [[radio]], hay múltiples emisoras de [[AM]] kaj [[Frecuencia Modulada|FM]]. La plej parto el la radiostacioj estas kontrolataj pro [[Caracol Radio]] o [[RCN Radio]]. En Cali kaj Valo de Kaŭko cirkulas tage la ĵurnalo [[El País (Colombia)|El País]] (La Lando) impresita. Estas aliaj malgrandaj ĵurnaloj kiel [[El Caleño]] (La Kaliano) kaj de nacia nivelo kiel ''[[El Tiempo (Kolombio)|El Tiempo]]'' (La Tempo). La Diario Occidente (Okcidenta Ĵurnalo) ĉesis impresi siajn eldonojn kaj de kelkaj jaroj faras ĵurnalismon en sia retejo. == Turismo kaj amuziĝo == [[Dosiero:Augusto Ilian Rio Cali Cali.jpg|maldekstre|eta|Avenuo Kolombio kaj la Rivero Cali.]] [[Dosiero:Torre de Cali 2.jpg|eta|[[Turo de Cali]], la plej alta konstruaĵo de la urbo.]] Santiago de Cali havas gravan turisman oferton, por la vizitantoj kaj por la loĝantoj. La centro konservas multe da la originaj konstruaĵoj el la fondiĝo, kaj estas ejo de muzeoj kaj teatroj por la kultura riĉiĝo. La kvartaloj [[Sankta Antonio Kvartalo|Sankta Antonio]] kaj ''Granada'' prezentas turisma allogo pro sia arkitekturo, [[geografio]] kaj kuirarta oferto. Proksimume al centro estas la Cali Rivero kaj la Avenuo Kolombio, kiuj ofertas tre agrablan vojon por promeni, kun haltejoj en la [[bestoĝardeno]], la Muzeo la Tertulia, la fonto kaj la parko ''El Peñon'', la [[Ponto Ortiz]], la Teatro Jorge Isaacs, la [[Preĝejo la Ermita]] kaj la Turo de Cali, interalie. En la okcidenta parto de la urbo estas la Cerro de las Tres Cruces ([[Altaĵo de la Tri Krucoj]]), ĝi havas 400 metrojn de alteco kaj ofertas neegaleblan vidon el la urbo kaj ĝi estas kutima loko de sportistoj kaj pilgrimadoj en [[Sankta semajno]]. Alia loko kiu ofertas panoraman viston el la urbo estas la Cerro de Cristo Rey (Altaĵo de Kristo Reĝo), kiu havas en sia pinto figuron 26-metrajn kun la brakoj malfermitaj simila al [[Korkovado (monto)|Korkovado]] de [[Rio-de-Ĵanejro]] ([[Brazilo]]). En la norda zono estas la Sesa Avenuo (Avenida Sexta), fama inter la cali-anoj pro siaj noktaj kluboj kaj dancejoj, ankaŭ estas nenombreblaj komercaj centroj inter ili elstariĝas ''Chipichape'' (Ĉipiĉape). Estas multaj parkoj kiel ''Parque del Perro'' (Parko de la Hundo), kaj multaj komercaj centroj. En la suda kampara zono estas la ''corregimiento'' de Pance, kiu ofertas haltejojn tra la rivero de la sama nomo. Ankaŭ tie estas la Nacia Natura Parko Klifoj el Cali (''Parque Nacional Natural de los Farallones de Cali'') kun vojoj por la ekoturismo, montistoj, ktp. La plej popolaj celoj estas la kampadejo ''El Topacio'' kaj ''Pico de Loro'' (Papagbeko) kiu kun 2 800 metroj de alteco estas defio al siaj vizitantoj. La ''Jardín Botánico de Cali''<ref name="jbc">Fundación Jardín Botánico de Cali. «[http://www.jardinbotanicodecali.com/ Jardín Botánico de Cali]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}» {{es}}</ref> ([[Botanika ĝardeno]]) lokata sur la okcidenta parto de la urbo, en la baseno de la Cali Rivero. Inaŭgurita je februaro de 2005, la botanika ĝardeno havas 10 temajn staciojn tra vojo de 800 metroj kiu montras malsamajn ekosistemojn. [[Dosiero:Caliwood.JPG|maldekstre|eta|300ra|Surmura pentraĵo pri Kalio, en la bildo aperas: La Turo de Kalio, la Preĝejo la Ermito, la Ponto Ortiz, la Tri Krucoj, Kristo Reĝo, la Rivero Kalio kaj la Kato el Rivero.]] la Zoológico de Cali<ref name="zdc">Fundación Zoológico de Cali. «[http://www.zoologicodecali.com.co/sitio/ Zoológico de Cali]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}» {{es}}</ref> (Bestĝardeno de Cali) estas unu el la plej bonaj de la lando, ĝi lokiĝas sur la okcidenta parto de la urbo kaj ĝi havas 10 [[Hektaro|ha]]. La bestĝardeno havas [[Habitato (ekologio)|vivejojn]] kiu gastigas pli ol {{unuo|800}} bestojn de {{unuo|170}} malsamaj specoj (80% Kolombiaj), aldone de [[akvario]]j kaj [[Papilio|papiliejo]].<ref name="zdc2">Asociación Hotelera del Valle del Cauca. «[http://www.cotelvalle.com/atractivosnaturales.htm Cotel Valle, Cali-Atractivos Naturales] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20071213100705/http://www.cotelvalle.com/atractivosnaturales.htm |date=2007-12-13 }}» (en español).</ref> Nordokcidente, en plej alta punto de la vojo al la maro sur la Okcidenta Montoĉeno oni trovas la ''Kilómetro 18'', loko de freŝa kaj nuba vetero kiu estas vizitata kutime pro siaj restoracioj kiu ofertas manĝaĵojn kaj drinkaĵojn tradiciajn kiel: varman [[ĉokolado]]n kun [[fromaĝo]], [[arepo]]jn el [[maizo]]j, [[sankoĉo]]jn el kokino kaj valekaŭkajn [[tamalo]]jn interalie. La '''[[Feria de Cali]]''' (Foiro de Cali) estas la evento kiu plej altiras vizitantojn kaj turistojn al la urbo. De [[1957]] oni festu ĝin inter la 25-a kaj 30-a de decembro en diversaj eventoj tra la tuta urbo, inter ili elstaras la ''Superconcierto'' (Superakoncerto). Proksimume al Cali, trans la rivero nordoriente, oni trovas la ''Rumbeadero de Juanchito'' (Ĥuanĉito-a Dancejo) en la municipo de ''Candelaria'' (Kandelario), kie la [[Salso|salsa muziko]] kaj la amuziĝo estas la komuna lingvo. Pri eventoj kaj konvencioj, Cali havas la ''Centro de Eventos Valle del Pacífico''-n<ref name="cevp">Cámara de Comercio de Cali. «[http://www.centrodeeventosvalledelpacifico.com.co/home.php Centro de Eventos Valle del Pacífico]» {{es}}.</ref>(Centro de Eventoj Valo de la Pacifiko) en la sektoro de ''Arroyohondo'' (Profundarivereto) inter Cali kaj Yumbo. Ĉi centro havas spacon por pli ol 11 000 personoj en diversaj aŭditorioj, kaj de ĝia inaŭguracio estas unu el la zonoj de disvolviĝo de la regiono altiranta negocojn, investadojn kaj turismo. === Parkoj kaj verdaj zonoj === La verdaj zonoj de la urbo sumigas {{unuo|10 914 985}} m². Kio estas averaĝe po 5,33 m² je loĝanto.<ref name="cali como vamos 2007" /> Inter la elstarigitaj parkoj estas: * '''Plaza de Caicedo''' (Placo de Kajcedo): Estadas la centro de la urbo de sia fondiĝo. Estis nomita la "Placo de la Konstitucio" ĝis 1913 kiam ĝi estis rebaptita en omaĝo al Cali-ana eminentulo [[Joaquín de Caycedo y Cuero]], kaj oni lokis monumenton en sia omaĝo en la centro de la placo. * '''Parque de la Retreta''' (Parko de la Retreto): Apud la Cali Rivero, ĝi havas kioskon de novklasika stilo donita al la urbo en siaj 450 jaroj de fondiĝo. * '''Parque Panamericano''' (Tutamerika Parko): Ĝi estas parto el la Komplekso Deportiva Sankta Fernando kiu enhavas la Stadionon kaj la Koloseon Evangelista Mora. Ĝi estas ankaŭ nomata kiel ''Parque de las Banderas'' (Parko de la Flagoj) kaj estis la ejo kie oni ekbruligis la [[Olimpika Flamo|olimpikan flamon]] en la [[Tut-Amerikaj Ludoj de 1971]]. [[Dosiero:Victor H Hernandez Cali Plaza de Caycedol.jpg|eta|250ra|Placo de Caycedo.]] [[Dosiero:Busto de Isaias Gamboa.JPG|eta|maldekstre|Busto de la poeto Isaías Gamboa.]] * '''Parque del Perro''' (Parko de la Hundo): La parko estas omaĝo al hundo nomita 'Teddy'' kiu estis maskoto kaj amiko de la vizitantoj de la parko. Nun ĝi estas zono de restoracioj kaj kluboj. * '''Parque Eloy Obrero''' (Parko Eloy Obrero): konata kiel ''Parque Obrero'' (Parko Laboristo), ĝi estas en unu el la plej antikvaj sektoroj de la urbo. * '''Parque de los Poetas''' (Parko de la Poetoj): Konstruita en 1995, ĝi estas placeto por kulturaj prezentadoj de diversaj stiloj, oni konstruis ĝin omaĝe al la valakaŭkanaj poetoj. * '''Parque La Flora''' (Parko la [[Plantaro]]): Ĝi estas sur la Kvartalo la Plantaro, unu el la plej tradiciaj kvartaloj el la urbo, ĝi estas parko de amuziĝo kun atleta vojo kaj diversaj stacioj de ekzerco. * '''Parque Artesanal Loma de la Cruz''' (Metia Parko Monteto de la Kruc'): ĝi estas unu el la famaj turismaj lokoj de la urbo kaj kie la manlaboristoj povas vendi kaj montri siajn verkojn. * '''Akvoparko de la Kano'': fondinta en 1983, ĝi havas naĝejoj eĉ unu de ondoj. * '''Parque del Avión''' (Parko de la Aviadilo): En tiu parko estas aviadilo sendita por la generalo [[Omar Torrijos]] al lia kuba amiko José Pardo Llada. Ankaŭ ekzistas multaj pli da parkoj en la urbo. == Sportoj == [[Dosiero:PanAm Games, Cali, 1971..jpg|eta|220ra|Ceremonio Inaŭgura de la 6-a Tut-Amerikaj Ludoj , Cali 1971.]] [[Dosiero:DeporteCaliAndro.jpg|220ra|eta|La Toreejo, la Gimnazio de la Popolo kaj la Ciklodromo.]] Cali estas konata kiel la "La Ciudad Deportiva de América" (La Sporta Urbo de Ameriko). La urbo festis la ''Juegos Deportivos Nacionales de Colombia'' (Naciaj Kolombiaj Sportaj Ludoj) en tri fojoj, [[1928]], [[1954]] kaj [[2008]], en ĉi lasta Cali dividis la sidejon de la 18-aj ludoj kune kun la urboj de Buenaventura, [[Sankta Andreo kaj Providenco|Sankta Andreo, Providenco kaj Sankta Katalino]]. Cali kaj la Valo de Kaŭko partoprenis en 11 el la 13 ludoj kaj sepfoje ĝi estis la ĉampiono. Cali estas la nura Kolombia urbi kiu organizis la [[Tut-Amerikaj Ludoj]], en 1971 realiĝis la ludojn en sia 6-a versio, post kandidatiĝi kaj gajni la sidejon de la evento al la Kanada urbo de [[Vinipego (Manitobo)|Vinipego]]. La bonega infrastrukturo sporta permesis al Cali estis sidejo de gravaj mondpĉampionadoj, inter ili: * 2-a Campeonato Mundial de Natación, 1973 (Mondpokalo de Naĝado) * 7-a Campeonato Mundial de Baloncesto Femenino, 1975 (Mondpokalo de Ina [[Korbopilkado]]) * 9-a Campeonato Mundial de Baloncesto Masculino, 1989 (Mondpokalo de Vira Korbopilkado) * Campeonato Mundial de Lucha, 1995 (Mondpokalo de Lukto) * Campeonato Mundial de Rugby Subacuático, 1995 (Mondpokalo de Subakva [[Rugbeo]]) * [http://www.gbrathletics.com/ic/pog.htm Primeros Juegos del Océano Pacífico], 1995 (Mondpokalo de la Unuaj Ludoj de la [[Pacifika Oceano]]) * Campeonato Mundial de Racquetbol, 1997 (Mondpokalo de [[Rakedopilkado]]) * Campeonato Mundial de Judo, 1998 (Mondpokalo de [[Ĵudo]]) * Copa América, 2001 (Amerika Pokalo) * 3-a Campeonato Mundial de Ciclismo, 2009 (Mondpokalo de [[Biciklado]]) * Copa Mundial de Fútbol Sub-20 de 2011 ([[Futbala Mondpokalo de Sub-20-jaruloj 2011]]) * 9-a Edición de los Juegos Mundiales de 2013 (9-a versio de la Mondaj Ludoj de 2013) Ankaŭ oni organizis 7 Monda Haltaĵojn de Biciklado en Pisto inter 1996 kaj 2002 kiuj okazis en la Ciklodromo Alcides Nieto Patiño. En la jaro 2007 Cali estis sidejo de la Mondpokalo de Sketado en la Sporta Komplekso Alberto Galindo Herrera. Oni kronis denove al Kolombio kiel ĉampiono en tiu sporto. La plej popola sporto el la urbo estas la [[futbalo]]. La profesiaj teamoj el la urbo atingis dudek-unufoje ĉampionoj de la Kolombia Futbala Pokalo de la plej alta sekcio. Tial Cali estas la urbo kun la plej nombro de trofeoj, poste estas Bogoto (19) kaj [[Medeĵino]] (16). Pri internacia pokaloj, la urbo estis sesfoje sidejo de la finalo de la ''[[Copa Libertadores de América]]'' kun egale nombro de subĉampinadoj. La tri profesiaj teamoj estas [[Asociación Club Deportivo Cali|Deportivo Cali]], [[Corporación Deportiva América|América de Cali]] kaj la plej nova kaj malpli konata la [[Depor Fútbol Club|Depor FC Aguablanca]] kiu estas en la dua sekcio. De la jaro 2010, la urbo havas profesian teamon de [[basbalo]] nomata "Toros Cali un Nuevo Latir” (Virbovoj de Cali Nova Bato). Ĝi ludas en la Basbala Stadio Miguel Chávez, lokata en la Sporta Komplekso Jaime Aparicio kaj ĝi havas garantiatan sian eston dum 5 jaroj en la ''Liga Colombiana de Béisbol Profesional'' (Kolombia Profesia-Ligo de Basbalo).<ref>Liga Colombiana de Béisbol Profesional. «[http://teamrenteria.info/teamrenteria/Joomla/index.php?option=com_content&task=view&id=1487&Itemid=1 Toros se mudan a Cali] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100430205227/http://teamrenteria.info/teamrenteria/Joomla/index.php?option=com_content&task=view&id=1487&Itemid=1 |date=2010-04-30 }}» {{es}}</ref> La urbo ankaŭ havas teamon de mikrofutbalo profesia, kiu partoprenas en la Profesia Ina Pokalo de Mikrofutbalo. De 2011 la urbo havas profesian teamon de Salona Futbalo, kiu estis la ĉampiono de la unua versio de la ''Liga Argos de Futsal 2011'' permesata por la Kolombia Federacio de Turbalo kaj la [[FIFA]]. === Sporta infrastrukturo === La Sekretariejo de la Sporto kaj Rekreado (''Secretaría del Deporte y Recreación'') kontrolas 39 popolaj centroj de rekreado distribuitaj en la 22 komunumoj de la urbo.<ref name="deporte1">Alcaldía de Santiago de Cali. «[http://www.cali.gov.co/publicaciones.php?id=1342 Escenarios Deportivos]{{404|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}» {{es}}</ref> Pri atlrendimenta sporto, Cali havas tri sportaj centroj en la suda parto de la urbo.<ref name="deporte1" /> '''Unidad deportiva San Fernando''' (Sporta Centro Sankta Fernando). Ĝi enhavas la [[Olimpika Stadio Pascual Guerrero]]-n, la Olimpikajn Naĝejojn Alberto Galindo Herrera, la Koloseon Evangelista Mora kaj la ''Casa del Deporte'' (Domo de la Sporto). * Olimpika Stadio Pascual Guerrero. Ĝi havas spacon por 45 200 personoj kaj ĝi estas la dua plej granda scenejo de la sudokcidenta parto de Kolombio. La nomo de la Stadio estas en omaĝo por S-ro Pascual Guerrero kiu donacis la terenojn kie oni konstruis la stadion. Ĝi malfermis siajn pordojn en 1937 kaj ĝis nun ĝi havis 4 rekonstruojn: 1951 por la 12-aj Naciaj Ludoj, 1971 por la 6-aj Tut-Amerikaj Ludoj, 2001 por la Amerika Pokalo kaj 2011 por la Futbala Mondpokalo de Sub-20-jaruloj. La Stadio estas havaĵo de la Universitato de la Valo.<ref name="sil" /> * Gimnazio Evangelista Mora. Konstruita por la 12-aj Naciaj Ludoj ĝi havas spacon por {{unuo|4 500}} personojn, kaj ĝi strukturo estas [[Hangaro|hangarforma]]. * Olimpikaj Naĝejoj Alberto Galindo Herrera. Ĝi havas naĝejojn de 50 metroj kaj alia naĝejoj por saltoj de 5 m de profundeco, la tribunoj havas spacon por {{unuo|2 000}} spektantoj. '''Unidad Deportiva Jaime Aparicio''' (Sporta Centro Jaime Aparicio). Ankaŭ konata kiel Tut-Amerika Sporta Centro, ĝi havas 14 scenejon por malsamajn sportajn kaj instruajn aferojn. Inter la scenejoj kun tribunoj estas la Tut-Amerikaj Naĝejoj Hernando Botero O’Birne ({{unuo|7 280}} spektantoj), kaj la Gimnazio de [[flugpilkado]] (1 500 spektantoj), la Diamanto de Basbalo Miguel Chávez del Valle ({{unuo|4 500}} spektantoj) kaj stadio de futbalo (2 000 spektantoj). Ankaŭ oni havas lokojn por praktiki [[teniso]], tejo ([[Teĥo (sporto)|teĥo]] la nacia sporto), Korbopilkado, [[karateo]], flugpilkado sur [[sablo]], [[softbalo]], pafado, kaj sketadejo de 200 metroj de longeco. '''Unidad Deportiva Alberto Galindo Herrera''' (Sporta Centro Alberto Galindo Herrera). Ĝi estas formata pro la Koloseo la Popolo (18 000 personoj), la Sketadejo la ''Diputados'' (Delegitoj), la Ciklodromo Alcides Nieto Patiño (7 500 spektantoj) kaj la Koloseo de Korbopilkado Ricardo H. Cobo (2 000 spektantoj). '''[[Estadio Deportivo Cali|Stadiono de la Deportivo Cali]]'''. Kun spaco por 52 000 spektantoj estas unu el plej grandaj scenejoj de la lando kaj ĝi estas havaĵo de la futbala klubo [[Deportivo Cali]]. === Sportaj eventoj === * Maratón de Cali (Maratono de Cali), ĝi estas la sporta evento de plej kunvoko de la sud-okcidento kaj oni festas ĝin de 2002. * La Carrera de la Luz (La Lumkurado) tra la Avenuo Ciudad de Cali (Urbo de Cali) estas la plej grava socia evento de la Distrikto de Aguablanca. * Ĝi gastigos la Mondajn Ludojn de 2013. [[Dosiero:Gatonegro Cali Noche desde Cristo Rey.jpg|centre|700ra|eta|Nokta panorama vido de Kalio el Monteto Kristo Reĝo.]] [[Dosiero:Panoramic-1.jpg|700ra|centre|eta|Centro de Cali de la Monteto de Sankta Antonio.]] == Partneraj urboj == * {{flago|Hispanio}} [[Palos de la Frontera]], [[Hispanujo]]<ref>Excmo. Ayto. de Palos de la Frontera. «[http://www.palosfrontera.com/ Menú: Turismo, Ciudades hermanas, América, Santiago de Cali. Ciudades Hermanadas con Palos de la Frontera] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120616191442/http://www.palosfrontera.com/ |date=2012-06-16 }}» {{es}}</ref> * {{flago|Meksiko}} [[Gvadalaharo]], [[Meksiko]] * {{flago|Ekvadoro}} [[Kito]], [[Ekvadoro]] * {{flago|Usono}} [[Miamo]], [[Usono]] * {{flago|Unuiĝinta Reĝlando}} [[Brajtono]], [[Unuiĝinta Reĝlando]] * {{flago|Grekio}} [[Ateno]], [[Grekio]], * {{flago|Usono}} [[Novjorko]], [[Usono]] * {{flago|Peruo}} [[Limo]], [[Peruo]] * {{flago|Venezuelo}} [[Karakaso]], [[Venezuelo]] * {{flago|Usono}} [[Orlando]], [[Usono]] * {{flago|Urugvajo}} [[Montevideo]], [[Urugvajo]] == Esperanto == En la urbo ekzistas esperanta grupo filia de la [[Kolombia Esperanto-Ligo]] (KEL), nomata KEL-Kalio, la grupo kunvenas ĉiu-sabate en la Liceo Departamental (Departementa Liceo). Unu el la plej elstarataj membroj estas la S-ro [[Libardo Mejía]], li estas honora membro de Kolombia Esperanto-Ligo. == Referencoj == {{Referencoj|2}} === Bibliografio === * Gómez, A (1985). Historia de Cali. Cali: Ediciones Andinas. * Rodríguez, Carlos Armando (1992). Instituto Vallecaucana de investigaciones científicas INCIVA, Fundación hispanoamericana de Cali, Embajada de España en Colombia. ed. Tras las huellas del hombre prehispánico y su cultura en el valle del Cauca. Cali. * Santiago, Sebastián (1965). Arquitectura Colonial en Popayán y el Valle del Cauca. Cali: Universidad del Valle. * Slocum, Marianna C. (1983). Diccionario: Páez-Español / Español-Páez. Bogotá: ILV. * Castillo y Orozco, Eugenio (1877). Vocabulario Páez-Castellano. París: Ezequiel Uricoechea ed. Maisonneuve y Cia. Libreros Editores == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj | commons = Cali | wikispecies = | wiktionary = | wikibooks = | wikiquote = | wikisource=es:Himno a Santiago de Cali (Colombia) | wikisource_title = Himno al Santiago de Cali | meta = | w=es:Cali | wikinews= | ncode= es | wikinews_title= | wikinewscat= Cali | wikinewscat_title= Cali }} ;Registaro kaj publikaj institucioj * [http://www.cali.gov.co/ Urbestreco de Cali] * [http://www.cali.gov.co/sil/ Loka Sistemo de Informado] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070927041127/http://www.cali.gov.co/sil/ |date=2007-09-27 }} * [http://www.concejodecali.gov.co/ Konsilio de Cali] * [http://www.elvalle.com.co/El_Valle/municipios/cali.asp Provincestro] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20040818022445/http://www.elvalle.com.co/El_Valle/municipios/cali.asp |date=2004-08-18 }} * [http://www.metrocali.gov.co/ Sistema de Masiva Transporto MIO] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20081007121338/http://www.metrocali.gov.co/ |date=2008-10-07 }} * [http://www.emcali.com.co/ Municipaj Entreprenoj de Cali] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080516180935/http://www.emcali.com.co/ |date=2008-05-16 }} ;Televido * [http://www.telepacifico.com/ Telepacifico, El canal del Sol] * [http://fundacion.univalle.edu.co/ Universitata Kanalo]{{404|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://canal4.uao.edu.co/ Canal 4, Universidad Autónoma de Occidente]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.youtube.com/watch?v=NYUUyrN9g5A Canal 14] ;Ĵurnaloj * [http://www.elpais.com.co/ Periódico El País] * [http://www.diariooccidente.com.co/ Diario Occidente] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20040618211907/http://www.diariooccidente.com.co/ |date=2004-06-18 }} ;Edukado * [http://www.fusmcali.com/ Fundación Universitaria San Martín - Cali]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.univalle.edu.co/ Universidad del Valle - Cali] * [http://www.unilibrecali.edu.co/ Universidad Libre - Cali] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140106063244/http://www.unilibrecali.edu.co/ |date=2014-01-06 }} * [http://www.javerianacali.edu.co/ Pontificia Universidad Javeriana - Cali] * [http://www.usc.edu.co/ Universidad Santiago de Cali] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20190102193905/http://www.usc.edu.co/ |date=2019-01-02 }} * [http://www.uao.edu.co/ Universidad Autónoma de Occidente - Cali] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210116060319/http://www.uao.edu.co/ |date=2021-01-16 }} * [http://www.usb.edu.co/ Universidad de San Buenaventura - Cali] * [https://web.archive.org/web/20201201022205/http://www.icesi.edu.co/ Universidad ICESI - Cali] * [http://www.itmajc.edu.co/ Universidad Antonio Jose Camacho-Cali]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ;Kulturo * [http://dintev.univalle.edu.co/cvisaacs/ Centro Virtual Isaacs, portal cultural de la región, con sede en Cali.]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.teatromunicipal.net/ Teatro Municipal Enrique Buenaventura] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080315043117/http://www.teatromunicipal.net/ |date=2008-03-15 }} * [http://www.feriadecali.com/ Feria de Cali]{{404|date=January 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.colomboamericano.edu.co/ Centro Cultural Colombo Americano] * [http://www.comfandi.com.co/centro_cultural_comfandi.php Centro/ Cultural Comfandi]{{404|date=December 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ;Esperanto * [http://esperantokalio.blogspot.com La blogo de la grupo de Esperanto de la urbo.] {{Geografia ĉirkaŭaĵo | Nordokcidente = [[Dosiero:Flag of La Cumbre (Valle).svg|20ra]] [[La Cumbre]] | Norde = [[Dosiero:Flag of Yumbo (Valle del Cauca).svg|20ra]] [[Yumbo]] | Nordoriente = [[Dosiero:Flag of Palmira (Valle).svg|20ra]] [[Palmira]] | Okcidente = [[Dosiero:Flag of Dagua (Valle del Cauca).svg|20ra]] [[Dagua]] | Centro = Cali | Oriente = [[Dosiero:Flag of Candelaria (Valle).svg|20ra]] [[Candelaria]] | Sudokcidente = [[Dosiero:Flag of Buenaventura.svg|20ra]] [[Buenaventura (Kolombio)|Buenaventura]] | Sude = [[Dosiero:Flag of Jamundí (Valle).svg|20ra]] [[Jamundí]] | Sudoriente = [[Dosiero:Flag of Cauca.svg|20ra]][[Kaŭko]] }} == Fonto == {{Tradukita|lingvo=es |artikolo=Santiago de Cali |revizio=49499835 }} {{Elstara}} {{ADLS|2013|04}} [[Kategorio:Milionurboj]] [[Kategorio:Urboj de Kolombio]] [[Kategorio:Santiago de Cali| ]] t7zs6nx68fck47bxwky01t3ftxdvnib 3 25458 9494749 9490006 2026-10-17T11:10:56Z Objectivesea 3650 /* Mecenato kaj Mecenaso */ Respondo 9494749 wikitext text/x-wiki ==Alilingvaj ligiloj== <pre> ?action=purge {{Div col|cols = 3}} *tiel *tri *kolonoj {{Div col end}} {{Trad|en|Voltaire|113309885}} : Re|iu </pre> polurinda|la nuna teksto ktp|montri=ne <pre> {{Prisupre|pri=rivero en Usono|samnoma rivero en Kanado|Misisipo (Kanado)}} {{Prisupre|apa=Tbiliso}} {{AliaSignifo|Tbiliso}} </pre> ref name="kongreslibro" ref group="noto" Informkesto urbo|regiono-ISO=FR mankas fonto Vikipedio:Landonomoj kun flageto apartigila paĝo|Johano de Aŭstrio (apartigilo) |sen banderolo= jes |forigita = <!-- jes ne atendante --> |kialo de rezulto = <!-- kialo kaj/aŭ subskribo --> kaj skribu iun sencan tie, ekzemple |forigita = jes |kialo de rezulto = kun kvar poraj voĉoj kaj neniu kontraŭa. "Jes" igas la keston esti verda, "ne" igas gxin rugxa, "atendante" blua, kaj mi mensas ke plu estas "parte" kiu igas flavan keston. == SAT == Certe vi bone agos kiel administranto, kaj lernos ĉiun trukon paŝon post paŝo, kiel ankaŭ faris mi kiu ĉiam konsideris min redaktanto kaj nenia administra aŭ teknika homo. Kaj ni ĉiukaze jam estas en proksima kontakto - estos simple bone foje mem povi puŝi butonon kaj ne nur demandi kolegon pri tio. Sed alia demando: Vi estas membro de SAT, ĉu? Ĉu vi havas ajnan ideon kiel statas la asocio? Min iom malkvietigas ke la retejo satesperanto.org aspektas tute morta, kaj multaj valoraj retpaĝoj ne estis ĝustatempe arkivigitaj en la [[interreta arkivo]] - tio povas esti nur teknika problemeto, sed iom maltrankviligas... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:51, 26 jul. 2023 (UTC) :Jes, mi estas membro de SAT, kaj ĝia retejo suferis gravan ĵusan atakon same kiel aliaj francibazitaj retejoj de esperantlingvaj asocioj. Kelkaj jam restariĝis kaj nun oni klopodas por restarigo de la SAT-retejo. Temas pri teknika ne problemeto, sed problemego. Pri la asocio mem, ĝi bone fartas. Ĵus finiĝis ĝia lasta kongreso en Kastelo Greziljono, pri kio oni povas informiĝi en [[96-a SAT-Kongreso 2023]]. Vi eĉ povas serĉi min en la foto. Mi salutas. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:59, 26 jul. 2023 (UTC) == Administriĝo == Mi gratulas vin pro via administriĝo. Mi hieraŭ fermis la baloton, sed teknike nur nun havis tempon vere doni al vi la administrajn rajtojn. Nun vi povas ekbalai! [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 05:02, 7 aŭg. 2023 (UTC) :[[Dosiero:Horse Hair Sweeper Scurge.jpg|eta|Jen via [[balailo]] kiel administranto.]] Ankaŭ mi gratulas pro la administrantiĝo! Amike, —<span style="background-color:LightYel;">[[User:Super nabla|<span style="font-family:Lucida Handwriting;color:LightBlue;">'''Super '''</span><span style="font-family:Lucida Console;color:LightSkyBlue">'''nabla'''</span>]][[User talk:Super nabla|🪰]]</span> 17:55, 6 aŭg. 2023 (UTC) ::PS: Mi ĵus kreis en la komunejo novan kategorion ''World Esperanto Congress 2023'' (bedaŭrine anglalingva kiel la aliaj komunejaj kategorioj pri UK-oj) kaj tien metis unuan foton de vi. Se vi havas pliajn fotojn, mi petas vin mem enordigi ilin al la tutfreŝa kategorio.[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 05:19, 7 aŭg. 2023 (UTC) : Saluton Kani, ankaŭ ricevu miajn gratulojn pro tiu balailo. Bedaŭrinde, mi ne alvenis ĝustatempe por voĉdoni por vi, sed vi havas mian subtenon. --[[Uzanto:Alzinous|Alzinous]] ([[Uzanto-Diskuto:Alzinous|diskuto]]) 08:48, 7 aŭg. 2023 (UTC) ::Dankon. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:27, 7 aŭg. 2023 (UTC) == Biharo == Saluton! Intertempe pretas jam 20 urboj, la kompleta listo haveblas ĉiam: https://eo.wikipedia.org/wiki/Kategorio:Urboj_de_Biharo sed tio estas nur la duono. --[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 13:34, 9 aŭg. 2023 (UTC) == vikidatumo kaj alinomigo == Saluton Estimata Kani, se mi rajtas peti de vi, kiam vi alinomigas artikolon bonvolu ankaŭ kontroli la "Ero en Vikidatumoj" kies ligilo aperas ĉe la desktro de la artikolo. Kiam oni alinomas tiam necesas fari la samon ankaŭ en vikidatumoj! Mi antaŭdankas Vin. [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 11:14, 10 aŭg. 2023 (UTC) == Marc van Oostendorp == Saluton Kani. Kiel vi? Ĉu vi jam revenis hejmen? Lastatempe mi okupiĝas pri biografioj de [[Akademio de Esperanto|akademianoj]]. Ĉi-semajne mi redaktadas la paĝon pri [[Marc van Oostendorp]]. Hieraŭ iom neatendite okazis: IP-ulo alvenis kaj forigis la oficialan retejon de van Oostendorp ({{diff|diff=8285133|teksto=vidu ĉi tie}}). Ŝajne, la IP estas de Luksemburgio. Kion tio signifas, laŭ vi? Ĉu ni ree enigu la oficialan retejon? Ĝis, —[[User:Super nabla|<span style="font-family:Lucida Handwriting;color:DarkKhaki;font-size:8pt;">'''Super'''</span> 𓆦 <span style="font-family:Lucida Console;color:#32CD32;text-shadow:Khaki .3em .3em .3em">'''nabla'''</span>]][[User talk:Super nabla|🍃🪰🍃]] 00:47, 22 aŭg. 2023 (UTC) :{{{farite}} Ha ne, ne zorgu. La ligilo estis redunda (duobla). Ĉio en ordo. —[[User:Super nabla|<span style="font-family:Lucida Handwriting;color:DarkKhaki;font-size:8pt;">'''Super'''</span> 𓆦 <span style="font-family:Lucida Console;color:#32CD32;text-shadow:Khaki .3em .3em .3em">'''nabla'''</span>]][[User talk:Super nabla|🍃🪰🍃]] 00:50, 22 aŭg. 2023 (UTC) == Bazelo == Saluton Kani. La 5-an de novembro 2016, jam antaŭ longega tempo, vi aldonis al la artikolo pri [[Bazelo]] la frazon :"La [[Paco de Bazelo]] en [[1795]] provizore finis la militon inter la ''[[Unua Respubliko de Francujo]]'' (alidirektilo al la paĝo [[Unua Respubliko de Francio]]) kaj ''[[Prusujo]]'' (alidirektilo al la paĝo [[Prusio]])." Vi ne estis la ĉefa redaktinto de la teksto, la baza versio estis de Didi Weidmann, kiu en la unua versio de 2008 metis frazojn kiel "Bazelo situas ĉe ambaŭ flankoj de la rivero [[Rejno]], proksime de la landa triangulo kun [[Francio]] kaj [[Germanio]] [...]" - kaj evidente uzis landnomojn laŭ la finaĵo "-io". Laŭ la vikipedia interkonsento pri landnomaj variaĵoj en artikoloj la pluaj aldonaĵoj laŭeble sekvu la saman landnoman principon kiel la baza teksto, despli ke la formoj kun finaĵo "-ujo" ĉiukaze estas nur alidirektiloj, kiuj sendas al paĝoj kun finaĵoj "-io". Ĉu vi intence metis la variaĵojn de finaĵo "-ujo", aŭ ĉu tio okazis nur rapidete, sen vera pripenso? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:06, 1 sep. 2023 (UTC) :Foje mi sekvas tendencon konsideri landnomojn kun -ujo, kiel indiko al historia pasinteco, kaj tiel diferencigi ekzemple inter Ĉinujo kaj Ĉinio, Hispanujo kaj Hispanio ktp., kvankam mi konmprenas, ke tio ne estas oficiala decido. Ĉe Bazelo tamen la historieco ne estas tiom pasinteca kaj eble regu la unuformeco. Plej taŭge vi mem decidu pri la ĝustaj terminoj; mi absolute ne kontraŭos. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:03, 2 sep. 2023 (UTC) == Stenius == Kial ci forigis la artikolojn Jakob Stenius senior kaj Jakob Stenius junior? [[Specialaĵo:Kontribuoj/46.132.19.219|46.132.19.219]] 22:09, 5 sep. 2023 (UTC) :Ĉar vi nek kreis internajn ligilojn nek ligis la artikolojn al aliaj lingvoj. Ĉar vi ne sekvas rekomendojn de aliaj vikipediistoj. Ĉar estis multaj lingvaj eraroj. Ĉar vi ne volas krei akcepteblajn artikolojn kaj laborigas aliulojn por ripari viajn fuŝaĵojn. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 22:16, 5 sep. 2023 (UTC) == Peto kunvoĉdoni == En la diskutejo pri [[Vikipedio:Forigendaj artikoloj#499 redundaj paĝoj|eble forigendaj artikoloj]] diskutiĝis la bezono havi duan roboton kun administraj rajtoj, por forigi grandan kvanton da forigendaj tekstoj aŭ ĉi tie alidirektiloj, post decido de laŭorda diskuto, ĉar normala roboto ne rajtas forigi ajnan eron kaj administrantoj sen roboto bezonus tagojn da monotona forĵeto antaŭ ol la monto estus forigita. Mi publike petis LiMr, ĉu li pretus funkciigi sian roboton por tiaj petoj, sed ankoraŭ necesas [[Vikipedio:Administrantoj/kandidatoj/LiMrBot|voĉdoni pri tio]], kaj la voĉdonon ĝis nun preskaŭ neniu atentis. Tial mi petas vin pripensi kaj kunvoĉdoni. Ĉu bone? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:18, 21 sep. 2023 (UTC) ==Propono kunigi [[Infano]] kaj [[Infanaĝo]]== Saluton! Mi ĵus faris proponon ĉe [[Vikipedio:Kunigendaj artikoloj]]. Vi ŝajne malakceptis similan proponon antaŭ ok jaroj ĉe [[Diskuto:Infanaĝo]], sed mi ne bone komprenas kial - ĉu vi volas komenti pri via nuna opinio? [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 02:58, 20 okt. 2023 (UTC) ==Ida L. Cummins== Mi rimarkis, ke vi forigis la paĝon "Ida L. Cummins" kun la rezonado: Ĝ6. Ĉu vi povus klarigi kial ĝi estis forigita. [[Uzanto:Rorr404|Rorr404]] ([[Uzanto-Diskuto:Rorr404|diskuto]]) 15:48, 21 okt. 2023 (UTC) :Mi ne povas memori, ĉar mi foje forigas artikolojn pro tre diversaj tialoj, ekzemple se ili estis tradukitaj per aŭtomataj tradukiloj kaj ne korektitaj, se ili havas tro da eraroj kaj neniu tuj korektas ilin, se ili ne atingas minimumajn postulojn, ekzemple tri plenaj frazoj. Ekzemple vi kreis la artikolon [[Geventepe (Karayazı)]] kun nur unu frazo (anstataŭ almenaŭ tri), pasis preskaŭ du monatoj kaj ankoraŭ oni atendas la duan frazon. Vi mem konfesas, ke vi povas "komuniki per baza nivelo de Esperanto". Ĉu vi opinias, ke oni povus fari tion en alilingva vikio, ekzemple en la anglalingva vikio? [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 16:48, 21 okt. 2023 (UTC) == Orfigo de «Commons» == Saluton, Kani. Kiel vi? Ĉu vi konsentas pri {{diff|diff=8412095|teksto=ĉi tiu modifo}} de mia roboto, kiu ŝanĝis {{ŝ|Commons}}-on al {{ŝ|Projektoj}} sen parametroj? * Malnova versio: [[Speciala:daŭra ligilo/8356014#Eksteraj ligiloj]] * Nova versio: [[Speciala:daŭra ligilo/8412095#Eksteraj ligiloj]] Notu, ke en la nova versio la ligilo al la bildgalerio en la «Vikimedia Komunejo» malaperis; tamen tiu bildgalerio ne ekzistas, ĉar [[:c:San Andrés y Sauces]] estas simpla alidirekto al [[:c:Category:San Andrés y Sauces]]. Kion vi pensas pri tio? —[[User:Super nabla|<span style="font:.8em 'Lucida Handwriting';color:#7e7a46">'''Super'''</span> • <span style="font:1em 'Century Schoolbook';color:#32CD32;text-shadow:#fdf5b4 .4em .4em .4em">'''''nabla'''''</span>]][[User talk:Super nabla|^🪰]] 18:01, 24 okt. 2023 (UTC) :Mi komprenas absolute neniom prie. Ĉefe mi dezirus kompreni la rezultojn de tiu ŝanĝo, sed mi supozas, ke miaj teknikaj kapabloj estas limigitaj. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:30, 24 okt. 2023 (UTC) ::😁 Per aliaj vortoj: en la kadreto kiu troviĝas dekstre en [[Speciala:daŭra ligilo/8356014#Eksteraj ligiloj]] oni vidas du ligilojn (la unuan nomatan «San Andrés y Sauces en la Vikimedia Komunejo», la duan nomatan «Kategorio San Andrés y Sauces en la Vikimedia Komunejo»), sed ili ambaŭ ligas al la sama paĝo do estas ''redundaj''. En la nova versio [[Speciala:daŭra ligilo/8412095#Eksteraj ligiloj]] restis nur unu ligilo (nome, «Kategorio San Andrés y Sauces en la Vikimedia Komunejo»), kaj mi forigis la alian. —[[User:Super nabla|<span style="font:.8em 'Lucida Handwriting';color:#7e7a46">'''Super'''</span> • <span style="font:1em 'Century Schoolbook';color:#32CD32;text-shadow:#fdf5b4 .4em .4em .4em">'''''nabla'''''</span>]][[User talk:Super nabla|^🪰]] 19:08, 24 okt. 2023 (UTC) == Elstaraj bildoj == Saluton Kani. Lastatempe mi ŝanĝis mian agadon en VP: mi ne plu verkas novajn artikolojn (intertempe), sed iom-post-iome mi klopodas korekteti jam-ekzistatajn paĝojn verkitajn farde aliuloj. Mi aktivas nur vespere kaj, interalie, mi klopodas enmeti en nian VP-on ''elstarajn bildojn'', kredante, ke pli kvalitaj bildoj kontribuos al pli bona VP. La listo de la bildoj kiujn mi emas enmeti troviĝas en mia provejo [[Uzanto:Super nabla/Enmetindaj elstaraj bildoj]], kiun mi ĝisdatigas de tempo al tempo. Multaj bildoj temas pri birdoj, kaj multaj el tiuj birdoj ankoraŭ malhavas paĝon en nia VP. Ĉar pasintece vi tre interesiĝis pri birdoj, mi pensis informi vin pri mia agado: se vi volas, vi povas kontribui kreante la ne-ekzistatajn paĝojn aŭ enmetante la orfajn bildojn en kelkan artikolon. Mi rajtigas vin modifi mian propran paĝon [[Uzanto:Super nabla/Enmetindaj elstaraj bildoj]], se tio necesas. Ĝis ĝis! Amike, —[[User:Super nabla|<span style="font:.8em 'Lucida Handwriting';color:#7e7a46">'''Super'''</span> • <span style="font:1em 'Century Schoolbook';color:#32CD32;text-shadow:#fdf5b4 .4em .4em .4em">'''''nabla'''''</span>]][[User talk:Super nabla|^🪰]] 11:52, 3 nov. 2023 (UTC) :Dankon. Jes, mi interesiĝas; mi vidas, ke la jam ekzistintaj artikoloj havas jam tiujn bildojn. Pri la ekzistontaj artikoloj, ja mi planas aliri tiun kampon iam. Mi esperas uzi tiujn bildojn.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:51, 3 nov. 2023 (UTC) == Bak Giwan == Saluton Kani. La paĝo pri [[Bak Giwan]] jam ekzistas. Vidu la propono pri kunuigo en [[VP:KA]]. —[[User:Super nabla|<span style="font:.8em 'Lucida Handwriting';color:#7e7a46">'''Super'''</span> • <span style="font:1em 'Century Schoolbook';color:#32CD32;text-shadow:#fdf5b4 .4em .4em .4em">'''''nabla'''''</span>]][[User talk:Super nabla|^🪰]] 22:28, 6 nov. 2023 (UTC) :Dankon pro la averto. Diable kun tiuj aziaj nomoj. Ŝajne estis la sama akademiano kiu metis la novan artikolon. Nun mi devos kunigi ambaŭ. --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 22:32, 6 nov. 2023 (UTC) == Amerika Blanka ibiso == Saluton Kani! Koncerne artikolon [[Amerika blanka ibiso]], ĉu [[Magvaria cikonio]] povas esti taŭga alternativo al "Amerika cikonio"? Mi estas kompleta laiko koncerne birdojn kaj ne volas fari eraron. [[Uzanto:Dominik|Dominik]] ([[Uzanto-Diskuto:Dominik|diskuto]]) 10:32, 7 nov. 2023 (UTC) :Dankon pro la averto. Fakte temas pri [[Amerika mikterio]], kiu ĝuste adaptas la sciencan nomon ''Mycteria americana''. Solvite.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:39, 7 nov. 2023 (UTC) == Mia kandidatiĝo en Vikivortaro == Saluton kara! Mi decidis kandidatiĝi kiel administranto je Vikivortaro. Vi povas esprimi vian opinion ĉi tie: [https://eo.wiktionary.org/wiki/Vikivortaro:Kandidatiĝoj#Dua_administranto-kandidatiĝo_RG72 ] [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 15:45, 12 nov. 2023 (UTC) : RG72 jam delonge havas personan problemon pri mi tute nerilata al vikioj, kaj ripete tre agreseme atakas min: [https://eo.wiktionary.org/w/index.php?title=Vikivortaro%3ADiskutejo&diff=901026&oldid=901025] [https://eo.wiktionary.org/w/index.php?title=Uzanta_diskuto%3ATaylor_49&diff=1185333&oldid=1184939]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:29, 13 nov. 2023 (UTC) == Interesa diskuto == Saluton kara! Antaŭ kelkaj tagoj komenciĝis [[VP:Administrantoj/forigo de rajtoj/RG72|interesa diskuto]] pri kies rezulto mi tre scivolas, ĉar tiaĵoj ofte okazas nun en la mondo kaj estos interese vidi, ĉu ankaŭ Esperantujo tion spertos. Via opinio estas bonvena. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 12:07, 27 nov. 2023 (UTC) == Malfaroj == Pardonon pro maltrankviligi vin. Mi estas ĉi tie, ĉar mi vidis ke la uzanto {{ping|Fenikals}} malfaris tri-foje mian intervenon en la maladministrantiĝa proceduro, sen doni ajnan kialon en la resumo aŭ ie ajn: [[Speciala:diff/8481661/8481424]]. Per la malfaritaj intervenoj, mi simple strekigis voĉdonon de uzanto kiu malrespektis regulojn de voĉdonoado (ri ne klarigis la kialon de la voĉdono); mi eĉ indikis la paĝon kie legeblas, ke oni nepre devas argumenti iamniere sian voĉdonon (ne sufiĉas enmeti {{ŝ|por}} aŭ {{ŝ|kontraŭ}}). Ĉar la uzanto Fenikals jam venas de semajno en kiu li atakis aliajn uzantojn surbaze de etno (ruslingvanoj en Vikipedio estas laŭ li «[[Speciala:Diff/8476632|diablaj kaj stupidaj]]») kaj mia [[Uzanto-Diskuto:Fenikals#Esprimmaniero|klopodo mediacii kun li]] malsukcesis ĉar li ne respondas al mesaĝoj, mi nun petas ke ''vi'' mediaciu kun ĉi tiu uzanto por re-starigi ordon. Ĉi tiu estas mia lastlasta provo kunlabori konstrue kun li, antaŭ mi malfermu sekcion en [[VP:PU]] kie mi petos semajnan forbaron pro malrespekto de kondutkodo. Dankon. —[[User:Super nabla|<span style="font:.8em 'Lucida Handwriting';color:#7e7a46">'''Super'''</span> • <span style="font:1em 'Century Schoolbook';color:#32CD32;text-shadow:#fdf5b4 .4em .4em .4em">'''''nabla'''''</span>]][[User talk:Super nabla|^🪰]] 17:16, 30 nov. 2023 (UTC) :Mi tute samopinias kun vi. Mi ne klopodos por mediacii, ĉar mi supozas, ke tio maleblos. Li interesiĝas pli pri redaktomilitoj ol pli solvo de problemoj. Vi jam tion konstatis. Kaj mi ne estas en meza sinteno. Mi preferas iri al PU. Li forigis tekstojn ankaŭ de aliaj. Kaj detruas pli ol konstruas. Mi proponus dusemajnan forbaron. Laŭ mi, ĉefaj eblaj mediaciantoj povus esti Tlustulimu (ŝajne preskaŭ malaperinta) kaj Thomas Pusch (saĝe dediĉita al kreado anstataŭ al polemikado). [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 17:52, 30 nov. 2023 (UTC) :: Uzantoj, kiuj faris pli ol 40 de redaktoj, rajtas voĉdoni.--[[Uzanto:Fenikals|Fenikals]] ([[Uzanto-Diskuto:Fenikals|diskuto]]) 18:08, 30 nov. 2023 (UTC) :::«[[Vikipedio:Administrantoj/forigo de rajtoj|argumetante pri la kialo]]» {{ping|Fenikals}} Dankon. —[[User:Super nabla|<span style="font:.8em 'Lucida Handwriting';color:#7e7a46">'''Super'''</span> • <span style="font:1em 'Century Schoolbook';color:#32CD32;text-shadow:#fdf5b4 .4em .4em .4em">'''''nabla'''''</span>]][[User talk:Super nabla|^🪰]] 19:08, 30 nov. 2023 (UTC) :::: Inicianto devas fari argumentiĝi sian pozicion (mi faris tiun), sed ne voĉdonanto.--[[Uzanto:Fenikals|Fenikals]] ([[Uzanto-Diskuto:Fenikals|diskuto]]) 19:14, 30 nov. 2023 (UTC) :::::Nu bone, konsentite. —[[User:Super nabla|<span style="font:.8em 'Lucida Handwriting';color:#7e7a46">'''Super'''</span> • <span style="font:1em 'Century Schoolbook';color:#32CD32;text-shadow:#fdf5b4 .4em .4em .4em">'''''nabla'''''</span>]][[User talk:Super nabla|^🪰]] 22:55, 30 nov. 2023 (UTC) == Barataj urboj == Saluton! Mi vidis kaj dankas vin, ke vi helpis min en barataj urboj. Sed mi mem povas fari ilin. Male mi ne povas/rajtas korekti hungarajn urbojn, helpu min ilin fari. Iru [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Kategorio:Urboj_de_Hungario&pagefrom=Ny%C3%ADrmada#mw-pages]. Tie vi trovas malsupre dekstre la hungarajn ĉapelitajn literojn. Tre ĝenas min tiu ordo. La laboro estas simpla (supozeble). Iru al [[Érd]], poste redaktu la kategorion tiel, ke la urbo estu Erd kaj ne Érd. Poste la urbo aŭtomate hejmenvenos al E-litero. Espereble ĝi sukcesos, post Érd estas ankoraŭ 5 ĉapelitaj urboj, bonvolu same tiel agi (ne estu ĉapeloj). --[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 12:57, 5 jan. 2024 (UTC) :Mi ne bone komprenas. Mi ne scias redakti modife la kategoriojn. Sed oni povas alinomi la titolon de la paĝo, kaj tion vi povas fari. Se vi ne scias, mi pretas lernigi tion. Aŭ eĉ mem fari la taskon. Poste en la redakto de la paĝoj vi povas klarigi pri la aferon; tio signifas, ke la hungaraj signoj malaperos de la titolo. Tio okazas ankaŭ en multaj aliaj kategorioj kaj aŭtomataj listoj. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 00:01, 6 jan. 2024 (UTC) ::Dankon, tion mi ne elektas, ili restu sen --[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 03:31, 6 jan. 2024 (UTC)ŝanĝo. == [[Aero senpaga]] == Saluton, Kani. Mi fakte antaŭsupozis, ke la titolo suspektigos aliajn vikipedianojn. Mi mem ja komprenis ĝin kiel vi antaŭ ol legi la libron. Verŝajne jes estas vortludo pri la dusenceco de ''free''. Tamen la senco laŭvorte celita ene de la libro estas la senco "senpaga". Temas pri ŝildo en aŭtogaraĝo, kiu reklamas "aeron senpagan", supozeble pumpotan en aŭtajn radojn. Mi enmetis la originalan citaĵon kiel noton en la viki-kodo de la artikolo. Do mi elektis "senpaga" unuavice tial, ke ĝi estas la laŭvorta senco, kaj duavice ĉar ĝi ankaŭ estas pli aplikebla al la metafore celita aero de la veturo, ol "libera" al la aero de la garaĝa pumpotubo. La teksto plurfoje reliefigas, ke la ĉefrolulo kaj ŝia patro kutimiĝis pagi (kaj kapabli pagi) por ĉiu ajn servo. Verŝajne tial la reklamo de "aero senpaga" tiel impresas ilin. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 13:12, 8 jan. 2024 (UTC) :Dankon. Jes, tute mi eraris opiniante nekonante la aferon. Ĉiuokaze mi sekvus la kutiman ordon Senpaga aero, anstataŭ Aero senpaga, kiu ankaŭ eblos konsiderinte, ke la propono estas "aero". [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 13:39, 8 jan. 2024 (UTC) ::Mi sentis ke la ordo kun postmetita adjektivo estas pli taŭga kaj por la laŭvorta senco de "free air" (sur reklamŝildo) kaj la metafora. Tial mi certe uzus ĝin, se mi verkus tradukon de la romano en Esperanton, kaj deziris uzi ĝin ankaŭ ĉi tie. ::Unue mi sentis, ke mi jam iam legis en Esperanto tiajn ŝildojn, aŭ priskribojn de tiaj ŝildoj, kaj ili uzis la ordon "_____ senpaga". (Efektive nun mi trovas ekzemplon en la ''Fundamenta Krestomatio'' [https://tekstaro.com/t?nomo=fundamenta-krestomatio-nez&id=fknez243&ignorifremdajhojn=0&uzistreketojn=0&uskle=0&serchesprimo=senpaga&tuj=1#fknez243].) Mi supozas ke oni povas senti ke ne temas vere pri substantiva frazero, sed pri mallongigo de plena frazo "Aero estas senpaga", aŭ simple ke la adjektivo estas tre forte emfazinda; ja estas evidente, ke oni liveras aeron, sed tio estas sciigenda, ke oni liveras ĝin senpage. En la angla, male, oni malofte aŭ neniam renkontus ŝildon kun la ordo "Air free". ::Ankaŭ en la metafora senco, ke oni veturas tra senpaga/libera aero, ŝajnas al mi ke la substantivo estas banala kaj la emfazo apartenas tre forte al la adjektivo, kaj tial la adjektivo estas postmetinda. Oni povas kompari la ne tre detalajn komentojn de PMEG pri la temo ĉe [https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/frazpartoj/o-vortaj_frazpartoj.html#i-d7s]. ::Sed mi konscias, ke tiuj argumentoj estas parte subjektivaj, do se vi konfirmos ke via prefero ne estas ŝanĝita post pripensi ilin, mi volonte cedos. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 02:00, 9 jan. 2024 (UTC) :::Mi sentas, ke ambaŭ ordoj taŭgas. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:24, 9 jan. 2024 (UTC) == Nomoj de arabaj literoj == Mi ŝatas viajn artikolojn pri arabaj literoj, sed iliaj titoloj ŝajnas al mi iom malpraktikaj: la titolon [[Ḫāʾ]], ekzemple, mi apenaŭ povas tajpi aŭ prononci, kaj eĉ legi ĝin estas malfacile sen lupeo. La literoj de la [[hebrea alfabeto]] havas oportunajn nomojn en Esperanto. Laŭ mi, ni havu tiajn nomojn ankaŭ por la arabaj literoj. Bedaŭrinde ne estas evidente, kio estus tiuj nomoj, sed kelkaj el ili eble estas facile diveneblaj. Kion vi opinius, ekzemple, pri movado de [[Álif]] al [[Alif (araba litero)]]? [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 16:22, 17 jan. 2024 (UTC) :Mi supozas, ke necesas pli detala studado fare de fakulo kiu almenaŭ bone konu la araban. Mi iomete lernis. Mi opinias, ke la aldona krampo utilas nur se nepras. Ekzemple por [[alif]] taŭgus tiel, sed nun ĝi estas alidirektilo netaŭga, do, povas iĝi la ĝusta nomo de la litero. Aliaj literoj laŭ via proponita kadro postulus cerbumadon. Ekzemple mi ne povas prononci, kaj neniu facile, la literon ho malantaŭ konsonanto, tav havas tute maltaŭgan finan literon, tet estas inventaĵo, la diferenco inter kaf kaj qaf kapdolorigis min sed mi certas, ke kof estas tute maltaŭga, kaj finfine ankaŭ vav estas maltaŭga ĉar vo tute ne ekzistas en araba, sed ja ekzistas u longa kaj u mallonga, do povus estis ŭaŭ aŭ uaŭ, kio ja respegulas la araban prononcon. Alternativo estus serĉi finaĵojn en -o, same kiel en Esperanta alfabeto aŭ [[greka alfabeto]], el kiuj kelkaj, sed ne ĉiuj, estas en [[PIV]]. Tio donus alifo, bao, tao ktp. Sed resume, mi postulus aŭ fakulon aŭ referencojn en iu dulingva vortaro, alitipa publikigaĵo aŭ simile. Dume mi ne aprobas grupan alinomadon kaj pretas interkonsenti pri unuopaj solvoj kun fakulo. Por la artikolo [[araba alfabeto]] mi nur tradukis el la hispana, kiun mi pli bone komprenas, sed ne pretas malferme proponi esperantigon laŭ mia plaĉo. Ni restu en kontakto.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:16, 17 jan. 2024 (UTC) : Scio de la araba certe helpus, sed tio estas nur unu flanko de tre multflanka demandaro. La parentezo verŝajne ne ĉiam necesas, sed verŝajne ja en multaj okazoj, ĉar temas pri mallongaj vortoj, kiuj probable havas aliajn signifojn. Se oni unue kreus version kun parentezo, ne estus malfacile poste movi ĝin al versio sen parentezo, do oni ne devas decidi pri tio en la komenco. Certe multaj el la proponoj estas tre pricerbumindaj; la formoj ''tha'' kaj ''dhal'' estas speciale dubindaj. (La lasta eble pensigas pri hinda manĝaĵo!) Sed la formoj ''tet'', ''kof'' kaj ''vav'' jam ekzistas kiel nomoj de hebreaj literoj, kaj eble ankaŭ kiel nomoj de literoj en aliaj semidaj skriboj, do la problemo ne estas "inventaĵo"; la problemo estas miksado de du sistemoj; sed eble tio estas bona kompromiso: uzi la arabajn nomojn, kiam ili taŭgas, sed uzi la nomojn el aliaj semidaj lingvoj, kiam la arabaj nomoj ne estas rekte uzeblaj en Esperanto? Tamen, tute konkrete, ĉu movo de [[Álif]] al [[Alif (araba litero)]] ŝajnas farinda unua paŝo? Ĉu simple forigi la neesperantajn kromsignojn, kiuj ne estas necesaj por distingi la nomon de aliaj literoj? [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 22:46, 17 jan. 2024 (UTC) ::Mi jam diris, ke mi preferas simple [[Alif]]. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 22:49, 17 jan. 2024 (UTC) : Farite. Ĉu nun movi [[sīn]] al [[sin (araba litero)]] kaj [[šīn]] al [[ŝin (araba litero)]]? La parentezoj necesas, laŭ mi, ĉar [[sin]] estas apartigilo kaj [[ŝin]] estas ankaŭ hebrea litero (kaj nun apartigilo). [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 23:41, 17 jan. 2024 (UTC) ::En ordo. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 23:50, 17 jan. 2024 (UTC) :::[[Ĝim]] kaj [[Dal]] povas esti tiel.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 00:20, 18 jan. 2024 (UTC) : Kaj [[sad (araba litero)]], [[dad (araba litero)]], [[lam (araba litero)]], [[mim (araba litero)]], [[nun (araba litero)]] tiel? [[SAD]] kaj [[NUN]] jam estas apartigiloj. La aliaj supozeble ŝanĝiĝu en apartigilojn, ĉar la nunaj paĝoj ([[Dad]], [[Lam]], [[mim]]) estas pri ne tre famaj aferoj. [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 09:37, 18 jan. 2024 (UTC) ::Kvar bonas, dum [[mim]] eblas senparenteze. Se vi konsideras, ke iu apartigilo povus ekhavi (apartigilo), tiel oni povus liberigi la titolon por litero. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 11:24, 18 jan. 2024 (UTC) :Farite, mi kredas. Ĉu [[zaj]], [[ajn]], [[gajn]] sen parentezoj, kun nova [[Zaj (apartigilo)]]? [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 11:51, 18 jan. 2024 (UTC) ::[[zaj]] estis nur alidirektilo al kodotabulo, tial la triopo estas disponebla. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:01, 18 jan. 2024 (UTC) : Farite. Kaj la sekva grupo povas esti ses duliteraj arabaj nomoj, kiuj ŝajnas uzeblaj en Esperanto: [[ba]], [[ĥa]], [[ra]], [[za]], [[fa]], [[ja]]. Ni bezonas la parentezon ĉe ĉiu el ili. Kvin el ili jam estas apartigiloj, sed [[ĥa]] nun sendas al [[Ĥa (cirila alfabeto)]], do ĝi ŝanĝiĝu en apartigilon. Ĉu bone? [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 13:16, 18 jan. 2024 (UTC) ::Bone. Ankaŭ [[kaf]] eblas. Ne estante alidirektilo, [[qaf]] en serĉilo alidirektas al nuna [[Qāf]], sed mi dubas pri la konveno tuŝi ĝin, pro la ekzisto de q kaj pro jam utileco de [[qaf]]; tamen eblus teknike alinomi al [[Qaf]].[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 13:28, 18 jan. 2024 (UTC) : Bone. Nun ni atingas la pli malfacilajn literojn. Du nomiĝas proksimume ''ta'', kaj du nomiĝas proksimume ''kaf''. Mia propono por distingi ilin estas prunti la nomojn, kiujn oni uzas en aliaj semidaj lingvoj: ''tav'', ''tet'', ''kof'', ''kaf''. Tiuj nomoj estas jam certagrade establitaj en Esperanto kiel nomoj de hebreaj literoj (ekzemple https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/neoficialaj_vortetoj.html), sed ili certe estas aplikeblaj ankaŭ al aliaj semidaj literoj (fenicaj, arameaj, ...). Do apliki ilin al la arabaj literoj ne ŝajnas tro radikala paŝo. Ĉu ni do movu artikolojn al [[tav (araba litero)]], [[tet (araba litero)]], [[kof (araba litero)]], [[kaf (araba litero)]]? [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 14:59, 18 jan. 2024 (UTC) ::Pri aliaj semidaj lingvoj mi tute ne scias, sed pri la araba mi nur iomete konas. Tiukadre mi tute opozicias al uzado de kof kaj tav, kies nomoj estus nek arabaj nek esperantlingvaj. Solvon nun mi ne vidas. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:27, 18 jan. 2024 (UTC) : Nu, ni cerbumu dum kelka tempo kaj eble demandu al araboj, kiam okazo prezentiĝos. Laŭdire kelkaj parolantoj de la araba ne distingas ĉiujn konsonantojn en sia ĉiutaga parolado: kiel ili do diras literumojn? Ĉu la vortoj ''tav'', ''tet'', ktp estas konataj almenaŭ de kleraj araboj kiel nomoj de literoj, aŭ ĉu ili havas aliajn tute maltaŭgajn signifojn en la araba? Ĉu araboj havas siajn proprajn nomojn por literoj en aliaj lingvoj? Kaj tiel plu. Tiaj demandoj eble spronos ideojn. [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 21:23, 18 jan. 2024 (UTC) == Re:Poŝtkarto == Saluton, kara Kani. Pardonon pro la malfrua respondo. Mi feliĉas ĉar vi ricevis la poŝtkarton. Mi ĵus sendis al vi retmesaĝon kun mia privata retadreso. Ĝis! —[[User:Super nabla|<span style="font:.8em 'Lucida Handwriting';color:#7e7a46">'''Super'''</span> • <span style="font:1em 'Century Schoolbook';color:#32CD32;text-shadow:#fdf5b4 .4em .4em .4em">'''''nabla'''''</span>]][[User talk:Super nabla|^🪰]] 23:39, 31 jan. 2024 (UTC) == Thank you for being a medical contributors! == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> {| style="background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;" |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[File:Wiki Project Med Foundation logo.svg|130px]] |style="font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;" |'''The 2023 Cure Award''' |- | style="vertical-align: middle; padding: 3px;" |In 2023 you '''[https://mdwiki.org/wiki/WikiProjectMed:WikiProject_Medicine/Stats/Top_medical_editors_2023_(all) were one of the top medical editors in your language]'''. Thank you from [[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med]] for helping bring free, complete, accurate, up-to-date health information to the public. We really appreciate you and the vital work you do! Wiki Project Med Foundation is a [[meta:Wikimedia_thematic_organizations|thematic organization]] whose mission is to improve our health content. '''[https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdWfjVFbDO4ji-_qn2SsAgdCflhcOZychLnr1JUacsPaBr1eA/viewform Consider joining for 2024]''', there are no associated costs. Additionally one of our primary efforts revolves around translation of health content. We invite you to '''[https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/index.php try our new workflow]''' if you have not already. Our dashboard automatically [https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/leaderboard.php collects statistics] of your efforts and we are working on [https://mdwiki.toolforge.org/fixwikirefs.php tools to automatically improve formating]. |} Thanks again :-) -- [https://mdwiki.org/wiki/User:Doc_James <span style="color:#0000f1">'''Doc James'''</span>] along with the rest of the team at '''[[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med Foundation]]''' 22:25, 3 feb. 2024 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:Doc James@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Top_Other_Language_Editors_2023&oldid=26173705 --> == Alinomigoj de japanaj gubernoj kaj urboj == Mi ĵus en [[Diskuto:Gubernio Saitamo]] stumblis pri la maniaj kaj ne bone diskutitaj alinomigoj de japanaj gubernioj kaj urboj el novembro 2020 de la nova [[:uzanto:resoneko|uzanto resoneko]], kaj nur post kiam mi metis mian bremsan proteston, ke tiom klara tute ne estas la situacio, a) rememoris ke antaŭ ekzakte jaro mi jam havis similan proteston en la paĝo [[Diskuto:Saitamo (urbo)]], kaj b) nur tiam rimarkis ke ankaŭ vi jam fine de 2020 provis kontakti lin. Kiel mi ĝis nun vidas, li neniam skribi eĉ unu esperantan frazon, sed nur alinomis, kaj ofte kopiis en la resumon la kompletan artikolan titolon [[Esperantigo de vortoj el japana fonto]]. Ĉu vi en iu paĝo aŭ eventuale en privata retpoŝto, kiun la eble timida kolego sendis al vi indivudue, vidis nur unu memfaritan esperantlingvan frazon de tiu kolego Resoneko? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:08, 1 mar. 2024 (UTC) :Mi memoras pri la amasa alinomado, klopodoj por kontakti la aŭtoron kaj manko de respondo. Mi tute ne memoras ĉu iam tiu respondis iel. Vere oni devas protekti kontraŭ snajperoj. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:55, 1 mar. 2024 (UTC) ::Dankon pro la informo. Mi ankoraŭ kontaktis salatonbv, kiu ekde decembro 2023 ne redaktis en vikipedio, sed mi tamen atingis lin, kaj mi jam unuajn pli-malpli 100 mizerajn paĝojn entute levis al levo de minimuma artikola ĝermo. Mi eĉ dubas ĉu nun necesas protekti la paĝojn kontraŭ maniuloj, ĉar post kiam resoneko ne plu aktivis, neniu plu interesiĝas pri paĝoj pri japanaj gubernioj kaj urboj... Tamen, se vi ion suspektindan novan aktivaĵon rimarkas, vi alarmu rapide - tiam ni rapide interkonsentu kion fari protekte por ke la damaĝo ne iĝu tro vasta. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:14, 6 mar. 2024 (UTC) == Ekstremaduro == Tute alian, tre etan demandon mi havas pri via hejmregiono. En la teksto [[Vegas Bajas]] estas iu telegramstila tabeleto kun du linioj -''Meses de mayor precipitación'': decembro kaj januaro. -''Monatoj de pli granda pluvo'': julio kaj aŭgusto. Unu en iberia esperanto, alia en internacia esperanto. Se mi bone komprenas, temas pri "Monatoj de plej granda pluvo decembro kaj januaro, kaj monatoj de pli granda pluvo julio kaj aŭgusto". Tio retorike ŝajnas al mi esti iom stranga kontrastigo - "plej kontraŭ pli". Sed mi ne havas superrigardon kiam fakte en [[Vegas Bajas]] kiom pluvas. Ĉu vi povus rigardi, kiel devus esti ĝuste, eble eĉ trovi iun meteologian referencon (ne necese, nur se hazarde vi havas iun ĉe-mane)? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:14, 6 mar. 2024 (UTC) :Dankon pro la averto. Estis eraro. Korektita. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 16:52, 6 mar. 2024 (UTC) ::Nun la klarigo aspektas plene konvinka! Kaj fakte ne mirigas ke en vintro pluvas pli ol en la plej varmaj monatoj de somero. Redankon! [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:28, 7 mar. 2024 (UTC) == Ekstremaduro 2 == Mi devas ankoraŭ peti vin rigardi plian paĝon, kiun vi iniciatis en 2009. En la paĝo [[Alcántara]] estas frazo :''"vizitindas [...] monaĥejo [...] kiu iam estis sidejo de la Milita Ordeno de Alcántara ĝis la 'desamortización' de Mendizábal en [[1835]]"''. Mi el konteksto de ĝenerala scio pri la unua duono de la 19-a jarcento divenas pri kio probable temas, kaj konscias ke tiam oni en tuta Eŭropo prenis vastajn teritoriojn, palacojn kaj aliajn valorajn posedaĵojn de la katolika eklezio kaj siaj institucioj kaj disdonacis ilin teorie "al la popolo" sed reale al iuj privilegiaj nobeloj. Tamen mi pensas ke la teksto devus esti komprenebla ankaŭ sen tiaj fonaj historiaj scioj. Fakte estus eĉ dankinda temo iam ankoraŭ krei tekstojn pri la Milita Ordeno de Alcántara kaj pri Mendizábal, ĉar ambaŭ nomoj menciiĝas en multaj paĝoj, sed eĉ se tio ne fareblas en la sekva duonjaro, tamen certe eblos pli klarige vortumi la frazon. Ah, mi ankoraŭ vidis ke paĝo [[desamortización]] jam estis komencita, sed evidente ankoraŭ konstruejo kaj ankoraŭ neniel duonkompleta. Aparte de la revortumo, mi ĵus kalkuligis la serĉilon ke estas en 62 pliaj paĝoj same ne bone kompreneblaj frazoj pri ''desamortización''. Do necesus ne nur la paĝon [[Alcántara]], sed ĉiujn uzojn ĝustigi. Mi ankoraŭ ne havas opinion ĉu en tio povus helpi roboto. Unue vi laŭ mi proponu pli klaran vortumon ĉi tie, kaj tiam eblos pripensi ĉu indos laborigi unu el niaj 3-4 robotoj - fakte en nur 62 paĝojn ankaŭ eblas permane enkopii tekstoblokon se necesas. Kaj eblos dividi la senrobotan taskon. Sed unue ni vidu la tekston, eble ankaŭ estos bona tasko por roboto. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:39, 7 mar. 2024 (UTC) == Artikola banderolo == Saluton kara Kani, Eble vi ne ŝatas la banderolon kiuj mi aldonis al kelkaj artikoloj, kaj mi respektas vian bonan juĝon. Foje mi ja elspezis konsiderindan tempon trovi tiun bildon, kaj do mi humile petas de vi anstataŭ forigi la bildon entute de la artikolo simple metu ĝin aliloke en la artikolo, ĉu en sekcio bilda galerio aŭ ĉe la malsupro, ĵus antaŭ la ŝablono bibliotekoj. Dankon. [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 07:22, 12 mar. 2024 (UTC) :Saluton. Ne temas ĉu mi ŝatas aŭ ne ŝatas la banderolojn, sed ĉu ili utilas aŭ ne, des pli en la komenco de la artikolo, kie ofte amasiĝas bildoj antaŭ la ĉefaj partoj de la artikoloj, nome enkonduko kaj tabelo. Multaj el ili (mi ne scias ĉu metitaj de vi aŭ de aliulo) havigas neniun informon, foje estas nur negrava pejzaĝo aŭ eltranĉaĵo de pli klara bildo, kaj foje estas konfuzo, kiel ekzemple juda kvartalo en ukraina urbo, kiu aspektas tute juda urbo, ĉu vere estis tia? Tion komplikas ĉefe la fakto, ke mankas indiko pri kio temas, kio povus pravigi la enmeton de la bildo. Foje mi trafis banderolojn sen ajna indiko en la redaktopaĝo, eble robote metitaj. Mi trafis tamen ankaŭ tute utilajn banderolojn, pri kio mi gratulas la enmetinton. Tiuokaze mi absolute ne tuŝas ilin, kvankam mi preferus klarigon. Finfine Vikipedio ne estas kolekto de bildoj. Meti dubindajn bildojn anstataŭ en la komenco en alia parto de la artikolo estas bona konsilo, kaj mi sekvos tiun. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 16:12, 12 mar. 2024 (UTC) ::Pri la ĉesupro de la artikolo mi samopinias kun vi ke unu bandarolo tute sufiĉas. kaj aliaj bildoj povas iri aliloke. Pri priskribo de bildo-bandarolo, do kutime temas pri tipa pejzaĝa bildo kaj nenio pli. Se oni deziras tion, la priskribo de la bildo povas esti prenita de tiu kiu estas priskribita en vikidatumoj aŭ vikivojaĝo pri la bildo. [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 21:08, 12 mar. 2024 (UTC) == FEVE --> Renfe Cercanías AM == Saluton Kani! Ĉu vi konsentas, ke mi alinomu la artikolon "FEVE" al "Renfe Cercanías AM", ĉar laŭ mia kompreno "FEVE" ne plu ekzistas kaj estis anstaŭita de "Renfe Cercanías AM"? [[Uzanto:Dominik|Dominik]] ([[Uzanto-Diskuto:Dominik|diskuto]]) 08:58, 5 apr. 2024 (UTC) :Mi konsentas ĝenerale en ĉio kion vi faras, kaj aparte en tiu afero, ĉar mi ne kontrolas la konstantan ŝanĝojn inter entreprenoj kaj ĉefe ĉe fervojoj. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:00, 5 apr. 2024 (UTC) ::Dankon! Tiu alinomado ne estis sentutila, ĉar ĝi samtempe ebligis al mi korekti kelkajn el miaj eraroj. [[Uzanto:Dominik|Dominik]] ([[Uzanto-Diskuto:Dominik|diskuto]]) 13:55, 5 apr. 2024 (UTC) == La klimata libro == Koran dankon pro via afabla helpo! Mi komprenas tre malmulte da Esperanto. --[[Uzanto:Cethegus|Cethegus]] ([[Uzanto-Diskuto:Cethegus|diskuto]]) 13:44, 9 apr. 2024 (UTC) == Saluto el Nordio == Nia malnova, forbarita kolego [[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.202.223|193.210.202.223]] la 19-an de aprilo denove redaktis, kaj li eĉ bonorde denuncis sin en mia diskutpaĝo, kion mi - kiu estis survoje de la 19-a ĝis la 23-a de aprilo - nur ĵus vidis. Mi nun forbaris eble 50 eble pli da IP-numeroj de li: ĉu vi bonvolus forbari tiun ĉi numeron je daŭro de unu jaro? Mi iom lacas ĉiam fari la samon (kaj ĉar ne aldoniĝis pliaj redaktoj post la 19-a, ne urĝas fari la forbaron ene de unu minuto...). Cetere mi gratulas vin pro via lastatempa aktivado pri portugalaj urboj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:55, 24 apr. 2024 (UTC) :Farite. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:25, 24 apr. 2024 (UTC) -- Dankon! TP == Listoj pri unuopaj tagoj == La kronologiaj listoj pri unuopaj tagoj en multaj lingvoj estas trione por ligiloj de paĝoj pri elstaraj eventoj, trione por ligiloj al biografioj de naskiĝintoj kaj trione de mortintoj. La listoj samrange kovru ĉiujn epokojn de la homa historio kaj samrange kovru ĉiujn mondopartojn. Tial estas katastrofa situacio, ke la ekstreme pole patriota uzanto ''Sliwinski'' en granda energio misuzadas la sublistojn pri eventoj, tien vortriĉe ŝtopante amason da detaloj pri tragikaj sortoj de pollingvanoj inter la jaroj 1939 kaj 1944. Kompreneble en la tempo de la dua mondmilito okazis aparte multaj krimoj, tial pravigeblas ne trakti la 5 jarojn same koncize kiel kvin aliaj jaroj de la antikva aŭ mezepoko - sed bonvenas en unu teksta linio en ĉiu jaro mencii iujn aparte kruelajn krimojn, jen en Balkano, orienta, norda kaj okcidenta Eŭropo, ankaŭ militkrimojn en Ĉinio, Koreio kaj aliloke en Azio. Sed ke la homa historio reduktiĝas je pli 90 % al patriotisma lamentado pri mortoj de nur pollingvaj eŭropanoj nur inter 1939 ĝis 1944 ne respegulas la dimensiojn de la homa historio kaj simple estas perfortigo de la listoj. La eksa administranto RG72 estis la pli-malpli sola kiu bremsis tiun groteskan redaktadon, post kiam li ne plu estas administranto, la uzanto ''Sliwinski'' povas senbremsite daŭrigi sian akaparon de la listoj. Mi ĵus pene malfaris la lastajn ŝanĝojn post la lasta granda paĝoredukto de RG72, kaj ĝis nun nur faris tion de la [[1-a de oktobro|1-a]] ĝis la [[11-a de oktobro]] (do nur 30-ono de ĉiuj perfortitaj listoj) - tio ne kovras ĉiujn trovastajn kontribuojn, sed tamen kunforigis iujn senkulpajn kaj saĝajn redaktetojn de Volapuko, Giorno2 kaj Sj1mor. Pri tio mi pardonpetas ĉe ili. Sed mi pene sukcesos trakti la aliajn 350 listojn, kaj povas nur peti la tri saĝajn uzantojn individue restarigi siajn malmultajn redaktojn kiuj kontraŭintence ankaŭ iĝis viktimoj de la redukto - aŭ mi povas post trakto de la aliaj 350 paĝoj mem pliĝustigi la adaptojn. Ke la redaktoj de Sliwinski estas polisme ŝovinismaj, estas nur flanka aspekto de la temo, kvankam tio aparte malkonvenas por vikio en internacia lingvo: jam la fakto ke li sisteme mencias urbojn de Latvio, Litovio, Belorusio kaj Ukrainio nur per polaj tradukoj de la urbonomoj, kvazaŭ imagita "pola imperio" inkluzivus la terenojn de tiuj kvar landoj, estas impertinenta ŝovinismo, malinda kaj hontiga por esperanta teksto. Tiujn mispaŝojn mia pli-malpli starigo al la lasta stato de RG72 ne plene forigis - ilin necesos ankoraŭ unuope elsarki. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:47, 28 apr. 2024 (UTC) :Mi komprenas la problemon kaj samopinias prie. Mi jam konstatis la neelteneblan patriotismon de tiu polo, kiu kreis artikolojn nur pri homoj kun kiuj li tute koincidas ideologie, ĉefe kontraŭkomunisme, kontraŭruse, katolike ktp., pri kiuj li nur pozitive biografie verkas. Mi ne scias ĉu iam iu kontaktis lin prie. Pri la unuopaj tagoj, mi ne scias kion oni povas fari; iam mi konstatis, ke iu sisteme forigis materialon: eble temis pri la menciita agado de RG72. Ĝenerale oni povus kontakti la polon petante bremsadon en la nomo de universaleco de la enciklopedio, sed mi timas akran reagon. Eĉ oni povus iam forbari lin, ĉu?--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 17:15, 28 apr. 2024 (UTC) == Respuesta == Kara Kani, dankpn por tu mensaje. Ahora estoy ocupado, mas mañana voy visitar las paginas. Hasta luego [[Uzanto:Rei Momo|Rei Momo]] ([[Uzanto-Diskuto:Rei Momo|diskuto]]) 19:10, 28 apr. 2024 (UTC) == {{ŝ|Ill}} == En la artikolo pri [[Lotte Zweig]] Vi forigis du ligilojn al alilingvaj artikoloj. Mi sisteme enkondukas tiajn ligilojn kiam artikolo mankas en esperanto kaj ekzistas en iu alia lingvo. Tamen Vi lasis multajn aliajn. Mi ne bone komprenas kial vi decidis forigi tiujn du kaj lasis ĉiujn aliajn. --[[Uzanto:Agloforto|Agloforto]] ([[Uzanto-Diskuto:Agloforto|diskuto]]) 10:40, 29 apr. 2024 (UTC) :Almenaŭ pri Estoril mi baldaŭ kreos. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:54, 29 apr. 2024 (UTC) :: Kiam la artikolo ekzistas, {{ŝ|Ill}} fariĝas nevidebla. Vidu <nowiki>{{Ill|lingvo=fr|trad=Paris|eo=Parizo}} </nowiki> => {{Ill|lingvo=fr|trad=Paris|eo=Parizo}} --[[Uzanto:Agloforto|Agloforto]] ([[Uzanto-Diskuto:Agloforto|diskuto]]) 13:21, 29 apr. 2024 (UTC) == Dubo == Saluton, pardonu pro ĝeni vin sed mi volus demandi vin por kiu traduko laŭ vi estas pli bona por [[:en:National Council for the Safeguard of the Homeland]]: '''Nacia Konsilio por la ''Sekureco'' de la Patrujo''' aŭ '''Nacia Konsilio por la ''Protektado'' de la Patrujo'''? --[[Uzanto:Jon Gua|Jon Gua]] ([[Uzanto-Diskuto:Jon Gua|diskuto]]) 07:18, 1 maj. 2024 (UTC) :Ankaŭ mi dubas. Mi elektus la unuan kiel titolo kaj inkludus ambaŭ en la redakto. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 07:58, 1 maj. 2024 (UTC) ::Dankon. [[Uzanto:Jon Gua|Jon Gua]] ([[Uzanto-Diskuto:Jon Gua|diskuto]]) 07:59, 1 maj. 2024 (UTC) ::Kiel vi tradukus ''[[:en:Coup Belt]]''? Puĉo-Zono? Puĉzono? Mi prenis la ideon el [[Suna Zono]]. [[Uzanto:Jon Gua|Jon Gua]] ([[Uzanto-Diskuto:Jon Gua|diskuto]]) 11:44, 1 maj. 2024 (UTC) :::Puĉo-Zono estas bona solvo. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 15:38, 1 maj. 2024 (UTC) ::::Kiel vi tradukus [[:en:Rainwater harvesting in the Sahel]]? Rikoltado de pluvakvo? Pluvakvorikoltado? Pluvakvorikoltlaboro? [[Uzanto:Jon Gua|Jon Gua]] ([[Uzanto-Diskuto:Jon Gua|diskuto]]) 08:32, 2 maj. 2024 (UTC) :::::Rikoltado de pluvakvo, Sed ne kredu, ke mia opinio estas la plej taŭga. Vi bone elektas. Se vi iom navigas tra Vikipedio, vi pli facile familiariĝos kun jam ekzistantaj artikoloj, kvankam ne ĉiam iliaj titoloj estas la plej ĝustaj. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 08:45, 2 maj. 2024 (UTC) ::::::Dankon pro via respondo. Kelkfoje mi dubas inter unu aŭ alia traduko, sed ŝajnas al mi, ke plej ofte estas pluraj ebloj, kiuj ĉiuj estas ĝustaj, temas nur pri persona gusto. [[Uzanto:Jon Gua|Jon Gua]] ([[Uzanto-Diskuto:Jon Gua|diskuto]]) 08:54, 2 maj. 2024 (UTC) :::::::Saluton denove. Kiel vi tradukus [[:en:Plantation (settlement or colony)]]? Ĉu "plantado" aŭ "plantejo" estas bonaj opcioj? [[Uzanto:Jon Gua|Jon Gua]] ([[Uzanto-Diskuto:Jon Gua|diskuto]]) 16:03, 7 maj. 2024 (UTC) :Plantejo (kolonio).--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 16:12, 7 maj. 2024 (UTC) ::Dankon. [[Uzanto:Jon Gua|Jon Gua]] ([[Uzanto-Diskuto:Jon Gua|diskuto]]) 16:14, 7 maj. 2024 (UTC) :::Saluton, pardonu min por ĝeni vin denove, sed ĉu vi povus helpi min kun ĉi tiu problemo [https://eo.wikipedia.org/wiki/Vikipedio:Alinomendaj_artikoloj#Wakeley-pre%C4%9Dejo_ponardado_en_2024 ĉi tie]? [[Uzanto:Jon Gua|Jon Gua]] ([[Uzanto-Diskuto:Jon Gua|diskuto]]) 19:35, 13 maj. 2024 (UTC) == "Merindad" == Saluton Kani! Mi havas problemeton por traduki la hispanan vorton "merindad" - tiun vorton mi plejofte trovis en artikoloj pri urboj en Navaro. Google translate tradukas ĝin per "urbo" aŭ kelkfoje lasas la vorton "merindad" senŝanĝe sed mi ja scias ke Google translate ne estas 100% fidinda! Kiel vi mem tradukus tiun vorton? [[Uzanto:Dominik|Dominik]] ([[Uzanto-Diskuto:Dominik|diskuto]]) 06:32, 28 jun. 2024 (UTC) :Distrikto, jurisdikcio. Tute ne urbo.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:13, 28 jun. 2024 (UTC) ::Multan dankon pro la klarigo. Mi efektive suspektis, ke urbo ne estis taŭga traduko. [[Uzanto:Dominik|Dominik]] ([[Uzanto-Diskuto:Dominik|diskuto]]) 12:25, 28 jun. 2024 (UTC) :::Navaro estas tute aparta mondo en Hispanio.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:31, 28 jun. 2024 (UTC) ::::"Nek tute eŭska, nek tute hispana" laŭ dokumenta filmo, kiun mi ĵus spektis per televido. [[Uzanto:Dominik|Dominik]] ([[Uzanto-Diskuto:Dominik|diskuto]]) 12:06, 30 jun. 2024 (UTC) :::::Prave. Mi iam feritempis en vilaĝo de la suda pinto, kie lokanoj estis ne nur duonaragone duonkastilie, sed ankaŭ kontraŭeŭskaj, ĉefe ĉar riĉaj eŭskoj venis aĉeti kampardomojn kaj bienojn. Tamen la municipa lokanlisto montris plimultegon de eŭskdevenaj familinomoj! [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:10, 30 jun. 2024 (UTC) [[dosiero:UEFA Euro 2024 map.svg|eta|{{centre|[[Euro 2024]] grafike bildigite}}]] == [[Euro 2024]] kaj ĝenerale la fenomeno de futbalo en Hispanio kaj Iberio == Saluton Kani, vi kompreneble rimarkis, ke mi ĉi-semajnfine sukcesis fini la skemon de la finala fazo de [[Euro 2024]], pri kiu vi ne ekokupiĝis, ĝuste antaŭ fino de la unua parto de la kvaronfinalo. Fakte tiaj skemoj ne estas granda problemo, oni simple kopias de la antaŭa ĉampionado kaj adaptas la datumojn. Mi nun ankoraŭ iom plulaboros pri la sportistoj, kluboj kaj futbala kulturo de Anglio, Nederlando kaj Francio, post kiam mi kreis biografiojn pri ĉiuj membroj de la [[Hispana nacia teamo de futbalo|hispana nacia teamo]] de la 2010-aj kaj 2020-aj jaroj, sed pri futbalo en '''Hispanio''' ĉefe rimarkis du mankojn: Momente, la plej bezonataj artikoloj pri la socia vivo de Eŭskio probable estas tiuj pri la futbalaj kluboj ''[[Real Sociedad]]'' de [[Donostio]] kaj ''[[Deportivo Alavés]]'' de [[Gasteiz]]-Vitoria, kiuj dum la pasintaj 10 jaroj tre plisukcesiĝis kaj tial menciatas en multaj aliaj sportaj artikoloj en la esperanta vikipedio. Se hazarde vi sentas emon krei tiujn du tekstojn, kun la pro la kompliketaj kodoj de vestaĵoj kree iom ambicia {{ŝ|informkesto futbalteamo}}, kiu tamen poste aspektas tre konvinke (eblas kopii la modelon de [[Real Madrid]] aŭ de [[Barça]]), vi (aŭ kompreneble ankaŭ iu alia) bonvenas ĵeti sin al tiuj du temoj! [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:18, 7 jul. 2024 (UTC) :Mi fakte klopodis por la skemo, sed ne vidis oportunon el diversaj lingvoj. Mi stulte ne imagis preni ĝin el aliaj jaroj. Tamen mi jam konstatis, ke vi jam kreis la skemon kaj mi kompletigis ĝin metante la rezultojn de la lastaj tagoj. Mi iom sekvas la ĉampionecon. Pri la eŭskaj teamoj, mi baldaŭ faros ilin, kvankam mi ne lertas prie. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:45, 7 jul. 2024 (UTC) ::Nun mi vidas, ke en la mapo oni sugestas klarigon pri la koloroj, kion mi ne vidas.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:53, 7 jul. 2024 (UTC) :::Mi nek kapablas nek kapablos solvi la vestaĵojn.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 20:57, 7 jul. 2024 (UTC) ::::Kara Kani, vi klopodu uzi la ŝablonon {{ŝ|re}} se vi notas ion por mi en iu paĝo ekster mia diskutpaĝo, ĉar mi ne kutimas kontroli paĝojn eĉ se mi ĵus notis aŭ adaptis ion tie. Vi pravas ke mi ne finis la kolorajn klarigojn pri la skema mapo - mi nun metis la klarigon ne en la esperantan paĝon, ĉar tie ĝi prenus multan spacon, sed metis ĝin esperantlingve rekte en la komunejon. Kaj pri la vestaĵoj de iuj ajn sportaj teamoj: fakte vi en la paĝo [[Real Sociedad]] fine tamen bone sukcesis - la ideo estas simple preni ilin de alilingva (plej facile la angla) vikipedio, kaj avantaĝo estas ke poste ofte neesperantistoj bonvoleme aktualigas ankaŭ la esperantajn informkestojn. Tio estas bonvena transpreno de iom da laboreto de niaj ŝultroj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 06:25, 17 jul. 2024 (UTC) == Itala kongreso == Saluton, kani. Mi organizadas eventon pri Vikipedio ĉe la itala nacia kongreso de Esperanto. Plej verŝajne tio okazos lunde la 26-a de aŭgusto 2024. Tiun tagon, la partoprenantoj plibonigos paĝojn en [[vp:1000]], do atendu amason da modifoj en tiuj pa~goj tiun tagon. Kiam mi havos pli detalojn, mi skribos al vi. Ĝis tiam, —[[User:Super nabla|<span style="font:.8em 'Lucida Handwriting';color:#7e7a46">'''Super'''</span> • <span style="font:1em 'Century Schoolbook';color:#32CD32;text-shadow:#fdf5b4 .4em .4em .4em">'''''nabla'''''</span>]][[User talk:Super nabla|^🪰]] 11:13, 11 jul. 2024 (UTC) :Saluton kaj gratulon pro la iniciato. Prie, mi havas kelkaj rekomendojn, kiuj povus esti utilaj. Unue, atenti '''ĉefe''' pri la malpligrandaj paĝoj, nome Kategorio:Havendaj artikoloj malpli grandaj ol 30 kB, kiuj bezonas ĉefe etendon de la enhavo. Vidu, ke tiurilate esperantlingva vikio estas jam la oka inter ĉiuj lingvoj en la mondo! Kaj ne la tridekplia. Tiurilate indas aldoni tekston, bildojn, bibliografion ktp. Bedaŭrinde plimulto el tiuj artikoloj temas pri sciencoj (kvankam ne nur) kaj ne tiom pri beletroj, arto, historio, geografio ktp., kiuj jam estas en la alta kategorio. Due, se eblas, eviti en la pligrandaj paĝoj artikolojn jam markitajn kiel elstaraj aŭ legindaj, ĉar plej verŝajne aliaj ne markitaj postulas etendojn, reviziadojn ktp. Trie kaj aparte, ankaŭ se eblas, eviti ankaŭ tiujn proponitajn por Artikolo de la monato, tiam ekde nun nome [[Gaviedoj]] kaj [[Israelo]], ĉar amaso de ŝanĝoj postulus reviziadojn, malkonvenajn ĉefe por la tuja aperonta artikolo [[Gaviedoj]]. Ĉiuokaze mi estos je via dispono tiurilate kaj ĝenerale. Amike.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 11:32, 11 jul. 2024 (UTC) == Vikimedia komunejo == Mi petas vin mallonge rigardi la noton en [[Diskuto:Šakiai|diskutpaĝo pri la litova urbeto Šakiai]]. Tie temas pri daŭrigo de jam individue faritaj forigoj de fotoj el landoj, kiuj ne permesas ekstreman liberecon de panoramo. Se tiu evoluo ne haltigeblas, kaj mi dubas ke eblas haltigi ĝin, tiam la vikimedia komunejo parte malinstalas sin mem, kaj ni devos konsideri kiujn fotojn ni konsideras sufiĉe gravaj por loke alŝuti ilin al la esperanta vikipedio. Tio baze kontraŭas la ideon de la vikimedia komunejo, kiu ĝuste estu interprojekta, interlingva bazo de fotoj por vikipedio - kaj mi dubas ĉu la laborforto de niaj administrantoj sufiĉos por trakti kaj kontroli 1000 aŭ 10 000 aŭ pli da novaj loke alŝutataj bildoj. Mi ne alvokas al agado, sed nur volas dividi mian zorgon... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 06:10, 17 jul. 2024 (UTC) == teksto [[Kamala Harris]] == Mi volas varbi vin kunhelpi bluigi la lastajn ruĝajn ligilojn kaj revizii la ankoraŭ dubindajn referencojn en la teksto [[Kamala Harris]]. Ŝia nomo kaj bildo nun elstaras centre de la vikipedia titolpaĝo, kaj decus se la artikolo estus polurita. Mi hodiaŭ aldonis artikolojn pri [[Alan Cranston]] kaj [[Willie Brown]], kaj faris iujn ŝanĝojn, sed la laboro ankoraŭ ne estas finita... Sed se pluraj homoj kunlaboras, ĉiu kreas 2-3 artikolojn kaj oni komune revizias la referencojn, la laboro devus esti rapide finebla. [[Uzanto:ThomasPusch|Thomas]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:27, 25 jul. 2024 (UTC) :{{farite}} La ruĝaj ligiloj jam estas plenigitaj per komuna agado de Sj1mor kaj mi hieraŭ. [[Uzanto:ThomasPusch|Thomas]] 12:41, 26 jul. 2024 (UTC) == Bañuelos == En via unua versio pri la kastilia muinicipo [[Bañuelos]] de 2017 vi prave faris indikon ke la nomo signifas "banujetoj", supozante ke ĉiu tutmonde scios kio estas banujetoj (mi jam gustumis ilin, sed mia PIV 2020 ekzemple ne konas la vorton...). Tial mi ĵus ampleksigis la indikon al "banujetoj, do dolĉaj [[gisto]][[pasto|pastaj]] fritaĵoj". Ĉu vi ne eble ŝatus krei artikolan ĝermon pri la frititaj globetoj? Bonan komencon de la semajno, [[Uzanto:ThomasPusch|Thomas]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:33, 26 aŭg. 2024 (UTC) :Ne, estis eraro inter bañuelos kaj buñuelos, pri kio vi parolas. Mi korektos "banujetoj" al ban-uj-etoj". [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:09, 26 aŭg. 2024 (UTC) ::Fakte, la fritaĵoj esperante nomiĝas "hispana [[benjeto]]" ([[d:Q8705390]]). Ĉar artikolo [[benjeto]] en Esperanto ekzistas, tiu probable sufiĉas, kaj ne necesas ekstre fari aldonan tekston pri "hispana benjeto" ([[d:Q8705390]]). Kaj eĉ pli klara la traduko iĝas se oni aldonas internan ligilon <nowiki>[[banujo|ban-uj-etoj]]</nowiki>, tiun mi ĵus aldonis. ::'''Flanke''', ĉu mi povas amike peti vin noti <nowiki>{{re|ThomasPusch}}</nowiki>, se vi respondas al noto farita en via diskutpaĝo? Tiam mi pli rapide vidas vian respondon (mi ĵus ekrimarkis ke mi faris similan peton jam antaŭ du semajnoj, pardonu la ripeton). Mi povus ankaŭ meti vian diskutpaĝon ĉiufoje en mian aŭtomatan "atentaron", kiam mi demandas ion, sed tion mi ne ĉiam memoras fari. Tial atentigo per {{ŝ|re}} por ĉiuj notoj kiuj ne estas en la diskutpaĝo de la celato estas pli sekura vojo altiri tujan atenton... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:03, 31 aŭg. 2024 (UTC) == [[Kaŝiva]] == Antaŭ jardeko Narvalo skribis al mi, ke w estu v, kiel [[Vaŝingtono]]. Ankaŭ ĉi tie la ŭ estus tre stranga, v estas pli simpla. Mi faris kelkajn ĝustigojn. Supozeble estas ĉio en ordo. Vere nun sekvas Japanio, kiu daŭros ĉirkaŭ 2 jarojn.--[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 11:47, 26 aŭg. 2024 (UTC) :Ĉio estas en ordo. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:06, 26 aŭg. 2024 (UTC) ::{{re|Crosstor}} Kiam vi ektraktos loĝloko-nomojn de Japanio, mi tre konsilas ke vi komunikiĝas kun la japana uzanto [[uzanto:Salatonbv|Salatonbv]]. Li lastatempe iom malpli aktivas en Vikipedio kaj pli komunikis en esperantaj grupoj en Facebook (iom da libertempo ĉiu rajtas havi inter la laboroj...), sed li daŭre ekzistas, havas bonajn eo-japanajn vortarojn hejme kaj estas valora kunlaboranto. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:07, 31 aŭg. 2024 (UTC) == [[Torrubia]] == En la paĝo [[Torrubia]] vi notis esperantan signifon "Orturo": Vi supozeble simple scias tion, sed ĉu eblus trovi iun eksteran referencon por la aserto, aŭ ankoraŭ klarigi la signifon - mi vidas "''tor(re)''", turo, komence de la nomo, kaj la fina parto "''rubia''" al mi iel elvokas la vorton "''rubio''", [[blonda]], kio estas simileta koloro al "oro". Sed retradukante la esperantan vorton "orturo" tra '''"[[Turo de la Oro]]"''' al "''Torre del Oro''", oni alvenus al la turo en Sevilo kaj al iom alia hispana retraduko... Eblus simple ankoraŭ iom komenti la tradukon. -[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:17, 31 aŭg. 2024 (UTC) :{{re|ThomasPusch}} Mi aldonis klarigon al flava, sed ne la aludon al la Oro, ĉar en Sevilo la afero kaj la nomdeveno esta tute aliaj.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 16:09, 31 aŭg. 2024 (UTC) ::Jes klare, mi ne volis mencion de Sevilo ĉi tie, sed mi scivolemas pri la lasta penso, kiel oni venas de traduko "flava turo" al "ora turo". En la nomo de la turo de Sevilo ĉiu idioto komprenas ke "oro" devas esti "oro", sed ĉi tie la traduko estas iom libera, arteca, poeta se vi volas. Iu ajn referenco, kiu mencius tradukon de Torrubia al hispane ''torre del oro'' aŭ simile al iu alia lingvo, tuj kontentigus min. Mi ne trovis tradukon en iu alia vikipedia teksto, kaj do ĉie en vikipedio mankas eksteraj referencoj, kaj ne scias kie mi povus trovi iun eksteran referencoj. Tial mi simple demandis, ĉu vi, kiu metis la tradukon, havus ideon pri ekstera referenco. Ne estas problemo, se ne troveblas iu, sed kompreneble, se estas referencoj eĉ estas pli bone... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:26, 31 aŭg. 2024 (UTC) == Rajtoj == Saluton Tlustulimu/LiMr/Kani: Mi ĵus vidis en la listo [[Vikipedio:Markitaj versioj/reviziantoj]], ke la valora uzanto ''Super nabla'' ĝis nun nur havis rajtojn de "mempatrolato", kaj ĵus donis al li plian rajton de "patrolanto=revizianto". Kompreneble, senhezite. Fakte mi miris ke la interfaco donis al mi la eblecon rajtigi lin en la sekvaj kvar kategorioj * patrolanto, kontrolanto, mempatrolato kaj konfirmita uzanto (ĉiuj ne eksvalidiĝos) kaj pensante ke li meritas je ĉiuj, mi simple rajtigis lin en ĉiuj kvar - kvankam mi eĉ ne certas kio estas diferenco inter patrolanto kaj kontrolanto, kaj ne scias ĉu la kategorio konfirmita uzanto vere validas por li - aŭ kiel li konfirmu sian ekziston... Klaras nur ke rajto mempatrolato estas pli malalta rajto, nomi mem revizii nur siajn proprajn redaktojn kaj ne laborigi plian kolegon kontroli kaj aprobi ĉiujn unuopan redakteton. Ĉu vi havas ideon kio estas la ekzakta diferencigo inter patrolanto=revizianto, kontrolanto kaj konfirmita uzanto??? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:38, 15 sep. 2024 :{{Re|ThomasPusch}} Absolute ne mi havas tiajn ideojn. Mi povas aldoni nur, ke mi konis persone ''Super nabla'' kaj estas tute fidinda persono.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:56, 15 sep. 2024 (UTC) :Jes, ie mi legetis ke vi persone renkontiĝis. Ĉu en la UK Torino? Do, tiam li eĉ estas persone konfirmita pere de persone konfirmita administranto kaj mi ne tro entuziasmis elekti lin "konfirmita uzanto". Tamen ni ne forgesu ke eĉ niaj plej pintaj administrantoj ne jam perfekte orientiĝas inter la kvar bazaj rajtigoj de ensalutintaj uzantoj - kompreneble tiujn rajtigojn ne faris ni, sed iuj neesperantistaj kolegoj. Ĉiukaze: Membrigi ''Super nabla'' en ĉiuj kvar kategorioj certe ne fiaskigos vikipedion... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:06, 15 sep. 2024 (UTC) == Interesa diskuto == Saluton kara! La samaj uloj lanĉis kaj promocias novan [[Vikipedio:Forigendaj_artikoloj#Rusoj_en_Inguŝio|interesan diskuton]]. Fakte temas ne pri konkreta artikolo, sed pri la estonteco de Esperanto-Vikipedio — ĉu ĝi estu internacia enciklopedio aŭ nura porregistara propagandilo. Mi anticipe pardonpetas se tio ne estas interesa por vi. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 08:34, 18 sep. 2024 (UTC) == ĉu vi povas helpi min fariĝi administranto == saluton, mi ne povas skribi la kodon por fariĝi administranto, mia nomo estas Hugo Barbieux [[Uzanto:Ipsumgd|Ipsumgd]] ([[Uzanto-Diskuto:Ipsumgd|diskuto]]) 13:11, 22 sep. 2024 (UTC) :Mi nek konas vin, nek scias ĉu vi iom laboris helpe al Vikipedio. Kial vi estu administranto? Administranto de kio? [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 14:14, 22 sep. 2024 (UTC) ::Mi kreis plurajn artikolojn en Esperanto kaj mi havas multajn amikojn, kiujn mi ŝatus prezenti. administranto de novaj artikoloj [[Uzanto:Ipsumgd|Ipsumgd]] ([[Uzanto-Diskuto:Ipsumgd|diskuto]]) 15:44, 22 sep. 2024 (UTC) == Diskuto pri referencoj == Kolego, ek de la 10-a de septembro en Diskutejo estis lanĉita grava diskuto pri aspekto de referencoj en vikiaj artikoloj. Rezulto de la diskuto grave influos ĉiun (!) artikolon de vikipedio, ŝablonojn de fontoj kaj plej verŝajne regolojn de artikola dizajno. Vikia komunumo atendas vian opinion, ĉar vi estas aktiva partoprenantio de nia projekto. Mi invitas vin partopreni la diskuton kaj eldiri vian opinion, prezenti vian sperton de uzo de referencoj en eo-vikipedio kaj vikipedioj en aliaj lingvoj. Ankaŭestas interesa via sperto ekster vikio: kiel aspektas referencoj en libroj kaj revuoj en esperanto kaj aliaj lingvoj. Jen estas ligilo al la diskuto: [[Vikipedio:Diskutejo/Teknikejo#Fremdlingvaj referencoj sen traduko al Esperanto]].VladimirPF == Helpo == Mi petas helpon, ĉar mi forgesis, kial krei ĝin. Kreu ŝablonon kun titolo '''Hungaraj urboj kun departementrajto'''! La aspekto similu al {{Gravaj hungaraj urboj}}, sed interne la rubrikojn vi lasu malplena, poste mi zorgos plu pri la redakto. --[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 10:11, 26 sep. 2024 (UTC) :Saluton. Mi ne scipovas tiujn teknikaĵojn. Mi bedaŭras. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:23, 26 sep. 2024 (UTC) == Novaĵo pri mortigita atenco de [[Hassan Nasrallah]] == Saluton Kani. Hodiaŭ matene mi aldonis novaĵon pri la supre menciita titolo. Mi kvalifikis la nomon de la atencito per "la [[ĉefkomandanto]] de [[Hizbulaho]]", kaj poste vi redaktis kaj ŝanĝis al " la superan estron de la [[politika partio]] [[Hizbulaho]]". Do bone ankaŭ mi povas vivi kun la "supera estro" sed ne kun la "politika partio". Jes, mi bone scias ke la kvalifiko de ĉiuj kontesta organizaĵo povus esti, kaj fakte estas, tute normale disputata de ambaŭ flankoj de konflikto, sed flanke al personaj politikaj opinioj de ĉiu, oni plendas neŭtralecon en vikipedio! Do specife la kvalifiko de Hizbulaho kiel politika partio ne ĝustas al la kompleta vero de la afero, kaj ŝajnigas la vikipedion kiel prenanta flankon en la konflikto. Jes laŭ miaj neneŭtralaj scioj mi opinias Hizbulaho unue kiel terorisma milic(eg)o, kaj Naseralla kiel Militestro kaj do ĉefkomandanto, sed mi ne notis tion en la novaĵo por gardi almenaŭ la ŝajnon de neŭtraleco (ĉar tutan objektivecon oni ja ne povas atingi, ĉu ne?). Notu ke Nasrallah neniam estis deputito en parlamento, kaj certe [[Hizbulaho]] estas multege pli ol politika partio en la ordinara senco kaj eĉ kompare kun aliaj politikaj partioj en la lando! Persone dirite, mi ankaŭ bone scias ke vi havas fortajn opiniojn pri la terurega konflikto en la Mezoriento kaj mi strebas kompreni vian vidpunkton sed bonvolu singardi ne propagandi en vikipedio. Dankon kaj amike, PS ne zorgu mi ne faros redaktmiliton, sed pri tiu afero kaj similaĵoj mi preferus se okazos voĉdonado. Ĉar simple ne elteneblas ke unu redaktisto decidus por la ŝajna pozicio de la tuta vikipedio. [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 15:16, 29 sep. 2024 (UTC) :{{Re|Sj1mor}} Saluton. Eble vi vidas min kiel neneŭtrala kaj same mi vidas vin kiel neneŭtrala. Tial plej bone ni serĉu nedisputeblajn terminojn. Tiukadre mi ŝanĝis vian "terorisma" al "islamisma". Pri terorismo ĉio estas disputebla. Multaj israelanoj pensas, ke ĉiuj palestinanoj kaj ĉiuj ŝiĵaistoj estas teroristoj, dum islamanoj kaj multaj milionoj da personoj pensas ke estas Netanyahu kaj la israela armeo kiu faras terorismon. Tial plej bone oni evitu tiajn asertojn. Pri islamismo ĉiuj konsentas, ke vere Hizbulaho estas islamisma. Mi scias, ke ĝi estas pli ol simpla politika partio, sed vere ĝi estas politika partio, kiu sukcesis atingi grandan povoparton en Libano, ĉu tio plaĉas aŭ ne. Pri ĉefkomandanto, la murdito ne aperis kiel militestro. Mi vidis multajn fotojn kaj filmetojn en televido, neniam vestita per uniformo. Tial, mi pensas, ke miaj precizigoj precize serĉante nedisputeblon estis ĝustaj.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 19:24, 29 sep. 2024 (UTC) == Forigo (2024-10) == [[Vikipedio:Forigendaj_dosieroj#Dosiero:Flago-de-Puerto-Riko.svg|Kvar dosieroj estas forigendaj]] plus 4 diskpaĝoj. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 00:03, 3 okt. 2024 (UTC) : {{farite}} 15:51, 4 okt. 2024 (UTC) == forigi paĝon == Forigi [https://eo.m.wikipedia.org/wiki/Raditya_Adi ĉi tiun paĝon] estas nur alidirektilo. De la nomo sole estas klare ke ĝi estas malsama. Dankon [[Uzanto:Harimau Soematra|Harimau Soematra]] ([[Uzanto-Diskuto:Harimau Soematra|diskuto]]) 23:14, 25 okt. 2024 (UTC) : {{farite}}--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 23:25, 25 okt. 2024 (UTC) == Eta peto == Kara Kani, mi havas tute etan teknikan peton al vi, nome ĉiam kiam vi fermas diskuton, ekzemple en [[VP:FA]] aŭ [[VP:AA]], ne nur indiki "jes" aŭ "ne" (...forigita), sed ankaŭ subskribi, do meti 4 signojn "~". Alikaze estas tre malfacile arkivigi diskuton, ĉar la diskuteroj arkiviĝas laŭ la momento kiam la diskuto estis finita, kaj tiun momenton necesas pene malkovro, kiam ne estas subskribo - se ĝi estas, aŭtomate ankaŭ estas indiko pri dato kaj horo. Foje vi jes subskribas, ekzemple pri la forigo de "Raditya Adi" en VP:FA, sed ekzemple en Kristanismo kaj kontraŭkoncipo aŭ en Spider-Man... aktuale ne. Ĉu bone? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:15, 31 okt. 2024 (UTC) :Mi kredas, ke mi komprenis. Dankon. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 22:23, 31 okt. 2024 (UTC) == Helpo == Saluton! Mi petas helpon, ĉar mi kreis artikolon [[Borbála Szerém]], kies titolo evidente estas erara anstataŭ [[Borbála Szerémi]]. Pri ŝi estis ĝermo en [[Ĝermolisto de hungaraj esperantistoj]], sed mi fortranĉis tiun sekcion. Tamen restis aldirekto, tial mi ne povis uzi la nomon Szerémi nur sen litero i. Ĉu vi povus ĉesi la aldirekton, poste alinomu Borbála Szerém al Borbála Szerémi, fine forigu Borbála Szerém, kiel malbona formo. [[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 05:17, 9 nov. 2024 (UTC) :Farite. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 11:01, 9 nov. 2024 (UTC) ::Dankon, sed mi petas denove fari [[Erzsébet Mária Eszes]], pri kiu morgaŭ estos art. Sufiĉas, ke vi faros tion, ke la nomo estu ruĝa. [[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 11:58, 9 nov. 2024 (UTC) :::Farite. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 16:40, 9 nov. 2024 (UTC) == Traducción == Hola, perdona que te moleste. ¿Cómo dirías en esperanto "hacer adjudicaciones a dedo?". --[[Uzanto:Jon Gua|Jon Gua]] ([[Uzanto-Diskuto:Jon Gua|diskuto]]) 11:53, 17 nov. 2024 (UTC) :Atribui fingrelekte, asigni fingrelekte... Sed mi ne estas tiom talenta! Mi prenis fingreelekton el la vortaro de De Diego (HEF). [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:49, 17 nov. 2024 (UTC) ::Dankegon! [[Uzanto:Jon Gua|Jon Gua]] ([[Uzanto-Diskuto:Jon Gua|diskuto]]) 12:50, 17 nov. 2024 (UTC) == Historio de judoj en Nederlando == Saluton Kani, mi ĵus kun plezuro tralegis vian artikolon [[ Historio de judoj en Nederlando]]. Nur mi stumblis je la vorto antaŭnigita^{<small>[vortumo?]</small>} (vi facile trovas ĝin en la teksto). Klaras al mi ke ne temas pri "aŭtuno", sed pri io kion mi el la konteksto povus kompreni kiel "anticipe tre obeema", eble "antaŭklinita" se oni komprenas la geston de kliniĝo kiel signon de aparta subiĝo kaj obeemo. Pardonu ke mi nun eĉ ne memoris kiun ŝablonon perfekte uzi por markigi la noton (mi ne volis uzi ŝablonon "dubinda" ĉar mi ne dubas pri la enhavo, nur pri la ekzakte trafa vorto). Tial mi metis improvizitan kapnoton, kiun certe post malmultaj momentoj eblos reforpreni. Ĉu vi havas ideon pri PIV-a, taŭga vortumo en tiu loko de via teksto? Mazltov, [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:36, 17 nov. 2024 (UTC) :Certe ne temas pri aŭtuno, sed pri antaŭen, do antaŭenigita. Nu, temas pri tajperaro. Tamen, eble le elekto ne estis la plej ĝusta. La ideo estus progresinta, efika, efikema, bone funkcianta ktp. Mi preferas, ke vi mem elektu anstataŭanton, ĉar vi estis kiu levis la leporon, kiel oni diras en la hispana. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 21:22, 17 nov. 2024 (UTC) Nur nun vi vidis vian reagon al mia redakto de novembro. Pardonu: Estas nelogike meti noton al iu kolego kaj poste ne meminiciate kontroli se venis respondo. Sed evidente tio okazas al mi, kaj en plena kredo mi certas ke vikipedio anoncos al mi rerigardi iun paĝon. Tamen, kompreneble vikipedio nur atentigos al mi, se noto aldoniĝis al mia diskutpaĝo aŭ se reaganto metis la ŝablonoon {{ŝ|re}} al sia reago. Tial mi petas vin, indulgi mian nesuperrigardon kaj ĉiam meti la ŝablonon {{ŝ|re}} kiam vi reagas al reago de mi en via paĝo. Supozeble ankaŭ ĉe aliaj tio estus bona kutimo tiel fari. Ne ĉiam necesas, sed troa ŝablono {{ŝ|re}} ne ĝenas. Do, se vi konsideras min trovanto de leporo, mi rerigardos la paĝon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:29, 10 dec. 2024 (UTC) :PS: Mi elektis vian proponon "efika". Vere vi pravas ke "antaŭenigita" estus pli malfacile komprenebla ĉi tie. Sed, kiel dirite, mi vere ĝuis tralegi la kompletan artikolon kaj juĝas ĝin tute sukcesinta. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:36, 10 dec. 2024 (UTC) == Duoblaĵo [[Spiro]]-[[Spirado]] == Saluton, Kani. Mi jam ripetis en Alinomendaj Artikoloj la proponon kunigi tiujn nun samtemajn artikolojn. Tiel eblus samtempe konservi la informojn kiujn vi metis en la "havendan artikolon" kaj respekti la principon ne plurobligi artikolojn pri sama temo. Ĉu ĉi-foje vi intencas akcepti tiun ideon aŭ iel serĉi interkonsenton? [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:39, 21 nov. 2024 (UTC) :Ĉar la artikolo [[Spiro]] restos en aliaj lingvoj en serio kie ne estus Esperanto, alia solvo estus alinomi ĝin al [[Spiro (fiziologio)]] same kiel estas en angla, hispana kaj aliaj lingvoj; kaj tiel oni evitas la duoblaĵon Spiro-Spirado. La fakto ke estas materialo koincida inter ambaŭ artikoloj ne gravas; tio okazas ankaŭ en multaj artikoloj kaj en diversaj lingvoj. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 19:45, 21 nov. 2024 (UTC) ::Kiel vi tre bone scias, se vi legis la artikolon, ne temas nur pri "materialo" koincida, sed pri absoluta koincido de la tuta temo. Mi ne venis ĉi tien por ke vi faru tiajn misprezentojn al mi private, sed por vidi, ĉu vi faros ilin publike ĉe Alinomendaj Artikoloj. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 23:18, 21 nov. 2024 (UTC) == 193.210.203.84 == Hodiaŭ nokte vi forigis la novan, tre malmaturan tekston [[Degerby]] de anonimulo 193.210.203.84, kiun vi supozeble konsideris anonima redakto de nia konata forbarita finno. Se vi havis tiun suspekton, mi samopinias. La homo hodiaŭ eksplicite malkaŝis sin en mia diskutpaĝo, sed ankaŭ sen tio la suspekto sufiĉus. Mi nur dirus ke pli grave ol forigi unuopan paĝon estus forbari la novan anoniman konton por daŭro de jaro, por interrompi la redaktan fluon. Tio povas esti akompane kun tute afabla frazo, kiel mi faris nun, forbarante lin ("Laŭ la reguloj pri forbaro ne eblas redakti dum daŭro de forbariĝo en vikipedio." Tiun frazon mi eĉ ne plu devas tajpi, ĝin Fajrovulpo jam proponas al mi, kiam mi devas plian fojon forbari...). Ĉar vi ne forbaris lin, li ankoraŭ gaje povis redakti 10 paĝojn post kiam vi jam estis foriginta la tekston [[Degerby]]. Kompreneble la homo ĉiukaze rapide trovos novan anoniman kanalon, sed la ĝisnunaj spertoj montris ke forbaro interrompas la aktivadon almenaŭ por kelkaj tagoj, do tamen estas pli efika ol ne forbari lin, kaj sekvaj dek redaktoj venos ene de la venontaj minutoj kaj horoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:29, 10 dec. 2024 (UTC) :Vi pravas, mi klopodos plue forbari. Tamen, ĉiam restas al mi dubo ĉu iam venos alia anonimulo kiu estonte povus esti aktiva kaj efika vikipediisto kaj ni erare dekomence forbaris tiun. Feliĉe nia konata neanonimulo produktas ĉiam laŭ sama maniero. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 16:58, 10 dec. 2024 (UTC) :Kompreneble, la laboro tiam nur estas finita, se oni ankaŭ aldonas la IP-nombron al la longa listo en [[Vikipedio:Problemaj uzantoj]], kaj principe necesas revizii ĉiujn redaktojn de la dubinda IP-nombro. Tio kompreneble povas esti pli larĝa laborkvanto, se la suspektulo jam faris multajn redaktojn antaŭ ol iu atentiĝis, sed ĉiukaze la monto de nerevizzitaj redaktoj ankoraŭ plialtiĝas se oni ne forbaras la anonimulon, do estas en nia propra intereso pli bone pli frue forbari la tre aktiveman forbariton... 13:42, 10 dec. 2024 (UTC)[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) == Hong_Kong_Jockey_Club == Bv [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Hong_Kong_Jockey_Club&action=history ŝlosu la paĝon] kaj forbaru [[Specialaĵo:Kontribuoj/182.239.0.0/16|la spamiston]] por 3 monatoj. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:23, 24 dec. 2024 (UTC) :Farite.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:52, 25 dec. 2024 (UTC) == Fino de diskutoj pri forigoj == Kara Kani, mi ne volas nervi vin, sed mi tamen devas ripete peti vin subskribi, kiam vi dankinde fermas diskuton pri forigo de teksto aŭ ŝablono, tiel ke aŭtomate metiĝas la tempo kiam la diskuto finiĝis. Nia arkivigo funkcias laŭ la noto: "La diskuteroj ĉi tie estas ordigataj laŭ la dato kiam finiĝis la diskuto, ne laŭ tio kiam ĝi komenciĝis" kaj ne eblas en ĝusta ordo arkivigi la diskutojn kiam oni ne scias la daton. Kaj estas 100-oble pli pene detektive elserĉadi la daton el la historio de redaktoversioj kompare al simpla subskribo, kiu estas unu muso[[klako]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:38, 14 jan. 2025 (UTC) == Dankon pri via kunlaborado por la artikolo [[Atomo]] == Por la prilaborado de la semajno ([[Atomo]]), mi estis blokita al la modelo de Bohr, sed ŝance vi kompletigis la artikolon kun la modeloj de Sommerfeld kaj de Schrödinger. Per tiaj viaj kokmpletigoj, la artikolo estas nun respektinda. Kumlaboranto Kani: Dankegon !-[[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 21:08, 17 jan. 2025 (UTC) == Thank you for being a medical contributors! == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> {| style="background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;" |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[File:Wiki Project Med Foundation logo.svg|130px]] |style="font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;" |'''The 2024 Cure Award''' |- | style="vertical-align: middle; padding: 3px;" |In 2024 you '''[[mdwiki:WikiProjectMed:WikiProject_Medicine/Stats/Top_medical_editors_2024_(all)|were one of the top medical editors in your language]]'''. Thank you from [[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med]] for helping bring free, complete, accurate, up-to-date health information to the public. We really appreciate you and the vital work you do! Wiki Project Med Foundation is a [[meta:Wikimedia_thematic_organizations|thematic organization]] whose mission is to improve our health content. '''[[meta:Wiki_Project_Med#People_interested|Consider joining for 2025]]''', there are no associated costs. Additionally one of our primary efforts revolves around translating health content. We invite you to '''[https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/index.php try our new workflow]''' if you have not already. Our dashboard automatically [https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/leaderboard.php collects statistics] of your efforts and we are working on [https://mdwiki.toolforge.org/fixwikirefs.php tools to automatically improve formating]. |} Thanks again :-) -- [[mdwiki:User:Doc_James|<span style="color:#0000f1">'''Doc James'''</span>]] along with the rest of the team at '''[[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med Foundation]]''' 06:22, 26 jan. 2025 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:Doc James@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Top_Other_Language_Editors_2024&oldid=28172893 --> == Stirpo == Saluton Kani! ĉar vi estas fakulo pri birdoj, mi rimarkis la vorton 'stirpo' en multaj artikoloj pri birdoj. Ĉu vi povus klarigi al mi kion tio signifas? [[Uzanto:Dominik|Dominik]] ([[Uzanto-Diskuto:Dominik|diskuto]]) 06:47, 28 feb. 2025 (UTC) :Saluton kaj dankon pro la averto. Mi ne estas fakulo pri birdoj, sed ege interesiĝas pri tio. Fakte mi ekvikipediumis antaŭ jardekoj por pliriĉigi tiun kampon. Tiam mi estis komencanto per Esperanto, pri birdoj kaj per Vikipedio kaj faris multajn erarojn: erkzemple konfuzi inter grundo kaj planko, bredi kaj reprodukti ktp. Fakte post pluraj jaroj for de la birdaro mi revenis kaj unu el ĉefaj taskoj estas korekti tiamajn erarojn. Mi plej verŝajne imagis vorton "stirpo" por traduki el la hispana "estirpe, linaje", kaj eble similan vorton el angla, kiu normale aludas al homoj, sed tre ofte oni uzas prihomajn vortojn kaj konceptojn en zoologio, ekzemple familio. Nun mi komprenas mian eraron uzinte tiun neekzistantan vorton, sed nun trovas nur la vorton "gento" (ReVo) por referenci tiun koncepton: pragrupo de birdoj el kiu devenas nuntempaj taksonoj. Resume, kion fari? Oni povas korekti ĉiujn aperojn (333) al "gento", sed mi ankaŭ dubas pri tiu alternativo. Eble roboto povas fari tion, sed tiun teknikon mi ne regas. Same ne mi scias kiel trovi pli ĝustan alternativon. Mi bonvenigos sugestojn. Dankeme. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:34, 28 feb. 2025 (UTC) ::Dankon Kani, mi pensas ke mi pli-malpli komprenas pri kio temas. Tio kredeble koncernas la genealogion de birdo, sed mi eĉ ne scias kio estus la franca aŭ angla traduko. Laŭ Amika vortaro, '''estirpe''' deveno; (''descendencia'') posteularo, idaro. - ::Aliflanke Gran Diccionario Español-Esperanto ankaŭ proponas la vorton 'stirpo' kiel neologismon de estirpe, inter aliaj difinoj. [[Uzanto:Dominik|Dominik]] ([[Uzanto-Diskuto:Dominik|diskuto]]) 14:05, 28 feb. 2025 (UTC) :::Tio signifas, ke mi ne inventis la vorton, ĉar uzas tiun vortaron, kvankam plej ofte PIV. En la kunteksto de tiuj artikoloj, ne estus posteularo, sed praularo, sed tio ne multe taŭgas ĉar referencus al pluraj aŭ multaj individuoj, trunko, ktp., kaj prefere temas pri ununura devenejo, do eble oni povus lasi stirpon, dum oni trovas alian pli taŭgan vorton. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:44, 28 feb. 2025 (UTC) :Nun mi trovis pli taŭgan vorton, nome ''genlinio'', sed tio eble ĝustas por biologiaj aferoj, sed ne tiom por biografiaj temoj, se oni klopodas robotajn ŝanĝojn.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 22:01, 30 mar. 2025 (UTC) == Forigendaĵo 2025-03 == [[Vikipedio:Forigendaj_dosieroj#Dosiero:Novaj_Federaciaj_Landoj.png]] bv forigu. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 23:15, 18 mar. 2025 (UTC) :{{farite}}--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 23:29, 18 mar. 2025 (UTC) == "statuso_referenco=" en la ŝablono taksonomio == Saluton @[[Uzanto:Kani|Kani]] vi aldonis referencojn al multaj paĝoj kun la ŝablono {{Ŝ|Taksonomio}} kaj erare uzis la parametron "statuso_referenco=". La ĝusta parametro estas "statuso_ref=" Listo de viaj paĝoj troviĝas en la [[Projekto:Kontrolu Vikipedion|Projekto:Kontrolu vikipedion]] https://checkwiki.toolforge.org/checkwiki.cgi?project=eowiki&view=only&id=3 Mi korektigos ĝin dum la sekvaj semajnoj. Bonvole estonte uzu la ĝustan parametron kaj aldonu referencan liston al la artikoloj. Amike Stefan [[Uzanto:Stefangrotz|Stefangrotz]] ([[Uzanto-Diskuto:Stefangrotz|diskuto]]) 10:24, 22 mar. 2025 (UTC) == [[Fael Luna]] == Mi dividas vian kritikan juĝon pri la stile dubinda paĝo [[Fael Luna]], kaj nur havas malgrandan teknikan konsilon: Metante la ŝablonon {{ŝ|polurinda}}, ne forgesu la finaĵon "|listigi=ne", tre grava se oni ne en la aparta listo notis la problemon. Meti la ŝablonon en formo <nowiki>{{polurinda|listigi=ne}}</nowiki> pli tempoŝparas ol devigi sin pene priskribi la problemon en la aparta paĝo, despli se oni forte dubas ke post ses tagoj la problemo ankoraŭ aktualos. Tial mia konsilo pli estas ĝenerala rememorigo pri uzo de <nowiki>{{polurinda|listigi=ne}}</nowiki> en paĝoj kiuj antaŭvideble restos multajn jarojn... Dankon pro via forta engaĝiĝo en nia projekto!! [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:07, 15 apr. 2025 (UTC) == Protekto == Bv maksimume protektu kaj sekve malprotektu [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Speciala%C4%B5o:Protokolo&page=%C5%9Cablono%3ABabela+lingvaro la ŝablonon "Ŝablono:Babela lingvaro"] [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=%C5%9Cablono:Babela_lingvaro&redirect=no redirect=no]. Ĝi estas neuzata. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 19:19, 20 apr. 2025 (UTC) :Prie mi absolute komprenas nenion. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 19:25, 20 apr. 2025 (UTC) == Neatendite pli longa foresto el vikia administrado == Saluton, aktuale mi survojas kaj nur tre limigite povas vikipediumeti per malkomforta saĝtelefoneto - laŭplane mi estintus hejme ĉi-vespere, sed eksterplane mi morgaŭ donos mian difektitan aŭton al riperejo, atendos la riparon kiu probable daŭros 2-3 tagojn, en tiuj tagoj havos ekstrajn feriojn kaj estos hejme merkrede vespere aŭ ĵaŭde. Tiam estos nenia problemo plu vikiumi, sed ĝis tiam mi ne havos vikipedian superrigardon kaj ne povos administri. Tial mi petas vin aparte atenti pri iuj eventuale lastmomentaj dubindaj redaktoj, interalie nia finna forbarito kiu eble intertempe enŝteliĝas en redaktadon... Salutas [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:00, 4 maj. 2025 (UTC) : Cetere la historio fine finiĝis per rubigo de la kara malnova aŭto, serĉo kaj aĉeto de nova uzita veturilo kaj post hejmenveturigo de ĝi ankoraŭ problema registrigo de ĝi, ĉar la oficejoj simple ne akceptas registriĝojn, kio sume kostis tri semajnojn. Sed retkonekton mi jam aranĝis post semajno, tio estis la plej eta problemo. ''C'est la vie''. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:35, 27 maj. 2025 (UTC) == Decido [[kampurbo]] al [[bazarurbo]] == Mi fine hodiaŭ fermis la delonge finendan diskuton pri alinomigo de [[kampurbo]] al [[bazarurbo]] en VP:AA, ankaŭ adaptis la tekston kaj ŝovis plej multajn kategoriojn, krom la multajn ene de [[:Kategorio:Bazarurboj en Ĉeĥio]]. Ĉu vi pretus kontakti kun LiMr kaj peti lin robote fari la adaptojn en [[:Kategorio:Bazarurboj en Ĉeĥio]]? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:35, 27 maj. 2025 (UTC) :Mi ne komprenas kion mi petu de LiMr? [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 22:37, 27 maj. 2025 (UTC) ::Ho, vi forgesis la {{ŝ|re}} aŭ @-trukon: Tiam mi ne vidas viajn reagojn! Mi pardonpetas. Nun mi 6 tagojn ne estos ĉe komputilo, kaj antaŭ la malŝalto de la ilo nur volis peti vin, en la sekvaj tagoj aparte atenti pri fuŝaj redaktoj en la "lastaj ŝanĝoj", kvankam vi ĉiam faras tion pli sukcese ol mi. Estos simple klarigi pri kio vi petis vin la 27-an de majo, sed nun jam ne plu estas tempo por tio. Ne gravas, povas ankoraŭ atendi pliajn 6 tagojn. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:30, 5 jun. 2025 (UTC) :::Ho, tiun lastan paŝeton en alinomigo mi evidente reforgesis kiam mi revenis al komputilo meze de junio... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 06:06, 15 jul. 2025 (UTC) == Diskuto:Istmo de Tehuantepeko == Mi jam atentigas vin pri notoj en [[Diskuto:Istmo de Tehuantepeko]] kiuj ankaŭ koncernas viajn redaktojn. Salutas [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 06:06, 15 jul. 2025 (UTC) == Ĉapelitaj literoj == Sal! Eble vi scias la metodon. Se mi iras al WikiData, tie nun mi ne povas tajpi la ĉapelitajn literojn ŝ, ĉ ktp. Mi ne trovas la sol--[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 13:22, 18 jul. 2025 (UTC)von. :Mi eĉ ne scias kio estas WikiData. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 15:56, 18 jul. 2025 (UTC) ::Wikidata estas la angla nomo de [[Vikipedio:Vikidatumoj]]. {{re|Crosstor}}, por mi estas plej facile tajpi ĉion per la "[[Klavarfasono#Kanada_plurlingva_norma|kanada plurlingva]]" klavaro, sed se vi malvolas fari simile, oni povas trovi la supersignitajn literojn en la "Latina" parto de la menuo "Specialaj signoj" super la redaktokadro. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 20:43, 23 aŭg. 2025 (UTC) :::Dankon, ĉio en ordo! [[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 03:18, 24 aŭg. 2025 (UTC) == Disigo == Saluton! Bonvolu disigi la artikolon [[kirurgio]], ĉar ĝi estas aldirektita al prosektoro. Mi volas krei apartan artikolon pri prosektoro.--[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 12:12, 22 jul. 2025 (UTC) :Mi forigis la alidirektilon. Nun vi povas krei apartan artikolon pri prosektoro. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:23, 22 jul. 2025 (UTC) :: [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Special:Protokolo&page=Prosektoro] Ĉu ne eblintus redakti la alidirektilon rekte sen antaŭa forigo? [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 11:09, 30 jul. 2025 (UTC) :::Jes. Sed mi volis nur faciligi la aferon. Krome krei alidirektilon ne enkalkulatas kiel kreita paĝo, kaj redakti iaman alidirektilon kiel nova artikolo ankaŭ ne, laŭ mia supozo. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 11:16, 30 jul. 2025 (UTC) == Forigoj == Bv [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?diff=9159314&oldid=9158048 ne subskribu la vorton "jes" aŭ "ne"] ĉar tio rompas la ŝablonon. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 11:05, 30 jul. 2025 (UTC) :Enorde. Mi esperas ne forgesi tion. Dankon. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 11:17, 30 jul. 2025 (UTC) Saluton, ĉu vi forigos ĉiujn diskutojn de uzantoj [https://eo.wikipedia.org/wiki/Speciala%C4%B5o:Kio_ligas_%C4%89i_tien%3F/%C5%9Cablono:Forigu tie mirakle ligitaj]? [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 10:35, 23 aŭg. 2025 (UTC) Ĉu vi forigos ankaŭ [[Uzanto-Diskuto:Kani|vian diskuton]] aŭ ĉu iu alia forigos ĝin por via ĝojo? Via diskuto laŭ anonco de ŝablono Forigu indikas ankaŭ vian nomon. [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 11:34, 23 aŭg. 2025 (UTC) <pre>'''10:17, 23 aŭg. 2025 Kani diskuto kontribuoj forigis paĝon Usuario:Etrapani/Taller/Karoto (Teĥnika forigo (Ĝ6): la enteno estis: '{{forigu|Mi erare modifis la ligilon en la ateliero de hispanlingva malneto}} {{Vikidatumoj|Q11678009}} {{Taksonomio nomo=Karoto }} '''Terpomo''' (''Solanum tuberosum'') estas kulturplanto grava por la homaro, plurjara planto apartenanta al la familio Solanacoj.<ref>[https://www.merriam-webster.com/dictionary/potato "Potato – Definition"....', kaj la sola kontribuinto estis "[[Special:Contributions/Etrapani|Etrap...) (danki)'''</pre> La teksto <pre>''{{forigu|Mi erare modifis la ligilon en la ateliero de hispanlingva malneto}} {{Vikidatumoj|Q11678009}} {{Taksonomio nomo=Karoto }}''</pre> povis esti aldonita de foriginto. La forigita paĝo verŝajne temis pri terpomo, kiel estas videbla el la komenco de la forigita paĝo. [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 12:49, 23 aŭg. 2025 (UTC) :Mi ne komprenas la fadenon. Mi trafis ŝajnan artikolon kun fuŝo titola kaj peto de la kreinto por forigo. Mi konstatis, ke vere la artikolo [[Karoto]] restas kaj nun konstatas, ke ankaŭ la artikolo [[Terpomo]] ekzistas. Ĉu estas iu problemo? [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 14:42, 23 aŭg. 2025 (UTC) Jes, problemo estas kun diskutoj de uzantoj troviĝantaj en listo ligantaj al la ŝablono Forigu. Kial vi ne komencis forigi ilin unu post la alia? [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 14:48, 23 aŭg. 2025 (UTC) Kaj kiel oni povas legi la peton pri forigo? [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 14:52, 23 aŭg. 2025 (UTC) :Mi plu ne komprenas la problemon, ĉar mi ne konas tiun liston de diskutoj. Mi nur legis la forigpeton kaj komprenis tiun agneceson. Ambaŭ artikoloj (karoto kaj terpomo) ekzistas kaj krome la fuŝa artikolo portis la ŝablonon "Havenda artikolo" kiu tute malĝustigus la suman rezulton de tiu kategorio al ĝuste 1000. Se necesas restarigo, tion mi nek scias fari nek vidas ties neceson. Se vi scias fari tion kaj vidas tiun neceson, bv. fari ĝin. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 15:06, 23 aŭg. 2025 (UTC) ĉu vi forigos ĉiujn diskutojn de uzantoj [https://eo.wikipedia.org/wiki/Speciala%C4%B5o:Kio_ligas_%C4%89i_tien%3F/%C5%9Cablono:Forigu tie mirakle ligitaj]? [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 15:16, 23 aŭg. 2025 (UTC) :Mi ne sekvos en tiu fadeno, kiun mi ne komprenas. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 21:32, 23 aŭg. 2025 (UTC) ::Ankaŭ mi ne komprenas kiun problemon povus havi kolego Petro, kiu evidente en la 23-a de aŭgusto restis iel nekontenta. Mi nur povas respondi al la polemika demando "ĉu vi forigos ĉiujn diskutojn de uzantoj [https://eo.wikipedia.org/wiki/Speciala%C4%B5o:Kio_ligas_%C4%89i_tien%3F/%C5%9Cablono:Forigu tie mirakle ligitaj]?" Respondo estas: '''klare ne'''. Ekzemple tie iom fuŝe kaj tute ne intencite listiĝas la persona diskutpaĝo [[Uzanto-Diskuto:Haruo]], kiu nur iam en diskuto notis ion pri la ŝablono {{ŝ|forigu}} kaj montris per ekzemplo de la ŝablono kion li volis komenti. Tio kompreneble kreas tute neintencitan meton en la teknikan kategorion. Per uzo de la sintakso <nowiki>{{ŝ|forigu}}</nowiki> oni evitus tiun eraron, sed tiam oni ne povas montri kiel aspektas ero de la ŝablono pri kiu oni volas noti ion. Entute ne estas problemo, ĉar administranto ĉiukaze ne blinde forigas artikolojn kaj diskutpaĝojn, sed nur faras tion post detala prijuĝo. Laŭ mia surfaca impreso ĉi tie ĉio iris bonan vojon - nur Petro malbone komunikis kio ĝenis lin, tiel ke neniu komprenas lian nerviĝon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:42, 19 sep. 2025 (UTC) == Dekstra ekstremismo en la esperantlingva vikipedio == Ekzemplon de dekstra ekstremismo en la esperantlingva vikipedio eblas aktuale vivi en la paĝo [[Asocio de Poloj en Germanio]], komentita en ties diskutpaĝo. Mi ne havas urĝan peton al vi elpaŝi tie - mia noto jam fakte resumigas ĉiun suspekton pri ekstremismo. Sed mi daŭre konsterniĝas, ke ankaŭ en tekstoj faritaj en Esperanto, kiuj kutime sekvas konsenton de internaciismo, kontraŭmilitismo kaj kontraŭrasismo, lastatempe ekaperas tekstoj de tia dekstra ekstremismo, kiuj ĝojigus s-inon Le Pen, s-ron Orban kaj ankaŭ ĝojigintus generalon Franco... Ne ke vi devas ion fari, sed se vi emas, rapide legetu la dubindan alineon kaj la diskutejan noton. Salutas [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:42, 19 sep. 2025 (UTC) == Cetere: teknika rimarko == Kara Kani, la notojn tute supre de via diskutpaĝo ĉi tie, kiuj ŝajne estas nur de vi por vi, vi facile povus meti al via [[:Uzanto:Kani/provejo|provejo]]. Vi antaŭ dek jaroj tie skribis la du vortojn 'mia provejo' - tio tute ĝustas, sed vi poste neniam uzis la paĝon. Ĝi estus ĝuste por tekstoblokoj celitaj '''nur de vi por vi'''... Ne, ke mi pensas ke vi '''devas''' uzi ĝin, sed mi nur volas konsciigi al vi ke vi tiun subpaĝon de vi tute ne utiligas, kaj vi povus konsideri ĉu ekuzi ĝin... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:49, 19 sep. 2025 (UTC) ==Samtemaj artikoloj== Saluton Kani. Ŝajnas al mi ke vi jam havis sufiĉe da tempo por pripensi la ideon, ke en Vikipedio devas ne ekzisti pluraj artikoloj pri precize sama temo. Ĉu vi nun konsentas al tiu principo, aŭ kion vi pensas pri ĝi? Kaj ĉe la specifa kazo de la du spiradoj, ĉu gravas al vi ke la hispanlingva vikipedio, kies ekzemplon vi evidente sekvis, kunigis siajn samtemajn artikolojn, kaj anstataŭe ligis al "Spirado" artikolon pri pulma spirado, kaj ke Metavikio faris "Spiro" havenda anstataŭ "Spirado"? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 13:43, 3 okt. 2025 (UTC) :Mi opinias nur, ke tiu afero ne estas postulo por la esperantlingva vikio, sed por la tuta sistemo. Se estas artikoloj en pli ol 50 lingvoj, devas esti ankaŭ versio en Esperanto, dum tiu simileco restas. Male, kiam esperantisto aŭ neesperantisto enirus en tiu artikolo, komprenos, ke Esperanto ne estas tiom vasta. Eĉ povus klopodi krei la mankintan artikolon. Laŭ la historiaj paĝoj, mi tute faris neniun kontribuon en [[Spiro]] kaj pri [[Spirado]] mi kontribuis ĉefe kiam ĝi iĝis unu el la Mil havendaj artikoloj, pri kio mi laboris. Nun mi ne dediĉos tempon nek energion por disigi la enhavon de ambaŭ artikoloj. Mia laboro en aliaj kampoj estos pli utilaj. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 17:04, 3 okt. 2025 (UTC) ::Ĉu mi komprenas ĝuste ke vi ne agnoskas la principon, sed jes ĉesos kontraŭbatali ĝin en ĉi tiuj artikoloj, kondiĉe ke vi mem ne faros la riparon? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 23:51, 3 okt. 2025 (UTC) :::Mi ne estas en Vikipedio por batali, sed mi konsideras, ke unu el la du artikoloj estis havenda artikolo kun pli ol 30 000 bitokoj kaj nun estas alia kun nur pli ol 20 000 artikoloj kaj oni malaltigis ĝin al pli malsupra kategorio. Mi dediĉis tro da jaroj al tiuj 1 000 havendaj artikoloj. La komunumo apenaŭ kunlaboris tiukadre kaj kelkaj eĉ pri fajfis. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:24, 4 okt. 2025 (UTC) ::::Tio ne respondas al la demando. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 21:01, 4 okt. 2025 (UTC) :::::Por vi tiu afero gravas, por mi nun ne. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 21:06, 4 okt. 2025 (UTC) == Universitato Turku/Helsinko == [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Incendio_de_Turku_(1827)&diff=prev&oldid=9096451 Incendio de Turku (1827): Malsamoj inter versioj - Vikipedio] Vi faris eraron: ne ekzistis en tiu tempo [[Universitato de Turku]], kiu estis fondita multe li poste. Tiu universitato, pri kiu la artikolo mencias, estas la nuna [[Universitato de Helsinko]], kiu estis movita al Helsinko post la indencio [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2025-28110-65|&#126;2025-28110-65]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2025-28110-65|diskuto]]) 10:52, 15 okt. 2025 (UTC) == Helpo == Sal! Mi petas helpon, iru [https://eo.wikipedia.org/wiki/Kategorio:Prefektujnivelaj_urboj_de_%C4%88inio], kie [[Vuhano]] situas supre kaj ne ĉe majusklo V. Bonvolu meti Vuhanon lasta ĉe '''V'''.--[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 06:12, 13 nov. 2025 (UTC) :Farite. Mi nur tajpis Vuhano en la malplena spaco de la kategorio en la koncerna artikolo. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:07, 13 nov. 2025 (UTC) == Tiu ĉi diskutpaĝo == Mi mem ofte havas tro pleniĝintan diskutpaĝon... sed via diskutpaĝo same suferas je tiu minuso. Signife pli ol 350 diskutoj sur unu paĝo estas iom multe - estus bona paŝo foje arkivigi la pli aĝajn diskutojn. {{s}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:40, 4 dec. 2025 (UTC) :Vi pravas. Farite. Restis nur sesono. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 11:58, 4 dec. 2025 (UTC) == Kursivaj literoj en sciencaj nomoj == Saluton Kani! Dankon pro viaj multaj kontribuoj en miaj ĵus redaktitaj artikoloj. Vi notu ke pri la latinaj sciencaj nomoj, nur genroj, specioj kaj subspecioj estas kursive skribitaj. Male, la nomoj de regnoj, filumoj, klasoj, ordoj kaj familioj nepre ne estas kursivaj. Vi povas rigardi ĉe Wikipedia en la aliaj lingvoj por vidi kion oni skribu. Pri la dato de la konsultita referenco (AviList), veras ke oni skribu (la 22-an de dec. 2025), tamen ŝajnas al mi ke pli mallonga skribomaniero tute taŭgas, kiel Vikipedio skribas aŭtomate en tiu ĉi paĝo ekzemple. Kore, Alano [[Uzanto:HaleBopp|HaleBopp]] ([[Uzanto-Diskuto:HaleBopp|diskuto]]) 13:38, 22 dec. 2025 (UTC) :Saluton, kara kolego. La fakto, ke en aliaj lingvoj familioj, ordoj ktp., ne skribiĝas kursive rilatas al la fakto, ke la angla kaj aliaj lingvoj asimilas tiujn vortojn, kvazaŭ ili estus de la propra lingvo; kaj pro tio ili mencias nur tiun vorton sen traduko, do ili ne bezonas diferencigi. Male, en Esperanto, ni tradukas familiojn, ordojn ktp., kaj tial ni diras tion en latina scienca nomo kaj en Esperanto; kiel ĉe specioj, se oni mencias ambaŭ nomojn, logiko estas, ke oni marku tion kio ne estas Esperanto. Tamen jam estas miloj da artikoloj pri birdoj, en kiuj estas ne nur tiu, sed ankaŭ multaj aliaj nekongruaĵoj. Ekzemple lastatempe mi korektas la grandojn de la tabelbildoj el 300 al 240 ĉar en multaj kazoj la birdobildo aperas tro granda en la ekrano, kaj tio faras malbonan impreson kiam la bildo ne estas bonkvalita. Vi povas vidi, ke ekzemple en la anglalingva versio tiuj estas eĉ pli malgrandaj. Sed nun estas tabeloj je 300 kaj je 240. Tio ne multe gravas. Same povas okazi pri la kursiveco. Mi ne korektos tion en la artikoloj kreitaj de vi. Sed mi ankaŭ forigas la krampojn de subspecioj. Estas 20 000 birdospecioj kaj ni ankoraŭ ne faris multajn milojn; se ni intencas fari ankaŭ subspeciojn, ni bezonos kelkajn vivojn. Tamen mi foje faris subspeciojn aŭ formortintajn speciojn, sed tio okazu escepte. Mi tute ĝojas, ke vi dediĉas vin al birdoj. Dum jaroj ankaŭ aliaj vikipediistoj, sed lastatempe nur Goren ankoraŭ faras ion de tempo al tempo. Mi iam kontrolis, ke estu faritaj ĉiuj eŭropaj birdoj (laŭ historia listo), poste ekfaris ĉiujn tutmondajn speciojn laŭ la listo de familioj en la ĉefa artikolo [[Birdoj]]. Iam mi ĉesis kaj dediĉis min al aliaj taskoj. En 2025 mi revenis kaj plenigis la lasitajn truojn (sed povas esti truoj de novaj specioj) kaj nun mi estas je la fino de [[Strigedoj]]. Ĉar mi pluos laŭ tiu itinero, mi ne alvenos al Paseroformaj. Do, ni ne kolizios. Amike. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:15, 22 dec. 2025 (UTC) ::Mi feliĉas legi vin. Mi komprenas ĉiujn viajn argumentojn kaj estas tre bona afero ke ni interkonsentu. Mi konstatis ke la tabelo de prezentado ĉiam estas 320 ra larĝa eĉ se la bildo estas pli eta, kaj plejofte la fotoj estas 300 ra larĝaj. Mi do sekvis la ĝeneralan movadon. Sed de nun, mi "laboros" viaflanke kaj ŝanĝos la bildetojn al 240 ra. Ankaŭ mi forigos la krampojn ĉe la subspecioj. Fakte mi pensis ke tio povus utili, ĉefe en la kazo kie specio kun artikolo estas subigita al la rango de subspecio. Sed vi pravas, pli bone sen krampoj. Pri la kursiveco, tamen mi ne povas konsenti, ĉar ne temas pri mia propra volo aŭ la volo de Esperanto, temas pri la universalaj nomenklaturaj reguloj, kiuj postulas ke latinaj nomoj de familioj kaj ordoj ne estu skribitaj kursive (tiel estas en ĉiuj listoj de birdoj kiel tiu de IOC, aŭ la nova AviList), aŭ ke pri la aŭtoritato de la dunomo krampoj estu uzataj nur se la taksono ne estis priskribita en la nuna genro (kaj mi konstatis multajn erarajn uzojn prie). Do, dankon pro via respondo kaj mi petas ke vi rimarkigu al mi se afero fare de mi ne taŭgas. Via sperto en Vikipedio ja estas multe pri granda ol mia kaj mi certas ke mi profitos viajn konsilojn. Amike. Alano. [[Uzanto:HaleBopp|HaleBopp]] ([[Uzanto-Diskuto:HaleBopp|diskuto]]) 20:57, 22 dec. 2025 (UTC) :::Mi forgesis... mi konstatis ke la bildeto de la "Konserva statuso" ne funkcias kiam oni metas "CR". La ses aliaj kazoj tre bone funkcias, sed tiu ne. Mi tute ne scias al kiu mi devas rimarkigi tion. Dankon! [[Uzanto:HaleBopp|HaleBopp]] ([[Uzanto-Diskuto:HaleBopp|diskuto]]) 21:12, 22 dec. 2025 (UTC) ==Historiaj artikoloj== Dankon, pro viaj helpo kaj informoj. [[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 23:01, 12 jan. 2026 (UTC) == Invitation: Bring Feminism and Folklore to your wiki == <div style="border:4px maroon ridge; padding:4px;"> [[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|center|550px|frameless]] <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr" style="padding: 1em 2em;"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> ;Hello {{BASEPAGENAME}}, We noticed your dedicated contributions to this wiki. As an experienced editor, your leadership could help bridge the gender gap on Wikipedia. We are inviting you to '''organize the Feminism and Folklore 2026''' writing competition for your community. ;Why Organize? The campaign (1 Feb – 31 March) focuses on women’s stories, folk culture, and traditions. By setting up a local page, you help your community document their unique history. ;We have made it easy for you You do not need to do everything from scratch. The international team has prepared tools to help you: * '''Article Lists:''' Find missing topics relevant to your culture. * '''CampWiz Tool:''' Easily manage the contest and track points. ;Want to talk to us first? If you have questions or want to meet the team, you are welcome to join our Office Hours (live Q&A sessions). ''[[:m:Event:Wiki Loves Folklore 2026 Office Hours|Click here to see the Office Hours schedule]]'' ;Ready to start? Please check the project page to see how simple it is to register. '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Click here to Learn More and Sign Up]]''' Thank you for your time and hard work! '''The Feminism and Folklore 2026 Team''' ---- <small>You received this message because you are a valued contributor. If you have questions, please ask on the [[:m:Talk:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta Talk Page]].</small> </div></div> --[[Uzanto:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Uzanto-Diskuto:MediaWiki message delivery|diskuto]]) 16:49, 18 jan. 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/fnf26-p&oldid=29949530 --> == Mortintoj == Saluton @[[Uzanto:Kani|Kani]]. Dankon pro tiu grava novaĵo "La [[armeo de Israelo]] konfirmis... Sed mi nur volas emfazi ke temas pri nombrado de kadavroj iel entombigitaj, kaj ke tiu nombro NE inkluzivas miloj da [[Malaperinto|malaperintoj]] (tiuj kies kadavro ankoraŭ kaj verŝajne neniam estu trovita, t.e. evaporitaj aŭ sub ruinoj). La nombrado estis daŭre farita ĵustatempe fare de la hamasa ministro pri sano ([[d:Q123152753|Q123152753]], malsama ol [[d:Q724644|Q724644]]). Laŭ mia scio la nombro da mortintoj en Cisjodanio estas relative malmulta, ŝajne ne pli ol cento(j). Mi pensas ke tiu ĉi klarigo gravas sed ĉar la novaĵo estas via mi malemas fari ĝin mi mem. Amike, [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 06:57, 1 feb. 2026 (UTC) :La matematika diskuto estus senfina kaj kondiĉita de la asertoj de la diversaj amaskomunikiloj. Ĉiuokaze la ĉefa afero estas ĉu malaperintoj, enterigitoj subruinaj, mortintoj en atakitaj hospitaloj aŭ pro malsato kaj malfacilaj vivkoondiĉoj ktp., ne estas mortoj kiujn la atako de Israelo okazigis? Ĉiuokaze mi reredaktos la noton. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 11:08, 1 feb. 2026 (UTC) ::Kaj la ĉefa novaĵo estas ne la mortintoj, sed la fakto, ke la israela armeo konfirmis la informojn de Hamaso. Se vi kapablas kompreni aŭ traduki https://elpais.com/internacional/2026-01-29/el-ejercito-de-israel-estima-que-ha-matado-unos-70000-palestinos-en-la-invasion-de-gaza-una-cifra-que-cuestionaba-hasta-ahora.html [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 11:10, 1 feb. 2026 (UTC) == Request == Hello, sorry for writing in English. Please see [[Vikipedio:Diskutejo/Administrejo#Report concerning Flughaveno Ŝeremetjevo]]. This user has now been globally locked, but their user page still contains some attack content against others (in the first section), and they also went to [[User talk:NDG]] to attack [[:User:NDG]]. I have requested speedy deletion for both pages, so could you please help me '''delete [[:User:Flughaveno Ŝeremetjevo]] and [[:User talk:NDG]]'''? Thank you very much. [[Uzanto:ShuQizhe|<span style="color:#39C5BB"><span lang='ja'>浅村しき</span></span>]] ([[Uzanto-Diskuto:ShuQizhe|<span style="color:#FFA500">diskuto</span>]]) 14:44, 3 feb. 2026 (UTC) :Mi pardonpetas. Mi ne komprenas la aferon. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:16, 3 feb. 2026 (UTC) ::Bone, do mi klarigos tion al vi en Esperanto. ::En [[Uzanto:Flughaveno_Ŝeremetjevo]] li skribis enhavon, kiu atakas aliajn uzantojn (vidu [[Uzanto:Flughaveno_Ŝeremetjevo#Averto POR NDS]]). Mi proponis rapidan forigon, sed li plurfoje forigis la rapidforigan ŝablonon. Poste, post kiam NDG raportis lin kiel LTA, li iris al la diskutejo de NDG por ataki lin denove. Mi ankaŭ petis rapidan forigon por la diskutejo de NDG. ::Mi rimarkis, ke vi estas relative aktiva administranto en ĉi tiu projekto, tial mi venis peti vian helpon. '''Nun mi volas peti vin forigi la du paĝojn [[Uzanto:Flughaveno_Ŝeremetjevo]] kaj [[Uzanto-Diskuto:NDG]]''', ĉar ambaŭ enhavas atakan enhavon (vandalismon). Jen esence la situacio. [[Uzanto:ShuQizhe|<span style="color:#39C5BB"><span lang='ja'>浅村しき</span></span>]] ([[Uzanto-Diskuto:ShuQizhe|<span style="color:#FFA500">diskuto</span>]]) 05:51, 4 feb. 2026 (UTC) ::Se tio ne estas por vi oportuna, tiam mi petos helpon de alia administranto. [[Uzanto:ShuQizhe|<span style="color:#39C5BB"><span lang='ja'>浅村しき</span></span>]] ([[Uzanto-Diskuto:ShuQizhe|<span style="color:#FFA500">diskuto</span>]]) 08:51, 4 feb. 2026 (UTC) :::Nek oportuna nek maloportuna. Mi nur ne komprenas. Pli bone alia administranto. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:22, 4 feb. 2026 (UTC) ::::Bone, pardonon, ke mi ĝenis vin. [[Uzanto:ShuQizhe|<span style="color:#39C5BB"><span lang='ja'>浅村しき</span></span>]] ([[Uzanto-Diskuto:ShuQizhe|<span style="color:#FFA500">diskuto</span>]]) 10:24, 4 feb. 2026 (UTC) ::::Bonvolu simple forigi la personajn atakojn. Kiel administranto, vi respondecas pri la devigo de la UCoC; ĝi estas unu el viaj devoj. [[Uzanto:NDG|NDG]] ([[Uzanto-Diskuto:NDG|diskuto]]) 06:26, 5 feb. 2026 (UTC) ::::@[[Uzanto:Kani|Kani]] you blocked a member of the SWMT for one month without reaseon, I see. [[Uzanto:NDG|NDG]] ([[Uzanto-Diskuto:NDG|diskuto]]) 10:43, 6 feb. 2026 (UTC) == Thank you for being a medical contributors! == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> {| style="background-color: #fdffe7; color: #000; border: 1px solid #fceb92;" |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[File:Wiki Project Med Foundation logo.svg|130px]] |style="font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;" |'''The 2025 Cure Award''' |- | style="vertical-align: middle; padding: 3px;" |In 2025 you '''[[mdwiki:WikiProjectMed:WikiProject_Medicine/Stats/Top_medical_editors_2025_(all)|were one of the top medical editors in your language]]'''. Thank you from [[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med]] for helping bring free, complete, accurate, up-to-date health information to the public. We appreciate you and the vital work you do! Wiki Project Med Foundation is a [[meta:Wikimedia_thematic_organizations|thematic organization]] whose mission is to improve our health content. '''[[meta:Wiki_Project_Med#People_interested|Consider joining for 2026]]''', there are no associated costs. Additionally one of our primary efforts revolves around translating health content. We invite you to '''[https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/index.php try our new workflow]''' if you have not already. Our dashboard automatically [https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/leaderboard.php collects statistics] of your efforts and we are working on [https://mdwiki.toolforge.org/fixwikirefs.php tools to automatically improve formating]. |} Look forwards to collaborating in the year ahead. Thanks again :-) -- [[mdwiki:User:Doc_James|<span style="color:#0000f1">'''Doc James'''</span>]] along with the rest of the team at '''[[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med Foundation]]''' 07:42, 14 feb. 2026 (UTC) </div> (This message was sent to [[:Uzanto:Kani]] and is being posted here due to a redirect.) <!-- Message sent by User:Doc James@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Top_Other_Language_Editors_2025&oldid=30070084 --> ==Finnlando kaj Rusio== Kial vi forigis la artikolon landlimo de Finnlando kaj Rusio? [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-17456-00|&#126;2026-17456-00]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-17456-00|diskuto]]) 17:58, 20 mar. 2026 (UTC) :Oni devas ligi artikolojn al aliaj lingvoj por kontroli la enhavon kaj la rilatoj inter lingvoj. Krome necesas referencoj kiuj indiku de kie venas la informo. Krome necesas efike reagi al reagoj de aliaj vikipediistoj por solvi mankojn. Krome ne eblas meti personajn opiniojn. Mi ĵus faris kelkajn plibonigojn en [[Kovdozero]], kio sen tio antaŭe dirite ne eblas. La angla versio informas pri elfluo tra rivero anstataŭ kanalo. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:07, 20 mar. 2026 (UTC) ::Kial vi forigis el la artikolo [[Kovdozero]] la finnajn loknomojn? [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-18014-78|&#126;2026-18014-78]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-18014-78|diskuto]]) 18:10, 23 mar. 2026 (UTC) :::Kara anonimulo, ĉu vi solvis viajn misojn kaj mankojn? [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 19:07, 23 mar. 2026 (UTC) ::::Dum mia ĉiusemajna reviziado mi vizitis la aritkolon kaj konstatis, ke kaj la titolo kaj la enhavo estis nur via persona konsidero de tio kio aperas alie en la aliaj lingvoj. Bonvolu ne krei personajn enhavojn, kiel postulas Vikipedio.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 19:49, 23 mar. 2026 (UTC) == Help == The current edit made by Aidas is completely unacceptable. It ignores the growing consensus and reports from governmental, non-governmental, and international human rights organizations, and has begun to show bias in favor of Israel, using the phrase "according to..." as if there isn't a consensus that Israel committed genocide in Gaza. This is biased. Go and open the article on the Armenian Genocide, and you will find that it clearly states that the Armenian Genocide was a genocide committed by the Ottoman Empire. This article, after that user's edit, has begun to question the existence of a genocide. Reports from organizations clearly state that Israel is committing genocide against the Palestinians in Gaza through starvation, mass killings, sexual violence, forced mass displacement, and other methods. [[Uzanto:جودت|جودت]] ([[Uzanto-Diskuto:جودت|diskuto]]) 17:49, 27 mar. 2026 (UTC) :Article name: [[Gazaa genocido]] [[Uzanto:جودت|جودت]] ([[Uzanto-Diskuto:جودت|diskuto]]) 17:49, 27 mar. 2026 (UTC) ::Saluton. En Vikipedio oni uzas Esperanton kiel laborlingvo. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 22:14, 27 mar. 2026 (UTC) :::@[[Uzanto:Kani|Kani]] Weren't you the one who wrote on your personal page that your English level is 2? 🙂 [[Uzanto:جودت|جودت]] ([[Uzanto-Diskuto:جودت|diskuto]]) 10:03, 28 mar. 2026 (UTC) ::::@[[Uzanto:Kani|Kani]] Ĉu tio estas maniero eviti la demandon? Mia argumento estas tre klara: ekzistas antaŭjuĝo favore al Israelo. Israelo faras genocidon en Gazao kaj uzis malsaton kaj aliajn metodojn de mortigo por ekstermi la palestinan popolon en Gazao. Ĉu ni devas ignori la vortojn de internaciaj organizaĵoj kaj subteni ŝtaton nomatan Israelo, konstruita tute sur propagando, kiu, cetere, estas tiu, kiu faras ĉi tiun genocidon? Ĉu vi atendas, ke ĝi agnoskos, kion ĝi faris? [[Uzanto:جودت|جودت]] ([[Uzanto-Diskuto:جودت|diskuto]]) 10:03, 28 mar. 2026 (UTC) :::::@[[Uzanto:Kani|Kani]] Kial vi evitas la diskuton? La enhavo de la artikolo estas neakceptebla; ĝi estas partia. La antaŭa versio estas pli bona; ĝi reflektas la larĝan akademian konsenton, kiu klare deklaras, ke Israelo faras genocidon en Gazao. Vikipedio devus esti neŭtrala, kaj niaj personaj opinioj ne devus influi ĝiajn artikolojn. Komparu ĉi tiun artikolon kun la Armena Genocido; tiu artikolo klare deklaras: "Genocido farita de la Otomana Imperio en la Unua Mondmilito." Sed ĉi tiu artikolo estas malsama: "Laŭ... laŭ..." Sufiĉe kun la antaŭjuĝo! Ekzistas konsento, ke Israelo faras genocidon en Gazao. [[Uzanto:جودت|جودت]] ([[Uzanto-Diskuto:جودت|diskuto]]) 10:09, 28 mar. 2026 (UTC) ::::::Mi dubas ĉu vi vere regas Esperanton. Viaj argumentoj tute malkongruas kun la stato de la artikolo. En la artikolo ne ekzistas antaŭjuĝo favore al Israelo, sed tute male. Mi mem konsentas, ke "Israelo faras genocidon en Gazao kaj uzis malsaton kaj aliajn metodojn de mortigo por ekstermi la palestinan popolon en Gazao.", kiel vi diras, sed la ŝanĝoj kiujn oni faris en la artikolo tute ne rilatas al tiaj asertoj, sed temas nur pri lingvaj detaloj. Bonvolu ne sekvi redaktan militon. Mi blokis vin dum tri tagoj por ke vi havu tempon trankvile relegi la tekston kaj por eviti pluan redaktomiliton. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:28, 28 mar. 2026 (UTC) == Graz == Saluton, mi jam legindigis la paĝon Graz post kiam aldoniĝis belaj 8 subtenaj voĉoj. Eble aspektas pli bele se vi ne faris plej multan redaktan laboron, poste proponis la tekston je legindigo (nu, laŭ mia urĝa peto, sed tamen) kaj ankaŭ finas la voĉdonon, kvazaŭ vi estus vanta propagandanto de via propra laboro (ne estas tiel, kompreneble, sed tamen povus ŝajni). Por Lajsana albatroso ni ankoraŭ povas lasi 4-5 tagojn kaj atendi ĉu ankoraŭ alvenos pliaj voĉoj al la 4 kiuj jam estas (kiuj kompreneble sufiĉas, sed tie ne necesas hasti). Ĉu vi bonvolas fari la resumeton de Graz por la ĉefpaĝo (mi jam forigis la antaŭan alidirekton de aprilo al marto)? Kaj flanke, tre bone insisti pri uzo de Eo en politikaj diskutoj. Mi certas ke la ardulo kontraŭisraela sen granda problemo povos fari tion, kaj certe ne akceptos iun opinion kiel la mian, kiu tre kondamnas la mortigojn kaj detruojn ĉe la Mediteraneo, sed gvide kulpigas Hamason pri provoko de l'sangoverŝado, uzante civilulojn kiel 'homa ŝildo' (mi ankoraŭ dubas pri amasperfortoj k.s., sed mi ne estas tie). El paca Armenio ne venis agresaj bomboj al Stambulo antaŭ jarcento, kaj ankaŭ Ukrainio ne brutale bombis Rusion en 2021, tial la eventoj ekde okt. '23 estas pli malfacilaj, kvankam kompreneble murdoj de civiluloj ĉiam estas krimo, sed tiel diferencite diskuti kun la ardulo sendube 'stos malfacile (same kompreneble homforkaptoj kaj torturoj de civiluloj ĉiam estas krimo). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:21, 28 mar. 2026 (UTC) :Mi ne scias fari la resumeton. Pri la afero de la genocido, krome mi ne vidas, ke Aidas diris tion kion Cevdet diras, ke li diris. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 00:51, 28 mar. 2026 (UTC) :Cetere, mi ĵus jam faris la resumojn [[Vikipedio:Artikolo de la monato/2026/05]] kaj [[Vikipedio:Artikolo de la monato/2026/06]], ĉar ni provu ne agi ĉiam je la plej lasta minuto. Tamen mi ankoraŭ ne havas koncepton kio povus veni kiel ADLS post junio. Sincere [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:52, 23 apr. 2026 (UTC) ==Universala Kodo de Konduto== Mi menciis vin en ĉi tiu peto al la Komitato de la Universala Kodo de Konduto, kiu temas pri la afero de ruĝaj ligiloj: [https://meta.wikimedia.org/wiki/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Cases/2026/Redlinkphobia_imposed_without_consensus_on_Esperanto_Wikipedia]. Mi ''ne'' akuzis vin pri ajna nun daŭranta problema konduto, kaj sciigas vin nur por eviti ĉian impreson ke mi agas sekrete. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 01:56, 6 apr. 2026 (UTC) :Dankon pro la informo. Mi nek legos nek partoprenos en anglalingva platformo. Mi supozas nur, ke vi turnas vin al ekstera aŭtoritato por decidi pri vikipediaj aferoj. Jen via afero. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 08:30, 6 apr. 2026 (UTC) ::Bedaŭrinde estas hontinda la agado de Arbarulo kaj la persekuto kiun li faras en Esperanta Vikipedio. Li estas TROEGE kritikema kaj malrespektema kaj mi laciĝis esperi ion bonan de li. [[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 12:49, 12 apr. 2026 (UTC) :::{{re|Claudio Pistilli}} "Ni penas forigi protektitajn enhavojn, kiam ni ekscias pri ili" ([[Vikipedio:Aŭtorrajto]]). Mi esperas ke tio klarigas miajn interagojn kun vi. Kaj ĉi tiu afero estas ke Kani (antaŭe, sed nun ne) persekutis enhavon metitan de aliaj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:41, 12 apr. 2026 (UTC) ::::Ĉu vi povas precizigi kiun enhavon mi persekutis aŭ vi aludas nur al rekomendoj ne troigi kreadon de ruĝaj ligiloj kiujn neniu bluigos? Bona konduto estas helpi tiujn kiuj bezonas ĝin, ne pafi el fremdlingva platformo. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 17:51, 12 apr. 2026 (UTC) :::::Jes, mi aludas al viaj rekomendoj kaj trudaj forigoj de ruĝaj ligiloj pri menciindaj temoj. Intertempe mi vidas kaj akceptas ke la Komitato rigardas tion kiel "stilon", ne "enhavon". Ankoraŭ validas laŭ mi ke oni ne trudu stilajn regulojn al Vikipedio sen interkonsento. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 17:59, 12 apr. 2026 (UTC) ::::::Vi volas ke oni trudu nur vian stilon. Pri interkonsento, ĉu vi petis permeson en Alinomendaj artikoloj pri alinomigoj de amaso da japanaj geografiaĵoj al la angla literumado el esperanta literumado. Eble jes, kaj mi mistrafis. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:37, 12 apr. 2026 (UTC) :::::::Pri la japanaj geografiaĵoj, [[VP:NELATINA|nia titolpolitiko]] diras ke oni uzu "alilingvan akceptitan transskribon en latina alfabeto" prefere ol memelpensitan, kaj estas konfirmite ĉe [[Vikipedio:Alinomendaj artikoloj#Japanaj geografiaj nomoj en la Hepburnan sistemon se mankas fontoj]] ke por la japana la plej norma latinigo estas la hepburna. :::::::Pri "trudado", rimarku ke mi neniam metis ligilojn kie laŭ mi ili mankas en enhavo skribita de iu alia, kaj ankaŭ ne metos, se la nigremuloj same respektos ruĝeme redaktitan enhavon. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 19:20, 12 apr. 2026 (UTC) :::::::Mi ne sciis pri tiu afero, sed mi certe preferus en la Esperanta Vikipedio transskribi japanajn nomojn al Esperanto ol al la angla. Cetere, Monato havas [https://www.monato.be/konvencioj.php#trans sian konvencion] pri tio. [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 19:23, 12 apr. 2026 (UTC) ::::::::Mi konsentas kun Lingvano. La problemo estas ke multaj decidoj estas farataj en Vikipedio de malmultaj decidantoj kaj oni ne povas koni ĉiujn tiajn decidojn. Pri la latina alfabeto ni devas memori, ke nek w nek y nek la dugrafoj sh, kh ktp., apartenas al la latina alfabeto. Trudi neklarajn decidojn al kreintoj de artikoloj estas ja trudo. Ĉu estas trudoj de du kategorioj? Ĉu tiuj kiuj plaĉas al mi kaj tiuj kiuj ne plaĉas? En la lastaj monatoj mi kreis pli ol ducent artikolojn kiuj estis ruĝe en [[kolibro]] kaj kreos ankoraŭ ĉirkaŭ centon. Kara Arbarulo, ĉu vi faras ion tian. Se jes, mi komprenas ke vi defendu amasajn ruĝajn ligilojn. Mi ne kredas, ke mi trudis miajn sintenojn kiom vi mem. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 19:38, 12 apr. 2026 (UTC) == Aŭtomate patrolita de Vikipedio == Saluton. Ĉu vi hazarde scias, kiel vi akiris la trajton "''Aŭtomate patrolita''" en Vikipedio? En multaj artikoloj kiujn mi vidas, ĝi ne estis patrolita ekde, ekzemple, 2018. Ĉu vi scias kiel akiri la funkcion? Dankon. [[Uzanto:YTY76-EO|YTY76-EO]] ([[Uzanto-Diskuto:YTY76-EO|diskuto]]) 08:08, 17 apr. 2026 (UTC) :Ne, mi ne memoras, sed mi supozas, ke tio venis aŭtomate, eble post difinita nombro de korektoj faritaj en diversaj artikoloj. Aparte, mi restas je via dispono. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 08:18, 17 apr. 2026 (UTC) ::Dankon. [[Uzanto:YTY76-EO|YTY76-EO]] ([[Uzanto-Diskuto:YTY76-EO|diskuto]]) 04:24, 18 apr. 2026 (UTC) ==[[La aŭtodafeo de Barcelono (1861)]]== Saluton, mi leteris al la aŭtoro de la artikolo en la Portugala kaj li donis al mi la tutal rajton publikigi en Esperanton. Kiel mi povas sendis al vi ciferece lian leteron. Plej altestime, [[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 19:34, 18 apr. 2026 (UTC) Caríssimo, Cláudio, Louvamos a tua iniciativa e informamos que todos os nossos trabalhos via Luz Espírita estão inteiramente à disposição de todos, agradecendo a confiança e o carinho da nossa audiência. Abraço fraterno de toda Equipe Luz Espírita www.luzespirita.org.br Tre kara Cláudio Traduko: Ni laŭdas vian iniciatemon kaj ni informas ke ĉiuj niaj verkoj laŭ Luz Espirita (nomo de la eldonejo) ESTAS TUTE DISPONEBLAJ al ĉiuj (innteresitoj), kaj ni dankas la konfidon kaj amon pri niaj legadoj. Fratan ĉirkaŭbrakon el nia tuta teamo. www.luzespirita.org.br Mi posedas la originalan tekston en la Portugala kaj mi povas TUJ sendi al vi. En Brazilo, ni havas la koncepton: Disvastigi Spiritismon estas la PLEJ GRANDA KARITO kiun ni faras al ĝi. Mi tre dankas kaj esperas la plenan publikigadon de mia artikolo.[[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 19:45, 18 apr. 2026 (UTC) :Mi jam respondis al vi retmesaĝe kaj en la referenco de remetita teksto, vi povas aldoni la rajtilan leteron de la originala aŭtoro. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 22:10, 18 apr. 2026 (UTC) :: Suficxas diskuti cxe unu loko: [[Uzanto-Diskuto:Arbarulo#La_aŭtodafeo_de_Barcelono_(1861)]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 22:37, 18 apr. 2026 (UTC) == You may be an eligible candidate for the U4C election == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Greetings, The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] seeks candidates for the 2026 election. The U4C is the global committee responsible for overseeing enforcement of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]]. Elections are held annually, if elected a committee member serves for two years. This year the U4C requires candidates to hold administrator rights on at least one wiki, which is why you are being contacted as you appear to hold this right. There are other requirements, such as candidates must be at least 18 years old and may not be employed by the Wikimedia Foundation or other related chapters and affiliates. You can find more information in the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026#Call_for_Candidates|call for candidates on Meta-wiki]]. Additionally, the committee's working language is English; some ability to communicate in English is required. The election opens on 18 May, if you are eligible and interested you have until 10 May to submit your candidacy. There will week between for candidates to answer questions from the community. Voting takes place privately in [[m:Special:MyLanguage/SecurePoll|SecurePoll]], successful candidates must receive at least 60% support. More information is available on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the 2026 Elections page]], including timelines and other candidacy information. If you read over the material and consider yourself qualified, please consider submitting your name to run for the committee. If you think someone else in your community might be interested and qualified, please encourage them to run. In partnership with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 18:32, 28 apr. 2026 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&oldid=30471751 --> :Thanks. I have some ability to communicate in English but not enough. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:45, 28 apr. 2026 (UTC) == [[Dom Eliseu]] y [[Eliseu Maria Coroli]] == Saluton, kara Kani, como estàs? Yo voy bien! Por favor, podrias dar un contextito en estas duas nuevas paginas que he abierto? Te retribuo contextando-te en Italiano y Francés, quando quieres! Muchas gracias por todo. [[Uzanto:Rei Momo|Rei Momo]] ([[Uzanto-Diskuto:Rei Momo|diskuto]]) 07:33, 14 maj. 2026 (UTC) :Saluton. Ĉiun lundon mi revizias artikolojn enmetitajn dum la pasinta semajno kaj korektas, aldonas, forigas kion mi konsideras taŭga. Krome en esperantlingva Vikipedio, kvankam mi komprenas kaj la francan kaj la italan kaj aliajn lingvojn, mi korespondas nur en Esperanto. Vi ekkontribuis en Vikipedio ekde antaŭ preskaŭ 20 jaroj. Vi havis tempon por ekkuraĝiĝi uzi Esperanton. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:47, 14 maj. 2026 (UTC) == Abitura ekzameno en Finnlando == Mi tute ne komprenas, kial estis forigita la artikolo [[Abitura ekzameno en Finnlando]] [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 05:10, 27 maj. 2026 (UTC) :Tion oni decidis kolektive en la respektiva paĝo Forigendaj artikoloj, ĉar oni konsideris ĝin persona redakto sen ajna referenco al fontoj de kie oni prenas tiun informon aŭ alilingva korespondaĵo, kie oni povus konstati la pravecon de la informo, kio estas nepre necesa en Vikipedio. Krome mankas sufiĉa lingvonivelo, ekzemple la vorto "abitura" ne ekzistas en Esperanto ktp. Vi kreas plurajn artikolojn, kiuj postulas tro da laboro al patrolantoj, ĉar ili bezonas plibonigon por adapti ilin al la vikipediaj postuloj. Vi devus rigardi kiel estas artikoloj kreitaj de aliaj vikipediistoj por ĝuste adaptiĝi al la necesa kvalito de la artikoloj. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:53, 27 maj. 2026 (UTC) == "Mi vomas" -> bv forbaru == [[:m:Special:CentralAuth/Yrjöän]] -- neakceptebla uzantonomo plus gantopupumado. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:27, 6 jul. 2026 (UTC) :Mi ne komprenas tiun aferon. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 20:49, 6 jul. 2026 (UTC) ::Neniu problemo. Mi solvis la problemon horon poste... simple eĉ mi ne daŭre deĵoras ĉe la komputilo, sed foje faras iujn farojn en la reala vivo... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:07, 16 aŭg. 2026 (UTC) == asembleo de Ekstremaduro == Saluton. Mi mallonge volas atentigi vin pri la eta paĝo [[asembleo de Ekstremaduro]], kiu pretiĝis antaŭ horo. Ĝi sincere dirite nun nur liĝiĝas el du veraj artikoloj (jes ja alidirektiloj, diskutpaĝoj kaj similaj teknikaj iloj ne kalkuliĝas). Post tago mi povas aldoni ŝablonon {{ŝ|orfa}}, sed eble vi ankoraŭ havas ideon, de kiu paĝo eblas ligi la novan artikolan ĝermon. Ekzemple konsiderindus, ĉu eble uzi la okazon kiel instigon fari tekston pri la temo prezidanto de Ekstremaduro ([[d:Q3049413]]) ĝenerale, aŭ ĝerman biografion pri la nuna postenulino María Guardiola ([[d:Q115151208]]) konkrete... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:07, 16 aŭg. 2026 (UTC) :Mi faris aliajn du ligojn. Mi opinias, ke tio estas sufiĉa kaj la artikolo ne estas jam orfa. Estis kvar prezidantoj de la regiono (ne de la parlamento) kaj unu, Ibarra, jam havas kaj artikolon kaj la ligon al la parlamentartikolo. Kiam oni faros la aliajn tri, oni povos fari similajn ligilojn. Krome, mi forigus la nomon de la parlamento en la ekstremadura. Ekzistas nek tio nek la propra ekstremadura kiel lingvo, spite la ekzistadon de ekstremadura vikipedio. Kiel filologo, doktoro pri la fako, instruisto pri lingvo dum kvar jardekoj kaj konanto de la tute regiono, mi povas diri, ke ekstremadura estas nek lingvo nek dialekto, sed nur aro da tre diversaj dialektaj trajtoj, komunaj nenie en la regiono. Mi forigus la tuton de la Esperanta Vikipedio. Tio estas inventaĵo de porlingvaj aktivuloj sen subteno de akademiaj aŭtoritatoj. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:36, 16 aŭg. 2026 (UTC) == Mecenato kaj Mecenaso == Saluton, amiko. Du Esperantlingvaj artikoloj iomgrade superkuŝas unu la alian: [[Mecenato]] kaj [[Mecenaso]]. Ŝajnas al mi, ke ambaŭ traktas pri la sama temo. Tamen mi ne scias kiun el la du nomoj pli bone tradukas lian latinan nomon, kaj mi demandas min, ĉu oni kunfandus ilin sub unuopa nomo. Mi vidas, ke vi kontribuis antaŭ ok jaroj al [[Mecenaso]]. [[Uzanto:Objectivesea|Objectivesea]] ([[Uzanto-Diskuto:Objectivesea|diskuto]]) 14:11, 7 okt. 2026 (UTC) :Ne. Temas pri du diversaj aferoj interrilataj. Mecenaso estis homo el Romia epoko. Mecenato estas iu ajn kiu per sia riĉeco helpas artistojn, same kiel eble faris Mecenaso en Romio. Ambaŭ vortoj (propra nomo kaj [[Komuna nomo (substantivo)]]) estas aparte akceptataj en [[PIV]]. Pro tio ankaŭ aliaj pluraj lingvoj havas apartajn artikolojn. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 17:08, 7 okt. 2026 (UTC) ::Dankon pro tiu klarigo, Kani. [[Uzanto:Objectivesea|Objectivesea]] ([[Uzanto-Diskuto:Objectivesea|diskuto]]) 11:10, 17 okt. 2026 (UTC) qth5nzaij1ch73yko61ljlqc8fw737c 0 25901 9494434 8948130 2026-10-16T12:33:57Z Roberto 609 /* Libroj eldonitaj fare de Paŭlo Medem aŭ kun lia partopreno */ 9494434 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | nomo = Paǔlo Medem | dosiero = Paulo Medem.jpg | priskribo = Paŭlo Medem en 1920 | pseŭdonomo = | dato de naskiĝo = {{daton|8|decembro|1862}} | loko de naskiĝo = en [[Kaŭno]], ([[Litovio]]) | nacieco = [[litovoj|litovo]] | tradukis = ĉapitro de [[Lev Tolstoj]] el "[[La Vojo de l' Vivo]]" kaj de [[Avseĵenko]] "[[Fraŭlino Suzano]]" | dato de morto = {{daton|1|januaro|1925}} | loko de morto = en [[Kaŭno]], ([[Litovio]]) | verkis = | aliaj aktivaĵoj = | akademiano = | denaska esperantisto = | esperantistiĝis en = [[1910]] }} '''Paŭlo Medem''' (naskiĝis la [[8-an de decembro]] [[1862]] en [[Kaŭno]], mortis la [[1-an de januaro]] [[1925]] en Kaŭno) estis litova germano, [[vickolonelo]] en la [[rusa armeo]] kaj de [[1906]] [[bankisto]]. Esperantisto de [[1910]], li multajn jarojn estis gvidinto de la Esperanto-movado en [[Kaŭno]]; post la [[unua mondmilito]] la [[Kaŭna Esperanto-Societo]] kunvenadis en lia loĝejo. Li estis prezidanto de [[Litova Esperanto-Asocio]], kaj en la [[universitato]] gvidis kursojn. Verkis lernolibron por rusoj. Multe kunlaboris en diversaj Esperantaj gazetoj, precipe en "[[Esperanto Triumfonta]]" kaj [[Heroldo de Esperanto]]. En apartaj libretoj aperis tradukaĵoj el [[Lev Tolstoj]]: ĉapitro el "La vojo de l' vivo" kaj de [[Vasilij Avsejenko]] "[[Fraŭlino Suzano]]". Li subtenis la eldonon de pluraj lernolibroj, ankaŭ de la "[[Litova Almanako]]". Paŭlo Medem estis membro de la [[Lingva Komitato]] kaj de la [[Akademio de Esperanto]]. == Libroj eldonitaj fare de Paŭlo Medem aŭ kun lia partopreno == * ''La vojo de l' vivo'' (ĉapitro XXI) de [[Lev Tolstoj]]. Tradukis Paŭlo Medem. - Kaŭno: Esperantista Societo, 1913. * "[[Fraŭlino Suzano]]", de [[Vasilij Avsejenko]]. Tradukis Paŭlo Medem. - Kaŭno, 1920. * [[Libro: Полный самоучитель языка Эсперанто. В.А.Дмитриев П.Д.Медем|Полный самоучитель языка Эсперанто]] (Plena memlernilo de la lingvo Esperanto) - Petrogrado (Rusio), 1918; dua eldono Kaŭno, 1920 * [[Plena lernolibro por meminstruo de Esperanto]] kune kun V. A. Dmitrief. *''Gramatiketo por rusoj''. Eld. la aŭtoro, [[Kaunas]], 1921? {{citaĵo|Tre zorge eldonita, belaspekta libreto. La gramatikaj ekzemploj kaj [[ekzerco]]j konsistas el frazoj kaj verkaĵoj el la Fundamento aŭ de niaj plej bonaj stilistoj: Zamenhof, Kabe kaj Privat.|[[Belga Esperantisto]] n077-078 (jul-aug 1921)}} {{EdE|M}} {{Projektoj}} {{Vivtempo|Medem, Paŭlo}} [[Kategorio:Litovaj esperantistoj]] hn75zpynecaatjwbdmsqgmc0nml8cao 0 26967 9494503 9128377 2026-10-16T15:35:00Z Roberto 609 /* Recenzoj */ 9494503 wikitext text/x-wiki {{Unua|kat=ne}} {{informkesto Esperanto-libro | titolo = Pro Kio? | aŭtoro = Friedrich Ellersiek | eldonjaro = 1920 | reeldono = | eldonurbo = [[Berlino]] | eldoninto = Friedrich Ellersiek | paĝoj = 158 | isbn = | bildo = Ellersiek - Pro kio?, 1920.pdf |vikifontaro=Pro kio?}} '''''Pro Kio?''''' <ref>[[Petro Stojan|Stojan, Petro]] 1929 : ''[[Bibliografio de Internacia Lingvo]]'' numero 4858, paĝo 407 </ref><ref> tiele literumita en ''[[Enciklopedio de Esperanto]]'', en ''Historio de Esperanto'' ([[Léon Courtinat]]) kaj ĉe [[Geoffrey Sutton|Sutton, Geoffrey]] 2008 : ''[[Concise Encyclopedia of the Original Literature of Esperanto 1887-2007|Original Literature of Esperanto]]'', [[Mondial (eldonejo)|Mondial]], New York, paĝo 71, ISBN 978 1 59569 090 6 </ref> estas originale [[Esperanto|esperantlingve]] verkita [[krimromano]] de Argus ([[pseŭdonomo]] de [[Friedrich Ellersiek]]). La 158-paĝa libro eldoniĝis en la jaro [[1920]] ĉe la aŭtoro en Berlino kiel numero 5 en la serio [[Nova Esperanto-Biblioteko]]. La verko estas reeldonita de [[Mondial]] en [[2008]].<ref>''Pro Kio? Internacia kriminalromano originale verkita'', Argus (Friedrich Ellersiek), Mondial, Novjorko, 2008; 155 paĝoj.</ref> Jam en 1928 aperis finna traduko de [[Aini Setälä]]. == Enhavo == {{Intrigo}} Oni murdis virinon kiu estis forĵetita el trajno. La policano devas unue identigi la virinon, poste serĉi la murdiston kaj la motivojn de la murdo. Li devas persekuti la suspektiton eksterlande, ĉefe al la [[Lazura Marbordo]] de sudorienta [[Francio]] kaj tie atendi novan planitan murdon de la murdinto. {{Intrigofino}} == Recenzoj== {{citaĵo|Unua libro de sia speco. La policaj aventuroj estas ege lerte kunmetitaj kaj ĉarme interplektiĝas kun ama idilio. La stilo estas bonega kaj la eldonado plej zorgita|[[Belga Esperantisto]] n079-080 (sep-okt 1921)}} {{Citaĵo|Vera policromano. Temas ne nur pri terura krimo kaj lerta trovado de l' krimulo tra diversaj aventuroj kaj landoj, sed ankaŭ pri amnaskiĝo kaj ĝia evoluo al edziĝo inter la ĉefpersonoj. La verkisto mirinde uzas nian lingvan riĉecon. |1921, [[Georges Stroele]], [[Esperanto (revuo)|Esperanto]], paĝo 55}} {{citaĵo|Nova originala romano en Esperanto, tio ne estas bagatelo, precipe se ĝi estas el nova speco. En ĉiuj lingvoj floris la kriminalaj aŭ polic-romanoj post la sukceso de la famaj verkoj de l’ angla verkisto [[Conan Doyle]]. Unua eĥaĵo en nia literaturo estis la tiel amuza satiro: „[[Sherlok Holmes en servo de la Hispana trono]]“. Vera policromano, kaj ankaŭ vera romano, ĝi estas; temas ne nur pri terura krimo kaj lerta trovado de l’ krimulo tra diversaj aventuroj kaj landoj, sed ankaŭ pri enamiĝo kaj ĝia evoluo al natura fino, edziĝo inter la ĉefpersonoj. Ne bone estas veki la scivolemon de l’ legontoj per resumo de l’ historio multflanke interesa; sed certe ĝi havigus al ili kelkajn horojn da plezuro kaj distraĵo. „Pro kio“ posedas la esencan kvaliton, kiu apartigas la allogan romanon, t. e. ke, ekleginte ĝin, oni devige ankaŭ ĝisfine daŭrigas la legadon, tiom la deziro pluaŭdi estas forte elvekita. „Pro kio“ estas ne humoraĵo, sed bone verkita libro, kiu aperis unue kiel felietono en la Internacia Bulteno aperinta en Germanio dum la milito. Ĝi nun prezentiĝas en bela eldono, sub tolsimila kovrilo, klare kaj senerare presita. Ne nur verkistan talenton posedas la aŭtoro; li plie mirinde uzas nian lingvan riĉecon; ĉe li Esperanto estas fleksebla, preciza, esprimpova por ĉiuj nuancoj de l’ penso, por ĉiuj disvolvigoj de l’cirkonstancoj; rimarkotaj estos la lerta, ofta, sed kelkfoje tro ofta, uzado de l’ kunmetitaj tempoj de l' verbo aŭ de iliaj derivaĵoj, ekz: "vidatigi, savatebla. prijuĝatebla". k. t. p.; la multaj bonaj [[kunmetaĵo]]j, ekz: "kalkanumaj ŝuoj, multe suririta vojo, ĝisatendi ion, venontnokta deĵoro, trinkmonŝparema sinjorino, ĵuralsidantoj, malvarmsange pripensanta viro" k. t. p. Je, frazoj, cetere korektaj, ne estas tuj komprenataj pro tio, ke longaj komplementoj tro forigas la adjektivon aŭ la relativan pronomon el la rilata substantivo; la formoj „oniu“, „kelk-iu“, neniel lingvopekoj, tamen eble ne nepre necesaj estas; uzo de kelkaj prepozicioj surprizas, ekz.: „akompani sur vojaĝo“, „kontraŭe al“, „escepte de“; tiel ankaŭ pri konjunkcioparoj: „tiel... por“, „despli... ĉar“, „eble ke“. La aŭtoro feliĉe ne juĝis sia devo la enkondukon de multaj novaj radikoj; akceptinda ŝajnas „murdo“, kiu permesas kunmetaĵojn kiel murdisto, rabmurdo, k. t. p.; „kabareto“ (koncertkafejo) ŝajnas malpli konsilinda; tute ne bone estas traduki per „bona partio“ francan esprimon signifantan: profita edzigo; se oni deziras citi ĝin, oni tion faru franclingve kun nota traduko laŭsenca; fine ankaŭ „ovacio“ jam havas sencon en Esperanto kaj estas eraro doni al tiu vorto la signifon de komplimento aŭ de speciala sintenado de fratrio kontraŭ amindebla virino. Kial internacia estas dirata la romano? ĉu sole pro la lingvo, kiu ebligas, ke ĝi akiru internacian meritatan legantaron? ĉu pro la diversnacieco de l’ personoj? ĉu ĉar la agado kondukas tra kelkaj landoj, aŭ pro kio? Certe la naciecon de l’verkinto oni ne bezonas diveni, ĉar la superoj kaj kapabloj de Germano aŭ Germanino estas tro malkaŝe dirataj, ankaŭ, uzante metodon policistan konvenan ĉe tia verko, ĉar estas skribate, ke edzecringojn oni portas ĉe la dekstra mano, kio, se mi ne eraras, ĉefe okazas en Germanio.|[[Georges Stroele|G.S.]] Esperanto n246 feb 1921}} {{Citaĵo|Tiu interesa romano aperis iam dum la milito en la ''Internacia Bulteno'' eldonita de Germana Esperanto-Servo. Sub la rubriko "Literatura Revuo" de januaro 1918 ĝis januaro 1919. Vera romano ĝi estas ĉar temas ne nur pri terura krimo kaj lerta trovado de l' krimulo sed ankaŭ pri amnaskiĝo kaj ĝia evoluo al natura fin edziĝo inter la ĉefpersonoj. La aŭtoro posedas veran talenton de verkisto kaj la stilo tre agrabla. |1921 (1965), [[Historio de Esperanto (Courtinat)|Historio de Esperanto]], paĝo 471}} {{Citaĵo|Tiu ĉi romano estas tipa el sia epoko, nek pli nek malpli bona ol centoj da aliaj. La detektivo estas ja policano, kriminal-komisaro von Merten, kiu havas sian helpanton kriminal-policanon Kruse, sed ili ŝajnas sufiĉe sendependaj de pli alta oficiala kontrolo. Von Merten ŝuldas al Sherlock Holmes dian deduktan metodon - kaj eble ankaŭ sian pligrandigan lupeon. [...] Merten postkuras sian krimulon internacie, sen tro multaj formalaĵoj, kaj survoje akiras kiel helpantinon belan usonaninon, al kiu li enamiĝas kaj, en la lastaj linioj de la libro, fianĉiĝas. Kaj la solvo de la krimproblemo? Ho, tio okazas tre dramece, vere tro dramece, per konfrontiĝo ĝuste kiam la krimulo estas faronta alian murdon; li klopodas fuĝi per aŭtomobilo, sed renversas ĝin kaj estas mortigita. Mi ne scias, ĉu tio estis unikaĵo en 1920... |1981, [[William Auld]], [[Vereco, Distro, Stilo]]}} ==Referencoj== {{referencoj}} ==Eksteraj ligiloj== {{Portalo|Literaturo}} {{projektoj|s=Pro kio?}} * [https://www.eventoj.hu/steb/gxenerala_naturscienco/enciklopedio-1/encikl.htm ''Enciklopedio de Esperanto''/P] en sia originala formo en la Interreto * [https://www.eventoj.hu/steb/gxenerala_naturscienco/enciklopedio-1/enciklopedio-de-esperanto-1933.pdf ''Enciklopedio de Esperanto''] en elŝutebla versio (PDF). * [http://eo.wikisource.org/wiki/Pro_Kio Plena teksto ĉe ''Vikifontaro''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120318080447/http://eo.wikisource.org/wiki/Pro_Kio |date=2012-03-18 }} * [http://esperanto.net/literaturo/roman/libr/prokiorec.html Surprize bona : recenzo] de [[Sten Johansson]] * [http://esperanto.net/literaturo/ba/prokiorec.html Komisaro en tri labirintoj : recenzo] de Norberto Díaz Guevara * [http://esperanto.net/literaturo/uea/prokiorec.html ''Pro Kio?'' : recenzo] de Georges Stroele el ''Esperanto'' 1921. * [https://search.onb.ac.at/primo-explore/search?query=any,contains,Pro%20Kio%3F&tab=default_tab&search_scope=ONB_gesamtbestand&vid=ONB&lang=de_DE&offset=0 Katalogo de] [[Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj]] * [https://anet.be/record/opacehc/c:lvd:14817559/E Katalogo de] [[Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience]] [[Kategorio:Verkoj el la originala esperantlingva literaturo]] [[Kategorio:Esperantlingvaj romanoj]] [[Kategorio:Krimromanoj]] [[Kategorio:Libroj de Nova Esperanto-Biblioteko]] [[Kategorio:Antverpena Fikcio-libraro]] [[Kategorio:Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj]] [[Kategorio:Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience]] iis70w6k2sv26wg2aw6aw4wxyl1r7wr 0 27377 9494414 9494403 2026-10-16T12:02:55Z Kani 670 /* Fortaj interagadoj en reakcioj de alta energio */ 9494414 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Gluon_tube-color_confinement_animation.gif|thumb|upright=1.5|Animacio pri [[kolora enŝloso]], trajto de la forta interagado. Se oni aldonas energion al la [[kvarko]]j, kiel montrite, la [[gluono|gluona tubo]] liganta la kvarkojn plilongiĝas ĝis ĝi atingas punkton, kie ĝi "krevas"; la energio aldonita al la sistemo tiam kaŭzas la formiĝon de paro el kvarko kaj [[kvarko#Specoj de kvarkoj kaj iliaj kombinoj|antikvarko]]. Tial oni neniam vidas solajn kvarkojn izole.]] [[Dosiero:Helium atom QM.svg|eta|dekstre|250px|La nukleo de atomo de [[heliumo]]. La du [[protono]]j havas la saman [[Elektra ŝargo|ŝargon]], sed ili ankoraŭ restas kune pro la restinta nuklea forto.]] [[Dosiero:Protón-Estructura de Quarks.png|eta|dekstre|250px|Strukturo de [[kvarko]]j de unu [[protono]].]] La '''forta nuklea forto''' aŭ '''forta interago''' estas tiu [[fundamenta forto]], kiu kuntenas la [[nukleo]]jn de [[atomo]] kontraŭ la peno de la [[elektromagneta forto]] disigi ilin. Ĝi estas unu el la kvar (aŭ tri) [[fundamenta forto|fundamentaj fortoj]] de [[fiziko]]. La operacia gamo de la forta interago estas en la [[grandordo]] de diametro de [[atomkerno]], [[femtometro]] (10^-15 metroj). Je ĉi tiu skalo, la potenco de la forta interago estas averaĝe ĉirkaŭ 137 fojojn pli granda ol la potenco de la elektromagneta forto, ĉirkaŭ 1.000.000 fojojn la potenco de la malforta interago kaj proksimume 1038 fojojn la potenco de [[gravito]].<ref> Relativa forto de interagado varias laŭ la distanco. Vidu por ekzemplo la eseon de Matt Strassler nome [https://profmattstrassler.com/articles-and-posts/particle-physics-basics/the-known-forces-of-nature/the-strength-of-the-known-forces/ "The strength of the known forces".]</ref> La partiklo kiu portas la plej fortan interagon estas la [[gluono]]. Ĉi tio estas ekzakte kiel la elektromagneta forto estas transdonita tra [[Fotono|fotonoj]] kaj la malforta interago tra W kaj Z-bosonoj. [[Kvantuma kromodinamiko]] (mallongigita en la angla QCD) estas la teorio kiu priskribas la forton kaj reĝimon de interago. La teorio de la [[kvarkoj]] diras, ke tiu interago kuntenas ankaŭ la kvarkojn interne de [[nukleono]] ([[protono]] aŭ [[neŭtrono]]), kaj ke la klasika forta interago estas nur reziduo el tiu forto, efikanta inter nukleonoj. Por distingi la du aspektojn oni nomas la klasikan fortan interagon "rezidua forta interago".<ref>[https://webhome.phy.duke.edu/~kolena/modern/forces.html#005 "The four forces: the strong interaction Duke University Astrophysics Dept website".]</ref> Ĉar la forto estas mediaciita de masivaj, mallongdaŭraj mezonoj je ĉi tiu skalo, la restanta forta interagado obeas distanc-dependan konduton inter [[nukleono]]j, kiu estas tre malsama ol kiam ĝi agas por ligi [[kvarko]]jn ene de [[hadrono]]j. Ekzistas ankaŭ diferencoj en la ligaj energioj de la nuklea forto rilate al [[nuklea fuzio]] kontraŭ [[Fisio|nuklea fisio]]. Nuklea fuzio respondecas pri plejparto de la energiproduktado en la [[Suno]] kaj aliaj [[stelo]]j. Nuklea fisio permesas la disfalon de radioaktivaj elementoj kaj [[izotopo]]j, kvankam ĝi ofte estas mediaciita de la malforta interagado. Artefarite, la energio asociita kun la nuklea forto estas parte liberigita en [[nuklea energio]] kaj [[nukleaj armiloj]], kaj en [[uranio|uraniaj]] aŭ [[plutonio|plutoniaj]] fisiaj armiloj kaj en fuziaj armiloj kiel la [[hidrogena bombo]].<ref>{{cite web | archive-url=https://web.archive.org/web/20121218195010/https://netfiles.uiuc.edu/mragheb/www/NPRE%20402%20ME%20405%20Nuclear%20Power%20Engineering/Nuclear%20Processes%20The%20Strong%20Force.pdf | access-date=2023-10-03 | archive-date=2012-12-18 | title=Chapter 4 Nuclear Processes, The Strong Force | last=Ragheb | first=Magdi | publisher=University of Illinois | url= https://netfiles.uiuc.edu/mragheb/www/NPRE%20402%20ME%20405%20Nuclear%20Power%20Engineering/Nuclear%20Processes%20The%20Strong%20Force.pdf | url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web | archive-url= https://web.archive.org/web/20230528145648/http://www.furryelephant.com/content/radioactivity/binding-energy-mass-defect/ | access-date=2023-10-03 | archive-date=2023-05-28 | title=Lesson 13: Binding energy and mass defect | author=<!--Not stated--> | website=Furry Elephant physics educational site | url= http://www.furryelephant.com/content/radioactivity/binding-energy-mass-defect/ | url-status=dead}}</ref> == Etimologio == La forta nuklea forto havas sian nomon de la fakto, ke ĝi estas la plej forta el la fundamentaj fortoj. Alia nomo estas "kolora forto", ĉar la [[Kolorŝargo|ŝargoj]] kaŭzantaj ĝin, havas tri bazajn valorojn, same kiel la homa vido havas tri bazkolorojn. Tial la ŝargoj ricevis la simbolajn nomojn "ruĝa", "verda" kaj "blua", aldone ekzistas la inversaj ŝargoj "malruĝa", "malverda" kaj "malblua". La esprimo "forta interago" estas nun preferata inter fizikistoj. La antaŭan esprimon "forta nuklea forto" motivis la fakto, ke ĝi efikas interne de [[atoma nukleo|atomaj nukleoj]] (vidu [[#Atomaj nukleoj|malsupre]]). Male al la [[Kampo (elektro)|elektra]] kaj [[gravito|gravita fortoj]] la forta nuklea forto ne sekvas la leĝon de la inversa radiusa kvadrato; ĝi efikas nur je tre malgranda distanco. Tie ĝi havas jenajn rilatumojn al la aliaj fundamentaj fortoj<ref>Greiner, W. kaj Müller, B.: "Gauge Theory of Weak Interaction (Band 13)". Springer, 2000, p. 2.</ref>: * 100-oble tiom forta kiom la elektra forto * 10¹⁵-oble tiom forta kiom la [[malforta nuklea forto]] * 10⁴¹-oble tiom forta kiom la gravito [[Dosiero:Neutron_QCD_Animation.gif|eta|Ekzemplo: Gluonoj kuntenas la kvarkojn en neŭtrono]] == Historio == La ekziston de la forta nuklea forto konjektis [[Enrico Fermi]] en la [[1930-aj jaroj]], kiam li laboris pri la [[malforta nuklea forto|malforta interago]].<ref>{{Citaĵo el la reto | url=http://www-news.uchicago.edu/fermi/Group19/enricofermi/teoriafermi.htm| titolo = La teoria di Fermi | alirdato = 2012-12-01 | aŭtoro = | dato = 2003-04-23 | formato = HTML | eldonisto = Universitato de Chicago | lingvo = it}}</ref> [[Hideki Yukawa]] postulis, ke la interagon efikas nova partiklo, la [[piono|π-mezono]]. En [[1964]] [[Murray Gell-Mann]] kaj [[George Zweig]] proponis, ke [[mezono]]j kaj [[bariono]]j konsistas el kvarkoj;<ref> Wilczek, Frank (1982). "Quantum chromodynamics: The modern theory of the strong interaction". ''Annual Review of Nuclear and Particle Science''. 32 (1): 177–209. Bibcode:1982ARNPS..32..177W. doi:10.1146/annurev.ns.32.120182.001141.</ref> en 1965 sekvis la enkonduko de nova partikla eco, nomata "koloro".<ref> Feynman, R.P. (1985). ''QED: The Strange Theory of Light and Matter''. Princeton University Press. p. 136. ISBN 978-0-691-08388-9. "The idiot physicists, unable to come up with any wonderful Greek words anymore, call this type of polarization by the unfortunate name of 'color', which has nothing to do with color in the normal sense."</ref> En 1968/9 eksperimentoj ĉe la esplorejo SLAC ([[Stanford Linear Accelerator]]) trovis pruvojn pri la fakta ekzisto de kvarkoj. Kvarkoj kun malsamaj kolorŝargoj altiras unu la alian pro la forta interago, kaj la partiklo, kiu peras tion, ricevis la nomon ''[[gluono]]''. Antaŭ la [[1970-aj jaroj]], fizikistoj estis necertaj kiel kaj kial la atomkerno estis ligita kune. Estis konata, ke la nukleo estis kunmetita de [[protono]]j kaj [[neŭtrono]]j kaj ke protonoj posedis pozitivan [[elektra ŝargo|elektran ŝargon]], dum neŭtronoj estis elektre neŭtralaj. De la kompreno de fiziko en tiu tempo, pozitivaj trovitaĵoj forpuŝus unu la alian kaj la pozitive ŝargitaj protonoj devus igi la nukleon flugi dise. Tamen, tio neniam estis observita. Nova fiziko estis necesa por klarigi tiun fenomenon. Pli forta gravito estis postulita por klarigi kiel la atomkerno estis ligita malgraŭ la reciproka elektromagneta repuŝo de la protonoj. Tio hipotezis, ke forto estu nomita la ''forta forto'', kiu verŝajne estis fundamenta forto kiu reagis al la protonoj kaj neŭtronoj kiuj konsistigas la nukleon. Estis poste malkovrite, ke protonoj kaj neŭtronoj ne estis fundamentaj partikloj, sed konsistis el konsistigaj partikloj nomitaj [[kvarko]]j. La forta altiro inter nukleonoj estis la kromefiko de pli fundamenta forto kiu ligis la kvarkojn kune en protonojn kaj neŭtronojn. La teorio de [[kvantuma kolordinamiko]] klarigas, ke kvarkoj portas tion kio estas nomita [[kolorŝargo]], kvankam ĝi havas neniun rilaton al videbla [[koloro]].<ref> Feynman, R.P. (1985). QED: The Strange Theory of Light and Matter. Princeton University Press. p. 136. ISBN 978-0-691-08388-9. "The idiot physicists, unable to come up with any wonderful Greek words anymore, call this type of polarization by the unfortunate name of 'color', which has nothing to do with color in the normal sense." </ref> Kvarkoj male al kolorŝargo altiras unu la alian kiel rezulto de la forta nuklea forto, kaj la partiklo kiu mediaciis tion estis nomita la [[gluono]]. == Konduto de la forta interagado == La forta interagado estas observebla je du distancintervaloj, kaj en ĉiu el ili ĝi estas mediaciata de malsamaj forto-portantoj. Je skalo malpli granda ol proksimume 0,8 fm (fentometroj) (ĉirkaŭ la [[radiuso]] de [[nukleono]]), la forto estas portata de [[gluono]]j kaj tenas [[kvarko]]jn kune por formi [[protono]]jn, [[neŭtrono]]jn kaj aliajn [[hadrono]]jn. Je pli granda skalo, ĝis proksimume 3 fm, la forto estas portata de [[mezono]]j kaj ligas nukleonojn (protonojn kaj neŭtronojn) kune por formi la [[atoma nukleo|atomkernon]].<ref name="auto">{{cite web| url = http://webhome.phy.duke.edu/~kolena/modern/forces.html#005| title = The four forces: the strong interaction Duke University Astrophysics Dept website}}</ref> En la unua kazo, ĝi estas ofte nomata la ''kolora forto'', kaj ĝi estas tiom forta, ke se hadronoj estas trafitaj de alt-energiaj partikloj, ili produktas [[Hadrona strio|fluojn]] de masivaj partikloj anstataŭ elsendi siajn konsisterojn (kvarkojn kaj gluonojn) kiel libere moviĝantajn partiklojn. Ĉi tiu eco de la forta forto estas nomata [[Kolorkonservo|kolora enŝloso]]. {| class="wikitable" style="margin-left: auto; margin-right: auto; border: none;" |+ Du niveloj de forta interagado |- ! Interagado !! gamo !! unuo !! portanto !! rezulto |- | Forto || style=text-align:right |< 0.8 fm|| kvarko || gluono || hadrono |- | Rezidua forto || style=text-align:right | 1–3 fm || hadrono || mezono || kerno |} === Ene de hadronoj === [[File:Gluon coupling.svg|thumb|300ra|La fundamentaj kuploj de la forta interagado: (a) gluon-radiado, (b) gluon-disiĝo kaj (c,d) gluon-memkuplo.]] La vorto "forto" estas uzata, ĉar la forta interagado estas la "plej forta" el la kvar fundamentaj fortoj. Je distanco de 10⁻¹⁵ m, ĝia forto estas proksimume 100-oble pli granda ol tiu de la [[Elektromagnetismo|elektromagneta forto]], ĉirkaŭ 10⁶-oble pli granda ol tiu de la malforta forto, kaj proksimume 10³⁸-oble pli granda ol tiu de la [[gravito]]. La forta forto estas priskribata per [[Kvantuma kolordinamiko|kvantuma kromodinamiko]] (QCD), parto de la [[Norma modelo|Norma Modelo]] de partikla fiziko. Matematike, QCD estas neabelana [[Gaŭĝa teorio|mezurteorio]] bazita sur loka (mezura) [[Geometria simetria grupo|simetria grupo]] nomata ''SU(3)''. La partiklo, kiu peras la fortan interagadon, estas la gluono – senmasa [[Gaŭĝa bosono]] (mezur-bosono). Oni supozas, ke gluonoj interagas kun kvarkoj kaj aliaj gluonoj per speco de ŝargo nomata [[Kolorŝargo|kolora ŝargo]]. Kolora ŝargo similas al elektromagneta ŝargo, sed ĝi ekzistas en tri tipoj (±ruĝa, ±verda kaj ±blua) anstataŭ nur unu, kio kondukas al malsamaj kondutreguloj. Tiujn regulojn priskribas la [[kvantuma kromodinamiko]] (KKD), la teorio pri la interagadoj inter kvarkoj kaj gluonoj. Male al la [[fotono]] en [[elektromagnetismo]], kiu estas neŭtrala, la gluono portas koloran ŝargon. Kvarkoj kaj gluonoj estas la solaj fundamentaj partikloj, kiuj posedas ne-nulan koloran ŝargon; tial ili partoprenas en fortaj interagadoj nur unu kun la aliaj. La forta forto estas la manifestiĝo de la interagado de gluonoj kun aliaj kvarkoj kaj gluonoj. Ĉiuj kvarkoj kaj gluonoj en KDK (QCD) interagas unu kun la alia per la forta forto. La forto de la interagado estas parametrigita per la konstanto de forta kuplado. Ĉi tiu forto estas modifita de la kolora ŝargo de la partiklo – trajto, kiu devenas el [[Grupo-teorio|grupa teorio]]. La forta forto agadas inter kvarkoj. Male al ĉiuj aliaj fortoj (elektromagneta, malforta kaj gravita), la forta forto ne malfortiĝas kun kreskanta distanco inter paroj da kvarkoj. Post kiam limdistanco (proksimume la grandeco de [[hadrono]]) estas atingita, la forto restas je nivelo de ĉirkaŭ 10 000 [[Neŭtono (mezurunuo)|N]], sendepende de tio, kiom pliiĝas la distanco inter la kvarkoj.<ref name=Fritzsch1983/>{{rp|164}} Dum la distanco inter la kvarkoj kreskas, la energio aldonita al la paro kreas novajn parojn da respondaj kvarkoj inter la du originaj; tial estas neeble izoli kvarkojn. La klarigo estas, ke la agado plenumita kontraŭ forto de 10 000 N sufiĉas por krei parojn el partiklo kaj antipartiklo ene de tre mallonga distanco. La energio aldonita al la sistemo per apartigo de du kvarkoj kreas paron da novaj kvarkoj, kiuj pariĝas kun la originaj. En kvarka kolordinamiko (QCD), ĉi tiu fenomeno nomiĝas ''[[Kolorkonservo|kolora enŝloso]]''; sekve, nur hadronoj – ne individuaj liberaj kvarkoj – estas observeblaj. La malsukceso de ĉiuj eksperimentoj, kiuj serĉis [[kvarko#Specoj de kvarkoj kaj iliaj kombinoj|liberajn kvarkojn]], estas konsiderata pruvo de tiu fenomeno. La elementaj partikloj — kvarkoj kaj gluonoj — partoprenantaj en altenergia kolizio ne estas rekte observeblaj. La interagado produktas fluojn (tiel nomatajn "jetojn") de nove kreitaj hadronoj, kiuj ja estas observeblaj. Tiuj hadronoj kreiĝas — kiel manifestiĝo de la ekvivalento inter [[maso]] kaj [[energio]] — kiam sufiĉa energio estas enmetita en ligon inter kvarkoj; ekzemple, kiam kvarko en unu protono estas trafita de tre rapida kvarko el alia protono dum kolizio en [[partikla akcelilo]]. Tamen, oni ja observis kvark-gluonajn [[plasmo]]jn.<ref>{{cite news |url=http://physics.about.com/od/physicsqtot/fl/Quark-Gluon-Plasma.htm |title=Quark–gluon plasma is the most primordial state of matter |newspaper=About.com Education |access-date=2017-01-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170118030724/http://physics.about.com/od/physicsqtot/fl/Quark-Gluon-Plasma.htm |archive-date=2017-01-18 |url-status=dead }}</ref> === Inter hadronoj === {{Ĉefartikolo|Nuklea forto}} [[File:Pn_Scatter_Quarks.svg|thumb|300x300px|Feynman-diagramo (montrita per la animacio en la enkonduko), kiu prezentas la unuopajn [[kvarko|kvarkajn konsisterojn]], por ilustri, kiel la fundamenta forta interagao estigas la [[nuklea forto|nuklean forton]]. Rektaj linioj reprezentas kvarkojn, dum plurkoloraj bukloj reprezentas [[gluono]]jn (la portantojn de la fundamenta forto).]] Kvankam kolora enŝloso implicas, ke la forta forto agas sen malpliiĝo pro distanco inter paroj da kvarkoj ene de kompaktaj aroj da ligitaj kvarkoj (hadronoj), tamen ĉe distancoj, kiuj proksimiĝas al aŭ superas la radiuson de protono, restas restanta forto (priskribita sube). Ĝi manifestiĝas kiel forto inter la "senkoloraj" hadronoj, kaj estas konata kiel la nuklea forto aŭ la restanta (aŭ rezidua) forta forto (kaj historie kiel la ''forta nuklea forto''). La nuklea forto agas inter hadronoj, konataj kiel [[mezono]]j kaj [[bariono]]j. Tiu "rezidua forta forto", agante nerekte, transdonas gluonojn, kiuj konsistigas parton de la virtualaj [[piono|π-]] kaj ρ-mezonoj; tiuj siavice transdonas la forton inter nukleonoj, kiu kuntenas la nukleon (krom la nukleo de [[Izotopoj de hidrogeno#Hidrogeno-1 (procio)|hidrogeno-1]]).<ref>{{cite web |title=3. The Strong Force |url=http://www.damtp.cam.ac.uk/user/tong/pp/pp3.pdf |publisher=Department of Applied Mathematics and Theoretical Physics, University of Cambridge |access-date=10 January 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211022113145/http://www.damtp.cam.ac.uk/user/tong/pp/pp3.pdf |archive-date=22a de Oktobro 2021}}</ref> La rezidua forta forto estas do malgranda restaĵo de la forta forto, kiu kunligas kvarkojn en protonojn kaj neŭtronojn. Ĉi tiu sama forto estas multe pli malforta inter neŭtronoj kaj protonoj, ĉar ĝi estas plejparte neŭtraligita ene de ili – simile al tio, kiel elektromagnetaj fortoj inter neŭtralaj atomoj ([[Forto de Van-der-Waals|fortoj de van der Waals]]) estas multe pli malfortaj ol la elektromagnetaj fortoj, kiuj tenas elektronojn ligitaj al la nukleo, tiel formante la [[atomo]]jn.<ref name=Fritzsch1983> {{cite book |last=Fritzsch |first=H. |year=1983 |title=Quarks: The Stuff of Matter |url=https://archive.org/details/quarksstuffofmat00frit |url-access=registration |publisher=Basic Books |isbn=978-0-465-06781-7 |pages=[https://archive.org/details/quarksstuffofmat00frit/page/167 167–168] }}</ref> Male al la forta nuklea forto, la rezidua forta forto malpliiĝas kun la distanco, kaj tio okazas rapide. La malpliiĝo proksimume sekvas negativan eksponentan funkcion de la distanco, kvankam ne ekzistas konata simpla esprimo por tio; vidu la [[potencialo]]n de [[Yukawa Hideki|Yukawa]]. La rapida malpliiĝo de la altira rezidua forto kun la distanco, kune kun la malpli rapida malpliiĝo de la forpuŝa elektromagneta forto inter protonoj en atomkerno, kaŭzas la malstabilecon de pli grandaj atomkernoj – ekzemple, de ĉiuj tiuj, kies atomnumero estas pli granda ol 82 (la elemento [[plumbo]]). Kvankam la nuklea forto estas malpli forta ol la forta interago mem, ĝi tamen estas tre energia: transiroj produktas [[Gama-radiado|gama-radiojn]]. La maso de atomkerno signife diferencas de la sumo de la masoj de la unuopaj nukleonoj. Tiu masa difekto ŝuldiĝas al la potenciala energio ligita al la nuklea forto. Diferencoj inter masaj difektoj provizas la energion por [[nuklea fuzio]] kaj [[nuklea fisio]]. ==Unuigo== La tiel nomataj [[Granda Unuigita Teorio|Grandaj Unuigitaj Teorioj]] (GUT) celas priskribi la fortan interagadon kaj la elektro-malfortan interagadon kiel aspektojn de unuopa forto, simile al tio, kiel la elektromagnetaj kaj malfortaj interagadoj estis unuigitaj per la modelo de Glashow–Weinberg–Salam en la elektro-malfortan interagadon. La forta interagado havas econ nomatan ''asimptota libereco'', laŭ kiu la intenseco de la forta forto malpliiĝas ĉe pli altaj energioj (aŭ temperaturoj).[10]: 98  La teoriigita energio, ĉe kiu ĝia intenseco iĝas egala al tiu de la elektro-malforta interagado, estas la ''energio de granda unuiĝo''. Tamen, ĝis nun neniu Granda Unuigita Teorio estas sukcese formulita por priskribi tiun procezon, kaj la Granda Unuiĝo restas nesolvita [[problemo]] en [[fiziko]]. == Fortaj interagadoj en reakcioj de alta energio == Ekzistas klaso de alt-energiaj [[hadrono|hadronaj]] koliziaj procezoj, al kiuj mankas "malmola skalo", kio igas perturbajn kalkulojn kadre de kvantuma kromodinamiko nefidindaj. Tiaj reakcioj inkluzivas totalajn hadronajn koliziajn sekcojn, elastan hadronan disĵeton je malgrandaj anguloj, kaj difraktajn procezojn. [[Kinematiko|Kinematike]] rigardate, en tiuj reagoj nur la totala energio de la koliziantaj partikloj — en ilia mascentro-kadro — estas sufiĉe granda, dum la movokvanta transdono ne estas tia. Ekde la [[1960-aj jaroj]], la ĉefaj trajtoj de tiaj reakcioj estas sukcese priskribitaj per fenomenologia aliro bazita sur la teorio de Regge (laŭ Tullio Regge). Kadre de tiu teorio, alt-energia disĵeto de hadronoj okazas pro la interŝanĝo de iuj komponitaj objektoj: nome ''reggeonoj'' (aŭ reĝonoj). La plej grava reggeono en tiu teorio estas la pomerono — la sola reggeono, kies kontribuo al la disĵeta sekco ne malkreskas kun la energio. En la [[1970-aj jaroj]] montriĝis, ke multaj el la trajtoj de reĝonoj estas deriveblaj el [[Kvantuma kolordinamiko|kvantuma kromodinamiko]]. La responda aliro en kvantuma kromodinamiko estas nomata la ''aliro de Balickij-Fadin-Kurajev-Lipatov'' (BFKL). == Aktuala stato de la teorio de fortaj interagadoj == La descripción teórica de interacciones fuertes es una de las áreas más desarrolladas y al mismo tiempo de rápido desarrollo de la [[física teórica]] de [[Física de partículas| partículas elementales]]. A pesar de que se comprende la naturaleza fundamental de las interacciones fuertes (la [[Carga de color| interacción de color]] entre [[cuark]]s y [[gluón]]es, descrita por la cromodinámica cuántica), las leyes matemáticas que la expresan son muy complejas y, por lo tanto, en muchos casos específicos, los cálculos a partir de primeros principios son todavía imposible. Como resultado, surge una imagen ecléctica: junto a cálculos matemáticamente rigurosos, enfoques semicuantitativos basados en la [[mecánica cuántica]], intuiciones, que, sin embargo, describen perfectamente los datos experimentales.<ref>''A. Schmidt, J. R. Pybus, R. Weiss, E. P. Segarra, A. Hrnjic, A. Denniston, O. Hen, E. Piasetzky, L. B. Weinstein, N. Barnea, M. Strikman, A. Larionov, D. Higinbotham & The CLAS Collaboration'' [https://www.nature.com/articles/s41586-020-2021-6 Probing the core of the strong nuclear interaction] // [[Nature]], volume 578, pages 540–544(2020)</ref> Esbocemos la estructura general de la teoría moderna de interacciones fuertes: En primer lugar, la [[cromodinámica cuántica]] es la base de la teoría de las interacciones fuertes. En esta teoría, los grados fundamentales de libertad son los [[cuark]]s y [[gluon|gluones]], se conoce el [[lagrangiano]] de su interacción. Los enfoques para describir interacciones fuertes dependen esencialmente del tipo de objeto que se esté estudiando. Se pueden distinguir los siguientes grupos principales: * Las '''reacciones hadrónicas duras''', en las que los cuarks y gluones juegan el papel principal y que están bien descritos por la teoría de la perturbación en QCD ; * Las '''reacciones semirrígidas''', en las que para una descripción razonable es necesario tener en cuenta un número infinito de términos de la serie de la teoría de perturbaciones, y en ciertos casos límites esto se puede hacer. * Las '''reacciones hadrónicas de baja energía (suaves)''', en las que los estados ligados de los cuarks (hadrones) se convierten en grados de libertad más razonables y se estudian las leyes de interacción. * Las '''propiedades estáticas de los hadrones''', en las que, dependiendo del caso específico, se pueden utilizar diferentes enfoques. == Atomaj nukleoj == [[Dosiero:Yukawa_coulomb_compare.svg|eta|Yukawa-potencialo (verda) kompare kun kulomba potencialo (ruĝa)]] Laŭ la [[kvantuma kolordinamiko]] la forta nuklea forto efikas inter [[kvarko]]j interne de [[nukleono]]j, kiuj konsistigas la nukleojn de [[atomo]]j. La perantaj virtualaj [[partiklo]]j estas nomataj [[gluono]]j; ilin karakterizas konservata (neperdebla) valoro nomata [[kolora ŝargo]] (kiu neniel rilatas al la koloroj de [[optiko]]). Ekzistas ok specoj de gluonoj, kiuj transportas koloran ŝargon inter kvarkoj kaj povas ankaŭ interagi inter si reciproke. Interne de nukleonoj la kolora ŝargo de la kvarkoj ĉiam sume nuliĝas. Tamen pro nekompleta ekvilibreco de la kvarkaj ŝargoj ekzistas resta interago inter nukleonoj, kiu konsistigas la fortan nuklean forton. Ĝi efikas ĝis distanco de ĉirkaŭ 2,5 femtometroj; trans tiu distanco ĝin superas la elektra forto. Tial la forta nuklea forto kapablas kunteni malgrandajn nukleojn (kvankam ili enhavas elektre ŝargitajn [[protono]]jn, kiuj forpuŝas sin reciproke), sed ne tre grandajn, kiuj do estas [[radiaktiveco|malstabilaj]]. La kialo, ke la elektra kaj la forta interagoj rilatas tiom malsame laŭ distanco ''d'', estas, ke la elektra forto havas [[Kulomba leĝo|kulomban potencialon]], en kiu la forto malkreskas laŭ 1/''d'²; la forta interago havas Yukawa-potencialon, kies konduto estas pli komplika, sed kiu koncentras la forton al mallongaj distancoj. La gluonoj, kiuj peras la interagon interne de la nukleonoj, ne ekzistas ekstere. La interagon inter la nukleonoj en nukleo peras la [[piono|π-mezono]], == Restinta forta forto == La restinta efiko de la forta forto estas nomita la [[nuklea forto]]. La nuklea forto agas inter [[hadrono]]j, kiel ekzemple [[mezono]]j aŭ barjonoj (kiel ekzemple [[nukleono]]j) en [[atomkerno]]j. Tiu "restinta forta forto", aganta nerekte, elsendas gluonojn kiuj formas parton de la virtuala [[piono]] kaj rota [[mezono]], kiuj, en victurno, elsendas la nuklean forton inter nukleonoj. [[Dosiero:Nuclear Force anim smaller.gif|eta|350px|dekstre|[[Animacio]] de la interagado de la [[nuklea forto]] (rezidua aŭ restinta forta forto) inter protono kaj neŭtrono. La malgrandaj koloraj duoblaj cirkloj estas gluonoj, kiuj povas esti viditaj ligantaj la protonon kaj neŭtronon kune. Tiuj gluonoj ankaŭ aranĝas la kvark-antikvarkan kombinaĵon nomitan [[piono]] kune, kaj tio helpas elsendi restintan parton de la forta forto eĉ inter senkoloraj hadronoj. Kontraŭkoloroj estas montritaj per [[:File:Quark Anticolors.svg|tiu diagramo]]. Por pli granda versio, [http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/d/de/Nuclear_Force_anim.gif klaku ĉi tien] ]] La restinta forta forto estas tiel negrava rest(aĵ)o de la forta forto kiu ligas kvarkojn kune en protonojn kaj neŭtronojn. Tiu sama forto estas multe pli malforta inter neŭtronoj kaj protonoj, ĉar ĝi estas plejparte neŭtraligita ene de ili, laŭ la sama maniero laŭ kiu elektromagnetaj fortoj inter neŭtralaj atomoj ([[forto de Van-der-Waals]]) estas multe pli malfortaj ol la elektromagnetaj fortoj kiuj tenas la atomojn interne kune. Male al la forta forto mem, la nuklea forto, aŭ restinta forta forto, malpliiĝas en forto, kaj ĝi fakte malpliiĝas rapide kun distanco. La malkresko estas preskaŭ kiel negativa eksponenta potenco de distanco, kvankam ekzistas neniu simpla esprimo konata pro tio; vidu [[Yukawa Hideki|Yukawa potencialon]]. La rapida malkresko kun distanco de la altira restinta forto kaj la malpli-rapida malkresko de la mala elektromagneta forto aganta inter protonoj ene de nukleo, kaŭzas la malstabilecon de pli grandaj atomkernoj, kiel ekzemple ĉiuj tiuj kun [[atomnumero]]j pli grandaj ol 82 (la elementantaŭeco). == Nuntempa stato de la teorio de forta interagado == La teoria priskribo de forta interagado estas unu la plej disvolvigitaj fakoj kaj samtempe pli rapide disvolvigitaj de la [[teoria fiziko]] de [[Partikla fiziko|elementaj partikloj]]. Spite la komprenon de la fundamenta naturo de la fortaj interagadoj (nome la interagado de kolorŝargo inter kvarkoj kaj gluonoj, priskribita per la [[kvantuma kolordinamiko]]), la matematikaj leĝoj kiuj esprimas ilin estas tre kompleksaj kaj tial, en multaj kazoj tre specifaj, la kalkuloj el unuaj principoj estas ankoraŭ maleblaj. Kiel rezulto, aperas eklektika bildo: apud kalkuloj matematike rigoraj, duonkvantitativaj alproksimiĝoj bazitaj sur la [[kvantuma mekaniko]], intuicioj, kiuj tamen priskribas perfekte la eksperimentajn datumojn.<ref> A. Schmidt, J. R. Pybus, R. Weiss, E. P. Segarra, A. Hrnjic, A. Denniston, O. Hen, E. Piasetzky, L. B. Weinstein, N. Barnea, M. Strikman, A. Larionov, D. Higinbotham & The CLAS Collaboration [https://www.nature.com/articles/s41586-020-2021-6 Probing the core of the strong nuclear interaction] // ''Nature'', volumo 578, pp. 540–544(2020) </ref>​ == Vidu ankaŭ == * [[Gravito]] * [[Partikla fiziko]] * [[Nuklea fiziko]] * [[Piono]] * [[Teorio de kordoj]] * [[Kvantuma kolordinamiko]] * [[Malforta nuklea forto]] * [[Forto]] kaj [[Fundamenta forto]] == Notoj == {{Referencoj}} == Bibliografio == * Christman, J.R. (2001). [http://www.physnet.org/modules/pdf_modules/m280.pdf "MISN-0-280: The Strong Interaction"] (PDF). * Griffiths, David (1987). Introduction to Elementary Particles. John Wiley & Sons. ISBN 978-0-471-60386-3. * Halzen, F.; Martin, A.D. (1984). [https://archive.org/details/quarksleptonsint0000halz Quarks and Leptons: An Introductory Course in Modern Particle Physics.] John Wiley & Sons. ISBN 978-0-471-88741-6. * Kane, G.L. (1987). Modern Elementary Particle Physics. Perseus Books. ISBN 978-0-201-11749-3. * Morris, R. (2003). [https://archive.org/details/lastsorcererspat0000morr The Last Sorcerers: The Path from Alchemy to the Periodic Table.] Joseph Henry Press. ISBN 978-0-309-50593-2. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://physnet.org/modules/pdf_modules/m280.pdf J. R. Christman: The Strong Interaction] ({{en}}) * [http://www.physnet.org/modules/pdf_modules.html projekto ''physnet''] ({{en}}) {{Bibliotekoj}} {{Havenda artikolo|Forta nuklea forto}} [[Kategorio:Partikla fiziko]] [[Kategorio:Forto]] [[Kategorio:Nuklea fiziko]] g4ee64mcpca84tsk81e6s3tdm7f5x2s 9494419 9494414 2026-10-16T12:13:32Z Kani 670 /* Aktuala stato de la teorio de fortaj interagadoj */ 9494419 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Gluon_tube-color_confinement_animation.gif|thumb|upright=1.5|Animacio pri [[kolora enŝloso]], trajto de la forta interagado. Se oni aldonas energion al la [[kvarko]]j, kiel montrite, la [[gluono|gluona tubo]] liganta la kvarkojn plilongiĝas ĝis ĝi atingas punkton, kie ĝi "krevas"; la energio aldonita al la sistemo tiam kaŭzas la formiĝon de paro el kvarko kaj [[kvarko#Specoj de kvarkoj kaj iliaj kombinoj|antikvarko]]. Tial oni neniam vidas solajn kvarkojn izole.]] [[Dosiero:Helium atom QM.svg|eta|dekstre|250px|La nukleo de atomo de [[heliumo]]. La du [[protono]]j havas la saman [[Elektra ŝargo|ŝargon]], sed ili ankoraŭ restas kune pro la restinta nuklea forto.]] [[Dosiero:Protón-Estructura de Quarks.png|eta|dekstre|250px|Strukturo de [[kvarko]]j de unu [[protono]].]] La '''forta nuklea forto''' aŭ '''forta interago''' estas tiu [[fundamenta forto]], kiu kuntenas la [[nukleo]]jn de [[atomo]] kontraŭ la peno de la [[elektromagneta forto]] disigi ilin. Ĝi estas unu el la kvar (aŭ tri) [[fundamenta forto|fundamentaj fortoj]] de [[fiziko]]. La operacia gamo de la forta interago estas en la [[grandordo]] de diametro de [[atomkerno]], [[femtometro]] (10^-15 metroj). Je ĉi tiu skalo, la potenco de la forta interago estas averaĝe ĉirkaŭ 137 fojojn pli granda ol la potenco de la elektromagneta forto, ĉirkaŭ 1.000.000 fojojn la potenco de la malforta interago kaj proksimume 1038 fojojn la potenco de [[gravito]].<ref> Relativa forto de interagado varias laŭ la distanco. Vidu por ekzemplo la eseon de Matt Strassler nome [https://profmattstrassler.com/articles-and-posts/particle-physics-basics/the-known-forces-of-nature/the-strength-of-the-known-forces/ "The strength of the known forces".]</ref> La partiklo kiu portas la plej fortan interagon estas la [[gluono]]. Ĉi tio estas ekzakte kiel la elektromagneta forto estas transdonita tra [[Fotono|fotonoj]] kaj la malforta interago tra W kaj Z-bosonoj. [[Kvantuma kromodinamiko]] (mallongigita en la angla QCD) estas la teorio kiu priskribas la forton kaj reĝimon de interago. La teorio de la [[kvarkoj]] diras, ke tiu interago kuntenas ankaŭ la kvarkojn interne de [[nukleono]] ([[protono]] aŭ [[neŭtrono]]), kaj ke la klasika forta interago estas nur reziduo el tiu forto, efikanta inter nukleonoj. Por distingi la du aspektojn oni nomas la klasikan fortan interagon "rezidua forta interago".<ref>[https://webhome.phy.duke.edu/~kolena/modern/forces.html#005 "The four forces: the strong interaction Duke University Astrophysics Dept website".]</ref> Ĉar la forto estas mediaciita de masivaj, mallongdaŭraj mezonoj je ĉi tiu skalo, la restanta forta interagado obeas distanc-dependan konduton inter [[nukleono]]j, kiu estas tre malsama ol kiam ĝi agas por ligi [[kvarko]]jn ene de [[hadrono]]j. Ekzistas ankaŭ diferencoj en la ligaj energioj de la nuklea forto rilate al [[nuklea fuzio]] kontraŭ [[Fisio|nuklea fisio]]. Nuklea fuzio respondecas pri plejparto de la energiproduktado en la [[Suno]] kaj aliaj [[stelo]]j. Nuklea fisio permesas la disfalon de radioaktivaj elementoj kaj [[izotopo]]j, kvankam ĝi ofte estas mediaciita de la malforta interagado. Artefarite, la energio asociita kun la nuklea forto estas parte liberigita en [[nuklea energio]] kaj [[nukleaj armiloj]], kaj en [[uranio|uraniaj]] aŭ [[plutonio|plutoniaj]] fisiaj armiloj kaj en fuziaj armiloj kiel la [[hidrogena bombo]].<ref>{{cite web | archive-url=https://web.archive.org/web/20121218195010/https://netfiles.uiuc.edu/mragheb/www/NPRE%20402%20ME%20405%20Nuclear%20Power%20Engineering/Nuclear%20Processes%20The%20Strong%20Force.pdf | access-date=2023-10-03 | archive-date=2012-12-18 | title=Chapter 4 Nuclear Processes, The Strong Force | last=Ragheb | first=Magdi | publisher=University of Illinois | url= https://netfiles.uiuc.edu/mragheb/www/NPRE%20402%20ME%20405%20Nuclear%20Power%20Engineering/Nuclear%20Processes%20The%20Strong%20Force.pdf | url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web | archive-url= https://web.archive.org/web/20230528145648/http://www.furryelephant.com/content/radioactivity/binding-energy-mass-defect/ | access-date=2023-10-03 | archive-date=2023-05-28 | title=Lesson 13: Binding energy and mass defect | author=<!--Not stated--> | website=Furry Elephant physics educational site | url= http://www.furryelephant.com/content/radioactivity/binding-energy-mass-defect/ | url-status=dead}}</ref> == Etimologio == La forta nuklea forto havas sian nomon de la fakto, ke ĝi estas la plej forta el la fundamentaj fortoj. Alia nomo estas "kolora forto", ĉar la [[Kolorŝargo|ŝargoj]] kaŭzantaj ĝin, havas tri bazajn valorojn, same kiel la homa vido havas tri bazkolorojn. Tial la ŝargoj ricevis la simbolajn nomojn "ruĝa", "verda" kaj "blua", aldone ekzistas la inversaj ŝargoj "malruĝa", "malverda" kaj "malblua". La esprimo "forta interago" estas nun preferata inter fizikistoj. La antaŭan esprimon "forta nuklea forto" motivis la fakto, ke ĝi efikas interne de [[atoma nukleo|atomaj nukleoj]] (vidu [[#Atomaj nukleoj|malsupre]]). Male al la [[Kampo (elektro)|elektra]] kaj [[gravito|gravita fortoj]] la forta nuklea forto ne sekvas la leĝon de la inversa radiusa kvadrato; ĝi efikas nur je tre malgranda distanco. Tie ĝi havas jenajn rilatumojn al la aliaj fundamentaj fortoj<ref>Greiner, W. kaj Müller, B.: "Gauge Theory of Weak Interaction (Band 13)". Springer, 2000, p. 2.</ref>: * 100-oble tiom forta kiom la elektra forto * 10¹⁵-oble tiom forta kiom la [[malforta nuklea forto]] * 10⁴¹-oble tiom forta kiom la gravito [[Dosiero:Neutron_QCD_Animation.gif|eta|Ekzemplo: Gluonoj kuntenas la kvarkojn en neŭtrono]] == Historio == La ekziston de la forta nuklea forto konjektis [[Enrico Fermi]] en la [[1930-aj jaroj]], kiam li laboris pri la [[malforta nuklea forto|malforta interago]].<ref>{{Citaĵo el la reto | url=http://www-news.uchicago.edu/fermi/Group19/enricofermi/teoriafermi.htm| titolo = La teoria di Fermi | alirdato = 2012-12-01 | aŭtoro = | dato = 2003-04-23 | formato = HTML | eldonisto = Universitato de Chicago | lingvo = it}}</ref> [[Hideki Yukawa]] postulis, ke la interagon efikas nova partiklo, la [[piono|π-mezono]]. En [[1964]] [[Murray Gell-Mann]] kaj [[George Zweig]] proponis, ke [[mezono]]j kaj [[bariono]]j konsistas el kvarkoj;<ref> Wilczek, Frank (1982). "Quantum chromodynamics: The modern theory of the strong interaction". ''Annual Review of Nuclear and Particle Science''. 32 (1): 177–209. Bibcode:1982ARNPS..32..177W. doi:10.1146/annurev.ns.32.120182.001141.</ref> en 1965 sekvis la enkonduko de nova partikla eco, nomata "koloro".<ref> Feynman, R.P. (1985). ''QED: The Strange Theory of Light and Matter''. Princeton University Press. p. 136. ISBN 978-0-691-08388-9. "The idiot physicists, unable to come up with any wonderful Greek words anymore, call this type of polarization by the unfortunate name of 'color', which has nothing to do with color in the normal sense."</ref> En 1968/9 eksperimentoj ĉe la esplorejo SLAC ([[Stanford Linear Accelerator]]) trovis pruvojn pri la fakta ekzisto de kvarkoj. Kvarkoj kun malsamaj kolorŝargoj altiras unu la alian pro la forta interago, kaj la partiklo, kiu peras tion, ricevis la nomon ''[[gluono]]''. Antaŭ la [[1970-aj jaroj]], fizikistoj estis necertaj kiel kaj kial la atomkerno estis ligita kune. Estis konata, ke la nukleo estis kunmetita de [[protono]]j kaj [[neŭtrono]]j kaj ke protonoj posedis pozitivan [[elektra ŝargo|elektran ŝargon]], dum neŭtronoj estis elektre neŭtralaj. De la kompreno de fiziko en tiu tempo, pozitivaj trovitaĵoj forpuŝus unu la alian kaj la pozitive ŝargitaj protonoj devus igi la nukleon flugi dise. Tamen, tio neniam estis observita. Nova fiziko estis necesa por klarigi tiun fenomenon. Pli forta gravito estis postulita por klarigi kiel la atomkerno estis ligita malgraŭ la reciproka elektromagneta repuŝo de la protonoj. Tio hipotezis, ke forto estu nomita la ''forta forto'', kiu verŝajne estis fundamenta forto kiu reagis al la protonoj kaj neŭtronoj kiuj konsistigas la nukleon. Estis poste malkovrite, ke protonoj kaj neŭtronoj ne estis fundamentaj partikloj, sed konsistis el konsistigaj partikloj nomitaj [[kvarko]]j. La forta altiro inter nukleonoj estis la kromefiko de pli fundamenta forto kiu ligis la kvarkojn kune en protonojn kaj neŭtronojn. La teorio de [[kvantuma kolordinamiko]] klarigas, ke kvarkoj portas tion kio estas nomita [[kolorŝargo]], kvankam ĝi havas neniun rilaton al videbla [[koloro]].<ref> Feynman, R.P. (1985). QED: The Strange Theory of Light and Matter. Princeton University Press. p. 136. ISBN 978-0-691-08388-9. "The idiot physicists, unable to come up with any wonderful Greek words anymore, call this type of polarization by the unfortunate name of 'color', which has nothing to do with color in the normal sense." </ref> Kvarkoj male al kolorŝargo altiras unu la alian kiel rezulto de la forta nuklea forto, kaj la partiklo kiu mediaciis tion estis nomita la [[gluono]]. == Konduto de la forta interagado == La forta interagado estas observebla je du distancintervaloj, kaj en ĉiu el ili ĝi estas mediaciata de malsamaj forto-portantoj. Je skalo malpli granda ol proksimume 0,8 fm (fentometroj) (ĉirkaŭ la [[radiuso]] de [[nukleono]]), la forto estas portata de [[gluono]]j kaj tenas [[kvarko]]jn kune por formi [[protono]]jn, [[neŭtrono]]jn kaj aliajn [[hadrono]]jn. Je pli granda skalo, ĝis proksimume 3 fm, la forto estas portata de [[mezono]]j kaj ligas nukleonojn (protonojn kaj neŭtronojn) kune por formi la [[atoma nukleo|atomkernon]].<ref name="auto">{{cite web| url = http://webhome.phy.duke.edu/~kolena/modern/forces.html#005| title = The four forces: the strong interaction Duke University Astrophysics Dept website}}</ref> En la unua kazo, ĝi estas ofte nomata la ''kolora forto'', kaj ĝi estas tiom forta, ke se hadronoj estas trafitaj de alt-energiaj partikloj, ili produktas [[Hadrona strio|fluojn]] de masivaj partikloj anstataŭ elsendi siajn konsisterojn (kvarkojn kaj gluonojn) kiel libere moviĝantajn partiklojn. Ĉi tiu eco de la forta forto estas nomata [[Kolorkonservo|kolora enŝloso]]. {| class="wikitable" style="margin-left: auto; margin-right: auto; border: none;" |+ Du niveloj de forta interagado |- ! Interagado !! gamo !! unuo !! portanto !! rezulto |- | Forto || style=text-align:right |< 0.8 fm|| kvarko || gluono || hadrono |- | Rezidua forto || style=text-align:right | 1–3 fm || hadrono || mezono || kerno |} === Ene de hadronoj === [[File:Gluon coupling.svg|thumb|300ra|La fundamentaj kuploj de la forta interagado: (a) gluon-radiado, (b) gluon-disiĝo kaj (c,d) gluon-memkuplo.]] La vorto "forto" estas uzata, ĉar la forta interagado estas la "plej forta" el la kvar fundamentaj fortoj. Je distanco de 10⁻¹⁵ m, ĝia forto estas proksimume 100-oble pli granda ol tiu de la [[Elektromagnetismo|elektromagneta forto]], ĉirkaŭ 10⁶-oble pli granda ol tiu de la malforta forto, kaj proksimume 10³⁸-oble pli granda ol tiu de la [[gravito]]. La forta forto estas priskribata per [[Kvantuma kolordinamiko|kvantuma kromodinamiko]] (QCD), parto de la [[Norma modelo|Norma Modelo]] de partikla fiziko. Matematike, QCD estas neabelana [[Gaŭĝa teorio|mezurteorio]] bazita sur loka (mezura) [[Geometria simetria grupo|simetria grupo]] nomata ''SU(3)''. La partiklo, kiu peras la fortan interagadon, estas la gluono – senmasa [[Gaŭĝa bosono]] (mezur-bosono). Oni supozas, ke gluonoj interagas kun kvarkoj kaj aliaj gluonoj per speco de ŝargo nomata [[Kolorŝargo|kolora ŝargo]]. Kolora ŝargo similas al elektromagneta ŝargo, sed ĝi ekzistas en tri tipoj (±ruĝa, ±verda kaj ±blua) anstataŭ nur unu, kio kondukas al malsamaj kondutreguloj. Tiujn regulojn priskribas la [[kvantuma kromodinamiko]] (KKD), la teorio pri la interagadoj inter kvarkoj kaj gluonoj. Male al la [[fotono]] en [[elektromagnetismo]], kiu estas neŭtrala, la gluono portas koloran ŝargon. Kvarkoj kaj gluonoj estas la solaj fundamentaj partikloj, kiuj posedas ne-nulan koloran ŝargon; tial ili partoprenas en fortaj interagadoj nur unu kun la aliaj. La forta forto estas la manifestiĝo de la interagado de gluonoj kun aliaj kvarkoj kaj gluonoj. Ĉiuj kvarkoj kaj gluonoj en KDK (QCD) interagas unu kun la alia per la forta forto. La forto de la interagado estas parametrigita per la konstanto de forta kuplado. Ĉi tiu forto estas modifita de la kolora ŝargo de la partiklo – trajto, kiu devenas el [[Grupo-teorio|grupa teorio]]. La forta forto agadas inter kvarkoj. Male al ĉiuj aliaj fortoj (elektromagneta, malforta kaj gravita), la forta forto ne malfortiĝas kun kreskanta distanco inter paroj da kvarkoj. Post kiam limdistanco (proksimume la grandeco de [[hadrono]]) estas atingita, la forto restas je nivelo de ĉirkaŭ 10 000 [[Neŭtono (mezurunuo)|N]], sendepende de tio, kiom pliiĝas la distanco inter la kvarkoj.<ref name=Fritzsch1983/>{{rp|164}} Dum la distanco inter la kvarkoj kreskas, la energio aldonita al la paro kreas novajn parojn da respondaj kvarkoj inter la du originaj; tial estas neeble izoli kvarkojn. La klarigo estas, ke la agado plenumita kontraŭ forto de 10 000 N sufiĉas por krei parojn el partiklo kaj antipartiklo ene de tre mallonga distanco. La energio aldonita al la sistemo per apartigo de du kvarkoj kreas paron da novaj kvarkoj, kiuj pariĝas kun la originaj. En kvarka kolordinamiko (QCD), ĉi tiu fenomeno nomiĝas ''[[Kolorkonservo|kolora enŝloso]]''; sekve, nur hadronoj – ne individuaj liberaj kvarkoj – estas observeblaj. La malsukceso de ĉiuj eksperimentoj, kiuj serĉis [[kvarko#Specoj de kvarkoj kaj iliaj kombinoj|liberajn kvarkojn]], estas konsiderata pruvo de tiu fenomeno. La elementaj partikloj — kvarkoj kaj gluonoj — partoprenantaj en altenergia kolizio ne estas rekte observeblaj. La interagado produktas fluojn (tiel nomatajn "jetojn") de nove kreitaj hadronoj, kiuj ja estas observeblaj. Tiuj hadronoj kreiĝas — kiel manifestiĝo de la ekvivalento inter [[maso]] kaj [[energio]] — kiam sufiĉa energio estas enmetita en ligon inter kvarkoj; ekzemple, kiam kvarko en unu protono estas trafita de tre rapida kvarko el alia protono dum kolizio en [[partikla akcelilo]]. Tamen, oni ja observis kvark-gluonajn [[plasmo]]jn.<ref>{{cite news |url=http://physics.about.com/od/physicsqtot/fl/Quark-Gluon-Plasma.htm |title=Quark–gluon plasma is the most primordial state of matter |newspaper=About.com Education |access-date=2017-01-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170118030724/http://physics.about.com/od/physicsqtot/fl/Quark-Gluon-Plasma.htm |archive-date=2017-01-18 |url-status=dead }}</ref> === Inter hadronoj === {{Ĉefartikolo|Nuklea forto}} [[File:Pn_Scatter_Quarks.svg|thumb|300x300px|Feynman-diagramo (montrita per la animacio en la enkonduko), kiu prezentas la unuopajn [[kvarko|kvarkajn konsisterojn]], por ilustri, kiel la fundamenta forta interagao estigas la [[nuklea forto|nuklean forton]]. Rektaj linioj reprezentas kvarkojn, dum plurkoloraj bukloj reprezentas [[gluono]]jn (la portantojn de la fundamenta forto).]] Kvankam kolora enŝloso implicas, ke la forta forto agas sen malpliiĝo pro distanco inter paroj da kvarkoj ene de kompaktaj aroj da ligitaj kvarkoj (hadronoj), tamen ĉe distancoj, kiuj proksimiĝas al aŭ superas la radiuson de protono, restas restanta forto (priskribita sube). Ĝi manifestiĝas kiel forto inter la "senkoloraj" hadronoj, kaj estas konata kiel la nuklea forto aŭ la restanta (aŭ rezidua) forta forto (kaj historie kiel la ''forta nuklea forto''). La nuklea forto agas inter hadronoj, konataj kiel [[mezono]]j kaj [[bariono]]j. Tiu "rezidua forta forto", agante nerekte, transdonas gluonojn, kiuj konsistigas parton de la virtualaj [[piono|π-]] kaj ρ-mezonoj; tiuj siavice transdonas la forton inter nukleonoj, kiu kuntenas la nukleon (krom la nukleo de [[Izotopoj de hidrogeno#Hidrogeno-1 (procio)|hidrogeno-1]]).<ref>{{cite web |title=3. The Strong Force |url=http://www.damtp.cam.ac.uk/user/tong/pp/pp3.pdf |publisher=Department of Applied Mathematics and Theoretical Physics, University of Cambridge |access-date=10 January 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211022113145/http://www.damtp.cam.ac.uk/user/tong/pp/pp3.pdf |archive-date=22a de Oktobro 2021}}</ref> La rezidua forta forto estas do malgranda restaĵo de la forta forto, kiu kunligas kvarkojn en protonojn kaj neŭtronojn. Ĉi tiu sama forto estas multe pli malforta inter neŭtronoj kaj protonoj, ĉar ĝi estas plejparte neŭtraligita ene de ili – simile al tio, kiel elektromagnetaj fortoj inter neŭtralaj atomoj ([[Forto de Van-der-Waals|fortoj de van der Waals]]) estas multe pli malfortaj ol la elektromagnetaj fortoj, kiuj tenas elektronojn ligitaj al la nukleo, tiel formante la [[atomo]]jn.<ref name=Fritzsch1983> {{cite book |last=Fritzsch |first=H. |year=1983 |title=Quarks: The Stuff of Matter |url=https://archive.org/details/quarksstuffofmat00frit |url-access=registration |publisher=Basic Books |isbn=978-0-465-06781-7 |pages=[https://archive.org/details/quarksstuffofmat00frit/page/167 167–168] }}</ref> Male al la forta nuklea forto, la rezidua forta forto malpliiĝas kun la distanco, kaj tio okazas rapide. La malpliiĝo proksimume sekvas negativan eksponentan funkcion de la distanco, kvankam ne ekzistas konata simpla esprimo por tio; vidu la [[potencialo]]n de [[Yukawa Hideki|Yukawa]]. La rapida malpliiĝo de la altira rezidua forto kun la distanco, kune kun la malpli rapida malpliiĝo de la forpuŝa elektromagneta forto inter protonoj en atomkerno, kaŭzas la malstabilecon de pli grandaj atomkernoj – ekzemple, de ĉiuj tiuj, kies atomnumero estas pli granda ol 82 (la elemento [[plumbo]]). Kvankam la nuklea forto estas malpli forta ol la forta interago mem, ĝi tamen estas tre energia: transiroj produktas [[Gama-radiado|gama-radiojn]]. La maso de atomkerno signife diferencas de la sumo de la masoj de la unuopaj nukleonoj. Tiu masa difekto ŝuldiĝas al la potenciala energio ligita al la nuklea forto. Diferencoj inter masaj difektoj provizas la energion por [[nuklea fuzio]] kaj [[nuklea fisio]]. ==Unuigo== La tiel nomataj [[Granda Unuigita Teorio|Grandaj Unuigitaj Teorioj]] (GUT) celas priskribi la fortan interagadon kaj la elektro-malfortan interagadon kiel aspektojn de unuopa forto, simile al tio, kiel la elektromagnetaj kaj malfortaj interagadoj estis unuigitaj per la modelo de Glashow–Weinberg–Salam en la elektro-malfortan interagadon. La forta interagado havas econ nomatan ''asimptota libereco'', laŭ kiu la intenseco de la forta forto malpliiĝas ĉe pli altaj energioj (aŭ temperaturoj).[10]: 98  La teoriigita energio, ĉe kiu ĝia intenseco iĝas egala al tiu de la elektro-malforta interagado, estas la ''energio de granda unuiĝo''. Tamen, ĝis nun neniu Granda Unuigita Teorio estas sukcese formulita por priskribi tiun procezon, kaj la Granda Unuiĝo restas nesolvita [[problemo]] en [[fiziko]]. == Fortaj interagadoj en reakcioj de alta energio == Ekzistas klaso de alt-energiaj [[hadrono|hadronaj]] koliziaj procezoj, al kiuj mankas "malmola skalo", kio igas perturbajn kalkulojn kadre de kvantuma kromodinamiko nefidindaj. Tiaj reakcioj inkluzivas totalajn hadronajn koliziajn sekcojn, elastan hadronan disĵeton je malgrandaj anguloj, kaj difraktajn procezojn. [[Kinematiko|Kinematike]] rigardate, en tiuj reagoj nur la totala energio de la koliziantaj partikloj — en ilia mascentro-kadro — estas sufiĉe granda, dum la movokvanta transdono ne estas tia. Ekde la [[1960-aj jaroj]], la ĉefaj trajtoj de tiaj reakcioj estas sukcese priskribitaj per fenomenologia aliro bazita sur la teorio de Regge (laŭ Tullio Regge). Kadre de tiu teorio, alt-energia disĵeto de hadronoj okazas pro la interŝanĝo de iuj komponitaj objektoj: nome ''reggeonoj'' (aŭ reĝonoj). La plej grava reggeono en tiu teorio estas la pomerono — la sola reggeono, kies kontribuo al la disĵeta sekco ne malkreskas kun la energio. En la [[1970-aj jaroj]] montriĝis, ke multaj el la trajtoj de reĝonoj estas deriveblaj el [[Kvantuma kolordinamiko|kvantuma kromodinamiko]]. La responda aliro en kvantuma kromodinamiko estas nomata la ''aliro de Balickij-Fadin-Kurajev-Lipatov'' (BFKL). == Aktuala stato de la teorio de fortaj interagadoj == La teoria priskribo de fortaj interagadoj estas unu el la plej bone evoluigitaj — sed samtempe rapide evoluantaj — kampoj de la [[teoria fiziko]] de [[Elementa partiklo|elementaj partikloj]]. Kvankam la fundamenta naturo de fortaj interagadoj (la [[Kolorŝargo|kolora interagado]] inter [[kvarko]]j kaj [[gluono]]j, priskribata per [[Kvantuma mekaniko|kvantuma kromodinamiko]]) estas komprenata, la matematikaj leĝoj, kiuj esprimas ĝin, estas tre kompleksaj; sekve, en multaj specifaj kazoj, kalkuloj bazitaj sur fundamentaj principoj restas neeblaj. Rezulte aperas eklektika bildo: apud matematike rigoraj kalkuloj ekzistas duonkvantaj aliroj radikantaj en [[kvantuma mekaniko]] — kaj ankaŭ intuiciaj komprenoj — kiuj tamen perfekte priskribas eksperimentajn datumojn.<ref>''A. Schmidt, J. R. Pybus, R. Weiss, E. P. Segarra, A. Hrnjic, A. Denniston, O. Hen, E. Piasetzky, L. B. Weinstein, N. Barnea, M. Strikman, A. Larionov, D. Higinbotham & The CLAS Collaboration'' [https://www.nature.com/articles/s41586-020-2021-6 Probing the core of the strong nuclear interaction] // [[Nature]], volume 578, paĝoj 540–544(2020)</ref> Oni skizu la ĝeneralan strukturon de la moderna teorio de fortaj interagadoj: Unue, [[kvantuma kromodinamiko]] servas kiel la fundamento por la teorio de fortaj interagadoj. En ĉi tiu teorio, la fundamentaj liberecgradoj estas [[kvarko]]j kaj [[gluono]]j, kaj oni konas ankaŭ la ''lagranĝianon'', kiu priskribas ilian interagadon. La aliroj uzataj por priskribi fortajn interagojn dependas signife de la tipo de studata objekto. Eblas distingi la jenajn ĉefajn grupojn: * '''Malmolaj hadronaj reakcioj''', en kiuj kvarkoj kaj gluonoj ludas la ĉefan rolon kaj kiuj estas bone priskribataj per perturba teorio en KDK (QCD); * '''Duonrigidaj reakcioj''', por kiuj oni devas konsideri senfinan nombron da terminoj en la serio de la perturba teorio por provizi racian priskribon — kio, en kelkaj limkazoj, estas farebla. * '''Malalt-energiaj (mildaj) hadronaj reakcioj''', en kiuj ligitaj statoj de kvarkoj (hadronoj) estas traktataj per pli taŭgaj liberecgradoj, kaj la leĝoj de interagado estas studataj. * La '''statikaj trajtoj de hadronoj''', por kiuj — depende de la konkreta okazo — eblas uzi diversajn alirojn. == Atomaj nukleoj == [[Dosiero:Yukawa_coulomb_compare.svg|eta|Yukawa-potencialo (verda) kompare kun kulomba potencialo (ruĝa)]] Laŭ la [[kvantuma kolordinamiko]] la forta nuklea forto efikas inter [[kvarko]]j interne de [[nukleono]]j, kiuj konsistigas la nukleojn de [[atomo]]j. La perantaj virtualaj [[partiklo]]j estas nomataj [[gluono]]j; ilin karakterizas konservata (neperdebla) valoro nomata [[kolora ŝargo]] (kiu neniel rilatas al la koloroj de [[optiko]]). Ekzistas ok specoj de gluonoj, kiuj transportas koloran ŝargon inter kvarkoj kaj povas ankaŭ interagi inter si reciproke. Interne de nukleonoj la kolora ŝargo de la kvarkoj ĉiam sume nuliĝas. Tamen pro nekompleta ekvilibreco de la kvarkaj ŝargoj ekzistas resta interago inter nukleonoj, kiu konsistigas la fortan nuklean forton. Ĝi efikas ĝis distanco de ĉirkaŭ 2,5 femtometroj; trans tiu distanco ĝin superas la elektra forto. Tial la forta nuklea forto kapablas kunteni malgrandajn nukleojn (kvankam ili enhavas elektre ŝargitajn [[protono]]jn, kiuj forpuŝas sin reciproke), sed ne tre grandajn, kiuj do estas [[radiaktiveco|malstabilaj]]. La kialo, ke la elektra kaj la forta interagoj rilatas tiom malsame laŭ distanco ''d'', estas, ke la elektra forto havas [[Kulomba leĝo|kulomban potencialon]], en kiu la forto malkreskas laŭ 1/''d'²; la forta interago havas Yukawa-potencialon, kies konduto estas pli komplika, sed kiu koncentras la forton al mallongaj distancoj. La gluonoj, kiuj peras la interagon interne de la nukleonoj, ne ekzistas ekstere. La interagon inter la nukleonoj en nukleo peras la [[piono|π-mezono]], == Restinta forta forto == La restinta efiko de la forta forto estas nomita la [[nuklea forto]]. La nuklea forto agas inter [[hadrono]]j, kiel ekzemple [[mezono]]j aŭ barjonoj (kiel ekzemple [[nukleono]]j) en [[atomkerno]]j. Tiu "restinta forta forto", aganta nerekte, elsendas gluonojn kiuj formas parton de la virtuala [[piono]] kaj rota [[mezono]], kiuj, en victurno, elsendas la nuklean forton inter nukleonoj. [[Dosiero:Nuclear Force anim smaller.gif|eta|350px|dekstre|[[Animacio]] de la interagado de la [[nuklea forto]] (rezidua aŭ restinta forta forto) inter protono kaj neŭtrono. La malgrandaj koloraj duoblaj cirkloj estas gluonoj, kiuj povas esti viditaj ligantaj la protonon kaj neŭtronon kune. Tiuj gluonoj ankaŭ aranĝas la kvark-antikvarkan kombinaĵon nomitan [[piono]] kune, kaj tio helpas elsendi restintan parton de la forta forto eĉ inter senkoloraj hadronoj. Kontraŭkoloroj estas montritaj per [[:File:Quark Anticolors.svg|tiu diagramo]]. Por pli granda versio, [http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/d/de/Nuclear_Force_anim.gif klaku ĉi tien] ]] La restinta forta forto estas tiel negrava rest(aĵ)o de la forta forto kiu ligas kvarkojn kune en protonojn kaj neŭtronojn. Tiu sama forto estas multe pli malforta inter neŭtronoj kaj protonoj, ĉar ĝi estas plejparte neŭtraligita ene de ili, laŭ la sama maniero laŭ kiu elektromagnetaj fortoj inter neŭtralaj atomoj ([[forto de Van-der-Waals]]) estas multe pli malfortaj ol la elektromagnetaj fortoj kiuj tenas la atomojn interne kune. Male al la forta forto mem, la nuklea forto, aŭ restinta forta forto, malpliiĝas en forto, kaj ĝi fakte malpliiĝas rapide kun distanco. La malkresko estas preskaŭ kiel negativa eksponenta potenco de distanco, kvankam ekzistas neniu simpla esprimo konata pro tio; vidu [[Yukawa Hideki|Yukawa potencialon]]. La rapida malkresko kun distanco de la altira restinta forto kaj la malpli-rapida malkresko de la mala elektromagneta forto aganta inter protonoj ene de nukleo, kaŭzas la malstabilecon de pli grandaj atomkernoj, kiel ekzemple ĉiuj tiuj kun [[atomnumero]]j pli grandaj ol 82 (la elementantaŭeco). == Nuntempa stato de la teorio de forta interagado == La teoria priskribo de forta interagado estas unu la plej disvolvigitaj fakoj kaj samtempe pli rapide disvolvigitaj de la [[teoria fiziko]] de [[Partikla fiziko|elementaj partikloj]]. Spite la komprenon de la fundamenta naturo de la fortaj interagadoj (nome la interagado de kolorŝargo inter kvarkoj kaj gluonoj, priskribita per la [[kvantuma kolordinamiko]]), la matematikaj leĝoj kiuj esprimas ilin estas tre kompleksaj kaj tial, en multaj kazoj tre specifaj, la kalkuloj el unuaj principoj estas ankoraŭ maleblaj. Kiel rezulto, aperas eklektika bildo: apud kalkuloj matematike rigoraj, duonkvantitativaj alproksimiĝoj bazitaj sur la [[kvantuma mekaniko]], intuicioj, kiuj tamen priskribas perfekte la eksperimentajn datumojn.<ref> A. Schmidt, J. R. Pybus, R. Weiss, E. P. Segarra, A. Hrnjic, A. Denniston, O. Hen, E. Piasetzky, L. B. Weinstein, N. Barnea, M. Strikman, A. Larionov, D. Higinbotham & The CLAS Collaboration [https://www.nature.com/articles/s41586-020-2021-6 Probing the core of the strong nuclear interaction] // ''Nature'', volumo 578, pp. 540–544(2020) </ref>​ == Vidu ankaŭ == * [[Gravito]] * [[Partikla fiziko]] * [[Nuklea fiziko]] * [[Piono]] * [[Teorio de kordoj]] * [[Kvantuma kolordinamiko]] * [[Malforta nuklea forto]] * [[Forto]] kaj [[Fundamenta forto]] == Notoj == {{Referencoj}} == Bibliografio == * Christman, J.R. (2001). [http://www.physnet.org/modules/pdf_modules/m280.pdf "MISN-0-280: The Strong Interaction"] (PDF). * Griffiths, David (1987). Introduction to Elementary Particles. John Wiley & Sons. ISBN 978-0-471-60386-3. * Halzen, F.; Martin, A.D. (1984). [https://archive.org/details/quarksleptonsint0000halz Quarks and Leptons: An Introductory Course in Modern Particle Physics.] John Wiley & Sons. ISBN 978-0-471-88741-6. * Kane, G.L. (1987). Modern Elementary Particle Physics. Perseus Books. ISBN 978-0-201-11749-3. * Morris, R. (2003). [https://archive.org/details/lastsorcererspat0000morr The Last Sorcerers: The Path from Alchemy to the Periodic Table.] Joseph Henry Press. ISBN 978-0-309-50593-2. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://physnet.org/modules/pdf_modules/m280.pdf J. R. Christman: The Strong Interaction] ({{en}}) * [http://www.physnet.org/modules/pdf_modules.html projekto ''physnet''] ({{en}}) {{Bibliotekoj}} {{Havenda artikolo|Forta nuklea forto}} [[Kategorio:Partikla fiziko]] [[Kategorio:Forto]] [[Kategorio:Nuklea fiziko]] fb5shqnxrqw5iw5illvivx4i7ydyw9j 9494420 9494419 2026-10-16T12:16:44Z Kani 670 /* Aktuala stato de la teorio de fortaj interagadoj */ 9494420 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Gluon_tube-color_confinement_animation.gif|thumb|upright=1.5|Animacio pri [[kolora enŝloso]], trajto de la forta interagado. Se oni aldonas energion al la [[kvarko]]j, kiel montrite, la [[gluono|gluona tubo]] liganta la kvarkojn plilongiĝas ĝis ĝi atingas punkton, kie ĝi "krevas"; la energio aldonita al la sistemo tiam kaŭzas la formiĝon de paro el kvarko kaj [[kvarko#Specoj de kvarkoj kaj iliaj kombinoj|antikvarko]]. Tial oni neniam vidas solajn kvarkojn izole.]] [[Dosiero:Helium atom QM.svg|eta|dekstre|250px|La nukleo de atomo de [[heliumo]]. La du [[protono]]j havas la saman [[Elektra ŝargo|ŝargon]], sed ili ankoraŭ restas kune pro la restinta nuklea forto.]] [[Dosiero:Protón-Estructura de Quarks.png|eta|dekstre|250px|Strukturo de [[kvarko]]j de unu [[protono]].]] La '''forta nuklea forto''' aŭ '''forta interago''' estas tiu [[fundamenta forto]], kiu kuntenas la [[nukleo]]jn de [[atomo]] kontraŭ la peno de la [[elektromagneta forto]] disigi ilin. Ĝi estas unu el la kvar (aŭ tri) [[fundamenta forto|fundamentaj fortoj]] de [[fiziko]]. La operacia gamo de la forta interago estas en la [[grandordo]] de diametro de [[atomkerno]], [[femtometro]] (10^-15 metroj). Je ĉi tiu skalo, la potenco de la forta interago estas averaĝe ĉirkaŭ 137 fojojn pli granda ol la potenco de la elektromagneta forto, ĉirkaŭ 1.000.000 fojojn la potenco de la malforta interago kaj proksimume 1038 fojojn la potenco de [[gravito]].<ref> Relativa forto de interagado varias laŭ la distanco. Vidu por ekzemplo la eseon de Matt Strassler nome [https://profmattstrassler.com/articles-and-posts/particle-physics-basics/the-known-forces-of-nature/the-strength-of-the-known-forces/ "The strength of the known forces".]</ref> La partiklo kiu portas la plej fortan interagon estas la [[gluono]]. Ĉi tio estas ekzakte kiel la elektromagneta forto estas transdonita tra [[Fotono|fotonoj]] kaj la malforta interago tra W kaj Z-bosonoj. [[Kvantuma kromodinamiko]] (mallongigita en la angla QCD) estas la teorio kiu priskribas la forton kaj reĝimon de interago. La teorio de la [[kvarkoj]] diras, ke tiu interago kuntenas ankaŭ la kvarkojn interne de [[nukleono]] ([[protono]] aŭ [[neŭtrono]]), kaj ke la klasika forta interago estas nur reziduo el tiu forto, efikanta inter nukleonoj. Por distingi la du aspektojn oni nomas la klasikan fortan interagon "rezidua forta interago".<ref>[https://webhome.phy.duke.edu/~kolena/modern/forces.html#005 "The four forces: the strong interaction Duke University Astrophysics Dept website".]</ref> Ĉar la forto estas mediaciita de masivaj, mallongdaŭraj mezonoj je ĉi tiu skalo, la restanta forta interagado obeas distanc-dependan konduton inter [[nukleono]]j, kiu estas tre malsama ol kiam ĝi agas por ligi [[kvarko]]jn ene de [[hadrono]]j. Ekzistas ankaŭ diferencoj en la ligaj energioj de la nuklea forto rilate al [[nuklea fuzio]] kontraŭ [[Fisio|nuklea fisio]]. Nuklea fuzio respondecas pri plejparto de la energiproduktado en la [[Suno]] kaj aliaj [[stelo]]j. Nuklea fisio permesas la disfalon de radioaktivaj elementoj kaj [[izotopo]]j, kvankam ĝi ofte estas mediaciita de la malforta interagado. Artefarite, la energio asociita kun la nuklea forto estas parte liberigita en [[nuklea energio]] kaj [[nukleaj armiloj]], kaj en [[uranio|uraniaj]] aŭ [[plutonio|plutoniaj]] fisiaj armiloj kaj en fuziaj armiloj kiel la [[hidrogena bombo]].<ref>{{cite web | archive-url=https://web.archive.org/web/20121218195010/https://netfiles.uiuc.edu/mragheb/www/NPRE%20402%20ME%20405%20Nuclear%20Power%20Engineering/Nuclear%20Processes%20The%20Strong%20Force.pdf | access-date=2023-10-03 | archive-date=2012-12-18 | title=Chapter 4 Nuclear Processes, The Strong Force | last=Ragheb | first=Magdi | publisher=University of Illinois | url= https://netfiles.uiuc.edu/mragheb/www/NPRE%20402%20ME%20405%20Nuclear%20Power%20Engineering/Nuclear%20Processes%20The%20Strong%20Force.pdf | url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web | archive-url= https://web.archive.org/web/20230528145648/http://www.furryelephant.com/content/radioactivity/binding-energy-mass-defect/ | access-date=2023-10-03 | archive-date=2023-05-28 | title=Lesson 13: Binding energy and mass defect | author=<!--Not stated--> | website=Furry Elephant physics educational site | url= http://www.furryelephant.com/content/radioactivity/binding-energy-mass-defect/ | url-status=dead}}</ref> == Etimologio == La forta nuklea forto havas sian nomon de la fakto, ke ĝi estas la plej forta el la fundamentaj fortoj. Alia nomo estas "kolora forto", ĉar la [[Kolorŝargo|ŝargoj]] kaŭzantaj ĝin, havas tri bazajn valorojn, same kiel la homa vido havas tri bazkolorojn. Tial la ŝargoj ricevis la simbolajn nomojn "ruĝa", "verda" kaj "blua", aldone ekzistas la inversaj ŝargoj "malruĝa", "malverda" kaj "malblua". La esprimo "forta interago" estas nun preferata inter fizikistoj. La antaŭan esprimon "forta nuklea forto" motivis la fakto, ke ĝi efikas interne de [[atoma nukleo|atomaj nukleoj]] (vidu [[#Atomaj nukleoj|malsupre]]). Male al la [[Kampo (elektro)|elektra]] kaj [[gravito|gravita fortoj]] la forta nuklea forto ne sekvas la leĝon de la inversa radiusa kvadrato; ĝi efikas nur je tre malgranda distanco. Tie ĝi havas jenajn rilatumojn al la aliaj fundamentaj fortoj<ref>Greiner, W. kaj Müller, B.: "Gauge Theory of Weak Interaction (Band 13)". Springer, 2000, p. 2.</ref>: * 100-oble tiom forta kiom la elektra forto * 10¹⁵-oble tiom forta kiom la [[malforta nuklea forto]] * 10⁴¹-oble tiom forta kiom la gravito [[Dosiero:Neutron_QCD_Animation.gif|eta|Ekzemplo: Gluonoj kuntenas la kvarkojn en neŭtrono]] == Historio == La ekziston de la forta nuklea forto konjektis [[Enrico Fermi]] en la [[1930-aj jaroj]], kiam li laboris pri la [[malforta nuklea forto|malforta interago]].<ref>{{Citaĵo el la reto | url=http://www-news.uchicago.edu/fermi/Group19/enricofermi/teoriafermi.htm| titolo = La teoria di Fermi | alirdato = 2012-12-01 | aŭtoro = | dato = 2003-04-23 | formato = HTML | eldonisto = Universitato de Chicago | lingvo = it}}</ref> [[Hideki Yukawa]] postulis, ke la interagon efikas nova partiklo, la [[piono|π-mezono]]. En [[1964]] [[Murray Gell-Mann]] kaj [[George Zweig]] proponis, ke [[mezono]]j kaj [[bariono]]j konsistas el kvarkoj;<ref> Wilczek, Frank (1982). "Quantum chromodynamics: The modern theory of the strong interaction". ''Annual Review of Nuclear and Particle Science''. 32 (1): 177–209. Bibcode:1982ARNPS..32..177W. doi:10.1146/annurev.ns.32.120182.001141.</ref> en 1965 sekvis la enkonduko de nova partikla eco, nomata "koloro".<ref> Feynman, R.P. (1985). ''QED: The Strange Theory of Light and Matter''. Princeton University Press. p. 136. ISBN 978-0-691-08388-9. "The idiot physicists, unable to come up with any wonderful Greek words anymore, call this type of polarization by the unfortunate name of 'color', which has nothing to do with color in the normal sense."</ref> En 1968/9 eksperimentoj ĉe la esplorejo SLAC ([[Stanford Linear Accelerator]]) trovis pruvojn pri la fakta ekzisto de kvarkoj. Kvarkoj kun malsamaj kolorŝargoj altiras unu la alian pro la forta interago, kaj la partiklo, kiu peras tion, ricevis la nomon ''[[gluono]]''. Antaŭ la [[1970-aj jaroj]], fizikistoj estis necertaj kiel kaj kial la atomkerno estis ligita kune. Estis konata, ke la nukleo estis kunmetita de [[protono]]j kaj [[neŭtrono]]j kaj ke protonoj posedis pozitivan [[elektra ŝargo|elektran ŝargon]], dum neŭtronoj estis elektre neŭtralaj. De la kompreno de fiziko en tiu tempo, pozitivaj trovitaĵoj forpuŝus unu la alian kaj la pozitive ŝargitaj protonoj devus igi la nukleon flugi dise. Tamen, tio neniam estis observita. Nova fiziko estis necesa por klarigi tiun fenomenon. Pli forta gravito estis postulita por klarigi kiel la atomkerno estis ligita malgraŭ la reciproka elektromagneta repuŝo de la protonoj. Tio hipotezis, ke forto estu nomita la ''forta forto'', kiu verŝajne estis fundamenta forto kiu reagis al la protonoj kaj neŭtronoj kiuj konsistigas la nukleon. Estis poste malkovrite, ke protonoj kaj neŭtronoj ne estis fundamentaj partikloj, sed konsistis el konsistigaj partikloj nomitaj [[kvarko]]j. La forta altiro inter nukleonoj estis la kromefiko de pli fundamenta forto kiu ligis la kvarkojn kune en protonojn kaj neŭtronojn. La teorio de [[kvantuma kolordinamiko]] klarigas, ke kvarkoj portas tion kio estas nomita [[kolorŝargo]], kvankam ĝi havas neniun rilaton al videbla [[koloro]].<ref> Feynman, R.P. (1985). QED: The Strange Theory of Light and Matter. Princeton University Press. p. 136. ISBN 978-0-691-08388-9. "The idiot physicists, unable to come up with any wonderful Greek words anymore, call this type of polarization by the unfortunate name of 'color', which has nothing to do with color in the normal sense." </ref> Kvarkoj male al kolorŝargo altiras unu la alian kiel rezulto de la forta nuklea forto, kaj la partiklo kiu mediaciis tion estis nomita la [[gluono]]. == Konduto de la forta interagado == La forta interagado estas observebla je du distancintervaloj, kaj en ĉiu el ili ĝi estas mediaciata de malsamaj forto-portantoj. Je skalo malpli granda ol proksimume 0,8 fm (fentometroj) (ĉirkaŭ la [[radiuso]] de [[nukleono]]), la forto estas portata de [[gluono]]j kaj tenas [[kvarko]]jn kune por formi [[protono]]jn, [[neŭtrono]]jn kaj aliajn [[hadrono]]jn. Je pli granda skalo, ĝis proksimume 3 fm, la forto estas portata de [[mezono]]j kaj ligas nukleonojn (protonojn kaj neŭtronojn) kune por formi la [[atoma nukleo|atomkernon]].<ref name="auto">{{cite web| url = http://webhome.phy.duke.edu/~kolena/modern/forces.html#005| title = The four forces: the strong interaction Duke University Astrophysics Dept website}}</ref> En la unua kazo, ĝi estas ofte nomata la ''kolora forto'', kaj ĝi estas tiom forta, ke se hadronoj estas trafitaj de alt-energiaj partikloj, ili produktas [[Hadrona strio|fluojn]] de masivaj partikloj anstataŭ elsendi siajn konsisterojn (kvarkojn kaj gluonojn) kiel libere moviĝantajn partiklojn. Ĉi tiu eco de la forta forto estas nomata [[Kolorkonservo|kolora enŝloso]]. {| class="wikitable" style="margin-left: auto; margin-right: auto; border: none;" |+ Du niveloj de forta interagado |- ! Interagado !! gamo !! unuo !! portanto !! rezulto |- | Forto || style=text-align:right |< 0.8 fm|| kvarko || gluono || hadrono |- | Rezidua forto || style=text-align:right | 1–3 fm || hadrono || mezono || kerno |} === Ene de hadronoj === [[File:Gluon coupling.svg|thumb|300ra|La fundamentaj kuploj de la forta interagado: (a) gluon-radiado, (b) gluon-disiĝo kaj (c,d) gluon-memkuplo.]] La vorto "forto" estas uzata, ĉar la forta interagado estas la "plej forta" el la kvar fundamentaj fortoj. Je distanco de 10⁻¹⁵ m, ĝia forto estas proksimume 100-oble pli granda ol tiu de la [[Elektromagnetismo|elektromagneta forto]], ĉirkaŭ 10⁶-oble pli granda ol tiu de la malforta forto, kaj proksimume 10³⁸-oble pli granda ol tiu de la [[gravito]]. La forta forto estas priskribata per [[Kvantuma kolordinamiko|kvantuma kromodinamiko]] (QCD), parto de la [[Norma modelo|Norma Modelo]] de partikla fiziko. Matematike, QCD estas neabelana [[Gaŭĝa teorio|mezurteorio]] bazita sur loka (mezura) [[Geometria simetria grupo|simetria grupo]] nomata ''SU(3)''. La partiklo, kiu peras la fortan interagadon, estas la gluono – senmasa [[Gaŭĝa bosono]] (mezur-bosono). Oni supozas, ke gluonoj interagas kun kvarkoj kaj aliaj gluonoj per speco de ŝargo nomata [[Kolorŝargo|kolora ŝargo]]. Kolora ŝargo similas al elektromagneta ŝargo, sed ĝi ekzistas en tri tipoj (±ruĝa, ±verda kaj ±blua) anstataŭ nur unu, kio kondukas al malsamaj kondutreguloj. Tiujn regulojn priskribas la [[kvantuma kromodinamiko]] (KKD), la teorio pri la interagadoj inter kvarkoj kaj gluonoj. Male al la [[fotono]] en [[elektromagnetismo]], kiu estas neŭtrala, la gluono portas koloran ŝargon. Kvarkoj kaj gluonoj estas la solaj fundamentaj partikloj, kiuj posedas ne-nulan koloran ŝargon; tial ili partoprenas en fortaj interagadoj nur unu kun la aliaj. La forta forto estas la manifestiĝo de la interagado de gluonoj kun aliaj kvarkoj kaj gluonoj. Ĉiuj kvarkoj kaj gluonoj en KDK (QCD) interagas unu kun la alia per la forta forto. La forto de la interagado estas parametrigita per la konstanto de forta kuplado. Ĉi tiu forto estas modifita de la kolora ŝargo de la partiklo – trajto, kiu devenas el [[Grupo-teorio|grupa teorio]]. La forta forto agadas inter kvarkoj. Male al ĉiuj aliaj fortoj (elektromagneta, malforta kaj gravita), la forta forto ne malfortiĝas kun kreskanta distanco inter paroj da kvarkoj. Post kiam limdistanco (proksimume la grandeco de [[hadrono]]) estas atingita, la forto restas je nivelo de ĉirkaŭ 10 000 [[Neŭtono (mezurunuo)|N]], sendepende de tio, kiom pliiĝas la distanco inter la kvarkoj.<ref name=Fritzsch1983/>{{rp|164}} Dum la distanco inter la kvarkoj kreskas, la energio aldonita al la paro kreas novajn parojn da respondaj kvarkoj inter la du originaj; tial estas neeble izoli kvarkojn. La klarigo estas, ke la agado plenumita kontraŭ forto de 10 000 N sufiĉas por krei parojn el partiklo kaj antipartiklo ene de tre mallonga distanco. La energio aldonita al la sistemo per apartigo de du kvarkoj kreas paron da novaj kvarkoj, kiuj pariĝas kun la originaj. En kvarka kolordinamiko (QCD), ĉi tiu fenomeno nomiĝas ''[[Kolorkonservo|kolora enŝloso]]''; sekve, nur hadronoj – ne individuaj liberaj kvarkoj – estas observeblaj. La malsukceso de ĉiuj eksperimentoj, kiuj serĉis [[kvarko#Specoj de kvarkoj kaj iliaj kombinoj|liberajn kvarkojn]], estas konsiderata pruvo de tiu fenomeno. La elementaj partikloj — kvarkoj kaj gluonoj — partoprenantaj en altenergia kolizio ne estas rekte observeblaj. La interagado produktas fluojn (tiel nomatajn "jetojn") de nove kreitaj hadronoj, kiuj ja estas observeblaj. Tiuj hadronoj kreiĝas — kiel manifestiĝo de la ekvivalento inter [[maso]] kaj [[energio]] — kiam sufiĉa energio estas enmetita en ligon inter kvarkoj; ekzemple, kiam kvarko en unu protono estas trafita de tre rapida kvarko el alia protono dum kolizio en [[partikla akcelilo]]. Tamen, oni ja observis kvark-gluonajn [[plasmo]]jn.<ref>{{cite news |url=http://physics.about.com/od/physicsqtot/fl/Quark-Gluon-Plasma.htm |title=Quark–gluon plasma is the most primordial state of matter |newspaper=About.com Education |access-date=2017-01-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170118030724/http://physics.about.com/od/physicsqtot/fl/Quark-Gluon-Plasma.htm |archive-date=2017-01-18 |url-status=dead }}</ref> === Inter hadronoj === {{Ĉefartikolo|Nuklea forto}} [[File:Pn_Scatter_Quarks.svg|thumb|300x300px|Feynman-diagramo (montrita per la animacio en la enkonduko), kiu prezentas la unuopajn [[kvarko|kvarkajn konsisterojn]], por ilustri, kiel la fundamenta forta interagao estigas la [[nuklea forto|nuklean forton]]. Rektaj linioj reprezentas kvarkojn, dum plurkoloraj bukloj reprezentas [[gluono]]jn (la portantojn de la fundamenta forto).]] Kvankam kolora enŝloso implicas, ke la forta forto agas sen malpliiĝo pro distanco inter paroj da kvarkoj ene de kompaktaj aroj da ligitaj kvarkoj (hadronoj), tamen ĉe distancoj, kiuj proksimiĝas al aŭ superas la radiuson de protono, restas restanta forto (priskribita sube). Ĝi manifestiĝas kiel forto inter la "senkoloraj" hadronoj, kaj estas konata kiel la nuklea forto aŭ la restanta (aŭ rezidua) forta forto (kaj historie kiel la ''forta nuklea forto''). La nuklea forto agas inter hadronoj, konataj kiel [[mezono]]j kaj [[bariono]]j. Tiu "rezidua forta forto", agante nerekte, transdonas gluonojn, kiuj konsistigas parton de la virtualaj [[piono|π-]] kaj ρ-mezonoj; tiuj siavice transdonas la forton inter nukleonoj, kiu kuntenas la nukleon (krom la nukleo de [[Izotopoj de hidrogeno#Hidrogeno-1 (procio)|hidrogeno-1]]).<ref>{{cite web |title=3. The Strong Force |url=http://www.damtp.cam.ac.uk/user/tong/pp/pp3.pdf |publisher=Department of Applied Mathematics and Theoretical Physics, University of Cambridge |access-date=10 January 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211022113145/http://www.damtp.cam.ac.uk/user/tong/pp/pp3.pdf |archive-date=22a de Oktobro 2021}}</ref> La rezidua forta forto estas do malgranda restaĵo de la forta forto, kiu kunligas kvarkojn en protonojn kaj neŭtronojn. Ĉi tiu sama forto estas multe pli malforta inter neŭtronoj kaj protonoj, ĉar ĝi estas plejparte neŭtraligita ene de ili – simile al tio, kiel elektromagnetaj fortoj inter neŭtralaj atomoj ([[Forto de Van-der-Waals|fortoj de van der Waals]]) estas multe pli malfortaj ol la elektromagnetaj fortoj, kiuj tenas elektronojn ligitaj al la nukleo, tiel formante la [[atomo]]jn.<ref name=Fritzsch1983> {{cite book |last=Fritzsch |first=H. |year=1983 |title=Quarks: The Stuff of Matter |url=https://archive.org/details/quarksstuffofmat00frit |url-access=registration |publisher=Basic Books |isbn=978-0-465-06781-7 |pages=[https://archive.org/details/quarksstuffofmat00frit/page/167 167–168] }}</ref> Male al la forta nuklea forto, la rezidua forta forto malpliiĝas kun la distanco, kaj tio okazas rapide. La malpliiĝo proksimume sekvas negativan eksponentan funkcion de la distanco, kvankam ne ekzistas konata simpla esprimo por tio; vidu la [[potencialo]]n de [[Yukawa Hideki|Yukawa]]. La rapida malpliiĝo de la altira rezidua forto kun la distanco, kune kun la malpli rapida malpliiĝo de la forpuŝa elektromagneta forto inter protonoj en atomkerno, kaŭzas la malstabilecon de pli grandaj atomkernoj – ekzemple, de ĉiuj tiuj, kies atomnumero estas pli granda ol 82 (la elemento [[plumbo]]). Kvankam la nuklea forto estas malpli forta ol la forta interago mem, ĝi tamen estas tre energia: transiroj produktas [[Gama-radiado|gama-radiojn]]. La maso de atomkerno signife diferencas de la sumo de la masoj de la unuopaj nukleonoj. Tiu masa difekto ŝuldiĝas al la potenciala energio ligita al la nuklea forto. Diferencoj inter masaj difektoj provizas la energion por [[nuklea fuzio]] kaj [[nuklea fisio]]. ==Unuigo== La tiel nomataj [[Granda Unuigita Teorio|Grandaj Unuigitaj Teorioj]] (GUT) celas priskribi la fortan interagadon kaj la elektro-malfortan interagadon kiel aspektojn de unuopa forto, simile al tio, kiel la elektromagnetaj kaj malfortaj interagadoj estis unuigitaj per la modelo de Glashow–Weinberg–Salam en la elektro-malfortan interagadon. La forta interagado havas econ nomatan ''asimptota libereco'', laŭ kiu la intenseco de la forta forto malpliiĝas ĉe pli altaj energioj (aŭ temperaturoj).[10]: 98  La teoriigita energio, ĉe kiu ĝia intenseco iĝas egala al tiu de la elektro-malforta interagado, estas la ''energio de granda unuiĝo''. Tamen, ĝis nun neniu Granda Unuigita Teorio estas sukcese formulita por priskribi tiun procezon, kaj la Granda Unuiĝo restas nesolvita [[problemo]] en [[fiziko]]. == Fortaj interagadoj en reakcioj de alta energio == Ekzistas klaso de alt-energiaj [[hadrono|hadronaj]] koliziaj procezoj, al kiuj mankas "malmola skalo", kio igas perturbajn kalkulojn kadre de kvantuma kromodinamiko nefidindaj. Tiaj reakcioj inkluzivas totalajn hadronajn koliziajn sekcojn, elastan hadronan disĵeton je malgrandaj anguloj, kaj difraktajn procezojn. [[Kinematiko|Kinematike]] rigardate, en tiuj reagoj nur la totala energio de la koliziantaj partikloj — en ilia mascentro-kadro — estas sufiĉe granda, dum la movokvanta transdono ne estas tia. Ekde la [[1960-aj jaroj]], la ĉefaj trajtoj de tiaj reakcioj estas sukcese priskribitaj per fenomenologia aliro bazita sur la teorio de Regge (laŭ Tullio Regge). Kadre de tiu teorio, alt-energia disĵeto de hadronoj okazas pro la interŝanĝo de iuj komponitaj objektoj: nome ''reggeonoj'' (aŭ reĝonoj). La plej grava reggeono en tiu teorio estas la pomerono — la sola reggeono, kies kontribuo al la disĵeta sekco ne malkreskas kun la energio. En la [[1970-aj jaroj]] montriĝis, ke multaj el la trajtoj de reĝonoj estas deriveblaj el [[Kvantuma kolordinamiko|kvantuma kromodinamiko]]. La responda aliro en kvantuma kromodinamiko estas nomata la ''aliro de Balickij-Fadin-Kurajev-Lipatov'' (BFKL). == Aktuala stato de la teorio de fortaj interagadoj == La teoria priskribo de fortaj interagadoj estas unu el la plej bone evoluigitaj — sed samtempe rapide evoluantaj — kampoj de la [[teoria fiziko]] de [[Elementa partiklo|elementaj partikloj]]. Kvankam la fundamenta naturo de fortaj interagadoj (la [[Kolorŝargo|kolora interagado]] inter [[kvarko]]j kaj [[gluono]]j, priskribata per [[Kvantuma mekaniko|kvantuma kromodinamiko]]) estas komprenata, la matematikaj leĝoj, kiuj esprimas ĝin, estas tre kompleksaj; sekve, en multaj specifaj kazoj, kalkuloj bazitaj sur fundamentaj principoj restas neeblaj. Rezulte aperas eklektika bildo: apud matematike rigoraj kalkuloj ekzistas duonkvantaj aliroj radikantaj en [[kvantuma mekaniko]] — kaj ankaŭ intuiciaj komprenoj — kiuj tamen perfekte priskribas eksperimentajn datumojn.<ref>''A. Schmidt, J. R. Pybus, R. Weiss, E. P. Segarra, A. Hrnjic, A. Denniston, O. Hen, E. Piasetzky, L. B. Weinstein, N. Barnea, M. Strikman, A. Larionov, D. Higinbotham & The CLAS Collaboration'' [https://www.nature.com/articles/s41586-020-2021-6 Probing the core of the strong nuclear interaction] // [[Nature]], volume 578, paĝoj 540–544(2020)</ref> Oni skizu la ĝeneralan strukturon de la moderna teorio de fortaj interagadoj: Unue, [[kvantuma kromodinamiko]] servas kiel la fundamento por la teorio de fortaj interagadoj. En ĉi tiu teorio, la fundamentaj liberecgradoj estas [[kvarko]]j kaj [[gluono]]j, kaj oni konas ankaŭ la ''[[lagranĝiano]]n'', kiu priskribas ilian interagadon. Prie vidu artikolon [[Lagranĝa mekaniko]]. La aliroj uzataj por priskribi fortajn interagojn dependas signife de la tipo de studata objekto. Eblas distingi la jenajn ĉefajn grupojn: * '''Malmolaj hadronaj reakcioj''', en kiuj kvarkoj kaj gluonoj ludas la ĉefan rolon kaj kiuj estas bone priskribataj per perturba teorio en KDK (QCD); * '''Duonrigidaj reakcioj''', por kiuj oni devas konsideri senfinan nombron da terminoj en la serio de la perturba teorio por provizi racian priskribon — kio, en kelkaj limkazoj, estas farebla. * '''Malalt-energiaj (mildaj) hadronaj reakcioj''', en kiuj ligitaj statoj de kvarkoj (hadronoj) estas traktataj per pli taŭgaj liberecgradoj, kaj la leĝoj de interagado estas studataj. * La '''statikaj trajtoj de hadronoj''', por kiuj — depende de la konkreta okazo — eblas uzi diversajn alirojn. == Atomaj nukleoj == [[Dosiero:Yukawa_coulomb_compare.svg|eta|Yukawa-potencialo (verda) kompare kun kulomba potencialo (ruĝa)]] Laŭ la [[kvantuma kolordinamiko]] la forta nuklea forto efikas inter [[kvarko]]j interne de [[nukleono]]j, kiuj konsistigas la nukleojn de [[atomo]]j. La perantaj virtualaj [[partiklo]]j estas nomataj [[gluono]]j; ilin karakterizas konservata (neperdebla) valoro nomata [[kolora ŝargo]] (kiu neniel rilatas al la koloroj de [[optiko]]). Ekzistas ok specoj de gluonoj, kiuj transportas koloran ŝargon inter kvarkoj kaj povas ankaŭ interagi inter si reciproke. Interne de nukleonoj la kolora ŝargo de la kvarkoj ĉiam sume nuliĝas. Tamen pro nekompleta ekvilibreco de la kvarkaj ŝargoj ekzistas resta interago inter nukleonoj, kiu konsistigas la fortan nuklean forton. Ĝi efikas ĝis distanco de ĉirkaŭ 2,5 femtometroj; trans tiu distanco ĝin superas la elektra forto. Tial la forta nuklea forto kapablas kunteni malgrandajn nukleojn (kvankam ili enhavas elektre ŝargitajn [[protono]]jn, kiuj forpuŝas sin reciproke), sed ne tre grandajn, kiuj do estas [[radiaktiveco|malstabilaj]]. La kialo, ke la elektra kaj la forta interagoj rilatas tiom malsame laŭ distanco ''d'', estas, ke la elektra forto havas [[Kulomba leĝo|kulomban potencialon]], en kiu la forto malkreskas laŭ 1/''d'²; la forta interago havas Yukawa-potencialon, kies konduto estas pli komplika, sed kiu koncentras la forton al mallongaj distancoj. La gluonoj, kiuj peras la interagon interne de la nukleonoj, ne ekzistas ekstere. La interagon inter la nukleonoj en nukleo peras la [[piono|π-mezono]], == Restinta forta forto == La restinta efiko de la forta forto estas nomita la [[nuklea forto]]. La nuklea forto agas inter [[hadrono]]j, kiel ekzemple [[mezono]]j aŭ barjonoj (kiel ekzemple [[nukleono]]j) en [[atomkerno]]j. Tiu "restinta forta forto", aganta nerekte, elsendas gluonojn kiuj formas parton de la virtuala [[piono]] kaj rota [[mezono]], kiuj, en victurno, elsendas la nuklean forton inter nukleonoj. [[Dosiero:Nuclear Force anim smaller.gif|eta|350px|dekstre|[[Animacio]] de la interagado de la [[nuklea forto]] (rezidua aŭ restinta forta forto) inter protono kaj neŭtrono. La malgrandaj koloraj duoblaj cirkloj estas gluonoj, kiuj povas esti viditaj ligantaj la protonon kaj neŭtronon kune. Tiuj gluonoj ankaŭ aranĝas la kvark-antikvarkan kombinaĵon nomitan [[piono]] kune, kaj tio helpas elsendi restintan parton de la forta forto eĉ inter senkoloraj hadronoj. Kontraŭkoloroj estas montritaj per [[:File:Quark Anticolors.svg|tiu diagramo]]. Por pli granda versio, [http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/d/de/Nuclear_Force_anim.gif klaku ĉi tien] ]] La restinta forta forto estas tiel negrava rest(aĵ)o de la forta forto kiu ligas kvarkojn kune en protonojn kaj neŭtronojn. Tiu sama forto estas multe pli malforta inter neŭtronoj kaj protonoj, ĉar ĝi estas plejparte neŭtraligita ene de ili, laŭ la sama maniero laŭ kiu elektromagnetaj fortoj inter neŭtralaj atomoj ([[forto de Van-der-Waals]]) estas multe pli malfortaj ol la elektromagnetaj fortoj kiuj tenas la atomojn interne kune. Male al la forta forto mem, la nuklea forto, aŭ restinta forta forto, malpliiĝas en forto, kaj ĝi fakte malpliiĝas rapide kun distanco. La malkresko estas preskaŭ kiel negativa eksponenta potenco de distanco, kvankam ekzistas neniu simpla esprimo konata pro tio; vidu [[Yukawa Hideki|Yukawa potencialon]]. La rapida malkresko kun distanco de la altira restinta forto kaj la malpli-rapida malkresko de la mala elektromagneta forto aganta inter protonoj ene de nukleo, kaŭzas la malstabilecon de pli grandaj atomkernoj, kiel ekzemple ĉiuj tiuj kun [[atomnumero]]j pli grandaj ol 82 (la elementantaŭeco). == Nuntempa stato de la teorio de forta interagado == La teoria priskribo de forta interagado estas unu la plej disvolvigitaj fakoj kaj samtempe pli rapide disvolvigitaj de la [[teoria fiziko]] de [[Partikla fiziko|elementaj partikloj]]. Spite la komprenon de la fundamenta naturo de la fortaj interagadoj (nome la interagado de kolorŝargo inter kvarkoj kaj gluonoj, priskribita per la [[kvantuma kolordinamiko]]), la matematikaj leĝoj kiuj esprimas ilin estas tre kompleksaj kaj tial, en multaj kazoj tre specifaj, la kalkuloj el unuaj principoj estas ankoraŭ maleblaj. Kiel rezulto, aperas eklektika bildo: apud kalkuloj matematike rigoraj, duonkvantitativaj alproksimiĝoj bazitaj sur la [[kvantuma mekaniko]], intuicioj, kiuj tamen priskribas perfekte la eksperimentajn datumojn.<ref> A. Schmidt, J. R. Pybus, R. Weiss, E. P. Segarra, A. Hrnjic, A. Denniston, O. Hen, E. Piasetzky, L. B. Weinstein, N. Barnea, M. Strikman, A. Larionov, D. Higinbotham & The CLAS Collaboration [https://www.nature.com/articles/s41586-020-2021-6 Probing the core of the strong nuclear interaction] // ''Nature'', volumo 578, pp. 540–544(2020) </ref>​ == Vidu ankaŭ == * [[Gravito]] * [[Partikla fiziko]] * [[Nuklea fiziko]] * [[Piono]] * [[Teorio de kordoj]] * [[Kvantuma kolordinamiko]] * [[Malforta nuklea forto]] * [[Forto]] kaj [[Fundamenta forto]] == Notoj == {{Referencoj}} == Bibliografio == * Christman, J.R. (2001). [http://www.physnet.org/modules/pdf_modules/m280.pdf "MISN-0-280: The Strong Interaction"] (PDF). * Griffiths, David (1987). Introduction to Elementary Particles. John Wiley & Sons. ISBN 978-0-471-60386-3. * Halzen, F.; Martin, A.D. (1984). [https://archive.org/details/quarksleptonsint0000halz Quarks and Leptons: An Introductory Course in Modern Particle Physics.] John Wiley & Sons. ISBN 978-0-471-88741-6. * Kane, G.L. (1987). Modern Elementary Particle Physics. Perseus Books. ISBN 978-0-201-11749-3. * Morris, R. (2003). [https://archive.org/details/lastsorcererspat0000morr The Last Sorcerers: The Path from Alchemy to the Periodic Table.] Joseph Henry Press. ISBN 978-0-309-50593-2. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://physnet.org/modules/pdf_modules/m280.pdf J. R. Christman: The Strong Interaction] ({{en}}) * [http://www.physnet.org/modules/pdf_modules.html projekto ''physnet''] ({{en}}) {{Bibliotekoj}} {{Havenda artikolo|Forta nuklea forto}} [[Kategorio:Partikla fiziko]] [[Kategorio:Forto]] [[Kategorio:Nuklea fiziko]] p4ovieiwdl2z2eaojf4igj00gs3hd7k 9494422 9494420 2026-10-16T12:18:08Z Kani 670 /* Nuntempa stato de la teorio de forta interagado */ 9494422 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Gluon_tube-color_confinement_animation.gif|thumb|upright=1.5|Animacio pri [[kolora enŝloso]], trajto de la forta interagado. Se oni aldonas energion al la [[kvarko]]j, kiel montrite, la [[gluono|gluona tubo]] liganta la kvarkojn plilongiĝas ĝis ĝi atingas punkton, kie ĝi "krevas"; la energio aldonita al la sistemo tiam kaŭzas la formiĝon de paro el kvarko kaj [[kvarko#Specoj de kvarkoj kaj iliaj kombinoj|antikvarko]]. Tial oni neniam vidas solajn kvarkojn izole.]] [[Dosiero:Helium atom QM.svg|eta|dekstre|250px|La nukleo de atomo de [[heliumo]]. La du [[protono]]j havas la saman [[Elektra ŝargo|ŝargon]], sed ili ankoraŭ restas kune pro la restinta nuklea forto.]] [[Dosiero:Protón-Estructura de Quarks.png|eta|dekstre|250px|Strukturo de [[kvarko]]j de unu [[protono]].]] La '''forta nuklea forto''' aŭ '''forta interago''' estas tiu [[fundamenta forto]], kiu kuntenas la [[nukleo]]jn de [[atomo]] kontraŭ la peno de la [[elektromagneta forto]] disigi ilin. Ĝi estas unu el la kvar (aŭ tri) [[fundamenta forto|fundamentaj fortoj]] de [[fiziko]]. La operacia gamo de la forta interago estas en la [[grandordo]] de diametro de [[atomkerno]], [[femtometro]] (10^-15 metroj). Je ĉi tiu skalo, la potenco de la forta interago estas averaĝe ĉirkaŭ 137 fojojn pli granda ol la potenco de la elektromagneta forto, ĉirkaŭ 1.000.000 fojojn la potenco de la malforta interago kaj proksimume 1038 fojojn la potenco de [[gravito]].<ref> Relativa forto de interagado varias laŭ la distanco. Vidu por ekzemplo la eseon de Matt Strassler nome [https://profmattstrassler.com/articles-and-posts/particle-physics-basics/the-known-forces-of-nature/the-strength-of-the-known-forces/ "The strength of the known forces".]</ref> La partiklo kiu portas la plej fortan interagon estas la [[gluono]]. Ĉi tio estas ekzakte kiel la elektromagneta forto estas transdonita tra [[Fotono|fotonoj]] kaj la malforta interago tra W kaj Z-bosonoj. [[Kvantuma kromodinamiko]] (mallongigita en la angla QCD) estas la teorio kiu priskribas la forton kaj reĝimon de interago. La teorio de la [[kvarkoj]] diras, ke tiu interago kuntenas ankaŭ la kvarkojn interne de [[nukleono]] ([[protono]] aŭ [[neŭtrono]]), kaj ke la klasika forta interago estas nur reziduo el tiu forto, efikanta inter nukleonoj. Por distingi la du aspektojn oni nomas la klasikan fortan interagon "rezidua forta interago".<ref>[https://webhome.phy.duke.edu/~kolena/modern/forces.html#005 "The four forces: the strong interaction Duke University Astrophysics Dept website".]</ref> Ĉar la forto estas mediaciita de masivaj, mallongdaŭraj mezonoj je ĉi tiu skalo, la restanta forta interagado obeas distanc-dependan konduton inter [[nukleono]]j, kiu estas tre malsama ol kiam ĝi agas por ligi [[kvarko]]jn ene de [[hadrono]]j. Ekzistas ankaŭ diferencoj en la ligaj energioj de la nuklea forto rilate al [[nuklea fuzio]] kontraŭ [[Fisio|nuklea fisio]]. Nuklea fuzio respondecas pri plejparto de la energiproduktado en la [[Suno]] kaj aliaj [[stelo]]j. Nuklea fisio permesas la disfalon de radioaktivaj elementoj kaj [[izotopo]]j, kvankam ĝi ofte estas mediaciita de la malforta interagado. Artefarite, la energio asociita kun la nuklea forto estas parte liberigita en [[nuklea energio]] kaj [[nukleaj armiloj]], kaj en [[uranio|uraniaj]] aŭ [[plutonio|plutoniaj]] fisiaj armiloj kaj en fuziaj armiloj kiel la [[hidrogena bombo]].<ref>{{cite web | archive-url=https://web.archive.org/web/20121218195010/https://netfiles.uiuc.edu/mragheb/www/NPRE%20402%20ME%20405%20Nuclear%20Power%20Engineering/Nuclear%20Processes%20The%20Strong%20Force.pdf | access-date=2023-10-03 | archive-date=2012-12-18 | title=Chapter 4 Nuclear Processes, The Strong Force | last=Ragheb | first=Magdi | publisher=University of Illinois | url= https://netfiles.uiuc.edu/mragheb/www/NPRE%20402%20ME%20405%20Nuclear%20Power%20Engineering/Nuclear%20Processes%20The%20Strong%20Force.pdf | url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web | archive-url= https://web.archive.org/web/20230528145648/http://www.furryelephant.com/content/radioactivity/binding-energy-mass-defect/ | access-date=2023-10-03 | archive-date=2023-05-28 | title=Lesson 13: Binding energy and mass defect | author=<!--Not stated--> | website=Furry Elephant physics educational site | url= http://www.furryelephant.com/content/radioactivity/binding-energy-mass-defect/ | url-status=dead}}</ref> == Etimologio == La forta nuklea forto havas sian nomon de la fakto, ke ĝi estas la plej forta el la fundamentaj fortoj. Alia nomo estas "kolora forto", ĉar la [[Kolorŝargo|ŝargoj]] kaŭzantaj ĝin, havas tri bazajn valorojn, same kiel la homa vido havas tri bazkolorojn. Tial la ŝargoj ricevis la simbolajn nomojn "ruĝa", "verda" kaj "blua", aldone ekzistas la inversaj ŝargoj "malruĝa", "malverda" kaj "malblua". La esprimo "forta interago" estas nun preferata inter fizikistoj. La antaŭan esprimon "forta nuklea forto" motivis la fakto, ke ĝi efikas interne de [[atoma nukleo|atomaj nukleoj]] (vidu [[#Atomaj nukleoj|malsupre]]). Male al la [[Kampo (elektro)|elektra]] kaj [[gravito|gravita fortoj]] la forta nuklea forto ne sekvas la leĝon de la inversa radiusa kvadrato; ĝi efikas nur je tre malgranda distanco. Tie ĝi havas jenajn rilatumojn al la aliaj fundamentaj fortoj<ref>Greiner, W. kaj Müller, B.: "Gauge Theory of Weak Interaction (Band 13)". Springer, 2000, p. 2.</ref>: * 100-oble tiom forta kiom la elektra forto * 10¹⁵-oble tiom forta kiom la [[malforta nuklea forto]] * 10⁴¹-oble tiom forta kiom la gravito [[Dosiero:Neutron_QCD_Animation.gif|eta|Ekzemplo: Gluonoj kuntenas la kvarkojn en neŭtrono]] == Historio == La ekziston de la forta nuklea forto konjektis [[Enrico Fermi]] en la [[1930-aj jaroj]], kiam li laboris pri la [[malforta nuklea forto|malforta interago]].<ref>{{Citaĵo el la reto | url=http://www-news.uchicago.edu/fermi/Group19/enricofermi/teoriafermi.htm| titolo = La teoria di Fermi | alirdato = 2012-12-01 | aŭtoro = | dato = 2003-04-23 | formato = HTML | eldonisto = Universitato de Chicago | lingvo = it}}</ref> [[Hideki Yukawa]] postulis, ke la interagon efikas nova partiklo, la [[piono|π-mezono]]. En [[1964]] [[Murray Gell-Mann]] kaj [[George Zweig]] proponis, ke [[mezono]]j kaj [[bariono]]j konsistas el kvarkoj;<ref> Wilczek, Frank (1982). "Quantum chromodynamics: The modern theory of the strong interaction". ''Annual Review of Nuclear and Particle Science''. 32 (1): 177–209. Bibcode:1982ARNPS..32..177W. doi:10.1146/annurev.ns.32.120182.001141.</ref> en 1965 sekvis la enkonduko de nova partikla eco, nomata "koloro".<ref> Feynman, R.P. (1985). ''QED: The Strange Theory of Light and Matter''. Princeton University Press. p. 136. ISBN 978-0-691-08388-9. "The idiot physicists, unable to come up with any wonderful Greek words anymore, call this type of polarization by the unfortunate name of 'color', which has nothing to do with color in the normal sense."</ref> En 1968/9 eksperimentoj ĉe la esplorejo SLAC ([[Stanford Linear Accelerator]]) trovis pruvojn pri la fakta ekzisto de kvarkoj. Kvarkoj kun malsamaj kolorŝargoj altiras unu la alian pro la forta interago, kaj la partiklo, kiu peras tion, ricevis la nomon ''[[gluono]]''. Antaŭ la [[1970-aj jaroj]], fizikistoj estis necertaj kiel kaj kial la atomkerno estis ligita kune. Estis konata, ke la nukleo estis kunmetita de [[protono]]j kaj [[neŭtrono]]j kaj ke protonoj posedis pozitivan [[elektra ŝargo|elektran ŝargon]], dum neŭtronoj estis elektre neŭtralaj. De la kompreno de fiziko en tiu tempo, pozitivaj trovitaĵoj forpuŝus unu la alian kaj la pozitive ŝargitaj protonoj devus igi la nukleon flugi dise. Tamen, tio neniam estis observita. Nova fiziko estis necesa por klarigi tiun fenomenon. Pli forta gravito estis postulita por klarigi kiel la atomkerno estis ligita malgraŭ la reciproka elektromagneta repuŝo de la protonoj. Tio hipotezis, ke forto estu nomita la ''forta forto'', kiu verŝajne estis fundamenta forto kiu reagis al la protonoj kaj neŭtronoj kiuj konsistigas la nukleon. Estis poste malkovrite, ke protonoj kaj neŭtronoj ne estis fundamentaj partikloj, sed konsistis el konsistigaj partikloj nomitaj [[kvarko]]j. La forta altiro inter nukleonoj estis la kromefiko de pli fundamenta forto kiu ligis la kvarkojn kune en protonojn kaj neŭtronojn. La teorio de [[kvantuma kolordinamiko]] klarigas, ke kvarkoj portas tion kio estas nomita [[kolorŝargo]], kvankam ĝi havas neniun rilaton al videbla [[koloro]].<ref> Feynman, R.P. (1985). QED: The Strange Theory of Light and Matter. Princeton University Press. p. 136. ISBN 978-0-691-08388-9. "The idiot physicists, unable to come up with any wonderful Greek words anymore, call this type of polarization by the unfortunate name of 'color', which has nothing to do with color in the normal sense." </ref> Kvarkoj male al kolorŝargo altiras unu la alian kiel rezulto de la forta nuklea forto, kaj la partiklo kiu mediaciis tion estis nomita la [[gluono]]. == Konduto de la forta interagado == La forta interagado estas observebla je du distancintervaloj, kaj en ĉiu el ili ĝi estas mediaciata de malsamaj forto-portantoj. Je skalo malpli granda ol proksimume 0,8 fm (fentometroj) (ĉirkaŭ la [[radiuso]] de [[nukleono]]), la forto estas portata de [[gluono]]j kaj tenas [[kvarko]]jn kune por formi [[protono]]jn, [[neŭtrono]]jn kaj aliajn [[hadrono]]jn. Je pli granda skalo, ĝis proksimume 3 fm, la forto estas portata de [[mezono]]j kaj ligas nukleonojn (protonojn kaj neŭtronojn) kune por formi la [[atoma nukleo|atomkernon]].<ref name="auto">{{cite web| url = http://webhome.phy.duke.edu/~kolena/modern/forces.html#005| title = The four forces: the strong interaction Duke University Astrophysics Dept website}}</ref> En la unua kazo, ĝi estas ofte nomata la ''kolora forto'', kaj ĝi estas tiom forta, ke se hadronoj estas trafitaj de alt-energiaj partikloj, ili produktas [[Hadrona strio|fluojn]] de masivaj partikloj anstataŭ elsendi siajn konsisterojn (kvarkojn kaj gluonojn) kiel libere moviĝantajn partiklojn. Ĉi tiu eco de la forta forto estas nomata [[Kolorkonservo|kolora enŝloso]]. {| class="wikitable" style="margin-left: auto; margin-right: auto; border: none;" |+ Du niveloj de forta interagado |- ! Interagado !! gamo !! unuo !! portanto !! rezulto |- | Forto || style=text-align:right |< 0.8 fm|| kvarko || gluono || hadrono |- | Rezidua forto || style=text-align:right | 1–3 fm || hadrono || mezono || kerno |} === Ene de hadronoj === [[File:Gluon coupling.svg|thumb|300ra|La fundamentaj kuploj de la forta interagado: (a) gluon-radiado, (b) gluon-disiĝo kaj (c,d) gluon-memkuplo.]] La vorto "forto" estas uzata, ĉar la forta interagado estas la "plej forta" el la kvar fundamentaj fortoj. Je distanco de 10⁻¹⁵ m, ĝia forto estas proksimume 100-oble pli granda ol tiu de la [[Elektromagnetismo|elektromagneta forto]], ĉirkaŭ 10⁶-oble pli granda ol tiu de la malforta forto, kaj proksimume 10³⁸-oble pli granda ol tiu de la [[gravito]]. La forta forto estas priskribata per [[Kvantuma kolordinamiko|kvantuma kromodinamiko]] (QCD), parto de la [[Norma modelo|Norma Modelo]] de partikla fiziko. Matematike, QCD estas neabelana [[Gaŭĝa teorio|mezurteorio]] bazita sur loka (mezura) [[Geometria simetria grupo|simetria grupo]] nomata ''SU(3)''. La partiklo, kiu peras la fortan interagadon, estas la gluono – senmasa [[Gaŭĝa bosono]] (mezur-bosono). Oni supozas, ke gluonoj interagas kun kvarkoj kaj aliaj gluonoj per speco de ŝargo nomata [[Kolorŝargo|kolora ŝargo]]. Kolora ŝargo similas al elektromagneta ŝargo, sed ĝi ekzistas en tri tipoj (±ruĝa, ±verda kaj ±blua) anstataŭ nur unu, kio kondukas al malsamaj kondutreguloj. Tiujn regulojn priskribas la [[kvantuma kromodinamiko]] (KKD), la teorio pri la interagadoj inter kvarkoj kaj gluonoj. Male al la [[fotono]] en [[elektromagnetismo]], kiu estas neŭtrala, la gluono portas koloran ŝargon. Kvarkoj kaj gluonoj estas la solaj fundamentaj partikloj, kiuj posedas ne-nulan koloran ŝargon; tial ili partoprenas en fortaj interagadoj nur unu kun la aliaj. La forta forto estas la manifestiĝo de la interagado de gluonoj kun aliaj kvarkoj kaj gluonoj. Ĉiuj kvarkoj kaj gluonoj en KDK (QCD) interagas unu kun la alia per la forta forto. La forto de la interagado estas parametrigita per la konstanto de forta kuplado. Ĉi tiu forto estas modifita de la kolora ŝargo de la partiklo – trajto, kiu devenas el [[Grupo-teorio|grupa teorio]]. La forta forto agadas inter kvarkoj. Male al ĉiuj aliaj fortoj (elektromagneta, malforta kaj gravita), la forta forto ne malfortiĝas kun kreskanta distanco inter paroj da kvarkoj. Post kiam limdistanco (proksimume la grandeco de [[hadrono]]) estas atingita, la forto restas je nivelo de ĉirkaŭ 10 000 [[Neŭtono (mezurunuo)|N]], sendepende de tio, kiom pliiĝas la distanco inter la kvarkoj.<ref name=Fritzsch1983/>{{rp|164}} Dum la distanco inter la kvarkoj kreskas, la energio aldonita al la paro kreas novajn parojn da respondaj kvarkoj inter la du originaj; tial estas neeble izoli kvarkojn. La klarigo estas, ke la agado plenumita kontraŭ forto de 10 000 N sufiĉas por krei parojn el partiklo kaj antipartiklo ene de tre mallonga distanco. La energio aldonita al la sistemo per apartigo de du kvarkoj kreas paron da novaj kvarkoj, kiuj pariĝas kun la originaj. En kvarka kolordinamiko (QCD), ĉi tiu fenomeno nomiĝas ''[[Kolorkonservo|kolora enŝloso]]''; sekve, nur hadronoj – ne individuaj liberaj kvarkoj – estas observeblaj. La malsukceso de ĉiuj eksperimentoj, kiuj serĉis [[kvarko#Specoj de kvarkoj kaj iliaj kombinoj|liberajn kvarkojn]], estas konsiderata pruvo de tiu fenomeno. La elementaj partikloj — kvarkoj kaj gluonoj — partoprenantaj en altenergia kolizio ne estas rekte observeblaj. La interagado produktas fluojn (tiel nomatajn "jetojn") de nove kreitaj hadronoj, kiuj ja estas observeblaj. Tiuj hadronoj kreiĝas — kiel manifestiĝo de la ekvivalento inter [[maso]] kaj [[energio]] — kiam sufiĉa energio estas enmetita en ligon inter kvarkoj; ekzemple, kiam kvarko en unu protono estas trafita de tre rapida kvarko el alia protono dum kolizio en [[partikla akcelilo]]. Tamen, oni ja observis kvark-gluonajn [[plasmo]]jn.<ref>{{cite news |url=http://physics.about.com/od/physicsqtot/fl/Quark-Gluon-Plasma.htm |title=Quark–gluon plasma is the most primordial state of matter |newspaper=About.com Education |access-date=2017-01-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170118030724/http://physics.about.com/od/physicsqtot/fl/Quark-Gluon-Plasma.htm |archive-date=2017-01-18 |url-status=dead }}</ref> === Inter hadronoj === {{Ĉefartikolo|Nuklea forto}} [[File:Pn_Scatter_Quarks.svg|thumb|300x300px|Feynman-diagramo (montrita per la animacio en la enkonduko), kiu prezentas la unuopajn [[kvarko|kvarkajn konsisterojn]], por ilustri, kiel la fundamenta forta interagao estigas la [[nuklea forto|nuklean forton]]. Rektaj linioj reprezentas kvarkojn, dum plurkoloraj bukloj reprezentas [[gluono]]jn (la portantojn de la fundamenta forto).]] Kvankam kolora enŝloso implicas, ke la forta forto agas sen malpliiĝo pro distanco inter paroj da kvarkoj ene de kompaktaj aroj da ligitaj kvarkoj (hadronoj), tamen ĉe distancoj, kiuj proksimiĝas al aŭ superas la radiuson de protono, restas restanta forto (priskribita sube). Ĝi manifestiĝas kiel forto inter la "senkoloraj" hadronoj, kaj estas konata kiel la nuklea forto aŭ la restanta (aŭ rezidua) forta forto (kaj historie kiel la ''forta nuklea forto''). La nuklea forto agas inter hadronoj, konataj kiel [[mezono]]j kaj [[bariono]]j. Tiu "rezidua forta forto", agante nerekte, transdonas gluonojn, kiuj konsistigas parton de la virtualaj [[piono|π-]] kaj ρ-mezonoj; tiuj siavice transdonas la forton inter nukleonoj, kiu kuntenas la nukleon (krom la nukleo de [[Izotopoj de hidrogeno#Hidrogeno-1 (procio)|hidrogeno-1]]).<ref>{{cite web |title=3. The Strong Force |url=http://www.damtp.cam.ac.uk/user/tong/pp/pp3.pdf |publisher=Department of Applied Mathematics and Theoretical Physics, University of Cambridge |access-date=10 January 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211022113145/http://www.damtp.cam.ac.uk/user/tong/pp/pp3.pdf |archive-date=22a de Oktobro 2021}}</ref> La rezidua forta forto estas do malgranda restaĵo de la forta forto, kiu kunligas kvarkojn en protonojn kaj neŭtronojn. Ĉi tiu sama forto estas multe pli malforta inter neŭtronoj kaj protonoj, ĉar ĝi estas plejparte neŭtraligita ene de ili – simile al tio, kiel elektromagnetaj fortoj inter neŭtralaj atomoj ([[Forto de Van-der-Waals|fortoj de van der Waals]]) estas multe pli malfortaj ol la elektromagnetaj fortoj, kiuj tenas elektronojn ligitaj al la nukleo, tiel formante la [[atomo]]jn.<ref name=Fritzsch1983> {{cite book |last=Fritzsch |first=H. |year=1983 |title=Quarks: The Stuff of Matter |url=https://archive.org/details/quarksstuffofmat00frit |url-access=registration |publisher=Basic Books |isbn=978-0-465-06781-7 |pages=[https://archive.org/details/quarksstuffofmat00frit/page/167 167–168] }}</ref> Male al la forta nuklea forto, la rezidua forta forto malpliiĝas kun la distanco, kaj tio okazas rapide. La malpliiĝo proksimume sekvas negativan eksponentan funkcion de la distanco, kvankam ne ekzistas konata simpla esprimo por tio; vidu la [[potencialo]]n de [[Yukawa Hideki|Yukawa]]. La rapida malpliiĝo de la altira rezidua forto kun la distanco, kune kun la malpli rapida malpliiĝo de la forpuŝa elektromagneta forto inter protonoj en atomkerno, kaŭzas la malstabilecon de pli grandaj atomkernoj – ekzemple, de ĉiuj tiuj, kies atomnumero estas pli granda ol 82 (la elemento [[plumbo]]). Kvankam la nuklea forto estas malpli forta ol la forta interago mem, ĝi tamen estas tre energia: transiroj produktas [[Gama-radiado|gama-radiojn]]. La maso de atomkerno signife diferencas de la sumo de la masoj de la unuopaj nukleonoj. Tiu masa difekto ŝuldiĝas al la potenciala energio ligita al la nuklea forto. Diferencoj inter masaj difektoj provizas la energion por [[nuklea fuzio]] kaj [[nuklea fisio]]. ==Unuigo== La tiel nomataj [[Granda Unuigita Teorio|Grandaj Unuigitaj Teorioj]] (GUT) celas priskribi la fortan interagadon kaj la elektro-malfortan interagadon kiel aspektojn de unuopa forto, simile al tio, kiel la elektromagnetaj kaj malfortaj interagadoj estis unuigitaj per la modelo de Glashow–Weinberg–Salam en la elektro-malfortan interagadon. La forta interagado havas econ nomatan ''asimptota libereco'', laŭ kiu la intenseco de la forta forto malpliiĝas ĉe pli altaj energioj (aŭ temperaturoj).[10]: 98  La teoriigita energio, ĉe kiu ĝia intenseco iĝas egala al tiu de la elektro-malforta interagado, estas la ''energio de granda unuiĝo''. Tamen, ĝis nun neniu Granda Unuigita Teorio estas sukcese formulita por priskribi tiun procezon, kaj la Granda Unuiĝo restas nesolvita [[problemo]] en [[fiziko]]. == Fortaj interagadoj en reakcioj de alta energio == Ekzistas klaso de alt-energiaj [[hadrono|hadronaj]] koliziaj procezoj, al kiuj mankas "malmola skalo", kio igas perturbajn kalkulojn kadre de kvantuma kromodinamiko nefidindaj. Tiaj reakcioj inkluzivas totalajn hadronajn koliziajn sekcojn, elastan hadronan disĵeton je malgrandaj anguloj, kaj difraktajn procezojn. [[Kinematiko|Kinematike]] rigardate, en tiuj reagoj nur la totala energio de la koliziantaj partikloj — en ilia mascentro-kadro — estas sufiĉe granda, dum la movokvanta transdono ne estas tia. Ekde la [[1960-aj jaroj]], la ĉefaj trajtoj de tiaj reakcioj estas sukcese priskribitaj per fenomenologia aliro bazita sur la teorio de Regge (laŭ Tullio Regge). Kadre de tiu teorio, alt-energia disĵeto de hadronoj okazas pro la interŝanĝo de iuj komponitaj objektoj: nome ''reggeonoj'' (aŭ reĝonoj). La plej grava reggeono en tiu teorio estas la pomerono — la sola reggeono, kies kontribuo al la disĵeta sekco ne malkreskas kun la energio. En la [[1970-aj jaroj]] montriĝis, ke multaj el la trajtoj de reĝonoj estas deriveblaj el [[Kvantuma kolordinamiko|kvantuma kromodinamiko]]. La responda aliro en kvantuma kromodinamiko estas nomata la ''aliro de Balickij-Fadin-Kurajev-Lipatov'' (BFKL). == Aktuala stato de la teorio de fortaj interagadoj == La teoria priskribo de fortaj interagadoj estas unu el la plej bone evoluigitaj — sed samtempe rapide evoluantaj — kampoj de la [[teoria fiziko]] de [[Elementa partiklo|elementaj partikloj]]. Kvankam la fundamenta naturo de fortaj interagadoj (la [[Kolorŝargo|kolora interagado]] inter [[kvarko]]j kaj [[gluono]]j, priskribata per [[Kvantuma mekaniko|kvantuma kromodinamiko]]) estas komprenata, la matematikaj leĝoj, kiuj esprimas ĝin, estas tre kompleksaj; sekve, en multaj specifaj kazoj, kalkuloj bazitaj sur fundamentaj principoj restas neeblaj. Rezulte aperas eklektika bildo: apud matematike rigoraj kalkuloj ekzistas duonkvantaj aliroj radikantaj en [[kvantuma mekaniko]] — kaj ankaŭ intuiciaj komprenoj — kiuj tamen perfekte priskribas eksperimentajn datumojn.<ref>''A. Schmidt, J. R. Pybus, R. Weiss, E. P. Segarra, A. Hrnjic, A. Denniston, O. Hen, E. Piasetzky, L. B. Weinstein, N. Barnea, M. Strikman, A. Larionov, D. Higinbotham & The CLAS Collaboration'' [https://www.nature.com/articles/s41586-020-2021-6 Probing the core of the strong nuclear interaction] // [[Nature]], volume 578, paĝoj 540–544(2020)</ref> Oni skizu la ĝeneralan strukturon de la moderna teorio de fortaj interagadoj: Unue, [[kvantuma kromodinamiko]] servas kiel la fundamento por la teorio de fortaj interagadoj. En ĉi tiu teorio, la fundamentaj liberecgradoj estas [[kvarko]]j kaj [[gluono]]j, kaj oni konas ankaŭ la ''[[lagranĝiano]]n'', kiu priskribas ilian interagadon. Prie vidu artikolon [[Lagranĝa mekaniko]]. La aliroj uzataj por priskribi fortajn interagojn dependas signife de la tipo de studata objekto. Eblas distingi la jenajn ĉefajn grupojn: * '''Malmolaj hadronaj reakcioj''', en kiuj kvarkoj kaj gluonoj ludas la ĉefan rolon kaj kiuj estas bone priskribataj per perturba teorio en KDK (QCD); * '''Duonrigidaj reakcioj''', por kiuj oni devas konsideri senfinan nombron da terminoj en la serio de la perturba teorio por provizi racian priskribon — kio, en kelkaj limkazoj, estas farebla. * '''Malalt-energiaj (mildaj) hadronaj reakcioj''', en kiuj ligitaj statoj de kvarkoj (hadronoj) estas traktataj per pli taŭgaj liberecgradoj, kaj la leĝoj de interagado estas studataj. * La '''statikaj trajtoj de hadronoj''', por kiuj — depende de la konkreta okazo — eblas uzi diversajn alirojn. == Atomaj nukleoj == [[Dosiero:Yukawa_coulomb_compare.svg|eta|Yukawa-potencialo (verda) kompare kun kulomba potencialo (ruĝa)]] Laŭ la [[kvantuma kolordinamiko]] la forta nuklea forto efikas inter [[kvarko]]j interne de [[nukleono]]j, kiuj konsistigas la nukleojn de [[atomo]]j. La perantaj virtualaj [[partiklo]]j estas nomataj [[gluono]]j; ilin karakterizas konservata (neperdebla) valoro nomata [[kolora ŝargo]] (kiu neniel rilatas al la koloroj de [[optiko]]). Ekzistas ok specoj de gluonoj, kiuj transportas koloran ŝargon inter kvarkoj kaj povas ankaŭ interagi inter si reciproke. Interne de nukleonoj la kolora ŝargo de la kvarkoj ĉiam sume nuliĝas. Tamen pro nekompleta ekvilibreco de la kvarkaj ŝargoj ekzistas resta interago inter nukleonoj, kiu konsistigas la fortan nuklean forton. Ĝi efikas ĝis distanco de ĉirkaŭ 2,5 femtometroj; trans tiu distanco ĝin superas la elektra forto. Tial la forta nuklea forto kapablas kunteni malgrandajn nukleojn (kvankam ili enhavas elektre ŝargitajn [[protono]]jn, kiuj forpuŝas sin reciproke), sed ne tre grandajn, kiuj do estas [[radiaktiveco|malstabilaj]]. La kialo, ke la elektra kaj la forta interagoj rilatas tiom malsame laŭ distanco ''d'', estas, ke la elektra forto havas [[Kulomba leĝo|kulomban potencialon]], en kiu la forto malkreskas laŭ 1/''d'²; la forta interago havas Yukawa-potencialon, kies konduto estas pli komplika, sed kiu koncentras la forton al mallongaj distancoj. La gluonoj, kiuj peras la interagon interne de la nukleonoj, ne ekzistas ekstere. La interagon inter la nukleonoj en nukleo peras la [[piono|π-mezono]], == Restinta forta forto == La restinta efiko de la forta forto estas nomita la [[nuklea forto]]. La nuklea forto agas inter [[hadrono]]j, kiel ekzemple [[mezono]]j aŭ barjonoj (kiel ekzemple [[nukleono]]j) en [[atomkerno]]j. Tiu "restinta forta forto", aganta nerekte, elsendas gluonojn kiuj formas parton de la virtuala [[piono]] kaj rota [[mezono]], kiuj, en victurno, elsendas la nuklean forton inter nukleonoj. [[Dosiero:Nuclear Force anim smaller.gif|eta|350px|dekstre|[[Animacio]] de la interagado de la [[nuklea forto]] (rezidua aŭ restinta forta forto) inter protono kaj neŭtrono. La malgrandaj koloraj duoblaj cirkloj estas gluonoj, kiuj povas esti viditaj ligantaj la protonon kaj neŭtronon kune. Tiuj gluonoj ankaŭ aranĝas la kvark-antikvarkan kombinaĵon nomitan [[piono]] kune, kaj tio helpas elsendi restintan parton de la forta forto eĉ inter senkoloraj hadronoj. Kontraŭkoloroj estas montritaj per [[:File:Quark Anticolors.svg|tiu diagramo]]. Por pli granda versio, [http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/d/de/Nuclear_Force_anim.gif klaku ĉi tien] ]] La restinta forta forto estas tiel negrava rest(aĵ)o de la forta forto kiu ligas kvarkojn kune en protonojn kaj neŭtronojn. Tiu sama forto estas multe pli malforta inter neŭtronoj kaj protonoj, ĉar ĝi estas plejparte neŭtraligita ene de ili, laŭ la sama maniero laŭ kiu elektromagnetaj fortoj inter neŭtralaj atomoj ([[forto de Van-der-Waals]]) estas multe pli malfortaj ol la elektromagnetaj fortoj kiuj tenas la atomojn interne kune. Male al la forta forto mem, la nuklea forto, aŭ restinta forta forto, malpliiĝas en forto, kaj ĝi fakte malpliiĝas rapide kun distanco. La malkresko estas preskaŭ kiel negativa eksponenta potenco de distanco, kvankam ekzistas neniu simpla esprimo konata pro tio; vidu [[Yukawa Hideki|Yukawa potencialon]]. La rapida malkresko kun distanco de la altira restinta forto kaj la malpli-rapida malkresko de la mala elektromagneta forto aganta inter protonoj ene de nukleo, kaŭzas la malstabilecon de pli grandaj atomkernoj, kiel ekzemple ĉiuj tiuj kun [[atomnumero]]j pli grandaj ol 82 (la elementantaŭeco). == Vidu ankaŭ == * [[Gravito]] * [[Partikla fiziko]] * [[Nuklea fiziko]] * [[Piono]] * [[Teorio de kordoj]] * [[Kvantuma kolordinamiko]] * [[Malforta nuklea forto]] * [[Forto]] kaj [[Fundamenta forto]] == Notoj == {{Referencoj}} == Bibliografio == * Christman, J.R. (2001). [http://www.physnet.org/modules/pdf_modules/m280.pdf "MISN-0-280: The Strong Interaction"] (PDF). * Griffiths, David (1987). Introduction to Elementary Particles. John Wiley & Sons. ISBN 978-0-471-60386-3. * Halzen, F.; Martin, A.D. (1984). [https://archive.org/details/quarksleptonsint0000halz Quarks and Leptons: An Introductory Course in Modern Particle Physics.] John Wiley & Sons. ISBN 978-0-471-88741-6. * Kane, G.L. (1987). Modern Elementary Particle Physics. Perseus Books. ISBN 978-0-201-11749-3. * Morris, R. (2003). [https://archive.org/details/lastsorcererspat0000morr The Last Sorcerers: The Path from Alchemy to the Periodic Table.] Joseph Henry Press. ISBN 978-0-309-50593-2. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://physnet.org/modules/pdf_modules/m280.pdf J. R. Christman: The Strong Interaction] ({{en}}) * [http://www.physnet.org/modules/pdf_modules.html projekto ''physnet''] ({{en}}) {{Bibliotekoj}} {{Havenda artikolo|Forta nuklea forto}} [[Kategorio:Partikla fiziko]] [[Kategorio:Forto]] [[Kategorio:Nuklea fiziko]] 5dh6hnsx2ptff84qdp0a9hvbp7zn30s 9494424 9494422 2026-10-16T12:21:25Z Kani 670 /* Restinta forta forto */ 9494424 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Gluon_tube-color_confinement_animation.gif|thumb|upright=1.5|Animacio pri [[kolora enŝloso]], trajto de la forta interagado. Se oni aldonas energion al la [[kvarko]]j, kiel montrite, la [[gluono|gluona tubo]] liganta la kvarkojn plilongiĝas ĝis ĝi atingas punkton, kie ĝi "krevas"; la energio aldonita al la sistemo tiam kaŭzas la formiĝon de paro el kvarko kaj [[kvarko#Specoj de kvarkoj kaj iliaj kombinoj|antikvarko]]. Tial oni neniam vidas solajn kvarkojn izole.]] [[Dosiero:Helium atom QM.svg|eta|dekstre|250px|La nukleo de atomo de [[heliumo]]. La du [[protono]]j havas la saman [[Elektra ŝargo|ŝargon]], sed ili ankoraŭ restas kune pro la restinta nuklea forto.]] [[Dosiero:Protón-Estructura de Quarks.png|eta|dekstre|250px|Strukturo de [[kvarko]]j de unu [[protono]].]] La '''forta nuklea forto''' aŭ '''forta interago''' estas tiu [[fundamenta forto]], kiu kuntenas la [[nukleo]]jn de [[atomo]] kontraŭ la peno de la [[elektromagneta forto]] disigi ilin. Ĝi estas unu el la kvar (aŭ tri) [[fundamenta forto|fundamentaj fortoj]] de [[fiziko]]. La operacia gamo de la forta interago estas en la [[grandordo]] de diametro de [[atomkerno]], [[femtometro]] (10^-15 metroj). Je ĉi tiu skalo, la potenco de la forta interago estas averaĝe ĉirkaŭ 137 fojojn pli granda ol la potenco de la elektromagneta forto, ĉirkaŭ 1.000.000 fojojn la potenco de la malforta interago kaj proksimume 1038 fojojn la potenco de [[gravito]].<ref> Relativa forto de interagado varias laŭ la distanco. Vidu por ekzemplo la eseon de Matt Strassler nome [https://profmattstrassler.com/articles-and-posts/particle-physics-basics/the-known-forces-of-nature/the-strength-of-the-known-forces/ "The strength of the known forces".]</ref> La partiklo kiu portas la plej fortan interagon estas la [[gluono]]. Ĉi tio estas ekzakte kiel la elektromagneta forto estas transdonita tra [[Fotono|fotonoj]] kaj la malforta interago tra W kaj Z-bosonoj. [[Kvantuma kromodinamiko]] (mallongigita en la angla QCD) estas la teorio kiu priskribas la forton kaj reĝimon de interago. La teorio de la [[kvarkoj]] diras, ke tiu interago kuntenas ankaŭ la kvarkojn interne de [[nukleono]] ([[protono]] aŭ [[neŭtrono]]), kaj ke la klasika forta interago estas nur reziduo el tiu forto, efikanta inter nukleonoj. Por distingi la du aspektojn oni nomas la klasikan fortan interagon "rezidua forta interago".<ref>[https://webhome.phy.duke.edu/~kolena/modern/forces.html#005 "The four forces: the strong interaction Duke University Astrophysics Dept website".]</ref> Ĉar la forto estas mediaciita de masivaj, mallongdaŭraj mezonoj je ĉi tiu skalo, la restanta forta interagado obeas distanc-dependan konduton inter [[nukleono]]j, kiu estas tre malsama ol kiam ĝi agas por ligi [[kvarko]]jn ene de [[hadrono]]j. Ekzistas ankaŭ diferencoj en la ligaj energioj de la nuklea forto rilate al [[nuklea fuzio]] kontraŭ [[Fisio|nuklea fisio]]. Nuklea fuzio respondecas pri plejparto de la energiproduktado en la [[Suno]] kaj aliaj [[stelo]]j. Nuklea fisio permesas la disfalon de radioaktivaj elementoj kaj [[izotopo]]j, kvankam ĝi ofte estas mediaciita de la malforta interagado. Artefarite, la energio asociita kun la nuklea forto estas parte liberigita en [[nuklea energio]] kaj [[nukleaj armiloj]], kaj en [[uranio|uraniaj]] aŭ [[plutonio|plutoniaj]] fisiaj armiloj kaj en fuziaj armiloj kiel la [[hidrogena bombo]].<ref>{{cite web | archive-url=https://web.archive.org/web/20121218195010/https://netfiles.uiuc.edu/mragheb/www/NPRE%20402%20ME%20405%20Nuclear%20Power%20Engineering/Nuclear%20Processes%20The%20Strong%20Force.pdf | access-date=2023-10-03 | archive-date=2012-12-18 | title=Chapter 4 Nuclear Processes, The Strong Force | last=Ragheb | first=Magdi | publisher=University of Illinois | url= https://netfiles.uiuc.edu/mragheb/www/NPRE%20402%20ME%20405%20Nuclear%20Power%20Engineering/Nuclear%20Processes%20The%20Strong%20Force.pdf | url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web | archive-url= https://web.archive.org/web/20230528145648/http://www.furryelephant.com/content/radioactivity/binding-energy-mass-defect/ | access-date=2023-10-03 | archive-date=2023-05-28 | title=Lesson 13: Binding energy and mass defect | author=<!--Not stated--> | website=Furry Elephant physics educational site | url= http://www.furryelephant.com/content/radioactivity/binding-energy-mass-defect/ | url-status=dead}}</ref> == Etimologio == La forta nuklea forto havas sian nomon de la fakto, ke ĝi estas la plej forta el la fundamentaj fortoj. Alia nomo estas "kolora forto", ĉar la [[Kolorŝargo|ŝargoj]] kaŭzantaj ĝin, havas tri bazajn valorojn, same kiel la homa vido havas tri bazkolorojn. Tial la ŝargoj ricevis la simbolajn nomojn "ruĝa", "verda" kaj "blua", aldone ekzistas la inversaj ŝargoj "malruĝa", "malverda" kaj "malblua". La esprimo "forta interago" estas nun preferata inter fizikistoj. La antaŭan esprimon "forta nuklea forto" motivis la fakto, ke ĝi efikas interne de [[atoma nukleo|atomaj nukleoj]] (vidu [[#Atomaj nukleoj|malsupre]]). Male al la [[Kampo (elektro)|elektra]] kaj [[gravito|gravita fortoj]] la forta nuklea forto ne sekvas la leĝon de la inversa radiusa kvadrato; ĝi efikas nur je tre malgranda distanco. Tie ĝi havas jenajn rilatumojn al la aliaj fundamentaj fortoj<ref>Greiner, W. kaj Müller, B.: "Gauge Theory of Weak Interaction (Band 13)". Springer, 2000, p. 2.</ref>: * 100-oble tiom forta kiom la elektra forto * 10¹⁵-oble tiom forta kiom la [[malforta nuklea forto]] * 10⁴¹-oble tiom forta kiom la gravito [[Dosiero:Neutron_QCD_Animation.gif|eta|Ekzemplo: Gluonoj kuntenas la kvarkojn en neŭtrono]] == Historio == La ekziston de la forta nuklea forto konjektis [[Enrico Fermi]] en la [[1930-aj jaroj]], kiam li laboris pri la [[malforta nuklea forto|malforta interago]].<ref>{{Citaĵo el la reto | url=http://www-news.uchicago.edu/fermi/Group19/enricofermi/teoriafermi.htm| titolo = La teoria di Fermi | alirdato = 2012-12-01 | aŭtoro = | dato = 2003-04-23 | formato = HTML | eldonisto = Universitato de Chicago | lingvo = it}}</ref> [[Hideki Yukawa]] postulis, ke la interagon efikas nova partiklo, la [[piono|π-mezono]]. En [[1964]] [[Murray Gell-Mann]] kaj [[George Zweig]] proponis, ke [[mezono]]j kaj [[bariono]]j konsistas el kvarkoj;<ref> Wilczek, Frank (1982). "Quantum chromodynamics: The modern theory of the strong interaction". ''Annual Review of Nuclear and Particle Science''. 32 (1): 177–209. Bibcode:1982ARNPS..32..177W. doi:10.1146/annurev.ns.32.120182.001141.</ref> en 1965 sekvis la enkonduko de nova partikla eco, nomata "koloro".<ref> Feynman, R.P. (1985). ''QED: The Strange Theory of Light and Matter''. Princeton University Press. p. 136. ISBN 978-0-691-08388-9. "The idiot physicists, unable to come up with any wonderful Greek words anymore, call this type of polarization by the unfortunate name of 'color', which has nothing to do with color in the normal sense."</ref> En 1968/9 eksperimentoj ĉe la esplorejo SLAC ([[Stanford Linear Accelerator]]) trovis pruvojn pri la fakta ekzisto de kvarkoj. Kvarkoj kun malsamaj kolorŝargoj altiras unu la alian pro la forta interago, kaj la partiklo, kiu peras tion, ricevis la nomon ''[[gluono]]''. Antaŭ la [[1970-aj jaroj]], fizikistoj estis necertaj kiel kaj kial la atomkerno estis ligita kune. Estis konata, ke la nukleo estis kunmetita de [[protono]]j kaj [[neŭtrono]]j kaj ke protonoj posedis pozitivan [[elektra ŝargo|elektran ŝargon]], dum neŭtronoj estis elektre neŭtralaj. De la kompreno de fiziko en tiu tempo, pozitivaj trovitaĵoj forpuŝus unu la alian kaj la pozitive ŝargitaj protonoj devus igi la nukleon flugi dise. Tamen, tio neniam estis observita. Nova fiziko estis necesa por klarigi tiun fenomenon. Pli forta gravito estis postulita por klarigi kiel la atomkerno estis ligita malgraŭ la reciproka elektromagneta repuŝo de la protonoj. Tio hipotezis, ke forto estu nomita la ''forta forto'', kiu verŝajne estis fundamenta forto kiu reagis al la protonoj kaj neŭtronoj kiuj konsistigas la nukleon. Estis poste malkovrite, ke protonoj kaj neŭtronoj ne estis fundamentaj partikloj, sed konsistis el konsistigaj partikloj nomitaj [[kvarko]]j. La forta altiro inter nukleonoj estis la kromefiko de pli fundamenta forto kiu ligis la kvarkojn kune en protonojn kaj neŭtronojn. La teorio de [[kvantuma kolordinamiko]] klarigas, ke kvarkoj portas tion kio estas nomita [[kolorŝargo]], kvankam ĝi havas neniun rilaton al videbla [[koloro]].<ref> Feynman, R.P. (1985). QED: The Strange Theory of Light and Matter. Princeton University Press. p. 136. ISBN 978-0-691-08388-9. "The idiot physicists, unable to come up with any wonderful Greek words anymore, call this type of polarization by the unfortunate name of 'color', which has nothing to do with color in the normal sense." </ref> Kvarkoj male al kolorŝargo altiras unu la alian kiel rezulto de la forta nuklea forto, kaj la partiklo kiu mediaciis tion estis nomita la [[gluono]]. == Konduto de la forta interagado == La forta interagado estas observebla je du distancintervaloj, kaj en ĉiu el ili ĝi estas mediaciata de malsamaj forto-portantoj. Je skalo malpli granda ol proksimume 0,8 fm (fentometroj) (ĉirkaŭ la [[radiuso]] de [[nukleono]]), la forto estas portata de [[gluono]]j kaj tenas [[kvarko]]jn kune por formi [[protono]]jn, [[neŭtrono]]jn kaj aliajn [[hadrono]]jn. Je pli granda skalo, ĝis proksimume 3 fm, la forto estas portata de [[mezono]]j kaj ligas nukleonojn (protonojn kaj neŭtronojn) kune por formi la [[atoma nukleo|atomkernon]].<ref name="auto">{{cite web| url = http://webhome.phy.duke.edu/~kolena/modern/forces.html#005| title = The four forces: the strong interaction Duke University Astrophysics Dept website}}</ref> En la unua kazo, ĝi estas ofte nomata la ''kolora forto'', kaj ĝi estas tiom forta, ke se hadronoj estas trafitaj de alt-energiaj partikloj, ili produktas [[Hadrona strio|fluojn]] de masivaj partikloj anstataŭ elsendi siajn konsisterojn (kvarkojn kaj gluonojn) kiel libere moviĝantajn partiklojn. Ĉi tiu eco de la forta forto estas nomata [[Kolorkonservo|kolora enŝloso]]. {| class="wikitable" style="margin-left: auto; margin-right: auto; border: none;" |+ Du niveloj de forta interagado |- ! Interagado !! gamo !! unuo !! portanto !! rezulto |- | Forto || style=text-align:right |< 0.8 fm|| kvarko || gluono || hadrono |- | Rezidua forto || style=text-align:right | 1–3 fm || hadrono || mezono || kerno |} === Ene de hadronoj === [[File:Gluon coupling.svg|thumb|300ra|La fundamentaj kuploj de la forta interagado: (a) gluon-radiado, (b) gluon-disiĝo kaj (c,d) gluon-memkuplo.]] La vorto "forto" estas uzata, ĉar la forta interagado estas la "plej forta" el la kvar fundamentaj fortoj. Je distanco de 10⁻¹⁵ m, ĝia forto estas proksimume 100-oble pli granda ol tiu de la [[Elektromagnetismo|elektromagneta forto]], ĉirkaŭ 10⁶-oble pli granda ol tiu de la malforta forto, kaj proksimume 10³⁸-oble pli granda ol tiu de la [[gravito]]. La forta forto estas priskribata per [[Kvantuma kolordinamiko|kvantuma kromodinamiko]] (QCD), parto de la [[Norma modelo|Norma Modelo]] de partikla fiziko. Matematike, QCD estas neabelana [[Gaŭĝa teorio|mezurteorio]] bazita sur loka (mezura) [[Geometria simetria grupo|simetria grupo]] nomata ''SU(3)''. La partiklo, kiu peras la fortan interagadon, estas la gluono – senmasa [[Gaŭĝa bosono]] (mezur-bosono). Oni supozas, ke gluonoj interagas kun kvarkoj kaj aliaj gluonoj per speco de ŝargo nomata [[Kolorŝargo|kolora ŝargo]]. Kolora ŝargo similas al elektromagneta ŝargo, sed ĝi ekzistas en tri tipoj (±ruĝa, ±verda kaj ±blua) anstataŭ nur unu, kio kondukas al malsamaj kondutreguloj. Tiujn regulojn priskribas la [[kvantuma kromodinamiko]] (KKD), la teorio pri la interagadoj inter kvarkoj kaj gluonoj. Male al la [[fotono]] en [[elektromagnetismo]], kiu estas neŭtrala, la gluono portas koloran ŝargon. Kvarkoj kaj gluonoj estas la solaj fundamentaj partikloj, kiuj posedas ne-nulan koloran ŝargon; tial ili partoprenas en fortaj interagadoj nur unu kun la aliaj. La forta forto estas la manifestiĝo de la interagado de gluonoj kun aliaj kvarkoj kaj gluonoj. Ĉiuj kvarkoj kaj gluonoj en KDK (QCD) interagas unu kun la alia per la forta forto. La forto de la interagado estas parametrigita per la konstanto de forta kuplado. Ĉi tiu forto estas modifita de la kolora ŝargo de la partiklo – trajto, kiu devenas el [[Grupo-teorio|grupa teorio]]. La forta forto agadas inter kvarkoj. Male al ĉiuj aliaj fortoj (elektromagneta, malforta kaj gravita), la forta forto ne malfortiĝas kun kreskanta distanco inter paroj da kvarkoj. Post kiam limdistanco (proksimume la grandeco de [[hadrono]]) estas atingita, la forto restas je nivelo de ĉirkaŭ 10 000 [[Neŭtono (mezurunuo)|N]], sendepende de tio, kiom pliiĝas la distanco inter la kvarkoj.<ref name=Fritzsch1983/>{{rp|164}} Dum la distanco inter la kvarkoj kreskas, la energio aldonita al la paro kreas novajn parojn da respondaj kvarkoj inter la du originaj; tial estas neeble izoli kvarkojn. La klarigo estas, ke la agado plenumita kontraŭ forto de 10 000 N sufiĉas por krei parojn el partiklo kaj antipartiklo ene de tre mallonga distanco. La energio aldonita al la sistemo per apartigo de du kvarkoj kreas paron da novaj kvarkoj, kiuj pariĝas kun la originaj. En kvarka kolordinamiko (QCD), ĉi tiu fenomeno nomiĝas ''[[Kolorkonservo|kolora enŝloso]]''; sekve, nur hadronoj – ne individuaj liberaj kvarkoj – estas observeblaj. La malsukceso de ĉiuj eksperimentoj, kiuj serĉis [[kvarko#Specoj de kvarkoj kaj iliaj kombinoj|liberajn kvarkojn]], estas konsiderata pruvo de tiu fenomeno. La elementaj partikloj — kvarkoj kaj gluonoj — partoprenantaj en altenergia kolizio ne estas rekte observeblaj. La interagado produktas fluojn (tiel nomatajn "jetojn") de nove kreitaj hadronoj, kiuj ja estas observeblaj. Tiuj hadronoj kreiĝas — kiel manifestiĝo de la ekvivalento inter [[maso]] kaj [[energio]] — kiam sufiĉa energio estas enmetita en ligon inter kvarkoj; ekzemple, kiam kvarko en unu protono estas trafita de tre rapida kvarko el alia protono dum kolizio en [[partikla akcelilo]]. Tamen, oni ja observis kvark-gluonajn [[plasmo]]jn.<ref>{{cite news |url=http://physics.about.com/od/physicsqtot/fl/Quark-Gluon-Plasma.htm |title=Quark–gluon plasma is the most primordial state of matter |newspaper=About.com Education |access-date=2017-01-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170118030724/http://physics.about.com/od/physicsqtot/fl/Quark-Gluon-Plasma.htm |archive-date=2017-01-18 |url-status=dead }}</ref> === Inter hadronoj === {{Ĉefartikolo|Nuklea forto}} [[File:Pn_Scatter_Quarks.svg|thumb|300x300px|Feynman-diagramo (montrita per la animacio en la enkonduko), kiu prezentas la unuopajn [[kvarko|kvarkajn konsisterojn]], por ilustri, kiel la fundamenta forta interagao estigas la [[nuklea forto|nuklean forton]]. Rektaj linioj reprezentas kvarkojn, dum plurkoloraj bukloj reprezentas [[gluono]]jn (la portantojn de la fundamenta forto).]] Kvankam kolora enŝloso implicas, ke la forta forto agas sen malpliiĝo pro distanco inter paroj da kvarkoj ene de kompaktaj aroj da ligitaj kvarkoj (hadronoj), tamen ĉe distancoj, kiuj proksimiĝas al aŭ superas la radiuson de protono, restas restanta forto (priskribita sube). Ĝi manifestiĝas kiel forto inter la "senkoloraj" hadronoj, kaj estas konata kiel la nuklea forto aŭ la restanta (aŭ rezidua) forta forto (kaj historie kiel la ''forta nuklea forto''). La nuklea forto agas inter hadronoj, konataj kiel [[mezono]]j kaj [[bariono]]j. Tiu "rezidua forta forto", agante nerekte, transdonas gluonojn, kiuj konsistigas parton de la virtualaj [[piono|π-]] kaj ρ-mezonoj; tiuj siavice transdonas la forton inter nukleonoj, kiu kuntenas la nukleon (krom la nukleo de [[Izotopoj de hidrogeno#Hidrogeno-1 (procio)|hidrogeno-1]]).<ref>{{cite web |title=3. The Strong Force |url=http://www.damtp.cam.ac.uk/user/tong/pp/pp3.pdf |publisher=Department of Applied Mathematics and Theoretical Physics, University of Cambridge |access-date=10 January 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211022113145/http://www.damtp.cam.ac.uk/user/tong/pp/pp3.pdf |archive-date=22a de Oktobro 2021}}</ref> La rezidua forta forto estas do malgranda restaĵo de la forta forto, kiu kunligas kvarkojn en protonojn kaj neŭtronojn. Ĉi tiu sama forto estas multe pli malforta inter neŭtronoj kaj protonoj, ĉar ĝi estas plejparte neŭtraligita ene de ili – simile al tio, kiel elektromagnetaj fortoj inter neŭtralaj atomoj ([[Forto de Van-der-Waals|fortoj de van der Waals]]) estas multe pli malfortaj ol la elektromagnetaj fortoj, kiuj tenas elektronojn ligitaj al la nukleo, tiel formante la [[atomo]]jn.<ref name=Fritzsch1983> {{cite book |last=Fritzsch |first=H. |year=1983 |title=Quarks: The Stuff of Matter |url=https://archive.org/details/quarksstuffofmat00frit |url-access=registration |publisher=Basic Books |isbn=978-0-465-06781-7 |pages=[https://archive.org/details/quarksstuffofmat00frit/page/167 167–168] }}</ref> Male al la forta nuklea forto, la rezidua forta forto malpliiĝas kun la distanco, kaj tio okazas rapide. La malpliiĝo proksimume sekvas negativan eksponentan funkcion de la distanco, kvankam ne ekzistas konata simpla esprimo por tio; vidu la [[potencialo]]n de [[Yukawa Hideki|Yukawa]]. La rapida malpliiĝo de la altira rezidua forto kun la distanco, kune kun la malpli rapida malpliiĝo de la forpuŝa elektromagneta forto inter protonoj en atomkerno, kaŭzas la malstabilecon de pli grandaj atomkernoj – ekzemple, de ĉiuj tiuj, kies atomnumero estas pli granda ol 82 (la elemento [[plumbo]]). Kvankam la nuklea forto estas malpli forta ol la forta interago mem, ĝi tamen estas tre energia: transiroj produktas [[Gama-radiado|gama-radiojn]]. La maso de atomkerno signife diferencas de la sumo de la masoj de la unuopaj nukleonoj. Tiu masa difekto ŝuldiĝas al la potenciala energio ligita al la nuklea forto. Diferencoj inter masaj difektoj provizas la energion por [[nuklea fuzio]] kaj [[nuklea fisio]]. ==Unuigo== La tiel nomataj [[Granda Unuigita Teorio|Grandaj Unuigitaj Teorioj]] (GUT) celas priskribi la fortan interagadon kaj la elektro-malfortan interagadon kiel aspektojn de unuopa forto, simile al tio, kiel la elektromagnetaj kaj malfortaj interagadoj estis unuigitaj per la modelo de Glashow–Weinberg–Salam en la elektro-malfortan interagadon. La forta interagado havas econ nomatan ''asimptota libereco'', laŭ kiu la intenseco de la forta forto malpliiĝas ĉe pli altaj energioj (aŭ temperaturoj).[10]: 98  La teoriigita energio, ĉe kiu ĝia intenseco iĝas egala al tiu de la elektro-malforta interagado, estas la ''energio de granda unuiĝo''. Tamen, ĝis nun neniu Granda Unuigita Teorio estas sukcese formulita por priskribi tiun procezon, kaj la Granda Unuiĝo restas nesolvita [[problemo]] en [[fiziko]]. == Fortaj interagadoj en reakcioj de alta energio == Ekzistas klaso de alt-energiaj [[hadrono|hadronaj]] koliziaj procezoj, al kiuj mankas "malmola skalo", kio igas perturbajn kalkulojn kadre de kvantuma kromodinamiko nefidindaj. Tiaj reakcioj inkluzivas totalajn hadronajn koliziajn sekcojn, elastan hadronan disĵeton je malgrandaj anguloj, kaj difraktajn procezojn. [[Kinematiko|Kinematike]] rigardate, en tiuj reagoj nur la totala energio de la koliziantaj partikloj — en ilia mascentro-kadro — estas sufiĉe granda, dum la movokvanta transdono ne estas tia. Ekde la [[1960-aj jaroj]], la ĉefaj trajtoj de tiaj reakcioj estas sukcese priskribitaj per fenomenologia aliro bazita sur la teorio de Regge (laŭ Tullio Regge). Kadre de tiu teorio, alt-energia disĵeto de hadronoj okazas pro la interŝanĝo de iuj komponitaj objektoj: nome ''reggeonoj'' (aŭ reĝonoj). La plej grava reggeono en tiu teorio estas la pomerono — la sola reggeono, kies kontribuo al la disĵeta sekco ne malkreskas kun la energio. En la [[1970-aj jaroj]] montriĝis, ke multaj el la trajtoj de reĝonoj estas deriveblaj el [[Kvantuma kolordinamiko|kvantuma kromodinamiko]]. La responda aliro en kvantuma kromodinamiko estas nomata la ''aliro de Balickij-Fadin-Kurajev-Lipatov'' (BFKL). == Aktuala stato de la teorio de fortaj interagadoj == La teoria priskribo de fortaj interagadoj estas unu el la plej bone evoluigitaj — sed samtempe rapide evoluantaj — kampoj de la [[teoria fiziko]] de [[Elementa partiklo|elementaj partikloj]]. Kvankam la fundamenta naturo de fortaj interagadoj (la [[Kolorŝargo|kolora interagado]] inter [[kvarko]]j kaj [[gluono]]j, priskribata per [[Kvantuma mekaniko|kvantuma kromodinamiko]]) estas komprenata, la matematikaj leĝoj, kiuj esprimas ĝin, estas tre kompleksaj; sekve, en multaj specifaj kazoj, kalkuloj bazitaj sur fundamentaj principoj restas neeblaj. Rezulte aperas eklektika bildo: apud matematike rigoraj kalkuloj ekzistas duonkvantaj aliroj radikantaj en [[kvantuma mekaniko]] — kaj ankaŭ intuiciaj komprenoj — kiuj tamen perfekte priskribas eksperimentajn datumojn.<ref>''A. Schmidt, J. R. Pybus, R. Weiss, E. P. Segarra, A. Hrnjic, A. Denniston, O. Hen, E. Piasetzky, L. B. Weinstein, N. Barnea, M. Strikman, A. Larionov, D. Higinbotham & The CLAS Collaboration'' [https://www.nature.com/articles/s41586-020-2021-6 Probing the core of the strong nuclear interaction] // [[Nature]], volume 578, paĝoj 540–544(2020)</ref> Oni skizu la ĝeneralan strukturon de la moderna teorio de fortaj interagadoj: Unue, [[kvantuma kromodinamiko]] servas kiel la fundamento por la teorio de fortaj interagadoj. En ĉi tiu teorio, la fundamentaj liberecgradoj estas [[kvarko]]j kaj [[gluono]]j, kaj oni konas ankaŭ la ''[[lagranĝiano]]n'', kiu priskribas ilian interagadon. Prie vidu artikolon [[Lagranĝa mekaniko]]. La aliroj uzataj por priskribi fortajn interagojn dependas signife de la tipo de studata objekto. Eblas distingi la jenajn ĉefajn grupojn: * '''Malmolaj hadronaj reakcioj''', en kiuj kvarkoj kaj gluonoj ludas la ĉefan rolon kaj kiuj estas bone priskribataj per perturba teorio en KDK (QCD); * '''Duonrigidaj reakcioj''', por kiuj oni devas konsideri senfinan nombron da terminoj en la serio de la perturba teorio por provizi racian priskribon — kio, en kelkaj limkazoj, estas farebla. * '''Malalt-energiaj (mildaj) hadronaj reakcioj''', en kiuj ligitaj statoj de kvarkoj (hadronoj) estas traktataj per pli taŭgaj liberecgradoj, kaj la leĝoj de interagado estas studataj. * La '''statikaj trajtoj de hadronoj''', por kiuj — depende de la konkreta okazo — eblas uzi diversajn alirojn. == Atomaj nukleoj == [[Dosiero:Yukawa_coulomb_compare.svg|eta|Yukawa-potencialo (verda) kompare kun kulomba potencialo (ruĝa)]] Laŭ la [[kvantuma kolordinamiko]] la forta nuklea forto efikas inter [[kvarko]]j interne de [[nukleono]]j, kiuj konsistigas la nukleojn de [[atomo]]j. La perantaj virtualaj [[partiklo]]j estas nomataj [[gluono]]j; ilin karakterizas konservata (neperdebla) valoro nomata [[kolora ŝargo]] (kiu neniel rilatas al la koloroj de [[optiko]]). Ekzistas ok specoj de gluonoj, kiuj transportas koloran ŝargon inter kvarkoj kaj povas ankaŭ interagi inter si reciproke. Interne de nukleonoj la kolora ŝargo de la kvarkoj ĉiam sume nuliĝas. Tamen pro nekompleta ekvilibreco de la kvarkaj ŝargoj ekzistas resta interago inter nukleonoj, kiu konsistigas la fortan nuklean forton. Ĝi efikas ĝis distanco de ĉirkaŭ 2,5 femtometroj; trans tiu distanco ĝin superas la elektra forto. Tial la forta nuklea forto kapablas kunteni malgrandajn nukleojn (kvankam ili enhavas elektre ŝargitajn [[protono]]jn, kiuj forpuŝas sin reciproke), sed ne tre grandajn, kiuj do estas [[radiaktiveco|malstabilaj]]. La kialo, ke la elektra kaj la forta interagoj rilatas tiom malsame laŭ distanco ''d'', estas, ke la elektra forto havas [[Kulomba leĝo|kulomban potencialon]], en kiu la forto malkreskas laŭ 1/''d'²; la forta interago havas Yukawa-potencialon, kies konduto estas pli komplika, sed kiu koncentras la forton al mallongaj distancoj. La gluonoj, kiuj peras la interagon interne de la nukleonoj, ne ekzistas ekstere. La interagon inter la nukleonoj en nukleo peras la [[piono|π-mezono]], == Restinta forta forto == La restinta efiko de la forta forto estas nomita la [[nuklea forto]]. La nuklea forto agas inter [[hadrono]]j, kiel ekzemple [[mezono]]j aŭ barjonoj (kiel ekzemple [[nukleono]]j) en [[atomkerno]]j. Tiu "restinta forta forto", aganta nerekte, elsendas gluonojn kiuj formas parton de la virtuala [[piono]] kaj rota [[mezono]], kiuj, en victurno, elsendas la nuklean forton inter nukleonoj. [[Dosiero:Nuclear Force anim smaller.gif|eta|350px|dekstre|[[Animacio]] de la interagado de la [[nuklea forto]] (rezidua aŭ restinta forta forto) inter protono kaj neŭtrono. La malgrandaj koloraj duoblaj cirkloj estas gluonoj, kiuj povas esti viditaj ligantaj la protonon kaj neŭtronon kune. Tiuj gluonoj ankaŭ aranĝas la kvark-antikvarkan kombinaĵon nomitan [[piono]] kune, kaj tio helpas elsendi restintan parton de la forta forto eĉ inter senkoloraj hadronoj. Kontraŭkoloroj estas montritaj per [[:File:Quark Anticolors.svg|tiu diagramo]]. Por pli granda versio, [http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/d/de/Nuclear_Force_anim.gif klaku ĉi tien] ]] La restinta forta forto estas tiel negrava rest(aĵ)o de la forta forto kiu ligas kvarkojn kune en protonojn kaj neŭtronojn. Tiu sama forto estas multe pli malforta inter neŭtronoj kaj protonoj, ĉar ĝi estas plejparte neŭtraligita ene de ili, laŭ la sama maniero laŭ kiu elektromagnetaj fortoj inter neŭtralaj atomoj ([[forto de Van-der-Waals]]) estas multe pli malfortaj ol la elektromagnetaj fortoj kiuj tenas la atomojn interne kune. Male al la forta forto mem, la nuklea forto, aŭ restinta forta forto, malpliiĝas en forto, kaj ĝi fakte malpliiĝas rapide kun distanco. La malkresko estas preskaŭ kiel negativa eksponenta potenco de distanco, kvankam ekzistas neniu simpla esprimo konata pro tio; vidu [[Yukawa Hideki|Yukawa potencialon]]. La rapida malkresko kun distanco de la altira restinta forto kaj la malpli-rapida malkresko de la mala elektromagneta forto aganta inter protonoj ene de nukleo, kaŭzas la malstabilecon de pli grandaj atomkernoj, kiel ekzemple ĉiuj tiuj kun [[atomnumero]]j pli grandaj ol 82 (la elementantaŭeco). ==Rilataj konceptoj== ===Kvantuma kolordinamiko=== {{Ĉefartikolo|Kvantuma kolordinamiko}} '''Kvantuma kolordinamiko''' (KKD) estas [[fiziko|fizika]] teorio de forta nuklea forto ([[kolorŝargo|kolorŝarga]] forto), unu el fundamentaj fortoj kiu priskribas interagojn inter [[kvarko]]j kaj [[gluono]]j en kompundaj [[partiklo]]j ([[hadrono]]j), kiel [[protono]], [[neŭtrono]], [[piono]] ktp. Ĝi estas SU(3) [[teorio de Yang-Mills]] de kolorŝargitaj [[fermiono]]j. KKD estas aparta tipo de [[kvantuma kampa teorio]], nomata ''ne-Abela [[kalibra teorio]]''. Grandega kvanto de eksperimentaj pruvoj por KKD amasiĝis dum jaroj de studo. ===Lagranĝa mekaniko=== {{Ĉefartikolo|Lagranĝa mekaniko}} '''Lagranĝa mekaniko''' estas reesprimo de [[klasika mekaniko]] fare de [[Joseph-Louis Lagrange]]. Ĝi esprimas la staton de klasika sistemo kiel iu aro de nombroj (ĝeneraligitaj koordinatoj), kiuj evoluas tra tempo laŭ iuj leĝoj. La leĝoj estas kondiĉoj minimumigi ian kvanton, la '''lagranĝianon''' <math>L </math>, kiu estas funkcio de la koordinatoj kaj la rapidoj (temp-derivoj de la koordinatoj). Do, la lagranĝiano determinas la evoluon de la sistemo. :<math>L = T - V \, ,</math> :kie ''T'' estas la tuta [[kineta energio]] (kiu dependas de la [[movokvanto]]j), kaj ''V'' estas la tuta [[potenciala energio]] (kiu dependas de la koordinatoj) de la sistemo. Lagranĝa mekaniko provizas metodon aŭtomate certigi konserviĝon de [[energio]] kaj [[movokvanto]] (tamen lagranĝa mekaniko povas priskribi ankaŭ sistemon sen konserviĝo de energio aŭ movokvanto). Lagranĝa mekaniko kongruas kun [[speciala teorio de relativeco|speciala relativeco]] en la senco, ke ĝi povas esprimi relativecajn teoriojn en tia maniero ke la relativeco estas evidenta (kontraste kun [[hamiltona mekaniko]]). == Vidu ankaŭ == * [[Gravito]] * [[Partikla fiziko]] * [[Nuklea fiziko]] * [[Piono]] * [[Teorio de kordoj]] * [[Kvantuma kolordinamiko]] * [[Malforta nuklea forto]] * [[Forto]] kaj [[Fundamenta forto]] == Notoj == {{Referencoj}} == Bibliografio == * Christman, J.R. (2001). [http://www.physnet.org/modules/pdf_modules/m280.pdf "MISN-0-280: The Strong Interaction"] (PDF). * Griffiths, David (1987). Introduction to Elementary Particles. John Wiley & Sons. ISBN 978-0-471-60386-3. * Halzen, F.; Martin, A.D. (1984). [https://archive.org/details/quarksleptonsint0000halz Quarks and Leptons: An Introductory Course in Modern Particle Physics.] John Wiley & Sons. ISBN 978-0-471-88741-6. * Kane, G.L. (1987). Modern Elementary Particle Physics. Perseus Books. ISBN 978-0-201-11749-3. * Morris, R. (2003). [https://archive.org/details/lastsorcererspat0000morr The Last Sorcerers: The Path from Alchemy to the Periodic Table.] Joseph Henry Press. ISBN 978-0-309-50593-2. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://physnet.org/modules/pdf_modules/m280.pdf J. R. Christman: The Strong Interaction] ({{en}}) * [http://www.physnet.org/modules/pdf_modules.html projekto ''physnet''] ({{en}}) {{Bibliotekoj}} {{Havenda artikolo|Forta nuklea forto}} [[Kategorio:Partikla fiziko]] [[Kategorio:Forto]] [[Kategorio:Nuklea fiziko]] fvmtbt15cqgpwvo0lbfs57ut1oavjy7 9494425 9494424 2026-10-16T12:21:43Z Kani 670 /* Lagranĝa mekaniko */ 9494425 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Gluon_tube-color_confinement_animation.gif|thumb|upright=1.5|Animacio pri [[kolora enŝloso]], trajto de la forta interagado. Se oni aldonas energion al la [[kvarko]]j, kiel montrite, la [[gluono|gluona tubo]] liganta la kvarkojn plilongiĝas ĝis ĝi atingas punkton, kie ĝi "krevas"; la energio aldonita al la sistemo tiam kaŭzas la formiĝon de paro el kvarko kaj [[kvarko#Specoj de kvarkoj kaj iliaj kombinoj|antikvarko]]. Tial oni neniam vidas solajn kvarkojn izole.]] [[Dosiero:Helium atom QM.svg|eta|dekstre|250px|La nukleo de atomo de [[heliumo]]. La du [[protono]]j havas la saman [[Elektra ŝargo|ŝargon]], sed ili ankoraŭ restas kune pro la restinta nuklea forto.]] [[Dosiero:Protón-Estructura de Quarks.png|eta|dekstre|250px|Strukturo de [[kvarko]]j de unu [[protono]].]] La '''forta nuklea forto''' aŭ '''forta interago''' estas tiu [[fundamenta forto]], kiu kuntenas la [[nukleo]]jn de [[atomo]] kontraŭ la peno de la [[elektromagneta forto]] disigi ilin. Ĝi estas unu el la kvar (aŭ tri) [[fundamenta forto|fundamentaj fortoj]] de [[fiziko]]. La operacia gamo de la forta interago estas en la [[grandordo]] de diametro de [[atomkerno]], [[femtometro]] (10^-15 metroj). Je ĉi tiu skalo, la potenco de la forta interago estas averaĝe ĉirkaŭ 137 fojojn pli granda ol la potenco de la elektromagneta forto, ĉirkaŭ 1.000.000 fojojn la potenco de la malforta interago kaj proksimume 1038 fojojn la potenco de [[gravito]].<ref> Relativa forto de interagado varias laŭ la distanco. Vidu por ekzemplo la eseon de Matt Strassler nome [https://profmattstrassler.com/articles-and-posts/particle-physics-basics/the-known-forces-of-nature/the-strength-of-the-known-forces/ "The strength of the known forces".]</ref> La partiklo kiu portas la plej fortan interagon estas la [[gluono]]. Ĉi tio estas ekzakte kiel la elektromagneta forto estas transdonita tra [[Fotono|fotonoj]] kaj la malforta interago tra W kaj Z-bosonoj. [[Kvantuma kromodinamiko]] (mallongigita en la angla QCD) estas la teorio kiu priskribas la forton kaj reĝimon de interago. La teorio de la [[kvarkoj]] diras, ke tiu interago kuntenas ankaŭ la kvarkojn interne de [[nukleono]] ([[protono]] aŭ [[neŭtrono]]), kaj ke la klasika forta interago estas nur reziduo el tiu forto, efikanta inter nukleonoj. Por distingi la du aspektojn oni nomas la klasikan fortan interagon "rezidua forta interago".<ref>[https://webhome.phy.duke.edu/~kolena/modern/forces.html#005 "The four forces: the strong interaction Duke University Astrophysics Dept website".]</ref> Ĉar la forto estas mediaciita de masivaj, mallongdaŭraj mezonoj je ĉi tiu skalo, la restanta forta interagado obeas distanc-dependan konduton inter [[nukleono]]j, kiu estas tre malsama ol kiam ĝi agas por ligi [[kvarko]]jn ene de [[hadrono]]j. Ekzistas ankaŭ diferencoj en la ligaj energioj de la nuklea forto rilate al [[nuklea fuzio]] kontraŭ [[Fisio|nuklea fisio]]. Nuklea fuzio respondecas pri plejparto de la energiproduktado en la [[Suno]] kaj aliaj [[stelo]]j. Nuklea fisio permesas la disfalon de radioaktivaj elementoj kaj [[izotopo]]j, kvankam ĝi ofte estas mediaciita de la malforta interagado. Artefarite, la energio asociita kun la nuklea forto estas parte liberigita en [[nuklea energio]] kaj [[nukleaj armiloj]], kaj en [[uranio|uraniaj]] aŭ [[plutonio|plutoniaj]] fisiaj armiloj kaj en fuziaj armiloj kiel la [[hidrogena bombo]].<ref>{{cite web | archive-url=https://web.archive.org/web/20121218195010/https://netfiles.uiuc.edu/mragheb/www/NPRE%20402%20ME%20405%20Nuclear%20Power%20Engineering/Nuclear%20Processes%20The%20Strong%20Force.pdf | access-date=2023-10-03 | archive-date=2012-12-18 | title=Chapter 4 Nuclear Processes, The Strong Force | last=Ragheb | first=Magdi | publisher=University of Illinois | url= https://netfiles.uiuc.edu/mragheb/www/NPRE%20402%20ME%20405%20Nuclear%20Power%20Engineering/Nuclear%20Processes%20The%20Strong%20Force.pdf | url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web | archive-url= https://web.archive.org/web/20230528145648/http://www.furryelephant.com/content/radioactivity/binding-energy-mass-defect/ | access-date=2023-10-03 | archive-date=2023-05-28 | title=Lesson 13: Binding energy and mass defect | author=<!--Not stated--> | website=Furry Elephant physics educational site | url= http://www.furryelephant.com/content/radioactivity/binding-energy-mass-defect/ | url-status=dead}}</ref> == Etimologio == La forta nuklea forto havas sian nomon de la fakto, ke ĝi estas la plej forta el la fundamentaj fortoj. Alia nomo estas "kolora forto", ĉar la [[Kolorŝargo|ŝargoj]] kaŭzantaj ĝin, havas tri bazajn valorojn, same kiel la homa vido havas tri bazkolorojn. Tial la ŝargoj ricevis la simbolajn nomojn "ruĝa", "verda" kaj "blua", aldone ekzistas la inversaj ŝargoj "malruĝa", "malverda" kaj "malblua". La esprimo "forta interago" estas nun preferata inter fizikistoj. La antaŭan esprimon "forta nuklea forto" motivis la fakto, ke ĝi efikas interne de [[atoma nukleo|atomaj nukleoj]] (vidu [[#Atomaj nukleoj|malsupre]]). Male al la [[Kampo (elektro)|elektra]] kaj [[gravito|gravita fortoj]] la forta nuklea forto ne sekvas la leĝon de la inversa radiusa kvadrato; ĝi efikas nur je tre malgranda distanco. Tie ĝi havas jenajn rilatumojn al la aliaj fundamentaj fortoj<ref>Greiner, W. kaj Müller, B.: "Gauge Theory of Weak Interaction (Band 13)". Springer, 2000, p. 2.</ref>: * 100-oble tiom forta kiom la elektra forto * 10¹⁵-oble tiom forta kiom la [[malforta nuklea forto]] * 10⁴¹-oble tiom forta kiom la gravito [[Dosiero:Neutron_QCD_Animation.gif|eta|Ekzemplo: Gluonoj kuntenas la kvarkojn en neŭtrono]] == Historio == La ekziston de la forta nuklea forto konjektis [[Enrico Fermi]] en la [[1930-aj jaroj]], kiam li laboris pri la [[malforta nuklea forto|malforta interago]].<ref>{{Citaĵo el la reto | url=http://www-news.uchicago.edu/fermi/Group19/enricofermi/teoriafermi.htm| titolo = La teoria di Fermi | alirdato = 2012-12-01 | aŭtoro = | dato = 2003-04-23 | formato = HTML | eldonisto = Universitato de Chicago | lingvo = it}}</ref> [[Hideki Yukawa]] postulis, ke la interagon efikas nova partiklo, la [[piono|π-mezono]]. En [[1964]] [[Murray Gell-Mann]] kaj [[George Zweig]] proponis, ke [[mezono]]j kaj [[bariono]]j konsistas el kvarkoj;<ref> Wilczek, Frank (1982). "Quantum chromodynamics: The modern theory of the strong interaction". ''Annual Review of Nuclear and Particle Science''. 32 (1): 177–209. Bibcode:1982ARNPS..32..177W. doi:10.1146/annurev.ns.32.120182.001141.</ref> en 1965 sekvis la enkonduko de nova partikla eco, nomata "koloro".<ref> Feynman, R.P. (1985). ''QED: The Strange Theory of Light and Matter''. Princeton University Press. p. 136. ISBN 978-0-691-08388-9. "The idiot physicists, unable to come up with any wonderful Greek words anymore, call this type of polarization by the unfortunate name of 'color', which has nothing to do with color in the normal sense."</ref> En 1968/9 eksperimentoj ĉe la esplorejo SLAC ([[Stanford Linear Accelerator]]) trovis pruvojn pri la fakta ekzisto de kvarkoj. Kvarkoj kun malsamaj kolorŝargoj altiras unu la alian pro la forta interago, kaj la partiklo, kiu peras tion, ricevis la nomon ''[[gluono]]''. Antaŭ la [[1970-aj jaroj]], fizikistoj estis necertaj kiel kaj kial la atomkerno estis ligita kune. Estis konata, ke la nukleo estis kunmetita de [[protono]]j kaj [[neŭtrono]]j kaj ke protonoj posedis pozitivan [[elektra ŝargo|elektran ŝargon]], dum neŭtronoj estis elektre neŭtralaj. De la kompreno de fiziko en tiu tempo, pozitivaj trovitaĵoj forpuŝus unu la alian kaj la pozitive ŝargitaj protonoj devus igi la nukleon flugi dise. Tamen, tio neniam estis observita. Nova fiziko estis necesa por klarigi tiun fenomenon. Pli forta gravito estis postulita por klarigi kiel la atomkerno estis ligita malgraŭ la reciproka elektromagneta repuŝo de la protonoj. Tio hipotezis, ke forto estu nomita la ''forta forto'', kiu verŝajne estis fundamenta forto kiu reagis al la protonoj kaj neŭtronoj kiuj konsistigas la nukleon. Estis poste malkovrite, ke protonoj kaj neŭtronoj ne estis fundamentaj partikloj, sed konsistis el konsistigaj partikloj nomitaj [[kvarko]]j. La forta altiro inter nukleonoj estis la kromefiko de pli fundamenta forto kiu ligis la kvarkojn kune en protonojn kaj neŭtronojn. La teorio de [[kvantuma kolordinamiko]] klarigas, ke kvarkoj portas tion kio estas nomita [[kolorŝargo]], kvankam ĝi havas neniun rilaton al videbla [[koloro]].<ref> Feynman, R.P. (1985). QED: The Strange Theory of Light and Matter. Princeton University Press. p. 136. ISBN 978-0-691-08388-9. "The idiot physicists, unable to come up with any wonderful Greek words anymore, call this type of polarization by the unfortunate name of 'color', which has nothing to do with color in the normal sense." </ref> Kvarkoj male al kolorŝargo altiras unu la alian kiel rezulto de la forta nuklea forto, kaj la partiklo kiu mediaciis tion estis nomita la [[gluono]]. == Konduto de la forta interagado == La forta interagado estas observebla je du distancintervaloj, kaj en ĉiu el ili ĝi estas mediaciata de malsamaj forto-portantoj. Je skalo malpli granda ol proksimume 0,8 fm (fentometroj) (ĉirkaŭ la [[radiuso]] de [[nukleono]]), la forto estas portata de [[gluono]]j kaj tenas [[kvarko]]jn kune por formi [[protono]]jn, [[neŭtrono]]jn kaj aliajn [[hadrono]]jn. Je pli granda skalo, ĝis proksimume 3 fm, la forto estas portata de [[mezono]]j kaj ligas nukleonojn (protonojn kaj neŭtronojn) kune por formi la [[atoma nukleo|atomkernon]].<ref name="auto">{{cite web| url = http://webhome.phy.duke.edu/~kolena/modern/forces.html#005| title = The four forces: the strong interaction Duke University Astrophysics Dept website}}</ref> En la unua kazo, ĝi estas ofte nomata la ''kolora forto'', kaj ĝi estas tiom forta, ke se hadronoj estas trafitaj de alt-energiaj partikloj, ili produktas [[Hadrona strio|fluojn]] de masivaj partikloj anstataŭ elsendi siajn konsisterojn (kvarkojn kaj gluonojn) kiel libere moviĝantajn partiklojn. Ĉi tiu eco de la forta forto estas nomata [[Kolorkonservo|kolora enŝloso]]. {| class="wikitable" style="margin-left: auto; margin-right: auto; border: none;" |+ Du niveloj de forta interagado |- ! Interagado !! gamo !! unuo !! portanto !! rezulto |- | Forto || style=text-align:right |< 0.8 fm|| kvarko || gluono || hadrono |- | Rezidua forto || style=text-align:right | 1–3 fm || hadrono || mezono || kerno |} === Ene de hadronoj === [[File:Gluon coupling.svg|thumb|300ra|La fundamentaj kuploj de la forta interagado: (a) gluon-radiado, (b) gluon-disiĝo kaj (c,d) gluon-memkuplo.]] La vorto "forto" estas uzata, ĉar la forta interagado estas la "plej forta" el la kvar fundamentaj fortoj. Je distanco de 10⁻¹⁵ m, ĝia forto estas proksimume 100-oble pli granda ol tiu de la [[Elektromagnetismo|elektromagneta forto]], ĉirkaŭ 10⁶-oble pli granda ol tiu de la malforta forto, kaj proksimume 10³⁸-oble pli granda ol tiu de la [[gravito]]. La forta forto estas priskribata per [[Kvantuma kolordinamiko|kvantuma kromodinamiko]] (QCD), parto de la [[Norma modelo|Norma Modelo]] de partikla fiziko. Matematike, QCD estas neabelana [[Gaŭĝa teorio|mezurteorio]] bazita sur loka (mezura) [[Geometria simetria grupo|simetria grupo]] nomata ''SU(3)''. La partiklo, kiu peras la fortan interagadon, estas la gluono – senmasa [[Gaŭĝa bosono]] (mezur-bosono). Oni supozas, ke gluonoj interagas kun kvarkoj kaj aliaj gluonoj per speco de ŝargo nomata [[Kolorŝargo|kolora ŝargo]]. Kolora ŝargo similas al elektromagneta ŝargo, sed ĝi ekzistas en tri tipoj (±ruĝa, ±verda kaj ±blua) anstataŭ nur unu, kio kondukas al malsamaj kondutreguloj. Tiujn regulojn priskribas la [[kvantuma kromodinamiko]] (KKD), la teorio pri la interagadoj inter kvarkoj kaj gluonoj. Male al la [[fotono]] en [[elektromagnetismo]], kiu estas neŭtrala, la gluono portas koloran ŝargon. Kvarkoj kaj gluonoj estas la solaj fundamentaj partikloj, kiuj posedas ne-nulan koloran ŝargon; tial ili partoprenas en fortaj interagadoj nur unu kun la aliaj. La forta forto estas la manifestiĝo de la interagado de gluonoj kun aliaj kvarkoj kaj gluonoj. Ĉiuj kvarkoj kaj gluonoj en KDK (QCD) interagas unu kun la alia per la forta forto. La forto de la interagado estas parametrigita per la konstanto de forta kuplado. Ĉi tiu forto estas modifita de la kolora ŝargo de la partiklo – trajto, kiu devenas el [[Grupo-teorio|grupa teorio]]. La forta forto agadas inter kvarkoj. Male al ĉiuj aliaj fortoj (elektromagneta, malforta kaj gravita), la forta forto ne malfortiĝas kun kreskanta distanco inter paroj da kvarkoj. Post kiam limdistanco (proksimume la grandeco de [[hadrono]]) estas atingita, la forto restas je nivelo de ĉirkaŭ 10 000 [[Neŭtono (mezurunuo)|N]], sendepende de tio, kiom pliiĝas la distanco inter la kvarkoj.<ref name=Fritzsch1983/>{{rp|164}} Dum la distanco inter la kvarkoj kreskas, la energio aldonita al la paro kreas novajn parojn da respondaj kvarkoj inter la du originaj; tial estas neeble izoli kvarkojn. La klarigo estas, ke la agado plenumita kontraŭ forto de 10 000 N sufiĉas por krei parojn el partiklo kaj antipartiklo ene de tre mallonga distanco. La energio aldonita al la sistemo per apartigo de du kvarkoj kreas paron da novaj kvarkoj, kiuj pariĝas kun la originaj. En kvarka kolordinamiko (QCD), ĉi tiu fenomeno nomiĝas ''[[Kolorkonservo|kolora enŝloso]]''; sekve, nur hadronoj – ne individuaj liberaj kvarkoj – estas observeblaj. La malsukceso de ĉiuj eksperimentoj, kiuj serĉis [[kvarko#Specoj de kvarkoj kaj iliaj kombinoj|liberajn kvarkojn]], estas konsiderata pruvo de tiu fenomeno. La elementaj partikloj — kvarkoj kaj gluonoj — partoprenantaj en altenergia kolizio ne estas rekte observeblaj. La interagado produktas fluojn (tiel nomatajn "jetojn") de nove kreitaj hadronoj, kiuj ja estas observeblaj. Tiuj hadronoj kreiĝas — kiel manifestiĝo de la ekvivalento inter [[maso]] kaj [[energio]] — kiam sufiĉa energio estas enmetita en ligon inter kvarkoj; ekzemple, kiam kvarko en unu protono estas trafita de tre rapida kvarko el alia protono dum kolizio en [[partikla akcelilo]]. Tamen, oni ja observis kvark-gluonajn [[plasmo]]jn.<ref>{{cite news |url=http://physics.about.com/od/physicsqtot/fl/Quark-Gluon-Plasma.htm |title=Quark–gluon plasma is the most primordial state of matter |newspaper=About.com Education |access-date=2017-01-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170118030724/http://physics.about.com/od/physicsqtot/fl/Quark-Gluon-Plasma.htm |archive-date=2017-01-18 |url-status=dead }}</ref> === Inter hadronoj === {{Ĉefartikolo|Nuklea forto}} [[File:Pn_Scatter_Quarks.svg|thumb|300x300px|Feynman-diagramo (montrita per la animacio en la enkonduko), kiu prezentas la unuopajn [[kvarko|kvarkajn konsisterojn]], por ilustri, kiel la fundamenta forta interagao estigas la [[nuklea forto|nuklean forton]]. Rektaj linioj reprezentas kvarkojn, dum plurkoloraj bukloj reprezentas [[gluono]]jn (la portantojn de la fundamenta forto).]] Kvankam kolora enŝloso implicas, ke la forta forto agas sen malpliiĝo pro distanco inter paroj da kvarkoj ene de kompaktaj aroj da ligitaj kvarkoj (hadronoj), tamen ĉe distancoj, kiuj proksimiĝas al aŭ superas la radiuson de protono, restas restanta forto (priskribita sube). Ĝi manifestiĝas kiel forto inter la "senkoloraj" hadronoj, kaj estas konata kiel la nuklea forto aŭ la restanta (aŭ rezidua) forta forto (kaj historie kiel la ''forta nuklea forto''). La nuklea forto agas inter hadronoj, konataj kiel [[mezono]]j kaj [[bariono]]j. Tiu "rezidua forta forto", agante nerekte, transdonas gluonojn, kiuj konsistigas parton de la virtualaj [[piono|π-]] kaj ρ-mezonoj; tiuj siavice transdonas la forton inter nukleonoj, kiu kuntenas la nukleon (krom la nukleo de [[Izotopoj de hidrogeno#Hidrogeno-1 (procio)|hidrogeno-1]]).<ref>{{cite web |title=3. The Strong Force |url=http://www.damtp.cam.ac.uk/user/tong/pp/pp3.pdf |publisher=Department of Applied Mathematics and Theoretical Physics, University of Cambridge |access-date=10 January 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211022113145/http://www.damtp.cam.ac.uk/user/tong/pp/pp3.pdf |archive-date=22a de Oktobro 2021}}</ref> La rezidua forta forto estas do malgranda restaĵo de la forta forto, kiu kunligas kvarkojn en protonojn kaj neŭtronojn. Ĉi tiu sama forto estas multe pli malforta inter neŭtronoj kaj protonoj, ĉar ĝi estas plejparte neŭtraligita ene de ili – simile al tio, kiel elektromagnetaj fortoj inter neŭtralaj atomoj ([[Forto de Van-der-Waals|fortoj de van der Waals]]) estas multe pli malfortaj ol la elektromagnetaj fortoj, kiuj tenas elektronojn ligitaj al la nukleo, tiel formante la [[atomo]]jn.<ref name=Fritzsch1983> {{cite book |last=Fritzsch |first=H. |year=1983 |title=Quarks: The Stuff of Matter |url=https://archive.org/details/quarksstuffofmat00frit |url-access=registration |publisher=Basic Books |isbn=978-0-465-06781-7 |pages=[https://archive.org/details/quarksstuffofmat00frit/page/167 167–168] }}</ref> Male al la forta nuklea forto, la rezidua forta forto malpliiĝas kun la distanco, kaj tio okazas rapide. La malpliiĝo proksimume sekvas negativan eksponentan funkcion de la distanco, kvankam ne ekzistas konata simpla esprimo por tio; vidu la [[potencialo]]n de [[Yukawa Hideki|Yukawa]]. La rapida malpliiĝo de la altira rezidua forto kun la distanco, kune kun la malpli rapida malpliiĝo de la forpuŝa elektromagneta forto inter protonoj en atomkerno, kaŭzas la malstabilecon de pli grandaj atomkernoj – ekzemple, de ĉiuj tiuj, kies atomnumero estas pli granda ol 82 (la elemento [[plumbo]]). Kvankam la nuklea forto estas malpli forta ol la forta interago mem, ĝi tamen estas tre energia: transiroj produktas [[Gama-radiado|gama-radiojn]]. La maso de atomkerno signife diferencas de la sumo de la masoj de la unuopaj nukleonoj. Tiu masa difekto ŝuldiĝas al la potenciala energio ligita al la nuklea forto. Diferencoj inter masaj difektoj provizas la energion por [[nuklea fuzio]] kaj [[nuklea fisio]]. ==Unuigo== La tiel nomataj [[Granda Unuigita Teorio|Grandaj Unuigitaj Teorioj]] (GUT) celas priskribi la fortan interagadon kaj la elektro-malfortan interagadon kiel aspektojn de unuopa forto, simile al tio, kiel la elektromagnetaj kaj malfortaj interagadoj estis unuigitaj per la modelo de Glashow–Weinberg–Salam en la elektro-malfortan interagadon. La forta interagado havas econ nomatan ''asimptota libereco'', laŭ kiu la intenseco de la forta forto malpliiĝas ĉe pli altaj energioj (aŭ temperaturoj).[10]: 98  La teoriigita energio, ĉe kiu ĝia intenseco iĝas egala al tiu de la elektro-malforta interagado, estas la ''energio de granda unuiĝo''. Tamen, ĝis nun neniu Granda Unuigita Teorio estas sukcese formulita por priskribi tiun procezon, kaj la Granda Unuiĝo restas nesolvita [[problemo]] en [[fiziko]]. == Fortaj interagadoj en reakcioj de alta energio == Ekzistas klaso de alt-energiaj [[hadrono|hadronaj]] koliziaj procezoj, al kiuj mankas "malmola skalo", kio igas perturbajn kalkulojn kadre de kvantuma kromodinamiko nefidindaj. Tiaj reakcioj inkluzivas totalajn hadronajn koliziajn sekcojn, elastan hadronan disĵeton je malgrandaj anguloj, kaj difraktajn procezojn. [[Kinematiko|Kinematike]] rigardate, en tiuj reagoj nur la totala energio de la koliziantaj partikloj — en ilia mascentro-kadro — estas sufiĉe granda, dum la movokvanta transdono ne estas tia. Ekde la [[1960-aj jaroj]], la ĉefaj trajtoj de tiaj reakcioj estas sukcese priskribitaj per fenomenologia aliro bazita sur la teorio de Regge (laŭ Tullio Regge). Kadre de tiu teorio, alt-energia disĵeto de hadronoj okazas pro la interŝanĝo de iuj komponitaj objektoj: nome ''reggeonoj'' (aŭ reĝonoj). La plej grava reggeono en tiu teorio estas la pomerono — la sola reggeono, kies kontribuo al la disĵeta sekco ne malkreskas kun la energio. En la [[1970-aj jaroj]] montriĝis, ke multaj el la trajtoj de reĝonoj estas deriveblaj el [[Kvantuma kolordinamiko|kvantuma kromodinamiko]]. La responda aliro en kvantuma kromodinamiko estas nomata la ''aliro de Balickij-Fadin-Kurajev-Lipatov'' (BFKL). == Aktuala stato de la teorio de fortaj interagadoj == La teoria priskribo de fortaj interagadoj estas unu el la plej bone evoluigitaj — sed samtempe rapide evoluantaj — kampoj de la [[teoria fiziko]] de [[Elementa partiklo|elementaj partikloj]]. Kvankam la fundamenta naturo de fortaj interagadoj (la [[Kolorŝargo|kolora interagado]] inter [[kvarko]]j kaj [[gluono]]j, priskribata per [[Kvantuma mekaniko|kvantuma kromodinamiko]]) estas komprenata, la matematikaj leĝoj, kiuj esprimas ĝin, estas tre kompleksaj; sekve, en multaj specifaj kazoj, kalkuloj bazitaj sur fundamentaj principoj restas neeblaj. Rezulte aperas eklektika bildo: apud matematike rigoraj kalkuloj ekzistas duonkvantaj aliroj radikantaj en [[kvantuma mekaniko]] — kaj ankaŭ intuiciaj komprenoj — kiuj tamen perfekte priskribas eksperimentajn datumojn.<ref>''A. Schmidt, J. R. Pybus, R. Weiss, E. P. Segarra, A. Hrnjic, A. Denniston, O. Hen, E. Piasetzky, L. B. Weinstein, N. Barnea, M. Strikman, A. Larionov, D. Higinbotham & The CLAS Collaboration'' [https://www.nature.com/articles/s41586-020-2021-6 Probing the core of the strong nuclear interaction] // [[Nature]], volume 578, paĝoj 540–544(2020)</ref> Oni skizu la ĝeneralan strukturon de la moderna teorio de fortaj interagadoj: Unue, [[kvantuma kromodinamiko]] servas kiel la fundamento por la teorio de fortaj interagadoj. En ĉi tiu teorio, la fundamentaj liberecgradoj estas [[kvarko]]j kaj [[gluono]]j, kaj oni konas ankaŭ la ''[[lagranĝiano]]n'', kiu priskribas ilian interagadon. Prie vidu artikolon [[Lagranĝa mekaniko]]. La aliroj uzataj por priskribi fortajn interagojn dependas signife de la tipo de studata objekto. Eblas distingi la jenajn ĉefajn grupojn: * '''Malmolaj hadronaj reakcioj''', en kiuj kvarkoj kaj gluonoj ludas la ĉefan rolon kaj kiuj estas bone priskribataj per perturba teorio en KDK (QCD); * '''Duonrigidaj reakcioj''', por kiuj oni devas konsideri senfinan nombron da terminoj en la serio de la perturba teorio por provizi racian priskribon — kio, en kelkaj limkazoj, estas farebla. * '''Malalt-energiaj (mildaj) hadronaj reakcioj''', en kiuj ligitaj statoj de kvarkoj (hadronoj) estas traktataj per pli taŭgaj liberecgradoj, kaj la leĝoj de interagado estas studataj. * La '''statikaj trajtoj de hadronoj''', por kiuj — depende de la konkreta okazo — eblas uzi diversajn alirojn. == Atomaj nukleoj == [[Dosiero:Yukawa_coulomb_compare.svg|eta|Yukawa-potencialo (verda) kompare kun kulomba potencialo (ruĝa)]] Laŭ la [[kvantuma kolordinamiko]] la forta nuklea forto efikas inter [[kvarko]]j interne de [[nukleono]]j, kiuj konsistigas la nukleojn de [[atomo]]j. La perantaj virtualaj [[partiklo]]j estas nomataj [[gluono]]j; ilin karakterizas konservata (neperdebla) valoro nomata [[kolora ŝargo]] (kiu neniel rilatas al la koloroj de [[optiko]]). Ekzistas ok specoj de gluonoj, kiuj transportas koloran ŝargon inter kvarkoj kaj povas ankaŭ interagi inter si reciproke. Interne de nukleonoj la kolora ŝargo de la kvarkoj ĉiam sume nuliĝas. Tamen pro nekompleta ekvilibreco de la kvarkaj ŝargoj ekzistas resta interago inter nukleonoj, kiu konsistigas la fortan nuklean forton. Ĝi efikas ĝis distanco de ĉirkaŭ 2,5 femtometroj; trans tiu distanco ĝin superas la elektra forto. Tial la forta nuklea forto kapablas kunteni malgrandajn nukleojn (kvankam ili enhavas elektre ŝargitajn [[protono]]jn, kiuj forpuŝas sin reciproke), sed ne tre grandajn, kiuj do estas [[radiaktiveco|malstabilaj]]. La kialo, ke la elektra kaj la forta interagoj rilatas tiom malsame laŭ distanco ''d'', estas, ke la elektra forto havas [[Kulomba leĝo|kulomban potencialon]], en kiu la forto malkreskas laŭ 1/''d'²; la forta interago havas Yukawa-potencialon, kies konduto estas pli komplika, sed kiu koncentras la forton al mallongaj distancoj. La gluonoj, kiuj peras la interagon interne de la nukleonoj, ne ekzistas ekstere. La interagon inter la nukleonoj en nukleo peras la [[piono|π-mezono]], == Restinta forta forto == La restinta efiko de la forta forto estas nomita la [[nuklea forto]]. La nuklea forto agas inter [[hadrono]]j, kiel ekzemple [[mezono]]j aŭ barjonoj (kiel ekzemple [[nukleono]]j) en [[atomkerno]]j. Tiu "restinta forta forto", aganta nerekte, elsendas gluonojn kiuj formas parton de la virtuala [[piono]] kaj rota [[mezono]], kiuj, en victurno, elsendas la nuklean forton inter nukleonoj. [[Dosiero:Nuclear Force anim smaller.gif|eta|350px|dekstre|[[Animacio]] de la interagado de la [[nuklea forto]] (rezidua aŭ restinta forta forto) inter protono kaj neŭtrono. La malgrandaj koloraj duoblaj cirkloj estas gluonoj, kiuj povas esti viditaj ligantaj la protonon kaj neŭtronon kune. Tiuj gluonoj ankaŭ aranĝas la kvark-antikvarkan kombinaĵon nomitan [[piono]] kune, kaj tio helpas elsendi restintan parton de la forta forto eĉ inter senkoloraj hadronoj. Kontraŭkoloroj estas montritaj per [[:File:Quark Anticolors.svg|tiu diagramo]]. Por pli granda versio, [http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/d/de/Nuclear_Force_anim.gif klaku ĉi tien] ]] La restinta forta forto estas tiel negrava rest(aĵ)o de la forta forto kiu ligas kvarkojn kune en protonojn kaj neŭtronojn. Tiu sama forto estas multe pli malforta inter neŭtronoj kaj protonoj, ĉar ĝi estas plejparte neŭtraligita ene de ili, laŭ la sama maniero laŭ kiu elektromagnetaj fortoj inter neŭtralaj atomoj ([[forto de Van-der-Waals]]) estas multe pli malfortaj ol la elektromagnetaj fortoj kiuj tenas la atomojn interne kune. Male al la forta forto mem, la nuklea forto, aŭ restinta forta forto, malpliiĝas en forto, kaj ĝi fakte malpliiĝas rapide kun distanco. La malkresko estas preskaŭ kiel negativa eksponenta potenco de distanco, kvankam ekzistas neniu simpla esprimo konata pro tio; vidu [[Yukawa Hideki|Yukawa potencialon]]. La rapida malkresko kun distanco de la altira restinta forto kaj la malpli-rapida malkresko de la mala elektromagneta forto aganta inter protonoj ene de nukleo, kaŭzas la malstabilecon de pli grandaj atomkernoj, kiel ekzemple ĉiuj tiuj kun [[atomnumero]]j pli grandaj ol 82 (la elementantaŭeco). ==Rilataj konceptoj== ===Kvantuma kolordinamiko=== {{Ĉefartikolo|Kvantuma kolordinamiko}} '''Kvantuma kolordinamiko''' (KKD) estas [[fiziko|fizika]] teorio de forta nuklea forto ([[kolorŝargo|kolorŝarga]] forto), unu el fundamentaj fortoj kiu priskribas interagojn inter [[kvarko]]j kaj [[gluono]]j en kompundaj [[partiklo]]j ([[hadrono]]j), kiel [[protono]], [[neŭtrono]], [[piono]] ktp. Ĝi estas SU(3) [[teorio de Yang-Mills]] de kolorŝargitaj [[fermiono]]j. KKD estas aparta tipo de [[kvantuma kampa teorio]], nomata ''ne-Abela [[kalibra teorio]]''. Grandega kvanto de eksperimentaj pruvoj por KKD amasiĝis dum jaroj de studo. ===Lagranĝa mekaniko=== {{Ĉefartikolo|Lagranĝa mekaniko}} '''Lagranĝa mekaniko''' estas reesprimo de [[klasika mekaniko]] fare de [[Joseph-Louis Lagrange]]. Ĝi esprimas la staton de klasika sistemo kiel iu aro de nombroj (ĝeneraligitaj koordinatoj), kiuj evoluas tra tempo laŭ iuj leĝoj. La leĝoj estas kondiĉoj minimumigi ian kvanton, la '''[[lagranĝiano]]n''' <math>L </math>, kiu estas funkcio de la koordinatoj kaj la rapidoj (temp-derivoj de la koordinatoj). Do, la lagranĝiano determinas la evoluon de la sistemo. :<math>L = T - V \, ,</math> :kie ''T'' estas la tuta [[kineta energio]] (kiu dependas de la [[movokvanto]]j), kaj ''V'' estas la tuta [[potenciala energio]] (kiu dependas de la koordinatoj) de la sistemo. Lagranĝa mekaniko provizas metodon aŭtomate certigi konserviĝon de [[energio]] kaj [[movokvanto]] (tamen lagranĝa mekaniko povas priskribi ankaŭ sistemon sen konserviĝo de energio aŭ movokvanto). Lagranĝa mekaniko kongruas kun [[speciala teorio de relativeco|speciala relativeco]] en la senco, ke ĝi povas esprimi relativecajn teoriojn en tia maniero ke la relativeco estas evidenta (kontraste kun [[hamiltona mekaniko]]). == Vidu ankaŭ == * [[Gravito]] * [[Partikla fiziko]] * [[Nuklea fiziko]] * [[Piono]] * [[Teorio de kordoj]] * [[Kvantuma kolordinamiko]] * [[Malforta nuklea forto]] * [[Forto]] kaj [[Fundamenta forto]] == Notoj == {{Referencoj}} == Bibliografio == * Christman, J.R. (2001). [http://www.physnet.org/modules/pdf_modules/m280.pdf "MISN-0-280: The Strong Interaction"] (PDF). * Griffiths, David (1987). Introduction to Elementary Particles. John Wiley & Sons. ISBN 978-0-471-60386-3. * Halzen, F.; Martin, A.D. (1984). [https://archive.org/details/quarksleptonsint0000halz Quarks and Leptons: An Introductory Course in Modern Particle Physics.] John Wiley & Sons. ISBN 978-0-471-88741-6. * Kane, G.L. (1987). Modern Elementary Particle Physics. Perseus Books. ISBN 978-0-201-11749-3. * Morris, R. (2003). [https://archive.org/details/lastsorcererspat0000morr The Last Sorcerers: The Path from Alchemy to the Periodic Table.] Joseph Henry Press. ISBN 978-0-309-50593-2. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://physnet.org/modules/pdf_modules/m280.pdf J. R. Christman: The Strong Interaction] ({{en}}) * [http://www.physnet.org/modules/pdf_modules.html projekto ''physnet''] ({{en}}) {{Bibliotekoj}} {{Havenda artikolo|Forta nuklea forto}} [[Kategorio:Partikla fiziko]] [[Kategorio:Forto]] [[Kategorio:Nuklea fiziko]] q3w7rkjqf1cwh7s1gltoh6ubod4mrnu 9494426 9494425 2026-10-16T12:23:47Z Kani 670 /* Rilataj konceptoj */ 9494426 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Gluon_tube-color_confinement_animation.gif|thumb|upright=1.5|Animacio pri [[kolora enŝloso]], trajto de la forta interagado. Se oni aldonas energion al la [[kvarko]]j, kiel montrite, la [[gluono|gluona tubo]] liganta la kvarkojn plilongiĝas ĝis ĝi atingas punkton, kie ĝi "krevas"; la energio aldonita al la sistemo tiam kaŭzas la formiĝon de paro el kvarko kaj [[kvarko#Specoj de kvarkoj kaj iliaj kombinoj|antikvarko]]. Tial oni neniam vidas solajn kvarkojn izole.]] [[Dosiero:Helium atom QM.svg|eta|dekstre|250px|La nukleo de atomo de [[heliumo]]. La du [[protono]]j havas la saman [[Elektra ŝargo|ŝargon]], sed ili ankoraŭ restas kune pro la restinta nuklea forto.]] [[Dosiero:Protón-Estructura de Quarks.png|eta|dekstre|250px|Strukturo de [[kvarko]]j de unu [[protono]].]] La '''forta nuklea forto''' aŭ '''forta interago''' estas tiu [[fundamenta forto]], kiu kuntenas la [[nukleo]]jn de [[atomo]] kontraŭ la peno de la [[elektromagneta forto]] disigi ilin. Ĝi estas unu el la kvar (aŭ tri) [[fundamenta forto|fundamentaj fortoj]] de [[fiziko]]. La operacia gamo de la forta interago estas en la [[grandordo]] de diametro de [[atomkerno]], [[femtometro]] (10^-15 metroj). Je ĉi tiu skalo, la potenco de la forta interago estas averaĝe ĉirkaŭ 137 fojojn pli granda ol la potenco de la elektromagneta forto, ĉirkaŭ 1.000.000 fojojn la potenco de la malforta interago kaj proksimume 1038 fojojn la potenco de [[gravito]].<ref> Relativa forto de interagado varias laŭ la distanco. Vidu por ekzemplo la eseon de Matt Strassler nome [https://profmattstrassler.com/articles-and-posts/particle-physics-basics/the-known-forces-of-nature/the-strength-of-the-known-forces/ "The strength of the known forces".]</ref> La partiklo kiu portas la plej fortan interagon estas la [[gluono]]. Ĉi tio estas ekzakte kiel la elektromagneta forto estas transdonita tra [[Fotono|fotonoj]] kaj la malforta interago tra W kaj Z-bosonoj. [[Kvantuma kromodinamiko]] (mallongigita en la angla QCD) estas la teorio kiu priskribas la forton kaj reĝimon de interago. La teorio de la [[kvarkoj]] diras, ke tiu interago kuntenas ankaŭ la kvarkojn interne de [[nukleono]] ([[protono]] aŭ [[neŭtrono]]), kaj ke la klasika forta interago estas nur reziduo el tiu forto, efikanta inter nukleonoj. Por distingi la du aspektojn oni nomas la klasikan fortan interagon "rezidua forta interago".<ref>[https://webhome.phy.duke.edu/~kolena/modern/forces.html#005 "The four forces: the strong interaction Duke University Astrophysics Dept website".]</ref> Ĉar la forto estas mediaciita de masivaj, mallongdaŭraj mezonoj je ĉi tiu skalo, la restanta forta interagado obeas distanc-dependan konduton inter [[nukleono]]j, kiu estas tre malsama ol kiam ĝi agas por ligi [[kvarko]]jn ene de [[hadrono]]j. Ekzistas ankaŭ diferencoj en la ligaj energioj de la nuklea forto rilate al [[nuklea fuzio]] kontraŭ [[Fisio|nuklea fisio]]. Nuklea fuzio respondecas pri plejparto de la energiproduktado en la [[Suno]] kaj aliaj [[stelo]]j. Nuklea fisio permesas la disfalon de radioaktivaj elementoj kaj [[izotopo]]j, kvankam ĝi ofte estas mediaciita de la malforta interagado. Artefarite, la energio asociita kun la nuklea forto estas parte liberigita en [[nuklea energio]] kaj [[nukleaj armiloj]], kaj en [[uranio|uraniaj]] aŭ [[plutonio|plutoniaj]] fisiaj armiloj kaj en fuziaj armiloj kiel la [[hidrogena bombo]].<ref>{{cite web | archive-url=https://web.archive.org/web/20121218195010/https://netfiles.uiuc.edu/mragheb/www/NPRE%20402%20ME%20405%20Nuclear%20Power%20Engineering/Nuclear%20Processes%20The%20Strong%20Force.pdf | access-date=2023-10-03 | archive-date=2012-12-18 | title=Chapter 4 Nuclear Processes, The Strong Force | last=Ragheb | first=Magdi | publisher=University of Illinois | url= https://netfiles.uiuc.edu/mragheb/www/NPRE%20402%20ME%20405%20Nuclear%20Power%20Engineering/Nuclear%20Processes%20The%20Strong%20Force.pdf | url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web | archive-url= https://web.archive.org/web/20230528145648/http://www.furryelephant.com/content/radioactivity/binding-energy-mass-defect/ | access-date=2023-10-03 | archive-date=2023-05-28 | title=Lesson 13: Binding energy and mass defect | author=<!--Not stated--> | website=Furry Elephant physics educational site | url= http://www.furryelephant.com/content/radioactivity/binding-energy-mass-defect/ | url-status=dead}}</ref> == Etimologio == La forta nuklea forto havas sian nomon de la fakto, ke ĝi estas la plej forta el la fundamentaj fortoj. Alia nomo estas "kolora forto", ĉar la [[Kolorŝargo|ŝargoj]] kaŭzantaj ĝin, havas tri bazajn valorojn, same kiel la homa vido havas tri bazkolorojn. Tial la ŝargoj ricevis la simbolajn nomojn "ruĝa", "verda" kaj "blua", aldone ekzistas la inversaj ŝargoj "malruĝa", "malverda" kaj "malblua". La esprimo "forta interago" estas nun preferata inter fizikistoj. La antaŭan esprimon "forta nuklea forto" motivis la fakto, ke ĝi efikas interne de [[atoma nukleo|atomaj nukleoj]] (vidu [[#Atomaj nukleoj|malsupre]]). Male al la [[Kampo (elektro)|elektra]] kaj [[gravito|gravita fortoj]] la forta nuklea forto ne sekvas la leĝon de la inversa radiusa kvadrato; ĝi efikas nur je tre malgranda distanco. Tie ĝi havas jenajn rilatumojn al la aliaj fundamentaj fortoj<ref>Greiner, W. kaj Müller, B.: "Gauge Theory of Weak Interaction (Band 13)". Springer, 2000, p. 2.</ref>: * 100-oble tiom forta kiom la elektra forto * 10¹⁵-oble tiom forta kiom la [[malforta nuklea forto]] * 10⁴¹-oble tiom forta kiom la gravito [[Dosiero:Neutron_QCD_Animation.gif|eta|Ekzemplo: Gluonoj kuntenas la kvarkojn en neŭtrono]] == Historio == La ekziston de la forta nuklea forto konjektis [[Enrico Fermi]] en la [[1930-aj jaroj]], kiam li laboris pri la [[malforta nuklea forto|malforta interago]].<ref>{{Citaĵo el la reto | url=http://www-news.uchicago.edu/fermi/Group19/enricofermi/teoriafermi.htm| titolo = La teoria di Fermi | alirdato = 2012-12-01 | aŭtoro = | dato = 2003-04-23 | formato = HTML | eldonisto = Universitato de Chicago | lingvo = it}}</ref> [[Hideki Yukawa]] postulis, ke la interagon efikas nova partiklo, la [[piono|π-mezono]]. En [[1964]] [[Murray Gell-Mann]] kaj [[George Zweig]] proponis, ke [[mezono]]j kaj [[bariono]]j konsistas el kvarkoj;<ref> Wilczek, Frank (1982). "Quantum chromodynamics: The modern theory of the strong interaction". ''Annual Review of Nuclear and Particle Science''. 32 (1): 177–209. Bibcode:1982ARNPS..32..177W. doi:10.1146/annurev.ns.32.120182.001141.</ref> en 1965 sekvis la enkonduko de nova partikla eco, nomata "koloro".<ref> Feynman, R.P. (1985). ''QED: The Strange Theory of Light and Matter''. Princeton University Press. p. 136. ISBN 978-0-691-08388-9. "The idiot physicists, unable to come up with any wonderful Greek words anymore, call this type of polarization by the unfortunate name of 'color', which has nothing to do with color in the normal sense."</ref> En 1968/9 eksperimentoj ĉe la esplorejo SLAC ([[Stanford Linear Accelerator]]) trovis pruvojn pri la fakta ekzisto de kvarkoj. Kvarkoj kun malsamaj kolorŝargoj altiras unu la alian pro la forta interago, kaj la partiklo, kiu peras tion, ricevis la nomon ''[[gluono]]''. Antaŭ la [[1970-aj jaroj]], fizikistoj estis necertaj kiel kaj kial la atomkerno estis ligita kune. Estis konata, ke la nukleo estis kunmetita de [[protono]]j kaj [[neŭtrono]]j kaj ke protonoj posedis pozitivan [[elektra ŝargo|elektran ŝargon]], dum neŭtronoj estis elektre neŭtralaj. De la kompreno de fiziko en tiu tempo, pozitivaj trovitaĵoj forpuŝus unu la alian kaj la pozitive ŝargitaj protonoj devus igi la nukleon flugi dise. Tamen, tio neniam estis observita. Nova fiziko estis necesa por klarigi tiun fenomenon. Pli forta gravito estis postulita por klarigi kiel la atomkerno estis ligita malgraŭ la reciproka elektromagneta repuŝo de la protonoj. Tio hipotezis, ke forto estu nomita la ''forta forto'', kiu verŝajne estis fundamenta forto kiu reagis al la protonoj kaj neŭtronoj kiuj konsistigas la nukleon. Estis poste malkovrite, ke protonoj kaj neŭtronoj ne estis fundamentaj partikloj, sed konsistis el konsistigaj partikloj nomitaj [[kvarko]]j. La forta altiro inter nukleonoj estis la kromefiko de pli fundamenta forto kiu ligis la kvarkojn kune en protonojn kaj neŭtronojn. La teorio de [[kvantuma kolordinamiko]] klarigas, ke kvarkoj portas tion kio estas nomita [[kolorŝargo]], kvankam ĝi havas neniun rilaton al videbla [[koloro]].<ref> Feynman, R.P. (1985). QED: The Strange Theory of Light and Matter. Princeton University Press. p. 136. ISBN 978-0-691-08388-9. "The idiot physicists, unable to come up with any wonderful Greek words anymore, call this type of polarization by the unfortunate name of 'color', which has nothing to do with color in the normal sense." </ref> Kvarkoj male al kolorŝargo altiras unu la alian kiel rezulto de la forta nuklea forto, kaj la partiklo kiu mediaciis tion estis nomita la [[gluono]]. == Konduto de la forta interagado == La forta interagado estas observebla je du distancintervaloj, kaj en ĉiu el ili ĝi estas mediaciata de malsamaj forto-portantoj. Je skalo malpli granda ol proksimume 0,8 fm (fentometroj) (ĉirkaŭ la [[radiuso]] de [[nukleono]]), la forto estas portata de [[gluono]]j kaj tenas [[kvarko]]jn kune por formi [[protono]]jn, [[neŭtrono]]jn kaj aliajn [[hadrono]]jn. Je pli granda skalo, ĝis proksimume 3 fm, la forto estas portata de [[mezono]]j kaj ligas nukleonojn (protonojn kaj neŭtronojn) kune por formi la [[atoma nukleo|atomkernon]].<ref name="auto">{{cite web| url = http://webhome.phy.duke.edu/~kolena/modern/forces.html#005| title = The four forces: the strong interaction Duke University Astrophysics Dept website}}</ref> En la unua kazo, ĝi estas ofte nomata la ''kolora forto'', kaj ĝi estas tiom forta, ke se hadronoj estas trafitaj de alt-energiaj partikloj, ili produktas [[Hadrona strio|fluojn]] de masivaj partikloj anstataŭ elsendi siajn konsisterojn (kvarkojn kaj gluonojn) kiel libere moviĝantajn partiklojn. Ĉi tiu eco de la forta forto estas nomata [[Kolorkonservo|kolora enŝloso]]. {| class="wikitable" style="margin-left: auto; margin-right: auto; border: none;" |+ Du niveloj de forta interagado |- ! Interagado !! gamo !! unuo !! portanto !! rezulto |- | Forto || style=text-align:right |< 0.8 fm|| kvarko || gluono || hadrono |- | Rezidua forto || style=text-align:right | 1–3 fm || hadrono || mezono || kerno |} === Ene de hadronoj === [[File:Gluon coupling.svg|thumb|300ra|La fundamentaj kuploj de la forta interagado: (a) gluon-radiado, (b) gluon-disiĝo kaj (c,d) gluon-memkuplo.]] La vorto "forto" estas uzata, ĉar la forta interagado estas la "plej forta" el la kvar fundamentaj fortoj. Je distanco de 10⁻¹⁵ m, ĝia forto estas proksimume 100-oble pli granda ol tiu de la [[Elektromagnetismo|elektromagneta forto]], ĉirkaŭ 10⁶-oble pli granda ol tiu de la malforta forto, kaj proksimume 10³⁸-oble pli granda ol tiu de la [[gravito]]. La forta forto estas priskribata per [[Kvantuma kolordinamiko|kvantuma kromodinamiko]] (QCD), parto de la [[Norma modelo|Norma Modelo]] de partikla fiziko. Matematike, QCD estas neabelana [[Gaŭĝa teorio|mezurteorio]] bazita sur loka (mezura) [[Geometria simetria grupo|simetria grupo]] nomata ''SU(3)''. La partiklo, kiu peras la fortan interagadon, estas la gluono – senmasa [[Gaŭĝa bosono]] (mezur-bosono). Oni supozas, ke gluonoj interagas kun kvarkoj kaj aliaj gluonoj per speco de ŝargo nomata [[Kolorŝargo|kolora ŝargo]]. Kolora ŝargo similas al elektromagneta ŝargo, sed ĝi ekzistas en tri tipoj (±ruĝa, ±verda kaj ±blua) anstataŭ nur unu, kio kondukas al malsamaj kondutreguloj. Tiujn regulojn priskribas la [[kvantuma kromodinamiko]] (KKD), la teorio pri la interagadoj inter kvarkoj kaj gluonoj. Male al la [[fotono]] en [[elektromagnetismo]], kiu estas neŭtrala, la gluono portas koloran ŝargon. Kvarkoj kaj gluonoj estas la solaj fundamentaj partikloj, kiuj posedas ne-nulan koloran ŝargon; tial ili partoprenas en fortaj interagadoj nur unu kun la aliaj. La forta forto estas la manifestiĝo de la interagado de gluonoj kun aliaj kvarkoj kaj gluonoj. Ĉiuj kvarkoj kaj gluonoj en KDK (QCD) interagas unu kun la alia per la forta forto. La forto de la interagado estas parametrigita per la konstanto de forta kuplado. Ĉi tiu forto estas modifita de la kolora ŝargo de la partiklo – trajto, kiu devenas el [[Grupo-teorio|grupa teorio]]. La forta forto agadas inter kvarkoj. Male al ĉiuj aliaj fortoj (elektromagneta, malforta kaj gravita), la forta forto ne malfortiĝas kun kreskanta distanco inter paroj da kvarkoj. Post kiam limdistanco (proksimume la grandeco de [[hadrono]]) estas atingita, la forto restas je nivelo de ĉirkaŭ 10 000 [[Neŭtono (mezurunuo)|N]], sendepende de tio, kiom pliiĝas la distanco inter la kvarkoj.<ref name=Fritzsch1983/>{{rp|164}} Dum la distanco inter la kvarkoj kreskas, la energio aldonita al la paro kreas novajn parojn da respondaj kvarkoj inter la du originaj; tial estas neeble izoli kvarkojn. La klarigo estas, ke la agado plenumita kontraŭ forto de 10 000 N sufiĉas por krei parojn el partiklo kaj antipartiklo ene de tre mallonga distanco. La energio aldonita al la sistemo per apartigo de du kvarkoj kreas paron da novaj kvarkoj, kiuj pariĝas kun la originaj. En kvarka kolordinamiko (QCD), ĉi tiu fenomeno nomiĝas ''[[Kolorkonservo|kolora enŝloso]]''; sekve, nur hadronoj – ne individuaj liberaj kvarkoj – estas observeblaj. La malsukceso de ĉiuj eksperimentoj, kiuj serĉis [[kvarko#Specoj de kvarkoj kaj iliaj kombinoj|liberajn kvarkojn]], estas konsiderata pruvo de tiu fenomeno. La elementaj partikloj — kvarkoj kaj gluonoj — partoprenantaj en altenergia kolizio ne estas rekte observeblaj. La interagado produktas fluojn (tiel nomatajn "jetojn") de nove kreitaj hadronoj, kiuj ja estas observeblaj. Tiuj hadronoj kreiĝas — kiel manifestiĝo de la ekvivalento inter [[maso]] kaj [[energio]] — kiam sufiĉa energio estas enmetita en ligon inter kvarkoj; ekzemple, kiam kvarko en unu protono estas trafita de tre rapida kvarko el alia protono dum kolizio en [[partikla akcelilo]]. Tamen, oni ja observis kvark-gluonajn [[plasmo]]jn.<ref>{{cite news |url=http://physics.about.com/od/physicsqtot/fl/Quark-Gluon-Plasma.htm |title=Quark–gluon plasma is the most primordial state of matter |newspaper=About.com Education |access-date=2017-01-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170118030724/http://physics.about.com/od/physicsqtot/fl/Quark-Gluon-Plasma.htm |archive-date=2017-01-18 |url-status=dead }}</ref> === Inter hadronoj === {{Ĉefartikolo|Nuklea forto}} [[File:Pn_Scatter_Quarks.svg|thumb|300x300px|Feynman-diagramo (montrita per la animacio en la enkonduko), kiu prezentas la unuopajn [[kvarko|kvarkajn konsisterojn]], por ilustri, kiel la fundamenta forta interagao estigas la [[nuklea forto|nuklean forton]]. Rektaj linioj reprezentas kvarkojn, dum plurkoloraj bukloj reprezentas [[gluono]]jn (la portantojn de la fundamenta forto).]] Kvankam kolora enŝloso implicas, ke la forta forto agas sen malpliiĝo pro distanco inter paroj da kvarkoj ene de kompaktaj aroj da ligitaj kvarkoj (hadronoj), tamen ĉe distancoj, kiuj proksimiĝas al aŭ superas la radiuson de protono, restas restanta forto (priskribita sube). Ĝi manifestiĝas kiel forto inter la "senkoloraj" hadronoj, kaj estas konata kiel la nuklea forto aŭ la restanta (aŭ rezidua) forta forto (kaj historie kiel la ''forta nuklea forto''). La nuklea forto agas inter hadronoj, konataj kiel [[mezono]]j kaj [[bariono]]j. Tiu "rezidua forta forto", agante nerekte, transdonas gluonojn, kiuj konsistigas parton de la virtualaj [[piono|π-]] kaj ρ-mezonoj; tiuj siavice transdonas la forton inter nukleonoj, kiu kuntenas la nukleon (krom la nukleo de [[Izotopoj de hidrogeno#Hidrogeno-1 (procio)|hidrogeno-1]]).<ref>{{cite web |title=3. The Strong Force |url=http://www.damtp.cam.ac.uk/user/tong/pp/pp3.pdf |publisher=Department of Applied Mathematics and Theoretical Physics, University of Cambridge |access-date=10 January 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211022113145/http://www.damtp.cam.ac.uk/user/tong/pp/pp3.pdf |archive-date=22a de Oktobro 2021}}</ref> La rezidua forta forto estas do malgranda restaĵo de la forta forto, kiu kunligas kvarkojn en protonojn kaj neŭtronojn. Ĉi tiu sama forto estas multe pli malforta inter neŭtronoj kaj protonoj, ĉar ĝi estas plejparte neŭtraligita ene de ili – simile al tio, kiel elektromagnetaj fortoj inter neŭtralaj atomoj ([[Forto de Van-der-Waals|fortoj de van der Waals]]) estas multe pli malfortaj ol la elektromagnetaj fortoj, kiuj tenas elektronojn ligitaj al la nukleo, tiel formante la [[atomo]]jn.<ref name=Fritzsch1983> {{cite book |last=Fritzsch |first=H. |year=1983 |title=Quarks: The Stuff of Matter |url=https://archive.org/details/quarksstuffofmat00frit |url-access=registration |publisher=Basic Books |isbn=978-0-465-06781-7 |pages=[https://archive.org/details/quarksstuffofmat00frit/page/167 167–168] }}</ref> Male al la forta nuklea forto, la rezidua forta forto malpliiĝas kun la distanco, kaj tio okazas rapide. La malpliiĝo proksimume sekvas negativan eksponentan funkcion de la distanco, kvankam ne ekzistas konata simpla esprimo por tio; vidu la [[potencialo]]n de [[Yukawa Hideki|Yukawa]]. La rapida malpliiĝo de la altira rezidua forto kun la distanco, kune kun la malpli rapida malpliiĝo de la forpuŝa elektromagneta forto inter protonoj en atomkerno, kaŭzas la malstabilecon de pli grandaj atomkernoj – ekzemple, de ĉiuj tiuj, kies atomnumero estas pli granda ol 82 (la elemento [[plumbo]]). Kvankam la nuklea forto estas malpli forta ol la forta interago mem, ĝi tamen estas tre energia: transiroj produktas [[Gama-radiado|gama-radiojn]]. La maso de atomkerno signife diferencas de la sumo de la masoj de la unuopaj nukleonoj. Tiu masa difekto ŝuldiĝas al la potenciala energio ligita al la nuklea forto. Diferencoj inter masaj difektoj provizas la energion por [[nuklea fuzio]] kaj [[nuklea fisio]]. ==Unuigo== La tiel nomataj [[Granda Unuigita Teorio|Grandaj Unuigitaj Teorioj]] (GUT) celas priskribi la fortan interagadon kaj la elektro-malfortan interagadon kiel aspektojn de unuopa forto, simile al tio, kiel la elektromagnetaj kaj malfortaj interagadoj estis unuigitaj per la modelo de Glashow–Weinberg–Salam en la elektro-malfortan interagadon. La forta interagado havas econ nomatan ''asimptota libereco'', laŭ kiu la intenseco de la forta forto malpliiĝas ĉe pli altaj energioj (aŭ temperaturoj).[10]: 98  La teoriigita energio, ĉe kiu ĝia intenseco iĝas egala al tiu de la elektro-malforta interagado, estas la ''energio de granda unuiĝo''. Tamen, ĝis nun neniu Granda Unuigita Teorio estas sukcese formulita por priskribi tiun procezon, kaj la Granda Unuiĝo restas nesolvita [[problemo]] en [[fiziko]]. == Fortaj interagadoj en reakcioj de alta energio == Ekzistas klaso de alt-energiaj [[hadrono|hadronaj]] koliziaj procezoj, al kiuj mankas "malmola skalo", kio igas perturbajn kalkulojn kadre de kvantuma kromodinamiko nefidindaj. Tiaj reakcioj inkluzivas totalajn hadronajn koliziajn sekcojn, elastan hadronan disĵeton je malgrandaj anguloj, kaj difraktajn procezojn. [[Kinematiko|Kinematike]] rigardate, en tiuj reagoj nur la totala energio de la koliziantaj partikloj — en ilia mascentro-kadro — estas sufiĉe granda, dum la movokvanta transdono ne estas tia. Ekde la [[1960-aj jaroj]], la ĉefaj trajtoj de tiaj reakcioj estas sukcese priskribitaj per fenomenologia aliro bazita sur la teorio de Regge (laŭ Tullio Regge). Kadre de tiu teorio, alt-energia disĵeto de hadronoj okazas pro la interŝanĝo de iuj komponitaj objektoj: nome ''reggeonoj'' (aŭ reĝonoj). La plej grava reggeono en tiu teorio estas la pomerono — la sola reggeono, kies kontribuo al la disĵeta sekco ne malkreskas kun la energio. En la [[1970-aj jaroj]] montriĝis, ke multaj el la trajtoj de reĝonoj estas deriveblaj el [[Kvantuma kolordinamiko|kvantuma kromodinamiko]]. La responda aliro en kvantuma kromodinamiko estas nomata la ''aliro de Balickij-Fadin-Kurajev-Lipatov'' (BFKL). == Aktuala stato de la teorio de fortaj interagadoj == La teoria priskribo de fortaj interagadoj estas unu el la plej bone evoluigitaj — sed samtempe rapide evoluantaj — kampoj de la [[teoria fiziko]] de [[Elementa partiklo|elementaj partikloj]]. Kvankam la fundamenta naturo de fortaj interagadoj (la [[Kolorŝargo|kolora interagado]] inter [[kvarko]]j kaj [[gluono]]j, priskribata per [[Kvantuma mekaniko|kvantuma kromodinamiko]]) estas komprenata, la matematikaj leĝoj, kiuj esprimas ĝin, estas tre kompleksaj; sekve, en multaj specifaj kazoj, kalkuloj bazitaj sur fundamentaj principoj restas neeblaj. Rezulte aperas eklektika bildo: apud matematike rigoraj kalkuloj ekzistas duonkvantaj aliroj radikantaj en [[kvantuma mekaniko]] — kaj ankaŭ intuiciaj komprenoj — kiuj tamen perfekte priskribas eksperimentajn datumojn.<ref>''A. Schmidt, J. R. Pybus, R. Weiss, E. P. Segarra, A. Hrnjic, A. Denniston, O. Hen, E. Piasetzky, L. B. Weinstein, N. Barnea, M. Strikman, A. Larionov, D. Higinbotham & The CLAS Collaboration'' [https://www.nature.com/articles/s41586-020-2021-6 Probing the core of the strong nuclear interaction] // [[Nature]], volume 578, paĝoj 540–544(2020)</ref> Oni skizu la ĝeneralan strukturon de la moderna teorio de fortaj interagadoj: Unue, [[kvantuma kromodinamiko]] servas kiel la fundamento por la teorio de fortaj interagadoj. En ĉi tiu teorio, la fundamentaj liberecgradoj estas [[kvarko]]j kaj [[gluono]]j, kaj oni konas ankaŭ la ''[[lagranĝiano]]n'', kiu priskribas ilian interagadon. Prie vidu artikolon [[Lagranĝa mekaniko]]. La aliroj uzataj por priskribi fortajn interagojn dependas signife de la tipo de studata objekto. Eblas distingi la jenajn ĉefajn grupojn: * '''Malmolaj hadronaj reakcioj''', en kiuj kvarkoj kaj gluonoj ludas la ĉefan rolon kaj kiuj estas bone priskribataj per perturba teorio en KDK (QCD); * '''Duonrigidaj reakcioj''', por kiuj oni devas konsideri senfinan nombron da terminoj en la serio de la perturba teorio por provizi racian priskribon — kio, en kelkaj limkazoj, estas farebla. * '''Malalt-energiaj (mildaj) hadronaj reakcioj''', en kiuj ligitaj statoj de kvarkoj (hadronoj) estas traktataj per pli taŭgaj liberecgradoj, kaj la leĝoj de interagado estas studataj. * La '''statikaj trajtoj de hadronoj''', por kiuj — depende de la konkreta okazo — eblas uzi diversajn alirojn. == Atomaj nukleoj == [[Dosiero:Yukawa_coulomb_compare.svg|eta|Yukawa-potencialo (verda) kompare kun kulomba potencialo (ruĝa)]] Laŭ la [[kvantuma kolordinamiko]] la forta nuklea forto efikas inter [[kvarko]]j interne de [[nukleono]]j, kiuj konsistigas la nukleojn de [[atomo]]j. La perantaj virtualaj [[partiklo]]j estas nomataj [[gluono]]j; ilin karakterizas konservata (neperdebla) valoro nomata [[kolora ŝargo]] (kiu neniel rilatas al la koloroj de [[optiko]]). Ekzistas ok specoj de gluonoj, kiuj transportas koloran ŝargon inter kvarkoj kaj povas ankaŭ interagi inter si reciproke. Interne de nukleonoj la kolora ŝargo de la kvarkoj ĉiam sume nuliĝas. Tamen pro nekompleta ekvilibreco de la kvarkaj ŝargoj ekzistas resta interago inter nukleonoj, kiu konsistigas la fortan nuklean forton. Ĝi efikas ĝis distanco de ĉirkaŭ 2,5 femtometroj; trans tiu distanco ĝin superas la elektra forto. Tial la forta nuklea forto kapablas kunteni malgrandajn nukleojn (kvankam ili enhavas elektre ŝargitajn [[protono]]jn, kiuj forpuŝas sin reciproke), sed ne tre grandajn, kiuj do estas [[radiaktiveco|malstabilaj]]. La kialo, ke la elektra kaj la forta interagoj rilatas tiom malsame laŭ distanco ''d'', estas, ke la elektra forto havas [[Kulomba leĝo|kulomban potencialon]], en kiu la forto malkreskas laŭ 1/''d'²; la forta interago havas Yukawa-potencialon, kies konduto estas pli komplika, sed kiu koncentras la forton al mallongaj distancoj. La gluonoj, kiuj peras la interagon interne de la nukleonoj, ne ekzistas ekstere. La interagon inter la nukleonoj en nukleo peras la [[piono|π-mezono]], == Restinta forta forto == La restinta efiko de la forta forto estas nomita la [[nuklea forto]]. La nuklea forto agas inter [[hadrono]]j, kiel ekzemple [[mezono]]j aŭ barjonoj (kiel ekzemple [[nukleono]]j) en [[atomkerno]]j. Tiu "restinta forta forto", aganta nerekte, elsendas gluonojn kiuj formas parton de la virtuala [[piono]] kaj rota [[mezono]], kiuj, en victurno, elsendas la nuklean forton inter nukleonoj. [[Dosiero:Nuclear Force anim smaller.gif|eta|350px|dekstre|[[Animacio]] de la interagado de la [[nuklea forto]] (rezidua aŭ restinta forta forto) inter protono kaj neŭtrono. La malgrandaj koloraj duoblaj cirkloj estas gluonoj, kiuj povas esti viditaj ligantaj la protonon kaj neŭtronon kune. Tiuj gluonoj ankaŭ aranĝas la kvark-antikvarkan kombinaĵon nomitan [[piono]] kune, kaj tio helpas elsendi restintan parton de la forta forto eĉ inter senkoloraj hadronoj. Kontraŭkoloroj estas montritaj per [[:File:Quark Anticolors.svg|tiu diagramo]]. Por pli granda versio, [http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/d/de/Nuclear_Force_anim.gif klaku ĉi tien] ]] La restinta forta forto estas tiel negrava rest(aĵ)o de la forta forto kiu ligas kvarkojn kune en protonojn kaj neŭtronojn. Tiu sama forto estas multe pli malforta inter neŭtronoj kaj protonoj, ĉar ĝi estas plejparte neŭtraligita ene de ili, laŭ la sama maniero laŭ kiu elektromagnetaj fortoj inter neŭtralaj atomoj ([[forto de Van-der-Waals]]) estas multe pli malfortaj ol la elektromagnetaj fortoj kiuj tenas la atomojn interne kune. Male al la forta forto mem, la nuklea forto, aŭ restinta forta forto, malpliiĝas en forto, kaj ĝi fakte malpliiĝas rapide kun distanco. La malkresko estas preskaŭ kiel negativa eksponenta potenco de distanco, kvankam ekzistas neniu simpla esprimo konata pro tio; vidu [[Yukawa Hideki|Yukawa potencialon]]. La rapida malkresko kun distanco de la altira restinta forto kaj la malpli-rapida malkresko de la mala elektromagneta forto aganta inter protonoj ene de nukleo, kaŭzas la malstabilecon de pli grandaj atomkernoj, kiel ekzemple ĉiuj tiuj kun [[atomnumero]]j pli grandaj ol 82 (la elementantaŭeco). ==Rilataj konceptoj== ===Malforta nuklea forto=== {{Ĉefartikolo|Malforta nuklea forto}} La '''malforta nuklea forto''' estas unu el la kvar [[Fundamenta forto|fundamentaj fortoj]] ekzistantaj en [[naturo]], laŭ la nuna [[norma modelo]] de [[forto]]j en [[fiziko]]; la aliaj tri fortoj estas la [[gravita forto]], la [[elektromagneta forto]] kaj la forta nuklea forto. Ĝi disvolviĝas per interŝanĝo de la [[bosono|bosonoj]] "W" kaj "Z". En la ĉiutaga vivo, la plej evidenta rezulto de tiu ĉi forto estas [[beta-radiado]]. ===Kvantuma kolordinamiko=== {{Ĉefartikolo|Kvantuma kolordinamiko}} '''Kvantuma kolordinamiko''' (KKD) estas [[fiziko|fizika]] teorio de forta nuklea forto ([[kolorŝargo|kolorŝarga]] forto), unu el fundamentaj fortoj kiu priskribas interagojn inter [[kvarko]]j kaj [[gluono]]j en kompundaj [[partiklo]]j ([[hadrono]]j), kiel [[protono]], [[neŭtrono]], [[piono]] ktp. Ĝi estas SU(3) [[teorio de Yang-Mills]] de kolorŝargitaj [[fermiono]]j. KKD estas aparta tipo de [[kvantuma kampa teorio]], nomata ''ne-Abela [[kalibra teorio]]''. Grandega kvanto de eksperimentaj pruvoj por KKD amasiĝis dum jaroj de studo. ===Lagranĝa mekaniko=== {{Ĉefartikolo|Lagranĝa mekaniko}} '''Lagranĝa mekaniko''' estas reesprimo de [[klasika mekaniko]] fare de [[Joseph-Louis Lagrange]]. Ĝi esprimas la staton de klasika sistemo kiel iu aro de nombroj (ĝeneraligitaj koordinatoj), kiuj evoluas tra tempo laŭ iuj leĝoj. La leĝoj estas kondiĉoj minimumigi ian kvanton, la '''[[lagranĝiano]]n''' <math>L </math>, kiu estas funkcio de la koordinatoj kaj la rapidoj (temp-derivoj de la koordinatoj). Do, la lagranĝiano determinas la evoluon de la sistemo. :<math>L = T - V \, ,</math> :kie ''T'' estas la tuta [[kineta energio]] (kiu dependas de la [[movokvanto]]j), kaj ''V'' estas la tuta [[potenciala energio]] (kiu dependas de la koordinatoj) de la sistemo. Lagranĝa mekaniko provizas metodon aŭtomate certigi konserviĝon de [[energio]] kaj [[movokvanto]] (tamen lagranĝa mekaniko povas priskribi ankaŭ sistemon sen konserviĝo de energio aŭ movokvanto). Lagranĝa mekaniko kongruas kun [[speciala teorio de relativeco|speciala relativeco]] en la senco, ke ĝi povas esprimi relativecajn teoriojn en tia maniero ke la relativeco estas evidenta (kontraste kun [[hamiltona mekaniko]]). == Vidu ankaŭ == * [[Gravito]] * [[Partikla fiziko]] * [[Nuklea fiziko]] * [[Piono]] * [[Teorio de kordoj]] * [[Kvantuma kolordinamiko]] * [[Malforta nuklea forto]] * [[Forto]] kaj [[Fundamenta forto]] == Notoj == {{Referencoj}} == Bibliografio == * Christman, J.R. (2001). [http://www.physnet.org/modules/pdf_modules/m280.pdf "MISN-0-280: The Strong Interaction"] (PDF). * Griffiths, David (1987). Introduction to Elementary Particles. John Wiley & Sons. ISBN 978-0-471-60386-3. * Halzen, F.; Martin, A.D. (1984). [https://archive.org/details/quarksleptonsint0000halz Quarks and Leptons: An Introductory Course in Modern Particle Physics.] John Wiley & Sons. ISBN 978-0-471-88741-6. * Kane, G.L. (1987). Modern Elementary Particle Physics. Perseus Books. ISBN 978-0-201-11749-3. * Morris, R. (2003). [https://archive.org/details/lastsorcererspat0000morr The Last Sorcerers: The Path from Alchemy to the Periodic Table.] Joseph Henry Press. ISBN 978-0-309-50593-2. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://physnet.org/modules/pdf_modules/m280.pdf J. R. Christman: The Strong Interaction] ({{en}}) * [http://www.physnet.org/modules/pdf_modules.html projekto ''physnet''] ({{en}}) {{Bibliotekoj}} {{Havenda artikolo|Forta nuklea forto}} [[Kategorio:Partikla fiziko]] [[Kategorio:Forto]] [[Kategorio:Nuklea fiziko]] tdcqbzvvjoiapwz5pl9gn64bupnj3ai 9494427 9494426 2026-10-16T12:25:43Z Kani 670 /* Rilataj konceptoj */ 9494427 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Gluon_tube-color_confinement_animation.gif|thumb|upright=1.5|Animacio pri [[kolora enŝloso]], trajto de la forta interagado. Se oni aldonas energion al la [[kvarko]]j, kiel montrite, la [[gluono|gluona tubo]] liganta la kvarkojn plilongiĝas ĝis ĝi atingas punkton, kie ĝi "krevas"; la energio aldonita al la sistemo tiam kaŭzas la formiĝon de paro el kvarko kaj [[kvarko#Specoj de kvarkoj kaj iliaj kombinoj|antikvarko]]. Tial oni neniam vidas solajn kvarkojn izole.]] [[Dosiero:Helium atom QM.svg|eta|dekstre|250px|La nukleo de atomo de [[heliumo]]. La du [[protono]]j havas la saman [[Elektra ŝargo|ŝargon]], sed ili ankoraŭ restas kune pro la restinta nuklea forto.]] [[Dosiero:Protón-Estructura de Quarks.png|eta|dekstre|250px|Strukturo de [[kvarko]]j de unu [[protono]].]] La '''forta nuklea forto''' aŭ '''forta interago''' estas tiu [[fundamenta forto]], kiu kuntenas la [[nukleo]]jn de [[atomo]] kontraŭ la peno de la [[elektromagneta forto]] disigi ilin. Ĝi estas unu el la kvar (aŭ tri) [[fundamenta forto|fundamentaj fortoj]] de [[fiziko]]. La operacia gamo de la forta interago estas en la [[grandordo]] de diametro de [[atomkerno]], [[femtometro]] (10^-15 metroj). Je ĉi tiu skalo, la potenco de la forta interago estas averaĝe ĉirkaŭ 137 fojojn pli granda ol la potenco de la elektromagneta forto, ĉirkaŭ 1.000.000 fojojn la potenco de la malforta interago kaj proksimume 1038 fojojn la potenco de [[gravito]].<ref> Relativa forto de interagado varias laŭ la distanco. Vidu por ekzemplo la eseon de Matt Strassler nome [https://profmattstrassler.com/articles-and-posts/particle-physics-basics/the-known-forces-of-nature/the-strength-of-the-known-forces/ "The strength of the known forces".]</ref> La partiklo kiu portas la plej fortan interagon estas la [[gluono]]. Ĉi tio estas ekzakte kiel la elektromagneta forto estas transdonita tra [[Fotono|fotonoj]] kaj la malforta interago tra W kaj Z-bosonoj. [[Kvantuma kromodinamiko]] (mallongigita en la angla QCD) estas la teorio kiu priskribas la forton kaj reĝimon de interago. La teorio de la [[kvarkoj]] diras, ke tiu interago kuntenas ankaŭ la kvarkojn interne de [[nukleono]] ([[protono]] aŭ [[neŭtrono]]), kaj ke la klasika forta interago estas nur reziduo el tiu forto, efikanta inter nukleonoj. Por distingi la du aspektojn oni nomas la klasikan fortan interagon "rezidua forta interago".<ref>[https://webhome.phy.duke.edu/~kolena/modern/forces.html#005 "The four forces: the strong interaction Duke University Astrophysics Dept website".]</ref> Ĉar la forto estas mediaciita de masivaj, mallongdaŭraj mezonoj je ĉi tiu skalo, la restanta forta interagado obeas distanc-dependan konduton inter [[nukleono]]j, kiu estas tre malsama ol kiam ĝi agas por ligi [[kvarko]]jn ene de [[hadrono]]j. Ekzistas ankaŭ diferencoj en la ligaj energioj de la nuklea forto rilate al [[nuklea fuzio]] kontraŭ [[Fisio|nuklea fisio]]. Nuklea fuzio respondecas pri plejparto de la energiproduktado en la [[Suno]] kaj aliaj [[stelo]]j. Nuklea fisio permesas la disfalon de radioaktivaj elementoj kaj [[izotopo]]j, kvankam ĝi ofte estas mediaciita de la malforta interagado. Artefarite, la energio asociita kun la nuklea forto estas parte liberigita en [[nuklea energio]] kaj [[nukleaj armiloj]], kaj en [[uranio|uraniaj]] aŭ [[plutonio|plutoniaj]] fisiaj armiloj kaj en fuziaj armiloj kiel la [[hidrogena bombo]].<ref>{{cite web | archive-url=https://web.archive.org/web/20121218195010/https://netfiles.uiuc.edu/mragheb/www/NPRE%20402%20ME%20405%20Nuclear%20Power%20Engineering/Nuclear%20Processes%20The%20Strong%20Force.pdf | access-date=2023-10-03 | archive-date=2012-12-18 | title=Chapter 4 Nuclear Processes, The Strong Force | last=Ragheb | first=Magdi | publisher=University of Illinois | url= https://netfiles.uiuc.edu/mragheb/www/NPRE%20402%20ME%20405%20Nuclear%20Power%20Engineering/Nuclear%20Processes%20The%20Strong%20Force.pdf | url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web | archive-url= https://web.archive.org/web/20230528145648/http://www.furryelephant.com/content/radioactivity/binding-energy-mass-defect/ | access-date=2023-10-03 | archive-date=2023-05-28 | title=Lesson 13: Binding energy and mass defect | author=<!--Not stated--> | website=Furry Elephant physics educational site | url= http://www.furryelephant.com/content/radioactivity/binding-energy-mass-defect/ | url-status=dead}}</ref> == Etimologio == La forta nuklea forto havas sian nomon de la fakto, ke ĝi estas la plej forta el la fundamentaj fortoj. Alia nomo estas "kolora forto", ĉar la [[Kolorŝargo|ŝargoj]] kaŭzantaj ĝin, havas tri bazajn valorojn, same kiel la homa vido havas tri bazkolorojn. Tial la ŝargoj ricevis la simbolajn nomojn "ruĝa", "verda" kaj "blua", aldone ekzistas la inversaj ŝargoj "malruĝa", "malverda" kaj "malblua". La esprimo "forta interago" estas nun preferata inter fizikistoj. La antaŭan esprimon "forta nuklea forto" motivis la fakto, ke ĝi efikas interne de [[atoma nukleo|atomaj nukleoj]] (vidu [[#Atomaj nukleoj|malsupre]]). Male al la [[Kampo (elektro)|elektra]] kaj [[gravito|gravita fortoj]] la forta nuklea forto ne sekvas la leĝon de la inversa radiusa kvadrato; ĝi efikas nur je tre malgranda distanco. Tie ĝi havas jenajn rilatumojn al la aliaj fundamentaj fortoj<ref>Greiner, W. kaj Müller, B.: "Gauge Theory of Weak Interaction (Band 13)". Springer, 2000, p. 2.</ref>: * 100-oble tiom forta kiom la elektra forto * 10¹⁵-oble tiom forta kiom la [[malforta nuklea forto]] * 10⁴¹-oble tiom forta kiom la gravito [[Dosiero:Neutron_QCD_Animation.gif|eta|Ekzemplo: Gluonoj kuntenas la kvarkojn en neŭtrono]] == Historio == La ekziston de la forta nuklea forto konjektis [[Enrico Fermi]] en la [[1930-aj jaroj]], kiam li laboris pri la [[malforta nuklea forto|malforta interago]].<ref>{{Citaĵo el la reto | url=http://www-news.uchicago.edu/fermi/Group19/enricofermi/teoriafermi.htm| titolo = La teoria di Fermi | alirdato = 2012-12-01 | aŭtoro = | dato = 2003-04-23 | formato = HTML | eldonisto = Universitato de Chicago | lingvo = it}}</ref> [[Hideki Yukawa]] postulis, ke la interagon efikas nova partiklo, la [[piono|π-mezono]]. En [[1964]] [[Murray Gell-Mann]] kaj [[George Zweig]] proponis, ke [[mezono]]j kaj [[bariono]]j konsistas el kvarkoj;<ref> Wilczek, Frank (1982). "Quantum chromodynamics: The modern theory of the strong interaction". ''Annual Review of Nuclear and Particle Science''. 32 (1): 177–209. Bibcode:1982ARNPS..32..177W. doi:10.1146/annurev.ns.32.120182.001141.</ref> en 1965 sekvis la enkonduko de nova partikla eco, nomata "koloro".<ref> Feynman, R.P. (1985). ''QED: The Strange Theory of Light and Matter''. Princeton University Press. p. 136. ISBN 978-0-691-08388-9. "The idiot physicists, unable to come up with any wonderful Greek words anymore, call this type of polarization by the unfortunate name of 'color', which has nothing to do with color in the normal sense."</ref> En 1968/9 eksperimentoj ĉe la esplorejo SLAC ([[Stanford Linear Accelerator]]) trovis pruvojn pri la fakta ekzisto de kvarkoj. Kvarkoj kun malsamaj kolorŝargoj altiras unu la alian pro la forta interago, kaj la partiklo, kiu peras tion, ricevis la nomon ''[[gluono]]''. Antaŭ la [[1970-aj jaroj]], fizikistoj estis necertaj kiel kaj kial la atomkerno estis ligita kune. Estis konata, ke la nukleo estis kunmetita de [[protono]]j kaj [[neŭtrono]]j kaj ke protonoj posedis pozitivan [[elektra ŝargo|elektran ŝargon]], dum neŭtronoj estis elektre neŭtralaj. De la kompreno de fiziko en tiu tempo, pozitivaj trovitaĵoj forpuŝus unu la alian kaj la pozitive ŝargitaj protonoj devus igi la nukleon flugi dise. Tamen, tio neniam estis observita. Nova fiziko estis necesa por klarigi tiun fenomenon. Pli forta gravito estis postulita por klarigi kiel la atomkerno estis ligita malgraŭ la reciproka elektromagneta repuŝo de la protonoj. Tio hipotezis, ke forto estu nomita la ''forta forto'', kiu verŝajne estis fundamenta forto kiu reagis al la protonoj kaj neŭtronoj kiuj konsistigas la nukleon. Estis poste malkovrite, ke protonoj kaj neŭtronoj ne estis fundamentaj partikloj, sed konsistis el konsistigaj partikloj nomitaj [[kvarko]]j. La forta altiro inter nukleonoj estis la kromefiko de pli fundamenta forto kiu ligis la kvarkojn kune en protonojn kaj neŭtronojn. La teorio de [[kvantuma kolordinamiko]] klarigas, ke kvarkoj portas tion kio estas nomita [[kolorŝargo]], kvankam ĝi havas neniun rilaton al videbla [[koloro]].<ref> Feynman, R.P. (1985). QED: The Strange Theory of Light and Matter. Princeton University Press. p. 136. ISBN 978-0-691-08388-9. "The idiot physicists, unable to come up with any wonderful Greek words anymore, call this type of polarization by the unfortunate name of 'color', which has nothing to do with color in the normal sense." </ref> Kvarkoj male al kolorŝargo altiras unu la alian kiel rezulto de la forta nuklea forto, kaj la partiklo kiu mediaciis tion estis nomita la [[gluono]]. == Konduto de la forta interagado == La forta interagado estas observebla je du distancintervaloj, kaj en ĉiu el ili ĝi estas mediaciata de malsamaj forto-portantoj. Je skalo malpli granda ol proksimume 0,8 fm (fentometroj) (ĉirkaŭ la [[radiuso]] de [[nukleono]]), la forto estas portata de [[gluono]]j kaj tenas [[kvarko]]jn kune por formi [[protono]]jn, [[neŭtrono]]jn kaj aliajn [[hadrono]]jn. Je pli granda skalo, ĝis proksimume 3 fm, la forto estas portata de [[mezono]]j kaj ligas nukleonojn (protonojn kaj neŭtronojn) kune por formi la [[atoma nukleo|atomkernon]].<ref name="auto">{{cite web| url = http://webhome.phy.duke.edu/~kolena/modern/forces.html#005| title = The four forces: the strong interaction Duke University Astrophysics Dept website}}</ref> En la unua kazo, ĝi estas ofte nomata la ''kolora forto'', kaj ĝi estas tiom forta, ke se hadronoj estas trafitaj de alt-energiaj partikloj, ili produktas [[Hadrona strio|fluojn]] de masivaj partikloj anstataŭ elsendi siajn konsisterojn (kvarkojn kaj gluonojn) kiel libere moviĝantajn partiklojn. Ĉi tiu eco de la forta forto estas nomata [[Kolorkonservo|kolora enŝloso]]. {| class="wikitable" style="margin-left: auto; margin-right: auto; border: none;" |+ Du niveloj de forta interagado |- ! Interagado !! gamo !! unuo !! portanto !! rezulto |- | Forto || style=text-align:right |< 0.8 fm|| kvarko || gluono || hadrono |- | Rezidua forto || style=text-align:right | 1–3 fm || hadrono || mezono || kerno |} === Ene de hadronoj === [[File:Gluon coupling.svg|thumb|300ra|La fundamentaj kuploj de la forta interagado: (a) gluon-radiado, (b) gluon-disiĝo kaj (c,d) gluon-memkuplo.]] La vorto "forto" estas uzata, ĉar la forta interagado estas la "plej forta" el la kvar fundamentaj fortoj. Je distanco de 10⁻¹⁵ m, ĝia forto estas proksimume 100-oble pli granda ol tiu de la [[Elektromagnetismo|elektromagneta forto]], ĉirkaŭ 10⁶-oble pli granda ol tiu de la malforta forto, kaj proksimume 10³⁸-oble pli granda ol tiu de la [[gravito]]. La forta forto estas priskribata per [[Kvantuma kolordinamiko|kvantuma kromodinamiko]] (QCD), parto de la [[Norma modelo|Norma Modelo]] de partikla fiziko. Matematike, QCD estas neabelana [[Gaŭĝa teorio|mezurteorio]] bazita sur loka (mezura) [[Geometria simetria grupo|simetria grupo]] nomata ''SU(3)''. La partiklo, kiu peras la fortan interagadon, estas la gluono – senmasa [[Gaŭĝa bosono]] (mezur-bosono). Oni supozas, ke gluonoj interagas kun kvarkoj kaj aliaj gluonoj per speco de ŝargo nomata [[Kolorŝargo|kolora ŝargo]]. Kolora ŝargo similas al elektromagneta ŝargo, sed ĝi ekzistas en tri tipoj (±ruĝa, ±verda kaj ±blua) anstataŭ nur unu, kio kondukas al malsamaj kondutreguloj. Tiujn regulojn priskribas la [[kvantuma kromodinamiko]] (KKD), la teorio pri la interagadoj inter kvarkoj kaj gluonoj. Male al la [[fotono]] en [[elektromagnetismo]], kiu estas neŭtrala, la gluono portas koloran ŝargon. Kvarkoj kaj gluonoj estas la solaj fundamentaj partikloj, kiuj posedas ne-nulan koloran ŝargon; tial ili partoprenas en fortaj interagadoj nur unu kun la aliaj. La forta forto estas la manifestiĝo de la interagado de gluonoj kun aliaj kvarkoj kaj gluonoj. Ĉiuj kvarkoj kaj gluonoj en KDK (QCD) interagas unu kun la alia per la forta forto. La forto de la interagado estas parametrigita per la konstanto de forta kuplado. Ĉi tiu forto estas modifita de la kolora ŝargo de la partiklo – trajto, kiu devenas el [[Grupo-teorio|grupa teorio]]. La forta forto agadas inter kvarkoj. Male al ĉiuj aliaj fortoj (elektromagneta, malforta kaj gravita), la forta forto ne malfortiĝas kun kreskanta distanco inter paroj da kvarkoj. Post kiam limdistanco (proksimume la grandeco de [[hadrono]]) estas atingita, la forto restas je nivelo de ĉirkaŭ 10 000 [[Neŭtono (mezurunuo)|N]], sendepende de tio, kiom pliiĝas la distanco inter la kvarkoj.<ref name=Fritzsch1983/>{{rp|164}} Dum la distanco inter la kvarkoj kreskas, la energio aldonita al la paro kreas novajn parojn da respondaj kvarkoj inter la du originaj; tial estas neeble izoli kvarkojn. La klarigo estas, ke la agado plenumita kontraŭ forto de 10 000 N sufiĉas por krei parojn el partiklo kaj antipartiklo ene de tre mallonga distanco. La energio aldonita al la sistemo per apartigo de du kvarkoj kreas paron da novaj kvarkoj, kiuj pariĝas kun la originaj. En kvarka kolordinamiko (QCD), ĉi tiu fenomeno nomiĝas ''[[Kolorkonservo|kolora enŝloso]]''; sekve, nur hadronoj – ne individuaj liberaj kvarkoj – estas observeblaj. La malsukceso de ĉiuj eksperimentoj, kiuj serĉis [[kvarko#Specoj de kvarkoj kaj iliaj kombinoj|liberajn kvarkojn]], estas konsiderata pruvo de tiu fenomeno. La elementaj partikloj — kvarkoj kaj gluonoj — partoprenantaj en altenergia kolizio ne estas rekte observeblaj. La interagado produktas fluojn (tiel nomatajn "jetojn") de nove kreitaj hadronoj, kiuj ja estas observeblaj. Tiuj hadronoj kreiĝas — kiel manifestiĝo de la ekvivalento inter [[maso]] kaj [[energio]] — kiam sufiĉa energio estas enmetita en ligon inter kvarkoj; ekzemple, kiam kvarko en unu protono estas trafita de tre rapida kvarko el alia protono dum kolizio en [[partikla akcelilo]]. Tamen, oni ja observis kvark-gluonajn [[plasmo]]jn.<ref>{{cite news |url=http://physics.about.com/od/physicsqtot/fl/Quark-Gluon-Plasma.htm |title=Quark–gluon plasma is the most primordial state of matter |newspaper=About.com Education |access-date=2017-01-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170118030724/http://physics.about.com/od/physicsqtot/fl/Quark-Gluon-Plasma.htm |archive-date=2017-01-18 |url-status=dead }}</ref> === Inter hadronoj === {{Ĉefartikolo|Nuklea forto}} [[File:Pn_Scatter_Quarks.svg|thumb|300x300px|Feynman-diagramo (montrita per la animacio en la enkonduko), kiu prezentas la unuopajn [[kvarko|kvarkajn konsisterojn]], por ilustri, kiel la fundamenta forta interagao estigas la [[nuklea forto|nuklean forton]]. Rektaj linioj reprezentas kvarkojn, dum plurkoloraj bukloj reprezentas [[gluono]]jn (la portantojn de la fundamenta forto).]] Kvankam kolora enŝloso implicas, ke la forta forto agas sen malpliiĝo pro distanco inter paroj da kvarkoj ene de kompaktaj aroj da ligitaj kvarkoj (hadronoj), tamen ĉe distancoj, kiuj proksimiĝas al aŭ superas la radiuson de protono, restas restanta forto (priskribita sube). Ĝi manifestiĝas kiel forto inter la "senkoloraj" hadronoj, kaj estas konata kiel la nuklea forto aŭ la restanta (aŭ rezidua) forta forto (kaj historie kiel la ''forta nuklea forto''). La nuklea forto agas inter hadronoj, konataj kiel [[mezono]]j kaj [[bariono]]j. Tiu "rezidua forta forto", agante nerekte, transdonas gluonojn, kiuj konsistigas parton de la virtualaj [[piono|π-]] kaj ρ-mezonoj; tiuj siavice transdonas la forton inter nukleonoj, kiu kuntenas la nukleon (krom la nukleo de [[Izotopoj de hidrogeno#Hidrogeno-1 (procio)|hidrogeno-1]]).<ref>{{cite web |title=3. The Strong Force |url=http://www.damtp.cam.ac.uk/user/tong/pp/pp3.pdf |publisher=Department of Applied Mathematics and Theoretical Physics, University of Cambridge |access-date=10 January 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211022113145/http://www.damtp.cam.ac.uk/user/tong/pp/pp3.pdf |archive-date=22a de Oktobro 2021}}</ref> La rezidua forta forto estas do malgranda restaĵo de la forta forto, kiu kunligas kvarkojn en protonojn kaj neŭtronojn. Ĉi tiu sama forto estas multe pli malforta inter neŭtronoj kaj protonoj, ĉar ĝi estas plejparte neŭtraligita ene de ili – simile al tio, kiel elektromagnetaj fortoj inter neŭtralaj atomoj ([[Forto de Van-der-Waals|fortoj de van der Waals]]) estas multe pli malfortaj ol la elektromagnetaj fortoj, kiuj tenas elektronojn ligitaj al la nukleo, tiel formante la [[atomo]]jn.<ref name=Fritzsch1983> {{cite book |last=Fritzsch |first=H. |year=1983 |title=Quarks: The Stuff of Matter |url=https://archive.org/details/quarksstuffofmat00frit |url-access=registration |publisher=Basic Books |isbn=978-0-465-06781-7 |pages=[https://archive.org/details/quarksstuffofmat00frit/page/167 167–168] }}</ref> Male al la forta nuklea forto, la rezidua forta forto malpliiĝas kun la distanco, kaj tio okazas rapide. La malpliiĝo proksimume sekvas negativan eksponentan funkcion de la distanco, kvankam ne ekzistas konata simpla esprimo por tio; vidu la [[potencialo]]n de [[Yukawa Hideki|Yukawa]]. La rapida malpliiĝo de la altira rezidua forto kun la distanco, kune kun la malpli rapida malpliiĝo de la forpuŝa elektromagneta forto inter protonoj en atomkerno, kaŭzas la malstabilecon de pli grandaj atomkernoj – ekzemple, de ĉiuj tiuj, kies atomnumero estas pli granda ol 82 (la elemento [[plumbo]]). Kvankam la nuklea forto estas malpli forta ol la forta interago mem, ĝi tamen estas tre energia: transiroj produktas [[Gama-radiado|gama-radiojn]]. La maso de atomkerno signife diferencas de la sumo de la masoj de la unuopaj nukleonoj. Tiu masa difekto ŝuldiĝas al la potenciala energio ligita al la nuklea forto. Diferencoj inter masaj difektoj provizas la energion por [[nuklea fuzio]] kaj [[nuklea fisio]]. ==Unuigo== La tiel nomataj [[Granda Unuigita Teorio|Grandaj Unuigitaj Teorioj]] (GUT) celas priskribi la fortan interagadon kaj la elektro-malfortan interagadon kiel aspektojn de unuopa forto, simile al tio, kiel la elektromagnetaj kaj malfortaj interagadoj estis unuigitaj per la modelo de Glashow–Weinberg–Salam en la elektro-malfortan interagadon. La forta interagado havas econ nomatan ''asimptota libereco'', laŭ kiu la intenseco de la forta forto malpliiĝas ĉe pli altaj energioj (aŭ temperaturoj).[10]: 98  La teoriigita energio, ĉe kiu ĝia intenseco iĝas egala al tiu de la elektro-malforta interagado, estas la ''energio de granda unuiĝo''. Tamen, ĝis nun neniu Granda Unuigita Teorio estas sukcese formulita por priskribi tiun procezon, kaj la Granda Unuiĝo restas nesolvita [[problemo]] en [[fiziko]]. == Fortaj interagadoj en reakcioj de alta energio == Ekzistas klaso de alt-energiaj [[hadrono|hadronaj]] koliziaj procezoj, al kiuj mankas "malmola skalo", kio igas perturbajn kalkulojn kadre de kvantuma kromodinamiko nefidindaj. Tiaj reakcioj inkluzivas totalajn hadronajn koliziajn sekcojn, elastan hadronan disĵeton je malgrandaj anguloj, kaj difraktajn procezojn. [[Kinematiko|Kinematike]] rigardate, en tiuj reagoj nur la totala energio de la koliziantaj partikloj — en ilia mascentro-kadro — estas sufiĉe granda, dum la movokvanta transdono ne estas tia. Ekde la [[1960-aj jaroj]], la ĉefaj trajtoj de tiaj reakcioj estas sukcese priskribitaj per fenomenologia aliro bazita sur la teorio de Regge (laŭ Tullio Regge). Kadre de tiu teorio, alt-energia disĵeto de hadronoj okazas pro la interŝanĝo de iuj komponitaj objektoj: nome ''reggeonoj'' (aŭ reĝonoj). La plej grava reggeono en tiu teorio estas la pomerono — la sola reggeono, kies kontribuo al la disĵeta sekco ne malkreskas kun la energio. En la [[1970-aj jaroj]] montriĝis, ke multaj el la trajtoj de reĝonoj estas deriveblaj el [[Kvantuma kolordinamiko|kvantuma kromodinamiko]]. La responda aliro en kvantuma kromodinamiko estas nomata la ''aliro de Balickij-Fadin-Kurajev-Lipatov'' (BFKL). == Aktuala stato de la teorio de fortaj interagadoj == La teoria priskribo de fortaj interagadoj estas unu el la plej bone evoluigitaj — sed samtempe rapide evoluantaj — kampoj de la [[teoria fiziko]] de [[Elementa partiklo|elementaj partikloj]]. Kvankam la fundamenta naturo de fortaj interagadoj (la [[Kolorŝargo|kolora interagado]] inter [[kvarko]]j kaj [[gluono]]j, priskribata per [[Kvantuma mekaniko|kvantuma kromodinamiko]]) estas komprenata, la matematikaj leĝoj, kiuj esprimas ĝin, estas tre kompleksaj; sekve, en multaj specifaj kazoj, kalkuloj bazitaj sur fundamentaj principoj restas neeblaj. Rezulte aperas eklektika bildo: apud matematike rigoraj kalkuloj ekzistas duonkvantaj aliroj radikantaj en [[kvantuma mekaniko]] — kaj ankaŭ intuiciaj komprenoj — kiuj tamen perfekte priskribas eksperimentajn datumojn.<ref>''A. Schmidt, J. R. Pybus, R. Weiss, E. P. Segarra, A. Hrnjic, A. Denniston, O. Hen, E. Piasetzky, L. B. Weinstein, N. Barnea, M. Strikman, A. Larionov, D. Higinbotham & The CLAS Collaboration'' [https://www.nature.com/articles/s41586-020-2021-6 Probing the core of the strong nuclear interaction] // [[Nature]], volume 578, paĝoj 540–544(2020)</ref> Oni skizu la ĝeneralan strukturon de la moderna teorio de fortaj interagadoj: Unue, [[kvantuma kromodinamiko]] servas kiel la fundamento por la teorio de fortaj interagadoj. En ĉi tiu teorio, la fundamentaj liberecgradoj estas [[kvarko]]j kaj [[gluono]]j, kaj oni konas ankaŭ la ''[[lagranĝiano]]n'', kiu priskribas ilian interagadon. Prie vidu artikolon [[Lagranĝa mekaniko]]. La aliroj uzataj por priskribi fortajn interagojn dependas signife de la tipo de studata objekto. Eblas distingi la jenajn ĉefajn grupojn: * '''Malmolaj hadronaj reakcioj''', en kiuj kvarkoj kaj gluonoj ludas la ĉefan rolon kaj kiuj estas bone priskribataj per perturba teorio en KDK (QCD); * '''Duonrigidaj reakcioj''', por kiuj oni devas konsideri senfinan nombron da terminoj en la serio de la perturba teorio por provizi racian priskribon — kio, en kelkaj limkazoj, estas farebla. * '''Malalt-energiaj (mildaj) hadronaj reakcioj''', en kiuj ligitaj statoj de kvarkoj (hadronoj) estas traktataj per pli taŭgaj liberecgradoj, kaj la leĝoj de interagado estas studataj. * La '''statikaj trajtoj de hadronoj''', por kiuj — depende de la konkreta okazo — eblas uzi diversajn alirojn. == Atomaj nukleoj == [[Dosiero:Yukawa_coulomb_compare.svg|eta|Yukawa-potencialo (verda) kompare kun kulomba potencialo (ruĝa)]] Laŭ la [[kvantuma kolordinamiko]] la forta nuklea forto efikas inter [[kvarko]]j interne de [[nukleono]]j, kiuj konsistigas la nukleojn de [[atomo]]j. La perantaj virtualaj [[partiklo]]j estas nomataj [[gluono]]j; ilin karakterizas konservata (neperdebla) valoro nomata [[kolora ŝargo]] (kiu neniel rilatas al la koloroj de [[optiko]]). Ekzistas ok specoj de gluonoj, kiuj transportas koloran ŝargon inter kvarkoj kaj povas ankaŭ interagi inter si reciproke. Interne de nukleonoj la kolora ŝargo de la kvarkoj ĉiam sume nuliĝas. Tamen pro nekompleta ekvilibreco de la kvarkaj ŝargoj ekzistas resta interago inter nukleonoj, kiu konsistigas la fortan nuklean forton. Ĝi efikas ĝis distanco de ĉirkaŭ 2,5 femtometroj; trans tiu distanco ĝin superas la elektra forto. Tial la forta nuklea forto kapablas kunteni malgrandajn nukleojn (kvankam ili enhavas elektre ŝargitajn [[protono]]jn, kiuj forpuŝas sin reciproke), sed ne tre grandajn, kiuj do estas [[radiaktiveco|malstabilaj]]. La kialo, ke la elektra kaj la forta interagoj rilatas tiom malsame laŭ distanco ''d'', estas, ke la elektra forto havas [[Kulomba leĝo|kulomban potencialon]], en kiu la forto malkreskas laŭ 1/''d'²; la forta interago havas Yukawa-potencialon, kies konduto estas pli komplika, sed kiu koncentras la forton al mallongaj distancoj. La gluonoj, kiuj peras la interagon interne de la nukleonoj, ne ekzistas ekstere. La interagon inter la nukleonoj en nukleo peras la [[piono|π-mezono]], == Restinta forta forto == La restinta efiko de la forta forto estas nomita la [[nuklea forto]]. La nuklea forto agas inter [[hadrono]]j, kiel ekzemple [[mezono]]j aŭ barjonoj (kiel ekzemple [[nukleono]]j) en [[atomkerno]]j. Tiu "restinta forta forto", aganta nerekte, elsendas gluonojn kiuj formas parton de la virtuala [[piono]] kaj rota [[mezono]], kiuj, en victurno, elsendas la nuklean forton inter nukleonoj. [[Dosiero:Nuclear Force anim smaller.gif|eta|350px|dekstre|[[Animacio]] de la interagado de la [[nuklea forto]] (rezidua aŭ restinta forta forto) inter protono kaj neŭtrono. La malgrandaj koloraj duoblaj cirkloj estas gluonoj, kiuj povas esti viditaj ligantaj la protonon kaj neŭtronon kune. Tiuj gluonoj ankaŭ aranĝas la kvark-antikvarkan kombinaĵon nomitan [[piono]] kune, kaj tio helpas elsendi restintan parton de la forta forto eĉ inter senkoloraj hadronoj. Kontraŭkoloroj estas montritaj per [[:File:Quark Anticolors.svg|tiu diagramo]]. Por pli granda versio, [http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/d/de/Nuclear_Force_anim.gif klaku ĉi tien] ]] La restinta forta forto estas tiel negrava rest(aĵ)o de la forta forto kiu ligas kvarkojn kune en protonojn kaj neŭtronojn. Tiu sama forto estas multe pli malforta inter neŭtronoj kaj protonoj, ĉar ĝi estas plejparte neŭtraligita ene de ili, laŭ la sama maniero laŭ kiu elektromagnetaj fortoj inter neŭtralaj atomoj ([[forto de Van-der-Waals]]) estas multe pli malfortaj ol la elektromagnetaj fortoj kiuj tenas la atomojn interne kune. Male al la forta forto mem, la nuklea forto, aŭ restinta forta forto, malpliiĝas en forto, kaj ĝi fakte malpliiĝas rapide kun distanco. La malkresko estas preskaŭ kiel negativa eksponenta potenco de distanco, kvankam ekzistas neniu simpla esprimo konata pro tio; vidu [[Yukawa Hideki|Yukawa potencialon]]. La rapida malkresko kun distanco de la altira restinta forto kaj la malpli-rapida malkresko de la mala elektromagneta forto aganta inter protonoj ene de nukleo, kaŭzas la malstabilecon de pli grandaj atomkernoj, kiel ekzemple ĉiuj tiuj kun [[atomnumero]]j pli grandaj ol 82 (la elementantaŭeco). ==Rilataj konceptoj== ===Malforta nuklea forto=== {{Ĉefartikolo|Malforta nuklea forto}} La '''malforta nuklea forto''' estas unu el la kvar [[Fundamenta forto|fundamentaj fortoj]] ekzistantaj en [[naturo]], laŭ la nuna [[norma modelo]] de [[forto]]j en [[fiziko]]; la aliaj tri fortoj estas la [[gravita forto]], la [[elektromagneta forto]] kaj la forta nuklea forto. Ĝi disvolviĝas per interŝanĝo de la [[bosono|bosonoj]] "W" kaj "Z". En la ĉiutaga vivo, la plej evidenta rezulto de tiu ĉi forto estas [[beta-radiado]]. ===Gaŭĝa teorio=== {{Ĉefartikolo|Gaŭĝa teorio}} En [[fiziko]], '''gaŭĝa teorio''' estas fizika teorio kun lokaj kontinuaj simetrioj ('''gaŭĝaj simetrioj''') — simetrioj kiuj ŝanĝas sole operatorojn difinitajn en iu eta areo de spactempo. Kelkaj gaŭĝaj teorioj, ekzemple [[kvantuma elektrodinamiko]], [[kvantuma kolordinamiko]], kaj la [[norma modelo]], ĝuste priskribas [[naturo]]n. Gaŭĝaj teorioj ankaŭ havas gravajn aplikaĵojn en [[diferenciala geometrio]], specife en [[teorio de Donaldson]]. ===Kvantuma kolordinamiko=== {{Ĉefartikolo|Kvantuma kolordinamiko}} '''Kvantuma kolordinamiko''' (KKD) estas [[fiziko|fizika]] teorio de forta nuklea forto ([[kolorŝargo|kolorŝarga]] forto), unu el fundamentaj fortoj kiu priskribas interagojn inter [[kvarko]]j kaj [[gluono]]j en kompundaj [[partiklo]]j ([[hadrono]]j), kiel [[protono]], [[neŭtrono]], [[piono]] ktp. Ĝi estas SU(3) [[teorio de Yang-Mills]] de kolorŝargitaj [[fermiono]]j. KKD estas aparta tipo de [[kvantuma kampa teorio]], nomata ''ne-Abela [[kalibra teorio]]''. Grandega kvanto de eksperimentaj pruvoj por KKD amasiĝis dum jaroj de studo. ===Lagranĝa mekaniko=== {{Ĉefartikolo|Lagranĝa mekaniko}} '''Lagranĝa mekaniko''' estas reesprimo de [[klasika mekaniko]] fare de [[Joseph-Louis Lagrange]]. Ĝi esprimas la staton de klasika sistemo kiel iu aro de nombroj (ĝeneraligitaj koordinatoj), kiuj evoluas tra tempo laŭ iuj leĝoj. La leĝoj estas kondiĉoj minimumigi ian kvanton, la '''[[lagranĝiano]]n''' <math>L </math>, kiu estas funkcio de la koordinatoj kaj la rapidoj (temp-derivoj de la koordinatoj). Do, la lagranĝiano determinas la evoluon de la sistemo. :<math>L = T - V \, ,</math> :kie ''T'' estas la tuta [[kineta energio]] (kiu dependas de la [[movokvanto]]j), kaj ''V'' estas la tuta [[potenciala energio]] (kiu dependas de la koordinatoj) de la sistemo. Lagranĝa mekaniko provizas metodon aŭtomate certigi konserviĝon de [[energio]] kaj [[movokvanto]] (tamen lagranĝa mekaniko povas priskribi ankaŭ sistemon sen konserviĝo de energio aŭ movokvanto). Lagranĝa mekaniko kongruas kun [[speciala teorio de relativeco|speciala relativeco]] en la senco, ke ĝi povas esprimi relativecajn teoriojn en tia maniero ke la relativeco estas evidenta (kontraste kun [[hamiltona mekaniko]]). == Vidu ankaŭ == * [[Gravito]] * [[Partikla fiziko]] * [[Nuklea fiziko]] * [[Piono]] * [[Teorio de kordoj]] * [[Kvantuma kolordinamiko]] * [[Malforta nuklea forto]] * [[Forto]] kaj [[Fundamenta forto]] == Notoj == {{Referencoj}} == Bibliografio == * Christman, J.R. (2001). [http://www.physnet.org/modules/pdf_modules/m280.pdf "MISN-0-280: The Strong Interaction"] (PDF). * Griffiths, David (1987). Introduction to Elementary Particles. John Wiley & Sons. ISBN 978-0-471-60386-3. * Halzen, F.; Martin, A.D. (1984). [https://archive.org/details/quarksleptonsint0000halz Quarks and Leptons: An Introductory Course in Modern Particle Physics.] John Wiley & Sons. ISBN 978-0-471-88741-6. * Kane, G.L. (1987). Modern Elementary Particle Physics. Perseus Books. ISBN 978-0-201-11749-3. * Morris, R. (2003). [https://archive.org/details/lastsorcererspat0000morr The Last Sorcerers: The Path from Alchemy to the Periodic Table.] Joseph Henry Press. ISBN 978-0-309-50593-2. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://physnet.org/modules/pdf_modules/m280.pdf J. R. Christman: The Strong Interaction] ({{en}}) * [http://www.physnet.org/modules/pdf_modules.html projekto ''physnet''] ({{en}}) {{Bibliotekoj}} {{Havenda artikolo|Forta nuklea forto}} [[Kategorio:Partikla fiziko]] [[Kategorio:Forto]] [[Kategorio:Nuklea fiziko]] icozucbkj1u3g06dwk3m6qmirwh51iz 9494430 9494427 2026-10-16T12:28:20Z Kani 670 /* Kvantuma kolordinamiko */ 9494430 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Gluon_tube-color_confinement_animation.gif|thumb|upright=1.5|Animacio pri [[kolora enŝloso]], trajto de la forta interagado. Se oni aldonas energion al la [[kvarko]]j, kiel montrite, la [[gluono|gluona tubo]] liganta la kvarkojn plilongiĝas ĝis ĝi atingas punkton, kie ĝi "krevas"; la energio aldonita al la sistemo tiam kaŭzas la formiĝon de paro el kvarko kaj [[kvarko#Specoj de kvarkoj kaj iliaj kombinoj|antikvarko]]. Tial oni neniam vidas solajn kvarkojn izole.]] [[Dosiero:Helium atom QM.svg|eta|dekstre|250px|La nukleo de atomo de [[heliumo]]. La du [[protono]]j havas la saman [[Elektra ŝargo|ŝargon]], sed ili ankoraŭ restas kune pro la restinta nuklea forto.]] [[Dosiero:Protón-Estructura de Quarks.png|eta|dekstre|250px|Strukturo de [[kvarko]]j de unu [[protono]].]] La '''forta nuklea forto''' aŭ '''forta interago''' estas tiu [[fundamenta forto]], kiu kuntenas la [[nukleo]]jn de [[atomo]] kontraŭ la peno de la [[elektromagneta forto]] disigi ilin. Ĝi estas unu el la kvar (aŭ tri) [[fundamenta forto|fundamentaj fortoj]] de [[fiziko]]. La operacia gamo de la forta interago estas en la [[grandordo]] de diametro de [[atomkerno]], [[femtometro]] (10^-15 metroj). Je ĉi tiu skalo, la potenco de la forta interago estas averaĝe ĉirkaŭ 137 fojojn pli granda ol la potenco de la elektromagneta forto, ĉirkaŭ 1.000.000 fojojn la potenco de la malforta interago kaj proksimume 1038 fojojn la potenco de [[gravito]].<ref> Relativa forto de interagado varias laŭ la distanco. Vidu por ekzemplo la eseon de Matt Strassler nome [https://profmattstrassler.com/articles-and-posts/particle-physics-basics/the-known-forces-of-nature/the-strength-of-the-known-forces/ "The strength of the known forces".]</ref> La partiklo kiu portas la plej fortan interagon estas la [[gluono]]. Ĉi tio estas ekzakte kiel la elektromagneta forto estas transdonita tra [[Fotono|fotonoj]] kaj la malforta interago tra W kaj Z-bosonoj. [[Kvantuma kromodinamiko]] (mallongigita en la angla QCD) estas la teorio kiu priskribas la forton kaj reĝimon de interago. La teorio de la [[kvarkoj]] diras, ke tiu interago kuntenas ankaŭ la kvarkojn interne de [[nukleono]] ([[protono]] aŭ [[neŭtrono]]), kaj ke la klasika forta interago estas nur reziduo el tiu forto, efikanta inter nukleonoj. Por distingi la du aspektojn oni nomas la klasikan fortan interagon "rezidua forta interago".<ref>[https://webhome.phy.duke.edu/~kolena/modern/forces.html#005 "The four forces: the strong interaction Duke University Astrophysics Dept website".]</ref> Ĉar la forto estas mediaciita de masivaj, mallongdaŭraj mezonoj je ĉi tiu skalo, la restanta forta interagado obeas distanc-dependan konduton inter [[nukleono]]j, kiu estas tre malsama ol kiam ĝi agas por ligi [[kvarko]]jn ene de [[hadrono]]j. Ekzistas ankaŭ diferencoj en la ligaj energioj de la nuklea forto rilate al [[nuklea fuzio]] kontraŭ [[Fisio|nuklea fisio]]. Nuklea fuzio respondecas pri plejparto de la energiproduktado en la [[Suno]] kaj aliaj [[stelo]]j. Nuklea fisio permesas la disfalon de radioaktivaj elementoj kaj [[izotopo]]j, kvankam ĝi ofte estas mediaciita de la malforta interagado. Artefarite, la energio asociita kun la nuklea forto estas parte liberigita en [[nuklea energio]] kaj [[nukleaj armiloj]], kaj en [[uranio|uraniaj]] aŭ [[plutonio|plutoniaj]] fisiaj armiloj kaj en fuziaj armiloj kiel la [[hidrogena bombo]].<ref>{{cite web | archive-url=https://web.archive.org/web/20121218195010/https://netfiles.uiuc.edu/mragheb/www/NPRE%20402%20ME%20405%20Nuclear%20Power%20Engineering/Nuclear%20Processes%20The%20Strong%20Force.pdf | access-date=2023-10-03 | archive-date=2012-12-18 | title=Chapter 4 Nuclear Processes, The Strong Force | last=Ragheb | first=Magdi | publisher=University of Illinois | url= https://netfiles.uiuc.edu/mragheb/www/NPRE%20402%20ME%20405%20Nuclear%20Power%20Engineering/Nuclear%20Processes%20The%20Strong%20Force.pdf | url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web | archive-url= https://web.archive.org/web/20230528145648/http://www.furryelephant.com/content/radioactivity/binding-energy-mass-defect/ | access-date=2023-10-03 | archive-date=2023-05-28 | title=Lesson 13: Binding energy and mass defect | author=<!--Not stated--> | website=Furry Elephant physics educational site | url= http://www.furryelephant.com/content/radioactivity/binding-energy-mass-defect/ | url-status=dead}}</ref> == Etimologio == La forta nuklea forto havas sian nomon de la fakto, ke ĝi estas la plej forta el la fundamentaj fortoj. Alia nomo estas "kolora forto", ĉar la [[Kolorŝargo|ŝargoj]] kaŭzantaj ĝin, havas tri bazajn valorojn, same kiel la homa vido havas tri bazkolorojn. Tial la ŝargoj ricevis la simbolajn nomojn "ruĝa", "verda" kaj "blua", aldone ekzistas la inversaj ŝargoj "malruĝa", "malverda" kaj "malblua". La esprimo "forta interago" estas nun preferata inter fizikistoj. La antaŭan esprimon "forta nuklea forto" motivis la fakto, ke ĝi efikas interne de [[atoma nukleo|atomaj nukleoj]] (vidu [[#Atomaj nukleoj|malsupre]]). Male al la [[Kampo (elektro)|elektra]] kaj [[gravito|gravita fortoj]] la forta nuklea forto ne sekvas la leĝon de la inversa radiusa kvadrato; ĝi efikas nur je tre malgranda distanco. Tie ĝi havas jenajn rilatumojn al la aliaj fundamentaj fortoj<ref>Greiner, W. kaj Müller, B.: "Gauge Theory of Weak Interaction (Band 13)". Springer, 2000, p. 2.</ref>: * 100-oble tiom forta kiom la elektra forto * 10¹⁵-oble tiom forta kiom la [[malforta nuklea forto]] * 10⁴¹-oble tiom forta kiom la gravito [[Dosiero:Neutron_QCD_Animation.gif|eta|Ekzemplo: Gluonoj kuntenas la kvarkojn en neŭtrono]] == Historio == La ekziston de la forta nuklea forto konjektis [[Enrico Fermi]] en la [[1930-aj jaroj]], kiam li laboris pri la [[malforta nuklea forto|malforta interago]].<ref>{{Citaĵo el la reto | url=http://www-news.uchicago.edu/fermi/Group19/enricofermi/teoriafermi.htm| titolo = La teoria di Fermi | alirdato = 2012-12-01 | aŭtoro = | dato = 2003-04-23 | formato = HTML | eldonisto = Universitato de Chicago | lingvo = it}}</ref> [[Hideki Yukawa]] postulis, ke la interagon efikas nova partiklo, la [[piono|π-mezono]]. En [[1964]] [[Murray Gell-Mann]] kaj [[George Zweig]] proponis, ke [[mezono]]j kaj [[bariono]]j konsistas el kvarkoj;<ref> Wilczek, Frank (1982). "Quantum chromodynamics: The modern theory of the strong interaction". ''Annual Review of Nuclear and Particle Science''. 32 (1): 177–209. Bibcode:1982ARNPS..32..177W. doi:10.1146/annurev.ns.32.120182.001141.</ref> en 1965 sekvis la enkonduko de nova partikla eco, nomata "koloro".<ref> Feynman, R.P. (1985). ''QED: The Strange Theory of Light and Matter''. Princeton University Press. p. 136. ISBN 978-0-691-08388-9. "The idiot physicists, unable to come up with any wonderful Greek words anymore, call this type of polarization by the unfortunate name of 'color', which has nothing to do with color in the normal sense."</ref> En 1968/9 eksperimentoj ĉe la esplorejo SLAC ([[Stanford Linear Accelerator]]) trovis pruvojn pri la fakta ekzisto de kvarkoj. Kvarkoj kun malsamaj kolorŝargoj altiras unu la alian pro la forta interago, kaj la partiklo, kiu peras tion, ricevis la nomon ''[[gluono]]''. Antaŭ la [[1970-aj jaroj]], fizikistoj estis necertaj kiel kaj kial la atomkerno estis ligita kune. Estis konata, ke la nukleo estis kunmetita de [[protono]]j kaj [[neŭtrono]]j kaj ke protonoj posedis pozitivan [[elektra ŝargo|elektran ŝargon]], dum neŭtronoj estis elektre neŭtralaj. De la kompreno de fiziko en tiu tempo, pozitivaj trovitaĵoj forpuŝus unu la alian kaj la pozitive ŝargitaj protonoj devus igi la nukleon flugi dise. Tamen, tio neniam estis observita. Nova fiziko estis necesa por klarigi tiun fenomenon. Pli forta gravito estis postulita por klarigi kiel la atomkerno estis ligita malgraŭ la reciproka elektromagneta repuŝo de la protonoj. Tio hipotezis, ke forto estu nomita la ''forta forto'', kiu verŝajne estis fundamenta forto kiu reagis al la protonoj kaj neŭtronoj kiuj konsistigas la nukleon. Estis poste malkovrite, ke protonoj kaj neŭtronoj ne estis fundamentaj partikloj, sed konsistis el konsistigaj partikloj nomitaj [[kvarko]]j. La forta altiro inter nukleonoj estis la kromefiko de pli fundamenta forto kiu ligis la kvarkojn kune en protonojn kaj neŭtronojn. La teorio de [[kvantuma kolordinamiko]] klarigas, ke kvarkoj portas tion kio estas nomita [[kolorŝargo]], kvankam ĝi havas neniun rilaton al videbla [[koloro]].<ref> Feynman, R.P. (1985). QED: The Strange Theory of Light and Matter. Princeton University Press. p. 136. ISBN 978-0-691-08388-9. "The idiot physicists, unable to come up with any wonderful Greek words anymore, call this type of polarization by the unfortunate name of 'color', which has nothing to do with color in the normal sense." </ref> Kvarkoj male al kolorŝargo altiras unu la alian kiel rezulto de la forta nuklea forto, kaj la partiklo kiu mediaciis tion estis nomita la [[gluono]]. == Konduto de la forta interagado == La forta interagado estas observebla je du distancintervaloj, kaj en ĉiu el ili ĝi estas mediaciata de malsamaj forto-portantoj. Je skalo malpli granda ol proksimume 0,8 fm (fentometroj) (ĉirkaŭ la [[radiuso]] de [[nukleono]]), la forto estas portata de [[gluono]]j kaj tenas [[kvarko]]jn kune por formi [[protono]]jn, [[neŭtrono]]jn kaj aliajn [[hadrono]]jn. Je pli granda skalo, ĝis proksimume 3 fm, la forto estas portata de [[mezono]]j kaj ligas nukleonojn (protonojn kaj neŭtronojn) kune por formi la [[atoma nukleo|atomkernon]].<ref name="auto">{{cite web| url = http://webhome.phy.duke.edu/~kolena/modern/forces.html#005| title = The four forces: the strong interaction Duke University Astrophysics Dept website}}</ref> En la unua kazo, ĝi estas ofte nomata la ''kolora forto'', kaj ĝi estas tiom forta, ke se hadronoj estas trafitaj de alt-energiaj partikloj, ili produktas [[Hadrona strio|fluojn]] de masivaj partikloj anstataŭ elsendi siajn konsisterojn (kvarkojn kaj gluonojn) kiel libere moviĝantajn partiklojn. Ĉi tiu eco de la forta forto estas nomata [[Kolorkonservo|kolora enŝloso]]. {| class="wikitable" style="margin-left: auto; margin-right: auto; border: none;" |+ Du niveloj de forta interagado |- ! Interagado !! gamo !! unuo !! portanto !! rezulto |- | Forto || style=text-align:right |< 0.8 fm|| kvarko || gluono || hadrono |- | Rezidua forto || style=text-align:right | 1–3 fm || hadrono || mezono || kerno |} === Ene de hadronoj === [[File:Gluon coupling.svg|thumb|300ra|La fundamentaj kuploj de la forta interagado: (a) gluon-radiado, (b) gluon-disiĝo kaj (c,d) gluon-memkuplo.]] La vorto "forto" estas uzata, ĉar la forta interagado estas la "plej forta" el la kvar fundamentaj fortoj. Je distanco de 10⁻¹⁵ m, ĝia forto estas proksimume 100-oble pli granda ol tiu de la [[Elektromagnetismo|elektromagneta forto]], ĉirkaŭ 10⁶-oble pli granda ol tiu de la malforta forto, kaj proksimume 10³⁸-oble pli granda ol tiu de la [[gravito]]. La forta forto estas priskribata per [[Kvantuma kolordinamiko|kvantuma kromodinamiko]] (QCD), parto de la [[Norma modelo|Norma Modelo]] de partikla fiziko. Matematike, QCD estas neabelana [[Gaŭĝa teorio|mezurteorio]] bazita sur loka (mezura) [[Geometria simetria grupo|simetria grupo]] nomata ''SU(3)''. La partiklo, kiu peras la fortan interagadon, estas la gluono – senmasa [[Gaŭĝa bosono]] (mezur-bosono). Oni supozas, ke gluonoj interagas kun kvarkoj kaj aliaj gluonoj per speco de ŝargo nomata [[Kolorŝargo|kolora ŝargo]]. Kolora ŝargo similas al elektromagneta ŝargo, sed ĝi ekzistas en tri tipoj (±ruĝa, ±verda kaj ±blua) anstataŭ nur unu, kio kondukas al malsamaj kondutreguloj. Tiujn regulojn priskribas la [[kvantuma kromodinamiko]] (KKD), la teorio pri la interagadoj inter kvarkoj kaj gluonoj. Male al la [[fotono]] en [[elektromagnetismo]], kiu estas neŭtrala, la gluono portas koloran ŝargon. Kvarkoj kaj gluonoj estas la solaj fundamentaj partikloj, kiuj posedas ne-nulan koloran ŝargon; tial ili partoprenas en fortaj interagadoj nur unu kun la aliaj. La forta forto estas la manifestiĝo de la interagado de gluonoj kun aliaj kvarkoj kaj gluonoj. Ĉiuj kvarkoj kaj gluonoj en KDK (QCD) interagas unu kun la alia per la forta forto. La forto de la interagado estas parametrigita per la konstanto de forta kuplado. Ĉi tiu forto estas modifita de la kolora ŝargo de la partiklo – trajto, kiu devenas el [[Grupo-teorio|grupa teorio]]. La forta forto agadas inter kvarkoj. Male al ĉiuj aliaj fortoj (elektromagneta, malforta kaj gravita), la forta forto ne malfortiĝas kun kreskanta distanco inter paroj da kvarkoj. Post kiam limdistanco (proksimume la grandeco de [[hadrono]]) estas atingita, la forto restas je nivelo de ĉirkaŭ 10 000 [[Neŭtono (mezurunuo)|N]], sendepende de tio, kiom pliiĝas la distanco inter la kvarkoj.<ref name=Fritzsch1983/>{{rp|164}} Dum la distanco inter la kvarkoj kreskas, la energio aldonita al la paro kreas novajn parojn da respondaj kvarkoj inter la du originaj; tial estas neeble izoli kvarkojn. La klarigo estas, ke la agado plenumita kontraŭ forto de 10 000 N sufiĉas por krei parojn el partiklo kaj antipartiklo ene de tre mallonga distanco. La energio aldonita al la sistemo per apartigo de du kvarkoj kreas paron da novaj kvarkoj, kiuj pariĝas kun la originaj. En kvarka kolordinamiko (QCD), ĉi tiu fenomeno nomiĝas ''[[Kolorkonservo|kolora enŝloso]]''; sekve, nur hadronoj – ne individuaj liberaj kvarkoj – estas observeblaj. La malsukceso de ĉiuj eksperimentoj, kiuj serĉis [[kvarko#Specoj de kvarkoj kaj iliaj kombinoj|liberajn kvarkojn]], estas konsiderata pruvo de tiu fenomeno. La elementaj partikloj — kvarkoj kaj gluonoj — partoprenantaj en altenergia kolizio ne estas rekte observeblaj. La interagado produktas fluojn (tiel nomatajn "jetojn") de nove kreitaj hadronoj, kiuj ja estas observeblaj. Tiuj hadronoj kreiĝas — kiel manifestiĝo de la ekvivalento inter [[maso]] kaj [[energio]] — kiam sufiĉa energio estas enmetita en ligon inter kvarkoj; ekzemple, kiam kvarko en unu protono estas trafita de tre rapida kvarko el alia protono dum kolizio en [[partikla akcelilo]]. Tamen, oni ja observis kvark-gluonajn [[plasmo]]jn.<ref>{{cite news |url=http://physics.about.com/od/physicsqtot/fl/Quark-Gluon-Plasma.htm |title=Quark–gluon plasma is the most primordial state of matter |newspaper=About.com Education |access-date=2017-01-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170118030724/http://physics.about.com/od/physicsqtot/fl/Quark-Gluon-Plasma.htm |archive-date=2017-01-18 |url-status=dead }}</ref> === Inter hadronoj === {{Ĉefartikolo|Nuklea forto}} [[File:Pn_Scatter_Quarks.svg|thumb|300x300px|Feynman-diagramo (montrita per la animacio en la enkonduko), kiu prezentas la unuopajn [[kvarko|kvarkajn konsisterojn]], por ilustri, kiel la fundamenta forta interagao estigas la [[nuklea forto|nuklean forton]]. Rektaj linioj reprezentas kvarkojn, dum plurkoloraj bukloj reprezentas [[gluono]]jn (la portantojn de la fundamenta forto).]] Kvankam kolora enŝloso implicas, ke la forta forto agas sen malpliiĝo pro distanco inter paroj da kvarkoj ene de kompaktaj aroj da ligitaj kvarkoj (hadronoj), tamen ĉe distancoj, kiuj proksimiĝas al aŭ superas la radiuson de protono, restas restanta forto (priskribita sube). Ĝi manifestiĝas kiel forto inter la "senkoloraj" hadronoj, kaj estas konata kiel la nuklea forto aŭ la restanta (aŭ rezidua) forta forto (kaj historie kiel la ''forta nuklea forto''). La nuklea forto agas inter hadronoj, konataj kiel [[mezono]]j kaj [[bariono]]j. Tiu "rezidua forta forto", agante nerekte, transdonas gluonojn, kiuj konsistigas parton de la virtualaj [[piono|π-]] kaj ρ-mezonoj; tiuj siavice transdonas la forton inter nukleonoj, kiu kuntenas la nukleon (krom la nukleo de [[Izotopoj de hidrogeno#Hidrogeno-1 (procio)|hidrogeno-1]]).<ref>{{cite web |title=3. The Strong Force |url=http://www.damtp.cam.ac.uk/user/tong/pp/pp3.pdf |publisher=Department of Applied Mathematics and Theoretical Physics, University of Cambridge |access-date=10 January 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211022113145/http://www.damtp.cam.ac.uk/user/tong/pp/pp3.pdf |archive-date=22a de Oktobro 2021}}</ref> La rezidua forta forto estas do malgranda restaĵo de la forta forto, kiu kunligas kvarkojn en protonojn kaj neŭtronojn. Ĉi tiu sama forto estas multe pli malforta inter neŭtronoj kaj protonoj, ĉar ĝi estas plejparte neŭtraligita ene de ili – simile al tio, kiel elektromagnetaj fortoj inter neŭtralaj atomoj ([[Forto de Van-der-Waals|fortoj de van der Waals]]) estas multe pli malfortaj ol la elektromagnetaj fortoj, kiuj tenas elektronojn ligitaj al la nukleo, tiel formante la [[atomo]]jn.<ref name=Fritzsch1983> {{cite book |last=Fritzsch |first=H. |year=1983 |title=Quarks: The Stuff of Matter |url=https://archive.org/details/quarksstuffofmat00frit |url-access=registration |publisher=Basic Books |isbn=978-0-465-06781-7 |pages=[https://archive.org/details/quarksstuffofmat00frit/page/167 167–168] }}</ref> Male al la forta nuklea forto, la rezidua forta forto malpliiĝas kun la distanco, kaj tio okazas rapide. La malpliiĝo proksimume sekvas negativan eksponentan funkcion de la distanco, kvankam ne ekzistas konata simpla esprimo por tio; vidu la [[potencialo]]n de [[Yukawa Hideki|Yukawa]]. La rapida malpliiĝo de la altira rezidua forto kun la distanco, kune kun la malpli rapida malpliiĝo de la forpuŝa elektromagneta forto inter protonoj en atomkerno, kaŭzas la malstabilecon de pli grandaj atomkernoj – ekzemple, de ĉiuj tiuj, kies atomnumero estas pli granda ol 82 (la elemento [[plumbo]]). Kvankam la nuklea forto estas malpli forta ol la forta interago mem, ĝi tamen estas tre energia: transiroj produktas [[Gama-radiado|gama-radiojn]]. La maso de atomkerno signife diferencas de la sumo de la masoj de la unuopaj nukleonoj. Tiu masa difekto ŝuldiĝas al la potenciala energio ligita al la nuklea forto. Diferencoj inter masaj difektoj provizas la energion por [[nuklea fuzio]] kaj [[nuklea fisio]]. ==Unuigo== La tiel nomataj [[Granda Unuigita Teorio|Grandaj Unuigitaj Teorioj]] (GUT) celas priskribi la fortan interagadon kaj la elektro-malfortan interagadon kiel aspektojn de unuopa forto, simile al tio, kiel la elektromagnetaj kaj malfortaj interagadoj estis unuigitaj per la modelo de Glashow–Weinberg–Salam en la elektro-malfortan interagadon. La forta interagado havas econ nomatan ''asimptota libereco'', laŭ kiu la intenseco de la forta forto malpliiĝas ĉe pli altaj energioj (aŭ temperaturoj).[10]: 98  La teoriigita energio, ĉe kiu ĝia intenseco iĝas egala al tiu de la elektro-malforta interagado, estas la ''energio de granda unuiĝo''. Tamen, ĝis nun neniu Granda Unuigita Teorio estas sukcese formulita por priskribi tiun procezon, kaj la Granda Unuiĝo restas nesolvita [[problemo]] en [[fiziko]]. == Fortaj interagadoj en reakcioj de alta energio == Ekzistas klaso de alt-energiaj [[hadrono|hadronaj]] koliziaj procezoj, al kiuj mankas "malmola skalo", kio igas perturbajn kalkulojn kadre de kvantuma kromodinamiko nefidindaj. Tiaj reakcioj inkluzivas totalajn hadronajn koliziajn sekcojn, elastan hadronan disĵeton je malgrandaj anguloj, kaj difraktajn procezojn. [[Kinematiko|Kinematike]] rigardate, en tiuj reagoj nur la totala energio de la koliziantaj partikloj — en ilia mascentro-kadro — estas sufiĉe granda, dum la movokvanta transdono ne estas tia. Ekde la [[1960-aj jaroj]], la ĉefaj trajtoj de tiaj reakcioj estas sukcese priskribitaj per fenomenologia aliro bazita sur la teorio de Regge (laŭ Tullio Regge). Kadre de tiu teorio, alt-energia disĵeto de hadronoj okazas pro la interŝanĝo de iuj komponitaj objektoj: nome ''reggeonoj'' (aŭ reĝonoj). La plej grava reggeono en tiu teorio estas la pomerono — la sola reggeono, kies kontribuo al la disĵeta sekco ne malkreskas kun la energio. En la [[1970-aj jaroj]] montriĝis, ke multaj el la trajtoj de reĝonoj estas deriveblaj el [[Kvantuma kolordinamiko|kvantuma kromodinamiko]]. La responda aliro en kvantuma kromodinamiko estas nomata la ''aliro de Balickij-Fadin-Kurajev-Lipatov'' (BFKL). == Aktuala stato de la teorio de fortaj interagadoj == La teoria priskribo de fortaj interagadoj estas unu el la plej bone evoluigitaj — sed samtempe rapide evoluantaj — kampoj de la [[teoria fiziko]] de [[Elementa partiklo|elementaj partikloj]]. Kvankam la fundamenta naturo de fortaj interagadoj (la [[Kolorŝargo|kolora interagado]] inter [[kvarko]]j kaj [[gluono]]j, priskribata per [[Kvantuma mekaniko|kvantuma kromodinamiko]]) estas komprenata, la matematikaj leĝoj, kiuj esprimas ĝin, estas tre kompleksaj; sekve, en multaj specifaj kazoj, kalkuloj bazitaj sur fundamentaj principoj restas neeblaj. Rezulte aperas eklektika bildo: apud matematike rigoraj kalkuloj ekzistas duonkvantaj aliroj radikantaj en [[kvantuma mekaniko]] — kaj ankaŭ intuiciaj komprenoj — kiuj tamen perfekte priskribas eksperimentajn datumojn.<ref>''A. Schmidt, J. R. Pybus, R. Weiss, E. P. Segarra, A. Hrnjic, A. Denniston, O. Hen, E. Piasetzky, L. B. Weinstein, N. Barnea, M. Strikman, A. Larionov, D. Higinbotham & The CLAS Collaboration'' [https://www.nature.com/articles/s41586-020-2021-6 Probing the core of the strong nuclear interaction] // [[Nature]], volume 578, paĝoj 540–544(2020)</ref> Oni skizu la ĝeneralan strukturon de la moderna teorio de fortaj interagadoj: Unue, [[kvantuma kromodinamiko]] servas kiel la fundamento por la teorio de fortaj interagadoj. En ĉi tiu teorio, la fundamentaj liberecgradoj estas [[kvarko]]j kaj [[gluono]]j, kaj oni konas ankaŭ la ''[[lagranĝiano]]n'', kiu priskribas ilian interagadon. Prie vidu artikolon [[Lagranĝa mekaniko]]. La aliroj uzataj por priskribi fortajn interagojn dependas signife de la tipo de studata objekto. Eblas distingi la jenajn ĉefajn grupojn: * '''Malmolaj hadronaj reakcioj''', en kiuj kvarkoj kaj gluonoj ludas la ĉefan rolon kaj kiuj estas bone priskribataj per perturba teorio en KDK (QCD); * '''Duonrigidaj reakcioj''', por kiuj oni devas konsideri senfinan nombron da terminoj en la serio de la perturba teorio por provizi racian priskribon — kio, en kelkaj limkazoj, estas farebla. * '''Malalt-energiaj (mildaj) hadronaj reakcioj''', en kiuj ligitaj statoj de kvarkoj (hadronoj) estas traktataj per pli taŭgaj liberecgradoj, kaj la leĝoj de interagado estas studataj. * La '''statikaj trajtoj de hadronoj''', por kiuj — depende de la konkreta okazo — eblas uzi diversajn alirojn. == Atomaj nukleoj == [[Dosiero:Yukawa_coulomb_compare.svg|eta|Yukawa-potencialo (verda) kompare kun kulomba potencialo (ruĝa)]] Laŭ la [[kvantuma kolordinamiko]] la forta nuklea forto efikas inter [[kvarko]]j interne de [[nukleono]]j, kiuj konsistigas la nukleojn de [[atomo]]j. La perantaj virtualaj [[partiklo]]j estas nomataj [[gluono]]j; ilin karakterizas konservata (neperdebla) valoro nomata [[kolora ŝargo]] (kiu neniel rilatas al la koloroj de [[optiko]]). Ekzistas ok specoj de gluonoj, kiuj transportas koloran ŝargon inter kvarkoj kaj povas ankaŭ interagi inter si reciproke. Interne de nukleonoj la kolora ŝargo de la kvarkoj ĉiam sume nuliĝas. Tamen pro nekompleta ekvilibreco de la kvarkaj ŝargoj ekzistas resta interago inter nukleonoj, kiu konsistigas la fortan nuklean forton. Ĝi efikas ĝis distanco de ĉirkaŭ 2,5 femtometroj; trans tiu distanco ĝin superas la elektra forto. Tial la forta nuklea forto kapablas kunteni malgrandajn nukleojn (kvankam ili enhavas elektre ŝargitajn [[protono]]jn, kiuj forpuŝas sin reciproke), sed ne tre grandajn, kiuj do estas [[radiaktiveco|malstabilaj]]. La kialo, ke la elektra kaj la forta interagoj rilatas tiom malsame laŭ distanco ''d'', estas, ke la elektra forto havas [[Kulomba leĝo|kulomban potencialon]], en kiu la forto malkreskas laŭ 1/''d'²; la forta interago havas Yukawa-potencialon, kies konduto estas pli komplika, sed kiu koncentras la forton al mallongaj distancoj. La gluonoj, kiuj peras la interagon interne de la nukleonoj, ne ekzistas ekstere. La interagon inter la nukleonoj en nukleo peras la [[piono|π-mezono]], == Restinta forta forto == La restinta efiko de la forta forto estas nomita la [[nuklea forto]]. La nuklea forto agas inter [[hadrono]]j, kiel ekzemple [[mezono]]j aŭ barjonoj (kiel ekzemple [[nukleono]]j) en [[atomkerno]]j. Tiu "restinta forta forto", aganta nerekte, elsendas gluonojn kiuj formas parton de la virtuala [[piono]] kaj rota [[mezono]], kiuj, en victurno, elsendas la nuklean forton inter nukleonoj. [[Dosiero:Nuclear Force anim smaller.gif|eta|350px|dekstre|[[Animacio]] de la interagado de la [[nuklea forto]] (rezidua aŭ restinta forta forto) inter protono kaj neŭtrono. La malgrandaj koloraj duoblaj cirkloj estas gluonoj, kiuj povas esti viditaj ligantaj la protonon kaj neŭtronon kune. Tiuj gluonoj ankaŭ aranĝas la kvark-antikvarkan kombinaĵon nomitan [[piono]] kune, kaj tio helpas elsendi restintan parton de la forta forto eĉ inter senkoloraj hadronoj. Kontraŭkoloroj estas montritaj per [[:File:Quark Anticolors.svg|tiu diagramo]]. Por pli granda versio, [http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/d/de/Nuclear_Force_anim.gif klaku ĉi tien] ]] La restinta forta forto estas tiel negrava rest(aĵ)o de la forta forto kiu ligas kvarkojn kune en protonojn kaj neŭtronojn. Tiu sama forto estas multe pli malforta inter neŭtronoj kaj protonoj, ĉar ĝi estas plejparte neŭtraligita ene de ili, laŭ la sama maniero laŭ kiu elektromagnetaj fortoj inter neŭtralaj atomoj ([[forto de Van-der-Waals]]) estas multe pli malfortaj ol la elektromagnetaj fortoj kiuj tenas la atomojn interne kune. Male al la forta forto mem, la nuklea forto, aŭ restinta forta forto, malpliiĝas en forto, kaj ĝi fakte malpliiĝas rapide kun distanco. La malkresko estas preskaŭ kiel negativa eksponenta potenco de distanco, kvankam ekzistas neniu simpla esprimo konata pro tio; vidu [[Yukawa Hideki|Yukawa potencialon]]. La rapida malkresko kun distanco de la altira restinta forto kaj la malpli-rapida malkresko de la mala elektromagneta forto aganta inter protonoj ene de nukleo, kaŭzas la malstabilecon de pli grandaj atomkernoj, kiel ekzemple ĉiuj tiuj kun [[atomnumero]]j pli grandaj ol 82 (la elementantaŭeco). ==Rilataj konceptoj== ===Malforta nuklea forto=== {{Ĉefartikolo|Malforta nuklea forto}} La '''malforta nuklea forto''' estas unu el la kvar [[Fundamenta forto|fundamentaj fortoj]] ekzistantaj en [[naturo]], laŭ la nuna [[norma modelo]] de [[forto]]j en [[fiziko]]; la aliaj tri fortoj estas la [[gravita forto]], la [[elektromagneta forto]] kaj la forta nuklea forto. Ĝi disvolviĝas per interŝanĝo de la [[bosono|bosonoj]] "W" kaj "Z". En la ĉiutaga vivo, la plej evidenta rezulto de tiu ĉi forto estas [[beta-radiado]]. ===Gaŭĝa teorio=== {{Ĉefartikolo|Gaŭĝa teorio}} En [[fiziko]], '''gaŭĝa teorio''' estas fizika teorio kun lokaj kontinuaj simetrioj ('''gaŭĝaj simetrioj''') — simetrioj kiuj ŝanĝas sole operatorojn difinitajn en iu eta areo de spactempo. Kelkaj gaŭĝaj teorioj, ekzemple [[kvantuma elektrodinamiko]], [[kvantuma kolordinamiko]], kaj la [[norma modelo]], ĝuste priskribas [[naturo]]n. Gaŭĝaj teorioj ankaŭ havas gravajn aplikaĵojn en [[diferenciala geometrio]], specife en [[teorio de Donaldson]]. ===Kvantuma kolordinamiko=== {{Ĉefartikolo|Kvantuma kolordinamiko}} [[Dosiero:Qcd fields field (physics) mk.svg|eta|240ra|dekstre|Skemo de [[Kvantuma kolordinamiko]].]] '''Kvantuma kolordinamiko''' (KKD) estas [[fiziko|fizika]] teorio de forta nuklea forto ([[kolorŝargo|kolorŝarga]] forto), unu el fundamentaj fortoj kiu priskribas interagojn inter [[kvarko]]j kaj [[gluono]]j en kompundaj [[partiklo]]j ([[hadrono]]j), kiel [[protono]], [[neŭtrono]], [[piono]] ktp. Ĝi estas SU(3) [[teorio de Yang-Mills]] de kolorŝargitaj [[fermiono]]j. KKD estas aparta tipo de [[kvantuma kampa teorio]], nomata ''ne-Abela [[kalibra teorio]]''. Grandega kvanto de eksperimentaj pruvoj por KKD amasiĝis dum jaroj de studo. ===Lagranĝa mekaniko=== {{Ĉefartikolo|Lagranĝa mekaniko}} '''Lagranĝa mekaniko''' estas reesprimo de [[klasika mekaniko]] fare de [[Joseph-Louis Lagrange]]. Ĝi esprimas la staton de klasika sistemo kiel iu aro de nombroj (ĝeneraligitaj koordinatoj), kiuj evoluas tra tempo laŭ iuj leĝoj. La leĝoj estas kondiĉoj minimumigi ian kvanton, la '''[[lagranĝiano]]n''' <math>L </math>, kiu estas funkcio de la koordinatoj kaj la rapidoj (temp-derivoj de la koordinatoj). Do, la lagranĝiano determinas la evoluon de la sistemo. :<math>L = T - V \, ,</math> :kie ''T'' estas la tuta [[kineta energio]] (kiu dependas de la [[movokvanto]]j), kaj ''V'' estas la tuta [[potenciala energio]] (kiu dependas de la koordinatoj) de la sistemo. Lagranĝa mekaniko provizas metodon aŭtomate certigi konserviĝon de [[energio]] kaj [[movokvanto]] (tamen lagranĝa mekaniko povas priskribi ankaŭ sistemon sen konserviĝo de energio aŭ movokvanto). Lagranĝa mekaniko kongruas kun [[speciala teorio de relativeco|speciala relativeco]] en la senco, ke ĝi povas esprimi relativecajn teoriojn en tia maniero ke la relativeco estas evidenta (kontraste kun [[hamiltona mekaniko]]). == Vidu ankaŭ == * [[Gravito]] * [[Partikla fiziko]] * [[Nuklea fiziko]] * [[Piono]] * [[Teorio de kordoj]] * [[Kvantuma kolordinamiko]] * [[Malforta nuklea forto]] * [[Forto]] kaj [[Fundamenta forto]] == Notoj == {{Referencoj}} == Bibliografio == * Christman, J.R. (2001). [http://www.physnet.org/modules/pdf_modules/m280.pdf "MISN-0-280: The Strong Interaction"] (PDF). * Griffiths, David (1987). Introduction to Elementary Particles. John Wiley & Sons. ISBN 978-0-471-60386-3. * Halzen, F.; Martin, A.D. (1984). [https://archive.org/details/quarksleptonsint0000halz Quarks and Leptons: An Introductory Course in Modern Particle Physics.] John Wiley & Sons. ISBN 978-0-471-88741-6. * Kane, G.L. (1987). Modern Elementary Particle Physics. Perseus Books. ISBN 978-0-201-11749-3. * Morris, R. (2003). [https://archive.org/details/lastsorcererspat0000morr The Last Sorcerers: The Path from Alchemy to the Periodic Table.] Joseph Henry Press. ISBN 978-0-309-50593-2. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://physnet.org/modules/pdf_modules/m280.pdf J. R. Christman: The Strong Interaction] ({{en}}) * [http://www.physnet.org/modules/pdf_modules.html projekto ''physnet''] ({{en}}) {{Bibliotekoj}} {{Havenda artikolo|Forta nuklea forto}} [[Kategorio:Partikla fiziko]] [[Kategorio:Forto]] [[Kategorio:Nuklea fiziko]] rx77crhrteyomsk3wx1ugbx00da7qqp 9494431 9494430 2026-10-16T12:31:10Z Kani 670 /* Bibliografio */ 9494431 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Gluon_tube-color_confinement_animation.gif|thumb|upright=1.5|Animacio pri [[kolora enŝloso]], trajto de la forta interagado. Se oni aldonas energion al la [[kvarko]]j, kiel montrite, la [[gluono|gluona tubo]] liganta la kvarkojn plilongiĝas ĝis ĝi atingas punkton, kie ĝi "krevas"; la energio aldonita al la sistemo tiam kaŭzas la formiĝon de paro el kvarko kaj [[kvarko#Specoj de kvarkoj kaj iliaj kombinoj|antikvarko]]. Tial oni neniam vidas solajn kvarkojn izole.]] [[Dosiero:Helium atom QM.svg|eta|dekstre|250px|La nukleo de atomo de [[heliumo]]. La du [[protono]]j havas la saman [[Elektra ŝargo|ŝargon]], sed ili ankoraŭ restas kune pro la restinta nuklea forto.]] [[Dosiero:Protón-Estructura de Quarks.png|eta|dekstre|250px|Strukturo de [[kvarko]]j de unu [[protono]].]] La '''forta nuklea forto''' aŭ '''forta interago''' estas tiu [[fundamenta forto]], kiu kuntenas la [[nukleo]]jn de [[atomo]] kontraŭ la peno de la [[elektromagneta forto]] disigi ilin. Ĝi estas unu el la kvar (aŭ tri) [[fundamenta forto|fundamentaj fortoj]] de [[fiziko]]. La operacia gamo de la forta interago estas en la [[grandordo]] de diametro de [[atomkerno]], [[femtometro]] (10^-15 metroj). Je ĉi tiu skalo, la potenco de la forta interago estas averaĝe ĉirkaŭ 137 fojojn pli granda ol la potenco de la elektromagneta forto, ĉirkaŭ 1.000.000 fojojn la potenco de la malforta interago kaj proksimume 1038 fojojn la potenco de [[gravito]].<ref> Relativa forto de interagado varias laŭ la distanco. Vidu por ekzemplo la eseon de Matt Strassler nome [https://profmattstrassler.com/articles-and-posts/particle-physics-basics/the-known-forces-of-nature/the-strength-of-the-known-forces/ "The strength of the known forces".]</ref> La partiklo kiu portas la plej fortan interagon estas la [[gluono]]. Ĉi tio estas ekzakte kiel la elektromagneta forto estas transdonita tra [[Fotono|fotonoj]] kaj la malforta interago tra W kaj Z-bosonoj. [[Kvantuma kromodinamiko]] (mallongigita en la angla QCD) estas la teorio kiu priskribas la forton kaj reĝimon de interago. La teorio de la [[kvarkoj]] diras, ke tiu interago kuntenas ankaŭ la kvarkojn interne de [[nukleono]] ([[protono]] aŭ [[neŭtrono]]), kaj ke la klasika forta interago estas nur reziduo el tiu forto, efikanta inter nukleonoj. Por distingi la du aspektojn oni nomas la klasikan fortan interagon "rezidua forta interago".<ref>[https://webhome.phy.duke.edu/~kolena/modern/forces.html#005 "The four forces: the strong interaction Duke University Astrophysics Dept website".]</ref> Ĉar la forto estas mediaciita de masivaj, mallongdaŭraj mezonoj je ĉi tiu skalo, la restanta forta interagado obeas distanc-dependan konduton inter [[nukleono]]j, kiu estas tre malsama ol kiam ĝi agas por ligi [[kvarko]]jn ene de [[hadrono]]j. Ekzistas ankaŭ diferencoj en la ligaj energioj de la nuklea forto rilate al [[nuklea fuzio]] kontraŭ [[Fisio|nuklea fisio]]. Nuklea fuzio respondecas pri plejparto de la energiproduktado en la [[Suno]] kaj aliaj [[stelo]]j. Nuklea fisio permesas la disfalon de radioaktivaj elementoj kaj [[izotopo]]j, kvankam ĝi ofte estas mediaciita de la malforta interagado. Artefarite, la energio asociita kun la nuklea forto estas parte liberigita en [[nuklea energio]] kaj [[nukleaj armiloj]], kaj en [[uranio|uraniaj]] aŭ [[plutonio|plutoniaj]] fisiaj armiloj kaj en fuziaj armiloj kiel la [[hidrogena bombo]].<ref>{{cite web | archive-url=https://web.archive.org/web/20121218195010/https://netfiles.uiuc.edu/mragheb/www/NPRE%20402%20ME%20405%20Nuclear%20Power%20Engineering/Nuclear%20Processes%20The%20Strong%20Force.pdf | access-date=2023-10-03 | archive-date=2012-12-18 | title=Chapter 4 Nuclear Processes, The Strong Force | last=Ragheb | first=Magdi | publisher=University of Illinois | url= https://netfiles.uiuc.edu/mragheb/www/NPRE%20402%20ME%20405%20Nuclear%20Power%20Engineering/Nuclear%20Processes%20The%20Strong%20Force.pdf | url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web | archive-url= https://web.archive.org/web/20230528145648/http://www.furryelephant.com/content/radioactivity/binding-energy-mass-defect/ | access-date=2023-10-03 | archive-date=2023-05-28 | title=Lesson 13: Binding energy and mass defect | author=<!--Not stated--> | website=Furry Elephant physics educational site | url= http://www.furryelephant.com/content/radioactivity/binding-energy-mass-defect/ | url-status=dead}}</ref> == Etimologio == La forta nuklea forto havas sian nomon de la fakto, ke ĝi estas la plej forta el la fundamentaj fortoj. Alia nomo estas "kolora forto", ĉar la [[Kolorŝargo|ŝargoj]] kaŭzantaj ĝin, havas tri bazajn valorojn, same kiel la homa vido havas tri bazkolorojn. Tial la ŝargoj ricevis la simbolajn nomojn "ruĝa", "verda" kaj "blua", aldone ekzistas la inversaj ŝargoj "malruĝa", "malverda" kaj "malblua". La esprimo "forta interago" estas nun preferata inter fizikistoj. La antaŭan esprimon "forta nuklea forto" motivis la fakto, ke ĝi efikas interne de [[atoma nukleo|atomaj nukleoj]] (vidu [[#Atomaj nukleoj|malsupre]]). Male al la [[Kampo (elektro)|elektra]] kaj [[gravito|gravita fortoj]] la forta nuklea forto ne sekvas la leĝon de la inversa radiusa kvadrato; ĝi efikas nur je tre malgranda distanco. Tie ĝi havas jenajn rilatumojn al la aliaj fundamentaj fortoj<ref>Greiner, W. kaj Müller, B.: "Gauge Theory of Weak Interaction (Band 13)". Springer, 2000, p. 2.</ref>: * 100-oble tiom forta kiom la elektra forto * 10¹⁵-oble tiom forta kiom la [[malforta nuklea forto]] * 10⁴¹-oble tiom forta kiom la gravito [[Dosiero:Neutron_QCD_Animation.gif|eta|Ekzemplo: Gluonoj kuntenas la kvarkojn en neŭtrono]] == Historio == La ekziston de la forta nuklea forto konjektis [[Enrico Fermi]] en la [[1930-aj jaroj]], kiam li laboris pri la [[malforta nuklea forto|malforta interago]].<ref>{{Citaĵo el la reto | url=http://www-news.uchicago.edu/fermi/Group19/enricofermi/teoriafermi.htm| titolo = La teoria di Fermi | alirdato = 2012-12-01 | aŭtoro = | dato = 2003-04-23 | formato = HTML | eldonisto = Universitato de Chicago | lingvo = it}}</ref> [[Hideki Yukawa]] postulis, ke la interagon efikas nova partiklo, la [[piono|π-mezono]]. En [[1964]] [[Murray Gell-Mann]] kaj [[George Zweig]] proponis, ke [[mezono]]j kaj [[bariono]]j konsistas el kvarkoj;<ref> Wilczek, Frank (1982). "Quantum chromodynamics: The modern theory of the strong interaction". ''Annual Review of Nuclear and Particle Science''. 32 (1): 177–209. Bibcode:1982ARNPS..32..177W. doi:10.1146/annurev.ns.32.120182.001141.</ref> en 1965 sekvis la enkonduko de nova partikla eco, nomata "koloro".<ref> Feynman, R.P. (1985). ''QED: The Strange Theory of Light and Matter''. Princeton University Press. p. 136. ISBN 978-0-691-08388-9. "The idiot physicists, unable to come up with any wonderful Greek words anymore, call this type of polarization by the unfortunate name of 'color', which has nothing to do with color in the normal sense."</ref> En 1968/9 eksperimentoj ĉe la esplorejo SLAC ([[Stanford Linear Accelerator]]) trovis pruvojn pri la fakta ekzisto de kvarkoj. Kvarkoj kun malsamaj kolorŝargoj altiras unu la alian pro la forta interago, kaj la partiklo, kiu peras tion, ricevis la nomon ''[[gluono]]''. Antaŭ la [[1970-aj jaroj]], fizikistoj estis necertaj kiel kaj kial la atomkerno estis ligita kune. Estis konata, ke la nukleo estis kunmetita de [[protono]]j kaj [[neŭtrono]]j kaj ke protonoj posedis pozitivan [[elektra ŝargo|elektran ŝargon]], dum neŭtronoj estis elektre neŭtralaj. De la kompreno de fiziko en tiu tempo, pozitivaj trovitaĵoj forpuŝus unu la alian kaj la pozitive ŝargitaj protonoj devus igi la nukleon flugi dise. Tamen, tio neniam estis observita. Nova fiziko estis necesa por klarigi tiun fenomenon. Pli forta gravito estis postulita por klarigi kiel la atomkerno estis ligita malgraŭ la reciproka elektromagneta repuŝo de la protonoj. Tio hipotezis, ke forto estu nomita la ''forta forto'', kiu verŝajne estis fundamenta forto kiu reagis al la protonoj kaj neŭtronoj kiuj konsistigas la nukleon. Estis poste malkovrite, ke protonoj kaj neŭtronoj ne estis fundamentaj partikloj, sed konsistis el konsistigaj partikloj nomitaj [[kvarko]]j. La forta altiro inter nukleonoj estis la kromefiko de pli fundamenta forto kiu ligis la kvarkojn kune en protonojn kaj neŭtronojn. La teorio de [[kvantuma kolordinamiko]] klarigas, ke kvarkoj portas tion kio estas nomita [[kolorŝargo]], kvankam ĝi havas neniun rilaton al videbla [[koloro]].<ref> Feynman, R.P. (1985). QED: The Strange Theory of Light and Matter. Princeton University Press. p. 136. ISBN 978-0-691-08388-9. "The idiot physicists, unable to come up with any wonderful Greek words anymore, call this type of polarization by the unfortunate name of 'color', which has nothing to do with color in the normal sense." </ref> Kvarkoj male al kolorŝargo altiras unu la alian kiel rezulto de la forta nuklea forto, kaj la partiklo kiu mediaciis tion estis nomita la [[gluono]]. == Konduto de la forta interagado == La forta interagado estas observebla je du distancintervaloj, kaj en ĉiu el ili ĝi estas mediaciata de malsamaj forto-portantoj. Je skalo malpli granda ol proksimume 0,8 fm (fentometroj) (ĉirkaŭ la [[radiuso]] de [[nukleono]]), la forto estas portata de [[gluono]]j kaj tenas [[kvarko]]jn kune por formi [[protono]]jn, [[neŭtrono]]jn kaj aliajn [[hadrono]]jn. Je pli granda skalo, ĝis proksimume 3 fm, la forto estas portata de [[mezono]]j kaj ligas nukleonojn (protonojn kaj neŭtronojn) kune por formi la [[atoma nukleo|atomkernon]].<ref name="auto">{{cite web| url = http://webhome.phy.duke.edu/~kolena/modern/forces.html#005| title = The four forces: the strong interaction Duke University Astrophysics Dept website}}</ref> En la unua kazo, ĝi estas ofte nomata la ''kolora forto'', kaj ĝi estas tiom forta, ke se hadronoj estas trafitaj de alt-energiaj partikloj, ili produktas [[Hadrona strio|fluojn]] de masivaj partikloj anstataŭ elsendi siajn konsisterojn (kvarkojn kaj gluonojn) kiel libere moviĝantajn partiklojn. Ĉi tiu eco de la forta forto estas nomata [[Kolorkonservo|kolora enŝloso]]. {| class="wikitable" style="margin-left: auto; margin-right: auto; border: none;" |+ Du niveloj de forta interagado |- ! Interagado !! gamo !! unuo !! portanto !! rezulto |- | Forto || style=text-align:right |< 0.8 fm|| kvarko || gluono || hadrono |- | Rezidua forto || style=text-align:right | 1–3 fm || hadrono || mezono || kerno |} === Ene de hadronoj === [[File:Gluon coupling.svg|thumb|300ra|La fundamentaj kuploj de la forta interagado: (a) gluon-radiado, (b) gluon-disiĝo kaj (c,d) gluon-memkuplo.]] La vorto "forto" estas uzata, ĉar la forta interagado estas la "plej forta" el la kvar fundamentaj fortoj. Je distanco de 10⁻¹⁵ m, ĝia forto estas proksimume 100-oble pli granda ol tiu de la [[Elektromagnetismo|elektromagneta forto]], ĉirkaŭ 10⁶-oble pli granda ol tiu de la malforta forto, kaj proksimume 10³⁸-oble pli granda ol tiu de la [[gravito]]. La forta forto estas priskribata per [[Kvantuma kolordinamiko|kvantuma kromodinamiko]] (QCD), parto de la [[Norma modelo|Norma Modelo]] de partikla fiziko. Matematike, QCD estas neabelana [[Gaŭĝa teorio|mezurteorio]] bazita sur loka (mezura) [[Geometria simetria grupo|simetria grupo]] nomata ''SU(3)''. La partiklo, kiu peras la fortan interagadon, estas la gluono – senmasa [[Gaŭĝa bosono]] (mezur-bosono). Oni supozas, ke gluonoj interagas kun kvarkoj kaj aliaj gluonoj per speco de ŝargo nomata [[Kolorŝargo|kolora ŝargo]]. Kolora ŝargo similas al elektromagneta ŝargo, sed ĝi ekzistas en tri tipoj (±ruĝa, ±verda kaj ±blua) anstataŭ nur unu, kio kondukas al malsamaj kondutreguloj. Tiujn regulojn priskribas la [[kvantuma kromodinamiko]] (KKD), la teorio pri la interagadoj inter kvarkoj kaj gluonoj. Male al la [[fotono]] en [[elektromagnetismo]], kiu estas neŭtrala, la gluono portas koloran ŝargon. Kvarkoj kaj gluonoj estas la solaj fundamentaj partikloj, kiuj posedas ne-nulan koloran ŝargon; tial ili partoprenas en fortaj interagadoj nur unu kun la aliaj. La forta forto estas la manifestiĝo de la interagado de gluonoj kun aliaj kvarkoj kaj gluonoj. Ĉiuj kvarkoj kaj gluonoj en KDK (QCD) interagas unu kun la alia per la forta forto. La forto de la interagado estas parametrigita per la konstanto de forta kuplado. Ĉi tiu forto estas modifita de la kolora ŝargo de la partiklo – trajto, kiu devenas el [[Grupo-teorio|grupa teorio]]. La forta forto agadas inter kvarkoj. Male al ĉiuj aliaj fortoj (elektromagneta, malforta kaj gravita), la forta forto ne malfortiĝas kun kreskanta distanco inter paroj da kvarkoj. Post kiam limdistanco (proksimume la grandeco de [[hadrono]]) estas atingita, la forto restas je nivelo de ĉirkaŭ 10 000 [[Neŭtono (mezurunuo)|N]], sendepende de tio, kiom pliiĝas la distanco inter la kvarkoj.<ref name=Fritzsch1983/>{{rp|164}} Dum la distanco inter la kvarkoj kreskas, la energio aldonita al la paro kreas novajn parojn da respondaj kvarkoj inter la du originaj; tial estas neeble izoli kvarkojn. La klarigo estas, ke la agado plenumita kontraŭ forto de 10 000 N sufiĉas por krei parojn el partiklo kaj antipartiklo ene de tre mallonga distanco. La energio aldonita al la sistemo per apartigo de du kvarkoj kreas paron da novaj kvarkoj, kiuj pariĝas kun la originaj. En kvarka kolordinamiko (QCD), ĉi tiu fenomeno nomiĝas ''[[Kolorkonservo|kolora enŝloso]]''; sekve, nur hadronoj – ne individuaj liberaj kvarkoj – estas observeblaj. La malsukceso de ĉiuj eksperimentoj, kiuj serĉis [[kvarko#Specoj de kvarkoj kaj iliaj kombinoj|liberajn kvarkojn]], estas konsiderata pruvo de tiu fenomeno. La elementaj partikloj — kvarkoj kaj gluonoj — partoprenantaj en altenergia kolizio ne estas rekte observeblaj. La interagado produktas fluojn (tiel nomatajn "jetojn") de nove kreitaj hadronoj, kiuj ja estas observeblaj. Tiuj hadronoj kreiĝas — kiel manifestiĝo de la ekvivalento inter [[maso]] kaj [[energio]] — kiam sufiĉa energio estas enmetita en ligon inter kvarkoj; ekzemple, kiam kvarko en unu protono estas trafita de tre rapida kvarko el alia protono dum kolizio en [[partikla akcelilo]]. Tamen, oni ja observis kvark-gluonajn [[plasmo]]jn.<ref>{{cite news |url=http://physics.about.com/od/physicsqtot/fl/Quark-Gluon-Plasma.htm |title=Quark–gluon plasma is the most primordial state of matter |newspaper=About.com Education |access-date=2017-01-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170118030724/http://physics.about.com/od/physicsqtot/fl/Quark-Gluon-Plasma.htm |archive-date=2017-01-18 |url-status=dead }}</ref> === Inter hadronoj === {{Ĉefartikolo|Nuklea forto}} [[File:Pn_Scatter_Quarks.svg|thumb|300x300px|Feynman-diagramo (montrita per la animacio en la enkonduko), kiu prezentas la unuopajn [[kvarko|kvarkajn konsisterojn]], por ilustri, kiel la fundamenta forta interagao estigas la [[nuklea forto|nuklean forton]]. Rektaj linioj reprezentas kvarkojn, dum plurkoloraj bukloj reprezentas [[gluono]]jn (la portantojn de la fundamenta forto).]] Kvankam kolora enŝloso implicas, ke la forta forto agas sen malpliiĝo pro distanco inter paroj da kvarkoj ene de kompaktaj aroj da ligitaj kvarkoj (hadronoj), tamen ĉe distancoj, kiuj proksimiĝas al aŭ superas la radiuson de protono, restas restanta forto (priskribita sube). Ĝi manifestiĝas kiel forto inter la "senkoloraj" hadronoj, kaj estas konata kiel la nuklea forto aŭ la restanta (aŭ rezidua) forta forto (kaj historie kiel la ''forta nuklea forto''). La nuklea forto agas inter hadronoj, konataj kiel [[mezono]]j kaj [[bariono]]j. Tiu "rezidua forta forto", agante nerekte, transdonas gluonojn, kiuj konsistigas parton de la virtualaj [[piono|π-]] kaj ρ-mezonoj; tiuj siavice transdonas la forton inter nukleonoj, kiu kuntenas la nukleon (krom la nukleo de [[Izotopoj de hidrogeno#Hidrogeno-1 (procio)|hidrogeno-1]]).<ref>{{cite web |title=3. The Strong Force |url=http://www.damtp.cam.ac.uk/user/tong/pp/pp3.pdf |publisher=Department of Applied Mathematics and Theoretical Physics, University of Cambridge |access-date=10 January 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211022113145/http://www.damtp.cam.ac.uk/user/tong/pp/pp3.pdf |archive-date=22a de Oktobro 2021}}</ref> La rezidua forta forto estas do malgranda restaĵo de la forta forto, kiu kunligas kvarkojn en protonojn kaj neŭtronojn. Ĉi tiu sama forto estas multe pli malforta inter neŭtronoj kaj protonoj, ĉar ĝi estas plejparte neŭtraligita ene de ili – simile al tio, kiel elektromagnetaj fortoj inter neŭtralaj atomoj ([[Forto de Van-der-Waals|fortoj de van der Waals]]) estas multe pli malfortaj ol la elektromagnetaj fortoj, kiuj tenas elektronojn ligitaj al la nukleo, tiel formante la [[atomo]]jn.<ref name=Fritzsch1983> {{cite book |last=Fritzsch |first=H. |year=1983 |title=Quarks: The Stuff of Matter |url=https://archive.org/details/quarksstuffofmat00frit |url-access=registration |publisher=Basic Books |isbn=978-0-465-06781-7 |pages=[https://archive.org/details/quarksstuffofmat00frit/page/167 167–168] }}</ref> Male al la forta nuklea forto, la rezidua forta forto malpliiĝas kun la distanco, kaj tio okazas rapide. La malpliiĝo proksimume sekvas negativan eksponentan funkcion de la distanco, kvankam ne ekzistas konata simpla esprimo por tio; vidu la [[potencialo]]n de [[Yukawa Hideki|Yukawa]]. La rapida malpliiĝo de la altira rezidua forto kun la distanco, kune kun la malpli rapida malpliiĝo de la forpuŝa elektromagneta forto inter protonoj en atomkerno, kaŭzas la malstabilecon de pli grandaj atomkernoj – ekzemple, de ĉiuj tiuj, kies atomnumero estas pli granda ol 82 (la elemento [[plumbo]]). Kvankam la nuklea forto estas malpli forta ol la forta interago mem, ĝi tamen estas tre energia: transiroj produktas [[Gama-radiado|gama-radiojn]]. La maso de atomkerno signife diferencas de la sumo de la masoj de la unuopaj nukleonoj. Tiu masa difekto ŝuldiĝas al la potenciala energio ligita al la nuklea forto. Diferencoj inter masaj difektoj provizas la energion por [[nuklea fuzio]] kaj [[nuklea fisio]]. ==Unuigo== La tiel nomataj [[Granda Unuigita Teorio|Grandaj Unuigitaj Teorioj]] (GUT) celas priskribi la fortan interagadon kaj la elektro-malfortan interagadon kiel aspektojn de unuopa forto, simile al tio, kiel la elektromagnetaj kaj malfortaj interagadoj estis unuigitaj per la modelo de Glashow–Weinberg–Salam en la elektro-malfortan interagadon. La forta interagado havas econ nomatan ''asimptota libereco'', laŭ kiu la intenseco de la forta forto malpliiĝas ĉe pli altaj energioj (aŭ temperaturoj).[10]: 98  La teoriigita energio, ĉe kiu ĝia intenseco iĝas egala al tiu de la elektro-malforta interagado, estas la ''energio de granda unuiĝo''. Tamen, ĝis nun neniu Granda Unuigita Teorio estas sukcese formulita por priskribi tiun procezon, kaj la Granda Unuiĝo restas nesolvita [[problemo]] en [[fiziko]]. == Fortaj interagadoj en reakcioj de alta energio == Ekzistas klaso de alt-energiaj [[hadrono|hadronaj]] koliziaj procezoj, al kiuj mankas "malmola skalo", kio igas perturbajn kalkulojn kadre de kvantuma kromodinamiko nefidindaj. Tiaj reakcioj inkluzivas totalajn hadronajn koliziajn sekcojn, elastan hadronan disĵeton je malgrandaj anguloj, kaj difraktajn procezojn. [[Kinematiko|Kinematike]] rigardate, en tiuj reagoj nur la totala energio de la koliziantaj partikloj — en ilia mascentro-kadro — estas sufiĉe granda, dum la movokvanta transdono ne estas tia. Ekde la [[1960-aj jaroj]], la ĉefaj trajtoj de tiaj reakcioj estas sukcese priskribitaj per fenomenologia aliro bazita sur la teorio de Regge (laŭ Tullio Regge). Kadre de tiu teorio, alt-energia disĵeto de hadronoj okazas pro la interŝanĝo de iuj komponitaj objektoj: nome ''reggeonoj'' (aŭ reĝonoj). La plej grava reggeono en tiu teorio estas la pomerono — la sola reggeono, kies kontribuo al la disĵeta sekco ne malkreskas kun la energio. En la [[1970-aj jaroj]] montriĝis, ke multaj el la trajtoj de reĝonoj estas deriveblaj el [[Kvantuma kolordinamiko|kvantuma kromodinamiko]]. La responda aliro en kvantuma kromodinamiko estas nomata la ''aliro de Balickij-Fadin-Kurajev-Lipatov'' (BFKL). == Aktuala stato de la teorio de fortaj interagadoj == La teoria priskribo de fortaj interagadoj estas unu el la plej bone evoluigitaj — sed samtempe rapide evoluantaj — kampoj de la [[teoria fiziko]] de [[Elementa partiklo|elementaj partikloj]]. Kvankam la fundamenta naturo de fortaj interagadoj (la [[Kolorŝargo|kolora interagado]] inter [[kvarko]]j kaj [[gluono]]j, priskribata per [[Kvantuma mekaniko|kvantuma kromodinamiko]]) estas komprenata, la matematikaj leĝoj, kiuj esprimas ĝin, estas tre kompleksaj; sekve, en multaj specifaj kazoj, kalkuloj bazitaj sur fundamentaj principoj restas neeblaj. Rezulte aperas eklektika bildo: apud matematike rigoraj kalkuloj ekzistas duonkvantaj aliroj radikantaj en [[kvantuma mekaniko]] — kaj ankaŭ intuiciaj komprenoj — kiuj tamen perfekte priskribas eksperimentajn datumojn.<ref>''A. Schmidt, J. R. Pybus, R. Weiss, E. P. Segarra, A. Hrnjic, A. Denniston, O. Hen, E. Piasetzky, L. B. Weinstein, N. Barnea, M. Strikman, A. Larionov, D. Higinbotham & The CLAS Collaboration'' [https://www.nature.com/articles/s41586-020-2021-6 Probing the core of the strong nuclear interaction] // [[Nature]], volume 578, paĝoj 540–544(2020)</ref> Oni skizu la ĝeneralan strukturon de la moderna teorio de fortaj interagadoj: Unue, [[kvantuma kromodinamiko]] servas kiel la fundamento por la teorio de fortaj interagadoj. En ĉi tiu teorio, la fundamentaj liberecgradoj estas [[kvarko]]j kaj [[gluono]]j, kaj oni konas ankaŭ la ''[[lagranĝiano]]n'', kiu priskribas ilian interagadon. Prie vidu artikolon [[Lagranĝa mekaniko]]. La aliroj uzataj por priskribi fortajn interagojn dependas signife de la tipo de studata objekto. Eblas distingi la jenajn ĉefajn grupojn: * '''Malmolaj hadronaj reakcioj''', en kiuj kvarkoj kaj gluonoj ludas la ĉefan rolon kaj kiuj estas bone priskribataj per perturba teorio en KDK (QCD); * '''Duonrigidaj reakcioj''', por kiuj oni devas konsideri senfinan nombron da terminoj en la serio de la perturba teorio por provizi racian priskribon — kio, en kelkaj limkazoj, estas farebla. * '''Malalt-energiaj (mildaj) hadronaj reakcioj''', en kiuj ligitaj statoj de kvarkoj (hadronoj) estas traktataj per pli taŭgaj liberecgradoj, kaj la leĝoj de interagado estas studataj. * La '''statikaj trajtoj de hadronoj''', por kiuj — depende de la konkreta okazo — eblas uzi diversajn alirojn. == Atomaj nukleoj == [[Dosiero:Yukawa_coulomb_compare.svg|eta|Yukawa-potencialo (verda) kompare kun kulomba potencialo (ruĝa)]] Laŭ la [[kvantuma kolordinamiko]] la forta nuklea forto efikas inter [[kvarko]]j interne de [[nukleono]]j, kiuj konsistigas la nukleojn de [[atomo]]j. La perantaj virtualaj [[partiklo]]j estas nomataj [[gluono]]j; ilin karakterizas konservata (neperdebla) valoro nomata [[kolora ŝargo]] (kiu neniel rilatas al la koloroj de [[optiko]]). Ekzistas ok specoj de gluonoj, kiuj transportas koloran ŝargon inter kvarkoj kaj povas ankaŭ interagi inter si reciproke. Interne de nukleonoj la kolora ŝargo de la kvarkoj ĉiam sume nuliĝas. Tamen pro nekompleta ekvilibreco de la kvarkaj ŝargoj ekzistas resta interago inter nukleonoj, kiu konsistigas la fortan nuklean forton. Ĝi efikas ĝis distanco de ĉirkaŭ 2,5 femtometroj; trans tiu distanco ĝin superas la elektra forto. Tial la forta nuklea forto kapablas kunteni malgrandajn nukleojn (kvankam ili enhavas elektre ŝargitajn [[protono]]jn, kiuj forpuŝas sin reciproke), sed ne tre grandajn, kiuj do estas [[radiaktiveco|malstabilaj]]. La kialo, ke la elektra kaj la forta interagoj rilatas tiom malsame laŭ distanco ''d'', estas, ke la elektra forto havas [[Kulomba leĝo|kulomban potencialon]], en kiu la forto malkreskas laŭ 1/''d'²; la forta interago havas Yukawa-potencialon, kies konduto estas pli komplika, sed kiu koncentras la forton al mallongaj distancoj. La gluonoj, kiuj peras la interagon interne de la nukleonoj, ne ekzistas ekstere. La interagon inter la nukleonoj en nukleo peras la [[piono|π-mezono]], == Restinta forta forto == La restinta efiko de la forta forto estas nomita la [[nuklea forto]]. La nuklea forto agas inter [[hadrono]]j, kiel ekzemple [[mezono]]j aŭ barjonoj (kiel ekzemple [[nukleono]]j) en [[atomkerno]]j. Tiu "restinta forta forto", aganta nerekte, elsendas gluonojn kiuj formas parton de la virtuala [[piono]] kaj rota [[mezono]], kiuj, en victurno, elsendas la nuklean forton inter nukleonoj. [[Dosiero:Nuclear Force anim smaller.gif|eta|350px|dekstre|[[Animacio]] de la interagado de la [[nuklea forto]] (rezidua aŭ restinta forta forto) inter protono kaj neŭtrono. La malgrandaj koloraj duoblaj cirkloj estas gluonoj, kiuj povas esti viditaj ligantaj la protonon kaj neŭtronon kune. Tiuj gluonoj ankaŭ aranĝas la kvark-antikvarkan kombinaĵon nomitan [[piono]] kune, kaj tio helpas elsendi restintan parton de la forta forto eĉ inter senkoloraj hadronoj. Kontraŭkoloroj estas montritaj per [[:File:Quark Anticolors.svg|tiu diagramo]]. Por pli granda versio, [http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/d/de/Nuclear_Force_anim.gif klaku ĉi tien] ]] La restinta forta forto estas tiel negrava rest(aĵ)o de la forta forto kiu ligas kvarkojn kune en protonojn kaj neŭtronojn. Tiu sama forto estas multe pli malforta inter neŭtronoj kaj protonoj, ĉar ĝi estas plejparte neŭtraligita ene de ili, laŭ la sama maniero laŭ kiu elektromagnetaj fortoj inter neŭtralaj atomoj ([[forto de Van-der-Waals]]) estas multe pli malfortaj ol la elektromagnetaj fortoj kiuj tenas la atomojn interne kune. Male al la forta forto mem, la nuklea forto, aŭ restinta forta forto, malpliiĝas en forto, kaj ĝi fakte malpliiĝas rapide kun distanco. La malkresko estas preskaŭ kiel negativa eksponenta potenco de distanco, kvankam ekzistas neniu simpla esprimo konata pro tio; vidu [[Yukawa Hideki|Yukawa potencialon]]. La rapida malkresko kun distanco de la altira restinta forto kaj la malpli-rapida malkresko de la mala elektromagneta forto aganta inter protonoj ene de nukleo, kaŭzas la malstabilecon de pli grandaj atomkernoj, kiel ekzemple ĉiuj tiuj kun [[atomnumero]]j pli grandaj ol 82 (la elementantaŭeco). ==Rilataj konceptoj== ===Malforta nuklea forto=== {{Ĉefartikolo|Malforta nuklea forto}} La '''malforta nuklea forto''' estas unu el la kvar [[Fundamenta forto|fundamentaj fortoj]] ekzistantaj en [[naturo]], laŭ la nuna [[norma modelo]] de [[forto]]j en [[fiziko]]; la aliaj tri fortoj estas la [[gravita forto]], la [[elektromagneta forto]] kaj la forta nuklea forto. Ĝi disvolviĝas per interŝanĝo de la [[bosono|bosonoj]] "W" kaj "Z". En la ĉiutaga vivo, la plej evidenta rezulto de tiu ĉi forto estas [[beta-radiado]]. ===Gaŭĝa teorio=== {{Ĉefartikolo|Gaŭĝa teorio}} En [[fiziko]], '''gaŭĝa teorio''' estas fizika teorio kun lokaj kontinuaj simetrioj ('''gaŭĝaj simetrioj''') — simetrioj kiuj ŝanĝas sole operatorojn difinitajn en iu eta areo de spactempo. Kelkaj gaŭĝaj teorioj, ekzemple [[kvantuma elektrodinamiko]], [[kvantuma kolordinamiko]], kaj la [[norma modelo]], ĝuste priskribas [[naturo]]n. Gaŭĝaj teorioj ankaŭ havas gravajn aplikaĵojn en [[diferenciala geometrio]], specife en [[teorio de Donaldson]]. ===Kvantuma kolordinamiko=== {{Ĉefartikolo|Kvantuma kolordinamiko}} [[Dosiero:Qcd fields field (physics) mk.svg|eta|240ra|dekstre|Skemo de [[Kvantuma kolordinamiko]].]] '''Kvantuma kolordinamiko''' (KKD) estas [[fiziko|fizika]] teorio de forta nuklea forto ([[kolorŝargo|kolorŝarga]] forto), unu el fundamentaj fortoj kiu priskribas interagojn inter [[kvarko]]j kaj [[gluono]]j en kompundaj [[partiklo]]j ([[hadrono]]j), kiel [[protono]], [[neŭtrono]], [[piono]] ktp. Ĝi estas SU(3) [[teorio de Yang-Mills]] de kolorŝargitaj [[fermiono]]j. KKD estas aparta tipo de [[kvantuma kampa teorio]], nomata ''ne-Abela [[kalibra teorio]]''. Grandega kvanto de eksperimentaj pruvoj por KKD amasiĝis dum jaroj de studo. ===Lagranĝa mekaniko=== {{Ĉefartikolo|Lagranĝa mekaniko}} '''Lagranĝa mekaniko''' estas reesprimo de [[klasika mekaniko]] fare de [[Joseph-Louis Lagrange]]. Ĝi esprimas la staton de klasika sistemo kiel iu aro de nombroj (ĝeneraligitaj koordinatoj), kiuj evoluas tra tempo laŭ iuj leĝoj. La leĝoj estas kondiĉoj minimumigi ian kvanton, la '''[[lagranĝiano]]n''' <math>L </math>, kiu estas funkcio de la koordinatoj kaj la rapidoj (temp-derivoj de la koordinatoj). Do, la lagranĝiano determinas la evoluon de la sistemo. :<math>L = T - V \, ,</math> :kie ''T'' estas la tuta [[kineta energio]] (kiu dependas de la [[movokvanto]]j), kaj ''V'' estas la tuta [[potenciala energio]] (kiu dependas de la koordinatoj) de la sistemo. Lagranĝa mekaniko provizas metodon aŭtomate certigi konserviĝon de [[energio]] kaj [[movokvanto]] (tamen lagranĝa mekaniko povas priskribi ankaŭ sistemon sen konserviĝo de energio aŭ movokvanto). Lagranĝa mekaniko kongruas kun [[speciala teorio de relativeco|speciala relativeco]] en la senco, ke ĝi povas esprimi relativecajn teoriojn en tia maniero ke la relativeco estas evidenta (kontraste kun [[hamiltona mekaniko]]). == Vidu ankaŭ == * [[Gravito]] * [[Partikla fiziko]] * [[Nuklea fiziko]] * [[Piono]] * [[Teorio de kordoj]] * [[Kvantuma kolordinamiko]] * [[Malforta nuklea forto]] * [[Forto]] kaj [[Fundamenta forto]] == Notoj == {{Referencoj}} == Bibliografio == * Claude Cohen-Tannoudji, Bernard Diu, Franck Laloë, ''Mécanique quantique'', Hermann, 1997, 890 p. (ISBN 978-2-7056-6074-1) * Christman, J.R. (2001). [http://www.physnet.org/modules/pdf_modules/m280.pdf "MISN-0-280: The Strong Interaction"] (PDF). * Griffiths, David (1987). Introduction to Elementary Particles. John Wiley & Sons. ISBN 978-0-471-60386-3. * Halzen, F.; Martin, A.D. (1984). [https://archive.org/details/quarksleptonsint0000halz Quarks and Leptons: An Introductory Course in Modern Particle Physics.] John Wiley & Sons. ISBN 978-0-471-88741-6. * Kane, G.L. (1987). Modern Elementary Particle Physics. Perseus Books. ISBN 978-0-201-11749-3. * Michel Le Bellac, ''Le monde quantique'', Les Ulis, EDP sciences, 2010, 227 p. (ISBN 978-2-7598-0443-6) * Morris, R. (2003). [https://archive.org/details/lastsorcererspat0000morr The Last Sorcerers: The Path from Alchemy to the Periodic Table.] Joseph Henry Press. ISBN 978-0-309-50593-2. * André Rougé, ''Introduction à la physique subatomique'', École polytechnique, 2005 (ISBN 978-2730212311) * Luc Valentin, ''Le monde subatomique : des quarks aux centrales nucléaires'', Hermann, 1997, 309 p. (ISBN 978-2-7056-6043-7) == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://physnet.org/modules/pdf_modules/m280.pdf J. R. Christman: The Strong Interaction] ({{en}}) * [http://www.physnet.org/modules/pdf_modules.html projekto ''physnet''] ({{en}}) {{Bibliotekoj}} {{Havenda artikolo|Forta nuklea forto}} [[Kategorio:Partikla fiziko]] [[Kategorio:Forto]] [[Kategorio:Nuklea fiziko]] b4ez3mdvb46ruqdef02i0x5mp8l15vg 9494433 9494431 2026-10-16T12:33:43Z Kani 670 /* Bibliografio */ 9494433 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Gluon_tube-color_confinement_animation.gif|thumb|upright=1.5|Animacio pri [[kolora enŝloso]], trajto de la forta interagado. Se oni aldonas energion al la [[kvarko]]j, kiel montrite, la [[gluono|gluona tubo]] liganta la kvarkojn plilongiĝas ĝis ĝi atingas punkton, kie ĝi "krevas"; la energio aldonita al la sistemo tiam kaŭzas la formiĝon de paro el kvarko kaj [[kvarko#Specoj de kvarkoj kaj iliaj kombinoj|antikvarko]]. Tial oni neniam vidas solajn kvarkojn izole.]] [[Dosiero:Helium atom QM.svg|eta|dekstre|250px|La nukleo de atomo de [[heliumo]]. La du [[protono]]j havas la saman [[Elektra ŝargo|ŝargon]], sed ili ankoraŭ restas kune pro la restinta nuklea forto.]] [[Dosiero:Protón-Estructura de Quarks.png|eta|dekstre|250px|Strukturo de [[kvarko]]j de unu [[protono]].]] La '''forta nuklea forto''' aŭ '''forta interago''' estas tiu [[fundamenta forto]], kiu kuntenas la [[nukleo]]jn de [[atomo]] kontraŭ la peno de la [[elektromagneta forto]] disigi ilin. Ĝi estas unu el la kvar (aŭ tri) [[fundamenta forto|fundamentaj fortoj]] de [[fiziko]]. La operacia gamo de la forta interago estas en la [[grandordo]] de diametro de [[atomkerno]], [[femtometro]] (10^-15 metroj). Je ĉi tiu skalo, la potenco de la forta interago estas averaĝe ĉirkaŭ 137 fojojn pli granda ol la potenco de la elektromagneta forto, ĉirkaŭ 1.000.000 fojojn la potenco de la malforta interago kaj proksimume 1038 fojojn la potenco de [[gravito]].<ref> Relativa forto de interagado varias laŭ la distanco. Vidu por ekzemplo la eseon de Matt Strassler nome [https://profmattstrassler.com/articles-and-posts/particle-physics-basics/the-known-forces-of-nature/the-strength-of-the-known-forces/ "The strength of the known forces".]</ref> La partiklo kiu portas la plej fortan interagon estas la [[gluono]]. Ĉi tio estas ekzakte kiel la elektromagneta forto estas transdonita tra [[Fotono|fotonoj]] kaj la malforta interago tra W kaj Z-bosonoj. [[Kvantuma kromodinamiko]] (mallongigita en la angla QCD) estas la teorio kiu priskribas la forton kaj reĝimon de interago. La teorio de la [[kvarkoj]] diras, ke tiu interago kuntenas ankaŭ la kvarkojn interne de [[nukleono]] ([[protono]] aŭ [[neŭtrono]]), kaj ke la klasika forta interago estas nur reziduo el tiu forto, efikanta inter nukleonoj. Por distingi la du aspektojn oni nomas la klasikan fortan interagon "rezidua forta interago".<ref>[https://webhome.phy.duke.edu/~kolena/modern/forces.html#005 "The four forces: the strong interaction Duke University Astrophysics Dept website".]</ref> Ĉar la forto estas mediaciita de masivaj, mallongdaŭraj mezonoj je ĉi tiu skalo, la restanta forta interagado obeas distanc-dependan konduton inter [[nukleono]]j, kiu estas tre malsama ol kiam ĝi agas por ligi [[kvarko]]jn ene de [[hadrono]]j. Ekzistas ankaŭ diferencoj en la ligaj energioj de la nuklea forto rilate al [[nuklea fuzio]] kontraŭ [[Fisio|nuklea fisio]]. Nuklea fuzio respondecas pri plejparto de la energiproduktado en la [[Suno]] kaj aliaj [[stelo]]j. Nuklea fisio permesas la disfalon de radioaktivaj elementoj kaj [[izotopo]]j, kvankam ĝi ofte estas mediaciita de la malforta interagado. Artefarite, la energio asociita kun la nuklea forto estas parte liberigita en [[nuklea energio]] kaj [[nukleaj armiloj]], kaj en [[uranio|uraniaj]] aŭ [[plutonio|plutoniaj]] fisiaj armiloj kaj en fuziaj armiloj kiel la [[hidrogena bombo]].<ref>{{cite web | archive-url=https://web.archive.org/web/20121218195010/https://netfiles.uiuc.edu/mragheb/www/NPRE%20402%20ME%20405%20Nuclear%20Power%20Engineering/Nuclear%20Processes%20The%20Strong%20Force.pdf | access-date=2023-10-03 | archive-date=2012-12-18 | title=Chapter 4 Nuclear Processes, The Strong Force | last=Ragheb | first=Magdi | publisher=University of Illinois | url= https://netfiles.uiuc.edu/mragheb/www/NPRE%20402%20ME%20405%20Nuclear%20Power%20Engineering/Nuclear%20Processes%20The%20Strong%20Force.pdf | url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web | archive-url= https://web.archive.org/web/20230528145648/http://www.furryelephant.com/content/radioactivity/binding-energy-mass-defect/ | access-date=2023-10-03 | archive-date=2023-05-28 | title=Lesson 13: Binding energy and mass defect | author=<!--Not stated--> | website=Furry Elephant physics educational site | url= http://www.furryelephant.com/content/radioactivity/binding-energy-mass-defect/ | url-status=dead}}</ref> == Etimologio == La forta nuklea forto havas sian nomon de la fakto, ke ĝi estas la plej forta el la fundamentaj fortoj. Alia nomo estas "kolora forto", ĉar la [[Kolorŝargo|ŝargoj]] kaŭzantaj ĝin, havas tri bazajn valorojn, same kiel la homa vido havas tri bazkolorojn. Tial la ŝargoj ricevis la simbolajn nomojn "ruĝa", "verda" kaj "blua", aldone ekzistas la inversaj ŝargoj "malruĝa", "malverda" kaj "malblua". La esprimo "forta interago" estas nun preferata inter fizikistoj. La antaŭan esprimon "forta nuklea forto" motivis la fakto, ke ĝi efikas interne de [[atoma nukleo|atomaj nukleoj]] (vidu [[#Atomaj nukleoj|malsupre]]). Male al la [[Kampo (elektro)|elektra]] kaj [[gravito|gravita fortoj]] la forta nuklea forto ne sekvas la leĝon de la inversa radiusa kvadrato; ĝi efikas nur je tre malgranda distanco. Tie ĝi havas jenajn rilatumojn al la aliaj fundamentaj fortoj<ref>Greiner, W. kaj Müller, B.: "Gauge Theory of Weak Interaction (Band 13)". Springer, 2000, p. 2.</ref>: * 100-oble tiom forta kiom la elektra forto * 10¹⁵-oble tiom forta kiom la [[malforta nuklea forto]] * 10⁴¹-oble tiom forta kiom la gravito [[Dosiero:Neutron_QCD_Animation.gif|eta|Ekzemplo: Gluonoj kuntenas la kvarkojn en neŭtrono]] == Historio == La ekziston de la forta nuklea forto konjektis [[Enrico Fermi]] en la [[1930-aj jaroj]], kiam li laboris pri la [[malforta nuklea forto|malforta interago]].<ref>{{Citaĵo el la reto | url=http://www-news.uchicago.edu/fermi/Group19/enricofermi/teoriafermi.htm| titolo = La teoria di Fermi | alirdato = 2012-12-01 | aŭtoro = | dato = 2003-04-23 | formato = HTML | eldonisto = Universitato de Chicago | lingvo = it}}</ref> [[Hideki Yukawa]] postulis, ke la interagon efikas nova partiklo, la [[piono|π-mezono]]. En [[1964]] [[Murray Gell-Mann]] kaj [[George Zweig]] proponis, ke [[mezono]]j kaj [[bariono]]j konsistas el kvarkoj;<ref> Wilczek, Frank (1982). "Quantum chromodynamics: The modern theory of the strong interaction". ''Annual Review of Nuclear and Particle Science''. 32 (1): 177–209. Bibcode:1982ARNPS..32..177W. doi:10.1146/annurev.ns.32.120182.001141.</ref> en 1965 sekvis la enkonduko de nova partikla eco, nomata "koloro".<ref> Feynman, R.P. (1985). ''QED: The Strange Theory of Light and Matter''. Princeton University Press. p. 136. ISBN 978-0-691-08388-9. "The idiot physicists, unable to come up with any wonderful Greek words anymore, call this type of polarization by the unfortunate name of 'color', which has nothing to do with color in the normal sense."</ref> En 1968/9 eksperimentoj ĉe la esplorejo SLAC ([[Stanford Linear Accelerator]]) trovis pruvojn pri la fakta ekzisto de kvarkoj. Kvarkoj kun malsamaj kolorŝargoj altiras unu la alian pro la forta interago, kaj la partiklo, kiu peras tion, ricevis la nomon ''[[gluono]]''. Antaŭ la [[1970-aj jaroj]], fizikistoj estis necertaj kiel kaj kial la atomkerno estis ligita kune. Estis konata, ke la nukleo estis kunmetita de [[protono]]j kaj [[neŭtrono]]j kaj ke protonoj posedis pozitivan [[elektra ŝargo|elektran ŝargon]], dum neŭtronoj estis elektre neŭtralaj. De la kompreno de fiziko en tiu tempo, pozitivaj trovitaĵoj forpuŝus unu la alian kaj la pozitive ŝargitaj protonoj devus igi la nukleon flugi dise. Tamen, tio neniam estis observita. Nova fiziko estis necesa por klarigi tiun fenomenon. Pli forta gravito estis postulita por klarigi kiel la atomkerno estis ligita malgraŭ la reciproka elektromagneta repuŝo de la protonoj. Tio hipotezis, ke forto estu nomita la ''forta forto'', kiu verŝajne estis fundamenta forto kiu reagis al la protonoj kaj neŭtronoj kiuj konsistigas la nukleon. Estis poste malkovrite, ke protonoj kaj neŭtronoj ne estis fundamentaj partikloj, sed konsistis el konsistigaj partikloj nomitaj [[kvarko]]j. La forta altiro inter nukleonoj estis la kromefiko de pli fundamenta forto kiu ligis la kvarkojn kune en protonojn kaj neŭtronojn. La teorio de [[kvantuma kolordinamiko]] klarigas, ke kvarkoj portas tion kio estas nomita [[kolorŝargo]], kvankam ĝi havas neniun rilaton al videbla [[koloro]].<ref> Feynman, R.P. (1985). QED: The Strange Theory of Light and Matter. Princeton University Press. p. 136. ISBN 978-0-691-08388-9. "The idiot physicists, unable to come up with any wonderful Greek words anymore, call this type of polarization by the unfortunate name of 'color', which has nothing to do with color in the normal sense." </ref> Kvarkoj male al kolorŝargo altiras unu la alian kiel rezulto de la forta nuklea forto, kaj la partiklo kiu mediaciis tion estis nomita la [[gluono]]. == Konduto de la forta interagado == La forta interagado estas observebla je du distancintervaloj, kaj en ĉiu el ili ĝi estas mediaciata de malsamaj forto-portantoj. Je skalo malpli granda ol proksimume 0,8 fm (fentometroj) (ĉirkaŭ la [[radiuso]] de [[nukleono]]), la forto estas portata de [[gluono]]j kaj tenas [[kvarko]]jn kune por formi [[protono]]jn, [[neŭtrono]]jn kaj aliajn [[hadrono]]jn. Je pli granda skalo, ĝis proksimume 3 fm, la forto estas portata de [[mezono]]j kaj ligas nukleonojn (protonojn kaj neŭtronojn) kune por formi la [[atoma nukleo|atomkernon]].<ref name="auto">{{cite web| url = http://webhome.phy.duke.edu/~kolena/modern/forces.html#005| title = The four forces: the strong interaction Duke University Astrophysics Dept website}}</ref> En la unua kazo, ĝi estas ofte nomata la ''kolora forto'', kaj ĝi estas tiom forta, ke se hadronoj estas trafitaj de alt-energiaj partikloj, ili produktas [[Hadrona strio|fluojn]] de masivaj partikloj anstataŭ elsendi siajn konsisterojn (kvarkojn kaj gluonojn) kiel libere moviĝantajn partiklojn. Ĉi tiu eco de la forta forto estas nomata [[Kolorkonservo|kolora enŝloso]]. {| class="wikitable" style="margin-left: auto; margin-right: auto; border: none;" |+ Du niveloj de forta interagado |- ! Interagado !! gamo !! unuo !! portanto !! rezulto |- | Forto || style=text-align:right |< 0.8 fm|| kvarko || gluono || hadrono |- | Rezidua forto || style=text-align:right | 1–3 fm || hadrono || mezono || kerno |} === Ene de hadronoj === [[File:Gluon coupling.svg|thumb|300ra|La fundamentaj kuploj de la forta interagado: (a) gluon-radiado, (b) gluon-disiĝo kaj (c,d) gluon-memkuplo.]] La vorto "forto" estas uzata, ĉar la forta interagado estas la "plej forta" el la kvar fundamentaj fortoj. Je distanco de 10⁻¹⁵ m, ĝia forto estas proksimume 100-oble pli granda ol tiu de la [[Elektromagnetismo|elektromagneta forto]], ĉirkaŭ 10⁶-oble pli granda ol tiu de la malforta forto, kaj proksimume 10³⁸-oble pli granda ol tiu de la [[gravito]]. La forta forto estas priskribata per [[Kvantuma kolordinamiko|kvantuma kromodinamiko]] (QCD), parto de la [[Norma modelo|Norma Modelo]] de partikla fiziko. Matematike, QCD estas neabelana [[Gaŭĝa teorio|mezurteorio]] bazita sur loka (mezura) [[Geometria simetria grupo|simetria grupo]] nomata ''SU(3)''. La partiklo, kiu peras la fortan interagadon, estas la gluono – senmasa [[Gaŭĝa bosono]] (mezur-bosono). Oni supozas, ke gluonoj interagas kun kvarkoj kaj aliaj gluonoj per speco de ŝargo nomata [[Kolorŝargo|kolora ŝargo]]. Kolora ŝargo similas al elektromagneta ŝargo, sed ĝi ekzistas en tri tipoj (±ruĝa, ±verda kaj ±blua) anstataŭ nur unu, kio kondukas al malsamaj kondutreguloj. Tiujn regulojn priskribas la [[kvantuma kromodinamiko]] (KKD), la teorio pri la interagadoj inter kvarkoj kaj gluonoj. Male al la [[fotono]] en [[elektromagnetismo]], kiu estas neŭtrala, la gluono portas koloran ŝargon. Kvarkoj kaj gluonoj estas la solaj fundamentaj partikloj, kiuj posedas ne-nulan koloran ŝargon; tial ili partoprenas en fortaj interagadoj nur unu kun la aliaj. La forta forto estas la manifestiĝo de la interagado de gluonoj kun aliaj kvarkoj kaj gluonoj. Ĉiuj kvarkoj kaj gluonoj en KDK (QCD) interagas unu kun la alia per la forta forto. La forto de la interagado estas parametrigita per la konstanto de forta kuplado. Ĉi tiu forto estas modifita de la kolora ŝargo de la partiklo – trajto, kiu devenas el [[Grupo-teorio|grupa teorio]]. La forta forto agadas inter kvarkoj. Male al ĉiuj aliaj fortoj (elektromagneta, malforta kaj gravita), la forta forto ne malfortiĝas kun kreskanta distanco inter paroj da kvarkoj. Post kiam limdistanco (proksimume la grandeco de [[hadrono]]) estas atingita, la forto restas je nivelo de ĉirkaŭ 10 000 [[Neŭtono (mezurunuo)|N]], sendepende de tio, kiom pliiĝas la distanco inter la kvarkoj.<ref name=Fritzsch1983/>{{rp|164}} Dum la distanco inter la kvarkoj kreskas, la energio aldonita al la paro kreas novajn parojn da respondaj kvarkoj inter la du originaj; tial estas neeble izoli kvarkojn. La klarigo estas, ke la agado plenumita kontraŭ forto de 10 000 N sufiĉas por krei parojn el partiklo kaj antipartiklo ene de tre mallonga distanco. La energio aldonita al la sistemo per apartigo de du kvarkoj kreas paron da novaj kvarkoj, kiuj pariĝas kun la originaj. En kvarka kolordinamiko (QCD), ĉi tiu fenomeno nomiĝas ''[[Kolorkonservo|kolora enŝloso]]''; sekve, nur hadronoj – ne individuaj liberaj kvarkoj – estas observeblaj. La malsukceso de ĉiuj eksperimentoj, kiuj serĉis [[kvarko#Specoj de kvarkoj kaj iliaj kombinoj|liberajn kvarkojn]], estas konsiderata pruvo de tiu fenomeno. La elementaj partikloj — kvarkoj kaj gluonoj — partoprenantaj en altenergia kolizio ne estas rekte observeblaj. La interagado produktas fluojn (tiel nomatajn "jetojn") de nove kreitaj hadronoj, kiuj ja estas observeblaj. Tiuj hadronoj kreiĝas — kiel manifestiĝo de la ekvivalento inter [[maso]] kaj [[energio]] — kiam sufiĉa energio estas enmetita en ligon inter kvarkoj; ekzemple, kiam kvarko en unu protono estas trafita de tre rapida kvarko el alia protono dum kolizio en [[partikla akcelilo]]. Tamen, oni ja observis kvark-gluonajn [[plasmo]]jn.<ref>{{cite news |url=http://physics.about.com/od/physicsqtot/fl/Quark-Gluon-Plasma.htm |title=Quark–gluon plasma is the most primordial state of matter |newspaper=About.com Education |access-date=2017-01-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170118030724/http://physics.about.com/od/physicsqtot/fl/Quark-Gluon-Plasma.htm |archive-date=2017-01-18 |url-status=dead }}</ref> === Inter hadronoj === {{Ĉefartikolo|Nuklea forto}} [[File:Pn_Scatter_Quarks.svg|thumb|300x300px|Feynman-diagramo (montrita per la animacio en la enkonduko), kiu prezentas la unuopajn [[kvarko|kvarkajn konsisterojn]], por ilustri, kiel la fundamenta forta interagao estigas la [[nuklea forto|nuklean forton]]. Rektaj linioj reprezentas kvarkojn, dum plurkoloraj bukloj reprezentas [[gluono]]jn (la portantojn de la fundamenta forto).]] Kvankam kolora enŝloso implicas, ke la forta forto agas sen malpliiĝo pro distanco inter paroj da kvarkoj ene de kompaktaj aroj da ligitaj kvarkoj (hadronoj), tamen ĉe distancoj, kiuj proksimiĝas al aŭ superas la radiuson de protono, restas restanta forto (priskribita sube). Ĝi manifestiĝas kiel forto inter la "senkoloraj" hadronoj, kaj estas konata kiel la nuklea forto aŭ la restanta (aŭ rezidua) forta forto (kaj historie kiel la ''forta nuklea forto''). La nuklea forto agas inter hadronoj, konataj kiel [[mezono]]j kaj [[bariono]]j. Tiu "rezidua forta forto", agante nerekte, transdonas gluonojn, kiuj konsistigas parton de la virtualaj [[piono|π-]] kaj ρ-mezonoj; tiuj siavice transdonas la forton inter nukleonoj, kiu kuntenas la nukleon (krom la nukleo de [[Izotopoj de hidrogeno#Hidrogeno-1 (procio)|hidrogeno-1]]).<ref>{{cite web |title=3. The Strong Force |url=http://www.damtp.cam.ac.uk/user/tong/pp/pp3.pdf |publisher=Department of Applied Mathematics and Theoretical Physics, University of Cambridge |access-date=10 January 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211022113145/http://www.damtp.cam.ac.uk/user/tong/pp/pp3.pdf |archive-date=22a de Oktobro 2021}}</ref> La rezidua forta forto estas do malgranda restaĵo de la forta forto, kiu kunligas kvarkojn en protonojn kaj neŭtronojn. Ĉi tiu sama forto estas multe pli malforta inter neŭtronoj kaj protonoj, ĉar ĝi estas plejparte neŭtraligita ene de ili – simile al tio, kiel elektromagnetaj fortoj inter neŭtralaj atomoj ([[Forto de Van-der-Waals|fortoj de van der Waals]]) estas multe pli malfortaj ol la elektromagnetaj fortoj, kiuj tenas elektronojn ligitaj al la nukleo, tiel formante la [[atomo]]jn.<ref name=Fritzsch1983> {{cite book |last=Fritzsch |first=H. |year=1983 |title=Quarks: The Stuff of Matter |url=https://archive.org/details/quarksstuffofmat00frit |url-access=registration |publisher=Basic Books |isbn=978-0-465-06781-7 |pages=[https://archive.org/details/quarksstuffofmat00frit/page/167 167–168] }}</ref> Male al la forta nuklea forto, la rezidua forta forto malpliiĝas kun la distanco, kaj tio okazas rapide. La malpliiĝo proksimume sekvas negativan eksponentan funkcion de la distanco, kvankam ne ekzistas konata simpla esprimo por tio; vidu la [[potencialo]]n de [[Yukawa Hideki|Yukawa]]. La rapida malpliiĝo de la altira rezidua forto kun la distanco, kune kun la malpli rapida malpliiĝo de la forpuŝa elektromagneta forto inter protonoj en atomkerno, kaŭzas la malstabilecon de pli grandaj atomkernoj – ekzemple, de ĉiuj tiuj, kies atomnumero estas pli granda ol 82 (la elemento [[plumbo]]). Kvankam la nuklea forto estas malpli forta ol la forta interago mem, ĝi tamen estas tre energia: transiroj produktas [[Gama-radiado|gama-radiojn]]. La maso de atomkerno signife diferencas de la sumo de la masoj de la unuopaj nukleonoj. Tiu masa difekto ŝuldiĝas al la potenciala energio ligita al la nuklea forto. Diferencoj inter masaj difektoj provizas la energion por [[nuklea fuzio]] kaj [[nuklea fisio]]. ==Unuigo== La tiel nomataj [[Granda Unuigita Teorio|Grandaj Unuigitaj Teorioj]] (GUT) celas priskribi la fortan interagadon kaj la elektro-malfortan interagadon kiel aspektojn de unuopa forto, simile al tio, kiel la elektromagnetaj kaj malfortaj interagadoj estis unuigitaj per la modelo de Glashow–Weinberg–Salam en la elektro-malfortan interagadon. La forta interagado havas econ nomatan ''asimptota libereco'', laŭ kiu la intenseco de la forta forto malpliiĝas ĉe pli altaj energioj (aŭ temperaturoj).[10]: 98  La teoriigita energio, ĉe kiu ĝia intenseco iĝas egala al tiu de la elektro-malforta interagado, estas la ''energio de granda unuiĝo''. Tamen, ĝis nun neniu Granda Unuigita Teorio estas sukcese formulita por priskribi tiun procezon, kaj la Granda Unuiĝo restas nesolvita [[problemo]] en [[fiziko]]. == Fortaj interagadoj en reakcioj de alta energio == Ekzistas klaso de alt-energiaj [[hadrono|hadronaj]] koliziaj procezoj, al kiuj mankas "malmola skalo", kio igas perturbajn kalkulojn kadre de kvantuma kromodinamiko nefidindaj. Tiaj reakcioj inkluzivas totalajn hadronajn koliziajn sekcojn, elastan hadronan disĵeton je malgrandaj anguloj, kaj difraktajn procezojn. [[Kinematiko|Kinematike]] rigardate, en tiuj reagoj nur la totala energio de la koliziantaj partikloj — en ilia mascentro-kadro — estas sufiĉe granda, dum la movokvanta transdono ne estas tia. Ekde la [[1960-aj jaroj]], la ĉefaj trajtoj de tiaj reakcioj estas sukcese priskribitaj per fenomenologia aliro bazita sur la teorio de Regge (laŭ Tullio Regge). Kadre de tiu teorio, alt-energia disĵeto de hadronoj okazas pro la interŝanĝo de iuj komponitaj objektoj: nome ''reggeonoj'' (aŭ reĝonoj). La plej grava reggeono en tiu teorio estas la pomerono — la sola reggeono, kies kontribuo al la disĵeta sekco ne malkreskas kun la energio. En la [[1970-aj jaroj]] montriĝis, ke multaj el la trajtoj de reĝonoj estas deriveblaj el [[Kvantuma kolordinamiko|kvantuma kromodinamiko]]. La responda aliro en kvantuma kromodinamiko estas nomata la ''aliro de Balickij-Fadin-Kurajev-Lipatov'' (BFKL). == Aktuala stato de la teorio de fortaj interagadoj == La teoria priskribo de fortaj interagadoj estas unu el la plej bone evoluigitaj — sed samtempe rapide evoluantaj — kampoj de la [[teoria fiziko]] de [[Elementa partiklo|elementaj partikloj]]. Kvankam la fundamenta naturo de fortaj interagadoj (la [[Kolorŝargo|kolora interagado]] inter [[kvarko]]j kaj [[gluono]]j, priskribata per [[Kvantuma mekaniko|kvantuma kromodinamiko]]) estas komprenata, la matematikaj leĝoj, kiuj esprimas ĝin, estas tre kompleksaj; sekve, en multaj specifaj kazoj, kalkuloj bazitaj sur fundamentaj principoj restas neeblaj. Rezulte aperas eklektika bildo: apud matematike rigoraj kalkuloj ekzistas duonkvantaj aliroj radikantaj en [[kvantuma mekaniko]] — kaj ankaŭ intuiciaj komprenoj — kiuj tamen perfekte priskribas eksperimentajn datumojn.<ref>''A. Schmidt, J. R. Pybus, R. Weiss, E. P. Segarra, A. Hrnjic, A. Denniston, O. Hen, E. Piasetzky, L. B. Weinstein, N. Barnea, M. Strikman, A. Larionov, D. Higinbotham & The CLAS Collaboration'' [https://www.nature.com/articles/s41586-020-2021-6 Probing the core of the strong nuclear interaction] // [[Nature]], volume 578, paĝoj 540–544(2020)</ref> Oni skizu la ĝeneralan strukturon de la moderna teorio de fortaj interagadoj: Unue, [[kvantuma kromodinamiko]] servas kiel la fundamento por la teorio de fortaj interagadoj. En ĉi tiu teorio, la fundamentaj liberecgradoj estas [[kvarko]]j kaj [[gluono]]j, kaj oni konas ankaŭ la ''[[lagranĝiano]]n'', kiu priskribas ilian interagadon. Prie vidu artikolon [[Lagranĝa mekaniko]]. La aliroj uzataj por priskribi fortajn interagojn dependas signife de la tipo de studata objekto. Eblas distingi la jenajn ĉefajn grupojn: * '''Malmolaj hadronaj reakcioj''', en kiuj kvarkoj kaj gluonoj ludas la ĉefan rolon kaj kiuj estas bone priskribataj per perturba teorio en KDK (QCD); * '''Duonrigidaj reakcioj''', por kiuj oni devas konsideri senfinan nombron da terminoj en la serio de la perturba teorio por provizi racian priskribon — kio, en kelkaj limkazoj, estas farebla. * '''Malalt-energiaj (mildaj) hadronaj reakcioj''', en kiuj ligitaj statoj de kvarkoj (hadronoj) estas traktataj per pli taŭgaj liberecgradoj, kaj la leĝoj de interagado estas studataj. * La '''statikaj trajtoj de hadronoj''', por kiuj — depende de la konkreta okazo — eblas uzi diversajn alirojn. == Atomaj nukleoj == [[Dosiero:Yukawa_coulomb_compare.svg|eta|Yukawa-potencialo (verda) kompare kun kulomba potencialo (ruĝa)]] Laŭ la [[kvantuma kolordinamiko]] la forta nuklea forto efikas inter [[kvarko]]j interne de [[nukleono]]j, kiuj konsistigas la nukleojn de [[atomo]]j. La perantaj virtualaj [[partiklo]]j estas nomataj [[gluono]]j; ilin karakterizas konservata (neperdebla) valoro nomata [[kolora ŝargo]] (kiu neniel rilatas al la koloroj de [[optiko]]). Ekzistas ok specoj de gluonoj, kiuj transportas koloran ŝargon inter kvarkoj kaj povas ankaŭ interagi inter si reciproke. Interne de nukleonoj la kolora ŝargo de la kvarkoj ĉiam sume nuliĝas. Tamen pro nekompleta ekvilibreco de la kvarkaj ŝargoj ekzistas resta interago inter nukleonoj, kiu konsistigas la fortan nuklean forton. Ĝi efikas ĝis distanco de ĉirkaŭ 2,5 femtometroj; trans tiu distanco ĝin superas la elektra forto. Tial la forta nuklea forto kapablas kunteni malgrandajn nukleojn (kvankam ili enhavas elektre ŝargitajn [[protono]]jn, kiuj forpuŝas sin reciproke), sed ne tre grandajn, kiuj do estas [[radiaktiveco|malstabilaj]]. La kialo, ke la elektra kaj la forta interagoj rilatas tiom malsame laŭ distanco ''d'', estas, ke la elektra forto havas [[Kulomba leĝo|kulomban potencialon]], en kiu la forto malkreskas laŭ 1/''d'²; la forta interago havas Yukawa-potencialon, kies konduto estas pli komplika, sed kiu koncentras la forton al mallongaj distancoj. La gluonoj, kiuj peras la interagon interne de la nukleonoj, ne ekzistas ekstere. La interagon inter la nukleonoj en nukleo peras la [[piono|π-mezono]], == Restinta forta forto == La restinta efiko de la forta forto estas nomita la [[nuklea forto]]. La nuklea forto agas inter [[hadrono]]j, kiel ekzemple [[mezono]]j aŭ barjonoj (kiel ekzemple [[nukleono]]j) en [[atomkerno]]j. Tiu "restinta forta forto", aganta nerekte, elsendas gluonojn kiuj formas parton de la virtuala [[piono]] kaj rota [[mezono]], kiuj, en victurno, elsendas la nuklean forton inter nukleonoj. [[Dosiero:Nuclear Force anim smaller.gif|eta|350px|dekstre|[[Animacio]] de la interagado de la [[nuklea forto]] (rezidua aŭ restinta forta forto) inter protono kaj neŭtrono. La malgrandaj koloraj duoblaj cirkloj estas gluonoj, kiuj povas esti viditaj ligantaj la protonon kaj neŭtronon kune. Tiuj gluonoj ankaŭ aranĝas la kvark-antikvarkan kombinaĵon nomitan [[piono]] kune, kaj tio helpas elsendi restintan parton de la forta forto eĉ inter senkoloraj hadronoj. Kontraŭkoloroj estas montritaj per [[:File:Quark Anticolors.svg|tiu diagramo]]. Por pli granda versio, [http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/d/de/Nuclear_Force_anim.gif klaku ĉi tien] ]] La restinta forta forto estas tiel negrava rest(aĵ)o de la forta forto kiu ligas kvarkojn kune en protonojn kaj neŭtronojn. Tiu sama forto estas multe pli malforta inter neŭtronoj kaj protonoj, ĉar ĝi estas plejparte neŭtraligita ene de ili, laŭ la sama maniero laŭ kiu elektromagnetaj fortoj inter neŭtralaj atomoj ([[forto de Van-der-Waals]]) estas multe pli malfortaj ol la elektromagnetaj fortoj kiuj tenas la atomojn interne kune. Male al la forta forto mem, la nuklea forto, aŭ restinta forta forto, malpliiĝas en forto, kaj ĝi fakte malpliiĝas rapide kun distanco. La malkresko estas preskaŭ kiel negativa eksponenta potenco de distanco, kvankam ekzistas neniu simpla esprimo konata pro tio; vidu [[Yukawa Hideki|Yukawa potencialon]]. La rapida malkresko kun distanco de la altira restinta forto kaj la malpli-rapida malkresko de la mala elektromagneta forto aganta inter protonoj ene de nukleo, kaŭzas la malstabilecon de pli grandaj atomkernoj, kiel ekzemple ĉiuj tiuj kun [[atomnumero]]j pli grandaj ol 82 (la elementantaŭeco). ==Rilataj konceptoj== ===Malforta nuklea forto=== {{Ĉefartikolo|Malforta nuklea forto}} La '''malforta nuklea forto''' estas unu el la kvar [[Fundamenta forto|fundamentaj fortoj]] ekzistantaj en [[naturo]], laŭ la nuna [[norma modelo]] de [[forto]]j en [[fiziko]]; la aliaj tri fortoj estas la [[gravita forto]], la [[elektromagneta forto]] kaj la forta nuklea forto. Ĝi disvolviĝas per interŝanĝo de la [[bosono|bosonoj]] "W" kaj "Z". En la ĉiutaga vivo, la plej evidenta rezulto de tiu ĉi forto estas [[beta-radiado]]. ===Gaŭĝa teorio=== {{Ĉefartikolo|Gaŭĝa teorio}} En [[fiziko]], '''gaŭĝa teorio''' estas fizika teorio kun lokaj kontinuaj simetrioj ('''gaŭĝaj simetrioj''') — simetrioj kiuj ŝanĝas sole operatorojn difinitajn en iu eta areo de spactempo. Kelkaj gaŭĝaj teorioj, ekzemple [[kvantuma elektrodinamiko]], [[kvantuma kolordinamiko]], kaj la [[norma modelo]], ĝuste priskribas [[naturo]]n. Gaŭĝaj teorioj ankaŭ havas gravajn aplikaĵojn en [[diferenciala geometrio]], specife en [[teorio de Donaldson]]. ===Kvantuma kolordinamiko=== {{Ĉefartikolo|Kvantuma kolordinamiko}} [[Dosiero:Qcd fields field (physics) mk.svg|eta|240ra|dekstre|Skemo de [[Kvantuma kolordinamiko]].]] '''Kvantuma kolordinamiko''' (KKD) estas [[fiziko|fizika]] teorio de forta nuklea forto ([[kolorŝargo|kolorŝarga]] forto), unu el fundamentaj fortoj kiu priskribas interagojn inter [[kvarko]]j kaj [[gluono]]j en kompundaj [[partiklo]]j ([[hadrono]]j), kiel [[protono]], [[neŭtrono]], [[piono]] ktp. Ĝi estas SU(3) [[teorio de Yang-Mills]] de kolorŝargitaj [[fermiono]]j. KKD estas aparta tipo de [[kvantuma kampa teorio]], nomata ''ne-Abela [[kalibra teorio]]''. Grandega kvanto de eksperimentaj pruvoj por KKD amasiĝis dum jaroj de studo. ===Lagranĝa mekaniko=== {{Ĉefartikolo|Lagranĝa mekaniko}} '''Lagranĝa mekaniko''' estas reesprimo de [[klasika mekaniko]] fare de [[Joseph-Louis Lagrange]]. Ĝi esprimas la staton de klasika sistemo kiel iu aro de nombroj (ĝeneraligitaj koordinatoj), kiuj evoluas tra tempo laŭ iuj leĝoj. La leĝoj estas kondiĉoj minimumigi ian kvanton, la '''[[lagranĝiano]]n''' <math>L </math>, kiu estas funkcio de la koordinatoj kaj la rapidoj (temp-derivoj de la koordinatoj). Do, la lagranĝiano determinas la evoluon de la sistemo. :<math>L = T - V \, ,</math> :kie ''T'' estas la tuta [[kineta energio]] (kiu dependas de la [[movokvanto]]j), kaj ''V'' estas la tuta [[potenciala energio]] (kiu dependas de la koordinatoj) de la sistemo. Lagranĝa mekaniko provizas metodon aŭtomate certigi konserviĝon de [[energio]] kaj [[movokvanto]] (tamen lagranĝa mekaniko povas priskribi ankaŭ sistemon sen konserviĝo de energio aŭ movokvanto). Lagranĝa mekaniko kongruas kun [[speciala teorio de relativeco|speciala relativeco]] en la senco, ke ĝi povas esprimi relativecajn teoriojn en tia maniero ke la relativeco estas evidenta (kontraste kun [[hamiltona mekaniko]]). == Vidu ankaŭ == * [[Gravito]] * [[Partikla fiziko]] * [[Nuklea fiziko]] * [[Piono]] * [[Teorio de kordoj]] * [[Kvantuma kolordinamiko]] * [[Malforta nuklea forto]] * [[Forto]] kaj [[Fundamenta forto]] == Notoj == {{Referencoj}} == Bibliografio == * Claude Cohen-Tannoudji, Bernard Diu, Franck Laloë, ''Mécanique quantique'', Hermann, 1997, 890 p. (ISBN 978-2-7056-6074-1) * Christman, J.R. (2001). [http://www.physnet.org/modules/pdf_modules/m280.pdf "MISN-0-280: The Strong Interaction"] (PDF). * Griffiths, David (1987). Introduction to Elementary Particles. John Wiley & Sons. ISBN 978-0-471-60386-3. * Halzen, F.; Martin, A.D. (1984). [https://archive.org/details/quarksleptonsint0000halz Quarks and Leptons: An Introductory Course in Modern Particle Physics.] John Wiley & Sons. ISBN 978-0-471-88741-6. * Kane, G.L. (1987). Modern Elementary Particle Physics. Perseus Books. ISBN 978-0-201-11749-3. * Michel Le Bellac, ''Le monde quantique'', Les Ulis, EDP sciences, 2010, 227 p. (ISBN 978-2-7598-0443-6) * Morris, R. (2003). [https://archive.org/details/lastsorcererspat0000morr The Last Sorcerers: The Path from Alchemy to the Periodic Table.] Joseph Henry Press. ISBN 978-0-309-50593-2. * André Rougé, ''Introduction à la physique subatomique'', École polytechnique, 2005 (ISBN 978-2730212311) * Trócsányi Zoltán (25a de julio 2010). [http://modernfizika.lapunk.hu/blog/kvarkok-csodalatos-vilaga-106823 "Kvarkok csodálatos világa".] Alirita la 22an de decembro 2011. * Luc Valentin, ''Le monde subatomique : des quarks aux centrales nucléaires'', Hermann, 1997, 309 p. (ISBN 978-2-7056-6043-7) == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://physnet.org/modules/pdf_modules/m280.pdf J. R. Christman: The Strong Interaction] ({{en}}) * [http://www.physnet.org/modules/pdf_modules.html projekto ''physnet''] ({{en}}) {{Bibliotekoj}} {{Havenda artikolo|Forta nuklea forto}} [[Kategorio:Partikla fiziko]] [[Kategorio:Forto]] [[Kategorio:Nuklea fiziko]] 1hbidqftwlv017rgoeoivhgm5260yls 0 28318 9494413 8876686 2026-10-16T12:02:51Z Roberto 609 /* Recenzoj */ 9494413 wikitext text/x-wiki {{Unua|kat=ne}} {{informkesto Esperanto-libro | titolo = Ses Noveloj | aŭtoro = Edgar Allan Poe | eldonjaro = 1924 | reeldono = | eldonurbo = [[Lepsiko]] | eldoninto = Ferdinand Hirt & Sohn | paĝoj = 80 | isbn = | bildo = | vikifontaro = Ses Noveloj }} '''''Ses Noveloj''''' <ref>[[Petro Stojan|Stojan, Petro]] 1929 : ''[[Bibliografio de Internacia Lingvo]]'', numero 3944, paĝo 357 </ref> de [[Edgar Allan Poe]], el la angla trad. [[Albert Frank Milward]], 1924, 80 p. Prenitaj el „Rakontoj de mistero kaj imago“. Eldonis [[Ferdinand Hirt & Sohn]]. Serio "[[Internacia Mondliteraturo]]" Vol. 13. ==Enhavo== La kolekto konsistas el antaŭparolo de Milward kaj la noveloj<ref>[[:s:Ses Noveloj|Ses Noveloj]] ĉe Vikifontaro</ref>: * Liĝeja (''Ligeia'', 1838) * La ovala portreto (''The Oval Portrait'', 1842) * La barelo de amontilado (''The Cask of Amontillado'', 1846) * Kelkaj vortoj kun mumio (''Some Words with a Mummy'', 1845) * La homo, kiu troviĝis eluzita (''The Man That Was Used Up'', 1839) * La silento — Fabelo (''Silence'', 1838) ==Recenzoj== {{citaĵo|Liĝeja, La ovala portreto, La barelo da amontilado, Kelkaj vortoj kun mumio, La homo, kiu troviĝis eluzita, kaj La silento, jen la titoloj de ses bone tradukitaj noveloj de la mondfama kaj stranggenia amerika [[verkisto]] Poe. Ni rekomendas la legadon de tiuj tradukaĵoj, kiuj perfekte redonas la mistikecon kaj la bonhumoron kiujn la aŭtoro majstre uzis en la originalaĵoj.|[[ Belga esperantisto]] n120 (feb 1925)}} {{citaĵo|Noteto anoncas, ke la enhavo de tiu libreto estas specimeno de Hungara literaturo elprenita el malnovaj numeroj de "[[La Verda Standardo]]", kaj de "[[La Revuo]]". Ĝia stilo estas facila, viva; nur pro kelkaj ne tre klaraj esprimoj aŭ neĝustaj vortoj oni povus kritiki; agrablan horon oni pasigas legante tiujn noveletojn, ĉiuj ses estas plaĉaj, interesaj; en ili humoro kaj emocio sinsekvas kaj siavice elvekas rideton aŭ simpatian korsenton; kvankam malampleksaj, tiuj rakontoj sufiĉas por pruvi la originalecon kaj beletristikan valoron de Hungaraj verkistoj.|[[Georges Stroele|G.S.]] Esperanto n245 jan 1921}} == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Portalo|Literaturo}} * [http://www.gutenberg.org/ebooks/62511 Plena teksto de la libro] ĉe [[Project Gutenberg]] * [https://www.eventoj.hu/steb/gxenerala_naturscienco/enciklopedio-1/encikl.htm ''Enciklopedio de Esperanto''/S] en sia originala formo en la Interreto * [https://www.eventoj.hu/steb/gxenerala_naturscienco/enciklopedio-1/enciklopedio-de-esperanto-1933.pdf ''Enciklopedio de Esperanto''] en elŝutebla versio (PDF). * [https://arkivo.esperanto-france.org/s/slipo.php?n=S2795&r=ne Katalogo de] Biblioteko Hippolyte Sebert * [https://explore.rero.ch/fr_CH/nj/result?se=Ses+Noveloj&submit=&fd=any&pr=contains&ex=0&so=rank Katalogo de]{{404|date=October 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[CDELI]] * [https://search.onb.ac.at/primo-explore/search?query=any,contains,Ses%20Noveloj&tab=default_tab&search_scope=ONB_gesamtbestand&vid=ONB&lang=de_DE&offset=0 Katalogo de] [[Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj]] * [http://biblioteko.esperanto.cat/cgi-bin/koha/opac-search.pl?q=Ses+Noveloj&branch_group_limit= Katalogo de] [[Kataluna Esperanto-Asocio]] [[Kategorio:Esperanto-movado]] [[Kategorio:Verkoj el la esperantigita anglalingva literaturo]] [[Kategorio:Serio "Internacia mondliteraturo"]] cimbtlavnj4xdo46zrfdlau9x4lml45 0 29116 9494605 9485998 2026-10-16T23:08:30Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9494605 wikitext text/x-wiki {{Informkesto muzika artisto |nomo = Rick Wright |dosiero = <!--Dosiero:Richard William Wright, 1971, Meddle.jpg--> |priskribo de dosiero = Rick Wright en [[1971]] |grandeco de dosiero = eta |larĝa dosiero = |fono = soloa kantisto |naskonomo = Richard William Wright |alie nomata = |kromnomo = |naskiĝo = [[28-an de julio]] [[1943]], [[Londono]], [[Unuiĝinta Reĝlando]] |morto = [[15-a de septembro]] [[2008]], [[Londono]], [[Unuiĝinta Reĝlando]] |deveno = [[Anglio]] |instrumento = [[Muzika klavaro|klavaroj]] |tipo de voĉo = |ĝenro = [[Progresiva roko]], [[Psikedela rokmuziko]] |profesio = |aktivaj jaroj = [[1967]] - 2008 |eldoninto = |parencaj temoj = |ttt = |nuntempaj membroj = |antaŭaj membroj = |signifa instrumento = |kesteroj= {{Informkesto homo |subŝablono=jes }} }} '''Richard William WRIGHT''' aŭ '''Rick WRIGHT''', (naskiĝis la {{dato|28|julio|1943}} en [[Londono]] kaj mortis la {{dato|15|septembro|2008}} en [[Londono]]) estis [[Anglio|angla]] muzikisto, komponisto, verkisto kaj kantisto. Li famiĝis pro sia partopreno kiel klavaristo al la brita rokgrupo [[Pink Floyd]] kaj estis la kreinto de la fama glisanta sono de la grupo. Li ankaŭ publikigis tri soloajn albumojn. == Biografio == === Junaĝo === Rick Wright naskiĝis la 28-an de julio [[1943]] en [[London]] de Daisye Hughes kaj de Robert Charles Wright, biokemiisto. Li trapasis sian infanaĝon en nord-okcidenta Londono kun siaj du fratinoj. Li frekventadis la elitan lernejon Haberdasher<ref> Nick Mason, Inside Out : A personal history of Pink Floyd, Eldonoj Orion, 2004 (ISBN 978-0-297-84387-0), p.16.</ref> kaj komencis muziki kiam 12-jaraĝa, lernante [[gitaro]]n, [[piano]]n, [[trumpeto]]n, [[saksofono]]n kaj [[trombono]]n. Li poste ekinteresiĝis pri la antikva greka [[arĥitekturo]] kaj tiel li aniĝis al [[Universitato de Westminister|Regento-Strata Politeknika Universitato]], kie li konatiĝis kun la postaj grupanoj [[Nick Mason]] kaj [[Roger Waters]]. Li kreis grupon kun ĉi-lastaj kaj la samlernejano Clive Metcalf, nome Sigma 6, en kiu le ne havis fiksa muzikilon: li muzikis per piano kiam la trinkejo en kiu la koncerto okazis havas tiun, kaj ritman gitaron aŭ trombonon kiam ne<ref> Nick Mason, Inside Out : A personal history of Pink Floyd, Eldonoj Orion, 2004 (ISBN 978-0-297-84387-0), p.18</ref>. Post unu jaro li forlasis la arĥitekturan studadon kaj komencis studi en la [[Londona Kolegio de Muziko]]<ref> Nick Mason, Inside Out : A personal history of Pink Floyd, Eldonoj Orion, 2004 (ISBN 978-0-297-84387-0), p.17</ref>. Post multaj nomoj, la grupo finfine decidas konservi la nomon ''Pink Floyd'' fare de la gvida gitaristo [[Syd Barrett]]. === Kariero kun Pink Floyd === ''Vidu la ĉefan artikolon: [[Pink Floyd]]''<br /> Komence, dum la Barrett-a tempo de la grupo, Wright estis ombre de [[Syd Barrett]], la tiama kreema forto de la grupo. Sed post la forliro de Barrett el la grupo pro sia malboniĝanta mensa sano kaj lia anstataŭigo pere de la gitaristo [[David Gilmour]], la influo de Wright sur la komponaĵoj ĝis kerna. Li tiel subskribis aŭ kunsubskribis multajn gravajn komponaĵojn de la grupo, ekz. "Careful with that axe, Eugène", "Echoes", "Us and them", "Shine on, you crazy diamond". Sed post la mondsukcesa albumo ''[[The Dark Side of the Moon]]'', publikigita en [[1973]], li iom post iom ĉesis krei por la grupo<ref>Nick Mason, Inside Out : A personal history of Pink Floyd, Eldonoj Orion, 2004 (ISBN 978-0-297-84387-0), p.107</ref>. En [[1979]], dum la surbendigo de ''[[The Wall]]'', post ioma konflikto, [[Roger Waters]] trudis al li forlasi la grupon. <br /> En [[1985]] Waters siavice forlasis la grupon, kaj Gilmour decidis daŭrigi ĝin kun Mason, kaj dungis Wright kiel aldona muzikisto por la albumo ''[[A Momentary Lapse of Reason]]'' kaj la sekvanta turneo. Wright denove iĝis plenparta ano de la grupo en [[1994]] por la albumo ''[[The Division Bell]]''<ref>Povey, Glenn (2007). Echoes : The Complete History of Pink Floyd. 3C Publishing. ISBN 978-0-9554624-1-2, p.270</ref>.<br /> Dum la 2000-aj jaroj li ofte muzokis kun [[David Gilmour]] okaze de lia soloa kariero. Li partoprenis al la surbendigo de la albumo ''[[On a Island]]'' en [[2006]] kaj al ĝia turneo. Li koncertis lastafoje je la [[6-a de septembro]] [[2007]] okaze de la publikigo de la koncerta DVD ''[[Remember That Night]]''<ref>"[https://www.neptunepinkfloyd.co.uk/photos/index.php/David-Gilmour-Photos/On-An-Island-Pictures/Live-at-the-Royal-Albert-Hall-Leicester-Odeon-Premier/Performance Performance at Leicester Odeon for Remember That Night DVD Launch]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}". Neptunepinkfloyd.co.uk. Konsultita la 30-an de junio 2014.</ref>.[[Dosiero:Rickwright.jpg|dekstra|eta|300ra|Richard Wright koncertanta en [[2006]] ]] === Soloa kariero === Rick Wright surbendigis sian unuan soloan albumon ''[[Wet Dream]]'' en januaro kaj februaro [[1978]] en la studio [[Super Bear]] en [[Berre-les-Alpes]] ([[Francio]]) helpe de kelkaj muzikistoj kies [[Snowy White]] kaj [[Mel Collins]]. Publikigita samjare en septembro, ĝi estis komerca fiasko<ref>Glenn Povey, Pink Floyd, Eldonejo Place des Victoires, 2009 (ISBN 978-2-8099-0092-7), p.340.</ref>.<br /> Post sia eksigo de Pink Floyd, Wright konatiĝis kun [[Dave Harris]] el la grupo [[Fashion]]. La duopo nomiĝis "Zee" kaj publikigis albumon ''[[Identity]]'' en [[1984]], kiu ankaŭ estis recenza kaj komerca fiasko. Wright pli malfrue priskribis ĝin kiel ''"forgesenda spertaĵo"''<ref>Glenn Povey, Pink Floyd, Eldonejo Place des Victoires, 2009 (ISBN 978-2-8099-0092-7), p.340.</ref>.<br /> En [[1996]], Wright publikigis trian kaj lastan albumon, ''[[Broken China]]''. === Privata vivo === ==== Familia vivo ==== Richard Wright edziĝis trifoje.<br /> La 7-an de aŭgusto [[1969]], li geedziĝis kun Juliette Gale, kiu estis kantinta kun Sigma 6. Ili havis du infanojn, James kaj Gala, kaj disiĝis en [[1982]].<br /> Lia dua edzeco, kun Franka daŭris de [[1984]] ĝis [[1994]]<ref>"[https://www.independent.co.uk/news/obituaries/richard-wright-keyboard-player-with-pink-floyd-933004.html Richard Wright: Keyboard player with Pink Floyd]". [[The Independent]], la 17-an de septembro 2008, konsultita la 18-an de aŭgusto 2015</ref>.<br /> Wright geedziĝis lastafoje kun la verkistino Mildred Irene Hobbs (kromnomata Millie) la 16-an de junio [[1994]]. La paro havas filon, Ben. Ili disiĝis en 2007<ref>Lawrence Goldman, « Wright, Richard William [Rick] (1943–2008) », en Oxford Dictionary of National Biography, [[Oxford University Press]], 2012 ([https://www.oxforddnb.com/view/10.1093/ref:odnb/9780198614128.001.0001/odnb-9780198614128-e-99787;jsessionid=67D20F80E5E5BCD01F30A48F9D9060E2 Legi rete] [http://archive.wikiwix.com/cache/?url=https%3A%2F%2Fdoi.org%2F10.1093%2Fref%3Aodnb%2F99787 arkivo]</ref>. <br /> Lia filino Gala estis de [[1996]] ĝis [[2016]] la edzino de [[Guy Pratt]], la turnea [[Basgitaro|basgitaristo]] de [[Pink Floyd]] kaj [[David Gilmour]]<ref>"[https://www.questia.com/newspaper/1G1-118360557/at-home-with-gala-wright-furniture-designer-gala At home with Gala Wright] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160304121047/https://www.questia.com/newspaper/1G1-118360557/at-home-with-gala-wright-furniture-designer-gala |date=2016-03-04 }}". [[London Evening Standard]]. Konsultita la 21-an de aŭgusto 2015.</ref>.<br /> ==== Hobioj ==== Richard Wright ege ŝatis [[velado]]n, kiun li ofte praktikis en [[Egea maro|grekaj insuloj]]. Li opiniis navigadon kuraca, malpeziganta la nervozecon kaŭzita de la muzika industrio<ref>Youngs, Ian (15 September 2008). "[http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/7617583.stm Entertainment | Obituary: Pink Floyd's Richard Wright]". [[BBC]] News. Konsultita la 20-an de aŭgusto 2015</ref>. Li ankaŭ kolektis [[Persa tapiŝo|persajn tapiŝojn]]<ref>Amende, Coral (2000). Rock Confidential. Plume. p. 162. ISBN 978-0-452-28157-8.</ref>. === Morto === La 15-an de septembro [[2008]], Richard Wright mortis hejme pro [[Pulma kancero|kancero de pulmo]]. Je la tago de lia morto, [[Elton John]], koncertanta en [[Saskatuno]], dediĉis la kanton "Believe" al li<ref>^ "SP review: Elton John wins over Saskatoon". Canada.com. 16 September 2008. Retrieved 30 June 2014</ref>.<br /> Li ĉeestis postmorte en la lasta albumo de [[Pink Floyd]] ''[[The Endless River]]'' eldonita en [[2014]], kiu estis dediĉata al li. == Lia muziko == === Stilo === [[Dosiero:Farfisa Compact Duo (2nd version) - Expo Pink Floyd.jpg|eta|La Farsifa-[[orgeno]] de Wright kun la eĥilo Binson]] Lian ludon influis [[ĵazo]], ĉefe [[Miles Davis]] kaj [[John Coltrane]], kaj klasikaj verkoj de [[Johann Sebastian Bach|Bach]] kaj [[Ludwig van Beethoven|Beethoven]]. Dum la [[70-aj jaroj]], li ŝatis aŭskultadi la tiamajn [[Progresiva roko|Progresivrokajn grupojn]], kun prefero por [[Genesis]]. Por sia albumo ''[[Broken China]]'', li dungis muzikistojn antaŭe dungitajn de [[Peter Gabriel]] dum lia soloa kariero.<br /> Wright ne mem-konsideris kiel verkisto: multaj komponaĵoj de Pink Floyd subskribitaj aŭ kunsubskribitaj de li ekestis el improvizaĵoj pri kiuj liaj samgrupanoj entuziasmiĝis. Li deklaris: ''"Mi kontentiĝas ludante, sen vere pripensi pri tio kion mi faras, mi nur lasas tion okazi."''<ref>« Rick Wright – Interstellar Overdrive », The Independent,‎ 19-a de septembro 2008 ([https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/music/features/rick-wright-interstellar-overdrive-934983.html legi rete] [http://archive.wikiwix.com/cache/?url=https%3A%2F%2Fwww.independent.co.uk%2Farts-entertainment%2Fmusic%2Ffeatures%2Frick-wright-interstellar-overdrive-934983.html , arkivo], konsultita la 17-an de aŭgusto 2014)</ref> === Aparataro === [[Dosiero:Expo Pink Floyd - Organ.jpg|eta|La [[Hammond-orgeno]] de Wright, kiu aperas en la filmo ''[[Pink Floyd: Live at Pompeii]]''.]] La unua preferata muzikilo de Richard Wright ĉe Pink Floyd estis la [[Farsifa]]-[[orgeno]]<ref>Rob Chapman, Syd Barrett and British Psychedelia: Faber Forty-Fives: 1966–1967, [[Faber & Faber]], 2012 (ISBN 978-0-57129-676-7), p.32</ref>, kiun li konektis al eĥilo Binson por krei apartan sonon<ref> « Rick Wright – Interstellar Overdrive », The Independent,‎ 19-a de septembro 2008 [https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/music/features/rick-wright-interstellar-overdrive-934983.html legi rete] ([http://archive.wikiwix.com/cache/?url=https%3A%2F%2Fwww.independent.co.uk%2Farts-entertainment%2Fmusic%2Ffeatures%2Frick-wright-interstellar-overdrive-934983.html arkivo], konsultita la 17-an de aŭgusto 2014)</ref>. Li ĉesis uzi ĝin post ''[[The Dark Side of the Moon]]'' kaj denove uzis ĝin por la albumo de Gilmour ''[[On an Island]]''.<br /> Li ankaŭ ŝatis uzi [[piano]]n kaj [[Hammond-orgeno]]n kaj kelkfoje uzis [[melotrono]]n.<ref>Walter Everett, The Foundations of Rock: From "Blue Suede Shoes" to "Suite: Judy Blue Eyes", Oxford University Press, 2008 (ISBN 978-0-19029-497-7), p.111 kaj 136</ref><br /> Li komencis uzi [[sintezilo]]jn dum la [[70-aj jaroj]], precipe la [[EMS VCS3]], la [[ARP String Ensemble]] kaj la [[Minimoog]]. Ekde la turneo de ''[[A Momentary Lapse of Reason]]'', li uzis ciferecajn sintezilojn [[Kurzweil]]<ref>« Behind Pink Floyd », Sound on Sound,‎ septembro 1994 ([https://www.soundonsound.com/more-sos-past-articles-coming legi rete] [http://archive.wikiwix.com/cache/?url=http%3A%2F%2Fwww.soundonsound.com%2Fsos%2F1994_articles%2Fsep94%2Fpinkfloyd.html arkivo], konsultita la 21-an de aŭgusto 2015)</ref>.<br /> Diversokaze, Wright uzis multajn aliaj klavarajn muzikilojn, kies [[klaviceno]], [[celesto]], [[vibrafono]] kaj [[harmoniumo]]. == Diskaro == === Kun Pink Floyd === ==== Studiaj albumoj ==== * 1967 – ''[[The Piper at the Gates of Dawn]]'' * 1968 – ''[[A Saucerful of Secrets]]'' * 1969 – ''[[More (albumo)|More]]'' * 1969 – ''[[Ummagumma]]'' * 1970 – ''[[Atom Heart Mother]]'' * 1971 – ''[[Meddle]]'' * 1972 – ''[[Obscured by Clouds]]'' * 1973 – ''[[The Dark Side of the Moon]]'' * 1975 – ''[[Wish You Were Here]]'' * 1977 – ''[[Animals]]'' * 1979 – ''[[The Wall]]'' * 1987 – ''[[A Momentary Lapse of Reason]]'' * 1994 – ''[[The Division Bell]]'' * 2014 – ''[[The Endless River]]'' ==== Koncertaj albumoj ==== * 1969 – ''[[Ummagumma]]'' * 1988 – ''[[Delicate Sound of Thunder]]'' * 1995 – ''[[Pulse]]'' * 2000 – ''[[Is There Anybody Out There? The Wall Live 1980-81]]'' === Soloa kariero === * 1978 - ''[[Wet Dream]]'' * 1984 - ''[[Zee/Identity]]'' * 1996 - ''[[Broken China]]'' == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * http://www.pinkfloydfan.net/rick_wright.php {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20051029112751/http://www.pinkfloydfan.net/rick_wright.php |date=2005-10-29 }} <!-- en:Rick Wright on All Pink Floyd Fan Network en→eo:_Rick_ _Wright_ (super, sur) (Ĉiom, Ĉiuj) Pink Floyd Fervorulo Reto --> * http://www.neptunepinkfloyd.co.uk <!-- en:Neptune Pink Floyd en→eo:Neptuno Pink Floyd --> {{Portalo Muziko}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Wright, Richard}} [[Kategorio:Britaj muzikistoj]] [[Kategorio:Klavaristoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj la 28-an de julio]] [[Kategorio:Mortintoj la 15-an de septembro]] [[Kategorio:Membroj de Pink Floyd]] [[Kategorio:Progresivrokmuzikaj muzikistoj]] ozeul2fh2o91r487a8kvscmqpxld8lu 0 29558 9494722 9147768 2026-10-17T10:30:18Z Sj1mor 12103 9494722 wikitext text/x-wiki {{AliaSignifo|Jean Rostand (Tramtransporto en Parizo)}}{{Informkesto gravulo}} '''Jean ROSTAND''', naskiĝis en [[Parizo]] je la [[30-a de oktobro]] [[1894]], filo de la teatraĵisto [[Edmond Rostand]] kaj de la poetino [[Rosemonde Gérard]], mortis en [[Ville-d'Avray]] je la [[4-a de decembro]] [[1977]] en profunde malespera kaj malvigla stato, estis franca [[verkisto]] kaj [[biologo]]. Naskita en riĉa burĝa medio (kiun li poste akre kaj lertironie kritikos en siaj junec-verkoj), li pasigas sian infanaĝon en la kampara medio de Cambo-les-Bains ([[Eŭskio]]) kaj malkovras dekjaraĝe la verkon de [[Jean-Henri Fabre]], kio decidas pri lia alvokiĝo. Li iĝas memstara esploristo (en la jaroj 1960 li estis eble la plejlasta sciencisto laboranta ne kadre de universitataj skipoj aŭ esplor-instituto sed sola en la propra domo), studas [[Genetiko]]n, kaj verkas librojn. == Junecaj libroj == Li diris pri sia intelekta historio: "Mi dirus, ke mi estis unue instigita de la kritikema observado al socia medio, poste de socio mi iris al mi-mem, poste de mi-mem al scienco; fine de scienco mi revenis al homo." Ja kritikema observanto al socia medio: "Kvankam ananta je klaso de privilegiuloj, rezulte de [[kulposento]] mi ĉiam emis pravigi la malsuperulon kaj min meti je ties flanko": tial li verkas sinsekve ''La reveno de la malriĉuloj'' (1919), ''Dum ni ankoraŭ suferas'' (1921) librojn denuncantajn la militon kaj la sanktecon de vivo, ''La leĝo de la riĉuloj'' (1920) (feroce la 26-jara aŭtoro analizas la kruelecon de la posedantoj kaj "alvenintuloj"), ''Juliano aŭ konscienco'' (1928), ''La Familipatriotoj kaj aliaj eseoj pri burĝa mistiko'' (1925). Entute liaj junecverkoj estos dek, publikigitaj inter 1919 kaj 1931. Tiuj libroj konsistigas drastan satiron (kaj ĝuege fajnan kaj efikan [[Voltaire]]-ecan stil-ekzercon) atakantan la malvirtojn, la ridindaĵojn, la maljustojn. Miksiĝis kun la serioza mordkritika tono la ironiaj kaj akrevidaj aludoj, la ruiniganta ridindigo, farso kaj bufonaĵo. Jean Rostand kondutas samtempe prokuroro kiu estas ankaŭ sagaca, klarvida kaj cinika observanto. La burĝa egoismo kaj ĉiu maljusteco naŭzas lin. Pliploste li ĉiam emos kompreni la homojn, partopreni je la doloroj homaj. == Postaj verkoj == Post [[Hiroŝimo]] li draste kaj decidiĝeme militis kontraŭ [[atombombo]]n, kaj fariĝis honorprezidanto de la movado kontraŭ atomarmiloj. Dum liaj originalaj sciencaj esploroj precipe temas pri [[amfibio]]j, li inventis la glacibano, kiu duobligas la kromosomaron, sed li ankaŭ malkovris la "kontraŭfrostajn" proprecojn de glicerino, kio ebligas al li inventi metodojn por konservi spermon kaj sangon. Jean Rostand multe pli famas pro sia vulgariga verkaro. Lia unua libro, ''Les Chromosomes artisans de l’hérédité et du sexe (1928)'', havas grandan sukceson, relative neatenditan por pure informa libro. Rostand sentas la utilon de scienca inicio plidaŭriganta la lernejan instruadon. Jen la starto; publikiĝos trideko da volumoj kaj multaj artikoloj, biologiaj problemoj, bestaj vivoj, biografioj de serĉanto de la vero, la rolo de biologio en la vivo, k.t.p. Por plibonigi la socion kaj samtempe konservi la socialan kadron, la homo ŝanĝendas. Sed kio estas la homo? La biologo helpos la moraliston respondi la demandon; el tio ekestas nova verkaro: ''Pensées d’un biologiste'' (1940), ''Nouvelles Pensées d’un biologiste'' (1947), ''Ce que je crois'' (1953), ''Carnet d’un biologiste'' (1959), ''Inquiétudes d’un biologiste'' (1959), ''Espoirs et inquiétudes de l’homme'' (1966). Li advokatas biologian moralon, ĉar "la biologie est à la base de toute méditation sérieuse sur la condition humaine". ("La biologio estas je la bazo de ĉiu serioza meditado pri la homa stato"). Li deziris, ke "chaque citoyen ajoutât à sa maturité politique une sorte de maturité biologique " ("ĉiu civitano aldonu al sia politika maturo ian biologian maturon"), por ke li povu valide prononci sin pri la homa estonteco. La tri ordonoj de lia biologia moralo estas: ''Mater en soi la brute, dépasser l’enfance, échapper à la névrose'' ("Mastri en si mem la bruton, preterpasi infanecon, eskapi al [[neŭrozo]]n"), ''La générosité, le dévouement, le don de soi qui permettent à l’être humain de se hausser, de s’agrandir, d’accroître son humanité'' ("Oferemo, dediĉo, la sindonaco, kiuj permesas al la homo leviĝi, kreski, por pliigi sian humanecon") devus esti la fina celo de ĉiu moralo. Ekde la komenco de la sesdekaj jaroj li malkaŝis kun klarvido la ĉefajn kaŭzojn de la [[bankroto]] de la nuna civilizacio, ''qui n’a pas su donner un sens à son savoir, un but à sa puissance, un idéal à sa liberté'' ("Kiu ne sciis doni signifon al sia scio, celon al sia potenco, idealon al sia libereco"). Li timis ekeston de socio tro racia, tro prudenta, kiu emus taksi la "kvoto da protektado kaj sanzorgoj" indaj je ĉiu unuopulo, kaj akceptus [[eŭtanazio]]n. La tuta [[verko]] de Jean ROSTAND mergiĝas en strebo al [[vero]], nur la vero, kiom ajn malagrabla ĝi povas esti (ekzemple, intervjuita pri morto, li respondis, ke kiel sciencisto li rigardas ĝin normala, sed kiel homo li sentas ĝin plu kiel neeltenebla skandalo). citaĵo el li:<br /> {{Citaĵo|La homa specio forpasos tiel, kiel forpasis la dinosaŭroj kaj la stegokefaloj, kaj en tiu eteta angulo de universo finiĝos por ĉiam la palaĉa aventuro de la [[protoplasmo]], aventuro kie eble jam finis en alia mondo, aventuro, kiu eble en alia mondo disvolviĝos, sed ĉiam kaj ĉie dekomence kondamnita kaj direktota al elfina vana fiasko kaj porĉiama malhelo.}} Sciencisto, pensisto kaj [[Ateismo|ateisto]], Jean ROSTAND estas inter la noblaj spiritoj de la 20-a jarcento. Li havis tempon koni la ekantan [[Politika ekologio|ekologian]] movadon kaj la juneco-ribeloj de la jaroj 70-aj, pri kiuj li sentis grandan simpation. == Jean Rostand kaj Esperanto == [[Dosiero:1950 La Nuna Stato de l' Evoluismo.jpeg|eta|''La Nuna Stato de l' Evoluismo'', 1950.]] Li parolis favore al [[Esperanto]]<ref>[http://www.bertin.biz/index.php?titre=citat.htm] el eldonejo [[Christian Bertin]], alirdato la 6a de marto 2019</ref> {{Citaĵo|La unueco de la homa specio vokas la unuecon de lingvo ... Mi esperas, ke la momento ne estas malproksima, kie ĉiuj homoj povos komuniki inter si per Esperanto.}} Kun motivo de la publikigado de sia libro "Tio, kion mi kredas," li diris: {{Citaĵo|Estas per granda kontento, ke mi kuniĝas al ĉiuj, kiuj deziras vidi la ĝeneraligon de la studo de unuopa internacia lingvo, kapabla faciligi kulturajn interŝanĝojn inter nacioj.}} {{Citaĵo|Mi ne dubas, ke laborante por disvastigo de Esperanto, ni ankaŭ laboras por pli bona transdono de scio kaj por reciproka kompreno de popoloj.}} Tradukita esperanten: * ''La Nuna Stato de l' Evoluismo'', (trad.) [[SAT]], [[1953]] * ''Tio, Kion Mi Kredas'' tradukita de Pierre BERLOT, eld. UFE, 1962 en la enkonduko de tiu traduko li skribis: {{Citaĵo|Estas por mi plezuro tute aparta vidi mian libreton „Ce que je crois“ tradukita en Esperanton.}} {{Citaĵo|Estas ne penseble, ke biologiisto ne salutus fervore la ideon de universala lingvo, komuna por ĉiuj.}} {{Citaĵo|Se tia lingvo estus pli disvastigita, ĝi permesus al ĉiu scienculo esti rekte informita pri la laboroj kiuj, ĉiumomente, en la tuta mondo, progresigas lian fakon. Kaj precipe, konsiderante ke la homaro konsistas el unu sola specio, lerninte vidi en la rasaj kaj naciaj diferencoj nur bagatelan fakton, ĉu ni ne devas senhezite deziri, ke ĉiu Homo sapiens estu dotita per unu sama esprimilo?}} {{Citaĵo|La unueco de la homa specio vokas komunecon de la lingvo. Ju pli intimaj fariĝos la rilatoj inter la popoloj, ju pli planediĝos la tero, laŭ la vortoj de [[Teilhard de Chardin]], des pli necesos ke la teranoj disponu lingvon kiu estus, iamaniere, la vorto de la specio}} {{Citaĵo|Miaflanke, mi esperas ke la momento ne estas tre malproksima, kiam ĉiuj homoj, dank‘ al Esperanto, kapablos interkomunikiĝi same kiel faras, per siaj dancoj, ĉiuj abeloj.}} == Listo de verkoj == * ''Les familiotes et autres essais'' (1925) La familipatriotoj kaj aliaj eseoj prisociaj * ''La loi des riches'' (1920) Leĝo de la riĉuloj * ''La vie des crapauds (1933) vivo de la bufoj * ''La vie des libellules (1935) vivo de la libeloj * Pensées d'un biologiste (1939) pensoj de biologo * ''L'aventure humaine (1947) la homa aventuro * ''Ce que je crois'' (1953) Tio, kion mi kredas == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {| style="float:right;" |- | {{Projekto vizaĝoj}} | {{Projektoj|wikiquote={{PAĜNOMO}}}} |} * [http://rostand.chez.tiscali.fr/ TTT-ejo pri li (france)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20051027023654/http://rostand.chez.tiscali.fr/ |date=2005-10-27 }} * [http://archives.radio-canada.ca/IDC-0-16-1899-12502/sciences_technologies/fernand_seguin/ vidi kaj aŭdi lin en vivo intervjuita en 1969!] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060827211951/http://archives.radio-canada.ca/IDC-0-16-1899-12502/sciences_technologies/fernand_seguin/ |date=2006-08-27 }} * [[Liberpensuloj]] {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Rostand, Jean}} [[Kategorio:Membroj de la Franca Akademio]] [[Kategorio:Francaj biologoj]] [[Kategorio:Francaj genetikistoj]] 6x0jlv11rn0gy06o2hudd2jcca1vaec 0 30245 9494579 9436500 2026-10-16T19:48:10Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9494579 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Lucas Cranach (I) workshop - Martin Luther (Uffizi).jpg|eta|[[Marteno Lutero]], pentrita de [[Lucas Cranach la Maljuna]].]] [[Dosiero:Portrait john calvin.jpg|eta|[[Kalvino]].]] [[Dosiero:Kp127-reformacio.opus|eta|Epizodo de podkasto [[Kern.punkto]] pri la Reformacio.]] [[Dosiero:Religie w I Rz-plitej 1573.svg|eta|266ra|Reformacio en Pollando en la jaro 1573 (la plej granda disvolvo de [[Protestantismo]]).]] [[Dosiero:Religie w I Rz-plitej 1750.svg|eta|266ra|La religia situacio en Pollando en la jaro 1750 (post la venko de [[kontraŭreformacio]]).]] La '''reformacio''' (ankaŭ majuskle) aŭ '''Protestanta Reformado''' aŭ '''Eŭropa Reformacio'''<ref>Armstrong, Alstair (2002). ''European Reformation: 1500–1610'' (Heinemann Advanced History): 1500–55. Heinemann Educational. ISBN 0-435-32710-0.</ref> estis eklezidisigo de la [[okcidenta kristanismo]] deĉenigita dum la [[16-a jarcento]] tempe de la papo [[Leono la 10a]]. Tiam, pluraj religiuloj, pensistoj kaj politikistoj intencis krei profundan kaj ĝeneralan ŝanĝon en la moroj kaj agadoj de la [[Katolika Eklezio]] en [[Okcidenta Eŭropo]], speciale rilate al la papaj pretendoj pri la kontrolado de la tuta kristana komunumo. Ĉi tiu religia movado poste estos konata kiel '''Protestanta Reformacio''', ĉar ĝi estis intenco reformi la kristanan eklezion serĉante la revigliĝon de la [[apero de kristanismo|primitiva kristanismo]] kaj kiu estis politike subtenata de aro da gravaj princoj kaj reĝoj kiuj "protestis" kontraŭ decido de ilia imperiestro. Ĉi tiu movado havis siajn radikojn en [[Praprotestantismo|elementoj de la katolika tradicio]] de la [[Mezepoko]], kiel la movado de la ''[[Devotio Moderna]]'' en [[Germanio]] kaj [[Nederlando]], kiu estis kontraŭeklezia laika pieco centrita en la figuro de [[Kristo]]. Krome, la dua generacio de la [[humanismo]] sekvis ĝin konsiderinde. Ĝi komenciĝis per la predikado de la aŭgustena katolika pastro [[Marteno Lutero]], kiu reviziis la mezepokajn doktrinojn laŭ la kriterio de la [[Biblio|Sanktaj Skribaĵoj]]. En 1517 li publikigis siajn [[Naŭdek kvin tezoj]]n kontraŭ la [[indulgenco]]j. Ĉefe, li malakceptis la kompleksan sakramentan sistemon de la mezepoka Romkatolika Eklezio, kiu permesis kaj justigis troigojn kiel la "vendado de [[indulgenco]]j", laŭ Lutero, vera forkapto de la [[Evangelio]], kiu devus esti libere predikata, ne vendata. Li insistis, ke la papo ne havas aŭtoritaton super la [[purgatorio]] kaj ke la katolika doktrino de la meritoj de la sanktuloj ne havas bazon en la evangelioj. Tiuj atakoj ampleksiĝis por kovri multajn el la katolikaj doktrinoj kaj praktikoj. Lutero estis [[Ekskomuniko|ekskomunikita]] de la papo [[Leono la 10-a]] en Januaro 1521. La [[Dieto de Worms]] de Majo 1521 kondamnis Luteron kaj oficiale malpermesis, ke civitanoj de la [[Sankta Romia Imperio]] defendu aŭ disvastigu liajn ideojn.<ref name=ENC3>Fahlbusch, Erwin, kaj Bromiley, Geoffrey William (2003). ''The Encyclopedia of Christianity, Volume 3''. Grand Rapids, Michigan: Eerdmans. p. 362.</ref> Lutero pluvivis, post esti deklarita eksterleĝulo, pro la protektado de la princelektisto [[Frederiko la 3-a (Saksio)|Frederiko la Saĝulo]]. Ĝenerale, la Reformaciistoj argumentis, ke la savo estas kompleta statuso [[sola fide|bazita sur nur la fido en Jesuo]] kaj ne procezo kiu postulas bonajn farojn, kiel en la katolika rigardo. Ŝlosilaj okazaĵoj de la Reformacio estis: la menciita [[Dieto de Worms]] (1521), la kreado de la [[Luteranismo|luterana]] [[Duklando Prusujo]] (1525), la [[Angla Reformacio]] (1529 antaŭen), la katolika [[Koncilio de Trento]] (1545–63), la [[Paco de Aŭgsburgo]] (1555), la ekskomuniko de [[Elizabeto la 1-a (Anglio)|Elizabeto la 1-a]] (1570), la [[Nanta edikto|Edikto de Nantes]] (1598) kaj la [[Vestfalia Paco|Paco de Vestfalio]] (1648). La [[Kontraŭreformacio]], nomita ankaŭ la ''Katolika Reformacio'' aŭ la ''Katolika Revivado'', estis la periodo de katolikaj reformoj iniciatitaj reage al la Protestanta Reformacio.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.britannica.com/eb/article-9026564/Counter-Reformation|titolo=Counter Reformation|eldoninto=[[Encyclopædia Britannica]] Online}}</ref> La fino de la Reformacia epoko estas disputata. La Protestanta Reformacio dependis de la subteno de kelkaj civilaj aŭtoritatoj por la reformado de kristanaj eklezioj je ŝtata nivelo (poste "naciaj eklezioj"). La grandaj reprezentantoj de la Reformacio estis [[Marteno Lutero]], [[Huldrych Zwingli]] kaj [[Johano Kalvino]]. La reformacia movado ene de Germanio diversiĝis preskaŭ tuje, kaj aliaj reformaj klopodoj leviĝis sendepende el Lutero. La plej grandaj grupoj estis ja la [[Luterismo|luteranoj]] kaj [[Kalvinismo|kalvinistoj]] (aŭ reformaciaj); luteranaj eklezioj estis fonditaj ĉefe en [[Germanio]], [[Baltio]] kaj [[Skandinavio]], dum reformaciaj eklezioj estis fonditaj ankaŭ en [[Francio]], [[Svisio]], [[Hungario]], [[Nederlando]] kaj [[Skotlando]]. La nova movado influis ankaŭ super la [[Eklezio de Anglio]] decide post 1547 dum la regado de [[Eduardo la 6-a (Anglio)|Eduardo la 6-a]] kaj [[Elizabeto la 1-a (Anglio)|Elizabeto la 1-a]], kvankam la nacia eklezio [[Angla reformacio|sendependiĝis]] sub la reĝo [[Henriko la 8-a (Anglio)|Henriko la 8-a]] komence de la 1530-aj jaroj pro politikaj tialoj pli ol pro religiaj tialoj. Estis ankaŭ reformaciaj movadoj tra tuta kontinenta Eŭropo konataj ĝenerale kiel [[Radikala Reformacio]] kio konsistis el [[Anabaptismo]], [[Moravia Eklezio|Moravianoj]], kaj aliaj [[Pietismo|pietismaj]] movadoj.<ref>Kenneth G. Appold, ''The Reformation: A Brief History'' (2011, angle: "La reformacio: Mallonga Historio") [https://www.questia.com/library/120083934/the-reformation-a-brief-history rete] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20180612143658/https://www.questia.com/library/120083934/the-reformation-a-brief-history |date=2018-06-12 }}</ref> Kvankam la kerna tialaro malantaŭ tiuj ŝanĝoj estis teologia, multaj aliaj faktoroj ludis gravan parton, inklude la ekon de [[naciismo]], la [[okcidenta skismo]] kiu eroziis la popolan fidon pri la [[Papo|papeco]], la koruptado de ekleziularo, kaj la novaj instruoj de la [[Renesanco]] kiuj pridiskutis multon el la tradicia pensaro. Je teknologia nivelo la invento de la [[presmaŝino]] fare de [[Johano Gutenbergo]] iĝis tre grava en tio ke havigis la rimedojn por la rapida dissemado de novaj ideoj aparte en naciaj lingvoj, disde latino. La Romkatolika Eklezio reagis per [[Kontraŭreformacio]] iniciatita de la [[Koncilio de Trento]]. Multe pli malfacila laboro por kontraŭbatali protestantismon estis farita de la bone organizita nova ordo de [[Societo de Jesuo|Jezuitoj]]. Ĝenerale, [[Norda Eŭropo]], kun la escepto de la plejparto de [[Irlando]], venis sub la influon de protestantismo. [[Suda Eŭropo]] restis romkatolika, dum [[Centra Eŭropo]] estis loko de akra konflikto, finiĝinte en la [[Tridekjara milito]], kio lasis ĝin amase detruita.<ref name="pewforum1">{{Citaĵo el la reto|url=http://www.pewforum.org/files/2011/12/Christianity-fullreport-web.pdf|titolo=Pewforum: Christianity (2010)|alirdato=2014-05-14|formato=PDF|arkivurl=https://web.archive.org/web/20130805020311/http://www.pewforum.org/files/2011/12/Christianity-fullreport-web.pdf|arkivdato=2013-08-05}}</ref><ref>Jay Diamond, Larry. Plattner, Marc F. and Costopoulos, Philip J. ''World Religions and Democracy''. 2005, paĝo 119. Ligilo: [http://books.google.pl/books?id=CTqTeiBfdxEC&pg=PA119&lpg=PA119&dq=Not+only+do+Protestants+presently+constitute+13+percent+of+the+world's+population%E2%80%94about+800+million+people%E2%80%94but+since+1900+Protestantism+has+spread+rapidly+in+Africa,+Asia,+and+Latin+America&source=bl&ots=0sAhlX1bmb&sig=dRdPcUdtHU6yL_aAJyPYX6-A7YI&hl=pl&sa=X&ei=nt-qU6_qNK_44QS-iYH4Bw&ved=0CEAQ6AEwAw#v=onepage&q=Not%20only%20do%20Protestants%20presently%20constitute%2013%20percent%20of%20the%20world's%20population%E2%80%94about%20800%20million%20people%E2%80%94but%20since%201900%20Protestantism%20has%20spread%20rapidly%20in%20Africa%2C%20Asia%2C%20and%20Latin%20America&f=false] (saying "''Not only do Protestants presently constitute 13 percent of the world's population—about 800 million people—but since 1900 Protestantism has spread rapidly in Africa, Asia, and Latin America.')''</ref> La [[protestantismo]] iĝis la tria plej granda branĉo de la kristanismo, kun aro da kredantoj kun pli da 500 milionoj kaj kiu dum la [[20a jarcento]] rapide ĵus etendiĝis al [[Latinameriko]],<ref>Martínez Fernández, Luis (2000). "Crypto-Protestants and Pseudo-Catholics in the Nineteenth-Century Hispanic Caribbean". Journal of Ecclesiastical History. 51 (2): 347–365. doi:10.1017/S0022046900004255. S2CID 162296826.</ref> [[Azio]] kaj [[Afriko]]. == Teologia enkonduko == [[Dosiero:John Wycliffe at work.jpg|eta|maldekstre|[[John Wyclif]] en sia [[ateliero]].]] La Reformacio komenciĝis kiel provo reformi la doktrinojn de la [[Romkatolika Eklezio]], realigita de okcidenteŭropaj katolikoj kiuj kontraŭstaris kion ili perceptis kiel malveraj doktrinoj kaj ekleziaj eraroj, ĉefe la instruado kaj la vendado de indulgencoj, kaj baraterio, nome la lokado kaj aĉetado de klerikalaj oficejoj, ke la reformaciantoj vidis kiel signoj de la ĉiea koruptado de la hierarkio de la eklezio, kiu inkluzivis la papon. La spiritaj antaŭuloj de Marteno Lutero inkluzivis [[John Wyclif]] kaj [[Jan Hus]], kiuj same provis reformi la Romkatolikan Eklezion. La Reformacio komenciĝis la [[31-an de oktobro]] [[1517]], en [[Distrikto Wittenberg]], [[Saksio]], kie Marteno Lutero surmurigis sian [[Naŭdek kvin tezoj|Naŭdek kvin tezoj pri la Potenco kaj Efikeco de Indulgencoj]] ĉe la pordo de la Preĝejo de Ĉiuj Sanktuloj (universitata anonctabulo), la tezoj diskutis kaj kritikis la eklezion kaj la papon, sed koncentriĝis sur la lokado de indulgencoj kaj doktrinaj politikoj pri [[purgatorio]], persona juĝo, [[Romkatolika Mariologio|mariologio]] (sindonemo al Maria, la patrino de [[Jesuo]]), la perado kaj sindonemo al la sanktuloj, la plej multaj el la sakramentoj, la deviga klerika celibato, inkluzive de monaĥismo, kaj la aŭtoritato de la [[papo]]. En la okazaĵo, aliaj religiemaj reformaciantoj, kiel ekzemple [[Ulrich Zwingli]], baldaŭ sekvis la ekzemplon de Marteno Lutero. Cetere, la reformaciantoj baldaŭ malkonsentis inter ili mem kaj disigis sian movadon laŭ doktrinaj diferencoj: unue inter Lutero kaj [[Zvinglo]], poste inter Lutero kaj Kalvino, sekve tio establis diversajn protestantajn ekleziojn, kiel ekzemple la [[luteranismo|Luterana Eklezio]], la [[Reformita Eklezio]], la [[kalvinismo|Kalvinana Eklezio]], kaj la [[Presbitera Eklezio]].<ref>National Geographic, [https://www.youtube.com/watch?v=FhGGjRjvq7w A Fun, Animated History of the Reformation and the Man Who Started It All | Short Film Showcase,] Alirita la 6an de Januaro 2019 kaj la 28an de Oktobro 2022.</ref> Aliloke, la religia reformado kaŭzis procezojn, kaj la efikoj estis malsamaj. [[Anglikanismo]] ekestis en Anglio kun la [[Angla Reformacio]], kaj la plej multaj protestantaj eklezioj venas de la germanaj denominacioj. La reformaciantoj ankaŭ akcelis la evoluon de la Katolika [[Kontraŭreformacio]] fare de la Romkatolika Eklezio, kiel reago. La Reformacio ankaŭ estas konata kiel ''Germana Reformacio'', ''Protestanta Revolucio'' kaj ''Protestanta Tumulto''. == Historio == === Originoj === ==== Praprotestantismo ==== {{Ĉefartikolo|Praprotestantismo}} [[Dosiero:Jan Hus at the Stake.jpg|eta|[[Jan Hus]] sur la ŝtiparo - iluminaĵo de Janíček Zmilelý el [[Písek]].]] [[John Wycliffe]] pridubis la privilegian statuson de la pastraro kiu estis plifirmiginta sian povan rolon en Anglio kaj la lukson kaj pompon de la lokaj paroĥejoj kaj iliajn ceremoniojn.<ref>Lacey Baldwin Smith, ''This Realm of England: 1399 to 1688'' (3a eld. 1976), p. 41</ref> Li estis tiukadre karakterizita kiel "vespera stelo" de [[skolastikismo]] kaj la "matena stelo" aŭ ''stella matutina'' de la [[Angla Reformacio]].<ref>Emily Michael, "John Wyclif on body and mind", ''Journal of the History of Ideas'' (2003) p. 343.</ref> En 1374, [[Katarina de Sieno]] ekveturis kun siaj sekvantoj tra norda kaj centra Italio postulante reformon de la pastraro kaj konsilante homojn, ke pento kaj renovigo devas esti farita pere de "la totala amo al Dio."{{sfn|Hollister|Bennett|2002|p=342}} Ŝi entreprenis longan korespondadon kun la papo [[Gregorio la 11-a]], al kiu petis reformi la pastraron kaj la administradon de la [[Papa Ŝtato|Papajn Ŝtatojn]]. La plej malnovaj Protestantaj eklezioj, kiel la [[Moraviaj fratoj|Moravia Eklezio]], datas siajn originojn de [[Jan Hus]] (Johano Huss) komence de la 15-a jarcento. Ĉiuj ĉefaj protestantoj ĝenerale datigas sian doktrinan apartigon de la Romkatolika Eklezio ekde la [[16-a jarcento]], foje nomata Magistrata Reformacio, ĉar la regantaj magistratoj apogis ilin. Male al la [[Radikala Reformacio]], kiun la ŝtato ne subtenis. Pli malnovaj protestantaj eklezioj, kiel ekzemple la ''Unitas Fratrum'' ([[Unuiĝo de fratoj]]), Moravaj fratoj (bohemaj fratoj) datigas siajn originojn en la [[15-a jarcento]] en la epoko de [[Jan Hus]]. Ĉar ĝi estis gvidita de bohemia nobela plimulto, kaj estis rekonita, portempe, de la paktoj de [[Bazelo]], la Husa Reformacio estis la unua Magistrata Reformacio de Eŭropo. Cent jarojn poste, en Germanio la protestoj erupciis samtempe, dum sub minaco de [[Islamo|islama]] [[Otomana Imperio|otomana]] invado, kiu aparte distris la germanajn princojn respondecajn por la armea defendo. Oftaj faktoroj kiuj ludis gravan rolon dum la Reformacio kaj la Kontraŭreformacio estis la apero de la [[presarto|presmaŝino de moveblaj tipoj]], [[naciismo]], [[simonio]], la nomumo de [[Kardinalo Nepo|kardinal-nepoj]], kaj aliaj koruptaĵoj de la [[Roma kurio]] kaj de aliaj ekleziaj hierarkioj, la efiko de [[humanismo]], la novaj instruoj de la [[Renesanco]] kontraŭ [[Skolastikismo]], kaj la [[Granda okcidenta skismo|papa skismo]] kiu eroziis la fidelecon al la [[papo|Papeco]]. Maltrankvileco dum la [[Granda okcidenta skismo|Granda skismo de la Okcidenta Kristanaro]] (1378–1416) okazigis militojn inter princoj, ribelojn de kamparanoj, kaj disvastigis la debaton pri la koruptado en la Eklezio, speciale fare de [[John Wycliffe]] en la [[Oksforda Universitato]] kaj de [[Jan Hus]] en la [[Universitato de Karolo]] de [[Prago]]. Nova [[naciismo]] ankaŭ defiis la relative internaciistan mezepokan mondon. Hus objektis kontraŭ kelkaj el la praktikoj de la Romkatolika Eklezio kaj sopiris revenigi la eklezion en [[Bohemio]] kaj [[Moravio]] al pli fruaj praktikoj: [[Meso (diservo)|liturgio]] en la lingvo de la popolo (t.e. ĉeĥa), ricevo de la [[komunio]] en ambaŭ materialoj (pano ''kaj'' vino — tio estas, en Latino, ''[[Utrakvismo|communio sub utraque specie]]''), edziĝo de pastroj, kaj nuligo de la konceptoj de [[indulgenco]]j kaj de la [[purgatorio]]. Kelkaj el tiuj, kiel la uzado de loka lingvo kiel la liturgia lingvo, estis aprobitaj de la papo tiom frue kiom jam en la 9-a jarcento.<ref name="Mahoney2011">{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=5qgHE29pikMC|titolo=The History of the Czech Republic and Slovakia|familia nomo=Mahoney|persona nomo=William|jaro=2011|loko=Santa Barbara, California|eldoninto=Greenwood|ISBN=978-0-313-36306-1}}</ref> La Romkatolika Eklezio oficiale finis tiun debaton ĉe la Koncilio de Konstanco (1414-1417). La konklavo kondamnis Jan Hus, kiu estis ekzekutita per bruligado malgraŭ promeso de paspermeso.<ref name=ObWall54>Oberman and Walliser-Schwarzbart ''[https://books.google.com/books?id=vuES0JdltfcC&pg=PA54&dq&hl=en#v=onepage&q=&f=false Luther: Man between God and the Devil]'' pp.&nbsp;54–55</ref> Wycliffe estis postmorte bruligita en 1428 kiel herezulo.<ref>Douglas (eld.) "Wycliffe, John" ''New International Dictionary of the Christian Church''</ref> La [[Koncilio de Konstanco]] konfirmis kaj fortigis la tradician mezepokan koncepton de la eklezio kaj la imperio. Ĝi ne traktis la naciajn streĉitecojn, aŭ la teologiajn streĉitecojn kiuj estis perturbaj dum la antaŭa jarcento. La koncilio ne povis malhelpi skismon kaj la Husmilitojn en [[Bohemio]].<ref>[[Brita Enciklopedio]], 1911, ''Hussites'', volumo 14a, paĝoj 7–9, František Lützow.</ref> Marteno Lutero estis ŝokita pro la korupto de la pastraro vojaĝinte al [[Romo]] en [[1510]]. [[Siksto la 4-a]] (1471-1484) estis la unua papo kiu altrudis licencon pri [[bordelo]]j kaj specialan imposton por pastroj kiuj konservis amantinon. Li ankaŭ establis la praktikon de vendado de indulgencoj por la mortintoj, tiel establante praktike senfinan fonton de enspezo kun reto de agentoj tra tuta Eŭropo.<ref name=Patrick1231>{{Citaĵo el libro|titolo=Renaissance and Reformation|familia nomo=Patrick|persona nomo=James A.|jaro=2007|ISBN=978-0-7614-7650-4|paĝo=1231}}</ref> La papo [[Aleksandro la 6-a]] (1492-1503) estis unu el la plej polemikaj el la papoj de la [[Renesanco]]. Li generis sep gefilojn, inkluzive de [[Lucrezia Borgia|Lukrecia]] kaj [[Cezaro Borgia]], de almenaŭ du amantinoj.<ref>"[http://news.bbc.co.uk/2/hi/6909589.stm Fresco fragment revives Papal scandal]". BBC News. 21a de Julio 2007.</ref> Dek kvar jarojn post lia morto, la korupteco de la papa institucio instigis Martenon Luteron por surmurigi resumon de siaj plendoj ĉe la pordo de preĝejo en Germanio kaj lanĉi la Reformacion.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.eyewitnesstohistory.com/alexanderVI.htm|titolo=The Death of Alexander VI, 1503|alirdato=27a de Julio 2014|dato=2007|eldoninto=Eyewitness to History}}</ref> Nombraj teologoj ĉefe en la [[Sankta Romia Imperio]] predikis reformaciajn ideojn jam en la 1510-aj jaroj, mallonge antaŭ aŭ samtempe kun Lutero, kiel [[Christoph Schappeler]] en [[Memmingen]] (tiom frue kiom en 1513). ==== Magistrata Reformacio ==== {{Ĉefartikolo|Marteno Lutero}} [[Dosiero:Luther at the Diet of Worms.jpg|eta|maldekstre|300ra|[[Marteno Lutero]] en la [[Dieto de Worms]], en kiu li malakceptis forĵuri siajn verkojn kiel petis [[Karlo la 5-a (Sankta Romia Imperio)|Karlo la 5-a]] (pentraĵo de [[Anton von Werner]], 1877, [[Staatsgalerie Stuttgart]]).]] La '''Reformacio''' estas kutime datita en la 31an de Oktobro 1517 en [[Vitenbergo]], Saksio, kiam Lutero sendis siajn ''[[Naŭdek kvin Tezoj|Naŭdek kvin Tezoj pri la Potenco kaj Efikeco de la Indulgencoj]]'' al la [[Elektoepiskopujo Majenco|Ĉefepiskopo de Majenco]]. Tiuj tezoj [[debato|debatis]] kaj kritikis la Eklezion kaj la Papecon, sed koncentriĝis al la vendado de la indulgencoj kaj al la doktrino pri la [[Purgatorio#Protestantismo|purgatorio]], la partikulara juĝo, kaj la aŭtoritato de la papo. En la periodo 1517–1521 li verkis pri la adorado al la [[Virgulino Mario]], kaj pri la interveno de kaj adorado al la sanktuloj, la sakramentoj, la deviga pastra fraŭleco, kaj poste denove pri la aŭtoritato de la papo, la eklezia juro, la [[cenzuro]] kaj la [[ekskomuniko]], la rolo de la ŝtataj regantoj en religiaj aferoj, la rilatoj inter kristanismo kaj juro, [[bonfarado]], kaj [[monaĥismo]].<ref name=Schofield122>Schofield ''Martin Luther'' p.&nbsp;122</ref> Kelkaj monaĥinoj, kiel [[Katharina von Bora]] kaj [[Ursula de Munsterberg]], lasis la monaĥinan vivon, kiam ili akceptis la Reformacion, sed aliaj ordenoj adoptis la Reformacion, ĉar Luteranoj plue havas ankoraŭ [[monaĥejo]]jn. Kontraste, Reformaciitaj areoj tipe malekleziigis la monaĥejajn propraĵojn. Kaj reformaciistoj kaj iliaj opoziciantoj faris etendan uzadon de malmultekostaj broŝuroj same kiel de popollingvaj [[Biblio]]j uzante la relative novan presmaŝinon, kaj tiel estis rapida movado de ambaŭ tendencoj kaj de iliaj dokumentoj.<ref name=Rubin270>Rubin, "Printing and Protestants" Review of Economics and Statistics pp.&nbsp;270–286</ref><ref name=AtkinsonFitzgerald15>Atkinson Fitzgerald "Printing, Reformation and Information Control" ''Short History of Copyright'' pp.&nbsp;15–22</ref> [[Magdalena Heymair]] presis pedagogiajn verkojn por instruis al infanoj Bibliajn historiojn. Paralele al okazaĵoj en Germanio, ekis movado en [[Svisio]] sub estreco de [[Huldrych Zwingli]]. Tiuj du movadoj rapide interkonsentis pri plej al aferoj, sed kelkaj nesolvitaj diferencoj tenis ilin separataj. Kelkaj sekvantoj de Zwingli kredis, ke la Reformacio estis tro konservema, kaj translokiĝis sendepende al pli radikalaj sintenoj, kelkaj el kiuj survivas nuntempe inter [[Anabaptismo|Anabaptistoj]]. Post tiu unua etapo de la Reformacio, posta la [[ekskomuniko]] de Lutero per la [[buleo]] ''Decet Romanum Pontificem'' kaj la kondamno al liaj sekvantoj pere de la ediktoj de 1521 de la Dieto de Worms, la verkaro de [[Johano Kalvino]] estis influaj por establi izolan interkonsenton inter kelkaj eklezioj de Svisio, [[Skotio]], Hungario, Germanio kaj aliloke. Kvankam la [[Germana Kamparana Milito]] de 1524–1525 startis kiel protesto kontraŭ impostado kaj koruptado kiel montriĝis en la "Dekdu Artikoloj", ties estro [[Thomas Müntzer]] donis al ĝi radikalan reformacian karakteron. Ĝi forbalais tra la princlandoj Bavario, [[Turingio]] kaj [[Svabio]], inklude ĉe la Nigra Truparo de [[Florian Geier]], kavaliro el [[Giebelstadt]] kiu aliĝis al kamparanoj en la ĝenerala insurekcio kontraŭ la katolika hierarkio.<ref>Whaley, pp.&nbsp;222–23, 226</ref> Reage al informoj pri la detruado kaj perfortado, Lutero kondamnis la ribelon en verkoj kiel ''Wider die Mordischen und Reubischen Rotten der Bawren'' (Kontraŭ la murdaj, ŝtelaj hordoj de kamparanoj); Ankaŭ Zwingli kaj la aliancano de Lutero [[Philipp Melanchthon]] ne justigis la ribelon.<ref>Whaley, pp.&nbsp;222–23</ref><ref>Yarnell III, pp.&nbsp;95–6</ref> Ĉirkaŭ 100 000 kamparanoj estis mortigitaj fine de la milito.<ref>Whaley, p.&nbsp;220</ref> ==== Radikala Reformacio ==== {{Ĉefartikolo|Radikala Reformacio}} [[Dosiero:Thomas Muentzer.jpg|eta|dekstre|230ra|[[Thomas Müntzer]].]] La '''Radikala Reformacio''' estis reago al kio estas supozata koruptado kaj en la [[Romkatolika Eklezio]] kaj la etenda magistrata [[Protestantismo|protestanta movado]] kondukita de [[Marteno Lutero]] kaj multaj aliaj. Komencite en Germanio kaj Svisio en la [[16a jarcento]], la Radikala Reformacio naskis multajn radikalajn protestantajn grupojn tra [[Eŭropo]]. La termino kovras kaj Radikalajn Reformaciistojn kiaj [[Thomas Müntzer]], [[Andreas Karlstadt]], grupojn kiaj la profetoj de [[Zwickau]] kaj [[Anabaptismo|Anabaptistoj]] kiaj la [[Huterano]]j kaj [[Menonito]]j. En partoj de Germanio, Svisio kaj Aŭstrio, majoritato simpatiis kun la Radikala Reformacio spite intensan persekutadon.<ref name=horsch>Horsch, John, Mennonites in Europe, 1995, Herald Press, isbn=978-0836113952, paĝo 299.</ref> Kvankam la survivanta proporcio de eŭropa loĝantaro kiu ribelis kontraŭ katolika, [[Luteranismo|luterana]] kaj [[Zvinglo|zvingla]] eklezioj estis malgranda, Radikalaj Reformaciistoj verkis multe kaj la literaturo en la Radikala Reformacio estas disproporcie granda, parte kiel rezulto de la etendo de la instruadoj de la Radikala Reformacio en [[Usono]].<ref>The European Reformation, Euan Cameron, Oxford University Press, 1991, isbn=0-19-873093-4, Novjorko.</ref> Spite gravan diversecon inter la fruaj Radikalaj Reformaciistoj, kelkaj "ripetaj modeloj" aperis inter multaj Anabaptistaj grupoj. Multaj el tiuj modeloj estis enmetitaj en la [[Konfesio de Schleitheim|''Schleitheimer Artikel'' (Konfesio de Schleitheim, 1527)]] kaj inkludas la [[bapto]]n de kredantoj (aŭ plenkreskuloj), memoran rigardon al la [[Komunio|Lasta Vespermanĝo]], kredon, ke la Skribaĵo estas la fina aŭtoritato pri aferoj de fido kaj praktiko, emfazon al la [[Nova Testamento]] kaj al la [[Surmonta Parolado]], interpretadon de la Skribaĵo en komunumo, separadon el la mondo kaj [[teologio]]n de la du regnoj, [[pacismo]]n kaj nerezistadon, komunan posedon kaj ekonomian kunhavadon, kredon en la libervolo, ne-ĵuradon, "forlasitecon" (''Gelassenheit'') al la propra komunumo kaj al Dio, apartigon, savadon pere de diigo (''Vergöttung'') kaj etika vivmaniero, kaj disĉiplecon (''Nachfolge Christi'').<ref>Andrew P. Klager, "Ingestion and Gestation: Peacemaking, the Lord's Supper, and the Theotokos in the Mennonite-Anabaptist and Eastern Orthodox Traditions", ''Journal of Ecumenical Studies'' 47, no. 3 (somero 2012): pp. 441–442.</ref> ==== Alfabeteco ==== [[Dosiero:Lutherbibel.jpg|eta|maldekstre|[[Biblio de Lutero|Traduko de la Biblio al la germana fare de Lutero en 1534]]. La traduko de Lutero influis la disvolvigon de la moderna normiga germana.]] La Reformacio estis venko de [[alfabeteco]] kaj de la disvastigo de la nova [[presmaŝino]] de moveblaj tipoj.<ref name=Cameron>{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=_6a3kgsbkBIC|titolo=The European Reformation|aŭtoro=Euan Cameron|dato=1a de Marto 2012|eldoninto=OUP Oxford|ISBN=978-0-19-954785-2}}</ref> Kvankam la emfazo de la Reformacio al la kutimo de Protestantoj por legi la Skribaĵojn estis faktoro en la disvolvigo de la alfabeteco, ankaŭ la efiko mempresi, la pli ampleksa disponeblo de presitaj verkoj je pli malmultekosta prezo, kaj la pliiĝanta fokuso al edukado kaj lernado kiel ŝlosilaj faktoroj por akiri enspezigan postenon, estis gravaj kontribuaj faktoroj.<ref name="Rubin270"/><ref name=Pettegree543>Pettegree ''Reformation World'' p.&nbsp;543</ref><ref name=":1">{{Cite web|url=http://cep.lse.ac.uk/pubs/download/dp1367.pdf |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221009/http://cep.lse.ac.uk/pubs/download/dp1367.pdf |archive-date=2022-10-09 |url-status=live|title=Media, Markets and Institutional Change: Evidence from the Protestant Reformation}}</ref> La [[Biblio de Lutero|traduko de la Biblio al la germana fare de Lutero en 1534]] estis grava historia momento en la etendo de la alfabeteco, kaj stimulatis ankaŭ la presadon kaj distribuadon de religiaj libroj kaj broŝuroj. El 1517 antaŭen, religiaj broŝuroj inundis Germanion kaj multon de Eŭropo.<ref name=Edwards>Edwards ''Printing, Propaganda, and Martin Luther''</ref> En la unua jardeko de la Reformacio, la mesaĝo de Lutero iĝis movado, kaj la produktado de religiaj pamfletoj en Germanio estis en sia pinto.<ref name=PettegreeHall786>Pettegree kaj Hall, "Reformation and the Book ''Historical Journal'' p.&nbsp;786</ref> Ĉirkaŭ 1530, ĉirkaŭ 10 000 publikaĵoj estis konataj, kun totalo de dek milionoj da ekzempleroj. La Reformacio estis tiel komunikila revolucio. Lutero plifortigis siajn atakojn kontraŭ Romo priskribante "bonan" kontraŭ "malbonan" eklezion. El tio, klariĝis ke presado povis esti uzata por [[propagando]] en la Reformacio por partikularaj farendaĵoj, kvankam la termino "propagando" deriviĝis el la katolika ''[[Kongregacio por la evangelizado de la popoloj|Congregatio de Propaganda Fide]]'' (''Kongregacio por la evangelizado de la popoloj'') de la Kontraŭ-Reformacio. Reformaciaj verkistoj uzis ekzistantajn stilojn, kliŝeojn kaj stereotipojn kiujn ili adaptis laŭnecese.<ref name=Edwards /> Speciale efektivaj estis verkoj en germana lingvo, kiel la traduko de Lutero de la Biblio, lia Malgranda Katekismo por gepatroj instruantaj siajn gefilojn, kaj lia Granda Katekismo por pastroj. Uzante la popolan germanan ili esprimis la kredon de la Apostoloj en pli simpla, pli persona, Triunua lingvaĵo. Ilustraĵoj en la Germana Biblio kaj en multaj broŝuroj popularigis la ideojn de Lutero. [[Lucas Cranach la Maljuna]] (1472–1553), la plej granda pentristo, patronis la elektistojn de Vitenbergo, estis amiko de Lutero, kaj li ilustris la teologion de Lutero por populara publiko. Li dramatigis la rigardojn de Lutero pri la rilatoj inter la Malnova kaj la Nova Testamentoj, dum li restis konscia pri la zorgaj distingoj fare de Lutero pri propraj kaj nepropraj uzoj de vida bildaro.<ref name=Weimer387>Weimer "Luther and Cranach" ''Lutheran Quarterly'' pp.&nbsp;387–405</ref> === Kaŭzoj de la Reformacio === [[Dosiero:Holbein-erasmus.jpg|eta|altdekstre|[[Erasmo]] estis katolika pastro kiu inspiris kelkajn el la Protestantaj reformaciistoj.]] La jenaj pozitivaj faktoroj estis identigitaj kiel kaŭzoj de la Reformacio:<ref name=":0">{{Cite journal|last1=Becker|first1=Sascha O.|last2=Pfaff|first2=Steven|last3=Rubin|first3=Jared|title=Causes and Consequences of the Protestant Reformation|journal=Explorations in Economic History|volume=62|pages=1–25|doi=10.1016/j.eeh.2016.07.007|year=2016|url=http://wrap.warwick.ac.uk/80754/1/WRAP_Becker_reformation_survey_becker_pfaff_rubin_v3%20%281%29.pdf |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221009/http://wrap.warwick.ac.uk/80754/1/WRAP_Becker_reformation_survey_becker_pfaff_rubin_v3%20%281%29.pdf |archive-date=2022-10-09 |url-status=live}}</ref> * La apero de la [[presarto]] en urbo ĉirkaŭ 1500 faris la protestantan adoptadon ĉirkaŭ 1600 pli verŝajna.<ref name="Rubin270" /> * Protestanta literaturo estis produktita je pli grandaj niveloj en urboj kie merkatoj de amaskomunikiloj estis pli konkurencaj, kio faris, ke tiuj urboj pli probable adoptu Protestantismon.<ref name=":1" /> * Otomanaj invadon malpliigis konfliktojn inter Protestantoj kaj Katolikoj, kio helpis la enradikigon de la Reformacio.<ref>{{Cite journal|last=Iyigun|first=Murat|date=1a de Novembro 2008|title=Luther and Suleyman|journal=The Quarterly Journal of Economics |volume=123|issue=4|pages=1465–1494|doi=10.1162/qjec.2008.123.4.1465|issn=0033-5533}}</ref> * Pli granda politika aŭtonomeco pliigis la probablon ke Protestantismo estu adoptita.<ref name="Rubin270"/><ref name=":2">{{Cite journal|last=Cantoni|first=Davide|date=[[1-a de majo]] [[2012]]|title=Adopting a New Religion: the Case of Protestantism in 16th Century Germany|journal=The Economic Journal |volume=122|issue=560|pages=502–531|doi=10.1111/j.1468-0297.2012.02495.x|issn=1468-0297|hdl=10230/19925|s2cid=154412497|url=https://repositori.upf.edu/bitstream/handle/10230/19925/1265.pdf?sequence=1&isAllowed=y|hdl-access=free}}</ref> * Kie Protestantaj reformaciistoj ĝuis princlandan patronadon, ili pli probable sukcesis.<ref name="Kim 188–215">{{Cite journal|last1=Kim|first1=Hyojoung|last2=Pfaff|first2=Steven|date=1a de Aprilo 2012|title=Structure and Dynamics of Religious Insurgency Students and the Spread of the Reformation|journal=American Sociological Review |volume=77|issue=2|pages=188–215|doi=10.1177/0003122411435905|s2cid=144678806|issn=0003-1224}}</ref> * Proksimeco al najbaroj kiuj estis adoptintaj Protestantismon pliigis la probablon adopti Protestantismon.<ref name=":2" /> * Urboj kiuj havis pli altajn nombrojn de studentoj aliĝintajn en heterodoksaj universitatoj kaj pli malaltajn nombrojn de studentoj aliĝintajn en ortodoksaj universitatoj pli probable adoptis Protestantismon.<ref name="Kim 188–215"/> La jenaj negativaj faktoroj estis identigitaj kiel kaŭzoj de neadoptado de la Reformacio:<ref name=":0" /> * Urboj kun fortaj kultoj de sanktuloj malpli probable adoptis Protestantismon.<ref>{{Cite journal|last=Pfaff|first=Steven|date=12a de Marto 2013|title=The true citizens of the city of God: the cult of saints, the Catholic social order, and the urban Reformation in Germany|journal=Theory and Society |volume=42|issue=2|pages=189–218|doi=10.1007/s11186-013-9188-x|s2cid=144049459|issn=0304-2421}}</ref> * Urboj kie oni praktikis [[Unuenaskiteco]]n malpli probable adoptis Protestantismon.<ref>{{Cite journal|last1=Ekelund|first1=Jr., Robert B.|last2=Hébert|first2=Robert F.|last3=Tollison|first3=Robert D.|date=1a de Junio 2002|title=An Economic Analysis of the Protestant Reformation|journal=Journal of Political Economy|volume=110|issue=3|pages=646–671|doi=10.1086/339721|s2cid=152651397|issn=0022-3808|url=https://web.stanford.edu/~avner/Greif_228_2005/Ekelund%20et%20al%202002%20JPE%20Reformation.pdf |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221009/https://web.stanford.edu/~avner/Greif_228_2005/Ekelund%20et%20al%202002%20JPE%20Reformation.pdf |archive-date=2022-10-09 |url-status=live}}</ref> * Regionoj kiuj estis malriĉaj sed havis pli grandan ekonomian potencialon kaj malbonajn politikajn instituciojn pli probable adoptis Protestantismon.<ref name=":3">Curuk, Malik; Smulders, Sjak (15a de Julio 2016). [https://docs.google.com/a/tilburguniversity.edu/viewer?a=v&pid=sites&srcid=ZGVmYXVsdGRvbWFpbnxtYWxpa2N1cnVrfGd4OjUwMWYwNTkzMGM1MDcxNjE Malthus Meets Luther: the Economics Behind the German Reformation (Report).] SSRN 2828615.</ref> * Kie estis episkopecoj oni adoptis Protestantismon malpli probable.<ref name="Rubin270"/> * Kie estis monaĥejoj oni adoptis Protestantismon malpli probable.<ref name=":3" /> Studo de 2020 ligis la etendon de Protestantismo al personaj ligiloj kun Lutero (ekz. leterkorespondantoj, vizitoj, iamaj studentoj) kaj al komercvojoj.<ref>{{Cite journal|last1=Becker|first1=Sascha O.|last2=Hsiao|first2=Yuan|last3=Pfaff|first3=Steven|last4=Rubin|first4=Jared|date=1a de Septembro 2020|title=Multiplex Network Ties and the Spatial Diffusion of Radical Innovations: Martin Luther's Leadership in the Early Reformation|journal=American Sociological Review|volume=85|issue=5|pages=857–894|doi=10.1177/0003122420948059|doi-access=free}}</ref> == En diversaj landoj == [[Dosiero:PhilippMelanchthon.jpg|eta|maldekstre|Portreto de [[Filipo Melanktono]], de [[Lucas Cranach la Maljuna]]. Oleo sur panelo.]] === Aŭstrio === Aŭstrio sekvis la saman modelon kiel ĉe la [[Germana lingvo|germanparolantaj]] ŝtatoj ene de la [[Sankta Romia Imperio]], kaj Luterismo iĝis la ĉefa protestanta kredo inter ties populacio. [[Luterismo]] akiris gravan sekvon en la orienta duono de la areo de nuntempa Aŭstrio, dum [[Kalvinismo]] estis malpli sukcesa. Eventuale la elano de la [[Kontraŭreformacio]] renversis la tendencon kaj sekve Aŭstrio iĝis unu el plej katolikaj landoj de Centra Eŭropo. === Hispanio === La historio de la [[Reformacio en Hispanio]] originiĝis en la 16a jarcento, kiam pluraj hispanaj katolikaj kredantoj tute aŭ parte konsentis kun la argumentoj de la reformacio iniciatita de Marteno Lutero en Germanio. Elstaraj grupoj el ĉi tiaj kredantoj troviĝis en [[Valadolido]] (proksimaj al luteranismo) kaj [[Sevilo]] (komence proksimaj al kalvinismo). En la sevila grupo estis la hieronimaj monaĥoj de la Monaĥejo Sankta Isidoro de l'Kampo. Tiu ĝermaj grupoj estis subpremataj de la ŝtataj kaj ekleziaj aŭtoritatoj, ĉefe de [[Inkvizicio]] kaj Hispanio estis inter ĉiuj katolikaj landoj de Suda Eŭropo. === Nordio === La tuta Skandinavio laste adoptis Luteranismon laŭlonge de la 16-a jarcento, ĉefe kiam la monarkoj de Danio (kiuj regis Norvegion kaj Islando) kaj de Svedio (kiuj regis ankaŭ Finlandon) konvertiĝis al la nova kredo. En [[Svedio]], la Reformacio estis iniciatita de [[Gustavo Vasa]], elektita reĝo en 1523, kun grava kontribuo de Olaus Petri, sveda pastro. La konfliktoj kun la papo pri la interveno de tiu en la svedaj ekleziaj aferoj kondukis al la rompo de ĉiu oficiala konekto inter Svedio kaj la papeco ekde 1523. == Rilataj temoj == * [[Filipo Melanktono]] * [[Husmovado]] * [[Hugenotoj|Hugenota movado]] * [[Kontraŭreformacio]] * [[Indulgenco]] == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Literaturo == * Appold, Kenneth G. The Reformation: A Brief History (2011, angle: "La Reformacio: Mallonga Historio") [https://web.archive.org/web/20180612143658/https://www.questia.com/library/120083934/the-reformation-a-brief-history rete] * Brakke, Mary Jo; Weaver, David (2009). Introduction to Christianity (angle: "Enkonduko al kristanismo", 4-a eld.). [[Belmont (Kalifornio)|Belmont]], Kalifornio: Wadsworth. pp.&nbsp;92–93. ISBN 978-0-495-09726-6. * Cameron, Euan (2012). The European Reformation (2a eld.). Oxford University Press. [http://www.amazon.com/The-European-Reformation-ebook/dp/B004EYSIQQ/] * Estep, William R (1986). Renaissance & Reformation. Grand Rapids: Eerdmans. ISBN 0-8028-0050-5. [http://books.google.com/books?id=dUENoh0ey4QC] * Hollister, Warren; Bennett, Judith (2002). [https://archive.org/details/medievaleuropesh00holl_1 Medieval Europe: A Short History, angle: "Mezepoka Eŭropo: Mallonga Historio"] (9a eld.). Boston: McGraw-Hill Companies Inc. ISBN 9780072346572. * MacCulloch, Diarmaid. Christianity: The First Three Thousand Years (2009, angle: "Kristanismo: La Unuaj Trimil Jaroj") * MacCulloch, Diarmaid. The Reformation (2005) * Simon, Edith (1966). Great Ages of Man: The Reformation. Time-Life Books. pp.&nbsp;120–121. ISBN 0-662-27820-8., populara kaj bone ilustrita * Spalding, Martin (2010). The History of the Protestant Reformation; In Germany and Switzerland, and in England, Ireland, Scotland, the Netherlands, France, and Northern Europe (angle: "La Historio de la Reformacio; En Germanio kaj Svislando, kaj en Anglio, Irlando, Skotlando, Nederlando, Francio, kaj Norda Eŭropo"). General Books LLC. * Whaley, Joachim (2012). [https://books.google.es/books?id=QXdPzWXCphkC&q=German+Peasants+War+100,000&pg=PA220&redir_esc=y Germany and the Holy Roman Empire, Volume I: Maximilian I to the Peace of Westphalia, 1493–1648, angle: "Germanio kaj la Sankta Romia Imperio, Volumo I:] de [[Maksimiliano la 1-a (Sankta Romia Imperio)|Maksimiliano la 1-a]] al la [[Vestfalia Paco]], 1493-1648"] (en la serio ''Oxford History of Early Modern Europe'', Oksforda Historio de Frua Moderna Eŭropo). [[Oxford University Press]]. ISBN 978-0-19-873101-6. * Yarnell III, Malcolm B. (2014). [https://books.google.es/books?id=u3XqAgAAQBAJ&q=Luther+condemn+Peasants+War&pg=PA95&redir_esc=y#v=snippet&q=Luther%20condemn%20Peasants%20War&f=false Royal Priesthood in the English Reformation, angle: "Reĝa Pastraro en la Angla Reformacio"] [[Oxford University Press]]. ISBN 978-0-19-968625-4. == Vidu ankaŭ == * [[Katolikismo]] * [[Kristanismo]] * [[Listo da Protestantaj Reformistoj]] * [[Reformismo]] * [[Skismo]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|q=Reformacio|ReVo=reform}} * [http://history.hanover.edu/early/prot.html Internet Archive of Related Texts and Documents] * [http://www.tyndale.ca/seminary/mtsmodular/reading-rooms/history/16th-century 16th Century Reformation Reading Room] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140407080149/http://www.tyndale.ca/seminary/mtsmodular/reading-rooms/history/16th-century |date=2014-04-07 }}: Extensive online resources, Tyndale Seminary * [http://www.loc.gov/rr/rarebook/coll/195.html The Reformation Collection] From the [http://www.loc.gov/rr/rarebook/ Rare Book and Special Collections Division] ĉe [[Library of Congress]] * [http://www.vatican.va/roman_curia/pontifical_councils/chrstuni/lutheran-fed-docs/rc_pc_chrstuni_doc_2013_dal-conflitto-alla-comunione_en.html An ecumenical official valuation by Lutherans and Catholics 500 years later] * [http://www.ref-500.ch/de/einfuehrung 500 jaroj reformacio, en germana kaj franca lingvo] * {{Tradukita|lingvo= en |artikolo=Reformation|revizio=1118103975}} {{Havenda artikolo|Reformacio}} {{Leginda|2023|4|11}} {{ADLM|2023|10}} {{Kristanismo}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Reformacio| ]] nvnazfq4une4oq00a9ta3sqbfzxkvfy 0 31101 9494751 9274864 2026-10-17T11:12:03Z Sj1mor 12103 9494751 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} '''Enigmo''' estas divenotaĵo, kiun oni povas prezenti por [[amuzo|amuzado]], [[ludo]], aŭ defiado. La solvo ofte devenas pro penso kaj inĝenieco. La plej pura enigmo estas demando kun nerekta aŭ ne-evidenta respondo. Fama enigmo estas uzata en la [[teatraĵo]] ''[[Reĝo Edipo]]'' de [[Sofoklo]]. En ĝi, la [[Sfinkso]] demandas, "Kio iras per kvar piedoj matene, du piedoj tagmeze, kaj tri piedoj vespere?" (La ĝusta respondo estas "homo", ĉar bebo rampas per manoj, plenkreskulo paŝas, kaj maljunulo povas paŝas helpe de lambastono.) Aliaj enigmoj devenas el [[matematiko|matematikaj]] aŭ [[logiko|logikaj]] problemoj, kie oni povas manipuli [[tabulludo|tabulludajn]] pecojn, [[vorto]]jn, [[litero]]jn, meĥanikajn pecojn kaj aliajn abstraktajn kaj fizikajn objektojn. [[Flandra Esperanto-Ligo|FEL]] eldonas revuon plenan je '''enigmoj''': krucvortenigmoj, kriptogramoj, serĉotabeloj, ktp. == Specoj de enigmoj == * [[Komputila enigmo]] ** [[Interaga fikcio]] ** [[Tetriso]] * [[Labirinto]] * [[Mekanika enigmo]] ** [[Kubo de Rubik]] ** [[15-enigmo]] ** [[Kahelara enigmo]] *** [[Puzlo]] *** [[Tangramo]] * [[Rebuso]] * La [[Turoj de Hanojo]] * [[Cifera enigmo]] ** [[Sudoku]] ** [[Kakuro]] * [[Vortenigmo]] ** [[Anagramo]] ** [[Kriptogramo]] ** [[Krucvortenigmo]] ** [[Ŝarado]] ** [[Logogrifo]] == Historio == La praktiko de enigmoj komenciĝis antaŭ miloj da jaroj. Unu ekzemplo de antikva enigmo populara ĝis hodiaŭ estas la [[tangramo]]. Enigmoj ankaŭ aperas en antikvaj [[Mito|mitoj]]. Unu el la plej famaj el ili estas la enigmo prezentita de la [[Sfinkso]] al [[Edipo]] "Kiu iras matene sur kvar piedoj, posttagmeze sur du kaj vespere sur tri?" Solvo de Edipo: la [[homo]], kiu rampas kvarpiede ĉe la krepusko de sia vivo, ĉe la apogeo de sia vivo piediras sur du, kaj ĉe la fino de sia vivo uzas [[Promenbastono|promenbastonon]]. == Vidu ankaŭ == {{Portalo Ludoj}} * [[Enigma]] * [[Puzlo]] * [[Mistero]] == Proverbo == Ekzistas [[proverbo]] pri enigmo en la [[Proverbaro Esperanta]] de [[L. L. Zamenhof]]<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://eo.lernu.net/biblioteko/proverboj/listo.php |titolo=Lernu |alirdato=2009-02-08 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20111225060747/http://eo.lernu.net/biblioteko/proverboj/listo.php |arkivdato=2011-12-25 }}</ref>: * {{citaĵo|''La enigmo simple solviĝas. ''}} == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj|q=Enigmo|ReVo=enigm}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Enigmoj| ]] 0gu3d5kzfs9oua9x1myc20nxopj5boi 0 31169 9494750 9470512 2026-10-17T11:11:55Z Sj1mor 12103 9494750 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Puzzle-piece.jpg|eta|dekstra|250ra|Pecoj de puzlo]] [[Dosiero:15-puzzle.svg|eta|dekstra|150ra|Solvita 15-puzlo.]] '''Puzlo''' estas [[enigmo]] kaj [[ludilo]] kiu konsistas el multaj malgrandaj pecoj. La celo de puzlo estas interkonekti la pecojn ĝuste. Ĉiu peco de puzlo havas parton de kompleta bildo. Post ĝusta kunmeto de puzlo montriĝas la bildo. Origine por krei puzlojn, oni pentris bildon sur rektangula [[ligno]] kaj tranĉis la lignon je malgrandaj pecoj. [[John Spilsbury (mapisto)|John Spilsbury]] inventis la unuan puzlon en [[1767]] por helpi la infanojn lerni [[geografio]]n. Li kreis puzlojn pri ok temoj - la Mondo, Eŭropo, Azio, Afriko, Ameriko, Anglio kaj Kimrio, Irlando kaj Skotlando. == Tipoj == * [[Bastonpuzlo]] * [[Glitopuzlo]] * [[Konstrupuzlo]] * [[Malkroĉopuzlo]] * [[Meĥanika puzlo]] * [[Serurpuzlo]] * [[Transportpuzlo]] == En Esperanto == * [[Lilia Ledon da Silva]]: ''Puzlo-mondoj''. Analizo pri la fenomeno de puzloj, kiel ekzemplo de la homa agado por arto, kulturo ktp. [[Beletra Almanako]] ([[BA27|27]]), oktobro 2016. pp. 129-134. == Eksteraj ligiloj == * [http://www.thejigsawpuzzles.com/ Interreto puzloj kolekto] * [http://www.jspuzzles.com/ Surrete ludeblaj puzloj] * [http://www.voknel.com/ Puzloj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110203052240/http://www.voknel.com/ |date=2011-02-03 }} {{Projektoj|ReVo=puzl}} {{Portalo Ludoj}} [[Kategorio:Enigmoj]] [[Kategorio:Kahelaj enigmoj]] or4yd19bq5770mwjgaz8l5p8ooue7ai 0 33821 9494653 9451676 2026-10-17T07:35:41Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9494653 wikitext text/x-wiki {{Prisupre|seksa pozicio|Sandviĉo (seksumado)}} {{Informkesto plado | koloro = | tekstkoloro = black | nomo = Sandviĉo | aliaj nomoj = | bildo = Clubsandwich.jpg | bildo-larĝo = 150px | priskribo = Sandviĉo kun [[terpomfingroj]]. | origino = | kuirarta klaso = | ĉefaj ingrediencoj = | metodo = | kie = | aliaj = | pliaj informoj = }} '''Sandviĉo''' estas [[manĝaĵo]] farata el [[pano]] (ofte blanka) kun aliaj enhavaĵoj, kiel [[viando]], [[legomo]]j, [[kondimento]]j, [[fromaĝo]], [[kolbaso]], [[spico]]j aŭ [[saŭco]]j. En multaj landoj, sandviĉo tradicie estas farata el du aŭ pli da pantranĉaĵoj. Inter la pantranĉaĵoj estas la enhavaĵoj. Tamen sandviĉo povas esti [[Sensupropana sandviĉo|"malferma"]], el unu panpeco kun la enhavaĵoj suraj. Ĝi estas nomita pro [[John Montagu]], [[Grafo]] de Sandwich [sendŭiĉ], kiu estis angla [[aristokrato]], tamen oni dubas, ke li inventis ĝin. Oni diras, ke la sandviĉo plaĉis al Grafo Sandwich, ĉar ĝi permesis al li manteni sian manĝaĵon dum partopreno en [[hazardludo]]. == Vidu ankaŭ == * [[Hamburgero]] * [[Kolbasobulko]] * [[Pansurmetaĵo]] * [[Panŝmiraĵo]] * [[Sandviĉa ŝmiraĵo]] * [[Sandviĉo (seksumado)]] * [[Submarŝipforma sandviĉo]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|ReVo=sandvicx}} * [http://www.sandwiches.elol.org Sandviĉaj receptoj]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{ref-en}}. * [http://whatscookingamerica.net/History/SandwichHistory.htm Historio de sandviĉoj] {{ref-en}}. * [http://jdsaenz1.tripod.com/index.html Klubo de sandviĉ-amantoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060509105619/http://jdsaenz1.tripod.com/index.html |date=2006-05-09 }} {{ref-en}}. * [https://web.archive.org/web/20190830053435/https://www.sandwich.org.uk/ La Brita Sandviĉa Asocio] {{ref-en}}. * [http://www.club-sandwich.net Sandviĉa Klubo] {{ref-fr}}. [[Kategorio:Sandviĉoj| ]] [[Kategorio:Manĝaĵoj]] ekvqu347tiywmq13thgxojaazalg3cu 0 34148 9494509 9473042 2026-10-16T15:49:12Z Roberto 609 9494509 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | dato de morto = 1942}} {{Vikifontaro|Aŭtoro:Izrael Lejzerowicz}} [[Dosiero:Izrael Lejzerowicz Autoportret 1927.jpg|eta]] '''Izrael LEJZEROWICZ''' (Lejzero'viĉ) (naskiĝis la [[4-an de junio]] [[1901]] en [[Lodzo]], mortis en [[1942]] en la koncentrejo [[Treblinka (koncentrejo)|Treblinka]]<ref>[http://www.planlingvoj.ch/Treblinka.pdf ''Kiel Lidia Zamenhof pereis en Treblinka'']</ref>) estis [[Pollando|pola]] verkisto en multaj lingvoj, ĵurnalisto, satiristo, komercisto, pentristo kaj ankaŭ aŭtoro de esperantlingvaj verkoj. Lejzerowicz, kiu esperantistiĝis en [[1912]], tradukis el la [[jida lingvo]] (''[[La Sorĉistino el Kastilio]]'' de [[Ŝalom Aŝ]]) kaj el la [[hebrea]] (''[[Dibuk]]'' de [[Salomon Anski]]). Konatigis lin antaŭ ĉio lia satiro ''[[El la "Verda Biblio"]]'' (1935). En [[2014]] aperis la 4-a eldono de ĉi tiu verko ĉe Libro-Mondo/Grafokom<ref>[http://revuoesperanto.org/verda_biblio La legenda LEGENDA biblio de Izrael Lejzerowicz], recenzo de Fernando Pita pri la libro</ref> Li uzis la [[pseŭdonomo]]jn Ilo kaj Georgo Verda. Lejzerowicz estis brila oratoro, fervora instruisto de [[Esperanto]] kaj talenta ĵurnalisto. Liaj artikoloj aperadis en ''[[Pola Esperantisto]]'', ''[[Heroldo de Esperanto]]'', ''[[Literatura Mondo]]''. En la jaro [[1925]] li fariĝis prezidanto de [[Hebrea Esperanto-Asocio]] kaj en [[1930]] li estis la ĝenerala sekretario de la Organiza Komitato de la 4-a Tutpollanda Kongreso de Esperanto. ==Verkoj== [[Dosiero:El la verda Bibllo (760 x 1013).jpg|eta|300px|Kovrilpaĝo de Izrael Lejzerowicz: ''El la "Verda Biblio'', [[Hungaria Esperanto-Asocio|Hungara Esperanto-Asocio]], 1978]] * ''El la "Verda Biblio'', [[Hungaria Esperanto-Asocio|Hungara Esperanto-Asocio]], 1978 *''Ŝlosilo en la juda lingvo'' . Eldonejo J. Ŝapiro, Bialystock, Pollando. ===Tradukoj=== *[[Ŝalom Aŝ]]. [[La Sorĉistino el Kastilio]]. ==Sorto dum la Dua Mondmilito== Laŭ [[Isaj Dratwer]] post la atako de [[Tria Regno]] al [[Pollando]], Lejzerowicz kun la familio fuĝis el [[Lodzo]]. Kelkajn monatojn li pasigis en koncentrejo apud Krakovo. Poste li troviĝis en la [[varsovia geto]], kie li ne ĉesigis sian aktivadon por Esperanto: parolis dum sekreta Zamenhof-festo, komencis traduki en Esperanton la poezian romanon ''[[Konrad Wallenrod]]'' de [[Adam Mickiewicz]]. Por la lasta fojo Dratwer vidis lin en julio-aŭgusto 1942, kiam komenciĝis la [[Granda Kampanjo]]. Lejzerowicz, liaj filino kaj edzino estis enigitaj en malsamajn vagonojn kaj forportitaj al la nazia ekstermejo [[Treblinka]], kaj tie, samkiel multaj aliaj polaj judoj, gasumitaj<ref>[https://dlibra.kul.pl/dlibra/publication/49398/edition/44838/content Izrael Lejzerowicz – Georgo Verda] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210926211730/https://dlibra.kul.pl/dlibra/publication/49398/edition/44838/content |date=2021-09-26 }} – artikolo de [[Isaj Dratwer]] en [[Literatura Mondo]], 5–6 (1947), p. 86.</ref>. ==Alia Lejzerowicz== Ne endas konfuzi la esperantiston Izrael Lejzerowicz kun la pola pentrartisto (kaj jida poeto) [[:pl:Izrael Lejzerowicz]], kiu<ref>[http://lejzerowicz.org/ Izrael Lejzerowicz: la Pentrartisto kaj Poeto]</ref>: * ankaŭ naskiĝis en [[Lodzo]], sed la [[6-a de novembro|6-an de novembro]] [[1902]]; * ankaŭ dum la germana okupado vivis en [[geto]], sed en la [[Lodzo|Lodza]] geto; * ankaŭ pereis dum la [[Dua Mondmilito]] (kun kelkaj membroj de sia familio) en [[nazia koncentrejo]], sed en la [[koncentrejo]] [[Aŭŝvico (koncentreja komplekso)|Aŭŝvico]]. == Eksteraj ligiloj == * [https://www.fadedpage.com/showbook.php?pid=20180733 ''El la "Verda Biblio"'' kaj ''Babiladoj kun Horaĉo Serĉer''] – rete legebla teksto * [http://revuoesperanto.org/verda_biblio Recenzo] de [[Fernando Pita]] pri la libro de Izrael Lejzerowicz "El la “Verda Biblio”, aperinta en [[Revuo Esperanto]] en aprilo 2017. * [https://www.youtube.com/watch?v=lByWCmxJ7cQ "El la Verda Biblio"], remuntaĵo de video-prelego, prezentita de Prof. Ivan Colling, el la brazila urbo Kuritibo, la 30-an de januaro 2021. == Referencoj == {{Referencoj}} {{EDE| evento=Citaĵo el [[Enciklopedio de Esperanto - L|Enciklopedio de Esperanto]] 1935| teksto='''Lejzerovicz (lejzeroviĉ) Izrael''' (ps. Ilo, Georgo Verda), hebreo, ĵur­nalisto, komercisto. Nask. 4 jun. 1901 en Lodz. Gvidanto de la E-movado en Lodz kaj unu el la plej agemaj E-istoj en Pollando. De lia E-iĝo li laboras en la plej diversaj sferoj de la movado. Li edukis multajn fervorajn E-istojn. Multaj prelegoj, prezentadoj, artikoloj kaj aliaj gravaj faktoj, kiel ekz. aŭtoreco de Projekto pri Int. Organizo rimarkigas la agad­on de L. Kelkjara prez. de la Tut­monda E Hebrea Asocio. Verkis lernolibron kaj ŝlosilon por judoj. Liaj artikoloj konstante aperadis en Pola E-isto, HDE kaj LM. Kiel origi­nala verkisto li distingiĝas per brila satiro, kiu estas unu el la plej indi­viduaj fenomenoj en la E-ista litera­turo. Kiel tradukisto li estas en la unua vico; aperis de li Dibuk (mis­tera dramo de An-Ski) el la hebrea kaj La Sorĉistino el Kastilio (romano de Salom Aŝ) el la juda ling­vo, 1933. LK. F. SZILÁGYI.| ordigo=Lejzerovicz, Izrael }} {{Vojaĝo}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Lejzerowicz, Izrael}} [[Kategorio:Judaj esperantistoj]] [[Kategorio:Esperanto-verkistoj]] [[Kategorio:Lodzanoj]] [[Kategorio:Murditaj esperantistoj]] 0zlke8838zvg13t2pw7ulhr6heast4y 0 39709 9494683 9480711 2026-10-17T09:50:10Z Sj1mor 12103 9494683 wikitext text/x-wiki {{Informkesto aviadilo |nomo = Airbus A380 |dosiero = [[Dosiero:Airbus A380.jpg|300ra]]<br />Airbus A380 de [[Airbus]], 2007. |tipo = [[Pasaĝeraviadilo]] |fabrikanto = [[Airbus]] |unua flugo = {{daton|27|4|2005}} |enkonduko = {{daton|25|10|2007}} |produktperiodo= ekde 2004 |produktkvanto = 89 (oktobro 2012)<ref name=mendoj>[http://www.airbus.com/presscentre/corporate-information/orders-deliveries/ Mendoj kaj liveroj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20141121102102/http://www.airbus.com/presscentre/corporate-information/orders-deliveries |date=2014-11-21 }}, [https://web.archive.org/web/20121203020501/http://www.airbus.com/fileadmin/backstage/orders_deliveries_table/Airbus-_OAD_-_2012Oct.xls spreadsheet]. Airbus, oktobro 2012.</ref> }} La '''Airbus A380''' estas kvarmotora, [[larĝkorpa aviadilo|larĝkorpa]] [[pasaĝeraviadilo]] de [[Airbus]]. A380 eblas transporti maksimume 853 personojn kaj flugi senhalte 15 400 kilometrojn (9 600 mejlojn) kun kruza rapido de [[maĥo|M]] 0,85. La aviadilo estas konstruata en [[Eŭropunio]], ĉefe en [[Francio]], [[Germanio]], [[Britio]] kaj [[Hispanio]]. == Prilaboro == === Celoj kaj komencoj === Je la fino de la 1980-aj jaroj [[Airbus]] eklaboris pri la koncepto de granda aviadilo, kiu estus konkurado de [[Boeing 747]]. Dum du jaroj la projekto estis sekreta kaj estis publike anoncita en [[1990]]. En [[1993]] Airbus kune kun [[Boeing]] lanĉis merkatstudadon por certigi, ke tiel grandaj pasaĝeraviadiloj estos bezonataj. Tiu ago ankaŭ celis kreadon de partnereco<ref name="norris_wagner_book">{{citaĵo de libro|familinomo=Norris|personnomo=Guy|kunaŭtoroj=Mark Wagner|titolo=Airbus A380: Superjumbo of the 21st Century|eldoninto=Zenith Press|jaro=2005|isbn=978-0-7603-2218-5}}</ref>, sed post du jaroj Boeing forlasis la projekton. Ĉefa celo de la evoluigo de A380 estis ne la pligrandigo de la pasaĝernombro (kiu ja restriktas la uzeblecon al tre dezirataj konektoj), sed la minimumigo de la transportkostoj je pasaĝero per kilometro. Tiucele oni laŭeble reduktis la mason per uzo de malpezaj materialoj. Planite estis, ke A380-aviadilo tutplena konsumu 15% malpli ol Boeing 747-400<ref name='norris_wagner_book'/>. Malgraŭ sia grandeco A380 estu startkapabla en ĉiuj [[flughaveno]]j taŭgaj por ĝistiamaj grandkapacitaj aviadiloj. === Produktado === [[Dosiero:Transport_A380_en.svg|eta|Skema mapo montranta vojoj de transporto de partoj de A380.]] La loko de fina muntado de A380 estas la halo de Jean-Luc Lagardère en franca urbo de [[Tuluzo]]. Partojn de aviadilo liveras produktantoj de multaj landoj. Plej grandaj partoj estas produktataj en Eŭropo: eroj de [[fuzelaĝo]] en [[Hamburgo]], flugiloj en [[Bristolo]] kaj [[Broughton]] en Britio, empeno en [[Kadizo]]. Por ebligi transportadon de tiuj partoj al Tuluzo, estis kreita speciala vojplano (Itinéraire à Grand Gabarit). Pro tio estis konstruitaj specialaj barkoj. ŝipoj kaj havenoj, jam ekzistantaj vojoj devis esti plilarĝigitaj<ref>{{Citaĵo el novaĵo|url=http://www.igg.fr/|titolo=Itinéraire à grand gabarit|alirdato=1-a decembro 2012|eldoninto=IGG.FR|lingvo=france}}</ref>. La efiko de la vojo ebligas produkti kvar A380 monate<ref>{{Citaĵo el novaĵo|url=http://www.flightglobal.com/Articles/2003/05/20/165712/Towards+Toulouse.html|titolo=Towards Toulouse|alirdato=1a de decembro 2012|dato=20-a de majo 2003|eldoninto=Flight International|lingvo=angle}}{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. === Prezentado kaj la unua flugo === La publika prezentado de Airbus A380 okazis la {{daton|18|1|2005}}. Partoprenis el ĝi pli ol 5000 personoj, inkluzive reprezentantojn de landoj partoprenantaj en produktado: [[Tony Blair]] (Britio), [[Jacques Chirac]] (Francio), [[José Luis Rodríguez Zapatero]] (Hispanio) kaj [[Gerhard Schröder]] (Germanio)<ref>{{Citaĵo el novaĵo|url=http://www.elmundo.es/mundodinero/2005/01/17/Noti200501172013.html|titolo=El triunfo de Europa - A380|alirdato=1a de decembro 2012|dato=17-a de januaro 2005|eldoninto=Elmundo.es|lingvo=hispane}}</ref>. La unua testa flugo kelkfoje estis prokrastita kaj okazis la [[27-a de aprilo|27-an de aprilo]] [[2005]] de la 10:29 ĝis la 14:23 (MEST). La aviadilon pilotis Jacques Rosay, ĉefa testpiloto de Airbus. Krom li, en aviadilo estis la dua piloto, mekanikisto kaj tri inĝenieroj. La ŝarĝo estis akva balasto kaj variaj mezuriloj. Startejo estis la aerodromo de [[Tuluzo]], kiu ĉe suda/okcidenta vento permesas starton nur direkte al la urbo Tuluzo, kion oni ne permesis pro sekurecaj kialoj. Tial necesis atendi alian venton. === Testoj === Kvin A380 estis konstruitaj por provoj. Post la unua flugo komenciĝis intensaj testoj. La {{daton|1|12|2005}} la aviadilo plonĝante atingis sian maksimuman rapidon, 0,96 M<ref>{{Citaĵo el novaĵo|url=http://www.flightglobal.com/articles/2005/12/20/203708/a380-powers-on-through-flight-test.html|titolo=A380 powers on through flight-test|alirdato=12-a de februaro 2013|dato=20-a de decembro 2005|eldoninto=Flight International|lingvo=angle}}</ref>. La unua transatlantika flugo okazis la {{daton|10|1|2006}} al [[Medeljino (Kolombio)|Medellín]]. El tie A380 flugis al [[Bogoto]] por testi funkciado de motoroj en grandaltecaj flughavenoj. La {{daton|6|2|2006}} ekis testoj en kondiĉoj de ekstrema malvarmo en [[Ikaluito]] en norda [[Kanado]]<ref>{{Cite news|title=Airbus tests A380 jet in extreme cold of Canada|publisher=MSNBC|date=8-a de februaro 2006|url=http://www.msnbc.msn.com/id/11236081/|accessdate=12 de februaro 2013|language=angle|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2013-02-12|arkivurl=https://web.archive.org/web/20110829163032/http://www.msnbc.msn.com/id/11236081/|arkivdato=2011-08-29}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110829163032/http://www.msnbc.msn.com/id/11236081/ |date=2011-08-29 }}</ref>. == Sekurecaj defioj == La komplete duetaĝa arkitekturo de A380 kaŭzis specialan problemon: laŭ sekurecaj reguloj necesas, ke la kriz-okazaj evakuaj glitejoj funkciu ankaŭ, se la antaŭa radoaro de la aviadilo rompiĝas aŭ ne funkcias. Tiuokaze la malantaŭaj radoj levas la malantaŭajn pordojn tre alten. Alia defio estis, ke necesas evakuado de ĉiuj pasaĝeroj dum 90 sekundoj, eĉ se duono de la pordoj estas neuzebla. Pro tio ne eblis ĝisfine eluzi la disponeblan spacon por pasaĝer-seĝoj. == Mendoj == La unua aviad-kompanio, kiu ricevis A380 aviadilojn, estis ''Singapore Airlines'' (en [[2007]]). Karga versio, nomata ''A380-800F'', estis mendita de usonaj ekspedaj servoj ''[[FedEx]]'' kaj ''[[United Parcel Service|UPS]]''. Pro malfruiĝo de la produktado de la pasaĝera versio, prilaboro de la karga aviadilo estis suspendita. Observate kaj video-registrate de alia aviadilo, A380-001 komence flugis proksime de la aerodromo kun radoj eksterigitaj kaj post duona horo ekiris al mezdistanca flugo laŭlonge de [[Pireneoj]]. == Specifaĵo == {|cellpadding="2" |--- bgcolor="#DDDDDD" ! colspan="2" bgcolor="BFCEE9" style="color:white" | Diametroj |--- | || '''A380-800'''<ref>[{{Citaĵo el la reto |url=http://www.aircraft.airbus.com/aircraftfamilies/passengeraircraft/a380family/innovation/ |titolo=Informpaĝo pri A380, ''Airbus'' {{en}} |alirdato=2017-08-19 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20170622021145/http://www.aircraft.airbus.com/aircraftfamilies/passengeraircraft/a380family/innovation/ |arkivdato=2017-06-22 }} Informpaĝo pri A380, ''Airbus'' {{en}}]</ref> |--- | Longo || 72.72m (238&nbsp;ft 7in) |--- | Alto || 24.09m (79&nbsp;ft 1in) |--- | Enverguro || 79.05m (261&nbsp;ft 8in) |--- ! colspan="2" bgcolor="BFCEE9" style="color:white" | Maso |--- | Maksimuma Ekfluga Maso<br />(MTOW) || 575t (1,272,000&nbsp;lb) |--- | Maksimuma Surteriga Maso<br />(MLW) || 394t (1,268,000&nbsp;lb) |--- ! colspan="2" bgcolor="BFCEE9" style="color:white" | Povumo |--- | Transporta kapableco || 544 pasaĝeroj<br />(maks. ~853 pasaĝeroj) |--- | Povejo || Kvar GP 7200<br />aŭ [[Rolls-Royce|RR]] Trent 900 |--- | Maksimuma operaciada<br />Maĥa nombrilo (Mmo) || Maĥo 0.89<br />(950&nbsp;km/h, 513 kn) |--- | Flugdistanco || 15,200&nbsp;km (8,200&nbsp;nm) |--- |} == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Larĝkorpa aviadilo]] * [[Airbus]] * [[Airbus A340]] {{Commons|Airbus_A380}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Komercaj aviadiloj]] [[Kategorio:Aviadiloj de Airbus]] cekw6s4h0pw4t6bz5dgtyd0nhigqlqu 0 40790 9494621 9381915 2026-10-17T03:00:31Z LilyKitty 25129 de disvolvgia psikologio 9494621 wikitext text/x-wiki {{Informkesto filozofo}} [[Dosiero:Jean Piaget.jpg|eta|dekstra]] '''Jean PIAGET''' [pia'''ĵe'''] naskiĝis la [[9-an de aŭgusto]] [[1896]] en [[Neŭŝatelo]], [[Svislando]], kaj mortis la [[16-an de septembro]] [[1980]] en [[Ĝenevo]], [[biologo]], [[psikologo]], franclingva [[Svisio|sviso]], konata pro sia studo de la konada [[Disvolviĝa psikologio|disvolvigo]] ĉe infanoj. Li vicigis kvar stadiojn de konada disvolvigo: # Sentmova; # Pra-operacia; # Konkreta operacia; # Formala operacia; Tiuj kvar stadioj havas la sekvajn karakterojn: # Neŝanĝebla vicsekvado; # universaleco (''ne'' kulture influeblaj) # rilata al konada disvolvigo, ''sed'' # ĝeneralebla al aliaj funkcioj # staĝoj estas logike organizeblaj # hierarkia naturo de vicsekvoj de staĝoj (ĉiu sinsekva staĝo alprenas elementojn de antaŭaj staĝoj, sed pli malsamige kaj komplete) # staĝoj reprezentas kvalitan malsamecojn en pensmaniero, ne nur simple kvante La teorio de Piaget supozas, ke la homo disvolvas ''skemojn'' (konceptajn modelojn) por asimili aŭ por akomodi novajn informojn. Tiuj konceptoj estas klarigeblaj kiel akomodoj de novaj informoj en antaŭaj skemoj por ebleco de alveno de novaj informoj, sinsekve. La teorioj de Piaget pri la psikologia disvolvigo forte influas la ideojn de moderna [[pedagogio]]. Inter aliaj, [[Jürgen Habermas]] adoptis la ideojn de Piaget en sia laboro, speciale en la [[Teorio de komunika agado]]. Piaget ankaŭ havis grandan impakton en la [[komputiko]]. [[Seymour Papert]] uzis la ideojn de Piaget en la disvolvigo de la komputa lingvaĵo [[Logo]]. [[Alan Kay]] uzis la teoriojn de Piaget kiel bazon al koncepto de la programa sistemo [[Dynabook]], kiu influis la kreadon de ĉiuj modernaj komputilaj interfacoj. En 1929, oni nomumis Jean Piaget por direktoro de la organizaĵo [[Internacia Buroo pri Edukado]]. Piaget daŭris en la posteno de direktoro ĝis 1967.<ref name=":02">{{Cite web|url=http://www.ibe.unesco.org/en/about-the-ibe/who-we-are/history.html|title=UNESCO International Bureau of Education. Bureau international d'éducation. Oficina Internacional de Educacion. IBE. BIE. OIE. &#124; UNESCO.org : History|publisher=Ibe.unesco.org|access-date=2014-08-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151021075841/http://www.ibe.unesco.org/en/about-the-ibe/who-we-are/history.html|archivedate=2015-10-21}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.ibe.unesco.org/fileadmin/user_upload/Publications/Institutional_Docs/Rossello_historical_note_en.pdf|title=Historical note by Pedro Rossello|access-date=2011-02-28|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150924032506/http://www.ibe.unesco.org/fileadmin/user_upload/Publications/Institutional_Docs/Rossello_historical_note_en.pdf|archivedate=2015-09-24}}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Universitato Jean Piaget de Kaboverdo]] * [[Cibernetiko]] * [[Psikologio]] {{Projektoj}} {{Vivtempo|Piaget, Jean}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Svisaj psikologoj]] [[Kategorio:Svisaj pedagogoj]] [[Kategorio:Svisaj filozofoj]] [[Kategorio:Svisaj zoologoj]] kfr2mlev483698yxhnb36sjk7vlxhk8 0 49998 9494461 8671647 2026-10-16T13:21:05Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9494461 wikitext text/x-wiki {{Informkesto geografiaĵo|administra unuo |kategorio=Provinco |lando = Hispanio |mapo={{#invoke:Wikidata|claim|P242}} |mapo priskribo= |ĉefurbo = [[{{#invoke:Wikidata|claim|P36}}]] |regiono-ISO = ES-SE |mapo1 lokumilo = iso |kodo = ES-SE |kodo tipo = [[ISO 3166-2]] |areo_kodo = |establita = |establita tipo = Fondo |mapligilo = jes |latitudo = |longitudo = |ĉefurbo_lat_d ={{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |ĉefurbo_long_d = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |zomo = 7 |parenco = |parenco_tipo = |loĝantaro denseco = auto | ĉefulo = {{#invoke:Wikidata|claim|P6}}<br> <small>(ekde {{#invoke:Wikidata|claim|P6|qualifier=P580}})</small> |ĉefulo tipo = Guberniestro }} '''Sevilo'''<ref>[[Plena Ilustrita Vortaro]]</ref> ({{lang-es|Sevilla}} [Sebija]) estas provinco de suda Hispanio, en la sudokcidenta parto de la [[Aŭtonoma Komunumo de Hispanio|Aŭtonoma Komunumo]] [[Andaluzio]]. Najbaras la provincoj [[Provinco de Onubo|Onubo]], [[Provinco de Kadizo|Kadizo]], [[Provinco de Málaga|Malago]], [[Provinco de Kordovo|Kordovo]] kaj [[Provinco de Badajoz|Badajoz]]. Ĝia ĉefurbo estas la samnoma urbo [[Sevilo]]. Aliaj gravaj urboj: [[Alcalá de Guadaira]], [[Dos Hermanas]], [[Ecija]], [[Estepa]], [[Morón de la Frontera]], [[Brenes]], [[Osuna]]. == Municipoj de la provinco laŭ loĝantaro == ''Datumoj: 1-a de januaro 2005'' {| class="prettytable" |- !Municipo !Loĝantoj |- |[[Sevilla]] | align="right" |704.154 |- |[[Dos Hermanas]] | align="right" |112.273 |- |[[Alcalá de Guadaira]] | align="right" |63.237 |- |[[Utrera]] | align="right" |47.429 |- |[[Écija]] | align="right" |38.911 |- |[[Mairena del Aljarafe]] | align="right" |38.770 |- |[[Los Palacios y Villafranca]] | align="right" |34.648 |- |[[La Rinconada]] | align="right" |32.525 |- |[[Morón de la Frontera]] | align="right" |28.117 |- |[[Carmona]] | align="right" |26.926 |- |[[Camas]] | align="right" |25.768 |- |[[Coria del Río]] | align="right" |25.735 |- |[[Lebrija]] | align="right" |24.866 |- |[[San Juan de Aznalfarache]] | align="right" |20.170 |- |[[Tomares]] | align="right" |20.127 |- |[[Lora del Río]] | align="right" |18.861 |- |[[Marchena]] | align="right" |18.719 |- |[[Arahal]] | align="right" |18.655 |- |[[Mairena del Alcor]] | align="right" |18.075 |- |[[Osuna]] | align="right" |17.431 |- |[[El Viso del Alcor]] | align="right" |17.194 |- |[[Castilleja de la Cuesta]] | align="right" |16.819 |- |[[Las Cabezas de San Juan]] | align="right" |16.055 |- |} [[Dosiero:Sevilla (Andalucia).png|dekstra|frame|180ra|<!-- _Sevilla_ provinco -->]] [[Dosiero:Provincia Sevilla.png|eta|maldekstra|180ra]] == Vidu ankaŭ == * [[Municipoj de Provinco Sevilo]] {{Municipoj de Provinco Sevilla}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * http://www.dipusevilla.es <!-- _Diputación_ _de_ Sevilo --> * http://www.turismosevilla.org {{404|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} <!-- Turismo _de_ la sevilla (provinco) --> == Piednotoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Provinco Sevilo| ]] [[Kategorio:Provincoj de Andaluzio|Sevilla]] lqlul5uqtgxweeycxojuqxhkqkd5ha0 0 51398 9494588 9087321 2026-10-16T20:39:01Z Alifono 114488 /* Vortludoj en Esperanto */ 9494588 wikitext text/x-wiki {{TemasPri|Vortludo|la saĝtelefona ludo|Vortludo (saĝtelefona ludo)}} '''Vortludo''' (foje '''vortĵunglado''') estas [[parolaĵo]], kiu ludas per [[vorto]]j celante montriĝi [[humuro|humura]] aŭ ruza. Ĝenerale, ekzistas jenaj specoj de vortludoj: [[akrostiko]], [[ambigramo]], [[anagramo]], [[drudelo]], [[enigmo]], [[izogramo]], [[Vortŝerco|kalemburo]], [[kontraŭknalo]], [[kriptogramo]], [[langrompilo]], [[lipogramo]], [[logogrifo]], [[magia kvadrato]], [[oksimoro]], [[palindromo]], [[paronimo]], [[paronomazio]], [[pleonasmo]], [[rebuso]], [[sekretlingvo]], [[ŝarado]], [[vort(a)ludo]], [[vortondo]]. Iuj estas hazardaj misdiroj, aliaj intence kreitaj por distro aŭ amuzo. La popola uzado de [[literaturo]] kondukas interalie al vortoludoj. Tiele la popoleca [[Raymond Schwartz]] meditas pri vortoj tiele: {{Citaĵo|Estas vortoj, kies saĝo daŭros dum jarcentoj mil, kaj al kiuj plia aĝo donos ankaŭ pli da bril'.<ref>[[Raymond Schwartz]], [[... Kun siaspeca spico!]], J. Régulo, La Laguna, 1971. paĝo 12.</ref>}} == Ekzemploj == * la nomo de la [[Rok-muziko|rokgrupo]] [[Amplifiki]]: [[amo|am]]+pli+[[fiki]] * [[Vespo]]+er/ [[vespero]] * di+amanto/diamanto * edz+peranto/Esperanto * kriznasko/kristnasko (de [[Raymond Schwartz]]) * Ja-[[pano]]/[[Japanio|Japano]] * [[Ino|In]]+sekto/insekto * sent-ema/sen-tema parolado == Vortludoj en Esperanto == [[Marjorie Boulton]], en sia mikspota libro [[Faktoj kaj fantazioj]], dediĉas ties 30-an ĉapitron "Vortaj sportoj" al komentoj kaj diversaj ekzercoj pri vortoludoj.<ref>[[Marjorie Boulton]], [[Faktoj kaj fantazioj, progresiga libro]], [[Universala Esperanto-Asocio]], [[Roterdamo]], 1984, dua eldono 1993. Paĝoj 243-251.</ref> [[Claude Piron]] mencias vortludadon kiel ekzemplo ke Esperanto estas lingvo kiu evoluis al vivanta lingvo<ref>(en) [[Claude Piron]], Plays on words, En: ''[http://claudepiron.free.fr/articlesenanglais/evolution.htm Evolution Is Proof of Life]'' (Evoluo estas pruvo de vivo). [https://web.archive.org/web/20110715185832/http://claudepiron.free.fr/articlesenanglais/evolution.htm Arkivita de la originalo], la 15-an de julio 2011.</ref>. == Literaturo == * ''[https://retbutiko.net/eo/ero/vortlu.2&cart_id=95539.13766 Vortludoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20180718174440/https://retbutiko.net/eo/ero/vortlu.2%26cart_id%3D95539.13766 |date=2018-07-18 }}'', de [[Lode Van de Velde]], aperis ĉe [[Flandra Esperanto-Ligo|FEL]] (2003) == Vidu ankaŭ == * [[Vortludoj aŭ kalemburoj]] * [[Lingva labirinto]] * [[Vortfiguroj]] * [[Vortŝerco]] * [[Vortludo (saĝtelefona ludo)|Vortludo (poŝtelefona ludo)]] * [[Esperanto-kulturo]] == Notoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * [http://awender.fullnet.hu/esp/libro.htm plena vortaro de la vortludoj fareblaj en Esperanto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070312091204/http://awender.fullnet.hu/esp/libro.htm |date=2007-03-12 }} plena listo de la dusencaj vortoj se E-o {{Projektoj|ReVo=lud.vort0o.LIN}} [[Kategorio:Vortaj ludoj| ]] 55bopiwmgvpqm4ana875xvm2pvz10mk 0 51864 9494531 9190157 2026-10-16T16:03:24Z Sj1mor 12103 9494531 wikitext text/x-wiki '''E-numero''' estas kodo kreita de la [[Eŭropa Unio]] por listigi permesitajn [[Manĝa aldonaĵo|aldonaĵojn al nutraĵoj]]. E-numero konsistas el la [[litero]] E kaj 3-cifera numero. ==Uzo== Dum la jaroj [[1980]] esploroj evidentigis, ke certaj aldonaĵoj de la [[listo de E-numeroj]] ja estis kancerogenaj, sed en la [[konsumanto|konsumantaro]] estiĝis konfuzo kaj maltrankvileco kaj multaj homoj evitis ĉiujn nutraĵojn surhavantaj E-numerojn. Oni certigas, ke por ke tiuj aldonaĵoj estu kancerogenaj, oni devus konsumi ilin en grandega kvanto, kaj tial preskaŭ ne eblus toksiĝi. Sed la listo estas daŭre pridisputata. == Klasado laŭ numeroj == Por detaloj, vidu la [[listo de E-numeroj|liston de E-numeroj]]). {| class="wikitable" |- !rowspan="7"| 100–199<br />[[farbo|kolorigilo]]j por nutraĵoj | 100–109 || [[flava]]j |- | 110–119 || [[oranĝa]]j |- | 120–129 || [[ruĝa]]j |- | 130–139 || [[blua]]j kaj [[viola]]j |- | 140–149 || [[verda]]j |- | 150–159 || [[bruna]]j kaj [[nigra]]j |- | 160–199 || aliaj |- !rowspan="9"| 200–299<br />[[konservilo]]j | 200–209 || [[sorbato]]j |- | 210–219 || [[benzoato]]j |- | 220–229 || [[Sulfita acido|sulfito]]j |- | 230–239 || [[fenolo]]j kaj [[Formiata acido|formiato]]j (metanatoj) |- | 240–259 || [[Nitrata acido|nitrato]]j |- | 260–269 || [[Acetata acido|acetato]]j (etanatoj) |- | 270–279 || [[laktata acido|laktataj acidoj]] |- | 280–289 || [[propionato]]j (propanatoj) |- | 290–299 || aliaj |- !rowspan="9"| 300–399<br />[[Antioksidanto|antioksidilo]]j kaj [[acidaj regulanto]]j | 300–305 || [[Askorbata acido|askorbatoj]] ([[vitamino C]]) |- | 306–309 || tokoferolo ([[vitamino E]]) |- | 310–319 || [[galato]]j kaj [[eritorbato]]j |- | 320–329 || [[laktata acido|laktataj acidoj]] |- | 330–339 || [[citrato]]j kaj [[tartrato]]j |- | 340–349 || [[Fosfata acido|fosfato]]j |- | 350–359 || [[Malata acido|malato]]j kaj [[adipato]]j |- | 360–369 || [[Sukcenata acido|sukcenato]]j kaj [[Fumarata acido|fumarato]]j |- | 370–399 || aliaj |- !rowspan="9"| 400–499<br />[[densiganto (kemio)|densigilo]]j, [[stabiligilo]]j kaj [[emulsiigilo]]j | 400–409 || [[alginato]]j |- | 410–419 || [[natura gumo|naturaj gumoj]] |- | 420–429 || aliaj naturaj iloj |- | 430–439 || [[polioksiteno]]-kombinaĵoj |- | 440–449 || naturaj [[emulsio|emulsianto]]j |- | 450–459 || [[Fosfata acido|fosfato]]j |- | 460–469 || [[celulozo]]-kombinaĵoj |- | 470–489 || [[grasacido]]j kaj kombinaĵoj |- | 490–499 || aliaj |- !rowspan="7"| 500–599<br />[[PH (kemia parametro)|pH]]-[[acidregulilo|reguliloj]] kaj [[:en:anti-caking agent|agentoj antiaglomerantaj]] | 500–509 || [[mineralacido]]j kaj [[bazo]]j |- | 510–519 || [[klorido]]j kaj [[sulfato]]j |- | 520–529 || [[sulfato]]j kaj [[hidroksila grupo|hidroksidoj]] |- | 530–549 || kombinaĵoj de [[alkala metalo]] |- | 550–559 || [[silikato]]j |- | 570–579 || [[Stearata acido|stearato]]j kaj [[glukonato]]j |- | 580–599 || aliaj |- !rowspan="3"| 600–699<br />[[gustampleksigilo]]j | 620–629 || [[Glutamata acido|glutamato]]j |- | 630–639 || [[inosinato]]j |- | 640–649 || aliaj |- !rowspan="6"| 900–999<br />diversaj | 900–909 || [[vakso]]j |- | 910–919 || [[briligilo]]j |- | 920–929 || [[plibonigilo]]j |- | 930–949 || [[gaso]]j por [[enpako]] |- | 950–969 || [[dolĉigilo]]j |- | 990–999 || [[ŝaŭmigilo]]j |- ! 1100–1599<br />aldonaj [[kemiaĵo]]j |colspan="2"| novaj kemiaĵoj, kiuj ne eniras la klasikan klasadan skemon |} NB: Ne ĉiuj ekzemploj de grupo estas en la menciitaj numera grupo. Ankaŭ multaj kemiaĵoj, ĉefe inter la numeroj E400–E499, havas diversajn uzojn. ==Eksteraj ligiloj== * [http://www.zusatzstoffe-online.de Ttt-ejo de Verbraucherinitiative e.V. pri nutraĵaldonaĵoj (germane)] * [http://www.inform24.de/zusatz/zusatz.html Datenbazo pri aldonaĵoj] * [http://www.ecc-kiel.de/food-infos/enummern.html Aldonaj informoj de la eŭropa konsumantinformejo en Kiel] * [http://www.admin.ch/ch/d/sr/817_022_31/app1.html &nbsp;Oficiala listo de la permesitaj aldonaĵoj] * [http://www.oekotest.de/oeko/enr/enr.html Listo de E-numeroj ĉe Ökotest] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20061007232216/http://www.oekotest.de/oeko/enr/enr.html |date=2006-10-07 }} * [http://www.fao.org/ag/agn/jecfa-additives/search.html?lang=en Online Edition: “Combined Compendium of Food Additive Specifications” der JECFA (FAO, UNO)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070912033426/http://www.fao.org/ag/agn/jecfa-additives/search.html?lang=en |date=2007-09-12 }} [[Kategorio:E-numeraj aldonaĵoj| ]] 2aan3ijdz7r9p6j49ds43q3lnc6r6ph 0 54186 9494549 8925027 2026-10-16T16:11:59Z Roberto 609 /* Esperanto en Bath */ 9494549 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo | tipo = urbo | ŝtato = {{Britio}} | titolo de administra unuo1 = [[Landoj de Britio|Lando]] | administra unuo1 = {{Anglio}} | titolo de administra unuo2 = Regiono | administra unuo2 = [[Sudokcidenta Anglio|Sudokcidenta]] | titolo de administra unuo3 = Graflando | administra unuo3 = [[Somerset]] | titolo de administra unuo4 = Distrikto <!-- necesas ne rekte uzi la parametrojn "regiono" kaj "distrikto", ĉar alikaze la ordigo fuŝiĝas --> | administra unuo4 = [[Bath and North East Somerset]] | loĝantaro = <!-- el vikidatumoj --> | regiono-ISO=GB-SOM | tipo1 = reliefo }} [[Dosiero:Roman Baths, Bath.jpg|eta|maldekstre|200px|Romiaj Banejoj kaj Bath Abbey]] '''Bath''' estas urbo situanta en SU de [[Anglio]] (51° 22'N - 2° 21'U) proksime al urbo [[Bristol]]. Ĝi estas tre konata pro siaj varmobanejoj nutrataj de tri [[termofonto]]j. Mezgranda urbo kun 169.040 loĝantoj ([[2001]]) laŭ la legendo ĝi estis kreita de la [[keltoj]], dediĉata al Diino ''[[Sulis]]''; krom la legendo kion oni ja konas estas, ke ĝi estis okupita de [[Romio|romianoj]] ekde ilia alveno al [[Britio]] en jaro [[-43|43]] A.K. kreantaj multajn konstruaĵojn por uzi la termofontoj. == Vizitindaĵoj == La ĉefa profitdona agado nuntempe estas [[turismo]], ĝi estas la dua angla urbo plej vizitata de eksterbrituloj post [[Londono]], vizitantoj kiuj povas ĝui la varmobanejojn, plurajn parkojn kaj la [[arkitekturo]] (plejparte de la [[19-a jarcento]]) kun gravaj konstruaĵoj kiel la Romiaj Banejoj kaj la [[Abatopreĝejo de Bath]]. == Servoj == * [[Universitato Bath Spa]] * [[Universitato de Bath]] == Gravuloj == * [[Adelardo de Bath]], sciencisto kaj tradukisto de la 12a jarcento. == Lokaj esperantistoj== * [[Robert Augustus Davis]]. * [[Walter Pitt]]. <gallery> Dosiero:Bathabbey at night amcm.jpg|Monaĥejo de Bath je sunsubiro Dosiero:Location of Bath in England.png|Situo en Anglio Dosiero:Bath.jpg|Pulteney-ponto </gallery> {{Commons|Bath}} == Eksteraj ligiloj == * http://www.bath.ac.uk [[Universitato de Bath]] * http://www.bathnes.gov.uk Aŭtoritatoj de Bath kaj Nord-Orienta Somerset * http://www.bathspa.ac.uk Universitato Bath Spa * http://www.thisisbath.co.uk Retejo de ĵurnalo {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Anglio]] [[Kategorio:Urboj de Britio]] [[Kategorio:Somerset]] 6fj027k5zyc9v36otps8tsvptadcd8o 0 56269 9494748 9313180 2026-10-17T11:09:40Z Sj1mor 12103 9494748 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} '''Senhejmeco''' estas manko de stabila, sekura, kaj taŭga loĝejo. La landoj de la mondo havas diversajn oficialajn difinojn de senhejmeco aŭ foje neniun difinon. Homoj povas nomiĝi senhejmaj se ili: * vivas surstrate (primara senhejmeco); * ne posedas permanentan aŭ sekuran loĝejon * transiradas inter mallongadaŭraj ŝirmejoj, ekzemple loĝejoj de amikoj aŭ parencoj, hoteloj, kaj krizaj ŝirmejoj (sekundara senhejmeco) La [[jura statuso]] de senhejmuloj varias laŭ loko.<ref>{{cite web |url = http://www.homeless.org.au/glossary.htm |title = Glossary defining homelessness |access-date = 17-a de septembro 2014}}</ref> Senhejmeco rilatas kun malriĉeco<ref name="HansonEasey-2016">{{cite web |last1 = Hanson-Easey |first1 = Scott |last2 = Every |first2 = Danielle |last3 = Tehan |first3 = Bridget |last4 = Richardson |first4 = John |last5 = Krackowizer |first5 = Antoinette |title = Climate change, housing and homelessness: Report on the homelessness and climate change forum (why are climate change and homelessness in the same category?) |year = 2016 |url = https://www.nccarf.edu.au/sites/default/files/Forum%20report%20on%20homelessness%20and%20climate%20change%20final.pdf |access-date = 18-a de marto 2019 |archive-date = 14-a de aprilo 2019 |archive-url = https://web.archive.org/web/20190414191517/https://www.nccarf.edu.au/sites/default/files/Forum%20report%20on%20homelessness%20and%20climate%20change%20final.pdf }}</ref> kaj {{Ill|lingvo=d|trad=Q5853064|eo=socia ekskludiĝo}}.<ref>Maujean, Annick, k. al. 2025. "'Caring For Their Pet More Than Themselves': Attitudes toward Homeless People with a Companion Animal." ''Society & Animals'' 33(7-8): 761-762. [https://brill.com/view/journals/soan/33/7-8/article-p760_6.xml]</ref> Ne ekzistas norma metodo por nombri senhejmulojn kaj klasifiki iliajn bezonojn, do la plej multaj urboj faras nur proksimumajn kalkulojn de sia senhejma loĝantaro.<ref>{{Cite book |title = Encyclopedia of the City |last = Caves |first = R. W. |publisher = Routledge |year = 2004 |page = 348}}</ref> En 2025 proksimume 330 milionoj da homoj estis absolute senhejmaj, sen ia ajn loĝejo.<ref>{{Cite web |last=Filipenco |first=Daniil |date=27-a de marto 2025 |title=Homelessness statistics in the world: causes and facts |url=https://www.developmentaid.org/news-stream/post/157797/homelessness-statistics-in-the-world |access-date=30-a de majo 2025 |website=developmentaid.org |language=english}}</ref><ref>{{Cite web |title=Home Equals |url=https://www.habitat.org/home-equals |access-date=2024-06-07 |website=www.habitat.org}}</ref> Migranta senhejmulo pasintece nomiĝis vagisto, [[vagulo]], [[vagabondo]], aŭ [[trampo]], sed tiuj vortoj nun povas esti evitataj pro insultaj konotacioj. [[Dosiero:Homeless tent.jpg|eta|loĝejo de senhejmulo ĉe [[Miskolc]]]] ==Kaŭzoj== # [[senlaboreco]], manko de sufiĉa mono por vivteno kaj hejmoteno # [[alkoholismo]], kiu povas estis kaŭzo aŭ rezulto de senlaboreco, homa vivstilo # [[divorco]] # [[trompo]], iuj trompe forprenas hejmon # [[eldomigo]] # aliaj kaŭzoj == Laŭ regiono == [[File:Percentage of homeless people in the total population in the last available year.png|thumb|upright=1.8|Elcento de la loĝantoj, kiuj estas senhejmaj en la lasta registrita jaro, laŭ lando. Datumoj:[https://webfs.oecd.org/Els-com/Affordable_Housing_Database/HC3-1-Population-experiencing-homelessness.xlsx OECD] ]] === Azio === ==== Ĉinujo ==== En 2011, oni raportis proksimume 2.41 milionoj da senhejmaj plenkreskuloj kaj 179 mil senhejmajn infanojn en Ĉinujo.<ref name="GB">{{cite web |last1 = Hammond |first1 = Jenny |title = Homelessness in China |url = http://gbtimes.com/life/homelessness-china |access-date = 15-a de septembro 2016 |publisher = GB Times |archive-date = 30-a de septembro 2016 |archive-url = https://web.archive.org/web/20160930015343/http://gbtimes.com/life/homelessness-china }}</ref>, sed alia fonto taksis, ke estis unu miliono da senhejmaj infanoj en 2012.<ref name="biz">{{cite web |title = There Are One Million Children Living On The Streets In China, And They're Totally Alone |url = http://www.businessinsider.com/china-1-million-homeless-children-2012-11 |access-date = 15-a de septembro 2016 |work = Business Insider}}</ref> Loĝado en Ĉinujo estas strikte reguligata per la sistemo ''{{Ill|lingvo=d|trad=Q1636218|eo=hukou}}''. Tio estigas grandan nombron da [[Mingong|migraj laboristoj]], (290.77 milionoj en 2019).<ref name="bos">{{cite web |title = 2019年农民工监测调查报告 |language = zh |url = http://www.stats.gov.cn/tjsj/zxfb/202004/t20200430_1742724.html |access-date = 21-a de jnio 2020 |website = stats.gov.cn |publisher = National Bureau of Statistics}}</ref> Migraj laboristoj havas kamparan ''hukou'', sed translokiĝas urben por akiri pli bonan laborpostenon, kaj havas malpli da rajtoj tie ol homoj kun urba ''hukou''. Ili "loĝas en trodensaj kaj malsanigaj kondiĉoj" kaj ĉiam estas en danĝero de forpeliĝo por lasi spacon por novaj konstruaĵoj.<ref>{{cite journal |last1 = He |first1 = Huili |last2 = Su |first2 = Zhihao |last3 = Zhao |first3 = Jianjun |last4 = Pang |first4 = Yihui |last5 = Wang |first5 = Zhihe |date = 16 April 2020 |title = Homelessness and the Universal Family in China |url = https://onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.1111/ajes.12324 |journal = American Journal of Economics and Sociology|volume = 79 |issue = 2 |pages = 453–474 |doi = 10.1111/ajes.12324 |s2cid = 218851018 |issn = 1536-7150 |access-date = 21 June 2020|url-access = subscription }}</ref> En 2017 la registaro respondis al mortiga incendio en troloĝata konstruaĵo en Pekino per eldomigo de la loĝantoj de dense loĝataj kontraŭleĝaj komunaj loĝejoje, kio senhejmigis multajn mirgrajn laboristojn<ref>{{cite news |last1 = Pinghui |first1 = Zhuang |date = 25-a de novembro 2017 |title = Beijing's migrant workers forced out in deadly fire's aftermath|work = South China Morning Post |url = https://www.scmp.com/news/china/policies-politics/article/2121507/migrant-workers-evacuation-after-deadly-beijing-fire |access-date = 22-a de junio 2020}}</ref> Pli ĝenerale la registaro provas limigi la kreskon de la loĝantaro de Pekino, ofte celante migrajn laboristojn.<ref>{{cite news |last1 = Pinghui |first1 = Zhuang |date = 3-a de oktobro 2017 |title = Beijing's population set to fall as migrant workers forced out|work = South China Morning Post |url = https://www.scmp.com/news/china/society/article/2113723/beijings-population-set-fall-governments-efforts-trim-migrant |access-date = 22 June 2020}}</ref> Laŭ registara statistiko,<ref name="bos" /> migraj laboristoj en Ĉinujo havas averaĝe po 20.4 m² da loĝareo por homo, kaj la granda plimulto havas bazajn vivnecesaĵojn kiel hejtado, banejo, malvarmigujo, kaj lavmaŝino. <gallery> Dosiero:Lightmatter homeless walker.jpg|<!-- thumb|maldekstra|180ra|'senhejma' vira puŝa ĉara lanugo la strato. --> Dosiero:Homeless tent.jpg|<!-- thumb|maldekstra|180ra|_Hajléktalanok_ _sajátkezű_ _lakhelye_, „_héder_” [[Miskolc]]_on_ --> Dosiero:Clochard Atget 1898.jpeg|<!-- thumb|maldekstra|180ra|fotografio d'_un_ ''_clochard_'' _à_ Parizo _en_ 1898 _par_ [[_Eugène_ _Atget_]] --> Dosiero:HomelessParis 7032101.jpg| </gallery> ==Referencoj== <references/> == Vidu ankaŭ == * [[Domokupado]] * [[Ekonomia malegaleco]] {{Projektoj|commonscat=Homeless|q=Senhejmeco|n=Kategorio:Senhejmeco|ReVo=hejm.sen0ulo|ReVo titolo=Senhejmulo}} [[Kategorio:Senhejmeco| ]] [[Kategorio:Sociaj problemoj]] m1s8hm7povx9n8mvsid0l8ex90rch7f 0 75218 9494740 8916855 2026-10-17T11:05:32Z Sj1mor 12103 9494740 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo de Italio | nomo = Iglesias · Igrèsias | blazono = {{#invoke:Wikidata|claim|P94}} | dosiero = {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} | regiono = {{Italio SAR}} | provinco = {{Italio CI}} | Urbestro = Luigi Perseu konata Ginetto | latitudo_gradoj = 39 | latitudo_minutoj = 19 | latitudo_sekundoj = 0 | latitudo_direkto = N | longitudo_gradoj = 8 | longitudo_minutoj = 32 | longitudo_sekundoj = 0 | longitudo_direkto = E | koord_X_en_mapo = 51 | koord_Y_en_mapo = 256 | zomo = 10 | alto = 200 | areo = 207,63 | kvanto_de_loĝantoj = {{WikidataLoĝantaro}} (en {{WikidataLoĝantaroDato}}) | denso_de_loĝantoj = 135,67 | subdividaĵoj = | najbaraj_komunumoj = [[Buggerru]], [[Carbonia]], [[Domusnovas]], [[Fluminimaggiore]], [[Gonnesa]], [[Musei]], [[Narcao]], [[Siliqua]] (CA), [[Vallermosa]] (CA), [[Villacidro]] (MD) kaj [[Villamassargia]] | poŝtkodo = 09016 | telefona_kodo = 0781 | ISTAT_kodo = 092033 | imposta_kodo = E281 | nomo_de_loĝantoj = ''iglesienti'' | patrono = [[Klara el Asizo]] | festo = [[11-a de aŭgusto]] | retpaĝo = {{oficiala retejo}} | mapo = SAR-Mappa.png | mapamplekso = 300 }} '''Iglesias''' (jen [[itale]], [[sarde]] ''Igrèsias'')<ref>Krome ankoraŭ ekzistas historiaj nomoj en la najbaraj lingvoj [[kataluna]] (''Esglésies'') kaj [[okcitana]] (''Glèisas'').</ref> estas [[komunumo]] je 27 438 loĝantoj. La urbo situas en la sudokcidenta parto de la mediteranea insulo Sardio, nomata ''Iglesiente''. Ĝi apartenas al la [[regionoj kaj provincoj de Italio|administra regiono]] [[Sardio]] kaj ekde aprilo 2021 al la [[provinco Sulcis Iglesiente]], estante unu el du ĉefurboj de la provinco. Fine de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la komunumo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}}. Najbaraj komunumoj estas [[Buggerru]], [[Carbonia]], [[Domusnovas]], [[Fluminimaggiore]], [[Gonnesa]], [[Musei]], [[Narcao]], [[Siliqua]] (CA), [[Vallermosa]] (CA), [[Villacidro]] (MD) kaj [[Villamassargia]]. La komunumo inter 2005 kaj 2015 apartenis al tiam malfondita [[provinco Carbonia-Iglesias]] kaj post tio de januaro 2016 ĝis aprilo 2021 apartenis al la [[provinco Sud-Sardio]]. Tiam tamen la malnova provinco reestiĝis, nur ricevis la novan nomon [[provinco Sulcis Iglesiente]]. Tiu provinco kovras kompare malgrandan teritorion en la sudokcidenta angulo de la insulo [[Sardio]]. == Geografio == === Bordoj kaj plaĝoj === <gallery caption=""> Cala domestica.jpg|Cala domestica Masua.jpg|Nebida kaj Masua </gallery> De nordo al sudo, ĉi tiuj estas la bordoj kaj plaĝoj plej konataj: * Cala ''Domestica''<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.unionesarda.it/collane/spiagge/scheda_spiaggia.aspx?sp=207|titolo=Cala Domestica|opera=Unionesarda.it|alirdato=13 maggio 2011|arkivurl=https://web.archive.org/web/20120730203105/http://www.unionesarda.it/collane/spiagge/scheda_spiaggia.aspx?sp=207|arkivdato=2012-07-30}}</ref><ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.pcn.minambiente.it/catalogo/|titolo=Geoportale nazionale|alirdato=13 maggio 2011|arkivurl=https://web.archive.org/web/20110518053501/http://www.pcn.minambiente.it/catalogo/|arkivdato=2011-05-18}}</ref> * Bordo de ''Cala Domestica'' kun hispana ''Turo'' * Groto ''Su Forru'' (tio estas: ''La forno'') * Bordo ''Portu Sciusciau'' (tio estas: ''Ruinigita haveno'') kun altaj erozia klifoj (ĝis pli ol 100 m.) * Groto de la ''Spigole'' (esperante: groto de la [[labrako]]j) * Borda ''Punta Corr'e Corti'' (tio estas: ''Promontoro Pinto de la Ĉirkaŭbaraĵo '') kun altaj erozia klifoj (ĝis 103 m.) * Bordo ''Porto di Canal Grande'' * Groto ''Sardegna'' aǔ ''Sardigna'' * Bordo ''Punta Sedda 'e Luas'' (tio estas: ''Promontoro Dorseto'') kun altaj erozia klifoj (ĝis 115 m.) * Bordo ''Schina 'e Monti Nai'' (tio estas: ''Dorseto de la Monto Ŝipo'') kun altaj erozia klifoj (ĝis 162 m.) * Bordo ''Punta Buccione'' aǔ ''Punta Buccioni'' (tio estas: ''Promontoro seka trunketo'') kun altaj erozia klifoj (ĝis 167 m.) * Insuleto aǔ Klifinsulo ''Pan di Zucchero'' (133 m. alta) * Porto Flavia * Haveno ''Bega Sa Canna'' (tio estas: ''Marĉa valo de la Kano'') * Haveno de ''Masua'' * Plaĝo de ''Masua'' * Bordo de ''Masua'' * Plaĝo de ''Portu Cauli'' (tio estas: ''Haveno Brasiko'') * Bordo de ''Portu Cauli'' (tio estas: ''Haveno Brasiko'') * Golfeto de ''Punta Corallo'' aǔ ''Punta Coraddu'' * Bordo de ''Porto Corallo'' aǔ ''Portu Coraddu'' * Bordo de ''Porto Ferro'' aǔ ''Portu Ferru'' * Bordo de ''Portu Bruncu Cobertu'' (Haveno Kovrita Promontoro) * La klifinsuloj de ''Portu Banda'': ''Fariglione Maggiore'' (36 m. alta) kaj ''Pinnacolo o Fariglione Minore'' (30 m. alta) * Bordo de ''Portu Banda'' aǔ ''Porto Banda'' (tio estas: ''Haveno de la Regiono'') * Bordo de ''Porto Ghiano'' * Bordo de ''Nebida'' * Insuleto aǔ Klifinsulo ''L'Agusteri'' aǔ ''S'Agusteri'' aǔ eble ''S'Aligusteri'' (35 m.alta) (tio estas: ''Fiŝisto de Langustoj'') * Bordo ''Porto di Nebida'' * Ŝovofoldoj de ''Porto Raffa'' * Bordo de ''Porto Raffa'' == Historio == === Prahistorio kaj antikva historio === [[Dosiero:Grotta Santa Barbara.jpg|220px|eta|maldekstra|<center>la groto sankta Barbara]] Iglesias staras en zono jam loĝita dum antikvaj tempoj: fakte la unuaj establiĝoj reiras al la neolitika kulturo de San Michele de Ozieri kun la tomboj Domus de Janas en la monta areo de San Benedetto. Krom tio, la arkeologoj malkovris multnombrajn [[nuragojn]] kaj fenicajn-punikajn ceramikaĵojn. En la Romana Epoko, danke al la argentaj minejoj, asiduaj homaj ĉeestoj estis. === Mezepoka historio === En la Alta Mezepoko, la homaj signoj malaperis, sed reaperis en la 8-a jarcento post Kristo, kun la bizanca preĝejo de San Salvatore, antaŭ nelonge restaŭrata. Post la forlaso de Bizancoj, la teritorio estis en la juĝo de Cagliari ĝis la 13-a jarcento. En 1258, la juĝo estis subdividita kaj la okcidenta porcio rajtas al la piza familio Della Gherardesca. Ĉi tiu porcio ankoraŭ estis subdividita en du "sesajn": la unua kun du sudaj bienoj kaj Decimo al Gherardo della Gherardesca, dume la dua kun la posedaĵo de Cixerri al la [[grafo]] Ugolino della Gherardesca. Apud la preĝejo de San Salvatore estis pravigita la nova urbo de Villa di Chiesa ([[latine]] ''Villae Ecclesiae'', [[esperanto]] ''Vilao de Preĝejo''). Della Gherardesca konstruis la kastelon de Salvaterra aû de San Guantino, kaj antaûenpuŝis la konstruadon de preĝejoj kiel la preĝejo de Santa Chiara (1284-1288) kaj Nia Sinjorino de Valverde (1285-1290). Post la morto de grafo Ugolino en marto 1289, enkarcerigita en la Turo de la Malsato de Pizo pro [[ribelo]] kaj [[ŝtatperfido]], la filo Guelfo della Gherardesca heredis la sardajn posedaĵojn de Cixerri. Guelfo provis okupi la "sesan" kun Sulcis, Nora kaj Decimo (ekde 1282 enmane de Gherardo), sed la Pizanoj de la malamika onklo Ranieri della Gherardesca kaj Lupo Villani, sustenitaj de Mariano la 2-a de Arborea, atakis Villa di Chiesa kaj en 1301-1302 estis subigita al la regadon de la komunumo de Pizo. Villa di Chiesa iĝis unu el plej grava kaj dense loĝata urbo el Sardio per la evoluo de la ekstraktado de [[arĝento]], [[karbo]] kaj [[galeno]]. La pinto estis la Breve de Villa di Chiesa, la plej antikva leĝkodo el la urbo, kun kopio de 1327 konservita apud Historia Komunuma Arkivo. La 7-a de februaro 1324, la Aragonanoj konkeris Villa di Chiesa post sieĝo de sep monatoj: Villa di Chiesa iĝis la unua urbo de la ĵusnaskita Regno de Sardio rekonita kiel reĝa urbo en junio 1327. Kvar jarcentoj de aragona regado disvastigis la [[kataluna]]n kaj [[kastilia]]n. De Kastilia rezultas la nuna nomo "Iglesias". <gallery caption=""> Castello di Salvaterra.png|Kastelon de Salvaterra Iglesias, mura, 06.jpg|Mezepokaj muroj Iglesias, mura, 04.jpg|Murzono Iglesias,_mura,_02.jpg|Piza Turo Copertina Breve di Villa di Chiesa.JPG|La Breve de Villa di Chiesa </gallery> == Kulturo == === Rito de la Sankta Semajno === [[Dosiero:Iglesias - Costume tradizionale (09).JPG|300ra|eta|maldekstra|{{centre|tradiciaj kostumoj en Iglesias}}]] La ritoj de la [[paska]] semajno estas organizataj de la antikva Arkifratularo de Santo Monte (ekde 1616 post Kristo) kiu komence helpis malsanulojn kaj mortkondamnitojn. Dum la ritoj la ensemblo de la kunfratoj surmetas longajn kaj blankajn vestojn kun kapuĉo kaj du truoj por la okuloj. En la Santa Mardo okazas la procesio "de la misteroj" en kiu estas portata sep statuojn pri [[pasiono]] (ili prezentas Jesuon preĝanta en la Olivarba Monto, la lian areston, la skurĝadon, "Jen la Homo", la supreniron al [[Golgoto]], la Krucumadon kaj la Afliktitan Marian). La statuoj estas portataj surŝultre de "Babballottis", tipa figuro de Iglesias. En la Sankta Merkredo estas benataj kaj distribuataj al la fideluloj la branĉojn de olivarbo, kiuj ornamis la statuojn de Kristo. En la Sankta Ĵaŭdo vespere, la tre sankta [[eŭkaristio]] estas eksponata. Infanoj kaj adoltoj partoprenas a la procesio, vestitaj kiel "Babballottis". La "Babballottis" elvokas la antikvajn skurĝantojn ekde la 13-a jarcento. Ili eskortas la figuron de la Afliktita Virgulino, akompanata de la tamburoj kaj la "matraccas". La Sankta Vendredo estas la plej sugestia tago el la sankta semajno: la "Germani" demetas la Krucifikson je la dekkvina; poste komenciĝas la preparoj por la procesio de la "descensio" vespere, laŭlonge de la historia urbocentro. La procesio startas kun "Is Vexillas", poste [[Sankta Johano]], la [[Magdalena]] kaj du infanoj vestitaj orientsimilaj kun la "Obrieri de la Descenso" por la dekrucigo. Malantaue "Is Varonis" kun figuroj de Johano de Arimatea kaj Nicodemo kaj du servistoj. Fine fluas la baldakeno de la morta Kristo (laǔ fakta dimensio), la statuo de la Afliktita kaj la ligneca [[kruco]], portata de la "Pentantoj". === Mezepoka historia procesio === La procesio okazas la 13-an de aǔgusto, laǔ la historia strato de la centro. La Mezepoka Historia Procesio naskiĝis en 1995 kaj estis organizis de la kvartato "Castello": la procesio inspiriĝas el la piza administracio en la Villa di Chiesa de la 14-a jarcento kaj rekonstruas la kutimojn kaj morojn de la tiutempa burĝaro. La figurantoj estas 500 kaj apartenas a la kvin Historiaj Kvartaloj de la urbo (Castello, Santa Chiara, Fontana, Quartiere di Mezo), al la asocioj, korporacioj kaj urbanaj grupoj (Gruppo Storico Ghibellina, [http://www.balestrierivillaecclesiae.com Società Balestrieri Villa Ecclesiae] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20200810220928/https://www.balestrierivillaecclesiae.com/ |date=2020-08-10 }}, Associazione Balestrieri Iglesias, Gruppo Storico Musici Porta Sant'Antonio, Compagnia dell'Arco, Gruppo Storico Antiche Porte, Corporazione Vignaiuoli Contadini e Tavernari, Sbandieratori Aquile Ghibelline, [http://www.lavoratoridifosse.com Corporazione Lavoratori di Fosse] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160305163708/http://lavoratoridifosse.com/ |date=2016-03-05 }}, Saggitarii Vagantes, Sbandieratori di S.Guantino del Quartiere Castello) kun la toskanaj kvartaloj kiel Pizo, Lucca, San Sepolcro, Castiglion fiorentino, Massa Marittima. == Ĝemeliĝoj == * {{Flago|Brazilo}} [[São Caetano do Sul]], [[Brazilo]] == Notoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{it}}) * [http://maps.google.com/maps?q=Italy&ll=39.306,8.535&spn=0.0148,0.0148&t=k&hl=it vidita satelite per la retejo guglo] <!-- == Referencoj == {{Referencoj}} [[Dosiero:bildo|eta|maldekstra|300ra|{{centre|teksto}}]] --> {{Projektoj}} {{Ĝermo|Italio}} {{Provinco Sulcis Iglesiente}} [[Kategorio:Komunumoj de Italio]] [[Kategorio:Komunumoj de Sardio]] [[Kategorio:Komunumoj de Provinco Sulcis Iglesiente]] 3jc4pt549vrn61i930epebvt8xmnku2 0 83268 9494416 9213331 2026-10-16T12:05:26Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9494416 wikitext text/x-wiki En [[ringo-teorio]], '''primara idealo''' ({{lang-en|primary ideal}}, {{lang-fr|idéal primaire}}) estas ĝeneraligo de la koncepto de [[prima idealo]]. Ĝi estas ĝeneraligo de la potencoj de [[primo]]j en la [[Ringo (algebro)|ringo]] de [[entjero]]j. == Difino == [[idealo (matematiko)|Idealo]] <math>\mathfrak q\subset R</math> en [[komuta ringo]] <math>R</math> estas '''primara''', se ĝi plenumas la jenajn du aksiomojn. * Por ĉiuj elementoj <math>x, y\in R</math>, se <math>xy\in\mathfrak q</math>, tiam aŭ <math>x\in Q</math> aŭ <math>y^n\in Q</math> por iu <math>n\in\mathbb N</math>. * <math>\mathfrak q \ne R</math>. == Ecoj == Ĉiu [[prima idealo]] estas primara idealo. La [[radikalo de idealo|radikalo]] de primara idealo estas [[prima idealo]]. Se <math>\mathfrak p</math> estas [[prima idealo]], tiam ĉia primara idealo, kies radikalo estas <math>\mathfrak p</math>, nomiĝas '''<math>\mathfrak p</math>-primara idealo'''. == Ekzemploj == En la ringo de entjeroj <math>\mathbb Z</math>, la primaraj idealoj estas la [[ĉefidealo]]j <math>(q)</math>, en kiu <math>q</math> estas aŭ pozitiva potenco de primo <math>p^n</math> (<math>n\in\{1,2,3,\dotsc\}</math>) aŭ nul. Ekzemple, estu <math>\mathfrak q=(125)</math> en la ringo de entjeroj <math>\mathbb{Z}</math>. Supozu ke <math>xy\in\mathfrak q</math> sed <math>x\notin\mathfrak q</math>. Tiam <math>125 \mid xy</math>, sed 125 ne dividas ''x''. Tial 5 devas dividi ''y'', kaj tial iu potenco de ''y'' (konkrete <math>y^3</math>), devas esti en <math>\mathfrak q</math> == Apliko == La koncepto de primaraj idealoj gravas en [[algebra geometrio]]: ĉiu idealo en [[Noether-a ringo]] havas la t.n. '''primaran malkomponiĝon''', t.e. ĝi estas prezentebla kiel [[komunaĵo]] de finia familio de primaraj idealoj. == Eksteraj ligiloj == * {{citaĵo el la reto | url = https://www.encyclopediaofmath.org/index.php/Primary_ideal | titolo = Primary ideal | verko = Encyclopedia of Mathematics | eldoninto = Springer-Verlag, Eŭropa Matematika Societo | lingvo = en | alirdato = 2019-12-22 | arkivurl = https://web.archive.org/web/20191222134918/https://www.encyclopediaofmath.org/index.php/Primary_ideal | arkivdato = 2019-12-22}} [[Kategorio:Idealoj (matematiko)]] [[Kategorio:Komuta algebro]] l0jmoh99xeiz6yhlryx6e1t1lamjpip 0 92534 9494440 9462400 2026-10-16T12:41:01Z Roberto 609 /* Verkoj */ 9494440 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''BALKÁNYI Pál (Paŭlo)''' (balkanji), ankaŭ literumita ''Paulo Balkänyi''<ref>Der Esperantist - Numero 083, Marto (1977)</ref> (ps. Vera Nurhom; P. B.) (naskiĝis la [[11-a de marto|11-an de marto]] [[1894]] en [[Budapest]], mortis la [[25-a de februaro|25-an de februaro]] [[1977]] samurbe) estis hungara esperantisto, bankoficisto. Li eklernis la Internacian Lingvon en [[1909]] kaj rapide fariĝis unu el la plej fervoraj propagandistoj de Esperanto, por resti tia preskaŭ sep plenajn jardekojn. De [[1912]] li laboris energie kaj tre diversflanke por [[Esperanto]]. Al la nomo de Balkányi oni ligas en [[Hungario]] la unuan Esperanto-ekspozicion en lernejo, okazintan jam en [[1913]]. En [[1918]] li fondis la Propagandan Komitaton sub prezidanteco de famaj hungaroj, samjare aranĝis Esperantan fakon en la Budapeŝta Milita Ekspozicio. De 1918 ĝis 1928 aranĝis ĉiujare Esperanto-Standon ĉe la Budapeŝta Internacia Foiro. 1918 kunhelpis revigligi HES, gvidis kursojn. Jam en 1919 li fariĝis delegito kaj en 1922 ĉefdelegito de UEA, kiujn funkciojn li modele plenumis dum pluraj jardekoj. Multon li zorgis pri la gazetara propaganda servo. La Internacia Foiro kaj la Ĉefurba Fremduloficejo je lia iniciato uzis grandskale Esperanton. De 1929 li organizis viglan movadon inter la skoltoj kun rimarkinda sukceso. Li reprezentis la Budapeŝtan komercan ĉambron en la konferencoj de [[Venezia]], [[Paris]] kaj [[Frankfurt]], parolis eksterlande kaj en Budapeŝto per radio Esperante. Entute depost la milito la plej fervora hungara propagandisto. Estis kunlaboranto de ''La Revuo, HDE'' k. a. Verkis kelkajn novelojn. Kiel profesia banka kaj komerca funkciulo, Balkányi iniciatis multajn aplikojn de la Internacia Lingvo en tiuj medioj. Al lia nomo ligiĝas sennombraj prelegoj pri Esperanto, kursoj, ekspozicioj, amasego da informaj artikoloj, grandega korespondado kaj enorma kvanto de ĉiaspeca praktika laboro movada inkluzive la organizon de forta kaj modela informa fako, kiu rezultigis centojn da artikoloj kaj novaĵoj pri Esperanto en la hungara gazetaro. Ĝenerale oni konsideras Balkányi la ĉefa aktivulo en la hungara Esperanto-movado inter la du mondmilitoj. Krome al Balkányi iras la ĉefaj meritoj pro la revigligo de la Movado en Hungario post la [[Dua mondmilito]]. Kvankam li foje verkis kelkajn noveletojn, Balkányi ne postlasis proprajn librovolumojn. Li apartenas al tiu elito movada, kiu sian famon gajnis unuavice per pena organiza vojo kaj ne per furoro de siaj beletraĵoj. Tamen, Balkányi estis pli ol intime ligita al la beletraj rondoj de [[Literatura Mondo]], por kiu li elektis la nomon (laŭ [[Kálmán Kalocsay|Kalocsay]]). Cetere, la Movado ŝuldas al Balkányi i.a. la lanĉon de la nomo Kalocsay, kies unuan libron, [[Mondo kaj Koro]], eldonis ĝuste Balkányi en [[1921]]. Li estis ĉefkunlaboranto de la unua eldono de [[Enciklopedio de Esperanto]] kaj ĝis siaj lastaj tagoj ludis la saman rolon en [[Hungara Vivo]]. == Verkoj == * ''Bonhumoraj rakontoj de nuntempaj verkistoj'' (Trad. Paulo Balkányi, Elinjo Faludi, Karlo Tilkovszky, Agata Hanziroviĉ, Emeriko Kepes -Budapest, 1921. - 31 p.) *MANIFESTO DE LA «DEFENDA LIGO POR LA TERITORIA UNUECO DE HUNGARLANDO» al la Esperantistoj de la Mondo! Eld. Paul Balkanyi, Budapeŝto, 1921(?) 4 paĝoj 22,5X 15 cm. {{citaĵo|Elokventa dolorkrio de malfelica nacio baraktanta kontraŭ teruraj batoj. Ĉu estas ĉio vera en tiu akra plendo; ĉu la nuna viktimo ne iam estis por aliaj premeganto malamata? Ni tion malfacile povas decidi. Kiom granda kaj timiga estos la tasko de la Ligo de Nacioj ĝis plena ĉiea paco! La teksto estas energia, trafa, laŭta veado vere korŝiriga. Kelkloke oni renkontas uzon de "ilia" anstataŭ "sia", cetere tolereblan laŭ Zamenhof mem.|[[Georges Stroele|G.S.]] Esperanto n245 jan 1921}} * Sós, Ernest: ''Dictionnaire actuariel des langues Esperanto-allemande-anglaise et française'' (Kunlaboris: Robert Kreuz, Paul Balkányi, Karl Goldziher. - Budapest, proks. 1929) == Referencoj == {{referencoj}} {{EdE|B}} {{Projektoj}} {{Vivtempo|Balkanyi, Pal}} {{Bibliotekoj|PeEnEo=92534|NOTES=transcluded_values_from_wikidata|REMARK=testcase| TIMESTAMP=20131018045839}} [[Kategorio:Hungaraj esperantistoj]] hn8yswd0hdclxgg4jmw2mlm2yjrqjbr 0 96488 9494479 9023225 2026-10-16T14:00:07Z Roberto 609 /* Vidu ankaŭ */ 9494479 wikitext text/x-wiki {{apartigila paĝo|Nikolsk}} {{Informkesto urbo|regiono-ISO=RU-PRI|Mapo en angulo=|tipo1=reliefo}} '''Ussurijsk''' ({{Lang-ru|Уссурийск}}) estas [[urbo]], administra centro de Ussurijska urba distrikto en [[Ĉemara Regiono]] en [[Rusio]]. Kodo de [[OKATO]] de la urbo (en jaro [[2005]]) estas 05423. La urbo estis fondita en jaro [[1866]]. Ĝi havas statuson de urbo ekde jaro [[1898]]. La urbo antaŭe estis nomita kiel: * Nikolskoje (Никольское) en [[1866]] ... [[1917]]; * Nikolsk (Никольск) en [[1917]] ... [[1926]]; * Nikolsk-Ussurijskij (Никольск-Уссурийский) en [[1926]] ... [[1935]]; * Voroŝilov (Ворошилов) en [[1935]] ... [[1957]]. Ussurijsk estis fondita en la 1866a jaro kiel vilaĝo Nikolskoje (honore de Sankta Nikolao de Mira) de 13 familioj, venintaj por loĝigo el Astraĥana gubernio. La vilaĝo en la 1898a ricevis la statuson de urbo kaj la nomon Nikolsk. Poste la nombro da ĝiaj loĝantoj estis alplenigita de transmigrantoj el Ukrainio, amase elmigrintaj en la sudo de la malproksimorienta region de Rusia imperio. En la 1926a la urbo estis alinomigita en Nikolsk-Ussurijskij por ĝia distingo de la Nikolsk en Vologda provinco. De la 1935a ĝis la 1957a la urbo nomiĝis Voroŝilov laŭ la familia nomo de la soveta armeestro Kliment Voroŝilov. Post la morto de Josif Stalin en la 1957a la urbo estis alinomigita en Ussurijsk. La interurba telefona kodo estas 42341, la enurbaj telefonnumeroj estas kvinciferaj (en jaro 2005). Ussurijsk, kiel tuta Ĉemara regiono, situas en la horzono signata laŭ internacia normo kiel Vladivostok Time Zone (VLAT/VLAST). Rilate al la Moskva tempo, la horzono havas konstantan diferencon +7 horoj kaj signatas en Rusio kiel MSK+7. Geografiaj koordinatoj de la urbo estas {{Koordinatoj gm|43|48|N|131|57|E|montru=entekste}}. La urbo situas en Razdolnaja-Ĥankaa baseno, je 112 km de Vladivostoko ĉe kunfluo de riveroj [[Razdolnaja]] (Раздольная), [[Rakovka]] (Раковка), [[Komarovka]] (Комаровка). La areo de la urba distrikto estas 3 690 km². La klimato de Ussurijsk estas musona. Relativa humideco estas alta, pluvoj plimulte estas abundaj, torentaj. Maksimumo de la atmosferaj akvaĵoj falas en julio kaj aŭgusto. Vintroj estas fridaj, precipe sennubaj. Stabilaj frostoj ĉesas en marto. Printempo estas malvarmeta, venas ekstreme malrapide. Somero estas varma kaj humida. La plej varma monato estas aŭgusto. Aŭtuno estas varma, dominas hela vetero. La averaĝa temperaturo en septembro estas 15-17&nbsp;°C. * La averaĝa dumjara temperaturo de aero estas 5,4&nbsp;°C * La averaĝa dumjara relativa humideco de aero estas 61,9 % * La averaĝa dumjara [[rapido de vento]] estas 4,2 m/s Ussurijsk estas granda fervoja nodo en la Transsiberia fervoja arterio. En la urbo estas: la Ussurijska lokomotivripara uzino (granda entrepreno riparanta lokomotivoj por bezonoj de la Rusia fervojo kaj industriaj entreprenoj), entreprenoj de nutra industrio (sukera, lakta, likvor-branda fabrikoj), uzinoj de maŝinkonstrua industrio. Estas entreprenoj de kudrado de vestaĵoj kaj leda piedvesto, entreprenoj de konstrua industrio, oksigenfabriko, meblofabriko, kartona kombinato. Fervoja stacidomo de la urbo estas stacio {{stacidomo|Ussurijsk}} de la Malproksimorienta fervojo. La stacidomo servas tiel al apudurbaj (al Vladivostok kaj Ruĵino), kiel al interurbaj trajnoj. En jaro [[1959]] la urbo havis 104 mil loĝantojn. En jaro [[2002]] la urbo havis 157,8 mil loĝantojn. Ussurijsk estas la tria laŭ loĝantaro (post Vladivostok kaj Naĥodka) urbo en Ĉemara regiono — 153,6 mil homoj (2009). (Ussurijska urba distrikto — 180,7 mil homoj (2009)). ==Esperanto== Dum la Unua Mondmilito, [[Julio Baghy]] estis sendita al [[Ussurijsk]] kiel militkaptito kaj tie fondis Esperanto-grupon. Kiam li revenis al Hungario post la milito, [[Eudokia Podenko]] klopodis daŭrigi ĝin. == Vidu ankaŭ == * [[Ussurijsk (stacidomo)]] {{Urboj de Ĉemara regiono}} [[Kategorio:Ussurijsk| ]] [[Kategorio:Urboj de Ĉemara Regiono]] cuhqrv0dpxsimp6t42ko6279hybxn2b 0 101700 9494441 9428091 2026-10-16T12:43:28Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9494441 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}}'''LUG-Esperanto''' (Linuks-Uzantoj-Grupo) estas projekto por krei oficialan [[fakasocio]]n pri [[Linukso]] kaj Esperanto. En la mondo ekzistas multaj asocioj pri [[GNU]]/Linukso kaj [[libera programaro|liberaj programaroj]]. Ĉi-tiu asocio estas oficiale en la lingvo "Esperanto". Ekzistas jam multaj esperantistoj, kiuj laboras por traduki linuksaĵojn en Esperanton. Oni povas trovi multege da [[TTT-paĝo]]j pri linukso en Esperanto, sed nun havante oficialan asocion oni povas ricevi donacojn, subvenciojn, financi projektojn, ktp. == Celoj == * unuigi la esperantistojn, uzantojn de la [[operaciumo|operaciuma sistemo]] GNU/Linukso kaj liberaj programoj. * krei efikan [[portalon]] aŭ TTT-paĝojn pri la temo. * disvastigi GNU/Linukson ĉe la esperantistoj. * konvinki esperantistojn uzi GNU/Linukson kaj liberajn programojn. * organizi renkontiĝojn dum Esperanto-aranĝoj aŭ linuksaj renkontiĝoj. * havi skipon, kiu helpas al membroj solvi problemojn (ekz.: uzado de ekzistanta presilo). * organizi Premion dum [[UK]] por la plej bona tradukado, kreado de programo aŭ projekto. * kunlabori kun [[UEA]] kaj aliaj asocioj. * trovi komercan partneron por aĉeti malmultekoste inkojn, akcesoraĵojn kaj komputilojn. * projektoj: ekzemple aldoni voĉon, paroladon al programo "[[OpenOffice.org]]" en Esperanto. == Aliĝo == * La aliĝo estos senpaga, oni devos nur plenigi aliĝilon kaj sendi al la asocio per letero. Kompreneble donacoj estas bonvenaj. == La Projekto == Por kune agi skribu ĉi tie. * Lanĉo de la projekto (finita): http://www.promesobanko.com/linukso * Dissendolisto ĉe : http://groups.google.com/group/eliberaprogramaro/ Post oficialigo de la asocio kun almenaŭ 10 membroj, okazos subskribo de la Statutoj de la Asocio * Unua renkontiĝo : Lundo 2006-07-31 UK Florenco ĉambro nro 6 "Palazzo dei Congressi" - '''Pasis''' la referataĵo estas trovebla je la ligilo supre. * Dua renkontiĝo : Ankoraŭ ne planita. == Vidu ankaŭ == === Linukso kaj Esperanto nuntempe === * [[Listo de liberaj programaroj]] * [[Esperantigitaj programoj]], interalie: ** [[Enlightenment|Enlightenment E17]] fenestradministrilo, [[BSD]], tradukita. ** [[Gajim]] jabber-tujmesaĝilo, [[GPL]], [http://hippo.ru/~khlut/esperanto/index.html tradukita]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. ** [[GNOME]], [http://gnomo.sourceforge.net Malnova projekto de esperantigo de Gnomo], [http://eo-tradukado.tuxfamily.org/wiki/doku.php Nova kaj aktiva gnome-tradukado] ** [[KDE]], [http://eo.i18n.kde.org/ Projekto de esperantigo de KDE] ** [[Xfce]], traduko de [https://web.archive.org/web/20130304095039/http://sylvano.esperanto.free.fr/XFCE/esperantigo.html Xfce4 - duon finita] | [http://xfce.wikia.com/wiki/Eo Vikio de tradukantoj de Xfce4] | [http://i18n.xfce.org/stats/index.php?mode=4&lang=trunk/eo Statistiko]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ** [[Fajrofokso]], Mozilla, Tradukanto: ? nefinita, Eduardo Trápani ĉesis? ** [https://web.archive.org/web/20100122164527/http://eo.openoffice.org/index.html OpenOffice.org - Oficeja programaro baldaŭ en esperanto] ** [[Plone]], [[GPL]], tradukata de [[Jan-Ulrich Hasecke]] kaj la teamo Saluton! ** [[OpenTTD]], informoj pri instalado troveblas [http://esperanto.wikia.com/wiki/OpenTTD ĉi tie] - traduko farita kaj daŭre subtenata de [[user:LaPingvino|LaPingvino]] * Operaciumoj: ** [http://www.debian.org/index.eo.html Pri Debiano en esperanto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20010602021719/http://www.debian.org/index.eo.html |date=2001-06-02 }} * [https://bertilow.com/komputo/linukso.html Kelkaj konsiloj pri Linukso de Bertilo W.] * [http://internacia.tv/modules/sections/index.php?op=viewarticle&artid=87 Internacia Televido kaj Linukso] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060615100836/http://internacia.tv/modules/sections/index.php?op=viewarticle&artid=87 |date=2006-06-15 }} * Franclingva prelego titolita [http://lsm.pitrou.net/2005/Esperanto%20et%20le%20Logiciel%20Libre.mp4 "Linux : l'espéranto de l'informatique. Espéranto : le Linux des langues"]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, farita de Tim Morley ĉe la Rencontre Mondiale du Logiciel Libre 2005, en Diĵono, Francio. [Atentu: 190Mb-a elŝuto.] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{eo}} [http://eo.esperanto.org.nz/how-to-learn-esperanto/how-to-type-esperanto-characters/linux Kiel tajpi esperantan tekston per Linukso] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140810035722/http://eo.esperanto.org.nz/how-to-learn-esperanto/how-to-type-esperanto-characters/linux |date=2014-08-10 }} === Aliaj ne-esperantistaj LUG === * [http://www.linux-india.org/index.pl?id=2198&isa=Category&op=show barataj LUG ]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.universia.com.br/materia/materia.jsp?materia=5628 brazilaj LUG ] * [http://www.linuxforum.net ĉinaj LUG ] * [http://www.lug.dk danaj LUG ] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20051130222159/http://www.lug.dk/ |date=2005-11-30 }} * [http://www.linuxfrench.net/Carte/index.php listo de la francaj LUG] * [http://www.linux.it/LUG/ listo de la italaj LUG] * [http://www.linux.org/groups/netherlands.html listo de nederlandaj LUG ]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.linuxguiden.no/index.php/Brukergrupper listo de norvegaj LUG ]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[Kategorio:Esperanto-projektoj]] 6rmmffgsyq64l3wkd4l55vdav0in78d 0 108603 9494456 9084515 2026-10-16T13:11:24Z Roberto 609 9494456 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Bundesarchiv B 145 Bild-F079042-0031, Duisburg, Gymnasium.jpg|eta|dekstra|228px|<center> {{PAĜNOMO}} </center>]] '''Lektoro''' (latine: ''lector'' = leganto) estas titolo de instruisto aŭ instruanto diversvalora laŭ unuopaj landoj. Lektoro povas esti [[universitato|universitata]] instruisto, precipe de fremdaj lingvoj, sed ankaŭ instruisto [[gimnazio|gimnazia]] aŭ [[liceo|licea]], eĉ amatora [[kurso|kursestro]] aŭ gvidanto de prelegoj dum [[seminario]] aŭ [[simpozio]]. Oni parolas ekzemple pri lektoroj de [[matematiko]] ĉe universitato, pri lektoroj de fremdaj lingvoj, pri lektoroj de korespondaj Esperanto-kursoj, pri lektoroj de [[leciono]]j por plenkreskuloj k.s. La universitata lektoro gvidas sian [[lektorejo]]n, ekz. sekcion de fremdaj lingvoj. En [[Hungario]] la instrua rango lektoro troviĝas inter [[asistanto]] kaj [[docento]]. En [[Brazilo]] la lektoro gvidas liberajn kursojn pri lingvo ĉe universitatoj kaj helpas universitatanoj pri fremdajn lingvojn, sekve ili ĉiam estas ligata al specifa lingvo. {{Projektoj|ReVo=lektor}} [[Kategorio:Lektoroj| ]] 3r3159ysb4uowfhtbayre8krlv5ab12 9494457 9494456 2026-10-16T13:11:52Z Roberto 609 9494457 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Bundesarchiv B 145 Bild-F079042-0031, Duisburg, Gymnasium.jpg|eta|dekstra|228px|<center> {{PAĜNOMO}} </center>]] '''Lektoro''' (latine: ''lector'' = leganto) estas titolo de instruisto aŭ instruanto diversvalora laŭ unuopaj landoj. Lektoro povas esti [[universitato|universitata]] instruisto, precipe de fremdaj lingvoj, sed ankaŭ instruisto [[gimnazio|gimnazia]] aŭ [[liceo|licea]], eĉ amatora [[kurso|kursestro]] aŭ gvidanto de prelegoj dum [[seminario]] aŭ [[simpozio]]. Oni parolas ekzemple pri lektoroj de [[matematiko]] ĉe universitato, pri lektoroj de fremdaj lingvoj, pri lektoroj de korespondaj Esperanto-kursoj, pri lektoroj de [[leciono]]j por plenkreskuloj k.s. La universitata lektoro gvidas sian [[lektorejo]]n, ekz. sekcion de fremdaj lingvoj. En [[Hungario]] la instrua rango lektoro troviĝas inter [[asistanto]] kaj [[docento]]. En [[Brazilo]] la lektoro gvidas liberajn kursojn pri lingvo ĉe universitatoj kaj helpas universitatanoj pri fremdajn lingvojn, sekve ili ĉiam estas ligata al specifa lingvo. {{Projektoj|ReVo=lektor}} [[Kategorio:Lektoroj| ]] c5ailesybqav49hty53v7ujk0kkb44m 0 121309 9494580 9490638 2026-10-16T19:58:40Z Alifono 114488 Referencoj 9494580 wikitext text/x-wiki La denaska formo de ĉi tiu persona nomo estas Ono Yōko. ''''Ĉi tiu artikolo uzas okcidentan nomordon kiam oni mencias individuojn.{{Informkesto kantisto | nomo = Yoko Ono<br />小野 洋子 | dosiero = Yoko Ono 2007.jpg | priskribo de dosiero = Yoko Ono en la jaro [[2007 en muziko|2007]] | grandeco de dosiero = | larĝa dosiero = | fono = soloa kantisto | naskonomo = Yoko Ono | alie nomata = | kromnomo = | naskiĝo = [[18-an de februaro]] [[1933]]<br />{{flagicon|Japanio}} [[Tokio]], [[Japanio]] | morto = | deveno = | instrumento = | tipo de voĉo = | ĝenro = [[Avangardo]]<br />[[Rokmuziko]]<br />[[Popmuziko]]<br />[[Elektronika muziko]] <br /> [[Flukso]] | profesio = artistino | aktivaj jaroj = [[1961 en muziko|1961]] - | eldoninto = [[Apple Records|Apple]], [[Geffen Records|Geffen]], [[Polydor Records|Polydor]], [[Rykodisc]], [[Astrawerks]] | parencaj temoj = [[John Lennon]], [[Sean Lennon]]<br /> [[Plastic Ono Band]] | ttt = [http://www.krystalmeyers.com/ Krystal Meyers] | nuntempaj membroj = | antaŭaj membroj = | signifa instrumento = |kesteroj= {{Informkesto homo |subŝablono=jes }} }} '''Yoko ONO''' ({{langx|ja|小野 洋子|Ono Yōko}} , kutime literumita [[Strekaj kanaoj|katakane]] kiel {{lang|ja|オノ・ヨーコ}}; naskita la [[18-a de februaro|18-an de februaro]] [[1933]] en [[Tokio]], [[Japanio]]) estas japana kantistino, komponistino, filmistino kaj pacaktivulino. Ŝi estas vaste rekonata kiel pionira figuro en la [[koncepta arto]] kaj la movado Fluxus<ref>Noto: Fluxus estas internacia, interfaka avangarda arta komunumo kiu prosperis dum la 1960-aj kaj 1970-aj jaroj, celante malklarigi la limojn inter arto kaj ĉiutaga vivo.</ref>, fokusante ideojn kaj partoprenon de la spektantaro. En 2012, ŝi ricevis la Premion Dr. Rainer Hildebrandt pri Homaj Rajtoj kiu estas la plej alta premio por homaj rajtoj en Germanio<ref>(en) {{cite web|title=Yoko Ono Awarded Germany's Highest Human Rights Medal|url=https://www.artlyst.com/news/yoko-ono-awarded-germanys-highest-human-rights-medal/|access-date=2021-11-07|website=Artlyst|date=December 15, 2012|language=en-GB|archive-date=November 7, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211107054740/https://www.artlyst.com/news/yoko-ono-awarded-germanys-highest-human-rights-medal/|url-status=live}}</ref>. == Vivkuro == Yoko ONO naskiĝis kaj kreskis en [[Tokio]] kaj translokiĝis al [[Novjorko]] en [[1952]] kie ŝi studis kaj kie ŝi komence de la [[1960-aj jaroj|1960-aj jaro]]<nowiki/>j aktiviĝis en artaj [[avangardo]]j. En [[1961]] ŝi partoprenis la unuan koncerton kaj baldaŭ ŝi kantis eĉ kun [[John Cage]] kaj [[Ornette Coleman]]. En la jaro [[1966]] ŝi interkonatiĝis kun [[John Lennon]] kaj en [[1969]] ŝi edzinigis sin kun li. Komune ili poste partoprenas kiel en pacaj agadoj, do ankaŭ en agadoj artistaj. Ekde [[1970]] ili vivas komune en [[Novjorko]]. En la sama jaro aperas ŝia libro ''Grapefruit'' kaj en [[1972]] ŝi filmas filmojn ''Apotheosis'' kaj ''Fly''. En [[1974]] ŝi por mallonga tempo kunlaboras kun virina grupo Isis. Kiel vidvino de Lennon, Ono laboras por konservi lian heredaĵon. Ŝi financis la monumenton Strawberry Fields en Centra Parko de Manhatano kaj la Imagine Peace Tower en Islando<ref>(en) Ono, Yoko. "''[http://imaginepeacetower.com/ Imagine Peace Tower]''". [https://web.archive.org/web/20101003210434/http://imaginepeacetower.com/ Arkivita de la originalo] je la 3-a de oktobro 2010. Alirdato: la 7-an de novembro 2021 .</ref>. Ŝi vivis ankaŭ 2 jardekojn kun hungardevena artisto [[Sámuel Havadtőy]]. == Albumoj == * 1968: [[Unfinished Music No.1: Two Virgins]] (& John Lennon) * 1969: [[Unfinished Music No. 2: Life with the Lions]] (& John Lennon) * 1969: [[Wedding Album]] (& John Lennon) * 1969: [[Live Peace in Toronto 1969]] (& John Lennon) * 1970: Yoko Ono/Plastic Ono Band (& [[Plastic Ono Band]]) * 1971: [[Fly (Album)|Fly]] * 1972: [[Some Time in New York City]] (& John Lennon) * 1973: Approximately Infinite Universe * 1973: Feeling the Space * 1973: Welcome: The Many Sides of Yoko Ono (Promo, Japan) * 1974: A Story (Veröffentlicht 1997) * 1980: [[Double Fantasy]] (& John Lennon) * 1981: Season of Glass * 1982: It’s Alright (I See Rainbows) * 1984: [[Milk and Honey (Album)|Milk and Honey]] (& John Lennon) * 1984: Every Man Has a Woman (Tribute-Album) * 1985: Starpeace * 1992: Onobox (6-CD-Box) * 1992: Walking on Thin Ice * 1995: Rising * 1995: New York Rock (Musical) * 1996: Rising Mixes * 2001: Blueprint for a Sunrise * 2007: Yes, I’m a Witch (Remix-Album) * 2007: Open Your Box (Remix-Album) * 2009: Between My Head and the Sky (& [[Plastic Ono Band]]) * 2012: Onomix (Remix-Retrospektive) (Download) * 2012: YOKOKIMTHURSTON (Yoko Ono, [[Kim Gordon]] & [[Thurston Moore]]) * 2013: Take Me to the Land of Hell (& [[Plastic Ono Band]]) {{Commons|Yoko Ono}} == Vidu ankaŭ == * [[John Lennon]] * [[Koncepta arto]] == Eksteraj ligiloj == [http://www.imaginepeace.com/ Oficiala retejo] == Referencoj == {{Beatles}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Feministaj artistoj]] [[Kategorio:Japanaj kantistoj]] [[Kategorio:Japanaj feministoj]] [[Kategorio:Japanaj pacistoj]] [[Kategorio:Japanaj reĝisoroj]] [[Kategorio:Grammy-laŭreatoj]] [[Kategorio:Postmodernismaj artistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj la 18-an de februaro]] [[Kategorio:Koncepta arto]] 6c57s19u6tgan4q375jsfi4jv61bpub 0 121963 9494542 9490590 2026-10-16T16:09:25Z Roberto 609 /* Harold Pilling */ 9494542 wikitext text/x-wiki {{ArtikolaMesaĝokesto | speco = ĝermo | bildo = <span style="vertical-align: middle; background:transparent">[[Dosiero:Flago-de-Britio.svg|50ra]]<span style="margin-left:-42px;">[[Dosiero:Jubilea simbolo.svg|36ra]]</span></span> | css-stiloj = width: 80%; | teksto = ''Tiu ĉi paĝo listigas [[Vikipedio:ĝermo|ĝermajn informojn]] pri [[brita esperantisto|britaj esperantistoj]]. Movu mallongajn informojn pri britaj esperantistoj en tiun ĉi paĝon metante [[Vikipedio:alidirektilo|alidirektilo]]n.<br />Se vi volus partigi informon en apartan artikolon, aldonu informojn tiel ke '''minimume''' estu tri plenaj frazoj, prefere pli, nepre estu ĝustaj kategorioj, almenaŭ [[:kategorio:britaj esperantistoj]], kaj laŭeble ankaŭ uziĝu la ŝablonoj {{ŝ|Informkesto homo}} kaj {{ŝ|vivtempo}}. Post kreo de aparta artikolo forigu la informon de ĉi-tie.<br />Ekzistas pli plena '''[[listo de britaj esperantistoj]]''', en kiu listiĝu la nomoj de britaj esperantistoj aŭ menciataj ĉi-tie aŭ per propra biografia artikolo.'' <!-- Pri ĉi tiu paĝo, vidu la historian diskuton [[Vikipedio:Diskutejo/Arkivo_2006_9#Kvanto_kaj_kvalito]] --> }} {{KompaktaEnhavTabeloEo}} == A == ===[[Susanna Lister Adams]]=== '''Susanna Lister Adams''' (naskiĝis 1848?; mortis la 13-an de Julio 1940) estis esperantistino en [[Hastings]]. Ŝi movadis ĉefe ĉe blinduloj.<ref>La Brita Esperantisto - Numeroj 424-425, Aŭgusto - Septembro (1940)</ref> {{referencoj}} === [[Jeremy Addis]] === '''Jeremy ADDIS''' estis angla Esperantisto kiu vivis en Irlando.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=https://www.poetryireland.ie/writers/articles/jeremy-addis-obituary |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2020-11-29 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20210102075746/https://www.poetryireland.ie/writers/articles/jeremy-addis-obituary |arkivdato=2021-01-02 }}</ref><ref>[https://www.irishtimes.com/culture/books/books-ireland-founder-jeremy-addis-on-its-first-40-years-1.2649640]</ref><ref>[https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_10/]{{404|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ===[[Arthur Allen]]=== '''Arthur Allen''' (mortis en februaro 1941) estis esperantisto en [[Leek]]. === [[Ken Alexander|Ken]] kaj [[Naomi Alexander]] === '''Ken ALEXANDER''' (naskiĝis en [[1913]], mortis en aŭgusto [[2009]]) estis fervora aktivulo de la [[Londona Esperanto-Klubo]] kaj fariĝis edzo de [[Naomi Christina Butler]], kiu same estis aktiva en la Londona Esperanto-Klubo, kie ili interkonatiĝis. Ken Alexander estis redaktoro de [[La Brita Esperantisto]] de 1949 ĝis 1953. La paro Alexander, delonge ne vidita, reaperis vizite al la malfermo de la nova [[Esperanto-domo Barlaston|Esperanto-Centro en Barlaston]] en [[2002]]. === [[Wilfrid M. Appleby]] === '''Wilfrid M. APPLEBY''' (naskiĝis en [[1892]], mortis en majo [[1989]]) estis [[UEA]]-delegito en la angla urbo [[Cheltenham]] de 1931 ĝis 1987. Filatelisto. Aŭtoro de ''Ĉu vi scias?'' (Esperanto Publishing Company, Ltd., 1944) kaj muzikfolio "Kongresanino." Redaktoro de ''Guitar News''; la oficiala organo de International Classic Guitar Association. <!-- George B. Atkinson - iu ajn informo??? --> ===[[Francis G. Archer]]=== '''Francis G. ARCHER''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 27-an de junio 1934) estis esperantisto en [[Watford]]. ===[[Rebecca Asquith]]=== '''Rebecca ASQUITH''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 21-an de decembro 1931) estis brita esperantistino, kiu partoprenis la grupon je [[Keighley]]. == B == ===[[Edward Cresswell Baber]]=== '''Edward Cresswell BABER''' (naskiĝis en 1850; mortis en 1910) kirurgiisto, estis brita esperantisto kaj medicina diplomito de la [[Londona Universitato]]. Li specialiĝis pri malsanoj rilate je la [[gorĝo]], oreloj kaj nazo, kaj estis la fondinto de la ''Brighton and Sussex Throat and Ear Hospital'' en [[Brajtono]], en 1909 ĉe la Internacia Medicinista Kongreso en [[Budapest]] li prezentis Esperante verkitan tezon pri sia fako. Li estis estrarano de [[BEA]]. ===[[Thomas Grahame Bailey]]=== Pastro '''Thomas Grahame Bailey''' (naskiĝis 1872; mortis la 5-an de aprilo 1942) estis brita esperantisto naskita en [[Brita Hindio|Brita Hindujo]]. Li edukiĝis en Edinburgo, 25-jaraĝan li estis [[misiisto]] en [[Panĝabo (Brita Hindio)|Punĝabo]]; poste li fariĝis [[Lektoro]] ĉe [[Londona Universitato]]. Li majstris multajn orientajn lingvojn. Lerninte Esperanton en 1905, li elektiĝis [[LK]]-ano en 1925. Li estis Honora Prezidanto de la [[Londona Klubo]]. Li diris [[prediko]]n en St. Giles’ Edinburgo, ĉe la soleno de la Esperanta [[traduko]] de la [[Biblio]]<ref>La Brita Esperantisto - Numeroj 445-446 majo 1942</ref>. ===[[George Bairstow]]=== '''George Bairstow''' (naskiĝis 1890?; mortis la 5-an de novembro 1945) estis brita esperantisto. ===[[George Ballinger]]=== '''George Ballinger''' (naskiĝis 1863?; mortis la 16-an de decembro 1938) estis esperantisto en [[Cheltenham]]. ===[[Charles Barnes]]=== '''Charles Barnes''' (naskiĝis 1869?, mortis la 15-an de februaro 1938) estis esperantisto en [[Colchester]]. ===[[Frances Bartholomew]]=== '''Frances M. Bartholomew''' (mortis la 9-an de marto 1937) estis esperantistino en [[Letchworth]]. ===[[Charles Dawson Baxandall]]=== '''Charles Dawson BAXANDALL''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 16-an de marto 1932) estis esperantisto en [[Wallasey]]<ref> [[La Brita Esperantisto]] - numero 325, majo (1932)</ref>. ===[[Malcolm Beattie]]=== '''Malcolm H. Beattie''' (mortis la 4-an de majo 1941) estis esperantisto de 1911 ĝis sia morto en [[Eastbourne]]. Post vizito al la [[UK 1911|Antverpena Kongreso]] li deĵoris en Hindujo, kaj fondis grupon en Calcutta en 1912<ref>La Brita Esperantisto - Numeroj 437-438</ref>. ===[[Louisa Mary Bedwell]]=== '''Louisa Mary BEDWELL''' (naskiĝis probable en 1850; mortis la 21-an de julio 1930) estis esperantistino en [[North Hill]]. === [[Toby Barbock]] === '''Toby BARBOCK''' estis esperantistino en [[Skotlando]] dum la unua duono de 20-a jarcento. Ŝi partoprenis belec-konkurson en la [[UK 1929]]. === [[Florence Barker]] === '''Florence BARKER''' estis esperantistino en la unua duono de 20-a jarcento. Verko: * La lingvo de la bestoj. Heroldo de Esperanto, [[Köln]], 24 paĝoj, 1931. {{Citaĵo|La teksto de ĉi tiu prelego estas verkita en preskaŭ senerara Esperanto. Pli grava malĝustaĵo estas nur la akuzativo ĉe la prepozicio kontraŭ. „Provo al la libereco“ ŝajnas al mi iom nekutima esprimo, „stratoj kun densa irado“ eble ne internacie komprenebla. La tendencon mi tute aprobas, sed volas aldoni, ke en ĉiuj kazoj, kiam temus pri savo de besto per pereo de pli valora homo (krimulojn mi ne konsiderus tiaj) mi ne opinius justa la savon de tiu besto.|[[Wolfgang Biehler|D-ro fil. W. Biehler]]. Aŭstria Esperantisto n.80 (okt 1931)}} {{citaĵo|Prelego farita dum kunsido de “Amikoj al la Bestoj” en Kolegio Christ Church, Oxford, ĉe la [[UK 1930|22-a Universala Kongreso de Esperanto]]. Kun portreto de la hundino Chum. |[[Brazila Esperantisto]] 1932 jarkolekto 23, nnumero 01-03, januaro-marto}} ===[[Henry Bartlett]]=== '''Henry BARTLETT''' (naskiĝis en 1843; mortis la 31-an de aŭgusto 1923) kuracisto estis brita esperantisto el [[Foulsham]], [[Norfolk]]. Li vojaĝis alilanden ĉ. 1910, kaj fine en 1920 ekloĝis en [[Auckland]], [[Novzelando]], kie li mortis. === [[A. Barton]] === '''A. BARTON''' estis socialista esperantisto. En 1906 li faris paroladon pri Esperanto en klubo socialista de [[Sheffield]].<ref>Rusa Esperantisto. ''Esperantista Movado''. Nro 6 p. 525. Jun-Jul, 1906</ref> <!-- Daniela Bauzá-Phillips - iu ajn informo??? --> === [[Cecil Morris Bean]] === '''Cecil Morris BEAN''' estis brita matematikisto kaj esperantisto. En 1937, en lia traduko publikiĝis la romano ''La Naiveco de Pastro Brown'' de [[Gilbert Keith Chesterton]], kaj en 1954 li publikigis [[Matematika terminaro (Bean 1954)|Matematikan terminaron]], kiu aperis kiel aparta libreto, sed ankaŭ dissendiĝis kiel dua parto de la [[Jarlibro 1954 de Universala Esperanto-Asocio]]. ===[[James Beswick]]=== '''James BESWICK''' (naskiĝjaro nekonata, mortis en januaro 1935) estis brita esperantisto en Londono. ===[[Joseph James Birkett]]=== '''Joseph James BIRKETT''' (naskiĝis probable en 1875; mortis la 22-an de januaro 1934) estis esperantisto en [[Grange-over-Sands]]<ref>[[La Brita Esperantisto]] - numero 349, majo 1934</ref>. {{referencoj}} ===[[Robert J. Bishop]]=== '''Robert J. BISHOP''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 10-an de februaro 1930) estis esperantisto en [[Enfield]]. ===[[Robert Black]]=== '''Robert BLACK''' (naskiĝis probable en 1862; mortis en aprilo 1930) estis esperantisto en [[Hull]]. === [[James Andrew Blaikie]] === '''James Andrew BLAIKIE''' (blejki) (naskiĝis la {{daton|4|aprilo|1846}}, mortis la {{daton|21|decembro|1929}}) estis angla esperantisto, konata matematikisto, universitata ekzamenisto kaj montogrimpisto. Li esperantistiĝis en 1905. Li kunlabore tradukis [[La malbela anasido]] tiujare kaj [[Bela Joe]] en sia lasta jaro. ===[[Philip D. Blake]]=== '''Philip D. BLAKE''' (naskiĝis la 6-an de septembro 1869. mortis la 17-an de februaro 1929) estis esperantisto en Londono. En 1906 li helpis fondi kurson en [[Kilburn]]. <!-- Edmund R. Blackett - iu ajn informo??? --> ===[[Arthur Blott]]=== '''Arthur Blott''' (1858(?)- 23-a de aŭgusto 1912) estis brita esperantisto en Londono en la komenco de 20-a jarcento. Jam en 1903 li partoprenis la ekskursojn al Boulogne kaj Le Havre, kiuj funkciis kiel alkonduko al la unua [[UK 1907|Universala Kongreso]]. Li estis la prezidanto de la Charing Cross Esperanto Klubo.<ref>Esperanto n132 okt 1912</ref> === [[H. E. Board]] === '''H. E. BOARD''' estis esperantisto en Britio en la unua duono de la 20-a jarcento. Verko: * H. E. Board. '''Esperanto for the Blind'''. Eldonejo Eklezia Esperanto-Ligo, Huddersfield, 1919. {{Citaĵo|Raporto legita antaŭ kunveno okazinta la 20-an de Majo 1919 en la ''«National Library for the Blind»'', Londono. La aŭtoro montras ĉion kion Esperanto jam faris por la blinduloj ĉiulandaj kaj la grandegan utilon atingotan de la ĝenerala uzo de nia lingvo de tiu interesega klaso de homoj en la tuta mondo.|[[Belga Esperantisto]] n073-074 (mar-apr 1921)}} ===A. W. Boddy=== '''A. W. Boddy''' (mortis julio 1916) estis esperantisto el [[Nelson]] mortita dum la Unua mondmilito.<ref>Esperanto n214 jun 1918</ref> ===[[James Bolton]]=== '''James Bolton''' (naskiĝis 1929?; mortis la 31-an de julio 1940) estis esperantisto en [[Hoghton]], apud Preston<ref>La Brita Esperantisto - Numeroj 424-425, Aŭgusto - Septembro (1940)</ref>. {{referencoj}} ===[[Henry Charles Bond]]=== Pastro '''Henry Charles BOND''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 15-an de marto de 1925) estis esperantisto en [[Keymer]], Sussex. Li predikis Esperante en [[Eastbourne]] en 1913<ref>[[La Brita Esperantisto]] - numero 241, aprilo 1925</ref>. {{referencoj}} ===[[James B. Bottomley]]=== '''James B. Bottomley''' (mortis la 21-an de septembro 1935) estis esperantisto en [[Keighley]], [[Rutherglen]] kaj [[Utley]]<ref>[[La Brita Esperantisto]] - Numero 367, Novembro (1935)</ref>. {{referencoj}} === [[John J. Boutwood]] === '''John J. BOUTWOOD''' (baŭtŭud) (naskiĝis la {{daton|14|novembro|1860}} en [[Luton]]) estis angla komercista sekretario kaj esperantisto, kiu aktivis interalie kiel gvidanto de la ''Societo por Helpo al Patrinoj kaj Infanetoj''. Li esperantistiĝis en [[1912]], estis vicprezidanto de [[Brita Esperanto-Asocio]], prezidanto de la loka Esperanto-grupo en [[Hastings]]. Li verkis plurajn esperantlingvajn teatraĵojn. ===[[Arthur Bowker]]=== '''Arthur BOWKER''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 11-an de julio 1934) estis esperantisto en [[Sheffield]]. ===[[Emily Bowkett]]=== '''Emily Bowkett''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 22-an de aprilo 1922) estis esperantistino en [[Southport]]. ===[[Robert C. Bowkett]]=== '''Robert C. BPWKETT''' (naskiĝis 1867; mortis la 3-an de aŭgusto 1932) estis esperantisto en [[Southport]]. === [[Albert Boyce]] === '''Albert E. BOYCE''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la {{daton|31|julio|1965}} en [[Londono]]) estis brita esperantisto kaj multjara [[delegito de UEA]] en [[Bristol]]. ===J. W. Boys=== '''J. W. BOYS''' (naskiĝis la 20-an de nov. 1848; mortis la 17-an de sept. 1924) estis esperantisto en [[Bridgeport]]. ===[[Philip Bracegirdle]]=== '''Philip Bracegirdle''' (mortis 1944) estis brita esperantisto kiu mortis en [[Javo]] kiel militkaptito dum Dua Mondmilito<ref>[[La Brita Esperantisto]] n467-468_mar-apr 1944</ref>. ===[[James F. Brazier]]=== '''James F. BRAZIER''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 8-an de majo 1931) estis brita esperantisto. ===[[Tom Gordon Briggs]]=== '''Tom Gordon Briggs''' (naskiĝis 1892?; mortis la 13-an de junio 1938) estis brita esperantisto ekde 1905 en [[Woodthorpe]]. Li estis edzo de [[Mary Briggs]]<ref>La Brita Esperantisto - Numero 399, Julio (1938)</ref>. ===[[Frank Harwood Briscoe]]=== '''Frank Harwood BRISCOE''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 4-an de aprilo 1916 en [[Etaples]]) estis brita esperantisto ekde 1911 en Londono. Li militservis ĉe Reĝa Aera Korpuso (antaŭulo de [[Reĝa Aerarmeo]]) dum la [[Unua mondmilito]]. === [[Josiah A. Briscoe]] === '''Josiah A. BRISCOE''' (naskiĝis en [[1908]], mortis la {{daton|26|februaro|1993}}) estis [[UEA]]-fakdelegito pri [[turismo]] en [[Harrogate]], [[Britio]]. ===[[John Brooks]]=== '''John BROOKS''' (naskiĝis probable en 1833; mortis en 1909) estis brita esperantisto, prezidanto de Esperanto-grupo de [[Nottingham]]. ===E. E. Bromilow=== '''E. E. Bromilow''' (mortis 1918) estis esperantisto el [[Liverpool]] en la komenco de 20-a jarcento.<ref>Esperanto n217-218 sep-okt 1918</ref> ===[[William MacCreight Brown]]=== '''William MacCreight Brown''' (mortis 1919) komercisto, estis esperantisto el [[Newcastle upon Tyne]] en la komenco de 20-a jarcento<ref>Esperanto n232 dec. 1919</ref>. ===[[Robert A. F. Bruce]]=== '''Robert A. F. Bruce''' (mortis 1938) estis esperantisto en Edinburgo. ===[[Stewart Bruce]]=== '''Stewart J. Bruce''' estis esperantisto en [[Sheffield]] en la unua duono de 20-a jarcento. ===[[Hilda Bull]]=== '''Hilda Bull''' (naskiĝis la 22-an de junio 1943) blinda esperantistino, unu el la pionioroj de Esperanto en Britio. ===[[Kate Butcher]]=== '''Kate Butcher''' (mortis la 18-an de oktobro 1939) estis esperantistino en [[Ipswich]]<ref>La Brita Esperantisto - Numero 416, Decembro (1939)</ref>. {{referencoj}} == C == === [[Percy James Cameron]] === '''Percy James CAMERON''' (kameron), kiu uzis la [[pseŭdonimo]]n Norémac) estis brita esperantisto kaj oficisto, kiu naskiĝis la 5-an de septembro 1884 en Londono - la mortodato nekonatas. Liberpensulo, vegetarano, kontraŭmilitulo, li eklernis Esperanton en 1905. Inter 1912 kaj 1916 li funkciis kiel sekretario de la Londona Esperanto-klubo. Li verkis recenzojn por ''[[British Esperantist]]'', Esperanto-kurson por sindikataj gazetoj kaj okazajn artikolojn. {{EdE|C}} ===[[George Carrington]]=== '''George Carrington''' (naskiĝis 1868?; mortis la 27an de oktobro 1936) estis esperantisto en [[Londono]]. ===[[Henry Cecil Edwards Carter]]=== '''Henry Cecil Edwards CARTER''' (naskiĝis probable en 1879, mortis la 26-an de januaro 1934) tradukisto de la Agrikultura Ministerio, estis brita esperantisto en [[Deptford]] kie li gvidis kursojn. ===[[Richard Carter]]=== '''Richard CARTER''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 9-an de majo 1932) estis esperantisto en [[Liverpool]]. <!-- Antony R. Cartwright - iu ajn informo??? --> ===[[Lewis Caw]]=== '''Lewis J. CAW''' (naskiĝis 1846; mortis la 20-an de januaro 1931) estis esperantisto en [[Edinburgo]] ekde 1907. Li estis ano de estraro de loka Esperanto-grupo. ===[[Jonathan Chadwick]]=== '''Jonathan Chadwick''' (naskiĝis 1852?; mortis la 22-an de oktobro 1946) estis unu el la pioniroj en [[Rochdale]]. === C. Chambers=== Pastro '''C. Chambers''' (mortis 1917) estis esperantisto en Londono en la komenco de la 20-a jarcento.<ref>Esperanto n207 nov. 1917</ref> ===[[Leslie Chilvers]]=== '''Leslie Chilvers''' (mortis la 22-an de januaro 1944) estis esperantisto en [[Nottingham]]. ===[[Florence Chinery]]=== '''Florence H. Chinery''' (naskiĝis 1866; mortis la 5-an de januaro 1948) estis esperantistino en [[Ipswich]]. ===[[Henry Clark]]=== '''Henry Clark''' (mortis la 20-an de januaro 1942) estis esperantisto en [[Sidcup]]<ref>La Brita Esperantisto - Numeroj 443-445</ref>. === [[Horace J. Clayton]] === '''Horace J. CLAYTON''' estis brita esperantisto. Li aparte aktivis en sia hejmurbo [[Sheffield]]. ===[[William Ellis Clayton]]=== '''William Ellis Clayton''' (naskiĝis 1872?; mortis la 15-an de novembro 1942) estis brita esperantisto en Londono. ===[[Robert Ingham Clegg]]=== '''Robert Ingham Clegg''' (naskiĝis en 1866 - mortis la 4-an de decembro 1931) estis esperantisto el [[Lancashire]]. Li mortis en [[Cleveland]]. ===[[Anthony Cocks]]=== '''Anthony Cocks''' (mortis la 11-an de februaro 1948 en Antverpeno) estis brita esperantisto ekde 1905. ===[[Fred. A. Coole]]=== Serĝento '''Fred. A. Coole''' (naskiĝjaro nekonata, mortis en 1916) estis esperantisto en [[Cheltenham]], kiu mortis en batalkampo dum la [[Unua mondmilito]] <ref>[[La Brita Esperantisto]] - numero 141, septembro (1916)</ref> === W. R. E. Coles=== '''W. R. E. Coles''' (naskiĝis probable en 1841; mortis la 7-an de marto 1925) estis brita esperantisto. ===A. B. Colville=== '''A. B. Colville''' (naskiĝis probable en 1853; mortis la 9-an de novembro de 1925) estis brita esperantisto, iama Prezidanto de la Esperantista Societo de [[Portsmouth]]<ref>La Brita Esperantisto - numero 249, decembro (1925)</ref> ===[[Ethel Cook]]=== '''Ethel Cook''' (mortis la 9-an de aprilo 1942) estis esperantistino en [[Ilford]]<ref>[[La britaesperantisto]] n445-446_maj-jun. 1942</ref>. ===[[Arthur H. Constance]]=== '''Arthur H. Constance''' (mortis la 20-an de julio 1937) estis esperantisto en [[Wood Green]], Londono. ===[[Edwin Coram]]=== '''Edwin Coram''' (naskiĝis 1899?; mortis 1918) estis esperantisto el Londono, kiu mortis dum bombado dum la Unua mondmilito. <ref>Esperanto n215-216 jul-aŭg 1918</ref> === [[Alexander Coutts]] === '''Alexander COUTTS''' (kuts) (naskiĝjaro nekonata, mortis en [[1958]]) estas brito kaj skoto. Li estas liberpensulo, dum pluraj jaroj sekretario de Edinburga Esperanto-Societo kaj fervora membro de Frataro de Britaj Kristanaj Esperantistoj. <!-- Douglas F. Coates - iu ajn informo??? --> ===[[Charles Edward Cowper]]=== '''Charles Edward COWPER''' (naskiĝis probable en 1849; mortis la 30-an de januaro 1929) estis unu el la fondintoj de [[Brita Esperanto-Asocio]]<ref>[[La Brita Esperantisto]] - numero 287, februaro 1929</ref>. {{referencoj}} == D == === [[Edmund Edward Fournier d'Albe]] === [[Dosiero:Edmund_Edward_Fournier_d'Albe_(1868-1933).png|eta|dekstra|E E Fournier d'Albe]] '''Edmund Edward Fournier D'ALBE''' (n. en 1868 en Irlando, m. la 29-an de junio 1933, [[St Albans]], [[Hertfordshire]], [[Anglio]]) estis irlanda Esperantisto, <ref>{{Citaĵo el la reto |url=https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_2/ |titolo=pri li vidu artikolon en la retejo esperanto.ie |alirdato=2020-11-29 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20201201081737/https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_2/ |arkivdato=2020-12-01 }}</ref><ref>[[:en:Edmund Edward Fournier d'Albe|kaj ankaŭ la vikipedian artikolon en la angla]]</ref> kiu interalie estis forta apoganto de [[tutkeltismo]]. {{referencoj}} ===[[William Davies]]=== '''William Davies''' (mortis la 29-an de julio 1938) lernejestro, estis esperantisto en [[Morriston]] apud Swansea<ref>La Brita Esperantisto - Numero 401, Septembro (1938)</ref>. {{referencoj}} ===[[Thomas Dawson]]=== '''Thomas Dawson''' (mortis la 5-an de februaro 1938) estis esperantisto en [[Alva]], Skotlando. En 1909 li fondis la Esperanto-Societon de [[Partick]] ĉe la [[YMCA]]<ref> La Brita Esperantisto - Numero 395, Marto (1938)</ref>. {{referencoj}} ===[[Har Dayal]]=== '''Har Dayal''' (mortis februaro 1940) estis esperantisto en Londono. ===[[Henri Dyer]]=== '''Henri Dyer''' (mortis 1919?) estis esperantisto el Glasgovo en la komenco de 20-a jarcento.<ref>Esperanto n222 fev 1919</ref> ===[[Arthur Dixon]]=== '''Arthur Dixon''' (mortis la 12-an de majo 1936) estis esperantisto en [[Manchester]] kaj movadis ĉefe ĉe skoltistoj. ===[[Archibald Dodd]]=== '''Archibald Dodd''' (mortis la 23-an de januaro 1947) estis brita esperantisto. ===[[Emily Dovey]]=== '''Emily Dovey''' (mortis la 3-an de septembro 1940) estis esperantisto. ===[[Edward T. Doran]]=== '''Edward T. Doran''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 29-an de decembro 1932) estis esperantisto en [[Sale]], [[Cheshire]]. ===L. E. Doran=== S-ino '''L. E. DORAN''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 20-an de novembro 1925) estis sekretario de la Esperantista Societo de [[Manchester]]. === [[Robert Augustus Davis]] === '''Robert Augustus DAVIS''' (dejvis), [[anglo]], romkatolika [[pastro]]. Naskiĝis la [[2-an de decembro]] [[1860]] en [[Bath]]. Prezidanto de [[Angla Ligo de Katolikaj Esperantistoj]]. Artikoloj en [[The Esperantist]], [[1903]]. Li estis aktiva esperantisto. === [[George Dickinson]] === '''George Dickinson''' (dikinsn) (naskiĝis la 10-an de junio 1865; mortis la 24an de decembro 1936<ref> La Brita Esperantisto - Numero 382, Februaro (1937)</ref>) estis skota eksa poŝtoficisto kaj esperantisto. Li naskiĝis en [[Haddington]], [[East Lothian]], Skotlando, kaj mortis en Edinburgo 71-jaraĝa. Li esperantiĝis en 1910, kaj 14 jarojn estis prezidanto, poste honora prezidanto de la Esperanto-grupo Leith, havenurbo en la teritorio de [[Edinburgo]]. ===[[Henry C. Drummond]]=== Kapitano '''Henry C. Drummond''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 24-an de julio 1916) estis skota esperantisto, nevo de Prof. [[Henry Drummond]]. Kapitano en la Argyll kaj Sutherland Highlanders, mortis sur la batalkampo dum la [[Unua mondmilito]]<ref>La Brita Esperantisto - Numero 141, Septembro (1916)</ref>. {{referencoj}} === [[Fraser S. Dunbar]] === '''Fraser S. DUNBAR''' (1926 - aŭtune 2000) estis iama delegito kaj gvidinto de kursoj en Ipswich (Britio). Aparte lastatempe, li grave kontribuis al la administra laboro de Esperanto-Asocio de Britio. == E == ===[[Alexander Easson]]=== '''Alexander Easson''' (naskiĝjaro nekonata, mortis 1912 en [[Victoria]]) advokato, estis skotlanda esperantisto en [[Edinburgo]]. ===[[Osborne Eaves]]=== '''Osborne Eaves''' (naskiĝis 1867?; mortis la 7-an de oktobro 1944) estas esperantisto en [[Harrogate]]. ===[[Edward Ede]]=== '''Edward Ede''' (naskiĝis 1863?; mortis la 14-an de julio 1940) estis esperantisto en [[Cardiff]]. === [[A. J. Edmonds]] === Pastro '''Arthur J. EDMONDS''' (naskiĝjaro nekonata, mortis 71-jara la [[19-an de junio]] [[1914]] en [[Great Gransden]]) anglikana pastro, estis angla esperantisto, unu el la pioniroj en la [[Unuiĝinta Reĝlando]]. Li estis paroĥestro de [[Great Gransden]], [[Sandy]], [[Bedfordshire]]. Li partoprenis en la klopodoj por la [[UK 1907|Tria Internacia Kongreso en Cambridge]]. Tradukis [[Hiawatha]] de [[Longfellow]], multon el [[Homero]], k. a., kaj partoprenis la tradukon de la [[Nova testamento]]. Verkoj: * A. J. Edmonds kaj [[William Phillimore]]. '''Du Premiitaj Tezoj'''. Eld. [[Brita Esperanto-Asocio]], Londono, 1914. *'''La grava signifo de l’ Nova Testamento en Esperanto'''. Eld. la aŭtoro, Londono, 1925(?) {{EdE|E}} === [[Arthur Edmondson]] === '''Arthur EDMONDSON''' (naskiĝis en [[1899]], mortis la {{daton|9|novembro|1976}} en [[Jorkŝiro]], [[Britio]]) estis [[brita esperantisto]]. Li lernis Esperanton en [[1928]] kaj estinta unu el la plej aktivaj movadanoj en la urboj [[Bingley]], [[Bradford]] kaj [[Keighley]], kie li gvidis multajn Esperanto-kursojn. Kun sia edzino Ethel li membris en [[BEA]] kaj [[UEA]] dum kvardeko da jaroj. === [[Charles Edwards]] === '''Charles EDWARDS''' estis brita esperantisto en la komenco de 20-a jarcento. Verko * ''Gvidlibro de Ĝibraltaro''. Eld. [[British Esperanto Association]], Londono, 1911(?), (18X12), 38 paĝoj. ===[[Jack Edwards]]=== '''Jack Edwards''' (naskiĝis 1853?; mortis la 15-an de junio 1942) estis estis [[pioniro]] de Esperanto en [[Kimrujo]]. Lia lasta raportita parolo estis la jeno (pri Dr. Zamenhof): ''Y dyn bach symlaf a mwyaf diradres a welsech erioed''<ref>[[La brita esperantisto]] n449-450_sep-okt 1942</ref>. ===[[John Elderkin]]=== '''John V. Elderkin''' estis esperantisto en la komenco de 20-a jarcento en [[Nottingham]].<ref>Esperanto n166 apr 1914</ref> === [[Michael J. Elliott]] === '''Michael J. ELLIOTT''' (eljot) estis angla esperantisto, metodista pastro, doktoro teol. Li naskiĝis 28 okt. 1852 en [[Carlisle (Kumbrio)|Carlisle]]. Ricevis ateston de [[L.L. Zamenhof]] mem en la unuaj tagoj Ĉeestis la UK en [[Boulogne]], 1905. Partoprenis la kontroladon de la tradukon de [[Malnova Testamento]]. ===[[Frederick Budd Elwell]]=== '''Frederick Budd Elwell''' (naskiĝis probable en 1872 en [[Ilford]]<ref>[[La Brita Esperantisto]] - numero 348, aprilo (1934)</ref>; mortis la 22-an de februaron 1934) estis esperantisto en Londono. Li estis kunfondinto de „Ĥemia-Farmacia Sekcio“ de [[TEKA]] en 1930. Li kunlaboris en la organizado de [[Biblioteko Butler|biblioteko de BEA]] en 1931 atentante la gazetaran fakon. ===[[Peter Esslemont]]=== '''Peter Esslemont''' estis brita esperantisto en la mezo de 20-a jarcento. Verko: *'''Zamenhof and Esperanto'''. Eld. la aŭtoro, [[Aberdeen]], 1948(?), 16 pĝ. == F == ===[[Albert G. Farley]]=== Kaporalo '''Albert G. Farley''' (naskiĝis probable en 1898; mortis la 17-an de novembro 1918 en [[Lisbono]]) estis brita esperantisto en [[Tufnell]], Londono. Li soldatiĝis en 1915 dum [[Unua mondmilito]], sed ne batalis, partoprenante brita militista misio en Lisbono, kie li mortis pro [[hispana gripo]].<ref>Esperanto n221 jan 1919</ref> ===[[Noble Farmer]]=== '''G. Noble Farmer''' (naskiĝis en la 1840-aj jaroj; mortis la 5-an de marto 1932) estis esperantisto ekde 1906 en Londono. ===[[Derrick Faux]]=== '''Derrick P. Faux''' estis brita esperantisto dum la 20-a jarcento. Li eldonis la serion por infanoj [[Legu kaj Lernu]]. Verkoj: *'''Kion vi faras. Ekzercaro por junaj lernantoj de Esperanto.''' Eldonita de la aŭtoro, [[Oxon]], 1965(?) === [[David Featherstone]] === '''David FEATHERSTONE''' (naskiĝis en [[1923]], mortis la {{daton|8|marto|2002}}) estis Esperanto-instruisto kaj reprezentanto de Asocio de Esperanto-instruistoj en Britio, fakdelegito de UEA pri biblioj kaj diservoj kaj estrarano de Kristana Esperantista Ligo Internacia. ===[[Oscar T. Fenner]]=== '''Oscar T. Fenner''' (naskiĝis probable en 1890, mortis la 8-an de marto 1919) muzikisto, estis brita esperantisto en [[Windsor]]. Inter liaj komponaĵoj estas en Esperanto “ La Alvoko.” === [[Harold Fillingham]] === '''Harold FILLINGHAM''' (naskiĝis en [[1909]], mortis la {{daton|18|aprilo|1996}}) estis [[brita esperantisto]]. Pli ol 20 jarojn delegito en [[Nottingham]] (Britio) kaj longtempa sekretario de la loka klubo, li verkis pri sia juneco aŭtobiografian libron en Esperanto, ''[[Bulwell]]''. ===[[Albert Firth]]=== '''Albert Firth''' (naskiĝis 1885?; mortis la 24-an de novembro 1943) estis brita esperantisto en [[Huddersfield]]. ===[[James H. Fitton]]=== '''James H. Fitton ''' (naskiĝis 1877?; mortis en februaro 1943) estis brita esperantisto. Multajn jarojn li oficis ĉe Yorkshire'a Federacio kaj estis eldonisto de kelkaj esperantaj libroj, kiel ''Joseph Rhodes'' kaj ''[[Kiel atingi Edinburgon]]''. ===[[Mary Flugel]]=== '''Mary Flugel''' (mortis la 24-an de majo 1936) estis esperantistino, patrino de [[John Carl Flugel]]. === [[James Lloyd Ford]] === '''James Lloyd FORD''' (naskiĝis en [[1915]], mortis en septembro [[1979]]) estis ekde [[1957]] fakdelegito pri konstruado kaj SOS-aŭtoservo en [[Walton-on-Thames]], [[Britio]]). ===[[Robert Edmund France Foulger]]=== '''Robert Edmund France Foulger''' (naskiĝis 1873?; mortis la 27-an de januaro 1936) estis esperantisto en [[Epsom]]. === [[Tom C. Fraser]] === '''Tom C. FRASER''' (naskiĝis en [[1908]], mortis en [[1992]] en [[Kirkcaldy]], [[Britio]]) estis dumviva [[UEA]]-membro kaj delegito en Kirkcaldy. ===[[Constance Freeman]]=== '''Constance Freeman''' (mortis la 17-an de junio 1944) estis esperantistino en Londono. === [[Helen Fryer]] === '''Helen Fryer''' estis brita esperantistino en la unua duono de 20-a jarcento. Lia lernolibro ''The Esperanto Teacher'' havis multegajn reeldonojn. Verko: * ''The Esperanto Teacher''. {{Citaĵo|Reeldono de la bonega lernolibro por angloj, jam de longe konata de la samideanoj. La aŭtorino konstruis sian libron sur la fundamentaj gramatiko kaj ekzercaro de D-ro Zamenhof. Kolekto da uzataj esprimoj utilaj, angla traduko de la ekzercaro, malgranda aro da simplaj legaĵoj kaj iom ampleksa vortareto angla-esperanta kompletigas la [[libro]]n kaj faras ĝin taŭga por memlernantoj.|[[Belga Esperantisto]] n090-091 (aug-sep 1922)}} === [[Dorothy Fulford]] === '''Dorothy FULFORD''' (naskiĝis en [[1920]], mortis la {{daton|19|julio|1996}} en [[Redland]], [[Britio]]), dum kvarona jarcento delegito en Bristolo, fakdelegito pri SOS-aŭtoservo kaj virinaj aferoj kaj iama sekretariino de Bristola Esperanto-Societo. == G == ===[[Charles Trevor Gauntlett]]=== '''Charles Trevor Gauntlett''' (mortis la 29-an de decembro 1935) muzikisto, estis brita esperantisto. === [[Leonard Ivor Gentle]] === '''Leonard Ivor GENTLE''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la {{daton|20|decembro|1988}} en [[Londono]], [[Britio]]) estis dumviva membro de [[UEA]]. Li verkis aŭ tradukis pli ol 140 himnojn en Esperanton, kaj ludis orgenon ĉe la monataj Esperanto-diservoj en Londono dum pli ol 26 jaroj. === [[Herbert V. George]] === '''Herbert V. GEORGE''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la {{daton|10|decembro|1991}} en [[Torpoint]], [[Britio]]) estis [[brita esperantisto]], [[delegito de UEA]] kaj prezidanto de la grupo en [[Plymouth]]. ===[[Harry Stanley Gibson]]=== '''Harry Stanley Gibson''' (mortis la 16-an de septembro 1936) estis esperantisto en [[Immingham]]. ===[[Alban Giles]]=== '''Alban Giles''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 8-an de majo 1933) estis esperantisto en [[Newport]], Shropshire. ===[[Harry Goddard]]=== '''Harry Goddard''' (mortis 1919?) estis esperantisto el [[Horwich]]. <ref>Esperanto n222 fev 1919</ref> ===[[Frederick Arnold Goodliffe]]=== '''Frederick Arnold Goodliffe''' (mortis la 26-an de januaro 1944) pioniro en [[Letchworth]] de 1911, li eldonis gvidfolion de [[Letchworth]], kaj iniciatis grandskalan vendon de Esperanta Sapo propagande<ref>La Brita Esperantisto - Numeroj 471-472, jul-aŭg 1944</ref>. ===[[Oswald Goodman]]=== '''Oswald Goodman''' (naskiĝjaro nekonata, mortis en marto 1930) estis esperantisto en [[St Albans]], sekretario de loka grupo, en la komenco de 20-a jarcento. ===[[Thomas Grieve]]=== '''Thomas Grieve''' (mortis la 7-an de januaro 1942) estis brita esperantisto. ===[[Richard Prys Griffiths]]=== '''Richard Prys Griffiths''' estis kimra esperantisto en la komenco de 20-a jarcento<ref>Esperanto n 147 jun 1913</ref>. Verkoj: *'''La kimra karaktero'''. Eld. British Esperantist, 1913(?) ===[[Vincent Grimmitt]]=== '''Vincent Grimmitt''' (naskiĝis 1868?; mortis la 27-an de junio 1948) estis esperantisto en Londono. Li lernis Esperanton en 1908<ref>https://eo.wikisource.org/wiki/Adresaro_de_la_personoj_kiuj_ellernis_la_lingvon_%E2%80%9EEsperanto%E2%80%9D/Serio_XXIX/Peco_2</ref>. ===[[Amelia Grogan]]=== '''Amelia Grogan''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 20-an de septembro 1930 en Germanio) estis esperantistino en Londono. ===[[Charles Grugeon]]=== '''Charles Grugeon''' (naskiĝis 1889?; mortis la 28-an de julio 1948) edukisto kaj psikologo, estis esperantisto en [[Henley-on-Thames]], vicprezidanto de [[Reading Esperanto Society]]<ref>La Brita Esperantisto - Numeroj 521-522, Septembro - Oktobro (1948)</ref>. == H == ===[[Fred Hadfield]]=== '''Fred Hadfield''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 27-an de januaro 1927) estis diversfoje Prezidanto de la Esperantista Societo de [[Huddersfield]]. ===[[Keturab Hawkesworth]]=== '''Keturab Hawkesworth''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 8-an de novembro 1932) esperantistino en [[Southport]] ===[[Frank Hall]]=== '''Frank Hall''' (mortis januaron de 1941) estis esperantisto en [[Walthamstow]]. Li mortis pro "malamika agado" dum Dua Mondmilito <ref> La Brita Esperantisto - Numeroj 431-432, Marto - Aprilo (1941)</ref> ===[[George F. Beacham Hall]]=== '''George F. Beacham Hall''' (mortis la 30-an de julio 1946) estis esperantisto en [[South Cave]], Yorks<ref>La Brita Esperantisto - Numeroj 499-500 nov-dec 1946</ref>. ===[[Herschel S. Hall]]=== '''Herschel S. Hall''' estis brita esperantisto dum la komenco de 20-a jarcento. Verkoj: *'''La Premiito. Novelo originale verkita en Esperanto'''. Eld. [[Librejo Esperanto]], Moskvo, 1913(?); {{citaĵo|Jen verko, kies temo havas specialan intereson por la Esperantistoj. Inteligenta junulo loĝanta kun sia malriĉa patrino, revas plibonigi sian vivstaton kaj tiun de la patrino per studvojaĝo tra la mondo. Lerninte Esperanton li volas verki rakonton por konkurso de la Internacia Kongreso de Esperantistoj, kun la espero utiligi al sia celo la premion gajnotan. Tion, kio okazas ni lasos priskribiĝi de la aŭtoro. La stilo estas tre bona, kelkfoje prezentanta karakteron originalan. |A.B. [[La Brita Esperantisto]] - Numero 104, AÅgusto (1913)}} *'''[[Rakonto kaj aventuro]]'''. Eld. American esperantist co., Washington D.C., ~1911. (kun Henry H. Barroll); === [[Flora Hardcastle]] === '''Flora Hardcastle''' estis brita esperantistino en la unua duono de 20-a jarcento. Traduko: * 1923: ''Barbra, unuakta teatraĵo'' de [[Jerome K. Jerome]]. ===[[Leonard Harding]]=== '''Leonard Harding''' (mortis en januaro 1942) blindulo, estis esperantisto en [[Portsmouth]] ekde 1930. Li verkis muzikon por [[La Vojo]]<ref>La Brita Esperantisto - Numeroj 443-434</ref>. ===[[Alfred Harris]]=== '''Alfred Harris''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 12-an de oktobro 1928) lerneja inspektoro, estis brita esperantisto el [[Kew]], Surrey ekde 1907. === [[James Tyler Harrod]] === '''James Tyler HARROD''' (naskiĝis la {{daton|19|januaro|1870}} en [[Hayes]]) estis angla lernejestro kaj esperantisto. Li estis instruisto en [[kvakero|kvakeraj]] lernejoj [[1891]]-[[1930]], kaj en [[1922]] komencis Esperantan instruadon en la lernejo de [[Sibford]]. Ekde [[1931]] li estis sekretario de la [[Kvakera Esperantista Societo]]. === [[Mabel Harrod]] === '''Mabel HARROD''' (naskiĝis la {{daton|20|julio|1871}} en [[Ackworth]], mortis la 2-an de novembro 1942) estis anglino kaj instruistino. Ŝi instruis en liceoj kaj gastlernejoj inter la jaroj 1892 kaj 1930 en [[Sibford]]<ref>[[La Brita Esperantisto]] n453-454_jan-feb 1943</ref>. Ŝi estis lerneja organizisto kaj prelegisto por la [[Ligo de Nacioj]]. Ŝi multe propagandis Esperanton. === [[Peter Harvey]] === '''Peter HARVEY''' (naskiĝis en [[1915]], mortis la {{daton|5|marto|1997}}) estis skota fervojisto kaj esperantisto 50 jarojn aktiva en la regiono de [[Glasgovo]] (Skotlando) kaj 25 jarojn en [[Internacia Fervojista Esperanto-Federacio]]. En 1985 kaj 1986 li estis la prezidanto de Glasgova Esperanto-Societo. ===[[Edgar Hawkins]]=== '''Edgar A. Hawkins''' (mortis la 16-an de marto 1941) estis brita esperantisto. ===[[Ernest Haworth]]=== '''Ernest Haworth''' (mortis la 2-an de decembro 1939) estis esperantisto en [[Burnley]]. ===[[Alexander Haxton]]=== '''Alexander Haxton''' (mortis la 3-an de decembro 1940) estis esperantisto en [[Perth]], Skotlando. ===[[Mary R. Henningsen]]=== '''Mary R. Henningsen''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 12-an de aprilo 1934) estis esperantistino en [[Worthing]]. === [[William Henry Hirst]] === '''William Henry HIRST''' [herst], anglo, komercisto, instruisto de [[stenografio]] kaj [[Esperanto]]. Naskiĝis la [[3-an de julio]] [[1880]] en [[Huddersfield]], m. nekonata. Unua prezidanto de la tiea Esperanto-Grupo, [[1908]], kaj ofte de tiam sekretario aŭ prezidento. {{EdE|H}} ===[[John Hesketh]]=== '''John Hesketh''' (naskiĝis 1863?; mortis la 7-an de julio 1940) estis esperantisto en [[Birmingham]]. ===[[Arnold Higginson]]=== '''Arnold Higginson''' (mortis 1938) estis esperantisto en [[Ashton-on-Ribble]], [[Preston]], ekde 1922<ref>La Brita Esperantisto - Numero 401, Septembro (1938)</ref>. ===[[Clement Hill]]=== '''Clement Hill''' (mortis la 7-an de marto 1943) estis esperantisto en [[Hastings]]. ===[[Louise Holden]]=== '''Louise Holden''' (mortis en aprilo 1937) estis esperantistino en [[Bradford]]. Blindulino kaj instruistino de blinduloj dum 45 jaroj. Ŝi instruis [[Esperanto]]n al multaj el siaj lernantoj, kaj kondukadis ilin karavane al la Universalaj Kongresoj<ref>La Brita Esperantisto - Numero 385, Majo (1937)</ref>. ===[[Ernest Holmes]]=== '''Ernest Holmes''' (mortis la 19-an de januaro 1940) estis esperantisto en [[Clowne]]<ref>La Brita Esperantisto - Numero 419, Marto (1940)</ref>. ===[[Henry Horseman]]=== '''Henry J. Horseman''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 26-an de oktobro 1928) estis brita esperantisto el [[West Hartlepool]] ekde 1907. ===[[Percy Horton]]=== '''Percy Horton''' estis esperantisto malaperita la 8-a de septembro 1916 dum la [[Batalo ĉe la Somme]], Unua mondmilito en [[Francio]]. <ref>Esperanto n200 apr 1917</ref> ===[[Mary Caroline Hezlett]]=== '''Mary Caroline Hezlett''' (naskiĝis 1874?; mortis la 22-an de majo 1935) estis esperantistino ekde 1910 en [[Coleraine]]<ref>La Brita Esperantisto - Numero 363, Julio (1935)</ref>. {{referencoj}} ===[[George Higgie]]=== '''George Higgie''' (naskiĝis probable en 1848; mortis la 6-an de februaro 1935) estis brita esperantisto. Higgie eldonis kelkajn Esperantajn librojn pri [[Skotlando]]. Li estis entuziasma pioniro ankaŭ de [[Pitmana stenografio]] kaj de literada reformo<ref> La Brita Esperantisto - Numero 359, Marto (1935)</ref>. {{referencoj}} ===[[William Higgins]]=== '''William Higgins''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 12-an de februaro 1927) estis esperantisto ekde 1912. Li estis unu el la pioniroj de Esperanto en [[Shiregreen]], [[Sheffield]] kaj prezidinto de loka Esperanto-grupo. ===[[Thomas W. Holmes]]=== '''Thomas W. HOLMES''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 8-an de septembro 1929) estis blinda esperantisto en [[Shepperton]], urbeto en la tradicia graflando [[Surrey]] en [[sudokcidenta Anglio]], kaj kunlaboranto de [[Esperanta Ligilo]]. === [[Nora Holmes]] === '''Nora HOLMES''' (naskiĝis en [[1902]], mortis la {{daton|14|majo|1993}}) estis vidvino de [[Honoraj prezidantoj de UEA|honora prezidanto]] de [[UEA]] [[Harry Holmes]]. Ekde [[1927]] ŝi estis motoro de la [[Londona Esperanto-Klubo|Londona Esperanto-klubo]]. Ŝi estis [[UEA]]-[[fakdelegito]] pri virinaj aferoj, kampo sur kiu ŝi aktivis ankaŭ ekster la Esperanto-movado. === [[Patricia Holt]] === '''Patricia HOLT''' (naskiĝis en [[1925]], mortis la {{daton|21|januaro|1990}} en [[Sandown]], [[Anglio]]) estis [[dumviva membro de UEA]]. === [[John Edward Hookham]] === '''John Edward HOOKHAM''' (hukm), anglo, urboficisto. Naskiĝis la [[15-an de aŭgusto]] [[1880]] en [[Londono]]. Esperantistiĝis [[1911]]. De 1922 vicsekr. de IKUE. De 1926 sekr. de [[Angla Ligo de Katolikaj Esperantistoj]]. ===[[Florence Horncastle]]=== '''Florence Horncastle''' (naskiĝis 1868?; mortis la 25-an de majo de 1942) estis esperantistino en [[Croydon]], kie ŝi estis sekretariino de loka grupo.<ref>[[La Brita Esperantisto]] - Numero n449-450 sep-okt 1942</ref> ===[[James Barr Horne]]=== '''James Barr Horne''' (mortis la 22-an de novembro 1940) estis esperantisto en Glasgow. === [[Richard Howard]] === '''Richard HOWARD''' estas aktiva brita esperantisto. Li studis lingvojn en Nordirlando, kaj li iam laboris kiel prezentisto en la [[ĉeĥa radio]] en [[Prago]]. Nun li loĝas en [[Northampton]], kie li pasigis la junaĝon. ===[[Thomas Hudson]]=== '''Thomas Hudson''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 23-an de marto 1913) estis esperantisto en [[Leeds]]. ===[[Howard Hulme]]=== '''Alfred J. Howard Hulme''' (1870-1951) estis esperantisto el [[Surbiton]], kie li estis delegito de UEA en 1916. Li partoprenis teatraĵojn prezentitaj en [[UK 1907|la tria Universala Kongreso]]. ===[[David Hunter (esperantisto)]]=== '''David Hunter''' (naskiĝis en 1839; mortis la 8-an de junio 1914) estis brita esperantisto en [[Cork]]. == I == ===[[Lillian Ibbetson]]=== '''Lillian Ibbetson''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 9-an de oktobro 1931) estis esperantistino en [[Sheffield]]. === [[Lizzie Iddon]] === '''Lizzie IDDON''' estis angla esperantistino, kiu naskiĝis la [[12-an de aŭgusto]] [[1867]] en [[Accrington]] kaj mortis la [[19-an de januaro]] [[1960]], 92-jara. Ŝi fondis Esperanto-grupojn en [[Southport]] kaj [[Accrington]], kaj ekde la jaro [[1910]] estis esperanta instruisto. En [[1914]] ŝi kroniĝis "Reĝino" kun ora medalo ĉe [[Literatura Esperanta Konkurso]] por originala versaĵo. === [[Harry Ingham]] === '''Harry INGHAM''', anglo, instruisto en gimnazioj. Li mortis en 1968, 84-jara. Esperantisto 12949. Del. de UEA en Bury. ===[[Thomas Inglis]]=== '''Thomas Inglis''' (mortis 1943) dumviva blindulo, estis brita esperantisto en Edinburgo. ===[[Jennet Mand Inman]]=== '''Jennet Mand Inman''' (naskiĝis 1848?; mortis la 23-an de aprilo 1941) estis esperantistino ekde 1907. Ŝi eldonis mallongigitan tradukon de ''[[La vojaĝoj de Gulivero|Gulliver en Liliputlando]]'' por infanoj<ref>La Brita Esperantisto - Numeroj 439-440</ref>. ===[[Elizabeth B. Ireland]]=== '''Elizabeth B. Ireland''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 18-an de marto 1930) estis esperantistino en [[Hove]]. Ŝi uzis la pseŭdonimon ''Stella''. Verko: * Esperanto in twelve lessons. A Text-book with the Grammar very simply arranged in twelve lessons, followed by Twelve Reading Lessons (with a Key). Eld. de [[British Esperanto Association]], London, 1922. {{Citaĵo|Tre bona kaj simpla lernolibro, laŭ ni tre taŭga por memlernantoj.|[[Belga Esperantisto]] n090-091 (aug-sep 1922)}} === [[Aaron Irvine]] === '''Aaron IRVINE'''<!-- naskiĝdato ankoraŭ mankas--> estas brita esperantisto, kiu vivas en la urbo [[Carrickfergus]] de [[norda Irlando]].<!-- fonto: https://www.facebook.com/irvdel/about --> Ekde la 2000-aj jaroj li flegas la ampleksan retejon ''lingvo.org''. * [https://www.lingvo.org la retejo ''lingvo.org''] * [https://www.youtube.com/watch?v=qk__DpngFQk la 15-minuta animacia filmo ''Sintel'', kiun li dublis al Esperanto] == J == ===[[Edward Collins Jack]]=== '''Edward Collins Jack''' (naskiĝis 1879/; mortis la 2-an de majo 1938) estis esperantisto el [[Perth]], Skotlando, loĝanta en [[Wellington]], Nov-Zelando, kies Esperanto-klubon li prezidis. En 1929 li estis unu el la fondantoj de [[NZEA]]. ===H. C. Jack=== '''H. C. Jack''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 11-an de oktobro 1925) estis brita esperantisto en [[Rutherglen]]. ===[[Fergus Fraser Jamieson]]=== '''Fergus Fraser Jamieson''' (naskiĝis 1916?; mortis la 2-an de aprilo 1941) estis esperantisto en Glasgow. === [[Ernest Bertram Johnson]] === '''Ernest Bertram Johnson''' (naskiĝis la 14-a de oktobro 1889 en [[Portsmouth]], mortojaro nekonata, estis angla esperantisto kaj helpadministranto en kuirista fako de brita [[mararmeo]] en [[Portsmouth]]. Esperantistiĝinte en 1909, li dum pluraj jaroj gvidis la grupon en Portsmouth ĉiuflanke. ===[[Rachel Johns]]=== '''Rachel Johns''' (mortis la 28-an de oktobro 1948) estis esperantistino en [[Westcliff]]<ref>La Brita Esperantisto - Numeroj 515-516 n 515-516 1948 pĝ 148</ref>. ===[[William Jolly]]=== '''William Jolly''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 24-an de septembro 1916) lernejestro, estis brita esperantisto en [[Oban]]. ===[[Henry Jones]]=== '''Henry Jones''' (mortis la 24-an de februaro 1937) el [[Swansea]], pioniro de Esperanto en [[Suda Kimrujo]] kaj prezidinto de la tiea Federacio<ref>La Brita Esperantisto - Numero 384, Aprilo (1937)</ref>. {{referencoj}} ===[[Rhys Jones]]=== '''Rhys JONES''' (naskiĝis probable en 1845; mortis la 22-an de decembro 1925) estis unu el la pioniroj de Esperanto en [[Cardiff]]. == K == ===[[James Katterns]]=== '''James L. Katterns''' (naskiĝis 1858?; mortis la 16-an de marto 1946) estis esperantisto en [[Dringhouses]]<ref>La Brita Esperantisto. n.493-494 maj-jun 1946</ref>. ===[[Patrick Keily]]=== '''Patrick T. Keily''' (mortis en majo 1949) ĵurnalisto, blindulo, estis esperantisto en [[Alford]]. Li kantis en [[UK 1937|Universala Kongreso de Varsovio en 1937]]<ref>La Brita Esperantisto - Numeroj 422-423, Junio - Julio (1940)</ref>. {{referencoj}} === A. Barton Kent === '''A. Barton Kent''' estis brita esperantisto en la unua duono de 20-a jarcento. Verkoj ''*«A COMMON COMMERCIAL LANGUAGE». — An address by Mr. A. Barton Kent, to the members of the London Chamber of Commerce and Others''. Eld. [[Londona Komerca Ĉambro]], London, 1918(?) 16 paĝoj 21,5X 13,5 cm. {{Citaĵo|Angla Parolado pri Esperanto farita la 31-an de Majo 1918 antaŭ la citita komerca ĉambro. Bonega propandilo por varbi inter la komercistaro.|[[Belga Esperantisto]] n073-074 (mar-apr 1921)}} ''*UNE LANGUE COMMERCIALE COMMUNE. — Conference faite par Mr. A . Barton Kent aux membres de la Chambre de Commerce de Londres et autres personnalités le vendredi 31 mars 1918''. Eldonis la Societo de Amikoj de Esperanto, Parizo, 1918(?) 20 paĝoj 23,5 x 10,5 cm. {{Citaĵo|Franca traduko de la ĉi antaŭe citita parolado, aranĝita de S-roj Grosjean-Maupin kaj E. Sayer.|[[Belga Esperantisto]] n073-074 (mar-apr 1921)}} ===[[Agnes M. King]]=== '''Agnes M. King''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 24-an de marto 1933) estis esperantistino en [[Hartlepool]] ekde 1923. === [[Albert King]] === '''Albert KING''' (naskiĝis en [[1910]], mortis la {{daton|3|junio|1992}}) estis [[UEA]]-fakdelegito pri arto en [[Bristolo]] ([[Britio]]). === [[Geoffrey King]] === '''Geoffrey KING''' (naskiĝis la {{daton|17|julio|1947}}, mortis la {{daton|19|julio|2018}}) estis dum pli ol tri jardekoj la bibliotekisto de la [[Esperanto-Asocio de Britio]]. Nekrologo pri li aperis en numero 985 de [[La Brita Esperantisto]]. ===H. F. Locke King=== '''H. F. Locke King''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 28-an de januaro 1926) estis brita esperantisto. === [[Gerald Kyffin-Taylor]] === '''Gerald KYFFIN-TAYLOR''' (naskiĝis la {{daton|9|marto|1863}} en [[Liverpool]]) estis brita parlamentano, solicitoro, notario, brigada generalo kaj esperantisto. Inter 1910 kaj 1915 li estis membro de la brita parlamento ''[[House of Commons]]''. Li estis protektanto de la Esperanto-grupo en [[Londono]]. == L == ===[[Hubert Lane]]=== '''Hubert Lane''', ankaŭ nomita '''Dubert'''<ref>Bitarkivo.org: [[La Brita Esperantisto]] - numero 335, marto 1933, pĝ 55 </ref> (naskiĝis probable en 1897; mortis la 17-an de decembro de 1932) estis brita esperantisto. {{referencoj}} === [[Stanley Lane-Poole]] === [[Dosiero:Jijel, 1664.jpg|eta|[[Jijel]] en 1664 de [[Stanley Lane-Poole]]]] Prof-o [[Stanley Edward Lane Poole]] estis angla esperantisto kiu vivis en [[Dublino]] ([[:en:Stanley Lane-Poole|artikolo en la angla]]) === [[Mary Larrad]] === '''Mary LARRAD''' (naskiĝis en [[1910]], mortis en oktobro [[2000]] en [[Old Colwyn]], Britio) estis dumviva membro, iama delegito pri virinaj aferoj. Ŝi forte interesiĝis pri kantado en Esperantokaj kunlaboris kun John en la pretigado de « BEA Kantokolekto » en [[1971]]. ===[[Agnes Lavender]]=== '''Agnes Lavender''' (mortis la 8-an de januaro 1942) estis esperantisto en [[Manchester]]. ===[[George Coles Law]]=== '''George Coles Law''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 15-an de aprilo 1914) estis brita esperantisto en [[Plymouth]]. Li estis unu el la pioniroj de la Esperantista movado en Anglujo. Li estis la unua membro kaj unua prezidinto de la Battersea'a Esperantista Klubo. Li kunlaboris en la [[Poliglota Vade-mecum de Internacia Farmacio]]. === [[Ken Lawrence]] === '''Ken LAWRENCE''' (naskiĝjaro en 1909 aŭ 1910, mortis 49-jara en [[1958]]) estis [[angla esperantisto]]. Post la [[Dua Mondmilito]] li estis kasisto de la Esperanto-klubo de [[Birmingham]], kaj dum kelkaj jaroj funkciis kiel peranto de la Belarta Konkurso de UEA. ===[[Ernest H. Lawton]]=== '''Ernest H. Lawton''' (naskiĝis 1869?; mortis la 9-an de marto 1947) orgenfabrikisto; estis brita esperantisto. ===[[Lydia M. Layng]]=== '''Lydia M. Layng''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 20-an de novembro 1930) estis esperantistino en [[Abingdon]]. ===[[Ernest Lee]]=== '''Ernest Lee''' (naskiĝis 1868; mortis la 17-an de novembro 1940) estis esperantisto en [[Crewe]]<ref>La Brita Esperantisto - Numeroj 429-430, Januaro - Februaro (1941)</ref>. {{referencoj}} ===[[Louis Levier]]=== '''Louis Levier''' estis esperantisto el Londono militkaptita en 1917 dum la Unua mondmilito en [[Karlsruhe]] <ref>Esperanto n198 feb 1917</ref> ===[[Gabriel Dawson Lewis]]=== '''Gabriel Dawson Lewis''' estis unu el la pioniroj de Esperanto en [[Liverpool]]. Verkoj *'''Notes on English Grammar and Comparisons with Esperanto'''. Eld. la aŭtoro, 1938(?) ===[[Henrietta Lewis]]=== '''Henrietta Lewis''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 14-an de januaro 1919) estis brita esperantistino, edzino de [[Joseph Lewis]], unu el la pioniroj en Britio. === [[Richard Lishman]] === '''Richard LISHMAN''' [liŝmn] (naskiĝis la {{daton|25|novembro|1850}} en [[Newcastle-on-Tyne]]) estis [[angla esperantisto]] kaj ekslernejestro. Li estis honora prezidento de [[Nordorienta Esperanto-Federacio]]. Dum kelkaj jaroj li instruis Esperanto-kursojn. === [[Edward G. Lock]] === '''Edward G. LOCK''' estis [[brita esperantisto]]. Kun [[Mason Stuttard]] li verkis la lernolibron ''Nelsons Esperanto Course'' (1946, 1952). ===[[Robert Lusk]]=== '''Robert Lusk''' (mortis en 1917) instruisto, estis brita esperantisto el [[Bolton Haddington]] (Skotlando) en la komenco de la 20-a jarcento en Haddington.<ref>Esperanto n178 jul 1915</ref>. Li mortis en [[Palestinio]] en 1917 dum la Unua mondmilito <ref>Esperanto n207 nov. 1917</ref>. === [[Alfred Wheeler Lyndridge]] === '''Alfred Wheeler LYNDRIDGE''' [lindriĝ] estis [[brita esperantisto]] kaj [[instruisto]] pri [[komerco]]. Naskiĝis la [[25-an de decembro]] [[1877]] en [[Brierley Hill]]. Fondinto de komerca lernejo. Alfaranto de Pitmana [[Stenografio]] al Esperanto. === [[George Lyons]] === '''George Lyons''' estis angla esperantisto dum la mezo de 20-a jarcento. Li militservis kaj partoprenis okupon de [[Aŭstrio]] dum dua mondmilito. Li kontaktigis la esperantistojn de [[Graz]] kaj helpis la rekonstruon de tiea movado<ref>[[Aŭstria Esperanto-Revuo]].''Adiaŭo de s-ano George Lyons.''. N. 4-5, p. 83-84. Nov-dez 1946</ref>. {{referencoj}} == M == === [[Alasdair MacCaluim]] === '''Alasdair MacCaluim''' (naskiĝis en [[Glasgovo]]) estas skota esperantisto [https://legacy.esperanto.org.uk/eab/eab_news/2012-04-20_brita_kongreso.htm] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20211028202211/https://legacy.esperanto.org.uk/eab/eab_news/2012-04-20_brita_kongreso.htm |date=2021-10-28 }}, tradukisto kaj aktivisto de la [[skotgaela lingvo]]. Li verkis ''Reversing Language Shift: The Role and Social Identity of Scottish Gaelic Learners''. Publike, li ne konigis sian naskiĝjaron, nur informas ke li edziĝis en aŭgusto 1996 kaj studis en la [[universitato de Edinburgo]] de 1996 ĝis 2002. Ekde novembro 2002 li deĵoras kiel tradukisto, precipe al la skogaela, kaj lektoro en la [[parlamento de Skotlando]]. El tio eblas dedukti, ke li devus havi naskiĝjaron komende de la [[1970-aj jaroj]], eventuale fine de la [[1960-aj jaroj|1960-aj]]. Eksteraj ligiloj: * [https://treanaichean.wordpress.com/ lia reta taglibro en la] [[skotgaela lingvo]] * [https://www.instagram.com/alasdairmaccaluim/ en la retejo] ''[[instagram]]'' * [https://www.facebook.com/alasdair.maccaluim en la retejo] ''[[Facebook]]'' kaj * [https://www.linkedin.com/in/alasdairmaccaluim/ en la retejo] ''[[LinkedIn]]'' ===[[David McCracken]]=== '''David M. McCracken''' (mortis la 4-an de julio 1947) estis esperantisto en Glasgow. === [[Agnes Gibson Macfarlane]] === '''Agnes Gibson MACFARLANE''' (mkfarlen) estis skota librotenistino kaj esperantistino. Multajn jarojn ŝi estis la prezidantino de la Esperanto-societo en [[Partick]] kaj funkciis kiel [[delegito de UEA]] en la urbo. ===[[Basil McGrath]]=== '''Basil McGrath''' estis brita esperantisto en [[Manĉestro]] dum la unua duono de 20-a jarcento. Verko: ''Konsilio por grupestroj'' 1946(?) {{citaĵo|S-ro Basil McGrath, Manchester, skribas : “La ĉefa kondiĉo por sukceso estas, ke ĉiu ano sentu, ke li mem estas parto de la Societo. Ni neniam havas komitatkunvenojn, sed nur kunvenojn, en kiuj partoprenas la tuta societo. Tiamaniere ĉiu ano voĉe esprimas sian vidpunkton. Pri reklamado ni trovis ke malgrandaj anoncoj pli efikas, ol grandaj. La guto malgranda, konstante frapante, estas tiu, kiu traboras la cerbon de la [[leganto]]. La oficistoj neniam trudu privatajn [[opinio]]jn sur la aliajn anojn. Kuraĝigu ĉiun, eĉ nekonsentante kun li. La [[oficisto]]j estu ĉiam pretaj iri ien ajn por propagandi: ĉar entuziasmo naskas [[entuziasmo]]n. Por la kunvenoj aranĝu programon varian. Komencu ĉiun kunvenon per protokolo pri la antaŭa. Kuraĝigu [[ekskurso]]jn kaj muzikajn kunsidojn. [[Bulteno]] estas necesa komunikilo.”|[[La Brita Esperantisto]] n.493-494 maj-jun 1946}} ===[[Charles MacGregor]]=== '''Charles MacGregor''' (mortis la 16-an de novembro 1943) estis esperantisto en Edinburgo. ===[[Edmond MacGregor]]=== '''Edmond MacGregor''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 31-an de oktobro 1923) estis esperantisto en Glasgow. ===[[William McElgunn]]=== '''William McElgunn''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 22-an de junio 1934) estis esperantisto en [[Belfasto]], kie li gvidis esperanto-kursojn. ===[[Isabella Emily Mcintosh]]=== '''Isabella Emily Mcintosh''' (naskiĝjaro nekonata, mortis en majo 1926) estis esperantistino en Edinburgo. ===[[William Robert Mackay]]=== '''William Robert Mackay''' (mortis la 16-an de aŭgusto 1941) ankaŭ konata kiel “Uncle Mack” estis esperantisto en [[Ilford]], kies grupo li prezidis<ref>La Brita Esperantisto - Numeroj 439-440</ref>. ===[[James MacKirdy]]=== '''James MacKirdy''' (mortis la 2-an de marto 1940) estis esperantisto en [[Rochdale]], kies loka grupo li estis sekretario. ===J. H. MacNeil=== '''J. H. MacNeil''' (mortis 1918) J. H. MacNeil estis esperantisto el [[Newcastle]] mortita dum la Unua mondmilito.<ref>Esperanto n214 jun 1918</ref> ===[[James Macrae]]=== '''James Macrae''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 9-an de Oktobro 1917 en [[St. Leonards]]) majordomo, estis brita esperantisto . Kiel [[majordomo]] de multaj riĉaj familio en Eŭropo, li multe vojaĝis tra tiu kontinento kaj parolis multajn lingvojn<ref>La Brita Esperantisto - Numero 155, Novembro (1917)</ref>. {{referencoj}} === ? MacKenzie (pastro en Japanio) === El la [[Enciklopedio de Esperanto]] de [[1934]]: "En la printempo de 1903 Mac Ken­zie [sic], skota pastro, [[Kanazawa]], venigis Esperanto-lernolibron el Anglujo al Japanio... L. K. Sur provizora listo montrita en la [[1-a UK]] estis Gauntlett, MacKenzie, nejapanoj, sed loĝintaj en Japanio... Fremdaj esperantistoj venintaj al Japanio kaj helpintaj al la movado... Mac Kenzie" {{EdE|N}} ===[[Charles Mackey]]=== '''Charles R. Mackey''' (naskiĝis probable en 1885; mortis la 8-an de decembro 1912 en [[Edinburgo]]) muzikisto, estis skota esperantisto. ===[[Arthur Maling]]=== '''Arthur T. Maling''' (mortis la 28-an de Septembro 1939) estis brita esperantisto. ===[[Frank Mason]]=== '''Frank Mason''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 4-an de marto 1927) estis esperantisto el [[Spalding]]. Dum unu jaro kasisto de la grupo en [[Grimsby]]. Li estis konsilanto de [[BEA]]. ===[[Lewis Mason]]=== '''Lewis Mason''' (naskiĝis 1866?, mortis la 26-an de februaro 1937) estis brita esperantisto. Li komencis lerni [[Esperanto]]n, kiam li havis jam 60 jarojn<ref>La Brita Esperantisto - Numero 384, Aprilo (1937)</ref>. {{referencoj}} ===H. Mare=== '''H. Mare''' (mortis 1913) estis esperantisto en Portsmouth en la komenco de 20-a jarcento<ref>Esperanto n147 jun 1913</ref>. === [[Diccon Masterman]] === '''Diccon MASTERMAN''' (naskiĝis la {{daton|1941-07-07}}) estas [[brita esperantisto]]. Esperantistiĝis en [[1959]]. Magistro pri modernaj lingvoj. [[Konstanta Kongresa Sekretario]] de [[UEA]] (1981-1985), estrarano de UEA (1986-1989). Loĝas en [[Italio]]. Estas vikidatuma kodo pri li [[d:Q125414954]], kaj estas [[:n:Kategorio:Diccon Masterman|vikinovaĵa kategorio]]. == Eksteraj ligiloj == * [https://kniivila.net/deponejo/folio/Bdmasterman.html detala intervjuo pri li el ''Libera Folio'' de 2004 kun multaj biografiaj informoj], ankaŭ havebla en [[:n:Diccon Masterman volas reklami nian produkton|vikinovaĵoj]] ({{eo}}) === [[Isabella Mears]] === '''Isabella Mears''' estis skota kuracistino kaj esperantistino. En 1881 ŝi kvalifikiĝis pri medicino ĉe ''Royal College of Physicians of Ireland'' kiel unu el la unuaj virinoj, kiuj tiel kvalifikiĝis. En 1889 ŝi fondis kun sia edzo sanitorion en Edinburgo. Ŝi okupiĝis pri la [[Ruĝa Kruco]] kaj pri [[Misiado|misia laboro]] en Ĉinio kaj verkis pri tio en Esperanto. <ref>https://transnationalhistory.net/doing/2022/02/07/microhistory-doctors-and-diseases</ref> <ref>https://www.bmj.com/content/2/3959/1063.3</ref> <ref>https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC2457896/?page=1</ref> {{referencoj}} ===[[Henry Havelock Meek]]=== '''Henry Havelock Meek''' (naskiĝis 1859?; mortis la 2-an de aŭgusto 1939) estis brita esperantisto en [[Hastings]]. ===[[Arthur Mee]]=== '''Arthur Mee''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 22-an de januaro 1926) ĵurnalisto, estis esperantisto en [[Cardiff]]. ===[[Amy Meek]]=== '''Amy Meek''' (naskiĝis 1868?; mortis la 23-an de oktobro 1938) estis esperantistino en [[Hastings]]. ===[[Sarah Marianne Megahy]]=== '''Sarah Marianne Megahy''' (naskiĝis 1855; mortis la 29-an de aprilo 1940) estis esperantistino en [[Fulwood]], [[Preston]]. Ŝi estis edzino de [[Basil P. Megahy]]. Esperantistiĝis en 1908. === [[Bob Mellors]] === '''Bob MELLORS''' (naskiĝis en [[1950]], mortis la {{daton|24|marto|1996}} en [[Varsovio]] (murdo)) estis [[brita esperantisto]] kaj kunfondinto de ''Gay Liberation Front (Gej-Liberiga Fronto)'' en Britio. ===[[Charles Middlemiss]]=== '''Charles Middlemiss''' (mortis la 11-a de junio) geologo, estis esperantisto en [[Tunbridge Wells]]. Li lernis Esperanton en 1904. Li vivis en [[Brita Hindio]] laborante en ''Geological Survey Office'' kaj propagandis Esperanton en [[Kalkuto]]<ref>[[La Brita Esperantisto]] n489-490 jan-feb 1946 </ref>. ===[[Elizabeth Miller]]=== '''Elizabeth Miller''' (naskiĝis 1857?; mortis la 13-an de julio 1940) estis esperantistino en [[Wisbech]]. Ŝi estis kunulino de [[Priscilla Peckover]] ekde 1910.<ref>La Brita Esperantisto - Numeroj 424-425, Aŭgusto - Septembro (1940)</ref> {{referencoj}} === [[Peter Miles]] === '''Peter MILES''' (naskiĝis en [[1929]], mortis en januaro [[2005]]) ekestis angla ŝoforo kaj esperantisto, kiu seninterrompe membris en UEA ekde 1953. Per tutpaĝaj anoncoj, kiuj aperis dum jardekoj en la Jarlibro de UEA,<!-- ekzemple en JL 1982, p. 125 --> la Traduk-Servo Esperanto de la klera ŝoforo en [[Watford]] kaj [[Londono]] fariĝis ĉie konata. ===[[Joseph Alexander Milligan]]=== '''Joseph Alexander Milligan''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 25-an de aprilo 1933) estis esperantisto en [[Liverpool]]. ===[[Robert A. Milner]]=== '''Robert A. Milner''' (naskiĝis probable en 1840; mortis la 15-an de marto 1931) estis esperantisto en Bristol. ===[[Alphonse Minten]]=== '''Alphonse Minten''' (mortis la 12-an de decembro 1938) estis esperantisto en [[Wisbech]]. ===[[Margaret Moir]]=== '''Margaret Moir''' (naskiĝjaro nekonata, mortis en novembro 1931) estis esperantistino en [[Montrose]] ===[[Charles Henry Molley]]=== '''Charles Henry Molley''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 6-an de februaro 1931) estis kasisto de la Esperantista grupo en [[Reading]]. ===[[Harry Mortimer]]=== '''Harry Mortimer''' (mortis la 27-an de majo 1940) estis esperantisto en [[Manchester]]. ===[[George Moult]]=== '''George Moult''' (mortis la 14-an de majo 1943) estis esperantisto en [[Bristol]]. ===[[Alfred Mudie]]=== '''Alfred Mudie''' (naskiĝis probable en 1845; mortis la 9-an de januaro 1933) estis esperantisto en [[Hove]]. Li estis forta subtenanto de la [[Francis Bacon|Bakona]] aŭtoreco de la verkoj atribuitaj al [[William Shakespeare|Shakespeare]]<ref>[[La Brita Esperantisto]] - Numero 335, Marto (1933)</ref>. ===[[Adolf Muenz]]=== '''Adolf Muenz''' (mortis la 19-an de marto 1943) estis brita esperantisto. ===[[John Muir]]=== '''John Muir''' (mortis en aŭgusto 1948) estis esperantisto, prezidanto de [[Dundee Esperanto Group]]. <ref>La Brita Esperantisto - Numeroj 521-522, Septembro - Oktobro (1948)</ref>. ===[[John Murray (esperantisto)]]=== '''John Murray''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 24-an de januaro 1906 en [[Mozambiko]]) estis brita esperantisto. == N == ===[[William Newbold]]=== '''William Newbold''' estis esperantisto malaperinta la 1-an de julio 1916 dum la unua mondmilito. <ref>Esperanto n195 nov 1916</ref> === [[Stanley D. Nisbet]] === [[Dosiero:1987 Esperanto's Time Has Come.jpeg|eta|''Esperanto's Time Has Come'', 1987.]] '''Stanley D. NISBET''' (naskiĝis en [[1912]], mortis la {{daton|14|aprilo|2004}}) estis [[brita esperantisto]], [[delegito de UEA|delegito]] kaj fakdelegito pri [[edukado]] en [[Glasgow]] (Britio). ===[[Hugh Noel Nowell]]=== Pastro '''Hugh Noel Nowell''' (naskiĝis 1871?; mortis la 18-an de marto 1940) paroĥestro de la preĝejo St. Peter, [[Sandwich]], kie li estis pioniro de Esperanto.<ref>La Brita Esperantisto - Numeroj 420-421, Aprilo - Majo (1940)</ref> ===[[Eleanor Norman]]=== '''Eleanor Norman''' (mortis la 18-an de majo 1941) estis esperantistino en [[Kings Norton]], Birmingham. === [[H. Nursall]] === '''H. NURSALL''' (naskiĝis en [[1905]], mortis la {{daton|6|februaro|1977}} en [[Bedford]], [[Britio]]), estis brita esperantisto. Kvankam lerninte Esperanton nur post sia pensiiĝo, estis unu el la ĉefaj lokaj aktivuloj dum la lastaj jaroj. == O == === [[Adrian Oates]] === '''Adrian OATES''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la {{daton|8|marto|2000}} estis [[brita esperantisto]]). Li estis ĉefo de [[Chester]] Esperanto-Asocio, longdaŭra membro de la [[Nordokcidenta Esperanto-Federacio]] kaj de [[EAB]], [[delegito de UEA]] kaj [[radioamatoro]]. ===[[William Officer]]=== '''William Officer''' (naskiĝis 1857; mortis 1936) estis esperantisto en [[Peterhead]]. ===[[Rushton Ogden]]=== '''T. Rushton Ogden''' (naskiĝjaro nekonata, mortis en 1929) muzikisto, estis esperantisto el [[Blackpool]] ekde 1908. ===[[Ronald Older]]=== '''Ronald Older''' (naskiĝis 1922?, mortis 1942) estis brita esperantisto en [[Petworth]], [[Sussex]], mortigita dum la Dua Mondmilito<ref>[[La brita esperantisto]] n445-446 maj-jun 1942</ref>. ===[[Doris May Over]]=== '''Doris May Over''' (naskiĝis 1916?; mortis la 21-an de marto 1943) estis esperantistino en [[Weston-super-Mare]]<ref>La Brita Esperantisto - Numeroj 459-460</ref>. == P == ===[[Edward Parker]]=== '''Edward Parker''' (naskiĝis 1883?, mortis la 8-an de marto 1915) estis esperantisto en [[Shipley]]. Li estis vicprezidanto de [[Jorkŝira Esperantista Federacio]] kaj estrarano de [[Brita Esperanto-Asocio]]<ref>Esperanto n177 apr 1915</ref>. ===[[John Parker]]=== '''John E. Parker''' (naskiĝis 1848?; mortis la 21-an de julio 1943) estis unu el la pioniroj de Esperanto en [[Bradford]]. ===[[Frank Parkin]]=== '''Frank Parkin''' (naskiĝis 1890?; mortis la 24-an de aŭgusto 1946) estis esperantisto en [[Sibford Ferris]], [[Banbury]]. Li instruis Esperanton en Friends’ School, Sibford, kie li estis instruisto<ref>La Brita Esperantisto - Numeroj 499-500 nov-dec 1946</ref>. ===[[James Parish]]=== '''James Parish''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 4-an de aprilo 1929) muzikisto, estis esperantisto el [[Watford]]. === [[E. Robert Penny]] === '''E. Robert PENNY''' (naskiĝis en [[1909]], mortis [[1993]] en [[Bury St. Edmunds]], [[Britio]]) estis membro de [[UEA]] seninterrompe ekde [[1938]] kaj multajn jardekojn servis en la Delegita Reto kiel delegito kaj fakdelegito pri mana teksado kaj [[SOS-aŭtoservo]]. ===[[John A. Peart]]=== '''John A. Peart''', lernejestro, estis brita esperantisto dum la mezo de 20-a jarcento en [[Winchester]]. Verko: * ''Towards International Understanding, aŭ, Per Esperanto al la Sesa Celo. (Esperanto por Rotarianoj).'' Eld. Warren & Son Ltd., Winchester, 1931(?), 32 pĝ. ===[[Herman Philp]]=== '''Herman Philp''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 24-an de oktobro 1919) estis brita esperantisto en [[Aberystwyth]]. === [[Walter Glover Phipps]] === '''Walter Glover PHIPPS''' [fips] (naskiĝis la {{daton|24|julio|1885}} en [[Cheltenham]]) estis [[angla esperantisto]] kaj [[komizo]]. Li estis sekretario de la Cheltenhama Esperanto-grupo de 1913 ĝis 1926 kaj [[delegito de UEA]] de 1914 ĝis 1930. === [[John William Pickard]] === '''John William PICKARD''' [pikard] (naskiĝis la {{daton|16|julio|1866}} en [[Leeds]]) estis [[angla esperantisto]] kaj [[kontisto]]. Li estis esperantisto de [[1899]]. Dum 4 jaroj li estis prezidanto de la Esperanto-societo de [[Manchester]]. ===[[Leonard Pickles]]=== '''Leonard Pickles''' (mortis 9-an de marto 1943) estis esperantisto en [[Keighley]]. === [[Harold Pilling]] === '''Harold PILLING''' (naskiĝis en [[1888]], mortis [[1957]] en [[Burnley]], [[Britio]]) estis iama Prezidanto de la grupo en Burnley. Eklernis Esperanton en 1908, kaj en 1956 elektiĝis Fratulo de BEA. ===[[Walter Pitt]]=== '''Walter Pitt''' (mortis la 10-an de januaro 1921) inĝeniero, estis esperantisto. Li estis unu el la pioniroj de Esperanto en [[Bath]] kaj ĝis morto honora prezidanto de la tiea Esperanta Societo. Li estis direktoro de la [[firmo]] Stothert & Pitt<ref>Esperanto n246 feb 1921</ref>. ===[[Ernest Pointer]]=== '''Ernest Pointer''' (naskiĝis la 23-an de novembro 1881; mortis la 6-an de majo 1909 en [[Eppstein]]) estis brita esperantisto el [[Winchester]]. Li diplomiĝis en Universitato de Kembriĝo en 1903 (Pembroke College), kaj li esperantiĝis dum la [[UK 1907|Universala Kongreso de 1907]]. Li komencis movadi en [[Bedford]], sed baldaŭ poste li malsaniĝis de [[ftizo]] kaj mortis. Fontoj: *[[Revuo Esperanto]] n56 5 jun.1909 ===[[Mary Pointer]]=== '''Mary Pointer''' (naskiĝis 1852?; mortis la 8-an de februaro de 1943) estis brita esperantistino. ===[[Fred Pratt]]=== Serĝento '''Fred Pratt''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 28-an de aprilo 1917) filo de filo de W. J. Pratt, estis esperantisto en [[Edinburgo]]. Li estis ano de 15th Royal Scots, kaj mortis en batalkampo dum la [[Unua mondmilito]].<ref>[[La Brita Esperantisto]] - numero 153, septembro (1917), pĝ 75</ref> {{referencoj}} === [[Everleigh M. Preston]] === '''Everleigh M. PRESTON''' (naskiĝis en [[1899]], mortis la {{daton|17|januaro|1973}}) estis vicdelegito en [[Bristol]] ([[Britio]]). Krom havi funkcion en [[Brita Esperantista Asocio]], li estis dum pli ol trideko da jaroj membro de [[UEA]] ĝis la morto. ===[[Ernest Edward Pyett]]=== '''Ernest Edward Pyett''' (mortis la 29-an de junio 1936) estis brita esperantisto en [[Blackpool]]. == Q == === [[Dermod Quirke]] === '''Dermod QUIRKE''' ('''D. J. F. Quirke''') kontribuis al [[La Brita Esperantisto]] kaj redaktis unu numeron de ĝi en [[1971]]. Li estis ankaŭ kunlaboranto de [[Sekso kaj Egaleco]]. == R == ===[[William Rae]]=== '''William Rae''' (mortis la 3-an de decembro) estis esperantisto en [[Bournemouth]]. ===[[Charlotte Elisabeth Railton]]=== '''Charlotte Elisabeth Railton''' (mortis la 22-an de julio 1937) estis esperantistino en Manchester. ===[[Herbert Reed]]=== '''Herbert Reed''' (naskiĝis 1866?; mortis la 7-an de oktobro 1946) estis esperantisto en [[Letchworth]]. ===[[Miriam Reeve]]=== '''Miriam Reeve''' (naskiĝis probable en 1843; mortis la 5-an de majo 1934) pioniro de Esperanto en [[Brajtono]] kaj [[Hove]]. ===[[Elizabeth Reid]]=== '''Elizabeth Reid''' (mortis la 17-an de majo 1948) estis esperantistino en Skotlando. ===[[Thomas J. Relf]]=== '''Thomas J. Relf''' (naskiĝis la 22-an de januaro 1859, mortis la 22-an de januaro 1929) estis esperantisto en [[Edgware]]. Li fondis Esperantan grupon en [[Finchley]] en 1907. Li partoprenis la Esperantan Diservon en Londono kiel predikanto kaj kiel orgenisto<ref>[[La Brita Esperantisto]] - numero 289, aprilo 1929</ref>. Verko * ''Life, Grave and Gay''. Eld. [[Mascot Press]], [[Amersham]], 1928(?). === [[Eric Revill]] === '''Eric REVILL''', anglo kiu pasigis jardekojn en gvidado en Esperanto-Societo en Manĉestro kaj en la nord-okcidenta federacio. Post transloĝiĝo al [[Norda Kimrio]], li diligente instruis la lingvon al dekoj da gelerantoj. ===[[Alex McNab Rice]]=== '''Alex McNab Rice''' (mortis la 15-an de februaro 1947) estis esperantisto en Glasgow. ===[[John Riley]]=== '''John Riley''' (naskiĝis la 4-an de novembro 1848; mortis la 12-an de majo 1929), juĝisto, estis esperantisto el [[Gazerdine]] ekde 1907. ===[[Albert Henry Rishworth]]=== Kolonelo '''Albert Henry Rishworth''' (naskiĝis 1859?, mortis la 17-an de aŭgusto 1937) estis esperantisto en [[Hull]]. Li prezidis la Societon en Hull jam de ĝia fondo en [[1906]]<ref>La Brita Esperantisto - Numero 390, oktobro (1937)</ref>. ===[[Annie Robb]]=== '''Annie Robb''' (mortis 1943) estis brita esperantistino en Edinburgo ekde 1908. === [[James Roberts]] === '''James ROBERTS''' (n. la 21-an de aprilo 1839 en [[Constantine]], m. 95-jara la 8-a de februaro 1935) estis angla esperantisto en [[Manningham]], kiu inter 1859 kaj 1882 funkciis kiel lernejestro. Li esperantistiĝis en 1922 kaj tiujare, 88-jara, gajnis ateston de la Londona Ĉambro de Komerco pri Esperanto, kun distingo en la parola parto. Duan ekzamenon li sukcesis en sia 93-a jaro, en 1927.<ref>[[La Brita Esperantisto]] - numero 359, marto (1935)</ref>. Kiam aperis la [[Enciklopedio de Esperanto]] en [[1934]], li estis la plej aĝa esperantisto de Britio. {{referencoj}} {{EdE|R}} ===[[Norman Roberts]]=== '''Norman W. Roberts''' estis esperantisto el [[Sheffield]] militkaptita en 1918 dum la Unua mondmilito en [[Germanio]] <ref>Esperanto n213 majo 1918</ref> ===[[Millie Rhodes]]=== '''Millie Rhodes''' (mortis la 16-an de septembro 1936) edzino de [[Frank Cockshott Rhodes]], estis esperantistino en [[Keighley]]. ===[[Samuel T. Rodger]]=== '''Samuel T. Rodger''' (naskiĝjaro nekonata, mortis en septembro 1931) estis esperantisto en Londono. === [[George William Roome]] === '''George William ROOME''' (rum) (naskiĝis la {{daton|27|novembro|1864}} en [[Sheffield]], mortis la {{daton|16|septembro|1958}}) estis anglo kaj instruisto pri angla lingvo. Esperantistigita de [[Richard H. Geoghegan]] en [[1888]]. Prezidanto de la Esperanto-Federacio de [[Yorkshire]]. Prezidanto de [[Tutmonda Asocio de Geinstruistoj Esperantistaj]] (TAGE) de [[1930]]. ===[[Dennison Ross]]=== ''Sir'' '''Dennison Ross''' (mortis septembro 1940) estis fondinto kaj ĝis 1937 estro de la Lernejo de Orientaj Studoj. Komence li iom dubis pri Esperanto, sed ĉeestinte la [[UK 1938|Universalan Kongreson de Esperanto en Londono]], li diris, ke tiu provo pri la vivanteco de la lingvo plene lin konvinkis. <ref>La Brita Esperantisto - Numeroj 426-427-428, Oktobro/ Decembro (1940)</ref> {{referencoj}} === [[Olive Rossetti]] === '''Olive ROSSETTI''' (naskiĝis en [[1921]], mortis en [[1993]] en Gosport) estis la dua edzino de [[Reto Rossetti]] kaj ofta kongresano. ===[[Albert Rollo Russel]]=== '''Albert Rollo Russel''' (naskiĝjaro nekonata, mortis en 1914) estis brita esperantisto. Li verkis multajn [[artikolo]]jn pri la [[meteorologio]] kaj estis unu el la komitatanoj de [[Bedales School]], [[Petersfield]]. Tie li renkontiĝis kun [[Edmond Privat]] kiu instruis la lingvojn Francan kaj Esperantan en la lernejo kaj fariĝis fervora partiano de Esperanto. == S == === [[Mike Sadler]] === '''Mike SADLER''', naskiĝis en la 1950-aj jaroj, estas brita esperantisto, kiu inter alie per prelegoj kontribuis al la tema programoj de multaj [[Internacia Seminario|Internaciaj Seminarioj]] de GEJ, kontribuante ankaŭ al la [[21-a IS]] 1977/1978 kaj la [[31-a IS]] 1987/1988. === [[Simon Saft]] === '''Simon SAFT''' (naskiĝis en [[Lankaŝiro]], mortis 66-jara la {{daton|2|septembro|1965}}) estis brita esperantisto el [[Salford]]. Kvankam li lernis Esperanton nur en [[1951]], li de tiam estis tre aktiva precipe en la brita movado. === [[John Reynolds Salter]] === '''John Reynolds SALTER''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la {{daton|10|majo|1989}} en [[Exeter]], [[Britio]]) estis dumviva membro de [[UEA]]. === [[Charles H. H. Satchell]] === '''Charles H. H. SATCHELL''' (naskiĝis la 1-an de marto 1864 en [[Rugby]], Englando, mortojaro ne konata, sed ĉiukaze post 1934) estis angla esperantisto kaj ko­merca vojaĝisto, kiu estis tre konata en multaj provincaj grupoj. Konsilanto de BEA por [[Edinburgo]]. {{EdE|S}} ===[[William H. Scott]]=== '''William H. SCOTT''' (naskiĝis probable en 1851; mortis en decembro 1925) estis esperantisto en [[Bournemouth]]. Subite li mortis dum li sidis en preĝejo, legante la Esperantan Testamenton. ===[[Frederick Maurice Sexton]]=== '''Frederick Maurice Sexton''' (naskiĝis 1860?; mortis la 9-an de februaro 1946) estis esperantisto en [[Surbiton]]. === [[Watson Senior]] === '''Watson SENIOR''' (naskiĝis la 7-an de februaro 1868 en [[Dewsbury]], mortojaro ne konata, sed ĉiukaze post 1934), estis angla esperantisto kaj me­zurila inspektoro en [[Edinburgo]], kiu interalie oficis kiel prezidanto de Unuigita Societo de Inspektistoj de Pes­iloj kaj Mezuriloj. Esperantisto ekde 1910, li estis multjara prezidanto de la Esperantista Societo en Edinburgo. {{EdE|S}} === [[Charles Shanks]] === '''Charles Shanks''' (naskiĝjaro nekonata, mortis en 1916) estis brita esperantisto, unu el la pioniroj en [[Aldershot]]. Li mortis ĉe la Suvla Baseno dum la [[Batalo de Kalipolis]]. Antaŭ la [[Unua mondmilito]] li estis instruisto ĉe ''West End Boys’ School'' en Aldershot. Li soldatiĝis en 1915. === [[Mabel Victoria Schäper]] === '''Mabel Victoria SCHÄPER''', naskita Hewetson (naskiĝjaro nekonata, mortis la 6-an de februaro 1933), estis brita esperantistino loĝanta en [[Essen]], Germanio. Ŝi estis dum multaj jaroj sekretario de la Esperanto-grupo en [[Blackburn]], kaj komitatano de la Federacio de [[Lancashire]] kaj [[Cheshire]]. Poste ŝi [[Geedziĝoj esperantistaj|edziniĝis]] al la germana esperantisto [[Hans Schäper]] kaj translokiĝis al Germanio<ref>[[La Brita Esperantisto]] - numero 335, marto (1933)</ref>. {{referencoj}} === [[Francis William Shaw]] === '''Francis William SHAW''' (ŝo) estis angla inĝeniero kaj esperantisto, naskiĝinta la [[19-an de aprilo]] [[1873]] en [[Manchester]]. Li esperantistiĝis en [[1909]] kaj plurajn jarojn estis la [[sekretario]] de la Esperanto-Societo de [[Coventry]]. === [[George Shepherd]] === '''George SHEPHERD''' (naskiĝjaro nekonata, mortis 76-jara la {{daton|27|februaro|1970}}) estis [[brita esperantisto]] en [[Newcastle-upon-Tyne]]. Li lernis Esperanton en 1910, kunfondis la lokan societon kaj regionan federacion kaj estis tre malnova membro de UEA. ===[[Grace Sherris]]=== '''Grace Sherris''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 27-an de julio 1928) estis esperantistino el [[Clacton-on-Sea]]. ===[[Edna Schofield]]=== '''Edna E. Schofield''' (mortis la 4-an de januaro 1942) estis esperantistino en [[Bury]]<ref>La Brita Esperantisto - Numeroj 443-444</ref>. ===[[Henry Hutchings Short]]=== '''Henry Hutchings SHORT''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 23-an de aprilo 1932) estis esperantisto en [[Moretonharpstead]]<ref>[[La Brita Esperantisto]] - numero 328, aŭgusto (1932)</ref>, unu el la pioniroj en [[Devon]]. {{referencoj}} ===[[Johanna Shorter-Eyck]]=== ''' Johanna Shorter-Eyck''' estas brita esperantisto. Verkoj * ''Internacia kuirlibro''. Eld. [[Brita Esperantista Asocio]], Londono, 1971. ===[[Lucy May Simpson]]=== '''Lucy May Simpson''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 1-an de februaro 1934) estis esperantistino en Edinburgo. Ŝi estis fratino de [[Rosa Simpson]]. ===[[Rosa Simpson]]=== '''Rosa Simpson''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 5-an de julio 1934) estis esperantistino en [[Edinburgo]]. Ŝi estis fratino de [[Lucy May Simpson]]. === [[Sybil V. Sly]] === '''Sybil V. SLY''' (naskiĝis en [[1920]], mortis en [[2004]]) estis longtempa delegito de UEA en [[Letchworth]], Britio. Ŝi estis dumviva membro de UEA jam ekde sia infanaĝo kaj fervora kluba aktivulo. Dum multaj jaroj ŝi membris en [[Societo Zamenhof]] kaj subtenis la Novjorkan Oficejon de UEA. ===[[Avis Ellen Smith]]=== '''Avis Ellen Smith''' (mortis la 6-an de novembro 1937) estis esperantistino en [[Kettering]]<ref>La Brita Esperantisto - Numero 392, Decembro (1937)</ref>, edzino de [[Albert Edward Smith]], prezidanto de la Federacio de [[Northamptonshire]]. ===J. S. Smith=== '''J. S. Smith''' (mortis 1918) estis esperantisto el [[Warrington]], kie li estis delegito de UEA, en la komenco de 20-a jarcento.<ref>Esperanto n217-218 sep-okt 1918</ref> ===[[Mary Smyth]]=== '''Mary Smyth''' (mortis la 24-an de julio 1937) estis esperantistino en [[Burntisland]]. === [[Gladys Gladstone Solomon]] === '''Gladys Gladstone SOLOMON''', anglino. Aŭtoro de facilaj legolibroj: „E por Infanoj" kaj de alilingvaj lerniloj. ===[[James Speirs]]=== '''James Speirs''' (Paisley 1842- Linz 1912), estis brita esperantisto ekde 1904. Li estis Sekretario dum 40 jaroj de la Svedenborga Societo de Londono. Dank’ al lia iniciativo, la Svvedenborga Societo eldonis Esperantajn tradukojn de la verkoj de [[Emanuel Swedenborg|Svedenborgo]], kaj funkciis kiel eldonisto por multaj verkoj. <ref>Esperanto n 132 okt 1912</ref> ===[[James Somerville-Meikle]]=== '''James W. G. A. Somerville-Meikle''' (naskiĝis probable en 1861; mortis la 22-an de oktobro 1933) estis brita esperantisto. ===[[Herbert Southcombe]]=== '''Herbert W. Southcombe''' (naskiĝis la 21-an de marto 1859; mortis la 21-an de septembro 1944) estis esperantisto en [[Kingston-on-Thames]]<ref>[[La Brita Esperantisto]], n 475-476_nov-dec 1944</ref>, li estis unu el la unuaj dek mil esperantistoj listitaj en [[Adresaro de la Esperantistoj]]. Li ĉeestis la [[UK 1905|Bulonjan Kongreson]]. Verko: [[Tiumondaj Fajrokutimoj]], 1905. ===[[Arthur Southee]]=== Pastro '''Arthur P. Southee''' (naskiĝis en 1840, mortis la 28-an de oktobro 1919) estis unu el la pioniroj de Esperanto en Britio.Li partoprenis de organizado de [[UK 1905|Kongreso de Bulonjo]]<ref>[[La Brita Esperantisto]] - numero 184, aprilo 1920</ref>. Li movadis en [[Folkestone]], kie li partoprenis ĉe la aranĝo de vizito de Zamenhof. <ref>Esperanto n237 maj 1920</ref>. === [[John Alan Spencer]] === '''John Alan SPENCER''' (naskiĝis en [[1908]], mortis la {{daton|2|marto|1999}} en [[Londono]]) estis konata aktivulo de [[SAT]] kaj de ties brita branĉo. ===[[Adeleine Elizabeth Stacy]]=== '''Adeleine Elizabeth Stacy''' (naskiĝis ''Good'' 1859?; mortis la 8-an de aŭgusto 1946) estis esperantistino ekde 1907. ===[[William King Stacy]]=== '''William King STACY''' (naskiĝis probable en 1850; mortis la 15-an de marto 1934) estis esperantisto en [[Woodthorpe]]<ref>[[La Brita Esperantisto]] - numero 349, majo 1934</ref> ekde 1906. {{referencoj}} === [[Walter Haydn Staveley]] === '''Walter Haydn STAVELEY''' (stejvli) (naskiĝis la {{daton|1|julio|1876}} en [[Preston]], mortis la 10-an de februaro 1940 ) estis anglo kaj profesia [[pianisto]]. Esperantisto ekde [[1912]], li laŭ informo de la [[Enciklopedio de Esperanto]] en 1934 estis la prezidento de la Esperanto-societo en Preston. {{EdE|S}} ===[[James Strachan]]=== '''James Strachan''', M.A., lerneja inspektoro, estis brita esperantisto. Verko: *'''Esperanto as a School Subject'''. Eld. Board of Education, Londono, 1941. === [[John Steele]] === '''John STEELE''' (naskiĝis en [[1896]], mortis en decembro [[1996]]), estis engaĝita brita esperantisto, ofta instruinto kaj UK-partopreninto. Kiam li forpasis cent-jara fine de 1996, li probable estis la plej aĝa esperantisto en Britio. Li organizis ambaŭ [[Brita Kongreso de Esperanto|britajn Esperanto-kongresojn]] kiujn gastigis lia urbo [[Southport]], en 1911 kaj 1932. ===[[Florence E. Stevens]]=== '''Florence E. Stevens''' (naskiĝis probable en 1857; mortis la 3-an de aprilo 1925) estis brita esperantistino en [[Welwyn Garden City]]. Ŝi estis patrino de E. R. Edmonds kaj K. M. Stevens. ===[[Robert Stewart]]=== '''Robert Stewart''' (mortis la 15-an de oktobro 1936) estis skota esperantisto en [[Glasgow]], estrarano de Skota Federacio de Esperanto. Li estis sekretario de la [[Scottish Socialist Music Festival]]<ref>La Brita Esperantisto - Numero 380, Decembro (1936)</ref>. {{referencoj}} ===[[Charles Patrick Stuart]]=== '''Charles Patrick STUART''' (naskiĝis probable en 1902; mortis la 15-an de novembro 1928) estis brita esperantisto el [[Stewart's Town]], [[Tyrone]]. ===[[Wilson Henry Sturge]]=== '''Wilson Henry STURGE''' (naskiĝis probable en 1865; mortis la 4-an de marto 1935) estis esperantisto en [[Birmingham]]. ===[[Robert Sutcliffe]]=== '''Robert SUTCLIFFE''' (naskiĝjaro nekonata, mortis en 1914) inĝeniero, estis brita esperantisto en [[Sutton]] ekde 1902. Li verkis kelkajn artikolojn al [[La Brita Esperantisto]]. En 1907 S-ro Sutcliff fondis la Sutton'an Grupon, de kiu li estis prezidanto dum kelkaj jaroj. Li estis kunulo de firmo ''Legrande kaj Sutcliffe'', kies elpenso de la “Magdala” tuba puto, ebligis, per sia ofta eltrovo de akvo en ŝajne sekegaj lokoj, la ekspedicion al [[Abisinio]] en la jaro [[1868]]. == T == === [[Nigel Tart]] === '''Nigel TART''' (naskiĝis en [[1966]]<!-- eventuale fine de 1965, laŭ [http://www.theargus.co.uk/news/9687843.Testing_time_for_teacher_trapped_in_Brighton_gym/?ref=rss] li estis 46-jara en 2012 --> en [[Ashby de la Zouch]]) estas esperantisto kaj matematika instruisto en [[Brajtono]], kaj fine de la 20-a/komence de la 21-a jarcento la plej konata esperantisto en la urbo. {{referencoj}} ''' Eksteraj ligiloj:''' * [https://www.facebook.com/people/Nigel-Tart/581580582 persona paĝo en] ''[[facebook]]'' * [https://twitter.com/nigeltart persona paĝo en] ''[[twitter]]'' === [[Frank Taylor]] === '''Frank V. TAYLOR''' (naskiĝis en [[1891]], mortis la {{daton|26|februaro|1976}} en [[Halifax]], [[Britio]]), estis membro de UEA depost 1935 kaj dum pluraj jardekoj delegito en sia urbo. En 1924 li en [[Kurri Kurri]], [[Novsudkimrio]], [[Aŭstralio]] edziĝis al la aŭstralia esperantistino ''Adelaide E. Hughes''. La esperantlingva gazetaro amplekse raportis pri la [[geedziĝoj esperantistaj|internacia movada geedziĝo]], kaj la [[Enciklopedio de Esperanto]] de 1934 menciis ĝin.<ref>[https://www.eventoj.hu/steb/gxenerala_naturscienco/enciklopedio-1/encikl-g.htm listo sub la kapvorto "Geedziĝoj esperantistaj"] en la [[Enciklopedio de Esperanto]] de 1934 ({{eo}})</ref> ===[[Eliza Tendall]]=== '''Eliza Tendall''' (naskiĝis 1863?; mortis la 25-an de januaro 1948) estis brita esperantistino en [[St. Leonards-on-Sea]]<ref>La Brita Esperantisto - Numeroj 517-518 maj-jun 1948</ref>. === [[Hilda Tharme]] === '''Hilda THARME''' estis aktiva brita esperantistino. Dum la plejparto de sia vivo ŝi loĝis en Bangor, Kimrio. Tie ŝi foje instruis Esperanton al gelernantoj en [[liceo]]. ===[[Mary Theodore]]=== '''Mary Theodore''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 18-an de marto 1933) estis esperantistino en [[Llanfair Caereinion]]<ref>[[La Brita Esperantisto]] - numero 337, majo (1933)</ref>, ŝi movadis en multaj lokoj de [[Kimrio]]. {{referencoj}} ===[[George Thomson]]=== '''George THOMSON''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 5-an de decembro 1929) estis esperantisto en [[Edinburgo]]. ===[[Blanche Townley]]=== '''Blanche TOWNLEY''', naskita Drinkwater (naskiĝjaro nekonata, mortis la 3-an de januaro 1931) estis esperantistino en [[Clayton-le-Moors]] kaj [[Blackburn]], membro de la grupo en [[Accrington]], kie li gvidis esperanto-kursojn. === [[Robert Ralph Tredgold]] === '''Robert Ralph TREDGOLD''' (naskiĝis la {{daton|3|decembro|1878}} en [[Lee]]) estis [[angla esperantisto]] kaj [[solicitoro]]. En 1931 li estis kasisto de [[Brita Esperanto-Asocio]]. Li tradukis [[himno]]jn por la „[[Himnaro Esperanta]]". == V == === [[Simon Varwell]] === '''Simon VARWELL''' (n. en la 1970-aj jaroj) estas skota esperantisto kaj [[aŭtoro]]. Li verkis ''The Next Stop'' kaj ''Up the Creek without a Mullet'' [http://www.simonvarwell.co.uk/esperanto/] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20201021141117/http://www.simonvarwell.co.uk/esperanto/ |date=2020-10-21 }} ===[[Ada Kate Vacher]]=== '''Ada Kate Vacher''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 21-an de aŭgusto 1923) estis esperantistino en [[Kensington]] ekde 1909. == W == === [[Lucy E. Waddy]] === '''Lucy E. Waddy''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 29-an de oktobro 1927 en [[Jamaiko]]) estis brita esperantistino dum la unua duono de 20-a jarcento. Ŝi estis estrino de la Altlernejo por knabinoj en [[Haverfordwest]], [[Kimrio]]. Verko: * '''TRA LA JARO. Esperanta Lernolibro''', 2-a reviziita eldono, 1921. Eldonis J. M. Dent & Sons, Ltd. Londono. {{Citaĵo|Tiu lernolibro estas uzebla en ĉiuj landoj. Ĝi speciale taŭgas por infan­aj kursoj kaj prilaboras la tutan gramatikon en 50 lecionoj kies teksto estas bazita sur la en preskaŭ ĉiuj lernejoj troveblaj kvar bildoj pri la Sezonoj. La libro enhavas multajn kaj metode prezentitajn ekzercojn, kaj ĝi lernigas al la junaj [[lernanto]]j grandan trezoron da vortoj. Ĉar mi mem jam uzis kun bona rezultato tiun gramatikon en porinfana kur­so, mi povas ĝin plenkonscie rekomendi. Estus preferinde, tamen, ke en proksima eldono la lerta verkistino forigu kelkajn nuranglaĵan fraz­konstruojn, kiuj enŝoviĝis en la libron|[[Belga Esperantisto]] n083-084 (jan-feb 1921)}} {{citaĵo|Dank' al Profesoro [[Hengwi Hongg]], la [[Esperanto-movado]] revekiĝas en la malfeliĉa [[Koreo]]. Sed por la instruado de la [[internacia lingvo]] oni bezonas lernolibrojn; feliĉe, Valter Kipman-eldonejo konsentis la represon de la recenzata libro. La [[didakta metodo]] estas klara kaj taŭga por, la lernantoj, universitataj geestudentoj ĝiaj rektaj kaj gramatikaj klarigoj, kune, faciligas kaj agrabligas la lernadon. La libron oni povas atingi interŝanĝo kun Esperanto-libroj; ĉar, pro kaŭzo de la [[milito]], la tieaj samideanoj dezilas akiri tuj alilandajn verkojn, por siaj studoj.|[[Boletín]] n048 (dec 1952)}} {{citaĵo|Ĉi tiu libro estas unu el “''Dent's Modern Language Series''”, redaktata de [[Walter Rippmann]], M.A., kaj similas la ĉiekonatan “''First French Book''”. Ĝi estas verkita tute en Esperanto kaj konsistas el 50 lecionoj por komencantoj, en formo ne de sekaj reguloj, aŭ de amaso da frazoj sen ia interrilato, sed de interesa kaj facila legaĵo—priskriboj, rakontoj, poemetoj, kaj literaturaj elĉerpaĵoj. La lecionoj estas zorge gradigitaj, laŭ bonaj pedagogiaj principoj, kaj ĉe la fino de ĉiu troviĝas simplaj notoj pri gramatiko kun klarigaj [[ekzemplo]]j. La libro dividiĝas nature en kvar partojn — [[Printempo]], Somero, Aŭtuno, Vintro— koresponde al kvar koloraj bildoj, kiujn ĝi enhavas, kaj kiujn la instruisto, se li volos, povas aĉeti pligrandigitajn por pendigo sur la muro. Sed la trajto, kiu ŝajnas al mi plej notinda, estas la ekzercoj, kiuj sekvas ĉiun [[leciono]]n. Ili estas vere admirindaj, kaj (neniel ĉiama afero) efektive pensigas la instruaton kaj ekzercigas lin rilate la ĵuslernitaĵon, kaj la uzon de la lingvo ĝenerale. Instruistoj kiuj, kiel la skribanto, devis dum multaj jaroj konstante verki kaj kopii ekzercojn por siaj kursanoj, scios tion ŝati. Oni ja povas demandi: “Ĉu vere nova lernolibro estas bezonata, aŭ eĉ utila, ĉar jam ekzistas preskaŭ embarasa nombro da bonaj?” Sed konsentante tiun [[fakto]]n, oni devas konfesi, ke neniu alia libro ĝis nun tute plenumis la samajn kondiĉojn kiel ĉi tiu; ĉiu estis aŭ tro (aŭ maltro) plena, aŭ neinteresa, aŭ sen [[ekzerco]]j, aŭ sen ekzercoj utilaj, aŭ ne sufiĉe grandigita. Mi do persone opinias, ke Tra la Jaro forigas tre longe sentatan bezonon, kaj ke, dum la jam ekzistantaj libroj kredeble estas pli helpaj al komencanto sen instruisto, kaj havas ĉiu sian apartan bonaĵon, la nuna estas ĝuste tiu bezonata por uzo en lernejoj kaj kursoj, aŭ por privata instruado—eble kun aldono de Ĉefeĉa ŝlosilo. Entute ĝi tre bone povos efektivigi sian idealon. “La progresado de la konitaĵo ĝis la nekonitaĵo; la provado de la progreso malpli per traduko el unu lingvo en alian, ol per originala verkado en la lingvo ellernota, kaj per konstanta interparolado de la lernantoj, aŭ kun la instruisto aŭ reciproke unu kun alia.” Leginte grandan parton de la libro, mi trovis preskaŭ neniun preseraron aŭ kritikindaĵon. ''Li'' (p. 80) devus esti Di'. La frazo “mi ne mankos la okazon” (p. 37) kvankam eble klarigebla ne ŝajnas tre klara. Oni povus aldoni (p. 11) ke ''sia'' estas uzata nur ĉe la tria [[persono]]. Mi hezitus diri, (p. 96) ke ''volonte'' estas adverba participo de ''voli''. La klarigoj pri ''uj'' kaj aliaj [[sufikso]]j ne estas tre plenaj — kredeble intence. Sendube la tuta Esperantistaro ŝuldas varmajn dankojn al la talenta verkintino, kaj al la grava kaj entreprenema firmo Dent (kiu jam aliĝis al UEA kaj reklamas Esperante). Mi esperas, ke la libro trafos la bone meritatan sukceson.|M.C.B. [[La Brita Esperantisto]] - Numero 114, Junio (1914)}} ===[[Eric Walker]]=== '''Eric Walker''' naskiĝis en februaro 1925 kaj estis direktoro de [[British Esperanto Association]] de 1999 ĝis 2005 (laŭ find-and-update.company-information.service.gov.uk). Li havis ankaŭ aliajn pli gravajn rolojn. ===[[Phipps Walter]]=== '''Phipps Walter''' estis angla esperantisto en la komenco de la 20-a jarcento en [[Cheltenham]].<ref>Esperanto n178 jul 1915</ref> ===[[Rhoda Mary Warburton]]=== '''Rhoda Mary Warburton''' (naskiĝis probable en 1899; mortis la 3-an de decembro 1915) estis brita esperantistino en [[Harrow]]. ===[[Elizabeth Warlow]]=== '''Elizabeth Warlow''' (naskiĝis probable en 1825; mortis la 12-an de marto 1920) estis brita esperantistino en Londono. ===[[Albert Wheeler]]=== '''Albert M. Wheeler''' (naskiĝis 1872?; mortis la 12-an de oktobro 1944) unu el la pioniroj en [[Barrow-in-Furness]]<ref>La Brita Esperantisto, n475-476_nov-dec 1944 </ref>. ===[[Oscar Wihl]]=== '''Oscar M. Wihl''' (naskiĝis 1871?; mortis 15-a de aŭgusto 1940) estis brita esperantisto<ref>La Brita Esperantisto - Numeroj 426-427-428, Oktobro ĝis Decembro (1940)</ref>. {{referencoj}} ===[[Thomas Wright]]=== '''Thomas WRIGHT''' (naskiĝis probable en 1847; mortis la 12-an de majo 1933) estis brita esperantisto en [[Turvey]], [[Bedfordshire]]. === [[Phillip C. Willey]] === '''Philip C. WILLEY''' (naskiĝis en [[1922]], mortis [[1989]] en [[Bristolo]] post kelkmonata malsano) estis [[UEA]]-delegito en [[Portishead]], [[Anglio]], kaj fakdelegito pri turismo. === [[E. T. Whitaker]] === '''E. T. WHITAKER''' (naskiĝjaro nekonata, mortis en [[1906]]) estis pioniro en [[Shrewsbury]], Anglio. ===[[John Whitaker]]=== '''John WHITAKER''' (naskiĝis probable en 1853; mortis la 16-an de septembro 1929) estis esperantisto en [[Bath]]. ===[[Harry Whitley]]=== '''Harry WHITLEY''' (naskiĝjaro nekonata, mortis en 1923) estis brita esperantisto en [[Armley]], [[Leeds]] ekde 1906. Li forlasis la lokan societon en 1907 por starigi grupon ĉe la [[Salem Congregational Church]], de kiu li estis ano<ref>[[La Brita Esperantisto]] - numero 224, novembro 1923</ref>. {{referencoj}} ===[[Webster Williams]]=== D-ro '''Webster WILLIAMS''' (naskiĝis en 1868; mortis la 25-an de majo 1923 en [[Rhyl]]) estis brita esperantisto kaj kuracisto. Li movadis ĉefe ĉe blinduloj en [[Manchester]], kie li estis prezidanto de loka Esperanto-grupo<ref>[[La Brita Esperantisto]] - numero 220, julio 1923</ref>. {{referencoj}} ===[[Robert Wood]]=== '''Pastro Robert Wood''' (mortis 1919) estis esperantisto el [[Bridlington]] en la komenco de 20-a jarcento<ref>Esperanto n230 okt 1919</ref>. ===[[William Robert Wood]]=== '''William Robert WOOD''', plumnome ''Mr. Wu'' (naskiĝis 1891; mortis la 22-an de marto 1933) estis brita esperantisto en Londono ekde 1921. Li verkis artikolojn por gazetoj. Dum jaroj li estis la Prezidanto de la Esperanto-grupo en [[Torquay]]. Li estis konsilanto de [[BEA]]<ref>[[La Brita Esperantisto]] - numero 337, majo 1933</ref>. {{referencoj}} ===[[Tom Wood]]=== '''Tom WOOD''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 7-an de Junio 1917) estis esperantisto en [[Todmorden]]. Li, kiel soldato, mortis dum la Batalo de [[Messines]] en Belgio<ref>[[La Brita Esperantisto]] - numero 153, septembro 1917, paĝo 75</ref>. {{referencoj}} ===[[Edward Worthington]]=== '''Edward G. Worthington''' (mortis la 22-an de marto 1940) estis esperantisto en [[Bournemouth]]. ===[[Thompson Whyte]]=== '''Thompson WHYTE''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 30-an de novembro 1924) estis esperantisto en [[Edinburgo]]. == Y == === [[Kenneth John Young]] === '''Kenneth John YOUNG''' (naskiĝis en [[1916]], mortis la {{daton|22|januaro|1982}} en [[Derby]], [[Britio]]) estis aktiva membro de pluraj lokaj kaj regionaj Esperanto-organizaĵoj. Li okupiĝis i.a. pri elektronika terminaro, kiu restis inter liaj manuskriptoj. ==Z== ===[[Frank Zocher]]=== '''Frank Zocher''' (mortis aŭgusto 1938) estis brita esperantisto en [[Croydon]]. ==Referencoj== <references/> {{Ĝermo|esperantisto}} [[Kategorio:Britaj esperantistoj]] [[Kategorio:Listoj de esperantistoj laŭ nacieco|Britaj]] [[Kategorio:Ĝermolisto de esperantistoj|Britaj]] h9ri2sqh0c3mh2v3wt1o1q8sje9nohr 9494545 9494542 2026-10-16T16:10:59Z Roberto 609 /* Walter Pitt */ 9494545 wikitext text/x-wiki {{ArtikolaMesaĝokesto | speco = ĝermo | bildo = <span style="vertical-align: middle; background:transparent">[[Dosiero:Flago-de-Britio.svg|50ra]]<span style="margin-left:-42px;">[[Dosiero:Jubilea simbolo.svg|36ra]]</span></span> | css-stiloj = width: 80%; | teksto = ''Tiu ĉi paĝo listigas [[Vikipedio:ĝermo|ĝermajn informojn]] pri [[brita esperantisto|britaj esperantistoj]]. Movu mallongajn informojn pri britaj esperantistoj en tiun ĉi paĝon metante [[Vikipedio:alidirektilo|alidirektilo]]n.<br />Se vi volus partigi informon en apartan artikolon, aldonu informojn tiel ke '''minimume''' estu tri plenaj frazoj, prefere pli, nepre estu ĝustaj kategorioj, almenaŭ [[:kategorio:britaj esperantistoj]], kaj laŭeble ankaŭ uziĝu la ŝablonoj {{ŝ|Informkesto homo}} kaj {{ŝ|vivtempo}}. Post kreo de aparta artikolo forigu la informon de ĉi-tie.<br />Ekzistas pli plena '''[[listo de britaj esperantistoj]]''', en kiu listiĝu la nomoj de britaj esperantistoj aŭ menciataj ĉi-tie aŭ per propra biografia artikolo.'' <!-- Pri ĉi tiu paĝo, vidu la historian diskuton [[Vikipedio:Diskutejo/Arkivo_2006_9#Kvanto_kaj_kvalito]] --> }} {{KompaktaEnhavTabeloEo}} == A == ===[[Susanna Lister Adams]]=== '''Susanna Lister Adams''' (naskiĝis 1848?; mortis la 13-an de Julio 1940) estis esperantistino en [[Hastings]]. Ŝi movadis ĉefe ĉe blinduloj.<ref>La Brita Esperantisto - Numeroj 424-425, Aŭgusto - Septembro (1940)</ref> {{referencoj}} === [[Jeremy Addis]] === '''Jeremy ADDIS''' estis angla Esperantisto kiu vivis en Irlando.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=https://www.poetryireland.ie/writers/articles/jeremy-addis-obituary |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2020-11-29 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20210102075746/https://www.poetryireland.ie/writers/articles/jeremy-addis-obituary |arkivdato=2021-01-02 }}</ref><ref>[https://www.irishtimes.com/culture/books/books-ireland-founder-jeremy-addis-on-its-first-40-years-1.2649640]</ref><ref>[https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_10/]{{404|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ===[[Arthur Allen]]=== '''Arthur Allen''' (mortis en februaro 1941) estis esperantisto en [[Leek]]. === [[Ken Alexander|Ken]] kaj [[Naomi Alexander]] === '''Ken ALEXANDER''' (naskiĝis en [[1913]], mortis en aŭgusto [[2009]]) estis fervora aktivulo de la [[Londona Esperanto-Klubo]] kaj fariĝis edzo de [[Naomi Christina Butler]], kiu same estis aktiva en la Londona Esperanto-Klubo, kie ili interkonatiĝis. Ken Alexander estis redaktoro de [[La Brita Esperantisto]] de 1949 ĝis 1953. La paro Alexander, delonge ne vidita, reaperis vizite al la malfermo de la nova [[Esperanto-domo Barlaston|Esperanto-Centro en Barlaston]] en [[2002]]. === [[Wilfrid M. Appleby]] === '''Wilfrid M. APPLEBY''' (naskiĝis en [[1892]], mortis en majo [[1989]]) estis [[UEA]]-delegito en la angla urbo [[Cheltenham]] de 1931 ĝis 1987. Filatelisto. Aŭtoro de ''Ĉu vi scias?'' (Esperanto Publishing Company, Ltd., 1944) kaj muzikfolio "Kongresanino." Redaktoro de ''Guitar News''; la oficiala organo de International Classic Guitar Association. <!-- George B. Atkinson - iu ajn informo??? --> ===[[Francis G. Archer]]=== '''Francis G. ARCHER''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 27-an de junio 1934) estis esperantisto en [[Watford]]. ===[[Rebecca Asquith]]=== '''Rebecca ASQUITH''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 21-an de decembro 1931) estis brita esperantistino, kiu partoprenis la grupon je [[Keighley]]. == B == ===[[Edward Cresswell Baber]]=== '''Edward Cresswell BABER''' (naskiĝis en 1850; mortis en 1910) kirurgiisto, estis brita esperantisto kaj medicina diplomito de la [[Londona Universitato]]. Li specialiĝis pri malsanoj rilate je la [[gorĝo]], oreloj kaj nazo, kaj estis la fondinto de la ''Brighton and Sussex Throat and Ear Hospital'' en [[Brajtono]], en 1909 ĉe la Internacia Medicinista Kongreso en [[Budapest]] li prezentis Esperante verkitan tezon pri sia fako. Li estis estrarano de [[BEA]]. ===[[Thomas Grahame Bailey]]=== Pastro '''Thomas Grahame Bailey''' (naskiĝis 1872; mortis la 5-an de aprilo 1942) estis brita esperantisto naskita en [[Brita Hindio|Brita Hindujo]]. Li edukiĝis en Edinburgo, 25-jaraĝan li estis [[misiisto]] en [[Panĝabo (Brita Hindio)|Punĝabo]]; poste li fariĝis [[Lektoro]] ĉe [[Londona Universitato]]. Li majstris multajn orientajn lingvojn. Lerninte Esperanton en 1905, li elektiĝis [[LK]]-ano en 1925. Li estis Honora Prezidanto de la [[Londona Klubo]]. Li diris [[prediko]]n en St. Giles’ Edinburgo, ĉe la soleno de la Esperanta [[traduko]] de la [[Biblio]]<ref>La Brita Esperantisto - Numeroj 445-446 majo 1942</ref>. ===[[George Bairstow]]=== '''George Bairstow''' (naskiĝis 1890?; mortis la 5-an de novembro 1945) estis brita esperantisto. ===[[George Ballinger]]=== '''George Ballinger''' (naskiĝis 1863?; mortis la 16-an de decembro 1938) estis esperantisto en [[Cheltenham]]. ===[[Charles Barnes]]=== '''Charles Barnes''' (naskiĝis 1869?, mortis la 15-an de februaro 1938) estis esperantisto en [[Colchester]]. ===[[Frances Bartholomew]]=== '''Frances M. Bartholomew''' (mortis la 9-an de marto 1937) estis esperantistino en [[Letchworth]]. ===[[Charles Dawson Baxandall]]=== '''Charles Dawson BAXANDALL''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 16-an de marto 1932) estis esperantisto en [[Wallasey]]<ref> [[La Brita Esperantisto]] - numero 325, majo (1932)</ref>. ===[[Malcolm Beattie]]=== '''Malcolm H. Beattie''' (mortis la 4-an de majo 1941) estis esperantisto de 1911 ĝis sia morto en [[Eastbourne]]. Post vizito al la [[UK 1911|Antverpena Kongreso]] li deĵoris en Hindujo, kaj fondis grupon en Calcutta en 1912<ref>La Brita Esperantisto - Numeroj 437-438</ref>. ===[[Louisa Mary Bedwell]]=== '''Louisa Mary BEDWELL''' (naskiĝis probable en 1850; mortis la 21-an de julio 1930) estis esperantistino en [[North Hill]]. === [[Toby Barbock]] === '''Toby BARBOCK''' estis esperantistino en [[Skotlando]] dum la unua duono de 20-a jarcento. Ŝi partoprenis belec-konkurson en la [[UK 1929]]. === [[Florence Barker]] === '''Florence BARKER''' estis esperantistino en la unua duono de 20-a jarcento. Verko: * La lingvo de la bestoj. Heroldo de Esperanto, [[Köln]], 24 paĝoj, 1931. {{Citaĵo|La teksto de ĉi tiu prelego estas verkita en preskaŭ senerara Esperanto. Pli grava malĝustaĵo estas nur la akuzativo ĉe la prepozicio kontraŭ. „Provo al la libereco“ ŝajnas al mi iom nekutima esprimo, „stratoj kun densa irado“ eble ne internacie komprenebla. La tendencon mi tute aprobas, sed volas aldoni, ke en ĉiuj kazoj, kiam temus pri savo de besto per pereo de pli valora homo (krimulojn mi ne konsiderus tiaj) mi ne opinius justa la savon de tiu besto.|[[Wolfgang Biehler|D-ro fil. W. Biehler]]. Aŭstria Esperantisto n.80 (okt 1931)}} {{citaĵo|Prelego farita dum kunsido de “Amikoj al la Bestoj” en Kolegio Christ Church, Oxford, ĉe la [[UK 1930|22-a Universala Kongreso de Esperanto]]. Kun portreto de la hundino Chum. |[[Brazila Esperantisto]] 1932 jarkolekto 23, nnumero 01-03, januaro-marto}} ===[[Henry Bartlett]]=== '''Henry BARTLETT''' (naskiĝis en 1843; mortis la 31-an de aŭgusto 1923) kuracisto estis brita esperantisto el [[Foulsham]], [[Norfolk]]. Li vojaĝis alilanden ĉ. 1910, kaj fine en 1920 ekloĝis en [[Auckland]], [[Novzelando]], kie li mortis. === [[A. Barton]] === '''A. BARTON''' estis socialista esperantisto. En 1906 li faris paroladon pri Esperanto en klubo socialista de [[Sheffield]].<ref>Rusa Esperantisto. ''Esperantista Movado''. Nro 6 p. 525. Jun-Jul, 1906</ref> <!-- Daniela Bauzá-Phillips - iu ajn informo??? --> === [[Cecil Morris Bean]] === '''Cecil Morris BEAN''' estis brita matematikisto kaj esperantisto. En 1937, en lia traduko publikiĝis la romano ''La Naiveco de Pastro Brown'' de [[Gilbert Keith Chesterton]], kaj en 1954 li publikigis [[Matematika terminaro (Bean 1954)|Matematikan terminaron]], kiu aperis kiel aparta libreto, sed ankaŭ dissendiĝis kiel dua parto de la [[Jarlibro 1954 de Universala Esperanto-Asocio]]. ===[[James Beswick]]=== '''James BESWICK''' (naskiĝjaro nekonata, mortis en januaro 1935) estis brita esperantisto en Londono. ===[[Joseph James Birkett]]=== '''Joseph James BIRKETT''' (naskiĝis probable en 1875; mortis la 22-an de januaro 1934) estis esperantisto en [[Grange-over-Sands]]<ref>[[La Brita Esperantisto]] - numero 349, majo 1934</ref>. {{referencoj}} ===[[Robert J. Bishop]]=== '''Robert J. BISHOP''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 10-an de februaro 1930) estis esperantisto en [[Enfield]]. ===[[Robert Black]]=== '''Robert BLACK''' (naskiĝis probable en 1862; mortis en aprilo 1930) estis esperantisto en [[Hull]]. === [[James Andrew Blaikie]] === '''James Andrew BLAIKIE''' (blejki) (naskiĝis la {{daton|4|aprilo|1846}}, mortis la {{daton|21|decembro|1929}}) estis angla esperantisto, konata matematikisto, universitata ekzamenisto kaj montogrimpisto. Li esperantistiĝis en 1905. Li kunlabore tradukis [[La malbela anasido]] tiujare kaj [[Bela Joe]] en sia lasta jaro. ===[[Philip D. Blake]]=== '''Philip D. BLAKE''' (naskiĝis la 6-an de septembro 1869. mortis la 17-an de februaro 1929) estis esperantisto en Londono. En 1906 li helpis fondi kurson en [[Kilburn]]. <!-- Edmund R. Blackett - iu ajn informo??? --> ===[[Arthur Blott]]=== '''Arthur Blott''' (1858(?)- 23-a de aŭgusto 1912) estis brita esperantisto en Londono en la komenco de 20-a jarcento. Jam en 1903 li partoprenis la ekskursojn al Boulogne kaj Le Havre, kiuj funkciis kiel alkonduko al la unua [[UK 1907|Universala Kongreso]]. Li estis la prezidanto de la Charing Cross Esperanto Klubo.<ref>Esperanto n132 okt 1912</ref> === [[H. E. Board]] === '''H. E. BOARD''' estis esperantisto en Britio en la unua duono de la 20-a jarcento. Verko: * H. E. Board. '''Esperanto for the Blind'''. Eldonejo Eklezia Esperanto-Ligo, Huddersfield, 1919. {{Citaĵo|Raporto legita antaŭ kunveno okazinta la 20-an de Majo 1919 en la ''«National Library for the Blind»'', Londono. La aŭtoro montras ĉion kion Esperanto jam faris por la blinduloj ĉiulandaj kaj la grandegan utilon atingotan de la ĝenerala uzo de nia lingvo de tiu interesega klaso de homoj en la tuta mondo.|[[Belga Esperantisto]] n073-074 (mar-apr 1921)}} ===A. W. Boddy=== '''A. W. Boddy''' (mortis julio 1916) estis esperantisto el [[Nelson]] mortita dum la Unua mondmilito.<ref>Esperanto n214 jun 1918</ref> ===[[James Bolton]]=== '''James Bolton''' (naskiĝis 1929?; mortis la 31-an de julio 1940) estis esperantisto en [[Hoghton]], apud Preston<ref>La Brita Esperantisto - Numeroj 424-425, Aŭgusto - Septembro (1940)</ref>. {{referencoj}} ===[[Henry Charles Bond]]=== Pastro '''Henry Charles BOND''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 15-an de marto de 1925) estis esperantisto en [[Keymer]], Sussex. Li predikis Esperante en [[Eastbourne]] en 1913<ref>[[La Brita Esperantisto]] - numero 241, aprilo 1925</ref>. {{referencoj}} ===[[James B. Bottomley]]=== '''James B. Bottomley''' (mortis la 21-an de septembro 1935) estis esperantisto en [[Keighley]], [[Rutherglen]] kaj [[Utley]]<ref>[[La Brita Esperantisto]] - Numero 367, Novembro (1935)</ref>. {{referencoj}} === [[John J. Boutwood]] === '''John J. BOUTWOOD''' (baŭtŭud) (naskiĝis la {{daton|14|novembro|1860}} en [[Luton]]) estis angla komercista sekretario kaj esperantisto, kiu aktivis interalie kiel gvidanto de la ''Societo por Helpo al Patrinoj kaj Infanetoj''. Li esperantistiĝis en [[1912]], estis vicprezidanto de [[Brita Esperanto-Asocio]], prezidanto de la loka Esperanto-grupo en [[Hastings]]. Li verkis plurajn esperantlingvajn teatraĵojn. ===[[Arthur Bowker]]=== '''Arthur BOWKER''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 11-an de julio 1934) estis esperantisto en [[Sheffield]]. ===[[Emily Bowkett]]=== '''Emily Bowkett''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 22-an de aprilo 1922) estis esperantistino en [[Southport]]. ===[[Robert C. Bowkett]]=== '''Robert C. BPWKETT''' (naskiĝis 1867; mortis la 3-an de aŭgusto 1932) estis esperantisto en [[Southport]]. === [[Albert Boyce]] === '''Albert E. BOYCE''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la {{daton|31|julio|1965}} en [[Londono]]) estis brita esperantisto kaj multjara [[delegito de UEA]] en [[Bristol]]. ===J. W. Boys=== '''J. W. BOYS''' (naskiĝis la 20-an de nov. 1848; mortis la 17-an de sept. 1924) estis esperantisto en [[Bridgeport]]. ===[[Philip Bracegirdle]]=== '''Philip Bracegirdle''' (mortis 1944) estis brita esperantisto kiu mortis en [[Javo]] kiel militkaptito dum Dua Mondmilito<ref>[[La Brita Esperantisto]] n467-468_mar-apr 1944</ref>. ===[[James F. Brazier]]=== '''James F. BRAZIER''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 8-an de majo 1931) estis brita esperantisto. ===[[Tom Gordon Briggs]]=== '''Tom Gordon Briggs''' (naskiĝis 1892?; mortis la 13-an de junio 1938) estis brita esperantisto ekde 1905 en [[Woodthorpe]]. Li estis edzo de [[Mary Briggs]]<ref>La Brita Esperantisto - Numero 399, Julio (1938)</ref>. ===[[Frank Harwood Briscoe]]=== '''Frank Harwood BRISCOE''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 4-an de aprilo 1916 en [[Etaples]]) estis brita esperantisto ekde 1911 en Londono. Li militservis ĉe Reĝa Aera Korpuso (antaŭulo de [[Reĝa Aerarmeo]]) dum la [[Unua mondmilito]]. === [[Josiah A. Briscoe]] === '''Josiah A. BRISCOE''' (naskiĝis en [[1908]], mortis la {{daton|26|februaro|1993}}) estis [[UEA]]-fakdelegito pri [[turismo]] en [[Harrogate]], [[Britio]]. ===[[John Brooks]]=== '''John BROOKS''' (naskiĝis probable en 1833; mortis en 1909) estis brita esperantisto, prezidanto de Esperanto-grupo de [[Nottingham]]. ===E. E. Bromilow=== '''E. E. Bromilow''' (mortis 1918) estis esperantisto el [[Liverpool]] en la komenco de 20-a jarcento.<ref>Esperanto n217-218 sep-okt 1918</ref> ===[[William MacCreight Brown]]=== '''William MacCreight Brown''' (mortis 1919) komercisto, estis esperantisto el [[Newcastle upon Tyne]] en la komenco de 20-a jarcento<ref>Esperanto n232 dec. 1919</ref>. ===[[Robert A. F. Bruce]]=== '''Robert A. F. Bruce''' (mortis 1938) estis esperantisto en Edinburgo. ===[[Stewart Bruce]]=== '''Stewart J. Bruce''' estis esperantisto en [[Sheffield]] en la unua duono de 20-a jarcento. ===[[Hilda Bull]]=== '''Hilda Bull''' (naskiĝis la 22-an de junio 1943) blinda esperantistino, unu el la pionioroj de Esperanto en Britio. ===[[Kate Butcher]]=== '''Kate Butcher''' (mortis la 18-an de oktobro 1939) estis esperantistino en [[Ipswich]]<ref>La Brita Esperantisto - Numero 416, Decembro (1939)</ref>. {{referencoj}} == C == === [[Percy James Cameron]] === '''Percy James CAMERON''' (kameron), kiu uzis la [[pseŭdonimo]]n Norémac) estis brita esperantisto kaj oficisto, kiu naskiĝis la 5-an de septembro 1884 en Londono - la mortodato nekonatas. Liberpensulo, vegetarano, kontraŭmilitulo, li eklernis Esperanton en 1905. Inter 1912 kaj 1916 li funkciis kiel sekretario de la Londona Esperanto-klubo. Li verkis recenzojn por ''[[British Esperantist]]'', Esperanto-kurson por sindikataj gazetoj kaj okazajn artikolojn. {{EdE|C}} ===[[George Carrington]]=== '''George Carrington''' (naskiĝis 1868?; mortis la 27an de oktobro 1936) estis esperantisto en [[Londono]]. ===[[Henry Cecil Edwards Carter]]=== '''Henry Cecil Edwards CARTER''' (naskiĝis probable en 1879, mortis la 26-an de januaro 1934) tradukisto de la Agrikultura Ministerio, estis brita esperantisto en [[Deptford]] kie li gvidis kursojn. ===[[Richard Carter]]=== '''Richard CARTER''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 9-an de majo 1932) estis esperantisto en [[Liverpool]]. <!-- Antony R. Cartwright - iu ajn informo??? --> ===[[Lewis Caw]]=== '''Lewis J. CAW''' (naskiĝis 1846; mortis la 20-an de januaro 1931) estis esperantisto en [[Edinburgo]] ekde 1907. Li estis ano de estraro de loka Esperanto-grupo. ===[[Jonathan Chadwick]]=== '''Jonathan Chadwick''' (naskiĝis 1852?; mortis la 22-an de oktobro 1946) estis unu el la pioniroj en [[Rochdale]]. === C. Chambers=== Pastro '''C. Chambers''' (mortis 1917) estis esperantisto en Londono en la komenco de la 20-a jarcento.<ref>Esperanto n207 nov. 1917</ref> ===[[Leslie Chilvers]]=== '''Leslie Chilvers''' (mortis la 22-an de januaro 1944) estis esperantisto en [[Nottingham]]. ===[[Florence Chinery]]=== '''Florence H. Chinery''' (naskiĝis 1866; mortis la 5-an de januaro 1948) estis esperantistino en [[Ipswich]]. ===[[Henry Clark]]=== '''Henry Clark''' (mortis la 20-an de januaro 1942) estis esperantisto en [[Sidcup]]<ref>La Brita Esperantisto - Numeroj 443-445</ref>. === [[Horace J. Clayton]] === '''Horace J. CLAYTON''' estis brita esperantisto. Li aparte aktivis en sia hejmurbo [[Sheffield]]. ===[[William Ellis Clayton]]=== '''William Ellis Clayton''' (naskiĝis 1872?; mortis la 15-an de novembro 1942) estis brita esperantisto en Londono. ===[[Robert Ingham Clegg]]=== '''Robert Ingham Clegg''' (naskiĝis en 1866 - mortis la 4-an de decembro 1931) estis esperantisto el [[Lancashire]]. Li mortis en [[Cleveland]]. ===[[Anthony Cocks]]=== '''Anthony Cocks''' (mortis la 11-an de februaro 1948 en Antverpeno) estis brita esperantisto ekde 1905. ===[[Fred. A. Coole]]=== Serĝento '''Fred. A. Coole''' (naskiĝjaro nekonata, mortis en 1916) estis esperantisto en [[Cheltenham]], kiu mortis en batalkampo dum la [[Unua mondmilito]] <ref>[[La Brita Esperantisto]] - numero 141, septembro (1916)</ref> === W. R. E. Coles=== '''W. R. E. Coles''' (naskiĝis probable en 1841; mortis la 7-an de marto 1925) estis brita esperantisto. ===A. B. Colville=== '''A. B. Colville''' (naskiĝis probable en 1853; mortis la 9-an de novembro de 1925) estis brita esperantisto, iama Prezidanto de la Esperantista Societo de [[Portsmouth]]<ref>La Brita Esperantisto - numero 249, decembro (1925)</ref> ===[[Ethel Cook]]=== '''Ethel Cook''' (mortis la 9-an de aprilo 1942) estis esperantistino en [[Ilford]]<ref>[[La britaesperantisto]] n445-446_maj-jun. 1942</ref>. ===[[Arthur H. Constance]]=== '''Arthur H. Constance''' (mortis la 20-an de julio 1937) estis esperantisto en [[Wood Green]], Londono. ===[[Edwin Coram]]=== '''Edwin Coram''' (naskiĝis 1899?; mortis 1918) estis esperantisto el Londono, kiu mortis dum bombado dum la Unua mondmilito. <ref>Esperanto n215-216 jul-aŭg 1918</ref> === [[Alexander Coutts]] === '''Alexander COUTTS''' (kuts) (naskiĝjaro nekonata, mortis en [[1958]]) estas brito kaj skoto. Li estas liberpensulo, dum pluraj jaroj sekretario de Edinburga Esperanto-Societo kaj fervora membro de Frataro de Britaj Kristanaj Esperantistoj. <!-- Douglas F. Coates - iu ajn informo??? --> ===[[Charles Edward Cowper]]=== '''Charles Edward COWPER''' (naskiĝis probable en 1849; mortis la 30-an de januaro 1929) estis unu el la fondintoj de [[Brita Esperanto-Asocio]]<ref>[[La Brita Esperantisto]] - numero 287, februaro 1929</ref>. {{referencoj}} == D == === [[Edmund Edward Fournier d'Albe]] === [[Dosiero:Edmund_Edward_Fournier_d'Albe_(1868-1933).png|eta|dekstra|E E Fournier d'Albe]] '''Edmund Edward Fournier D'ALBE''' (n. en 1868 en Irlando, m. la 29-an de junio 1933, [[St Albans]], [[Hertfordshire]], [[Anglio]]) estis irlanda Esperantisto, <ref>{{Citaĵo el la reto |url=https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_2/ |titolo=pri li vidu artikolon en la retejo esperanto.ie |alirdato=2020-11-29 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20201201081737/https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_2/ |arkivdato=2020-12-01 }}</ref><ref>[[:en:Edmund Edward Fournier d'Albe|kaj ankaŭ la vikipedian artikolon en la angla]]</ref> kiu interalie estis forta apoganto de [[tutkeltismo]]. {{referencoj}} ===[[William Davies]]=== '''William Davies''' (mortis la 29-an de julio 1938) lernejestro, estis esperantisto en [[Morriston]] apud Swansea<ref>La Brita Esperantisto - Numero 401, Septembro (1938)</ref>. {{referencoj}} ===[[Thomas Dawson]]=== '''Thomas Dawson''' (mortis la 5-an de februaro 1938) estis esperantisto en [[Alva]], Skotlando. En 1909 li fondis la Esperanto-Societon de [[Partick]] ĉe la [[YMCA]]<ref> La Brita Esperantisto - Numero 395, Marto (1938)</ref>. {{referencoj}} ===[[Har Dayal]]=== '''Har Dayal''' (mortis februaro 1940) estis esperantisto en Londono. ===[[Henri Dyer]]=== '''Henri Dyer''' (mortis 1919?) estis esperantisto el Glasgovo en la komenco de 20-a jarcento.<ref>Esperanto n222 fev 1919</ref> ===[[Arthur Dixon]]=== '''Arthur Dixon''' (mortis la 12-an de majo 1936) estis esperantisto en [[Manchester]] kaj movadis ĉefe ĉe skoltistoj. ===[[Archibald Dodd]]=== '''Archibald Dodd''' (mortis la 23-an de januaro 1947) estis brita esperantisto. ===[[Emily Dovey]]=== '''Emily Dovey''' (mortis la 3-an de septembro 1940) estis esperantisto. ===[[Edward T. Doran]]=== '''Edward T. Doran''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 29-an de decembro 1932) estis esperantisto en [[Sale]], [[Cheshire]]. ===L. E. Doran=== S-ino '''L. E. DORAN''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 20-an de novembro 1925) estis sekretario de la Esperantista Societo de [[Manchester]]. === [[Robert Augustus Davis]] === '''Robert Augustus DAVIS''' (dejvis), [[anglo]], romkatolika [[pastro]]. Naskiĝis la [[2-an de decembro]] [[1860]] en [[Bath]]. Prezidanto de [[Angla Ligo de Katolikaj Esperantistoj]]. Artikoloj en [[The Esperantist]], [[1903]]. Li estis aktiva esperantisto. === [[George Dickinson]] === '''George Dickinson''' (dikinsn) (naskiĝis la 10-an de junio 1865; mortis la 24an de decembro 1936<ref> La Brita Esperantisto - Numero 382, Februaro (1937)</ref>) estis skota eksa poŝtoficisto kaj esperantisto. Li naskiĝis en [[Haddington]], [[East Lothian]], Skotlando, kaj mortis en Edinburgo 71-jaraĝa. Li esperantiĝis en 1910, kaj 14 jarojn estis prezidanto, poste honora prezidanto de la Esperanto-grupo Leith, havenurbo en la teritorio de [[Edinburgo]]. ===[[Henry C. Drummond]]=== Kapitano '''Henry C. Drummond''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 24-an de julio 1916) estis skota esperantisto, nevo de Prof. [[Henry Drummond]]. Kapitano en la Argyll kaj Sutherland Highlanders, mortis sur la batalkampo dum la [[Unua mondmilito]]<ref>La Brita Esperantisto - Numero 141, Septembro (1916)</ref>. {{referencoj}} === [[Fraser S. Dunbar]] === '''Fraser S. DUNBAR''' (1926 - aŭtune 2000) estis iama delegito kaj gvidinto de kursoj en Ipswich (Britio). Aparte lastatempe, li grave kontribuis al la administra laboro de Esperanto-Asocio de Britio. == E == ===[[Alexander Easson]]=== '''Alexander Easson''' (naskiĝjaro nekonata, mortis 1912 en [[Victoria]]) advokato, estis skotlanda esperantisto en [[Edinburgo]]. ===[[Osborne Eaves]]=== '''Osborne Eaves''' (naskiĝis 1867?; mortis la 7-an de oktobro 1944) estas esperantisto en [[Harrogate]]. ===[[Edward Ede]]=== '''Edward Ede''' (naskiĝis 1863?; mortis la 14-an de julio 1940) estis esperantisto en [[Cardiff]]. === [[A. J. Edmonds]] === Pastro '''Arthur J. EDMONDS''' (naskiĝjaro nekonata, mortis 71-jara la [[19-an de junio]] [[1914]] en [[Great Gransden]]) anglikana pastro, estis angla esperantisto, unu el la pioniroj en la [[Unuiĝinta Reĝlando]]. Li estis paroĥestro de [[Great Gransden]], [[Sandy]], [[Bedfordshire]]. Li partoprenis en la klopodoj por la [[UK 1907|Tria Internacia Kongreso en Cambridge]]. Tradukis [[Hiawatha]] de [[Longfellow]], multon el [[Homero]], k. a., kaj partoprenis la tradukon de la [[Nova testamento]]. Verkoj: * A. J. Edmonds kaj [[William Phillimore]]. '''Du Premiitaj Tezoj'''. Eld. [[Brita Esperanto-Asocio]], Londono, 1914. *'''La grava signifo de l’ Nova Testamento en Esperanto'''. Eld. la aŭtoro, Londono, 1925(?) {{EdE|E}} === [[Arthur Edmondson]] === '''Arthur EDMONDSON''' (naskiĝis en [[1899]], mortis la {{daton|9|novembro|1976}} en [[Jorkŝiro]], [[Britio]]) estis [[brita esperantisto]]. Li lernis Esperanton en [[1928]] kaj estinta unu el la plej aktivaj movadanoj en la urboj [[Bingley]], [[Bradford]] kaj [[Keighley]], kie li gvidis multajn Esperanto-kursojn. Kun sia edzino Ethel li membris en [[BEA]] kaj [[UEA]] dum kvardeko da jaroj. === [[Charles Edwards]] === '''Charles EDWARDS''' estis brita esperantisto en la komenco de 20-a jarcento. Verko * ''Gvidlibro de Ĝibraltaro''. Eld. [[British Esperanto Association]], Londono, 1911(?), (18X12), 38 paĝoj. ===[[Jack Edwards]]=== '''Jack Edwards''' (naskiĝis 1853?; mortis la 15-an de junio 1942) estis estis [[pioniro]] de Esperanto en [[Kimrujo]]. Lia lasta raportita parolo estis la jeno (pri Dr. Zamenhof): ''Y dyn bach symlaf a mwyaf diradres a welsech erioed''<ref>[[La brita esperantisto]] n449-450_sep-okt 1942</ref>. ===[[John Elderkin]]=== '''John V. Elderkin''' estis esperantisto en la komenco de 20-a jarcento en [[Nottingham]].<ref>Esperanto n166 apr 1914</ref> === [[Michael J. Elliott]] === '''Michael J. ELLIOTT''' (eljot) estis angla esperantisto, metodista pastro, doktoro teol. Li naskiĝis 28 okt. 1852 en [[Carlisle (Kumbrio)|Carlisle]]. Ricevis ateston de [[L.L. Zamenhof]] mem en la unuaj tagoj Ĉeestis la UK en [[Boulogne]], 1905. Partoprenis la kontroladon de la tradukon de [[Malnova Testamento]]. ===[[Frederick Budd Elwell]]=== '''Frederick Budd Elwell''' (naskiĝis probable en 1872 en [[Ilford]]<ref>[[La Brita Esperantisto]] - numero 348, aprilo (1934)</ref>; mortis la 22-an de februaron 1934) estis esperantisto en Londono. Li estis kunfondinto de „Ĥemia-Farmacia Sekcio“ de [[TEKA]] en 1930. Li kunlaboris en la organizado de [[Biblioteko Butler|biblioteko de BEA]] en 1931 atentante la gazetaran fakon. ===[[Peter Esslemont]]=== '''Peter Esslemont''' estis brita esperantisto en la mezo de 20-a jarcento. Verko: *'''Zamenhof and Esperanto'''. Eld. la aŭtoro, [[Aberdeen]], 1948(?), 16 pĝ. == F == ===[[Albert G. Farley]]=== Kaporalo '''Albert G. Farley''' (naskiĝis probable en 1898; mortis la 17-an de novembro 1918 en [[Lisbono]]) estis brita esperantisto en [[Tufnell]], Londono. Li soldatiĝis en 1915 dum [[Unua mondmilito]], sed ne batalis, partoprenante brita militista misio en Lisbono, kie li mortis pro [[hispana gripo]].<ref>Esperanto n221 jan 1919</ref> ===[[Noble Farmer]]=== '''G. Noble Farmer''' (naskiĝis en la 1840-aj jaroj; mortis la 5-an de marto 1932) estis esperantisto ekde 1906 en Londono. ===[[Derrick Faux]]=== '''Derrick P. Faux''' estis brita esperantisto dum la 20-a jarcento. Li eldonis la serion por infanoj [[Legu kaj Lernu]]. Verkoj: *'''Kion vi faras. Ekzercaro por junaj lernantoj de Esperanto.''' Eldonita de la aŭtoro, [[Oxon]], 1965(?) === [[David Featherstone]] === '''David FEATHERSTONE''' (naskiĝis en [[1923]], mortis la {{daton|8|marto|2002}}) estis Esperanto-instruisto kaj reprezentanto de Asocio de Esperanto-instruistoj en Britio, fakdelegito de UEA pri biblioj kaj diservoj kaj estrarano de Kristana Esperantista Ligo Internacia. ===[[Oscar T. Fenner]]=== '''Oscar T. Fenner''' (naskiĝis probable en 1890, mortis la 8-an de marto 1919) muzikisto, estis brita esperantisto en [[Windsor]]. Inter liaj komponaĵoj estas en Esperanto “ La Alvoko.” === [[Harold Fillingham]] === '''Harold FILLINGHAM''' (naskiĝis en [[1909]], mortis la {{daton|18|aprilo|1996}}) estis [[brita esperantisto]]. Pli ol 20 jarojn delegito en [[Nottingham]] (Britio) kaj longtempa sekretario de la loka klubo, li verkis pri sia juneco aŭtobiografian libron en Esperanto, ''[[Bulwell]]''. ===[[Albert Firth]]=== '''Albert Firth''' (naskiĝis 1885?; mortis la 24-an de novembro 1943) estis brita esperantisto en [[Huddersfield]]. ===[[James H. Fitton]]=== '''James H. Fitton ''' (naskiĝis 1877?; mortis en februaro 1943) estis brita esperantisto. Multajn jarojn li oficis ĉe Yorkshire'a Federacio kaj estis eldonisto de kelkaj esperantaj libroj, kiel ''Joseph Rhodes'' kaj ''[[Kiel atingi Edinburgon]]''. ===[[Mary Flugel]]=== '''Mary Flugel''' (mortis la 24-an de majo 1936) estis esperantistino, patrino de [[John Carl Flugel]]. === [[James Lloyd Ford]] === '''James Lloyd FORD''' (naskiĝis en [[1915]], mortis en septembro [[1979]]) estis ekde [[1957]] fakdelegito pri konstruado kaj SOS-aŭtoservo en [[Walton-on-Thames]], [[Britio]]). ===[[Robert Edmund France Foulger]]=== '''Robert Edmund France Foulger''' (naskiĝis 1873?; mortis la 27-an de januaro 1936) estis esperantisto en [[Epsom]]. === [[Tom C. Fraser]] === '''Tom C. FRASER''' (naskiĝis en [[1908]], mortis en [[1992]] en [[Kirkcaldy]], [[Britio]]) estis dumviva [[UEA]]-membro kaj delegito en Kirkcaldy. ===[[Constance Freeman]]=== '''Constance Freeman''' (mortis la 17-an de junio 1944) estis esperantistino en Londono. === [[Helen Fryer]] === '''Helen Fryer''' estis brita esperantistino en la unua duono de 20-a jarcento. Lia lernolibro ''The Esperanto Teacher'' havis multegajn reeldonojn. Verko: * ''The Esperanto Teacher''. {{Citaĵo|Reeldono de la bonega lernolibro por angloj, jam de longe konata de la samideanoj. La aŭtorino konstruis sian libron sur la fundamentaj gramatiko kaj ekzercaro de D-ro Zamenhof. Kolekto da uzataj esprimoj utilaj, angla traduko de la ekzercaro, malgranda aro da simplaj legaĵoj kaj iom ampleksa vortareto angla-esperanta kompletigas la [[libro]]n kaj faras ĝin taŭga por memlernantoj.|[[Belga Esperantisto]] n090-091 (aug-sep 1922)}} === [[Dorothy Fulford]] === '''Dorothy FULFORD''' (naskiĝis en [[1920]], mortis la {{daton|19|julio|1996}} en [[Redland]], [[Britio]]), dum kvarona jarcento delegito en Bristolo, fakdelegito pri SOS-aŭtoservo kaj virinaj aferoj kaj iama sekretariino de Bristola Esperanto-Societo. == G == ===[[Charles Trevor Gauntlett]]=== '''Charles Trevor Gauntlett''' (mortis la 29-an de decembro 1935) muzikisto, estis brita esperantisto. === [[Leonard Ivor Gentle]] === '''Leonard Ivor GENTLE''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la {{daton|20|decembro|1988}} en [[Londono]], [[Britio]]) estis dumviva membro de [[UEA]]. Li verkis aŭ tradukis pli ol 140 himnojn en Esperanton, kaj ludis orgenon ĉe la monataj Esperanto-diservoj en Londono dum pli ol 26 jaroj. === [[Herbert V. George]] === '''Herbert V. GEORGE''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la {{daton|10|decembro|1991}} en [[Torpoint]], [[Britio]]) estis [[brita esperantisto]], [[delegito de UEA]] kaj prezidanto de la grupo en [[Plymouth]]. ===[[Harry Stanley Gibson]]=== '''Harry Stanley Gibson''' (mortis la 16-an de septembro 1936) estis esperantisto en [[Immingham]]. ===[[Alban Giles]]=== '''Alban Giles''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 8-an de majo 1933) estis esperantisto en [[Newport]], Shropshire. ===[[Harry Goddard]]=== '''Harry Goddard''' (mortis 1919?) estis esperantisto el [[Horwich]]. <ref>Esperanto n222 fev 1919</ref> ===[[Frederick Arnold Goodliffe]]=== '''Frederick Arnold Goodliffe''' (mortis la 26-an de januaro 1944) pioniro en [[Letchworth]] de 1911, li eldonis gvidfolion de [[Letchworth]], kaj iniciatis grandskalan vendon de Esperanta Sapo propagande<ref>La Brita Esperantisto - Numeroj 471-472, jul-aŭg 1944</ref>. ===[[Oswald Goodman]]=== '''Oswald Goodman''' (naskiĝjaro nekonata, mortis en marto 1930) estis esperantisto en [[St Albans]], sekretario de loka grupo, en la komenco de 20-a jarcento. ===[[Thomas Grieve]]=== '''Thomas Grieve''' (mortis la 7-an de januaro 1942) estis brita esperantisto. ===[[Richard Prys Griffiths]]=== '''Richard Prys Griffiths''' estis kimra esperantisto en la komenco de 20-a jarcento<ref>Esperanto n 147 jun 1913</ref>. Verkoj: *'''La kimra karaktero'''. Eld. British Esperantist, 1913(?) ===[[Vincent Grimmitt]]=== '''Vincent Grimmitt''' (naskiĝis 1868?; mortis la 27-an de junio 1948) estis esperantisto en Londono. Li lernis Esperanton en 1908<ref>https://eo.wikisource.org/wiki/Adresaro_de_la_personoj_kiuj_ellernis_la_lingvon_%E2%80%9EEsperanto%E2%80%9D/Serio_XXIX/Peco_2</ref>. ===[[Amelia Grogan]]=== '''Amelia Grogan''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 20-an de septembro 1930 en Germanio) estis esperantistino en Londono. ===[[Charles Grugeon]]=== '''Charles Grugeon''' (naskiĝis 1889?; mortis la 28-an de julio 1948) edukisto kaj psikologo, estis esperantisto en [[Henley-on-Thames]], vicprezidanto de [[Reading Esperanto Society]]<ref>La Brita Esperantisto - Numeroj 521-522, Septembro - Oktobro (1948)</ref>. == H == ===[[Fred Hadfield]]=== '''Fred Hadfield''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 27-an de januaro 1927) estis diversfoje Prezidanto de la Esperantista Societo de [[Huddersfield]]. ===[[Keturab Hawkesworth]]=== '''Keturab Hawkesworth''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 8-an de novembro 1932) esperantistino en [[Southport]] ===[[Frank Hall]]=== '''Frank Hall''' (mortis januaron de 1941) estis esperantisto en [[Walthamstow]]. Li mortis pro "malamika agado" dum Dua Mondmilito <ref> La Brita Esperantisto - Numeroj 431-432, Marto - Aprilo (1941)</ref> ===[[George F. Beacham Hall]]=== '''George F. Beacham Hall''' (mortis la 30-an de julio 1946) estis esperantisto en [[South Cave]], Yorks<ref>La Brita Esperantisto - Numeroj 499-500 nov-dec 1946</ref>. ===[[Herschel S. Hall]]=== '''Herschel S. Hall''' estis brita esperantisto dum la komenco de 20-a jarcento. Verkoj: *'''La Premiito. Novelo originale verkita en Esperanto'''. Eld. [[Librejo Esperanto]], Moskvo, 1913(?); {{citaĵo|Jen verko, kies temo havas specialan intereson por la Esperantistoj. Inteligenta junulo loĝanta kun sia malriĉa patrino, revas plibonigi sian vivstaton kaj tiun de la patrino per studvojaĝo tra la mondo. Lerninte Esperanton li volas verki rakonton por konkurso de la Internacia Kongreso de Esperantistoj, kun la espero utiligi al sia celo la premion gajnotan. Tion, kio okazas ni lasos priskribiĝi de la aŭtoro. La stilo estas tre bona, kelkfoje prezentanta karakteron originalan. |A.B. [[La Brita Esperantisto]] - Numero 104, AÅgusto (1913)}} *'''[[Rakonto kaj aventuro]]'''. Eld. American esperantist co., Washington D.C., ~1911. (kun Henry H. Barroll); === [[Flora Hardcastle]] === '''Flora Hardcastle''' estis brita esperantistino en la unua duono de 20-a jarcento. Traduko: * 1923: ''Barbra, unuakta teatraĵo'' de [[Jerome K. Jerome]]. ===[[Leonard Harding]]=== '''Leonard Harding''' (mortis en januaro 1942) blindulo, estis esperantisto en [[Portsmouth]] ekde 1930. Li verkis muzikon por [[La Vojo]]<ref>La Brita Esperantisto - Numeroj 443-434</ref>. ===[[Alfred Harris]]=== '''Alfred Harris''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 12-an de oktobro 1928) lerneja inspektoro, estis brita esperantisto el [[Kew]], Surrey ekde 1907. === [[James Tyler Harrod]] === '''James Tyler HARROD''' (naskiĝis la {{daton|19|januaro|1870}} en [[Hayes]]) estis angla lernejestro kaj esperantisto. Li estis instruisto en [[kvakero|kvakeraj]] lernejoj [[1891]]-[[1930]], kaj en [[1922]] komencis Esperantan instruadon en la lernejo de [[Sibford]]. Ekde [[1931]] li estis sekretario de la [[Kvakera Esperantista Societo]]. === [[Mabel Harrod]] === '''Mabel HARROD''' (naskiĝis la {{daton|20|julio|1871}} en [[Ackworth]], mortis la 2-an de novembro 1942) estis anglino kaj instruistino. Ŝi instruis en liceoj kaj gastlernejoj inter la jaroj 1892 kaj 1930 en [[Sibford]]<ref>[[La Brita Esperantisto]] n453-454_jan-feb 1943</ref>. Ŝi estis lerneja organizisto kaj prelegisto por la [[Ligo de Nacioj]]. Ŝi multe propagandis Esperanton. === [[Peter Harvey]] === '''Peter HARVEY''' (naskiĝis en [[1915]], mortis la {{daton|5|marto|1997}}) estis skota fervojisto kaj esperantisto 50 jarojn aktiva en la regiono de [[Glasgovo]] (Skotlando) kaj 25 jarojn en [[Internacia Fervojista Esperanto-Federacio]]. En 1985 kaj 1986 li estis la prezidanto de Glasgova Esperanto-Societo. ===[[Edgar Hawkins]]=== '''Edgar A. Hawkins''' (mortis la 16-an de marto 1941) estis brita esperantisto. ===[[Ernest Haworth]]=== '''Ernest Haworth''' (mortis la 2-an de decembro 1939) estis esperantisto en [[Burnley]]. ===[[Alexander Haxton]]=== '''Alexander Haxton''' (mortis la 3-an de decembro 1940) estis esperantisto en [[Perth]], Skotlando. ===[[Mary R. Henningsen]]=== '''Mary R. Henningsen''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 12-an de aprilo 1934) estis esperantistino en [[Worthing]]. === [[William Henry Hirst]] === '''William Henry HIRST''' [herst], anglo, komercisto, instruisto de [[stenografio]] kaj [[Esperanto]]. Naskiĝis la [[3-an de julio]] [[1880]] en [[Huddersfield]], m. nekonata. Unua prezidanto de la tiea Esperanto-Grupo, [[1908]], kaj ofte de tiam sekretario aŭ prezidento. {{EdE|H}} ===[[John Hesketh]]=== '''John Hesketh''' (naskiĝis 1863?; mortis la 7-an de julio 1940) estis esperantisto en [[Birmingham]]. ===[[Arnold Higginson]]=== '''Arnold Higginson''' (mortis 1938) estis esperantisto en [[Ashton-on-Ribble]], [[Preston]], ekde 1922<ref>La Brita Esperantisto - Numero 401, Septembro (1938)</ref>. ===[[Clement Hill]]=== '''Clement Hill''' (mortis la 7-an de marto 1943) estis esperantisto en [[Hastings]]. ===[[Louise Holden]]=== '''Louise Holden''' (mortis en aprilo 1937) estis esperantistino en [[Bradford]]. Blindulino kaj instruistino de blinduloj dum 45 jaroj. Ŝi instruis [[Esperanto]]n al multaj el siaj lernantoj, kaj kondukadis ilin karavane al la Universalaj Kongresoj<ref>La Brita Esperantisto - Numero 385, Majo (1937)</ref>. ===[[Ernest Holmes]]=== '''Ernest Holmes''' (mortis la 19-an de januaro 1940) estis esperantisto en [[Clowne]]<ref>La Brita Esperantisto - Numero 419, Marto (1940)</ref>. ===[[Henry Horseman]]=== '''Henry J. Horseman''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 26-an de oktobro 1928) estis brita esperantisto el [[West Hartlepool]] ekde 1907. ===[[Percy Horton]]=== '''Percy Horton''' estis esperantisto malaperita la 8-a de septembro 1916 dum la [[Batalo ĉe la Somme]], Unua mondmilito en [[Francio]]. <ref>Esperanto n200 apr 1917</ref> ===[[Mary Caroline Hezlett]]=== '''Mary Caroline Hezlett''' (naskiĝis 1874?; mortis la 22-an de majo 1935) estis esperantistino ekde 1910 en [[Coleraine]]<ref>La Brita Esperantisto - Numero 363, Julio (1935)</ref>. {{referencoj}} ===[[George Higgie]]=== '''George Higgie''' (naskiĝis probable en 1848; mortis la 6-an de februaro 1935) estis brita esperantisto. Higgie eldonis kelkajn Esperantajn librojn pri [[Skotlando]]. Li estis entuziasma pioniro ankaŭ de [[Pitmana stenografio]] kaj de literada reformo<ref> La Brita Esperantisto - Numero 359, Marto (1935)</ref>. {{referencoj}} ===[[William Higgins]]=== '''William Higgins''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 12-an de februaro 1927) estis esperantisto ekde 1912. Li estis unu el la pioniroj de Esperanto en [[Shiregreen]], [[Sheffield]] kaj prezidinto de loka Esperanto-grupo. ===[[Thomas W. Holmes]]=== '''Thomas W. HOLMES''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 8-an de septembro 1929) estis blinda esperantisto en [[Shepperton]], urbeto en la tradicia graflando [[Surrey]] en [[sudokcidenta Anglio]], kaj kunlaboranto de [[Esperanta Ligilo]]. === [[Nora Holmes]] === '''Nora HOLMES''' (naskiĝis en [[1902]], mortis la {{daton|14|majo|1993}}) estis vidvino de [[Honoraj prezidantoj de UEA|honora prezidanto]] de [[UEA]] [[Harry Holmes]]. Ekde [[1927]] ŝi estis motoro de la [[Londona Esperanto-Klubo|Londona Esperanto-klubo]]. Ŝi estis [[UEA]]-[[fakdelegito]] pri virinaj aferoj, kampo sur kiu ŝi aktivis ankaŭ ekster la Esperanto-movado. === [[Patricia Holt]] === '''Patricia HOLT''' (naskiĝis en [[1925]], mortis la {{daton|21|januaro|1990}} en [[Sandown]], [[Anglio]]) estis [[dumviva membro de UEA]]. === [[John Edward Hookham]] === '''John Edward HOOKHAM''' (hukm), anglo, urboficisto. Naskiĝis la [[15-an de aŭgusto]] [[1880]] en [[Londono]]. Esperantistiĝis [[1911]]. De 1922 vicsekr. de IKUE. De 1926 sekr. de [[Angla Ligo de Katolikaj Esperantistoj]]. ===[[Florence Horncastle]]=== '''Florence Horncastle''' (naskiĝis 1868?; mortis la 25-an de majo de 1942) estis esperantistino en [[Croydon]], kie ŝi estis sekretariino de loka grupo.<ref>[[La Brita Esperantisto]] - Numero n449-450 sep-okt 1942</ref> ===[[James Barr Horne]]=== '''James Barr Horne''' (mortis la 22-an de novembro 1940) estis esperantisto en Glasgow. === [[Richard Howard]] === '''Richard HOWARD''' estas aktiva brita esperantisto. Li studis lingvojn en Nordirlando, kaj li iam laboris kiel prezentisto en la [[ĉeĥa radio]] en [[Prago]]. Nun li loĝas en [[Northampton]], kie li pasigis la junaĝon. ===[[Thomas Hudson]]=== '''Thomas Hudson''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 23-an de marto 1913) estis esperantisto en [[Leeds]]. ===[[Howard Hulme]]=== '''Alfred J. Howard Hulme''' (1870-1951) estis esperantisto el [[Surbiton]], kie li estis delegito de UEA en 1916. Li partoprenis teatraĵojn prezentitaj en [[UK 1907|la tria Universala Kongreso]]. ===[[David Hunter (esperantisto)]]=== '''David Hunter''' (naskiĝis en 1839; mortis la 8-an de junio 1914) estis brita esperantisto en [[Cork]]. == I == ===[[Lillian Ibbetson]]=== '''Lillian Ibbetson''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 9-an de oktobro 1931) estis esperantistino en [[Sheffield]]. === [[Lizzie Iddon]] === '''Lizzie IDDON''' estis angla esperantistino, kiu naskiĝis la [[12-an de aŭgusto]] [[1867]] en [[Accrington]] kaj mortis la [[19-an de januaro]] [[1960]], 92-jara. Ŝi fondis Esperanto-grupojn en [[Southport]] kaj [[Accrington]], kaj ekde la jaro [[1910]] estis esperanta instruisto. En [[1914]] ŝi kroniĝis "Reĝino" kun ora medalo ĉe [[Literatura Esperanta Konkurso]] por originala versaĵo. === [[Harry Ingham]] === '''Harry INGHAM''', anglo, instruisto en gimnazioj. Li mortis en 1968, 84-jara. Esperantisto 12949. Del. de UEA en Bury. ===[[Thomas Inglis]]=== '''Thomas Inglis''' (mortis 1943) dumviva blindulo, estis brita esperantisto en Edinburgo. ===[[Jennet Mand Inman]]=== '''Jennet Mand Inman''' (naskiĝis 1848?; mortis la 23-an de aprilo 1941) estis esperantistino ekde 1907. Ŝi eldonis mallongigitan tradukon de ''[[La vojaĝoj de Gulivero|Gulliver en Liliputlando]]'' por infanoj<ref>La Brita Esperantisto - Numeroj 439-440</ref>. ===[[Elizabeth B. Ireland]]=== '''Elizabeth B. Ireland''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 18-an de marto 1930) estis esperantistino en [[Hove]]. Ŝi uzis la pseŭdonimon ''Stella''. Verko: * Esperanto in twelve lessons. A Text-book with the Grammar very simply arranged in twelve lessons, followed by Twelve Reading Lessons (with a Key). Eld. de [[British Esperanto Association]], London, 1922. {{Citaĵo|Tre bona kaj simpla lernolibro, laŭ ni tre taŭga por memlernantoj.|[[Belga Esperantisto]] n090-091 (aug-sep 1922)}} === [[Aaron Irvine]] === '''Aaron IRVINE'''<!-- naskiĝdato ankoraŭ mankas--> estas brita esperantisto, kiu vivas en la urbo [[Carrickfergus]] de [[norda Irlando]].<!-- fonto: https://www.facebook.com/irvdel/about --> Ekde la 2000-aj jaroj li flegas la ampleksan retejon ''lingvo.org''. * [https://www.lingvo.org la retejo ''lingvo.org''] * [https://www.youtube.com/watch?v=qk__DpngFQk la 15-minuta animacia filmo ''Sintel'', kiun li dublis al Esperanto] == J == ===[[Edward Collins Jack]]=== '''Edward Collins Jack''' (naskiĝis 1879/; mortis la 2-an de majo 1938) estis esperantisto el [[Perth]], Skotlando, loĝanta en [[Wellington]], Nov-Zelando, kies Esperanto-klubon li prezidis. En 1929 li estis unu el la fondantoj de [[NZEA]]. ===H. C. Jack=== '''H. C. Jack''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 11-an de oktobro 1925) estis brita esperantisto en [[Rutherglen]]. ===[[Fergus Fraser Jamieson]]=== '''Fergus Fraser Jamieson''' (naskiĝis 1916?; mortis la 2-an de aprilo 1941) estis esperantisto en Glasgow. === [[Ernest Bertram Johnson]] === '''Ernest Bertram Johnson''' (naskiĝis la 14-a de oktobro 1889 en [[Portsmouth]], mortojaro nekonata, estis angla esperantisto kaj helpadministranto en kuirista fako de brita [[mararmeo]] en [[Portsmouth]]. Esperantistiĝinte en 1909, li dum pluraj jaroj gvidis la grupon en Portsmouth ĉiuflanke. ===[[Rachel Johns]]=== '''Rachel Johns''' (mortis la 28-an de oktobro 1948) estis esperantistino en [[Westcliff]]<ref>La Brita Esperantisto - Numeroj 515-516 n 515-516 1948 pĝ 148</ref>. ===[[William Jolly]]=== '''William Jolly''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 24-an de septembro 1916) lernejestro, estis brita esperantisto en [[Oban]]. ===[[Henry Jones]]=== '''Henry Jones''' (mortis la 24-an de februaro 1937) el [[Swansea]], pioniro de Esperanto en [[Suda Kimrujo]] kaj prezidinto de la tiea Federacio<ref>La Brita Esperantisto - Numero 384, Aprilo (1937)</ref>. {{referencoj}} ===[[Rhys Jones]]=== '''Rhys JONES''' (naskiĝis probable en 1845; mortis la 22-an de decembro 1925) estis unu el la pioniroj de Esperanto en [[Cardiff]]. == K == ===[[James Katterns]]=== '''James L. Katterns''' (naskiĝis 1858?; mortis la 16-an de marto 1946) estis esperantisto en [[Dringhouses]]<ref>La Brita Esperantisto. n.493-494 maj-jun 1946</ref>. ===[[Patrick Keily]]=== '''Patrick T. Keily''' (mortis en majo 1949) ĵurnalisto, blindulo, estis esperantisto en [[Alford]]. Li kantis en [[UK 1937|Universala Kongreso de Varsovio en 1937]]<ref>La Brita Esperantisto - Numeroj 422-423, Junio - Julio (1940)</ref>. {{referencoj}} === A. Barton Kent === '''A. Barton Kent''' estis brita esperantisto en la unua duono de 20-a jarcento. Verkoj ''*«A COMMON COMMERCIAL LANGUAGE». — An address by Mr. A. Barton Kent, to the members of the London Chamber of Commerce and Others''. Eld. [[Londona Komerca Ĉambro]], London, 1918(?) 16 paĝoj 21,5X 13,5 cm. {{Citaĵo|Angla Parolado pri Esperanto farita la 31-an de Majo 1918 antaŭ la citita komerca ĉambro. Bonega propandilo por varbi inter la komercistaro.|[[Belga Esperantisto]] n073-074 (mar-apr 1921)}} ''*UNE LANGUE COMMERCIALE COMMUNE. — Conference faite par Mr. A . Barton Kent aux membres de la Chambre de Commerce de Londres et autres personnalités le vendredi 31 mars 1918''. Eldonis la Societo de Amikoj de Esperanto, Parizo, 1918(?) 20 paĝoj 23,5 x 10,5 cm. {{Citaĵo|Franca traduko de la ĉi antaŭe citita parolado, aranĝita de S-roj Grosjean-Maupin kaj E. Sayer.|[[Belga Esperantisto]] n073-074 (mar-apr 1921)}} ===[[Agnes M. King]]=== '''Agnes M. King''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 24-an de marto 1933) estis esperantistino en [[Hartlepool]] ekde 1923. === [[Albert King]] === '''Albert KING''' (naskiĝis en [[1910]], mortis la {{daton|3|junio|1992}}) estis [[UEA]]-fakdelegito pri arto en [[Bristolo]] ([[Britio]]). === [[Geoffrey King]] === '''Geoffrey KING''' (naskiĝis la {{daton|17|julio|1947}}, mortis la {{daton|19|julio|2018}}) estis dum pli ol tri jardekoj la bibliotekisto de la [[Esperanto-Asocio de Britio]]. Nekrologo pri li aperis en numero 985 de [[La Brita Esperantisto]]. ===H. F. Locke King=== '''H. F. Locke King''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 28-an de januaro 1926) estis brita esperantisto. === [[Gerald Kyffin-Taylor]] === '''Gerald KYFFIN-TAYLOR''' (naskiĝis la {{daton|9|marto|1863}} en [[Liverpool]]) estis brita parlamentano, solicitoro, notario, brigada generalo kaj esperantisto. Inter 1910 kaj 1915 li estis membro de la brita parlamento ''[[House of Commons]]''. Li estis protektanto de la Esperanto-grupo en [[Londono]]. == L == ===[[Hubert Lane]]=== '''Hubert Lane''', ankaŭ nomita '''Dubert'''<ref>Bitarkivo.org: [[La Brita Esperantisto]] - numero 335, marto 1933, pĝ 55 </ref> (naskiĝis probable en 1897; mortis la 17-an de decembro de 1932) estis brita esperantisto. {{referencoj}} === [[Stanley Lane-Poole]] === [[Dosiero:Jijel, 1664.jpg|eta|[[Jijel]] en 1664 de [[Stanley Lane-Poole]]]] Prof-o [[Stanley Edward Lane Poole]] estis angla esperantisto kiu vivis en [[Dublino]] ([[:en:Stanley Lane-Poole|artikolo en la angla]]) === [[Mary Larrad]] === '''Mary LARRAD''' (naskiĝis en [[1910]], mortis en oktobro [[2000]] en [[Old Colwyn]], Britio) estis dumviva membro, iama delegito pri virinaj aferoj. Ŝi forte interesiĝis pri kantado en Esperantokaj kunlaboris kun John en la pretigado de « BEA Kantokolekto » en [[1971]]. ===[[Agnes Lavender]]=== '''Agnes Lavender''' (mortis la 8-an de januaro 1942) estis esperantisto en [[Manchester]]. ===[[George Coles Law]]=== '''George Coles Law''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 15-an de aprilo 1914) estis brita esperantisto en [[Plymouth]]. Li estis unu el la pioniroj de la Esperantista movado en Anglujo. Li estis la unua membro kaj unua prezidinto de la Battersea'a Esperantista Klubo. Li kunlaboris en la [[Poliglota Vade-mecum de Internacia Farmacio]]. === [[Ken Lawrence]] === '''Ken LAWRENCE''' (naskiĝjaro en 1909 aŭ 1910, mortis 49-jara en [[1958]]) estis [[angla esperantisto]]. Post la [[Dua Mondmilito]] li estis kasisto de la Esperanto-klubo de [[Birmingham]], kaj dum kelkaj jaroj funkciis kiel peranto de la Belarta Konkurso de UEA. ===[[Ernest H. Lawton]]=== '''Ernest H. Lawton''' (naskiĝis 1869?; mortis la 9-an de marto 1947) orgenfabrikisto; estis brita esperantisto. ===[[Lydia M. Layng]]=== '''Lydia M. Layng''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 20-an de novembro 1930) estis esperantistino en [[Abingdon]]. ===[[Ernest Lee]]=== '''Ernest Lee''' (naskiĝis 1868; mortis la 17-an de novembro 1940) estis esperantisto en [[Crewe]]<ref>La Brita Esperantisto - Numeroj 429-430, Januaro - Februaro (1941)</ref>. {{referencoj}} ===[[Louis Levier]]=== '''Louis Levier''' estis esperantisto el Londono militkaptita en 1917 dum la Unua mondmilito en [[Karlsruhe]] <ref>Esperanto n198 feb 1917</ref> ===[[Gabriel Dawson Lewis]]=== '''Gabriel Dawson Lewis''' estis unu el la pioniroj de Esperanto en [[Liverpool]]. Verkoj *'''Notes on English Grammar and Comparisons with Esperanto'''. Eld. la aŭtoro, 1938(?) ===[[Henrietta Lewis]]=== '''Henrietta Lewis''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 14-an de januaro 1919) estis brita esperantistino, edzino de [[Joseph Lewis]], unu el la pioniroj en Britio. === [[Richard Lishman]] === '''Richard LISHMAN''' [liŝmn] (naskiĝis la {{daton|25|novembro|1850}} en [[Newcastle-on-Tyne]]) estis [[angla esperantisto]] kaj ekslernejestro. Li estis honora prezidento de [[Nordorienta Esperanto-Federacio]]. Dum kelkaj jaroj li instruis Esperanto-kursojn. === [[Edward G. Lock]] === '''Edward G. LOCK''' estis [[brita esperantisto]]. Kun [[Mason Stuttard]] li verkis la lernolibron ''Nelsons Esperanto Course'' (1946, 1952). ===[[Robert Lusk]]=== '''Robert Lusk''' (mortis en 1917) instruisto, estis brita esperantisto el [[Bolton Haddington]] (Skotlando) en la komenco de la 20-a jarcento en Haddington.<ref>Esperanto n178 jul 1915</ref>. Li mortis en [[Palestinio]] en 1917 dum la Unua mondmilito <ref>Esperanto n207 nov. 1917</ref>. === [[Alfred Wheeler Lyndridge]] === '''Alfred Wheeler LYNDRIDGE''' [lindriĝ] estis [[brita esperantisto]] kaj [[instruisto]] pri [[komerco]]. Naskiĝis la [[25-an de decembro]] [[1877]] en [[Brierley Hill]]. Fondinto de komerca lernejo. Alfaranto de Pitmana [[Stenografio]] al Esperanto. === [[George Lyons]] === '''George Lyons''' estis angla esperantisto dum la mezo de 20-a jarcento. Li militservis kaj partoprenis okupon de [[Aŭstrio]] dum dua mondmilito. Li kontaktigis la esperantistojn de [[Graz]] kaj helpis la rekonstruon de tiea movado<ref>[[Aŭstria Esperanto-Revuo]].''Adiaŭo de s-ano George Lyons.''. N. 4-5, p. 83-84. Nov-dez 1946</ref>. {{referencoj}} == M == === [[Alasdair MacCaluim]] === '''Alasdair MacCaluim''' (naskiĝis en [[Glasgovo]]) estas skota esperantisto [https://legacy.esperanto.org.uk/eab/eab_news/2012-04-20_brita_kongreso.htm] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20211028202211/https://legacy.esperanto.org.uk/eab/eab_news/2012-04-20_brita_kongreso.htm |date=2021-10-28 }}, tradukisto kaj aktivisto de la [[skotgaela lingvo]]. Li verkis ''Reversing Language Shift: The Role and Social Identity of Scottish Gaelic Learners''. Publike, li ne konigis sian naskiĝjaron, nur informas ke li edziĝis en aŭgusto 1996 kaj studis en la [[universitato de Edinburgo]] de 1996 ĝis 2002. Ekde novembro 2002 li deĵoras kiel tradukisto, precipe al la skogaela, kaj lektoro en la [[parlamento de Skotlando]]. El tio eblas dedukti, ke li devus havi naskiĝjaron komende de la [[1970-aj jaroj]], eventuale fine de la [[1960-aj jaroj|1960-aj]]. Eksteraj ligiloj: * [https://treanaichean.wordpress.com/ lia reta taglibro en la] [[skotgaela lingvo]] * [https://www.instagram.com/alasdairmaccaluim/ en la retejo] ''[[instagram]]'' * [https://www.facebook.com/alasdair.maccaluim en la retejo] ''[[Facebook]]'' kaj * [https://www.linkedin.com/in/alasdairmaccaluim/ en la retejo] ''[[LinkedIn]]'' ===[[David McCracken]]=== '''David M. McCracken''' (mortis la 4-an de julio 1947) estis esperantisto en Glasgow. === [[Agnes Gibson Macfarlane]] === '''Agnes Gibson MACFARLANE''' (mkfarlen) estis skota librotenistino kaj esperantistino. Multajn jarojn ŝi estis la prezidantino de la Esperanto-societo en [[Partick]] kaj funkciis kiel [[delegito de UEA]] en la urbo. ===[[Basil McGrath]]=== '''Basil McGrath''' estis brita esperantisto en [[Manĉestro]] dum la unua duono de 20-a jarcento. Verko: ''Konsilio por grupestroj'' 1946(?) {{citaĵo|S-ro Basil McGrath, Manchester, skribas : “La ĉefa kondiĉo por sukceso estas, ke ĉiu ano sentu, ke li mem estas parto de la Societo. Ni neniam havas komitatkunvenojn, sed nur kunvenojn, en kiuj partoprenas la tuta societo. Tiamaniere ĉiu ano voĉe esprimas sian vidpunkton. Pri reklamado ni trovis ke malgrandaj anoncoj pli efikas, ol grandaj. La guto malgranda, konstante frapante, estas tiu, kiu traboras la cerbon de la [[leganto]]. La oficistoj neniam trudu privatajn [[opinio]]jn sur la aliajn anojn. Kuraĝigu ĉiun, eĉ nekonsentante kun li. La [[oficisto]]j estu ĉiam pretaj iri ien ajn por propagandi: ĉar entuziasmo naskas [[entuziasmo]]n. Por la kunvenoj aranĝu programon varian. Komencu ĉiun kunvenon per protokolo pri la antaŭa. Kuraĝigu [[ekskurso]]jn kaj muzikajn kunsidojn. [[Bulteno]] estas necesa komunikilo.”|[[La Brita Esperantisto]] n.493-494 maj-jun 1946}} ===[[Charles MacGregor]]=== '''Charles MacGregor''' (mortis la 16-an de novembro 1943) estis esperantisto en Edinburgo. ===[[Edmond MacGregor]]=== '''Edmond MacGregor''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 31-an de oktobro 1923) estis esperantisto en Glasgow. ===[[William McElgunn]]=== '''William McElgunn''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 22-an de junio 1934) estis esperantisto en [[Belfasto]], kie li gvidis esperanto-kursojn. ===[[Isabella Emily Mcintosh]]=== '''Isabella Emily Mcintosh''' (naskiĝjaro nekonata, mortis en majo 1926) estis esperantistino en Edinburgo. ===[[William Robert Mackay]]=== '''William Robert Mackay''' (mortis la 16-an de aŭgusto 1941) ankaŭ konata kiel “Uncle Mack” estis esperantisto en [[Ilford]], kies grupo li prezidis<ref>La Brita Esperantisto - Numeroj 439-440</ref>. ===[[James MacKirdy]]=== '''James MacKirdy''' (mortis la 2-an de marto 1940) estis esperantisto en [[Rochdale]], kies loka grupo li estis sekretario. ===J. H. MacNeil=== '''J. H. MacNeil''' (mortis 1918) J. H. MacNeil estis esperantisto el [[Newcastle]] mortita dum la Unua mondmilito.<ref>Esperanto n214 jun 1918</ref> ===[[James Macrae]]=== '''James Macrae''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 9-an de Oktobro 1917 en [[St. Leonards]]) majordomo, estis brita esperantisto . Kiel [[majordomo]] de multaj riĉaj familio en Eŭropo, li multe vojaĝis tra tiu kontinento kaj parolis multajn lingvojn<ref>La Brita Esperantisto - Numero 155, Novembro (1917)</ref>. {{referencoj}} === ? MacKenzie (pastro en Japanio) === El la [[Enciklopedio de Esperanto]] de [[1934]]: "En la printempo de 1903 Mac Ken­zie [sic], skota pastro, [[Kanazawa]], venigis Esperanto-lernolibron el Anglujo al Japanio... L. K. Sur provizora listo montrita en la [[1-a UK]] estis Gauntlett, MacKenzie, nejapanoj, sed loĝintaj en Japanio... Fremdaj esperantistoj venintaj al Japanio kaj helpintaj al la movado... Mac Kenzie" {{EdE|N}} ===[[Charles Mackey]]=== '''Charles R. Mackey''' (naskiĝis probable en 1885; mortis la 8-an de decembro 1912 en [[Edinburgo]]) muzikisto, estis skota esperantisto. ===[[Arthur Maling]]=== '''Arthur T. Maling''' (mortis la 28-an de Septembro 1939) estis brita esperantisto. ===[[Frank Mason]]=== '''Frank Mason''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 4-an de marto 1927) estis esperantisto el [[Spalding]]. Dum unu jaro kasisto de la grupo en [[Grimsby]]. Li estis konsilanto de [[BEA]]. ===[[Lewis Mason]]=== '''Lewis Mason''' (naskiĝis 1866?, mortis la 26-an de februaro 1937) estis brita esperantisto. Li komencis lerni [[Esperanto]]n, kiam li havis jam 60 jarojn<ref>La Brita Esperantisto - Numero 384, Aprilo (1937)</ref>. {{referencoj}} ===H. Mare=== '''H. Mare''' (mortis 1913) estis esperantisto en Portsmouth en la komenco de 20-a jarcento<ref>Esperanto n147 jun 1913</ref>. === [[Diccon Masterman]] === '''Diccon MASTERMAN''' (naskiĝis la {{daton|1941-07-07}}) estas [[brita esperantisto]]. Esperantistiĝis en [[1959]]. Magistro pri modernaj lingvoj. [[Konstanta Kongresa Sekretario]] de [[UEA]] (1981-1985), estrarano de UEA (1986-1989). Loĝas en [[Italio]]. Estas vikidatuma kodo pri li [[d:Q125414954]], kaj estas [[:n:Kategorio:Diccon Masterman|vikinovaĵa kategorio]]. == Eksteraj ligiloj == * [https://kniivila.net/deponejo/folio/Bdmasterman.html detala intervjuo pri li el ''Libera Folio'' de 2004 kun multaj biografiaj informoj], ankaŭ havebla en [[:n:Diccon Masterman volas reklami nian produkton|vikinovaĵoj]] ({{eo}}) === [[Isabella Mears]] === '''Isabella Mears''' estis skota kuracistino kaj esperantistino. En 1881 ŝi kvalifikiĝis pri medicino ĉe ''Royal College of Physicians of Ireland'' kiel unu el la unuaj virinoj, kiuj tiel kvalifikiĝis. En 1889 ŝi fondis kun sia edzo sanitorion en Edinburgo. Ŝi okupiĝis pri la [[Ruĝa Kruco]] kaj pri [[Misiado|misia laboro]] en Ĉinio kaj verkis pri tio en Esperanto. <ref>https://transnationalhistory.net/doing/2022/02/07/microhistory-doctors-and-diseases</ref> <ref>https://www.bmj.com/content/2/3959/1063.3</ref> <ref>https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC2457896/?page=1</ref> {{referencoj}} ===[[Henry Havelock Meek]]=== '''Henry Havelock Meek''' (naskiĝis 1859?; mortis la 2-an de aŭgusto 1939) estis brita esperantisto en [[Hastings]]. ===[[Arthur Mee]]=== '''Arthur Mee''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 22-an de januaro 1926) ĵurnalisto, estis esperantisto en [[Cardiff]]. ===[[Amy Meek]]=== '''Amy Meek''' (naskiĝis 1868?; mortis la 23-an de oktobro 1938) estis esperantistino en [[Hastings]]. ===[[Sarah Marianne Megahy]]=== '''Sarah Marianne Megahy''' (naskiĝis 1855; mortis la 29-an de aprilo 1940) estis esperantistino en [[Fulwood]], [[Preston]]. Ŝi estis edzino de [[Basil P. Megahy]]. Esperantistiĝis en 1908. === [[Bob Mellors]] === '''Bob MELLORS''' (naskiĝis en [[1950]], mortis la {{daton|24|marto|1996}} en [[Varsovio]] (murdo)) estis [[brita esperantisto]] kaj kunfondinto de ''Gay Liberation Front (Gej-Liberiga Fronto)'' en Britio. ===[[Charles Middlemiss]]=== '''Charles Middlemiss''' (mortis la 11-a de junio) geologo, estis esperantisto en [[Tunbridge Wells]]. Li lernis Esperanton en 1904. Li vivis en [[Brita Hindio]] laborante en ''Geological Survey Office'' kaj propagandis Esperanton en [[Kalkuto]]<ref>[[La Brita Esperantisto]] n489-490 jan-feb 1946 </ref>. ===[[Elizabeth Miller]]=== '''Elizabeth Miller''' (naskiĝis 1857?; mortis la 13-an de julio 1940) estis esperantistino en [[Wisbech]]. Ŝi estis kunulino de [[Priscilla Peckover]] ekde 1910.<ref>La Brita Esperantisto - Numeroj 424-425, Aŭgusto - Septembro (1940)</ref> {{referencoj}} === [[Peter Miles]] === '''Peter MILES''' (naskiĝis en [[1929]], mortis en januaro [[2005]]) ekestis angla ŝoforo kaj esperantisto, kiu seninterrompe membris en UEA ekde 1953. Per tutpaĝaj anoncoj, kiuj aperis dum jardekoj en la Jarlibro de UEA,<!-- ekzemple en JL 1982, p. 125 --> la Traduk-Servo Esperanto de la klera ŝoforo en [[Watford]] kaj [[Londono]] fariĝis ĉie konata. ===[[Joseph Alexander Milligan]]=== '''Joseph Alexander Milligan''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 25-an de aprilo 1933) estis esperantisto en [[Liverpool]]. ===[[Robert A. Milner]]=== '''Robert A. Milner''' (naskiĝis probable en 1840; mortis la 15-an de marto 1931) estis esperantisto en Bristol. ===[[Alphonse Minten]]=== '''Alphonse Minten''' (mortis la 12-an de decembro 1938) estis esperantisto en [[Wisbech]]. ===[[Margaret Moir]]=== '''Margaret Moir''' (naskiĝjaro nekonata, mortis en novembro 1931) estis esperantistino en [[Montrose]] ===[[Charles Henry Molley]]=== '''Charles Henry Molley''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 6-an de februaro 1931) estis kasisto de la Esperantista grupo en [[Reading]]. ===[[Harry Mortimer]]=== '''Harry Mortimer''' (mortis la 27-an de majo 1940) estis esperantisto en [[Manchester]]. ===[[George Moult]]=== '''George Moult''' (mortis la 14-an de majo 1943) estis esperantisto en [[Bristol]]. ===[[Alfred Mudie]]=== '''Alfred Mudie''' (naskiĝis probable en 1845; mortis la 9-an de januaro 1933) estis esperantisto en [[Hove]]. Li estis forta subtenanto de la [[Francis Bacon|Bakona]] aŭtoreco de la verkoj atribuitaj al [[William Shakespeare|Shakespeare]]<ref>[[La Brita Esperantisto]] - Numero 335, Marto (1933)</ref>. ===[[Adolf Muenz]]=== '''Adolf Muenz''' (mortis la 19-an de marto 1943) estis brita esperantisto. ===[[John Muir]]=== '''John Muir''' (mortis en aŭgusto 1948) estis esperantisto, prezidanto de [[Dundee Esperanto Group]]. <ref>La Brita Esperantisto - Numeroj 521-522, Septembro - Oktobro (1948)</ref>. ===[[John Murray (esperantisto)]]=== '''John Murray''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 24-an de januaro 1906 en [[Mozambiko]]) estis brita esperantisto. == N == ===[[William Newbold]]=== '''William Newbold''' estis esperantisto malaperinta la 1-an de julio 1916 dum la unua mondmilito. <ref>Esperanto n195 nov 1916</ref> === [[Stanley D. Nisbet]] === [[Dosiero:1987 Esperanto's Time Has Come.jpeg|eta|''Esperanto's Time Has Come'', 1987.]] '''Stanley D. NISBET''' (naskiĝis en [[1912]], mortis la {{daton|14|aprilo|2004}}) estis [[brita esperantisto]], [[delegito de UEA|delegito]] kaj fakdelegito pri [[edukado]] en [[Glasgow]] (Britio). ===[[Hugh Noel Nowell]]=== Pastro '''Hugh Noel Nowell''' (naskiĝis 1871?; mortis la 18-an de marto 1940) paroĥestro de la preĝejo St. Peter, [[Sandwich]], kie li estis pioniro de Esperanto.<ref>La Brita Esperantisto - Numeroj 420-421, Aprilo - Majo (1940)</ref> ===[[Eleanor Norman]]=== '''Eleanor Norman''' (mortis la 18-an de majo 1941) estis esperantistino en [[Kings Norton]], Birmingham. === [[H. Nursall]] === '''H. NURSALL''' (naskiĝis en [[1905]], mortis la {{daton|6|februaro|1977}} en [[Bedford]], [[Britio]]), estis brita esperantisto. Kvankam lerninte Esperanton nur post sia pensiiĝo, estis unu el la ĉefaj lokaj aktivuloj dum la lastaj jaroj. == O == === [[Adrian Oates]] === '''Adrian OATES''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la {{daton|8|marto|2000}} estis [[brita esperantisto]]). Li estis ĉefo de [[Chester]] Esperanto-Asocio, longdaŭra membro de la [[Nordokcidenta Esperanto-Federacio]] kaj de [[EAB]], [[delegito de UEA]] kaj [[radioamatoro]]. ===[[William Officer]]=== '''William Officer''' (naskiĝis 1857; mortis 1936) estis esperantisto en [[Peterhead]]. ===[[Rushton Ogden]]=== '''T. Rushton Ogden''' (naskiĝjaro nekonata, mortis en 1929) muzikisto, estis esperantisto el [[Blackpool]] ekde 1908. ===[[Ronald Older]]=== '''Ronald Older''' (naskiĝis 1922?, mortis 1942) estis brita esperantisto en [[Petworth]], [[Sussex]], mortigita dum la Dua Mondmilito<ref>[[La brita esperantisto]] n445-446 maj-jun 1942</ref>. ===[[Doris May Over]]=== '''Doris May Over''' (naskiĝis 1916?; mortis la 21-an de marto 1943) estis esperantistino en [[Weston-super-Mare]]<ref>La Brita Esperantisto - Numeroj 459-460</ref>. == P == ===[[Edward Parker]]=== '''Edward Parker''' (naskiĝis 1883?, mortis la 8-an de marto 1915) estis esperantisto en [[Shipley]]. Li estis vicprezidanto de [[Jorkŝira Esperantista Federacio]] kaj estrarano de [[Brita Esperanto-Asocio]]<ref>Esperanto n177 apr 1915</ref>. ===[[John Parker]]=== '''John E. Parker''' (naskiĝis 1848?; mortis la 21-an de julio 1943) estis unu el la pioniroj de Esperanto en [[Bradford]]. ===[[Frank Parkin]]=== '''Frank Parkin''' (naskiĝis 1890?; mortis la 24-an de aŭgusto 1946) estis esperantisto en [[Sibford Ferris]], [[Banbury]]. Li instruis Esperanton en Friends’ School, Sibford, kie li estis instruisto<ref>La Brita Esperantisto - Numeroj 499-500 nov-dec 1946</ref>. ===[[James Parish]]=== '''James Parish''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 4-an de aprilo 1929) muzikisto, estis esperantisto el [[Watford]]. === [[E. Robert Penny]] === '''E. Robert PENNY''' (naskiĝis en [[1909]], mortis [[1993]] en [[Bury St. Edmunds]], [[Britio]]) estis membro de [[UEA]] seninterrompe ekde [[1938]] kaj multajn jardekojn servis en la Delegita Reto kiel delegito kaj fakdelegito pri mana teksado kaj [[SOS-aŭtoservo]]. ===[[John A. Peart]]=== '''John A. Peart''', lernejestro, estis brita esperantisto dum la mezo de 20-a jarcento en [[Winchester]]. Verko: * ''Towards International Understanding, aŭ, Per Esperanto al la Sesa Celo. (Esperanto por Rotarianoj).'' Eld. Warren & Son Ltd., Winchester, 1931(?), 32 pĝ. ===[[Herman Philp]]=== '''Herman Philp''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 24-an de oktobro 1919) estis brita esperantisto en [[Aberystwyth]]. === [[Walter Glover Phipps]] === '''Walter Glover PHIPPS''' [fips] (naskiĝis la {{daton|24|julio|1885}} en [[Cheltenham]]) estis [[angla esperantisto]] kaj [[komizo]]. Li estis sekretario de la Cheltenhama Esperanto-grupo de 1913 ĝis 1926 kaj [[delegito de UEA]] de 1914 ĝis 1930. === [[John William Pickard]] === '''John William PICKARD''' [pikard] (naskiĝis la {{daton|16|julio|1866}} en [[Leeds]]) estis [[angla esperantisto]] kaj [[kontisto]]. Li estis esperantisto de [[1899]]. Dum 4 jaroj li estis prezidanto de la Esperanto-societo de [[Manchester]]. ===[[Leonard Pickles]]=== '''Leonard Pickles''' (mortis 9-an de marto 1943) estis esperantisto en [[Keighley]]. === [[Harold Pilling]] === '''Harold PILLING''' (naskiĝis en [[1888]], mortis [[1957]] en [[Burnley]], [[Britio]]) estis iama Prezidanto de la grupo en Burnley. Eklernis Esperanton en 1908, kaj en 1956 elektiĝis Fratulo de BEA. ===[[Walter Pitt]]=== '''Walter Pitt''' (naskiĝis 1853? - mortis la 10-an de januaro 1921) inĝeniero, estis esperantisto. Li estis unu el la pioniroj de Esperanto en [[Bath]] kaj ĝis morto honora prezidanto de la tiea Esperanta Societo. Li estis direktoro de la [[firmo]] Stothert & Pitt, urba magistrato, kaj membro de diversaj edukaj kaj aliaj institucioj <ref>Esperanto n246 feb 1921</ref>. ===[[Ernest Pointer]]=== '''Ernest Pointer''' (naskiĝis la 23-an de novembro 1881; mortis la 6-an de majo 1909 en [[Eppstein]]) estis brita esperantisto el [[Winchester]]. Li diplomiĝis en Universitato de Kembriĝo en 1903 (Pembroke College), kaj li esperantiĝis dum la [[UK 1907|Universala Kongreso de 1907]]. Li komencis movadi en [[Bedford]], sed baldaŭ poste li malsaniĝis de [[ftizo]] kaj mortis. Fontoj: *[[Revuo Esperanto]] n56 5 jun.1909 ===[[Mary Pointer]]=== '''Mary Pointer''' (naskiĝis 1852?; mortis la 8-an de februaro de 1943) estis brita esperantistino. ===[[Fred Pratt]]=== Serĝento '''Fred Pratt''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 28-an de aprilo 1917) filo de filo de W. J. Pratt, estis esperantisto en [[Edinburgo]]. Li estis ano de 15th Royal Scots, kaj mortis en batalkampo dum la [[Unua mondmilito]].<ref>[[La Brita Esperantisto]] - numero 153, septembro (1917), pĝ 75</ref> {{referencoj}} === [[Everleigh M. Preston]] === '''Everleigh M. PRESTON''' (naskiĝis en [[1899]], mortis la {{daton|17|januaro|1973}}) estis vicdelegito en [[Bristol]] ([[Britio]]). Krom havi funkcion en [[Brita Esperantista Asocio]], li estis dum pli ol trideko da jaroj membro de [[UEA]] ĝis la morto. ===[[Ernest Edward Pyett]]=== '''Ernest Edward Pyett''' (mortis la 29-an de junio 1936) estis brita esperantisto en [[Blackpool]]. == Q == === [[Dermod Quirke]] === '''Dermod QUIRKE''' ('''D. J. F. Quirke''') kontribuis al [[La Brita Esperantisto]] kaj redaktis unu numeron de ĝi en [[1971]]. Li estis ankaŭ kunlaboranto de [[Sekso kaj Egaleco]]. == R == ===[[William Rae]]=== '''William Rae''' (mortis la 3-an de decembro) estis esperantisto en [[Bournemouth]]. ===[[Charlotte Elisabeth Railton]]=== '''Charlotte Elisabeth Railton''' (mortis la 22-an de julio 1937) estis esperantistino en Manchester. ===[[Herbert Reed]]=== '''Herbert Reed''' (naskiĝis 1866?; mortis la 7-an de oktobro 1946) estis esperantisto en [[Letchworth]]. ===[[Miriam Reeve]]=== '''Miriam Reeve''' (naskiĝis probable en 1843; mortis la 5-an de majo 1934) pioniro de Esperanto en [[Brajtono]] kaj [[Hove]]. ===[[Elizabeth Reid]]=== '''Elizabeth Reid''' (mortis la 17-an de majo 1948) estis esperantistino en Skotlando. ===[[Thomas J. Relf]]=== '''Thomas J. Relf''' (naskiĝis la 22-an de januaro 1859, mortis la 22-an de januaro 1929) estis esperantisto en [[Edgware]]. Li fondis Esperantan grupon en [[Finchley]] en 1907. Li partoprenis la Esperantan Diservon en Londono kiel predikanto kaj kiel orgenisto<ref>[[La Brita Esperantisto]] - numero 289, aprilo 1929</ref>. Verko * ''Life, Grave and Gay''. Eld. [[Mascot Press]], [[Amersham]], 1928(?). === [[Eric Revill]] === '''Eric REVILL''', anglo kiu pasigis jardekojn en gvidado en Esperanto-Societo en Manĉestro kaj en la nord-okcidenta federacio. Post transloĝiĝo al [[Norda Kimrio]], li diligente instruis la lingvon al dekoj da gelerantoj. ===[[Alex McNab Rice]]=== '''Alex McNab Rice''' (mortis la 15-an de februaro 1947) estis esperantisto en Glasgow. ===[[John Riley]]=== '''John Riley''' (naskiĝis la 4-an de novembro 1848; mortis la 12-an de majo 1929), juĝisto, estis esperantisto el [[Gazerdine]] ekde 1907. ===[[Albert Henry Rishworth]]=== Kolonelo '''Albert Henry Rishworth''' (naskiĝis 1859?, mortis la 17-an de aŭgusto 1937) estis esperantisto en [[Hull]]. Li prezidis la Societon en Hull jam de ĝia fondo en [[1906]]<ref>La Brita Esperantisto - Numero 390, oktobro (1937)</ref>. ===[[Annie Robb]]=== '''Annie Robb''' (mortis 1943) estis brita esperantistino en Edinburgo ekde 1908. === [[James Roberts]] === '''James ROBERTS''' (n. la 21-an de aprilo 1839 en [[Constantine]], m. 95-jara la 8-a de februaro 1935) estis angla esperantisto en [[Manningham]], kiu inter 1859 kaj 1882 funkciis kiel lernejestro. Li esperantistiĝis en 1922 kaj tiujare, 88-jara, gajnis ateston de la Londona Ĉambro de Komerco pri Esperanto, kun distingo en la parola parto. Duan ekzamenon li sukcesis en sia 93-a jaro, en 1927.<ref>[[La Brita Esperantisto]] - numero 359, marto (1935)</ref>. Kiam aperis la [[Enciklopedio de Esperanto]] en [[1934]], li estis la plej aĝa esperantisto de Britio. {{referencoj}} {{EdE|R}} ===[[Norman Roberts]]=== '''Norman W. Roberts''' estis esperantisto el [[Sheffield]] militkaptita en 1918 dum la Unua mondmilito en [[Germanio]] <ref>Esperanto n213 majo 1918</ref> ===[[Millie Rhodes]]=== '''Millie Rhodes''' (mortis la 16-an de septembro 1936) edzino de [[Frank Cockshott Rhodes]], estis esperantistino en [[Keighley]]. ===[[Samuel T. Rodger]]=== '''Samuel T. Rodger''' (naskiĝjaro nekonata, mortis en septembro 1931) estis esperantisto en Londono. === [[George William Roome]] === '''George William ROOME''' (rum) (naskiĝis la {{daton|27|novembro|1864}} en [[Sheffield]], mortis la {{daton|16|septembro|1958}}) estis anglo kaj instruisto pri angla lingvo. Esperantistigita de [[Richard H. Geoghegan]] en [[1888]]. Prezidanto de la Esperanto-Federacio de [[Yorkshire]]. Prezidanto de [[Tutmonda Asocio de Geinstruistoj Esperantistaj]] (TAGE) de [[1930]]. ===[[Dennison Ross]]=== ''Sir'' '''Dennison Ross''' (mortis septembro 1940) estis fondinto kaj ĝis 1937 estro de la Lernejo de Orientaj Studoj. Komence li iom dubis pri Esperanto, sed ĉeestinte la [[UK 1938|Universalan Kongreson de Esperanto en Londono]], li diris, ke tiu provo pri la vivanteco de la lingvo plene lin konvinkis. <ref>La Brita Esperantisto - Numeroj 426-427-428, Oktobro/ Decembro (1940)</ref> {{referencoj}} === [[Olive Rossetti]] === '''Olive ROSSETTI''' (naskiĝis en [[1921]], mortis en [[1993]] en Gosport) estis la dua edzino de [[Reto Rossetti]] kaj ofta kongresano. ===[[Albert Rollo Russel]]=== '''Albert Rollo Russel''' (naskiĝjaro nekonata, mortis en 1914) estis brita esperantisto. Li verkis multajn [[artikolo]]jn pri la [[meteorologio]] kaj estis unu el la komitatanoj de [[Bedales School]], [[Petersfield]]. Tie li renkontiĝis kun [[Edmond Privat]] kiu instruis la lingvojn Francan kaj Esperantan en la lernejo kaj fariĝis fervora partiano de Esperanto. == S == === [[Mike Sadler]] === '''Mike SADLER''', naskiĝis en la 1950-aj jaroj, estas brita esperantisto, kiu inter alie per prelegoj kontribuis al la tema programoj de multaj [[Internacia Seminario|Internaciaj Seminarioj]] de GEJ, kontribuante ankaŭ al la [[21-a IS]] 1977/1978 kaj la [[31-a IS]] 1987/1988. === [[Simon Saft]] === '''Simon SAFT''' (naskiĝis en [[Lankaŝiro]], mortis 66-jara la {{daton|2|septembro|1965}}) estis brita esperantisto el [[Salford]]. Kvankam li lernis Esperanton nur en [[1951]], li de tiam estis tre aktiva precipe en la brita movado. === [[John Reynolds Salter]] === '''John Reynolds SALTER''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la {{daton|10|majo|1989}} en [[Exeter]], [[Britio]]) estis dumviva membro de [[UEA]]. === [[Charles H. H. Satchell]] === '''Charles H. H. SATCHELL''' (naskiĝis la 1-an de marto 1864 en [[Rugby]], Englando, mortojaro ne konata, sed ĉiukaze post 1934) estis angla esperantisto kaj ko­merca vojaĝisto, kiu estis tre konata en multaj provincaj grupoj. Konsilanto de BEA por [[Edinburgo]]. {{EdE|S}} ===[[William H. Scott]]=== '''William H. SCOTT''' (naskiĝis probable en 1851; mortis en decembro 1925) estis esperantisto en [[Bournemouth]]. Subite li mortis dum li sidis en preĝejo, legante la Esperantan Testamenton. ===[[Frederick Maurice Sexton]]=== '''Frederick Maurice Sexton''' (naskiĝis 1860?; mortis la 9-an de februaro 1946) estis esperantisto en [[Surbiton]]. === [[Watson Senior]] === '''Watson SENIOR''' (naskiĝis la 7-an de februaro 1868 en [[Dewsbury]], mortojaro ne konata, sed ĉiukaze post 1934), estis angla esperantisto kaj me­zurila inspektoro en [[Edinburgo]], kiu interalie oficis kiel prezidanto de Unuigita Societo de Inspektistoj de Pes­iloj kaj Mezuriloj. Esperantisto ekde 1910, li estis multjara prezidanto de la Esperantista Societo en Edinburgo. {{EdE|S}} === [[Charles Shanks]] === '''Charles Shanks''' (naskiĝjaro nekonata, mortis en 1916) estis brita esperantisto, unu el la pioniroj en [[Aldershot]]. Li mortis ĉe la Suvla Baseno dum la [[Batalo de Kalipolis]]. Antaŭ la [[Unua mondmilito]] li estis instruisto ĉe ''West End Boys’ School'' en Aldershot. Li soldatiĝis en 1915. === [[Mabel Victoria Schäper]] === '''Mabel Victoria SCHÄPER''', naskita Hewetson (naskiĝjaro nekonata, mortis la 6-an de februaro 1933), estis brita esperantistino loĝanta en [[Essen]], Germanio. Ŝi estis dum multaj jaroj sekretario de la Esperanto-grupo en [[Blackburn]], kaj komitatano de la Federacio de [[Lancashire]] kaj [[Cheshire]]. Poste ŝi [[Geedziĝoj esperantistaj|edziniĝis]] al la germana esperantisto [[Hans Schäper]] kaj translokiĝis al Germanio<ref>[[La Brita Esperantisto]] - numero 335, marto (1933)</ref>. {{referencoj}} === [[Francis William Shaw]] === '''Francis William SHAW''' (ŝo) estis angla inĝeniero kaj esperantisto, naskiĝinta la [[19-an de aprilo]] [[1873]] en [[Manchester]]. Li esperantistiĝis en [[1909]] kaj plurajn jarojn estis la [[sekretario]] de la Esperanto-Societo de [[Coventry]]. === [[George Shepherd]] === '''George SHEPHERD''' (naskiĝjaro nekonata, mortis 76-jara la {{daton|27|februaro|1970}}) estis [[brita esperantisto]] en [[Newcastle-upon-Tyne]]. Li lernis Esperanton en 1910, kunfondis la lokan societon kaj regionan federacion kaj estis tre malnova membro de UEA. ===[[Grace Sherris]]=== '''Grace Sherris''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 27-an de julio 1928) estis esperantistino el [[Clacton-on-Sea]]. ===[[Edna Schofield]]=== '''Edna E. Schofield''' (mortis la 4-an de januaro 1942) estis esperantistino en [[Bury]]<ref>La Brita Esperantisto - Numeroj 443-444</ref>. ===[[Henry Hutchings Short]]=== '''Henry Hutchings SHORT''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 23-an de aprilo 1932) estis esperantisto en [[Moretonharpstead]]<ref>[[La Brita Esperantisto]] - numero 328, aŭgusto (1932)</ref>, unu el la pioniroj en [[Devon]]. {{referencoj}} ===[[Johanna Shorter-Eyck]]=== ''' Johanna Shorter-Eyck''' estas brita esperantisto. Verkoj * ''Internacia kuirlibro''. Eld. [[Brita Esperantista Asocio]], Londono, 1971. ===[[Lucy May Simpson]]=== '''Lucy May Simpson''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 1-an de februaro 1934) estis esperantistino en Edinburgo. Ŝi estis fratino de [[Rosa Simpson]]. ===[[Rosa Simpson]]=== '''Rosa Simpson''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 5-an de julio 1934) estis esperantistino en [[Edinburgo]]. Ŝi estis fratino de [[Lucy May Simpson]]. === [[Sybil V. Sly]] === '''Sybil V. SLY''' (naskiĝis en [[1920]], mortis en [[2004]]) estis longtempa delegito de UEA en [[Letchworth]], Britio. Ŝi estis dumviva membro de UEA jam ekde sia infanaĝo kaj fervora kluba aktivulo. Dum multaj jaroj ŝi membris en [[Societo Zamenhof]] kaj subtenis la Novjorkan Oficejon de UEA. ===[[Avis Ellen Smith]]=== '''Avis Ellen Smith''' (mortis la 6-an de novembro 1937) estis esperantistino en [[Kettering]]<ref>La Brita Esperantisto - Numero 392, Decembro (1937)</ref>, edzino de [[Albert Edward Smith]], prezidanto de la Federacio de [[Northamptonshire]]. ===J. S. Smith=== '''J. S. Smith''' (mortis 1918) estis esperantisto el [[Warrington]], kie li estis delegito de UEA, en la komenco de 20-a jarcento.<ref>Esperanto n217-218 sep-okt 1918</ref> ===[[Mary Smyth]]=== '''Mary Smyth''' (mortis la 24-an de julio 1937) estis esperantistino en [[Burntisland]]. === [[Gladys Gladstone Solomon]] === '''Gladys Gladstone SOLOMON''', anglino. Aŭtoro de facilaj legolibroj: „E por Infanoj" kaj de alilingvaj lerniloj. ===[[James Speirs]]=== '''James Speirs''' (Paisley 1842- Linz 1912), estis brita esperantisto ekde 1904. Li estis Sekretario dum 40 jaroj de la Svedenborga Societo de Londono. Dank’ al lia iniciativo, la Svvedenborga Societo eldonis Esperantajn tradukojn de la verkoj de [[Emanuel Swedenborg|Svedenborgo]], kaj funkciis kiel eldonisto por multaj verkoj. <ref>Esperanto n 132 okt 1912</ref> ===[[James Somerville-Meikle]]=== '''James W. G. A. Somerville-Meikle''' (naskiĝis probable en 1861; mortis la 22-an de oktobro 1933) estis brita esperantisto. ===[[Herbert Southcombe]]=== '''Herbert W. Southcombe''' (naskiĝis la 21-an de marto 1859; mortis la 21-an de septembro 1944) estis esperantisto en [[Kingston-on-Thames]]<ref>[[La Brita Esperantisto]], n 475-476_nov-dec 1944</ref>, li estis unu el la unuaj dek mil esperantistoj listitaj en [[Adresaro de la Esperantistoj]]. Li ĉeestis la [[UK 1905|Bulonjan Kongreson]]. Verko: [[Tiumondaj Fajrokutimoj]], 1905. ===[[Arthur Southee]]=== Pastro '''Arthur P. Southee''' (naskiĝis en 1840, mortis la 28-an de oktobro 1919) estis unu el la pioniroj de Esperanto en Britio.Li partoprenis de organizado de [[UK 1905|Kongreso de Bulonjo]]<ref>[[La Brita Esperantisto]] - numero 184, aprilo 1920</ref>. Li movadis en [[Folkestone]], kie li partoprenis ĉe la aranĝo de vizito de Zamenhof. <ref>Esperanto n237 maj 1920</ref>. === [[John Alan Spencer]] === '''John Alan SPENCER''' (naskiĝis en [[1908]], mortis la {{daton|2|marto|1999}} en [[Londono]]) estis konata aktivulo de [[SAT]] kaj de ties brita branĉo. ===[[Adeleine Elizabeth Stacy]]=== '''Adeleine Elizabeth Stacy''' (naskiĝis ''Good'' 1859?; mortis la 8-an de aŭgusto 1946) estis esperantistino ekde 1907. ===[[William King Stacy]]=== '''William King STACY''' (naskiĝis probable en 1850; mortis la 15-an de marto 1934) estis esperantisto en [[Woodthorpe]]<ref>[[La Brita Esperantisto]] - numero 349, majo 1934</ref> ekde 1906. {{referencoj}} === [[Walter Haydn Staveley]] === '''Walter Haydn STAVELEY''' (stejvli) (naskiĝis la {{daton|1|julio|1876}} en [[Preston]], mortis la 10-an de februaro 1940 ) estis anglo kaj profesia [[pianisto]]. Esperantisto ekde [[1912]], li laŭ informo de la [[Enciklopedio de Esperanto]] en 1934 estis la prezidento de la Esperanto-societo en Preston. {{EdE|S}} ===[[James Strachan]]=== '''James Strachan''', M.A., lerneja inspektoro, estis brita esperantisto. Verko: *'''Esperanto as a School Subject'''. Eld. Board of Education, Londono, 1941. === [[John Steele]] === '''John STEELE''' (naskiĝis en [[1896]], mortis en decembro [[1996]]), estis engaĝita brita esperantisto, ofta instruinto kaj UK-partopreninto. Kiam li forpasis cent-jara fine de 1996, li probable estis la plej aĝa esperantisto en Britio. Li organizis ambaŭ [[Brita Kongreso de Esperanto|britajn Esperanto-kongresojn]] kiujn gastigis lia urbo [[Southport]], en 1911 kaj 1932. ===[[Florence E. Stevens]]=== '''Florence E. Stevens''' (naskiĝis probable en 1857; mortis la 3-an de aprilo 1925) estis brita esperantistino en [[Welwyn Garden City]]. Ŝi estis patrino de E. R. Edmonds kaj K. M. Stevens. ===[[Robert Stewart]]=== '''Robert Stewart''' (mortis la 15-an de oktobro 1936) estis skota esperantisto en [[Glasgow]], estrarano de Skota Federacio de Esperanto. Li estis sekretario de la [[Scottish Socialist Music Festival]]<ref>La Brita Esperantisto - Numero 380, Decembro (1936)</ref>. {{referencoj}} ===[[Charles Patrick Stuart]]=== '''Charles Patrick STUART''' (naskiĝis probable en 1902; mortis la 15-an de novembro 1928) estis brita esperantisto el [[Stewart's Town]], [[Tyrone]]. ===[[Wilson Henry Sturge]]=== '''Wilson Henry STURGE''' (naskiĝis probable en 1865; mortis la 4-an de marto 1935) estis esperantisto en [[Birmingham]]. ===[[Robert Sutcliffe]]=== '''Robert SUTCLIFFE''' (naskiĝjaro nekonata, mortis en 1914) inĝeniero, estis brita esperantisto en [[Sutton]] ekde 1902. Li verkis kelkajn artikolojn al [[La Brita Esperantisto]]. En 1907 S-ro Sutcliff fondis la Sutton'an Grupon, de kiu li estis prezidanto dum kelkaj jaroj. Li estis kunulo de firmo ''Legrande kaj Sutcliffe'', kies elpenso de la “Magdala” tuba puto, ebligis, per sia ofta eltrovo de akvo en ŝajne sekegaj lokoj, la ekspedicion al [[Abisinio]] en la jaro [[1868]]. == T == === [[Nigel Tart]] === '''Nigel TART''' (naskiĝis en [[1966]]<!-- eventuale fine de 1965, laŭ [http://www.theargus.co.uk/news/9687843.Testing_time_for_teacher_trapped_in_Brighton_gym/?ref=rss] li estis 46-jara en 2012 --> en [[Ashby de la Zouch]]) estas esperantisto kaj matematika instruisto en [[Brajtono]], kaj fine de la 20-a/komence de la 21-a jarcento la plej konata esperantisto en la urbo. {{referencoj}} ''' Eksteraj ligiloj:''' * [https://www.facebook.com/people/Nigel-Tart/581580582 persona paĝo en] ''[[facebook]]'' * [https://twitter.com/nigeltart persona paĝo en] ''[[twitter]]'' === [[Frank Taylor]] === '''Frank V. TAYLOR''' (naskiĝis en [[1891]], mortis la {{daton|26|februaro|1976}} en [[Halifax]], [[Britio]]), estis membro de UEA depost 1935 kaj dum pluraj jardekoj delegito en sia urbo. En 1924 li en [[Kurri Kurri]], [[Novsudkimrio]], [[Aŭstralio]] edziĝis al la aŭstralia esperantistino ''Adelaide E. Hughes''. La esperantlingva gazetaro amplekse raportis pri la [[geedziĝoj esperantistaj|internacia movada geedziĝo]], kaj la [[Enciklopedio de Esperanto]] de 1934 menciis ĝin.<ref>[https://www.eventoj.hu/steb/gxenerala_naturscienco/enciklopedio-1/encikl-g.htm listo sub la kapvorto "Geedziĝoj esperantistaj"] en la [[Enciklopedio de Esperanto]] de 1934 ({{eo}})</ref> ===[[Eliza Tendall]]=== '''Eliza Tendall''' (naskiĝis 1863?; mortis la 25-an de januaro 1948) estis brita esperantistino en [[St. Leonards-on-Sea]]<ref>La Brita Esperantisto - Numeroj 517-518 maj-jun 1948</ref>. === [[Hilda Tharme]] === '''Hilda THARME''' estis aktiva brita esperantistino. Dum la plejparto de sia vivo ŝi loĝis en Bangor, Kimrio. Tie ŝi foje instruis Esperanton al gelernantoj en [[liceo]]. ===[[Mary Theodore]]=== '''Mary Theodore''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 18-an de marto 1933) estis esperantistino en [[Llanfair Caereinion]]<ref>[[La Brita Esperantisto]] - numero 337, majo (1933)</ref>, ŝi movadis en multaj lokoj de [[Kimrio]]. {{referencoj}} ===[[George Thomson]]=== '''George THOMSON''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 5-an de decembro 1929) estis esperantisto en [[Edinburgo]]. ===[[Blanche Townley]]=== '''Blanche TOWNLEY''', naskita Drinkwater (naskiĝjaro nekonata, mortis la 3-an de januaro 1931) estis esperantistino en [[Clayton-le-Moors]] kaj [[Blackburn]], membro de la grupo en [[Accrington]], kie li gvidis esperanto-kursojn. === [[Robert Ralph Tredgold]] === '''Robert Ralph TREDGOLD''' (naskiĝis la {{daton|3|decembro|1878}} en [[Lee]]) estis [[angla esperantisto]] kaj [[solicitoro]]. En 1931 li estis kasisto de [[Brita Esperanto-Asocio]]. Li tradukis [[himno]]jn por la „[[Himnaro Esperanta]]". == V == === [[Simon Varwell]] === '''Simon VARWELL''' (n. en la 1970-aj jaroj) estas skota esperantisto kaj [[aŭtoro]]. Li verkis ''The Next Stop'' kaj ''Up the Creek without a Mullet'' [http://www.simonvarwell.co.uk/esperanto/] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20201021141117/http://www.simonvarwell.co.uk/esperanto/ |date=2020-10-21 }} ===[[Ada Kate Vacher]]=== '''Ada Kate Vacher''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 21-an de aŭgusto 1923) estis esperantistino en [[Kensington]] ekde 1909. == W == === [[Lucy E. Waddy]] === '''Lucy E. Waddy''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 29-an de oktobro 1927 en [[Jamaiko]]) estis brita esperantistino dum la unua duono de 20-a jarcento. Ŝi estis estrino de la Altlernejo por knabinoj en [[Haverfordwest]], [[Kimrio]]. Verko: * '''TRA LA JARO. Esperanta Lernolibro''', 2-a reviziita eldono, 1921. Eldonis J. M. Dent & Sons, Ltd. Londono. {{Citaĵo|Tiu lernolibro estas uzebla en ĉiuj landoj. Ĝi speciale taŭgas por infan­aj kursoj kaj prilaboras la tutan gramatikon en 50 lecionoj kies teksto estas bazita sur la en preskaŭ ĉiuj lernejoj troveblaj kvar bildoj pri la Sezonoj. La libro enhavas multajn kaj metode prezentitajn ekzercojn, kaj ĝi lernigas al la junaj [[lernanto]]j grandan trezoron da vortoj. Ĉar mi mem jam uzis kun bona rezultato tiun gramatikon en porinfana kur­so, mi povas ĝin plenkonscie rekomendi. Estus preferinde, tamen, ke en proksima eldono la lerta verkistino forigu kelkajn nuranglaĵan fraz­konstruojn, kiuj enŝoviĝis en la libron|[[Belga Esperantisto]] n083-084 (jan-feb 1921)}} {{citaĵo|Dank' al Profesoro [[Hengwi Hongg]], la [[Esperanto-movado]] revekiĝas en la malfeliĉa [[Koreo]]. Sed por la instruado de la [[internacia lingvo]] oni bezonas lernolibrojn; feliĉe, Valter Kipman-eldonejo konsentis la represon de la recenzata libro. La [[didakta metodo]] estas klara kaj taŭga por, la lernantoj, universitataj geestudentoj ĝiaj rektaj kaj gramatikaj klarigoj, kune, faciligas kaj agrabligas la lernadon. La libron oni povas atingi interŝanĝo kun Esperanto-libroj; ĉar, pro kaŭzo de la [[milito]], la tieaj samideanoj dezilas akiri tuj alilandajn verkojn, por siaj studoj.|[[Boletín]] n048 (dec 1952)}} {{citaĵo|Ĉi tiu libro estas unu el “''Dent's Modern Language Series''”, redaktata de [[Walter Rippmann]], M.A., kaj similas la ĉiekonatan “''First French Book''”. Ĝi estas verkita tute en Esperanto kaj konsistas el 50 lecionoj por komencantoj, en formo ne de sekaj reguloj, aŭ de amaso da frazoj sen ia interrilato, sed de interesa kaj facila legaĵo—priskriboj, rakontoj, poemetoj, kaj literaturaj elĉerpaĵoj. La lecionoj estas zorge gradigitaj, laŭ bonaj pedagogiaj principoj, kaj ĉe la fino de ĉiu troviĝas simplaj notoj pri gramatiko kun klarigaj [[ekzemplo]]j. La libro dividiĝas nature en kvar partojn — [[Printempo]], Somero, Aŭtuno, Vintro— koresponde al kvar koloraj bildoj, kiujn ĝi enhavas, kaj kiujn la instruisto, se li volos, povas aĉeti pligrandigitajn por pendigo sur la muro. Sed la trajto, kiu ŝajnas al mi plej notinda, estas la ekzercoj, kiuj sekvas ĉiun [[leciono]]n. Ili estas vere admirindaj, kaj (neniel ĉiama afero) efektive pensigas la instruaton kaj ekzercigas lin rilate la ĵuslernitaĵon, kaj la uzon de la lingvo ĝenerale. Instruistoj kiuj, kiel la skribanto, devis dum multaj jaroj konstante verki kaj kopii ekzercojn por siaj kursanoj, scios tion ŝati. Oni ja povas demandi: “Ĉu vere nova lernolibro estas bezonata, aŭ eĉ utila, ĉar jam ekzistas preskaŭ embarasa nombro da bonaj?” Sed konsentante tiun [[fakto]]n, oni devas konfesi, ke neniu alia libro ĝis nun tute plenumis la samajn kondiĉojn kiel ĉi tiu; ĉiu estis aŭ tro (aŭ maltro) plena, aŭ neinteresa, aŭ sen [[ekzerco]]j, aŭ sen ekzercoj utilaj, aŭ ne sufiĉe grandigita. Mi do persone opinias, ke Tra la Jaro forigas tre longe sentatan bezonon, kaj ke, dum la jam ekzistantaj libroj kredeble estas pli helpaj al komencanto sen instruisto, kaj havas ĉiu sian apartan bonaĵon, la nuna estas ĝuste tiu bezonata por uzo en lernejoj kaj kursoj, aŭ por privata instruado—eble kun aldono de Ĉefeĉa ŝlosilo. Entute ĝi tre bone povos efektivigi sian idealon. “La progresado de la konitaĵo ĝis la nekonitaĵo; la provado de la progreso malpli per traduko el unu lingvo en alian, ol per originala verkado en la lingvo ellernota, kaj per konstanta interparolado de la lernantoj, aŭ kun la instruisto aŭ reciproke unu kun alia.” Leginte grandan parton de la libro, mi trovis preskaŭ neniun preseraron aŭ kritikindaĵon. ''Li'' (p. 80) devus esti Di'. La frazo “mi ne mankos la okazon” (p. 37) kvankam eble klarigebla ne ŝajnas tre klara. Oni povus aldoni (p. 11) ke ''sia'' estas uzata nur ĉe la tria [[persono]]. Mi hezitus diri, (p. 96) ke ''volonte'' estas adverba participo de ''voli''. La klarigoj pri ''uj'' kaj aliaj [[sufikso]]j ne estas tre plenaj — kredeble intence. Sendube la tuta Esperantistaro ŝuldas varmajn dankojn al la talenta verkintino, kaj al la grava kaj entreprenema firmo Dent (kiu jam aliĝis al UEA kaj reklamas Esperante). Mi esperas, ke la libro trafos la bone meritatan sukceson.|M.C.B. [[La Brita Esperantisto]] - Numero 114, Junio (1914)}} ===[[Eric Walker]]=== '''Eric Walker''' naskiĝis en februaro 1925 kaj estis direktoro de [[British Esperanto Association]] de 1999 ĝis 2005 (laŭ find-and-update.company-information.service.gov.uk). Li havis ankaŭ aliajn pli gravajn rolojn. ===[[Phipps Walter]]=== '''Phipps Walter''' estis angla esperantisto en la komenco de la 20-a jarcento en [[Cheltenham]].<ref>Esperanto n178 jul 1915</ref> ===[[Rhoda Mary Warburton]]=== '''Rhoda Mary Warburton''' (naskiĝis probable en 1899; mortis la 3-an de decembro 1915) estis brita esperantistino en [[Harrow]]. ===[[Elizabeth Warlow]]=== '''Elizabeth Warlow''' (naskiĝis probable en 1825; mortis la 12-an de marto 1920) estis brita esperantistino en Londono. ===[[Albert Wheeler]]=== '''Albert M. Wheeler''' (naskiĝis 1872?; mortis la 12-an de oktobro 1944) unu el la pioniroj en [[Barrow-in-Furness]]<ref>La Brita Esperantisto, n475-476_nov-dec 1944 </ref>. ===[[Oscar Wihl]]=== '''Oscar M. Wihl''' (naskiĝis 1871?; mortis 15-a de aŭgusto 1940) estis brita esperantisto<ref>La Brita Esperantisto - Numeroj 426-427-428, Oktobro ĝis Decembro (1940)</ref>. {{referencoj}} ===[[Thomas Wright]]=== '''Thomas WRIGHT''' (naskiĝis probable en 1847; mortis la 12-an de majo 1933) estis brita esperantisto en [[Turvey]], [[Bedfordshire]]. === [[Phillip C. Willey]] === '''Philip C. WILLEY''' (naskiĝis en [[1922]], mortis [[1989]] en [[Bristolo]] post kelkmonata malsano) estis [[UEA]]-delegito en [[Portishead]], [[Anglio]], kaj fakdelegito pri turismo. === [[E. T. Whitaker]] === '''E. T. WHITAKER''' (naskiĝjaro nekonata, mortis en [[1906]]) estis pioniro en [[Shrewsbury]], Anglio. ===[[John Whitaker]]=== '''John WHITAKER''' (naskiĝis probable en 1853; mortis la 16-an de septembro 1929) estis esperantisto en [[Bath]]. ===[[Harry Whitley]]=== '''Harry WHITLEY''' (naskiĝjaro nekonata, mortis en 1923) estis brita esperantisto en [[Armley]], [[Leeds]] ekde 1906. Li forlasis la lokan societon en 1907 por starigi grupon ĉe la [[Salem Congregational Church]], de kiu li estis ano<ref>[[La Brita Esperantisto]] - numero 224, novembro 1923</ref>. {{referencoj}} ===[[Webster Williams]]=== D-ro '''Webster WILLIAMS''' (naskiĝis en 1868; mortis la 25-an de majo 1923 en [[Rhyl]]) estis brita esperantisto kaj kuracisto. Li movadis ĉefe ĉe blinduloj en [[Manchester]], kie li estis prezidanto de loka Esperanto-grupo<ref>[[La Brita Esperantisto]] - numero 220, julio 1923</ref>. {{referencoj}} ===[[Robert Wood]]=== '''Pastro Robert Wood''' (mortis 1919) estis esperantisto el [[Bridlington]] en la komenco de 20-a jarcento<ref>Esperanto n230 okt 1919</ref>. ===[[William Robert Wood]]=== '''William Robert WOOD''', plumnome ''Mr. Wu'' (naskiĝis 1891; mortis la 22-an de marto 1933) estis brita esperantisto en Londono ekde 1921. Li verkis artikolojn por gazetoj. Dum jaroj li estis la Prezidanto de la Esperanto-grupo en [[Torquay]]. Li estis konsilanto de [[BEA]]<ref>[[La Brita Esperantisto]] - numero 337, majo 1933</ref>. {{referencoj}} ===[[Tom Wood]]=== '''Tom WOOD''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 7-an de Junio 1917) estis esperantisto en [[Todmorden]]. Li, kiel soldato, mortis dum la Batalo de [[Messines]] en Belgio<ref>[[La Brita Esperantisto]] - numero 153, septembro 1917, paĝo 75</ref>. {{referencoj}} ===[[Edward Worthington]]=== '''Edward G. Worthington''' (mortis la 22-an de marto 1940) estis esperantisto en [[Bournemouth]]. ===[[Thompson Whyte]]=== '''Thompson WHYTE''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 30-an de novembro 1924) estis esperantisto en [[Edinburgo]]. == Y == === [[Kenneth John Young]] === '''Kenneth John YOUNG''' (naskiĝis en [[1916]], mortis la {{daton|22|januaro|1982}} en [[Derby]], [[Britio]]) estis aktiva membro de pluraj lokaj kaj regionaj Esperanto-organizaĵoj. Li okupiĝis i.a. pri elektronika terminaro, kiu restis inter liaj manuskriptoj. ==Z== ===[[Frank Zocher]]=== '''Frank Zocher''' (mortis aŭgusto 1938) estis brita esperantisto en [[Croydon]]. ==Referencoj== <references/> {{Ĝermo|esperantisto}} [[Kategorio:Britaj esperantistoj]] [[Kategorio:Listoj de esperantistoj laŭ nacieco|Britaj]] [[Kategorio:Ĝermolisto de esperantistoj|Britaj]] 9vel4pcl4bta9i9yyds1m43f2oohmli 0 121964 9494512 9490855 2026-10-16T15:52:12Z Roberto 609 /* Gunĉo Gunĉev */ 9494512 wikitext text/x-wiki {{ArtikolaMesaĝokesto | speco = ĝermo | bildo = <span style="vertical-align: middle; background:transparent">[[Dosiero:Flago-de-Bulgario.svg|50ra]]<span style="margin-left:-45px;">[[Dosiero:Jubilea simbolo.svg|40ra]]</span></span> | css-stiloj = width: 80%; | teksto = ''Tiu ĉi paĝo listigas [[Vikipedio:ĝermo|ĝermajn informojn]] pri [[bulgara esperantisto|bulgaraj esperantistoj]]. Movu mallongajn informojn pri bulgaraj esperantistoj en tiun ĉi paĝon metante [[Vikipedio:alidirektilo|alidirektilo]]n.<br />Se vi volus partigi informon en apartan artikolon, aldonu informojn tiel ke '''minimume''' estu tri plenaj frazoj, prefere pli, nepre estu ĝustaj kategorioj, almenaŭ [[:kategorio:bulgaraj esperantistoj]], kaj laŭeble ankaŭ uziĝu la ŝablonoj {{ŝ|Informkesto homo}} kaj {{ŝ|vivtempo}}. Post kreo de aparta artikolo forigu la informon de ĉi-tie.<br />Ekzistas pli plena '''[[listo de bulgaraj esperantistoj]]''', en kiu listiĝu la nomoj de bulgaraj esperantistoj aŭ menciataj ĉi-tie aŭ per propra biografia artikolo.'' <!-- Pri ĉi tiu paĝo, vidu la historian diskuton [[Vikipedio:Diskutejo/Arkivo_2006_9#Kvanto_kaj_kvalito]] --> }} {{KompaktaEnhavTabeloEo}} == A == === [[Neli Abaĝieva]] === '''Neli ABAĜIEVA''' ([[cirile]] ''Нели Абаджиева'', naskiĝis en [[1922]], mortis la {{daton|9|junio|1997}} en [[Sofio]]) estis bulgara aktiva esperantistino kaj iama [[delegito de UEA]] pri [[flegado]]. ===[[Ilija Andrew]]=== '''Ilija Andrew''' (naskiĝis 1929?) estis esperantistino el [[Ŝumen]]. ===[[Petr Angeliev]]=== '''Petr Angeliev''' (mortis la 1-an de septembro 1923) estis estrarano de la grupo "Verda Stelo" en [[Tatar-Pazarĝik]]<ref>Bulgara Esperantisto, j05 n01 sep. 1923</ref>. === [[Marija P. Angelova]] === '''Maria ANGELOVA''' ([[cirile]] ''Мария Ангелова'', naskiĝis en [[1925]], mortis la {{daton|12|decembro|1999}} en [[Sofio]]) estis [[Bulgario|bulgara]] [[esperantisto|esperantistino]] kaj aŭtorino de la poemaro ''Kien ni iras'' (1991). === [[Miĥail Arnaudov]] === '''Miĥail ARNAUDOV''' ([[cirile]] ''Михаил Арнаудов'') estis bulgara esperantisto kaj doktoriĝinta universitata profesoro de literaturo. Li interalie prezidis publikan kunvenon dum propaganda Esperanto-semajno en [[Sofio]] en [[1924]] kaj tiam faris paroladon pri Esperanto. {{EdE|A}} === [[Boris Atanasov]] === '''Boris ATANASOV''' ([[cirile]] ''Борис Атанасов'', naskiĝis en [[1927]], mortis en decembro [[1993]]) estis [[UEA]]-fakdelegito pri [[juro]] en [[Bankja]] ([[Bulgario]]) kaj prezidanto de la loka societo. ===[[Zaharij Atanasov]]=== [[Arĥimandrito]] '''Zajarij Atanasov''' (20-a de julio 1874; mortis la 16-an de aŭgusto 1936) el [[Dupnica]]. Siajn studojn faris en la [[Eklezia seminario]] en [[Samokov]]. Li estis [[monaĥo]] en [[monaĥejo]] de [[Rila]]<ref>[[Bulgara esperantisto]] j.18 n.01-02 sep.-okt. 1936</ref>. == B == === [[Jaakov Beĥar]] === '''Jaakov BEĤAR''' ([[cirile]] probable ne ''Яаков'', sed ''Яков Бехар'', naskiĝis en [[1904]], mortis en [[1993]]) estis [[Esperanto]]-aktivulo en sia naskiĝurbo [[Pazarĝik]] ([[Bulgario]]) kaj poste en [[Israelo]], prezidinto de Esperanto-Ligo en Israelo. ===[[Ilija Bobĉev]]=== '''Ilija Bobĉev''' (naskiĝis 1873; mortis la 9-an de oktobro 1936) advokato, estis la unua prezidanto de la esperantista klubo "Stelo" en [[Plovdiv]] en 1900 kaj kunlaboris en la redaktado de la gazeto [[Rodiranto]] eldonita de tiu klubo<ref>[[Bulgara esperantisto]] j.18 n.03-04 nov-dec 1936</ref>. === [[Petko Bonev]] === '''Petko BONEV''' ([[cirile]] ''Петко Бонев'', naskiĝis en [[1921]], mortis la {{daton|24|septembro|1999}}) estis multjara membro de la internacia Esperanto-movado, longtempe [[UEA-delegito]] en [[Stara Zagora]], eks-estrarano de [[Bulgara Esperanto-Asocio]] kaj [[fakdelegito]] de UEA pri turismo, gastigado kaj [[kemio]]. ==Ĉ== ===[[Aleksandr Ĉirpanliev]]=== '''Aleksandr At. Ĉirpanliev''' (mortis 1940) piloto-aviadisto, estis esperantisto el vilaĝo [[Ŝipka]], [[Kazanlaŝko]]. == D == ===[[Kosta Danĉev]]=== '''Kosta Danĉev''' (mortis 1921) estis esperantisto en [[Karlovo]]. ===[[Gacka Daslova]]=== '''Gacka Al. Daslova''' (mortis la 27-an de majo 1923) estis esperantistino en Loveĉ<ref>Bulgara Esperantisto, j.5 n01 sep. 1923</ref> edzino de Al. Daskalov. ===[[Penka Deliĉeva]]=== '''Penka Deliĉeva''' (mortis 1940) estis esperantistino el [[Stara Zagora]]. ===[[Stojan Dilsizov]]=== '''Stojan Dilsizov''' (naskiĝis 1909?; mortis la 3-an de januaro 1927) estis esperantisto en [[Berkovica]]. === [[Metodi Ivanov Dimitrov]] === '''Metodi Ivanov DIMITROV''' ([[cirile]] ''Методи Иванов Димитров'', naskiĝis en [[1921]], mortis la {{daton|9|oktobro|1998}}) estis multjara prezidanto de la Esperanto-societo "Radio" en [[Pazarĝik]], [[Bulgario]]. ===[[Veselin Dimitrov]]=== '''Veselin DIMITROV''' ([[cirile]] ''Веселин Димитров'', naskiĝis la 22-an de septembro 1937) estis [[bulgara esperantisto]] en Mezdra, pioniro kaj fondinto de la loka Esperanto-Societo. Estis la lasta prezidanto de la Societo "Nikola Jonkov Vapcarov". ===[[Radka Stefanova Dilova]]=== '''Radka Stefanova Dilova''' ([[cirile]] ''Радка Стефанова Правчанска - Дилова'', naskiĝis la 11-an de februaro 1934, mortis 59-jara la 4-an de majo 1993 en [[Sofio]]) estis [[bulgara esperantisto]] en Mezdra, pioniro kaj fondinto de la loka Esperanto-Societo "Nikola Jonkov Vapcarov". Estis multjara prezidanto de la Societo kaj gvidas multajn Esperanto-kursojn. ===[[Elenka Djulgerova]]=== '''Elenka At. Djulgerova''', ''Lena'', (naskiĝis 1916?; mortis la 22-an de oktobro 1936) estis esperantistino en [[Ruse]]. ===[[Panju Dragnev]]=== '''Panju Dragnev''' (mortis junio 1925) estis esperantisto en unua duono de 20-a jarcento. == G == ===[[Maria Jordanova Gajdarova]]=== '''Maria Jordanova Gajdarova''' (mortis la 14-an de oktobro 1937) estis esperantistino en vilaĝo [[Dolna-Orehovica]], regiono de [[Gorna-Orehovica]]<ref>[[Bulgara esperantisto]] j.19 n.02 nov. 1937</ref> ===[[Gani Ganĉev]]=== '''Gani Hr. Ganĉev''' (mortis en aŭgusto 1928) bulgara esperantisto en Sofio, estis filo de [[Adriana Budevska Ganĉeva]], nevo de [[Vili Ganĉev]]. ===[[Georgi Gaŝevoki]]=== '''Georgi Gaŝevoki<ref>[[La Brita Esperantisto]] - Numero 338, Junio (1933)</ref>''' (aŭ Georgi Gaŝeveski<ref>La Brita Esperantisto - Numero 361, Majo (1935)</ref>). estis bulgara esperantisto en la unua duono de 20-a jarcento. Verkoj: * '''Legolibreto por novaj esperantistoj'''. Eld. [[Esperanta-Presejo Kulturo]], [[Sofio]], 1933/1938. {{citaĵo|Poŝformata kolekto de 69 legaĵetoj: plejparte ne novaj, tamen bone elektitaj, kaj redaktitaj laŭ simpla [[stilo]]. Rekomendinda.|[[La Brita Esperantisto]] - Numero 338, Junio (1933)}} * '''Esperanto-Bulgara Frazaro.''' 1935. === [[Dimitr Gavrijski]] === '''Dmitri GAVRIJSKI''' ([[cirile]] ''Дмитри Гаврийски'', naskiĝis en [[1878]], mortodato nekonata) estis bulgara doktoriĝinta instruisto, publicisto, oratoro kaj esperantisto. Naskiĝinte en vilaĝo Gradiŝte, Sevlievsko, la plejparton de sia vivo li pasigis en Sofio. Li verkis kaj eldonis broŝuron bulgare: "Esperanto venkos la mondon" kaj paroladis pri Esperanto. En sia komerca gimnazio li enkondukis Esperanton. ===[[Georgi Geŝev]]=== '''Georgi Geŝev'''estis esperantisto en [[Pazarĝiŝka]] dum la unua duono de 20-a jarcento<ref>Bulgara esperantisto, j.22 n.07-08 sep.okt. 1941</ref>. ===[[Gunĉo Gunĉev]]=== [[Dosiero:Guncho Gunchev.jpg|eta]] '''Gunĉo St. Gunĉev''' (naskiĝis la 9-an de marto 1904 en [[Byala]]; mortis la 2-an de julio 1940 en [[Sofio]]) docento de geografio ĉe la Ŝtata Universitato, estis esperantisto el Bela. Li eklernis Esperanton en [[Pleven]], kie li eldonis la esperantan bibliotekon [[Svetovnik]]. Kiel geografo, li verkis nacilingvajn librojn pri geografio de [[Bulgario]] <ref>Belga Esperantisto, j.22 n.05-06 maj-jun 1941</ref>. ==H== ===[[Ivan Hubenov]]=== '''Ivan Hubenov''' (mortis 1927) frato de [[Jordan Hubenov]] kaj [[Atanas Hubenov]] estis esperantisto el [[Papazli]]<ref>[[Bulgara esperantisto]] j.08 n.07-08 aŭg. 1927</ref>. ===[[Jordan Hubenov]]=== '''Jordan Hubenov''' (mortis 1927) frato de [[Ivan Hubenov]] kaj [[Atanas Hubenov]] estis esperantisto el [[Papazli]]<ref>[[Bulgara esperantisto]] j.08 n.07-08 aŭg. 1927</ref>. == Ĥ == === [[Simeon St. Ĥesapĉiev]] === '''Simeon St. ĤESAPĈIEV''', instruisto de bulgara lingvo ([[cirile]] ''Симеон Ст. Хесапчиев'', naskiĝis la {{daton|16|aprilo|1910}} en [[Sevlievo]]) estas [[bulgara esperantisto]] en [[Sevlievo]]. Li studis [[slava filologio|slavan filologion]], kaj estis redaktisto de [[Bulgara Esperantisto]] inter la jaroj 1931 kaj 1933. Multfoje li prelegis pri Esperanto, precipe en gimnaziaj rondoj, kaj verkis prilingvajn artikolojn. ==I== ===[[Dimitr Iliev]]=== '''Dimitr ILIEV''' estis esperantisto en [[Plovdiv]] dum unua duono de 20-a jarcento. ===[[Jordan Markov Iliev]]=== '''Jordan Markov ILIEV''' bulgara esperantisto. Verko kun [[Kunĉo Vâlev]] kaj [[Ivan Sarafov]]: '''[[Lernolibro de Esperanto por la unua lernojaro]]'''. Eld. Stata Eldonejo Narodna Prosveta, 1976/1982 ===[[Mladen Blaĵev Iliev]]=== '''Mladen Blaĵev ILIEV''' (naskiĝis 1913?; mortis la 3-an de junio 1937) estis esperantisto kaj kursgvidanto en [[Steĵerov]]<ref>[[Bulgara esperantisto]] j19 n09-10 okt. 1937</ref> ===[[Ivan Iliev]]=== '''Ivan ILIEV''' estis esperantisto ĉe la mezo de 20-a jarcento en Sofio. Verko: *'''Въ сҌнката на пирамидитҌ.— En la ombro de la piramidoj. Vojaĝnotoj el la proksima Oriento'''. Eld. la aŭtoro, Sofio, 1942. {{citaĵo|La aŭtoro travojaĝis en la antaŭvespero de la nuna milito la landojn de la [[proksima oriento]]: Turkujon, Sirion, [[Palestino]]n, Irakon, Egipton kaj Grekujon. Dank’ al la internacia lingvo kaj al sia granda observemo, li vidis, aŭdis kaj lernis multajn interesajn aferojn. Ilin li nature kaj intime rakontas al ni, ofte ligante kaj komparante la estintecon kun la estanteco. La libro estas ilustrita kaj oni legas ĝin kun streĉo. Ni varme rekomendas ĝin al niaj gelegantoj ankaŭ kiel modelan priesperantan propagandilon bulgarlingvan.|I. H. K. [[Bulgara Esperantisto]] j.23 n05-06 mai-jun 1942}} ===[[Vasil lliev]]=== '''Vasil ILIEV''' (mortis la 25 de oktobro 1940) ĉefo de poŝĉekservo, estis redaktoro de esperanta paĝo en poŝtoficista gazeto<ref>[[Bulgara esperantisto]] j.21 n.06-07 nov. 1940.</ref>. ===[[Dimitr Ivanov]]=== '''Dimitr G. IVANOV''' (''Димитър Г. Иванов'') estis lektoro de Esperanto dum la unua duono de 20-a jarcento en Sofio. Verko: * '''ЕСПЕРАНТО-БЪЛГАСКИ РЕЧНИКЪ / ESPERANTO-BULGARA VORTARO'''. Eldono de la aŭtoro. [[Ruse]], 1937, 152 pĝ. ===[[Jovĉo Ivanov]]=== '''Jovĉo IVANOV''', elektro-muntisto, estis esperantisto en Bulgario en [[Ĉirpan]] ([[d:Q407340]]) dum la unua duono de 20-a jarcento<ref>[[Bulgara Esperantisto]] j.22 n.03-04 1940</ref>. ===[[Lazar Ivanov]]=== '''Lazar IVANOV''' (naskiĝis en 1902?, mortis en 1930) estis esperantisto en Sofio. ===[[Todor Ivanov]]=== '''Todor H. IVANOV''' (mortis en decembro 1928) estis esperantisto en vilaĝo Batak (''Батак'', [[d:Q1076825]]), komunumo Pavlikeni (Община Павликени), [[provinco Veliko Tarnovo]]<ref>[[Bulgara esperantisto]] 1929 j10 n05 jan.</ref>. == J == ===[[Ilija Jamukov]]=== '''Ilija Jamukov''' estas esperantisto en [[Bojanov]] dum la unua duono de 20-a jarcento. ===[[Minĉo Janaĉkov]]=== '''Minĉo Janaĉkov''' (mortis la 12-an de julio 1923) estis bulgara esperantisto en vilaĝo [[Skrinjano]], [[Provinco Kjustendil]]. === [[Jordan Jordanov]] === '''Jordan JORDANOV''' ([[cirile]] ''Йордан Йорданов'', naskiĝis en [[1928]], mortis komence de aŭgusto [[1992]] en [[Sofio]]) estis fondinto de la [[Internacia Esperanta Kursejo en Pisanica]] ([[Bulgario]]) kaj prezidis unu el la Esperanto-societojn en Sofio. == K == === [[Teodor Kanev]] === '''Teodor KANEV''' ([[cirile]] ''Теодор Канев'', naskiĝis la {{daton|1|marto|1881}} en [[Kalofer]], mortodato nekonata) estis bulgara esperantisto kaj sekretario de la komerco-industria ĉambro en Sofia. En la bulgaran li tradukis interalie la Esperanto-lernolibron de [[Théophile Cart]]. En 1911 li transiris al [[Ido]] kaj en 1922-23 provis organizi landan Ido-movadon, sed sen daŭra sukceso. === [[Rajna Kasabova]] === '''Rajna KASABOVA''' ([[cirile]] ''Райна Касабова'', naskiĝis en [[1900]], mortis komence de aprilo [[1993]] en [[Ŝumen]], [[Bulgario]]) estis [[UEA]]-fakdelegitino pri instruado kaj [[turismo]]. === [[Ivan Kirĉev]] === '''Ivan KIRĈEV''' ([[cirile]] ''Иван Кирчев'', naskiĝis en [[1923]], mortis la {{daton|29|aprilo|1999}} en [[Razgrad]]) estis fondinto kaj prezidanto de la ''Esperantista Kulturdomo D-ro Ivan Kirĉev'' en [[Razgrad]] en kiu oni organizis kunvenojn, belartajn vesperojn, literaturajn konkursojn kaj esperantlingvajn teatraĵojn<ref>(eo) Ivan Minĉev, ''Vivis tiaj homoj'', "Voce del centro Esperantista Piceno-Ascoli Piceno, n-ro 344, p. 13, decembro 2006,</ref>. Li estis honora membro kaj eks-estrarano de [[Bulgara Esperanto-Asocio]], iama [[delegito de UEA]] kaj honora urbano de Razgrad - interalie pro tio ke li estis ĉefkuracisto kaj direktoro de regionoa malsunelejo kaj pro siaj meritoj kiel verkisto en Esperanto. === [[Nano Kjuĉukov]] === '''Nano KJUĈUKOV''' ([[cirile]] ''Нано Кючуков'', naskiĝis en [[1919]], mortis en [[1999]] en [[Sofio]]) estis [[bulgara esperantisto]]. Li servis kiel estrarano (1964-74) kaj vicprezidanto (1975-88) de [[Bulgara Esperanto-Asocio]], kaj [[LKK]]-vicestro de du Universalaj Kongresoj ([[Universala Kongreso 1963|Sofio, 1963]] kaj [[Universala Kongreso 1978|Varna, 1978]]). === [[Panajot Kolev]] === '''Panajot KOLEV''' ([[cirile]] ''Панайот Колев'', naskiĝis en [[1892]] en Sofio, mortodato nekonata) estis bulgara esperantisto kaj liberprofesiulo. Pasante sian vivon en la naskiĝurbo Sofio, li tie gvidis multajn kursojn. Interalie li estis la unua lektoro de Esperanto en la ŝtata blindula instituto en Sofio, kaj organizis la laboristan Esperanto-movadon en Bulgario. ==== Eksteraj ligiloj ==== * [http://www.plansprachen.ch/Esperanto_Bulgarien.pdf multaj mencioj pri la movada agado de Panajot Kolev en la detala sociologia eseo ''Bulgarien: Esperanto-Propaganda im Namen des Patriotismus und Nationalismus, für Sozialismus und Kommunismus'' ("Bulgario: Esperanta propagando en la nomo de patriotismo kaj naciismo, por socialismo kaj komunismo")] de [[Andy Künzli]] == L == === [[Tinka Lakova]] === '''Tinka LAKOVA''' ([[cirile]] ''Тинка Лакова'', naskiĝis en [[1907]], honora membro de [[Bulgara Esperanto-Asocio]] kaj gvidinto de ties virina sekcio, parolistino de la iamaj Esperanto-elsendoj de [[Bulgara Radio]], mortis decembre [[1995]] en [[Sofio]]. === [[Lalju C. Lalev]] === '''Lalju C. LALEV''' ([[cirile]] ''Лалю Ц. Лалев'', naskiĝis en [[1922]], mortis la {{daton|8|februaro}} ? en [[Trojan]], [[Bulgario]]) estis iama [[UEA]]-delegito. == M == ===[[Georgi Manĉev]]=== '''Georgi Manĉev''' (mortis la 24-an de oktobro 1929) prokuroro ĉe distrikta juĝejo, estis esperantisto en [[Sevlievo]]. === [[Ĥristo Manolov]] === '''Ĥristo MANOLOV''' ([[cirile]] ''Христо Манолов'', naskiĝis en [[1915]], mortis la {{daton|23|novembro|2001}}) estis [[bulgara esperantisto]] kaj fondinto de Esperanto-societo "Ĥristo Kozlev" en [[Polski Trambeŝ]], [[Bulgario]], instruisto, membro de [[BES]] kaj [[MEM]]. ===[[Dimitr Matrov]]=== '''Dimitr Matrov''' (mortis en junio 1925) estis bulgara esperantisto en la unua duono de 20-a jarcento. ===[[Ivan Mihailov]]=== '''Ivan Mihailov''' (naskiĝis 1904?; mortis la 28-an de julio 1927) studento, estis esperantisto en [[Randomir]], kies loka grupo li estis unu el la fondintoj.<ref>Bulgara Esperantisto j.08 n.05-06 jul. 1927</ref> ===[[Dimitr Miŝev]]=== '''Dimitr Miŝev''' (naskiĝis 1907?; mortis la 18-an de julio 1927) estis esperantisto en [[Orehovo]] naskita en vilaĝo [[Galiĉe]]<ref>[[Bulgara esperantisto]] j.08 n07-08 aŭg. 1927</ref>. ===[[Stanka Mirĉeva]]=== '''Stanka G. Mirĉeva''' (naskiĝis 1904?; mortis la 12-an de januaro 1925) instruistino, estis esperantistino en [[Nova Zagora]]. === [[Stefan Mladenov]] === '''Stefan MLADENOV''' ([[cirile]] ''Стефан Младенов'') estis bulgara doktoriĝinta universitata proforo de [[kompara lingvistiko]]. Amiko de la movado pri internacia lingvo, speciale de Esperanto, li skribis bone informitajn kaj favorajn artikolojn pri ĝi. == N == ===[[Ivan Najdenov]]=== Majoro '''Ivan Najdenov''' (mortis 1940) estis esperantisto el Ŝipka. ===[[Ivan Todoroff Navidovski]]=== '''Ivan Todoroff Navidovski''' (mortis 1917?) poŝtoficisto, estis esperantisto en [[Vratza]], unu el la pioniroj en Bulgario.<ref>Esperanto n209 jan 1918</ref> ===[[Georgi Nenov]]=== '''Georgi St. Nenov''' (mortis la 4-an de Julio 1924) estis esperantisto en vilaĝo [[Zlatica]] <ref>Bulgara Esperantisto, j06 n02 okt. 1924</ref> ===[[Ivan Nenov]]=== '''Ivan Nenov''', juĝisto, estis esperantisto en la komenco de 20-a jarcento en [[Razgrad]]. <ref>Esperanto n166 apr 1914</ref> === [[Georgi Nikolov]] === '''Georgi NIKOLOV''' ([[cirile]] ''Георги Николов'', naskiĝis la {{dato|7|januaro|1883}} en [[Sofio]], loĝis samloke, mortodato nekonata) estis bulgara [[ĝardenisto]]-[[pejzaĝisto]] kaj esperantisto. Li estis kunredaktanto de la revuo ''Unua Paĝo'' inter la jaroj 1904 kaj 1906, kaj aginto ĉefe en la unuaj jaroj de la [[20-a jarcento]]. === [[Nikola Nikolov]] === '''Nikola NIKOLOV''' ([[cirile]] ''Никола Николов'', naskiĝis en [[1926]], mortis la {{daton|29|oktobro|1992}} en [[Sofio]], [[Bulgario]]) estis dumviva [[UEA]]-membro, fakdelegito pri [[turismo]]. Lia merito estas la konstruo de [[Domo Esperanto]] en la montaro [[Vitoŝa]]. ==O== ===[[Nanju Ognjanov]]=== '''Nanju Ognjanov''' (naskiĝis ~1895 - mortis la 9-an de majo 1920) estis esperantisto en Lidĵene, kie li fondis Esperanto-grupon, en la komenco de 20-a jarcento.<ref>Esperanto n239-240 jul-aŭg 1920</ref> == P == === [[Metodi D. Panĉev]] === '''Metodi D. PANĈEV''' ([[cirile]] ''Методи Д. Панчев'', naskiĝis en [[1911]], mortis la {{daton|25|aŭgusto|1991}} en [[Sofio]]) estis dumviva membro de [[UEA]]. ===[[Mara Pavlova]]=== '''Mara Pavlova''' (mortis la 15-an de marto 1925) instruistino, estis esperantistino en [[Pazarĝik]]. ===[[Georgi Penĉev]]=== '''Georgi Penĉev''' (mortis 1921) estis esperantisto en [[Tirnovo]], kies loka grupo li estis estrarano. === [[Nelli Penciova]] === '''Nelli Penciova''' estis esperantistino en Bulgarujo en la unua duono de 20-a jarcento. Ŝi partoprenis beleckonkurson en la [[UK 1929]]. ===[[Penju Valev]]=== '''Penju Valev''' (mortis en junio 1925) estis esperantisto en la unua duono de 20-a jarcento. ===[[Angel Petkov]]=== '''Angel Petkov''' (naskiĝis 1905?; mortis la 5-an de februaro 1925) estis estrarano de loka gruko en [[Leliĉeri]]<ref>Bulgara Esperantisto, j06 n05 jan-feb 1925</ref>. === [[Ilia Silvestriev Petkov]] === '''Ilia Silvestriev PETKOV''' (persona nomo ankaŭ transskribebla ''Ilija'', [[cirile]] ''Илия Силвестриев Петков'', mortis 78-jara la {{daton|26|julio|1959}} en [[Sofio]]) estis [[bulgara esperantisto]] en [[Ŝumen]], pioniro kaj fondinto de la loka Esperanto-Societo "Vekiĝo". ===[[Nikola Petkov]]=== '''Nikola Petkov''' (mortis la 24-an de marto 1925) instruisto, patro de [[Simeon Petkov]], estis esperantisto en Sofio. ===[[Alekso Popov]]=== '''Alekso Popov''' estis esperantisto en la komenco de la 20-a jarcento en [[Batak]].<ref>Esperanto n166 apr 1914</ref> ===[[Radi Popov]]=== '''Radi N. Popov''' (mortis la 19-an de decembro de 1921 en [[Pleven]]) estis esperantisto en vilaĝo [[Tvardica]] ([[Novozagorsko]])<ref>[[Bulgara esperantisto]] jk. 03/ n7 jan 1922 </ref>. ===[[Stefan Pravov]]=== '''Stefan Pravov''' (mortis la 30-an de junio 1925) estis estrarano de loka grupo de [[Kilifarevo]] <ref>Belga Esperantisto, j06 n11-12 jul-aŭg 1925</ref>. ===[[Marin Prepinov]]=== '''Marin Prepinov''' (mortis en junio 1925) estis esperantisto en unua duono de 20-a jarcento. <!-- == Q == --> ==R== ===[[Ilarion Rajĉev]]=== '''Ilarion Rajĉev''', dogana oficisto, estis bulgara esperantisto ekde 1895. Tiam li loĝis en vilaĝo [[Batak]] kaj estis prezentita al lingvo de [[Ivan Debeljanov]]. Poste li movadis en Sofio, kie li estis la unua sekretario de loka esperanto-asocio "Aŭroro" de 1902 ĝis 1903, kiam li moviĝis al [[Burgas]]. <ref>[[Bulgara esperantisto]] j.17 n. 3-4 nov-dec. 1935, pĝ 9</ref> ===[[Todor Rjapov]]=== '''Todor Rjapov''', entomologo, estis esperantisto en Sofio dum la unua duono de 20-a jarcento. ==S== ===[[Simo Simov]]=== '''Simo P. Simov''' (mortis la 19-an de januaro 1922) estis esperantisto en [[Pleven]], kies loka grupo li estis prezidanto. == Ŝ == === [[Ivan Ŝivarov]] === '''Ivan ŜIVAROV''' ([[cirile]] ''Иван Шиваров'', naskiĝis en [[1901]], mortis la {{daton|22|aprilo|1993}} en [[Plovdiv]]) estis honora membro de [[Bulgara Esperanto-Asocio]], kursgvidinto, redaktoro de dulingva informbulteno, aŭtoro de artikoloj kaj de la libreto '''Mia trezorejo''' ([[1986]]). === [[Saŝa Ŝivarov]] === '''Aleksandar "Saŝa" Ŝivarov''' ([[cirile]] ''Александър'' respektive ''Сашо Шиваров'', naskiĝis en [[1974]] en [[Varna]]) estas bulgara esperantisto kaj ekonomikisto, specialiĝinta pri internaciaj mediprotektaj programoj. Li aktiviĝis kiel esperantisto komence de la 1990-aj jaroj, kiel studanto en Varna, kunorganizis la [[IJK 1993|Internacian Junularan Kongreson de TEJO]] de 1993 en [[Vraca]], aktivis en la Komisiono pri Eksteraj Rilatoj de [[TEJO]] kaj - flue parolanta interalie la anglan, germanan kaj rusan - reprezentis TEJO-n en pluraj nesperantistaj konferencoj de internaciaj junularaj kaj kulturaj neregistaraj organizaĵoj. Nun li laboras en sia hejmurbo kiel universitata docento. == T == ===[[Kina Tabakova]]=== '''Kina V. Tabakova''' (mortis la 27-an de januaro 1922) estis esperantistino en [[Gabrovo]]. Ŝi estis edzino de [[Vasil Tabakov]]<ref>[[Bulgara esperantisto]] j03 n07 jul 1921</ref>. === [[Ivan Tanev Peev]] === '''Ivan TANEV PEEV''' ([[cirile]] ''Иван Танев Пеев'', naskiĝis en [[1921]], mortis la {{daton|20|oktobro|1994}}) estis vicprezidanto de [[Bulgara Esperanto-Asocio]] kaj multjara prezidanto de unu el la Esperanto-societoj en Sofio. ===[[Petar H. Tanev]]=== '''Petar H. Tanev''', librobindisto, estis esperantisto en [[Ĉirpan]]<ref>Bulgara Esperantisto, j. 22 n.07-08, sep.-okt. 1941</ref>. ===[[Vladslav Tilev]]=== '''Vladslav Tilev''' (mortis 1921) lernanto, estis esperantisto en [[Tatar-Pazarĝik]].<ref>[[Bulgara esperantisto]] j02 n09 jul 1921</ref> ===[[Elena Toĉeva]]=== '''Elena Toĉeva''' (mortis la 2-an de decembro 1927) estis bulgara esperantistino en Sofio ekde 1920. Sekretariino de [[Bulgara Esperanto-Asocio]]. En 1921 kaj 1922 Elena Toĉeva estis elektita membro de la Centra Komitato de la tiama Bulgara Esperantista Societo. ===[[Ivan Topalov]]=== '''Ivan Topalov''' (mortis en Junio 1925) estis esperantisto en unua duono de 20-a jarcento. ===[[Georgi Trajĉev]]=== Subleŭtenanto '''Georgi Trajĉev''' (mortis 1923) el [[Kjustendil]] estis bulgara esperantisto mortigita en Sofio pro politikaj kaŭzoj<ref>[[Bulgara esperantisto]] j04 n12 aŭg 1923</ref> ==U== ===[[Artin Uzunjan]]=== '''Artin Uzunjan''' estis esperantisto en [[Plovdiv]] dum unua duono de 20-a jarcento. == Z == ==Referencoj== <references/> [[Kategorio:Listoj de esperantistoj laŭ nacieco|Bulgaraj]] [[Kategorio:Bulgaraj esperantistoj]] [[Kategorio:Ĝermolisto de esperantistoj|Bulgaraj]] l9i52rizixf10o9m1toiw8aaz1o2y69 0 121968 9494455 9494387 2026-10-16T13:08:37Z Roberto 609 /* Willi Machleidt */ 9494455 wikitext text/x-wiki {{ArtikolaMesaĝokesto | speco = ĝermo | bildo = <span style="vertical-align: middle; background:transparent">[[Dosiero:Flago-de-Germanio.svg|50ra]]<span style="margin-left:-45px;">[[Dosiero:Jubilea simbolo.svg|40ra]]</span></span> | css-stiloj = width: 80%; | teksto = ''Ĉi tiu paĝo listigas [[Vikipedio:ĝermo|ĝermajn informojn]] pri [[germana esperantisto|germanaj esperantistoj]]. Movu mallongajn informojn pri germanaj esperantistoj en tiun ĉi paĝon metante [[Vikipedio:alidirektilo|alidirektilo]]n.<br />Se vi volus partigi informon en apartan artikolon, aldonu informojn tiel ke '''minimume''' estu tri plenaj frazoj, prefere pli, nepre estu ĝustaj kategorioj, almenaŭ [[:kategorio:germanaj esperantistoj]], kaj laŭeble ankaŭ uziĝu la ŝablonoj {{ŝ|Informkesto homo}} kaj {{ŝ|vivtempo}}. Post kreo de aparta artikolo forigu la informon de ĉi tie.<br />Ekzistas pli plena '''[[listo de germanaj esperantistoj]]''', en kiu listiĝu la nomoj de germanaj esperantistoj aŭ menciataj ĉi tie aŭ per propra biografia artikolo.'' <!-- Pri ĉi tiu paĝo, vidu la historian diskuton [[Vikipedio:Diskutejo/Arkivo_2006_9#Kvanto_kaj_kvalito]] --> }} {{KompaktaEnhavTabelo}} ==A== ===[[Robert Alm]]=== '''Robert Alm''' (naskiĝis la 20-an de junio 1897) estis esperantisto en [[Wismar]]. == B == === [[Diana Babec]] === '''Diana BABEC''' (naskiĝis {{naskiĝtago|1969|09|21}}, do nun {{aĝo|1969|09|21}}-jara) estas germana esperantistino. Ŝi en la [[1990-aj jaroj]] plurajn jarojn estis komisionano de [[Germana Esperanto-Junularo]] pri publikaj rilatoj, dum ŝi estis studento en [[Soest]].<ref>ekzemple en ''Die Deutsche Esperanto-Jugend stellt sich vor'' (la teamo de GEJ sin prezentas), eldono 1995, paĝo 11</ref>. ==== Referencoj ==== {{referencoj}} ===[[Gottlieb Baumann]]=== '''Gottlieb Baumann''' (mortis 1917) estis esperantisto el [[Eger]] dum la komenco de la 20-a jarcento.<ref>Esperanto n209 jan 1918</ref> ===[[Andreas Bender]]=== '''Andreas Bender''' estis esperantisto dum la unua duono de 20-a jarcento en [[Neunkirchen]]. ===[[Josef Benning]]=== '''Josef Benning''' (mortis 1919?) estis esperantisto en la komenco de 20-a jarcento en [[Bochum]]. <ref>Esperanto n222 fev 1919</ref> === [[Anneliese Elsa Bepperling]] === '''Anneliese (Lisa) Elsa BEPPERLING''' (naskiĝis en [[1919]], mortis la [[11-an de novembro]] [[1990]] en [[Hamburgo]], [[Germanio]], pro rajd-akcidento) estis dum multaj jaroj fakdelegitino de [[UEA]]. === [[Katja Bertram]] === '''Katja BERTRAM''' (naskiĝis en 1966 aŭ 1967) estas germana esperantistino, kiu kreskis en la komunumo [[Bissendorf]] en [[Malsupra Saksio]] kaj esperantistiĝis en lerneja aĝo, kiel lernantino en la tiam ankoraŭ nur-knabina ''Ursula''-gimnazio de [[Osnabruko]] - intertempe la privata katolika mezlernejo akceptas ankaŭ knabajn lernejanojn. Fine de la 1980-aj kaj en la 1990-aj jaroj ŝi estis estraranino kaj komisianino pri internaciaj rilatoj de [[Germana Esperanto-Junularo]], kaj krome plurajn jarojn aktivis kiel esperantlingva aktorino en la teatra grupo ''[[Kia Koincido]]''. === [[Rita Beug]] === '''Rita BEUG''' (naskiĝis en 1916, mortis fine de aŭtuno 1997) estis dumviva membro de [[UEA]], animo de la Esperanto-grupo en [[Würzburg]] (Germanio) kaj iama vic- kaj turisma fakdelegito de UEA. ===A. Binder=== '''A. Binder''' estis esperantisto el [[Stade]], militkaptito en 1915 dum la Unua mondmilito arestita ĉe [[Dorset]]<ref>Esperanto n179 jul 1915</ref>. === [[W. D. Ekkehard Bink]] === D-ro '''W. D. Ekkehard BINK''' (naskiĝis en [[1924]], mortis julie [[1992]] en [[Hamburgo]]) estis [[UEA]]-fakdelegito pri [[matematiko]]. === [[Sascha Bittner]] === '''Sascha BITTNER''' en la 2000-aj jaroj estis juna germana esperantistoj kaj aktivulo de [[GEJ]]. Ekzemple li okaze de la 51-a [[Internacia Seminario|IS]] en [[Würzburg]] ([[2007]]/[[2008]]) faris edukan programeron pri [[geokaŝado]]. Pri lia naskiĝjaro aŭ studado resp. profesio ĝis nun estas neniuj informoj, sed konatas ke li en 2007 vivis en [[Hoppstädten]], [[Rejnlando-Palatinato]].<ref>[http://www.u-matthias.de/trilanda.htm anonco pri la 8-a Trilanda Renkontiĝo de la Esperanto-Junularoj en Baden-Virtembergo, Hesio kaj Rejnlando-Palatinato en Idar-Oberstein (Okcidenta Germanio, inter Mainz kaj Saarbrücken) en majo 2007]</ref> '''Referencoj''' {{Referencoj}} ===D. Borchers=== '''D. Borchers''' estis esperantisto el [[Stade]] militkaptita en 1915 dum la Unua mondmilito en [[Nevers]]<ref>Esperanto n184 dec 1915</ref> ===[[Bruno Kuberski]]=== '''Bruno Kuberski''' estis esperantisto el [[Bochum]] militkaptita en 1915 dum la Unua mondmilito en [[Cassis]]<ref>Esperanto n186 jan 1916</ref> === [[Hans J. Borgwardt]] === '''Hans Joachim BORGWARDT'''<!-- jes, BORgwardt (laŭ siatempa membrolisto de GEA)! - kaj ne "BROgwardt" kiel malprave asertas ĉiuj kopiitaj interretaj paĝoj!!! --> (naskiĝis la {{daton|2|marto|1924}}, mortis en novembro 2003) estis delegito pri humanismo kaj homaj rajtoj (1991-2003) en [[Stralsund]] (Germanio). Li estis ano de la Centra Estraro de [[GDREA]]. === [[Marta Boxhammer]] === '''Marta BOXHAMMER''' {{prononco|'''boks'''hama}} (naskiĝis la {{daton|14|marto|1882}} en ''Sänitz'' (ekde 1954 pole ''Sanice'' apud [[Rothenburg (Saksio)]] en [[Malsupra Luzacio]], mortis la {{daton|30|novembro|1931}}) estis pioniro de la laborista Esperanto-movado. === [[Rudolf Brand]] === '''Rudolf BRAND''' (naskiĝis en [[1921]], mortis la [[6-an de novembro]] [[1992]] en [[Bamberg]], [[Germanio]]) estis [[UEA]]-fakdelegito pri instruado kaj [[turismo]]. En [[1966]] li estis la ĉeforganizanto de [[Germana Esperanto-Kongreso]] en Bamberg. === [[Franz Josef Braun]] === '''Franz Josef BRAUN''' (mortis en aĝo de 86 jaroj la 30-an de junio 2023 en [[Bühl (Baden)|Bühl]],<ref>{{Citaĵo el la reto |url=https://www.balzhofen.de/Auftritte/20230712%20Nachruf%20Franz-Josef%20Braun/aktuell01.htm |titolo=nekrologo de muzika asocio en la urbo Bühl pri li de julio 2023, kun portreta foto identiganta lin |alirdato=2025-09-04 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20250926091748/https://www.balzhofen.de/Auftritte/20230712%20Nachruf%20Franz-Josef%20Braun/aktuell01.htm |arkivdato=2025-09-26 }}</ref> do naskiĝis en 1936 aŭ 1937) estis germana esperantisto aktiva en [[Germana Esperanto-Asocio]] GEA kaj en ties suborganizo [[BAVELO]] en la [[germana federacia lando]] [[Baden-Virtembergo]]. Li en 1984 estis gvida kunfondanto de la Internacia Komerca kaj Ekonomia Fakgrupo (intertempe [[Internacia Komerca kaj Ekonomia Federacio]], IKEF) pri uzado de Esperanto en komerco kaj ekonomio. ==== Referencoj ==== {{referencoj}} === [[Gisela Braun]] === '''Gisela BRAUN''' (mortis 36-jara la [[15-an de novembro]] [[1970]]) estis [[germana esperantisto|germana esperantistino]] kaj fakdelegito en [[Frankfurto ĉe Majno]]. Sub tragika cirkonstanco ŝi perdis la vivon surstrate. ===[[Johanna Brautigam]]=== '''Johanna Brautigam''' (naskiĝis la 4-an de februaro 1898) estis esperantistino en [[Meißen]]. === [[Otto Brandt]] === '''Otto BRANDT''' (naskiĝis en [[1891]], mortis komence de junio en [[1970]]) estis germana esperantisto en [[Krefeld]]. Li lernis Esperanton 50 jarojn antaŭ la morto kaj estis malnova membro kaj fakdelegito por blinduloj. En 1962 al li estis atribuita la [[meritmedalo de GEA|honorbroŝo de GEA]]. [[Dosiero:1923 Historio Brüggemann.jpg|eta|160px|''Historio de Esperanto'', fare de Karl Brüggemann.]] === [[Karl Brüggemann]] === '''Karl Brüggemann''' estis germana esperantisto en la unua duono de la 20-a jarcento. Verkoj * ''Unua legolibreto''. (19 Rakontoj, fabeloj kaj popollegendoj). Eld. [[Friedrich Ader]], Dresden, 1922. - 64 paĝoj, 16 cm. - (Universala biblioteko no. 1, *AB: 97 A 5 dl 6) * ''Dua legolibreto''. (16 prozaĵoj el literaturo , arto kaj scienco). Eld. [[Friedrich Ader]], Dresden, 1922. - 63 paĝoj, 16 cm. - (Universala biblioteko no. 2, *AB: 96 B 10 dl 10) {{Citaĵo|La enhavo estas senriproĉa, kaj la eldono boneqe prizorgita.|[[Belga Esperantisto]] n092-093 (okt-nov 1922)}} * ''Esperanto-Lehrbuch für Schul-, Kursus- und Selbstunterricht'', Eld. [[Friedrich Ader]], Dresden, 1922 - 144 paĝoj, 2 Bl., Kl. 8°<ref>https://www.rotes-antiquariat.de/index.php?action=books_detail&lang=en&proid=220787 ''Esperanto-Lehrbuch für Schul-, Kursus- und Selbstunterricht'' en antikvaĵejo de Berlino</ref><!-- se iam bezonatos: https://web.archive.org/web/20240221181025/https://www.rotes-antiquariat.de/index.php?action=books_detail&lang=en&proid=220787--> * ''Historio de Esperanto''. Eld. [[Friedrich Ader]], Dresden, 1923. - ? paĝoj, 16 cm. - (Universala biblioteko no. 3) * [[Wilhelm Hauff]]: La Almozulino de la "Pont des Arts": novelo el la germana lingvo tradukita de Karl Brüggemann. Eld. [[Friedrich Ader]], Dresden 1923. - 144 paĝoj, 16 cm. - (Universala biblioteko no. 4, *AB: 96 B 10 dl 14) * Johann Heinrich Daniel Zschokke: Aventuro en la Novjara Nokto: novelo el la germana lingvo esperantigita de Karl Brüggemann. Eld. [[Friedrich Ader]], Dresden, 1923. - 72 paĝoj, 16 cm. - (Universala biblioteko no. 6, *AB: 96 B 10 dl 15) * ''El la mitologio de antikvaj popoloj''. Eld. [[Friedrich Ader]], Dresden, 1923. - 80 paĝoj, 16 cm. - (Universala biblioteko no. 5, *AB: 97 C 7 dl 2) La kodoj estas de la [https://web.archive.org/web/20080611201314/http://repertorium.library.uu.nl/standlijsten/kunsttalen.htm Standlijst collectie "Kunsttalen" (lista kolekto "Artaj lingvoj")] de la universitata biblioteko [[universitato Utrecht|Utrecht]], arkivigita en junio 2008 {{referencoj}} ===[[Arthur Brühe]]=== '''Arthur Brühe''' estis esperantisto, militkaptita 1916 dum la Unua mondmilito en [[Handforth]]<ref>Esperanto n 193-194 sep-okt 1916</ref> ===[[Harry Brühl]]=== '''Harry Brühl''' estis esperantisto en Germanio dum la komenco de 20-a jarcento. Verko: *'''Kurzer Lehrgang der Internationalen Hilfssprache Esperanto'''. Eld. Hans Th. Hoffmann, Berlino, 1907(?) ===[[Willi Bruhn]]=== '''Willi Bruhn''' (mortis 1915?) estis esperantisto el Postdam, kiu mortis dum la Unua mondmilito.<ref>Esperanto n173 jan 1914</ref> ===[[Paul Bühring]]=== '''Paul Bühring''' (mortis 1920) estis esperantisto en [[Oberschüneweid]] en la komenco de 20-a jarcento.<ref>Esperanto n236 apr 1918</ref> ===[[Adolf Bruse]]=== '''Adolf Bruse''' (mortis 1917?) estis elperantisto el Lubeck, kiu mortis dum la Unua mondmilito sekve de malsano kaptita en la servo de Ruga Kruco.<ref>Esperanto n209 jan 1918</ref> ===B. Böning=== '''B. Böning''' estis esperantisto el [[Bremen]] militkaptita en 1915 dum la Unua mondmilito en [[Le Havre]]<ref>Esperanto n184 dec 1915</ref> === [[Martin Burkert]] === Pri '''Martin BURKERT''' vidu sub [[#Martin Markarian|Martin Markarian]]. ===[[Max Büschel]]=== '''Max Büschel''' estis esperantisto en LEIPZIG, dum la komenco de 20-a jarcento. Li ellernis Esperanton en 1903<ref>[[:s:Adresaro de la personoj kiuj ellernis la lingvon „Esperanto”/Serio XXIV|Adresaro de la personoj kiuj ellernis la lingvon „Esperanto”/Serio XXIV]], n-ro 9210 </ref>. Verkoj: *'''D. Zamenhofs Esperanto-Sprache zum Selbstunterricht'''. Eld. Verlag von Rudolf Uhlig, Leipzig, 1907(?) {{referencoj}} === [[Nicola Buskotte]] === '''Nicola BUSKOTTE''' (naskiĝis {{naskiĝtago|1966|7|17}}, do nun {{aĝo|1966|7|17}}-jara) estas germana historiistino kaj esperantistino, kiu kreskis en la komunumo [[Ostercappeln]] en [[Malsupra Saksio]] kaj esperantistiĝis en lerneja aĝo, kiel lernantino en la knabina ''Ursula''-gimnazio de [[Osnabruko]]. Fine de la 1980-aj kaj en la 1990-aj jaroj, grandparte dum sia studado en la [[universitato de Monastero]], ŝi estis estraranino de [[Germana Esperanto-Junularo]], interalie pri renkontiĝoj kaj pri financoj. ===[[Walter Busse]]=== '''Walter Busse''' (naskiĝis la 24-an de januaro 1899) estis esperantisto el [[Magdeburg]]. == C == === H. de Chalmot === '''H. de Chalmot''' estis esperantistino en [[Göttingen]] citita en [[Adresaro de la Esperantistoj]], serio XXV/peco 1,<ref>[[:s:Adresaro de la personoj kiuj ellernis la lingvon „Esperanto”/Serio XXV/Peco 1|Adresaro de la personoj kiuj ellernis la lingvon „Esperanto”/Serio XXV/Peco 1]], n-ro 9959</ref> kiu signifas ke ŝi ellernis Esperanton en 1904. La adresaro indikas ŝin kiel fraŭlino, kio estas indiko ke probable ŝi estis junulino kiam ŝi lernis la lingvon, eble lernejano aŭ studentino. En 1909 ŝi verkis kun [[Frieda Döninghaus]] kalendaron en kvar lingvoj: Esperanto, la franca, germana kaj angla. ==== Referencoj ==== {{Referencoj}} ===[[Max Chamrol]]=== '''Max Chamrol''' (mortis la 20an de decembro 1980) estis germana esperantisto. == D == ===G. Daub=== '''G. Daub''' (mortis 1915?) estis germana esperantisto ekde la 19-a jarcento (n-ro 7964), kiu mortis dum la Unua mondmilito.<ref>Esperanto, n173 jan 1915</ref> ===[[Ferdinand Delkliseur]]=== Pastro '''Ferdinand Delkliseur''' (mortis 1910) estis Esperantisto el Hamburgo. Li estis "konsulo" (t.e. [[delegito de UEA]]), en [[Frankfurto ĉe Majno]] en la komenco de la 20-a jarcento <ref>Esperanto n80 20 jun. 1910</ref>. === [[Carl Denker]] === '''Carl Denker''' (mortis la 30-an de aprilo 1933), vegetarano kaj konfidata supera registara konsilisto de titolo ''Geheimrat'', estis germana esperantisto. ===[[Florentin Dentler]]=== '''Florentin Dentler''' (mortis 1915?) el Grimma, estis unu el pioniroj de esperanto en Germanio ekde la 19-a jarcento (n-ro 6614), kiu mortis dum la Unua mondmilito.<ref>Esperanto n173 jan 1915</ref> ===[[Ernst Diedrich]]=== '''Ernst Diedrich''' (naskiĝis la 30-an de marto 1909) estis esperantisto en [[Warin]]. === [[Alfred Dietrich]] === '''Alfred DIETRICH''' (naskiĝis en 1926, mortis la 2-an de aprilo 1995 en [[Elsfleth]]), estis germana fervojisto kaj esperantisto. Li fondis la Esperanto-grupon en [[Elsfleth]]. ===[[Walter Dietze]]=== '''Walter Dietze''' (mortis la 10-an de novembro 1978) estis esperantisto el [[Großpösna]]. === [[Frieda Döninghaus]] === '''Frieda Döninghaus''' estis germana esperantistino en [[Kolonjo]] en la komenco de 20-a jarcento. En 1909, ŝi verkis kun H. de Chalmot la kalendaron ''Kalendaro por lingva ripetado en kvar lingvoj : Esperanto-Franco-Germana kaj Angla''. Ŝi pagis la eldonon sur 53 folioj (25X15). {{Citaĵo|Jen ŝir[[kalendaro]], enhavanta por ĉiu tago de la jaro kvarlingvan tekston pri la ĉiutago (''sic'') vivo, proverboj, kc. La aŭtorinoj elektis kiel devizo de sia publikaĵo : Ripetado estas la fonto de scipovo. Estas ankaŭ mia opinio, kaj traleginte la tre laŭdindan verkon de la estimataj aŭtorinoj, mi plezure esprimas al ili mian sinceran gratulon kaj mian tutkoran bondeziron pri sukceso.|[[Amatus Van der Biest-Andelhof| Amatus]]. [[Belga Esperantisto]] n.15 (jan 1910)}} ===[[Felix Dyba]]=== '''Felix Dyba''', gimnazia instruisto, estis germana esperantisto en la unua duono de 20-a jarcento. Li instruis [[stenografio]] kaj aperigis original-sistemon „Ĉies“. Verko *ESPERANTA STENOGRAFIO INTERNACIA. Unua Parto. Korespondada Skribo. 14 paĝa (10.5 X 16.5 cm.) broŝuro hektografiita. Eld. la aŭtoro: Berlino, 1926? == E == === [[Otto Eberler]] === '''Otto EBERLER''' (naskiĝis la {{daton|9|marto|1891}} en [[Altusried]]) estis germana esperantisto kaj advokato. Li estis komponisto de moderna dancmuziko kaj propagandisto de Esperanto en Germanio kaj eksterlando. === [[Alois Eder]] === '''Alois EDER''' (naskiĝis en la {{daton|26|11|1940}} en [[Bruck an der Großglocknerstraße]], mortis la {{daton|21|8|2026}}<ref>[https://ikue.org/in-memoriam/ rubriko "In memoriam"] - ĉe: ''ikue.org''</ref><ref>[https://esperanto-bw.de/pages/posts/forpasis-nia-prezidanto-318.php "Forpasis nia prezidanto"] - ĉe: ''esperanto-bw.de''</ref>) estis aŭstra-germana esperantisto kaj pensiiĝinta religia pedagogo. Li esperantiĝis 14-jara en la [[internulejo]] de [[Kollegium Borromaeum Salzburg]], ekde ties fondojaro en [[1982]] estis li estrarano de [[BAVELO]], poste inter la jaroj 2001 kaj 2005 estis li estrarano de GEA kaj almenaŭ de 2012 prezidanto de BAVELO. Li loĝis en [[Gärtringen]]. ===[[Erich Ehmig]]=== '''Erich Ehmig''' (naskiĝis la 13-an de aŭgusto 1898) estis esperantisto en [[Hildburghausen]]. === [[Ulrich Ender]] === D-ro '''Ulrich ENDER''' (naskiĝis la {{daton|1955-04-30}}, kutime nomata ''Uli Ender'') - estas germana esperantisto vivanta en Munkeno. De jardekoj aktiva en la loka Esperanto-movado, li interalie estis inter la organizantoj de la [[69-a Germana Esperanto-Kongreso]] de pentekosto 1991 en sia hejmurbo, kadre de kiu reunuiĝis la du landaj asocioj de UEA el okcidenta kaj orienta Germanio al unu asocio. ===[[Otto Erbs]]=== '''Otto Erbs''' (mortis la 24-an de decembro 1981) estis kunfondinto de la Esperanto-grupo [[Waltershausen]], [[Turingio]]. == F == === [[Paul Fast]] === '''Paul FAST''' estis germana esperantisto kaj instruisto en komerca lernejo. Li naskiĝis la [[21-an de septembro]] [[1853]] kaj mortis la [[28-an de oktobro]] [[1928]]. En [[1907]] li estis kunfondinto de Esperanto-grupo de [[Kenigsbergo]] en [[Orienta Prusio]] (Königsberg i.Pr.). Fast verkis Esperantan gramatikon kun W.B. Mielck, "Die Weltsprache, ein Hilfsmittel für jedermann", Leipzig ([[Lepsiko]]) 1912, 181&nbsp;p. === [[Bernd Finger]] === '''Bernd FINGER''' (naskiĝis {{naskiĝtago|1972|08|30}}, do nun {{aĝo|1972|08|30}}-jara) estas germana esperantisto kaj filologo pri romanidaj lingvoj. Li en la [[1990-aj jaroj]] plurajn jarojn estis estrarano de [[Germana Esperanto-Junularo]] pri renkontiĝoj.<ref>ekzemple en ''Die Deutsche Esperanto-Jugend stellt sich vor'' (la teamo de GEJ sin prezentas), eldono 1995, paĝo 8</ref> ==== Referencoj ==== {{Referencoj}} === [[Karl Foehr]] === '''Karl FOEHR''' estis germana esperantisto kaj direktoro de komerca kaj industria altlernejo en [[Köthen (Anhalt)]]. Li naskiĝis la [[25-an de marto]] [[1860]] en [[Stuttgart]] (Stutgarto) kaj mortis la [[21-an de aprilo]] [[1930]] en [[Freiberg]]. Esperanto estis lernofako en lia altlernejo. Paroladoj, vizito de [[Universala Kongreso|Universalaj Kongresoj]]. === [[Clemens Fries]] === '''Clemens FRIES''' {{prononco|klemens fris}} (naskita en [[1984]]) estas germana esperantisto. Li komence de la [[2010-aj jaroj]] estis estrarano de [[Germana Esperanto-Junularo]] kaj respondeca pri ties Interreta Komisiono. (''[[Esperanto aktuell]] 2012/1, paĝo 25.) [[dosiero:1922 Universala Legolibro.jpg|eta|150ra|{{centre|la kovrilo de ''Universala Legolibro'' (1922)}}]] === [[Wilhelm Fricke]] === '''Wilhelm Fricke''' estis germana esperantisto en la unua duono de 20-a jarcento. Verko: * ''Universala Legolibro''. Modelaj tradu­kaĵoj el la tutmonda literaturo kaj originaloj Esperantaj. Eldonejo Ellersiek & Borel, Berlin-Dresden, 1922, 176 paĝoj, 18,5 x 13 cm. {{Citaĵo|Enhavas 90 bone elektitaj versaĵoj kaj prozaĵoj de niaj plej bonaj Esperantistaj stilistoj. La libro estas presita sur bona papero kaj tre zorge eldonita.|[[Belga Esperantisto]] n092-093 (okt-nov 1922)}} === [[Heike Fritz]] === '''Heike FRITZ''', naskonomo Heike LÜHMANN, estas germana esperantistino, vivanta en [[Hennef]], [[Nordrejn-Vestfalio]]. Aparte en la [[1970-aj jaroj]], ankoraŭ konata per la fraŭlina familia nomo, ŝi estis tre aktiva en la junulara Esperanto-movado, en [[TEJO]], [[GEJ]] kaj la junulara grupo de la universitata urbo [[Bonno]]. En la Esperanto-movado ŝi ankaŭ konatiĝis kun la posta edzo [[Klaus-Peter Fritz|Klaus-Peter]], kun kiu ŝi vivis ĝis ties morto en 2020. La paro estis gepatroj de tri infanoj, Marina, Benjamin kaj Fabian. === [[Helmut Fuchs]] === '''Helmut Fuchs''' (n. la 18-an de aprilo 1909, m. nekonata) estis esperantisto en [[Pirna]], kie li estis honora civitano, estis membro de [[Centra Laborrondo Esperanto]] kaj membro de la Internacia Komitato de [[MEM]]. === [[Heinrich Funk]] === '''Heinrich FUNK''' (mortis la [[1-an de marto]] [[1970]]) estis germana esperantisto, multjara prezidanto kaj estrarano de la Esperanto-Societo [[Fulda]] en orienta [[Hesio]]. Li lernis la lingvon en [[1907]], kunfondis grupon en [[Heilbronn]] kaj estis malnova membro kaj [[delegito de UEA]]. == G == ===[[Arno Gallandt]]=== '''Arno Gallandt''' (mortis 1915) estis germana esperantisto el Berlino en la komenco de la 20-a jarcento. Li mortis en 1915 batalante dum la Unua mondmilito<ref>Esperanto n178 jul 1915</ref>. ===[[Gerard Goldberg]]=== '''Gerard Goldberg''' estis esperantisto malaperita 1916 dum la Unua mondmilito en Barleuse<ref>Esperanto n 193-194 sep-okt 1916</ref>. === [[Martin Goldberg]] === '''Martin GOLDBERG''' estis germana esperantisto kaj popollerneja instruisto en [[Lepsiko]] (Leipzig), kiu naskiĝis la [[16-an de aŭgusto]] [[1890]] en Groß Schönau (hodiaŭ [[Velký Šenov]] en [[Ĉeĥio]]). Dum pluraj jaroj li plenumis valorajn servojn por Tutmonda Asocio de Geinstruistoj Esperantistaj ([[TAGE]]) kaj ĉe la eldono de [[Internacia Pedagogia Revuo]]. === [[Cornelius Göbel]] === [[Dosiero:Göbel Cornelius 208 VIII. Universala Kongreso Esperantista – Albumo (cropped).jpg|eta|140ra|{{centre|[[Cornelius Göbel]] en 1912}}]] '''Cornelius GÖBEL''' estis doktoriĝinta esperantisto aktiva en la unua duono de la 20-a jarcento en [[Görlitz]]. En 1910 li elektiĝis prezidanto de la urba ''Esperanto-Societo Zamenhof'', kaj plurfoje faris festparoladojn en kaj pri Esperanto antaŭ publiko de plurcent personoj. Proksime li kunlaboris kun la komercisto kaj esperantista aktivulo [[Ferdinand Maly]], kiu forte instigis la fondon de la urba grupo, subtenis ĝin en la unuaj jaroj kaj poste iĝis honora membro de la grupo. '''Fontoj:''' * „[[Germana Esperantisto]]”, decembro 1910, N-ro 12, p. 253, 254 * „Germana Esperantisto”, januaro 1913, N-ro 1 A, p. 7, 8 ===[[Wolfgang Göpel]]=== '''Wolfgang Göpel''' (mortis la 31-an de marto 1984) estis esperantisto el [[Wolmirstedt]], [[GDR]] (ekde 1990 en la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Saksio-Anhalto]]). ===[[Wally Graetz]]=== '''Wally Graetz''' (naskiĝis la 8-an de julio 1908) estis esperantistino en Berlino, edzino de [[Rudi Graetz]]. === [[Ursula Grattapaglia]] === '''Ursula GRATTAPAGLIA''' (naskiĝis en [[Berlino]] en 1933) estas german-devena brazila esperantistino, administrantino de fondaĵo [[Bona Espero]] en [[Brazilo]] kun ŝia edzo [[Giuseppe Grattapaglia|Giuseppe]]. Ŝi estas membro de [[Rotario]] kaj [[Rotaria Amikaro de Esperantistoj]]. === [[Hellmut Grebe]] === '''Hellmut GREBE''' (naskiĝdato ankoraŭ ne notita ĉi-tie, intertempe pensiulo, antaŭe instruisto pri la latina en Bremeno)<ref>[https://taz.de/Esperanto-estos-facile-lernebla-lingvo/!1727898/ sufiĉe ĥaosa, supozeble mis-skanita, teksto el 1991 pri la bremena Esperanto-grupo] en retejo de la gazeto [[TAZ]]</ref> estas germana esperantisto. Ekde la [[1980-aj jaroj]] li estas la prezidanto de la Esperanto-grupo de la [[urboŝtato]] [[Bremeno]].<ref>[https://www.esperanto.de/de/landesverb%C3%A4nde-alt noto en historia listo el 2006 pri la landaj ligoj de] [[GEA]]</ref> Ankaŭ lia filino ''Maren'' estas esperantistino kaj aparte en la lernejaj jaroj en Bremeno kaj poste la studa tempo de protestantisma religio en Marburgo en la 1980-aj kaj komencaj 1990-aj jaroj aktivis en [[Germana Esperanto-Junularo]]. ===[[Alexander Greeven]]=== '''Alexander Greeven''' (mortis 1915) estis germana esperantisto el Dortmund, de kies grupo li estis kasisto, en la komenco de la 20-a jarcento. Li mortis en 1915 batalante dum la Unua mondmilito<ref>Esperanto n178 jul 1915</ref>. ===[[Hermann Greff]]=== '''Hermann Greff''', kemiisto, estis esperantisto en la komenco de 20-a jarcento en [[Elbing]].<ref>Esperanto n166 apr 1914</ref> ===[[Hans Grosse]]=== '''Hans Grosse''' (mortis 1915) estis esperantisto el [[Radebeul]] mortita dum la Unua mondmilito.<ref>Esperanto n181 sep 1915</ref> :Referencoj {{Referencoj}} ===Fr. Gruhlke=== '''Fr. Gruhlke''' estis esperantisto el [[Bodenbach]] militkaptita en 1915 dum la Unua mondmilito en [[Rusio]]<ref>Esperanto n182 okt 1915</ref>. === [[Johannes Grundkötter]] === '''Johannes GRUNDKÖTTER''' (naskiĝis en [[1900]], mortis la [[16-an de marto]] [[1991]] en [[Landau]], [[Germanio]]) estis aktiva esperantisto en sia loĝurbo [[Landau]] kaj ties regiono [[Palatinato]]. === [[Walter Gscheidel]] === '''Walther GSCHEIDEL''' (naskiĝis en [[1902]], mortis la [[29-a de marto|29-an de marto]] [[1993]] en [[Crailsheim]], [[Germanio]]) estis aktiva esperantisto ekde [[1928]]. Pri siaj malfacilaj travivaĵoj en- kaj post-militaj li estis intervjuata de [[Konrad Grammelspacher]] kadre de la projekto ''Rettet die Erinnerung - Sekurigu la rememoron''. ===[[Kurt Günther (esperantisto)|Kurt Günther]]=== '''Kurt Günther'''' (mortis la 9-an de februaro 1983) estis esperantisto en [[Schwarzenberg]]. ===[[Werner Gürges]]=== '''Werner Gürges''' (mortis 1915?<ref>Esperanto n175 feb 1915</ref>) estis germana esperantisto el Dresden, vundita kaj malaperinta en [[Sampuis près Vitry]] la 10-an de septembro 1914 dum la Unua mondmilito.<ref>Esperanto n173 jan 1915</ref> ===[[Kurt Güse]]=== '''Kurt Güse''' (naskiĝis la 14-an de majo 1924) estis prezidanto de la Distrikta Estraro [[Schwerin]] kaj membro de Centra Estraro de [[GDREA]]. == H == === [[Thomas Händel]] === '''Thomas Händel''' (naskiĝis {{naskiĝtago|1972|08|26}}, do nun {{aĝo|1972|08|26}}-jara) estas germana esperantisto kaj teologo. Li en la [[1990-aj jaroj]] plurajn jarojn estis komisionano de [[Germana Esperanto-Junularo]], jam dum li estis lernejano, kaj ekde 1995 estis la redaktoro de la nacia bulteno ''[[GEJ-gazeto]]'' (poste alititolita al ''"[[kune]]"''), estante studento pri teologio en [[Münster (Vestfalio)]].<ref>ekzemple en ''Die Deutsche Esperanto-Jugend stellt sich vor'' (la teamo de GEJ sin prezentas), eldono 1995, paĝo 8</ref>. ===Hanke=== '''Hanke''' (mortis 1915) estis esperantisto el Dresdeno, kiu mortis dum la Unua mondmilito. === [[Alois Hans]] === '''Alois HANS''' (naskiĝis en [[1928]], mortis en [[1992]] en [[Maikammer]], [[Germanio]]) estis dumviva membro de [[UEA]]. === [[Heinrich Harasin]] === '''Heinrich Harasin''' eldonisto, estis esperantisto en [[Mainz]] dum la mezo de 20-a jarcento. === [[Detlef Haußner]] === Pri '''Detlef HAUSSNER''' vidu ĉe [[Susanne Warmuth]]. ===[[Emmerich Haussmann]]=== '''Emmerich Haussmann''' (mortis 1915?) estis esperantisto el [[Krefeld]] (n-ro 884), kiu mortis dum la Unua mondmilito.<ref>Esperanto n173 jan 1914</ref> ===[[Johannes Heyn]]=== '''Johannes Heyn''' (naskiĝjaro nekonata, mortis en 1916) estis esperantisto en Leipzig kaj Dresden. Li fondis ''Centran Komercejon por Esperantujo'' en Dresden kaj poste ĝin daŭrigis kun gazeto, ''La Duonmonata'', en Leipzig<ref>[[La Brita Esperantisto]] - Numero 141, septembro (1916)</ref>. {{referencoj}} ===[[Manilius Herbig]]=== '''Manilius Herbig''' estis esperantisto en Germanio dum la komenco de 20-a jarcento. Verko: *''Preĝkanto “ Patro Nia”''. Eld. Esperanto Librejo, Leipzig, 1912(?) {{citaĵo|Jen tre interesa kaj esprimplena muziko, en ellaborita formo, aŭ la vortoj de la Krista [[preĝo]], tradukita de D-ro Zamenhof. La kantistoj certe ĝin ŝatos. Sed, bedaŭrinde la akompano estas tiel malfacila por legado, ke ĝi timigos multe da pianistoj. La malfacileco devenas de la kapricoj de la ordinara muzika signosistemo, kombine kun la ŝanĝoj de [[gamo]]. Granda parto de tiu malfacileco estus forigita se la lerta verkisto nur volus ĝin subigi je duontono, donante ĝin en E maldura, anstataŭ F maldura. En ĉiu okazo, ĝi multe gajnus per pli simpla ortografio. Se, en la nuna gamo, la unua ŝanĝo estus en signon de [[Cb]] (sep subsignoj) anstataŭ B (kvin supersignoj), tiu [[signo]] povus daŭri ĝis la ŝanĝo en la GĜ-signon (unu [[supersigno]]). Tiel oni evitus du ŝanĝojn, kaj multajn duoblajn supersignojn, kiuj tre embarasas la nemetiistan ludiston tute sem iu muzika, aŭ eĉ teĥnika, neceso. |E,L.Y. [[La Brita Esperantisto]] - Numero 090, Junio (1912)}} ===[[Kurt Heeg]]=== '''Kurt Heeg''' estis germana esperantisto en [[Fraureuth]], distrikto [[Karl Marks]]-urbo de [[orienta Germanio]] (intertempe en la [[distrikto Zwickau]] de la federacia lando [[Saksio]]), kiu en 1978 estis distingita per la komunisma [[Johannes Becher|Johannes-Becher]]-Medalo en bronzo.<ref>[[Der Esperantist]] - [https://archive.org/details/DerEsperantist_1978_n091_maj/page/n21/mode/2up numero 091, majo 1978, paĝo 23]</ref> ==== Referencoj ==== {{Referencoj}} === [[Fritz Hegemann]] === D-ro '''Fritz HEGEMANN''' (naskiĝis en [[1935]], mortis en [[1991]] survoje al la [[76-a UK 1991|UK]] en [[Bergeno]]) estis kuracisto el [[Fürfeld]], [[Germanio]] kaj deĵoris kiel [[UEA]]-fakdelegito pri motorbiciklado. === [[Roland H. Hegen]] === '''Roland H. HEGEN''' (naskiĝis en [[1930]], mortis en [[1994]]) estis dumviva [[UEA]]-membro, fakdelegito pri [[humanismo]] en [[Elmstein]] ([[Germanio]]), prizorginto de Esperanto-Centro Humanismo en Elmstein-Iggelbach. ===[[Kurt Henke]]=== '''Kurt Henke''' (mortis 1915) estis esperantisto el [[Barmen]], mortinto dum la Unua mondmilito <ref>Esperanto n179 jul 1915</ref>. === [[Max Heinrich]] === '''Max HEINRICH''' [maks hajnriĥ] (naskiĝis en [[1871]]) estis germana esperantisto kaj mezlerneja instruisto. Li vivis en [[Potsdam]] kaj interesiĝis pri [[stenografio]]. === [[Paul Heinrich]] === '''Paul HEINRICH''' (naskiĝis en [[1880]], mortis la [[19-a de junio|19-an de junio]] [[1980]] tri monatojn antaŭ sia centa datreveno) estis membro de la Esperanto-grupo en [[Wiesbaden]], [[Germanio]], === [[Werner Heinrich]] === '''Werner HEINRICH''' (n. la {{daton|19|novembro|1904}}, m. la {{daton|6|oktobro|1999}} en Berlino) estis dumviva membro kaj longtempa ano de [[Societo Zamenhof]], honora membro de [[Germana Esperanto-Asocio]] en [[Berlino]], ĝis la ŝtata reunuiĝo de 1990 en [[okcidenta Berlino]]. Esperantisto de post la [[dua mondmilito]], dum multaj jaroj li gvidis grupon en [[Esperanto-Ligo Berlin]]o. ===[[Richard Herr]]=== '''Richard Herr''' (mortis la 29-a de januaro de 1983) estis esperantisto en [[Potsdam]]. ===[[Herbert Hesse]]=== '''Herbert Hesse''', poeto, estis germana esperantisto en la unua duono de 20-a jarcento. Verko *''Sonoj novaj kaj malnovaj: Originalaj versoj''. Eld. la aŭtoro, [[Heroldo de Esperanto]], [[Kolonjo]], 1930. {{citaĵo|Fine, ree poezio. Bela formo, sonora vorto, ne nur, feliĉe, sed ankaŭ ideoj, simple, nature esprimitaj sen afekto. Ni citu kiel ekzemplon de la verketo, la sekvantan trilinian verseton: <poem> Vivo. El nevidebla man’ monero falis. Ekbrilis. Eksonoris voĉ’ metala. Momento — malaperis son’ kaj brilo. </poem> Ĉiu Esperantisto devus almenaŭ konatiĝi kun la juveleto « Nia Lingvo » sur paĝo 22, kiu revokos en lia koro korŝvelantan senton iam ankaŭ sentitan.|[[Belga esperantisto]] n188 (sep-nov 1931)}} === [[Konrad Hinsen]] === '''Konrad HINSEN''' estas germana fizikisto kaj esperantisto, vivanta en [[Munkeno]], post kiam stude li labore pasigis multajn jarojn en Kanado. Li estas inter la [[kunlaborintoj de PIV|kunlaborintoj de la eldono 2005 de la]] ''[[Plena Ilustrita Vortaro de Esperanto]]''. ===[[Josef Hock]]=== '''Josef Hock'''estis esperantisto el [[Bayer]] malaperita la 15-a de septembro 1916 dum la Unua mondmilito en [[Francio]]. <ref>Esperanto n198 feb 1917</ref> ===[[Obergast Holst]]=== '''Obergast Holst''' (mortis 1918) estis esperantisto en la komenco de 20-a jarcento<ref>Esperanto n215-216 jul-aŭg 1918</ref>. ===[[Marie Hommel]]=== '''Marie Hommel''' (mortis 1919?) estis esperantisto en [[Dresdeno]] en la komenco de 20-a jarcento.<ref>Esperanto n222 fev 1919</ref> === [[Jakob Hotz]] === '''Jakob HOTZ''' estis esperantisto en Mannheim dum mezo de la 20-a jarcento. === [[Reinold Huber]] === '''Reinold HUBER''' (naskiĝis en [[1937]], mortis la 28-an de januaro [[2002]] en [[Salzburg]]-Gnigl, [[Aŭstrio]]) estis germana dumviva membro de [[UEA]]. ===[[Ernst Hübscher]]=== '''Ernst Hübscher''' (mortis 1918) estis esperantisto el [[Regensburg]] en la komenco de 20-a jarcento<ref>Esperanto n219 nov 1918</ref> ===Hunger=== '''Hunger''' estis esperantisto el Frankenberg. Dum la Unua mondmilito li estis civilkaptito internigita en [[Le Vigan]] (Francio)<ref>Esperanto n173 jan 1915</ref> == I == === [[Ludwig Istel]] === '''Ludwig ISTEL''' estis germana asekura direktoro kaj esperantisto. Li mortis la 17-an de decembro 1933 en [[Wiesbaden]]. De [[1908]] ĝis la morto li estis delegito de [[UEA]]<ref>[https://viewer.onb.ac.at/10045F99/ ekzemple jen en la Jarlibro de UEA pri la jaro 1923, presite p. 207, en la komputila versio p. 252]</ref> kaj laboris amplekse por Esperanto. ''' Referencoj ''' {{Referencoj}} == J == ===[[Bianka Jacobsen-Mulongo]] === '''Bianka Jacobsen-Mulongo''', ĝis edziniĝo nur ''Bianka Jacobsen'', estas germana esperantistino, kiu tre aktivis en lernejaj kaj studentaj jaroj fine de la 1980-aj kaj en la 1990-aj jaroj en [[Germana Esperanto-Junularo]]. Interalie ŝi unu jaron deĵoris kiel plentempa [[volontulo de TEJO]] en [[Roterdamo]], kaj ŝi aktive kunsukcesigis interalie la [[34-a IS|34-an]] (1990-1991), [[35-a IS|35-an]], kaj [[36-a IS|36-an IS-on]] (1992-1993). Ekde komenco de la 21-a jarcento ŝi vivas en [[Rüsselsheim]], ekde kie ŝi ekzemple vizitis la proksiman [[IJK 2015|IJK-on 2015 en Wiesbaden]]. ==== Eksteraj ligiloj ==== * [https://de.linkedin.com/in/bianka-jacobsen-mulongo-2bab1216 paĝo pri Bianka Jacobsen-Mulongo en la profesia reto] ''linkedin.com'' <!-- [[Kategorio:Volontuloj de TEJO]] --> === [[Josef Jakob]] === '''Josef JAKOB''' estis [[germana esperantisto]] en [[Munkeno]]. Ĉirkaŭ [[1888]] li estis [[volapukisto]] kaj iĝis [[esperantisto]] nur [[1919]]. Jam [[1920]] li publikis en munkena gazetaro kaj paroladis pri [[Esperanto]] al 1500 homoj. ===[[Alois Jauernig]]=== '''Alois Jauernig''' (naskiĝis 1899?; mortis la 31-a de julio 1982) estis esperantisto el [[Sangerhausen]], kiu movadis en [[Quedlinburg]]. === [[Rudolf Jochmann]] === '''Rudolf JOCHMANN''' (naskiĝis en [[1902]], mortis en [[1986]] en [[Grafing apud Munkeno]], [[Bavario]], [[Germanio]]) estis esperantisto, arkitekto, delegito kaj fakdelegito de [[UEA]] pri konstruado, lia profesio. Li estis inter la [[ĉeĥaj germanoj]], ĝis la fino de la dua mondmilito vivis en [[Langenau (Sudetio)|Langenau]], nun {{lang-cs|Lánov}}, kaj en [[1929]] en gazetare multe atentata [[geedziĝoj esperantistaj|internacia movada geedziĝo]] en Langenau edziĝis al la bulgara esperantistino [[Dalinka Spasova]].<ref>[http://anno.onb.ac.at/cgi-content/anno-plus?aid=e2h&datum=1929&page=86&size=45 ''La plej nova Esperanto-geedziĝfesto]; La Marto, 1929</ref> Ankaŭ la [[Enciklopedio de Esperanto]] de 1934 menciis la nupton.<ref>[https://www.eventoj.hu/steb/gxenerala_naturscienco/enciklopedio-1/encikl-g.htm listo sub la kapvorto "Geedziĝoj esperantistaj"] en la [[Enciklopedio de Esperanto]] de 1934 ({{eo}})</ref> '''Publikaĵoj''' * "Heimatbuch der Gemeinde Langenau mit Josefsdorf" (etnografia libro pri la komunumo Langenau kun Josefsdorf) von Rudolf Jochmann, Grafing, aprilo 1986 (https://www.oppelt.org/forum/viewtopic.php?t=339 referenco]) '''Referencoj''' {{referencoj}} ===[[Victor Jung]]=== '''Victor Jung''' estis esperantisto el [[Bayer]] malaperita la 15/16-a de decembro 1916 dum la [[Batalo apud Verdun]] en [[Francio]]. <ref>Esperanto n198 feb 1917</ref> === [[August Junker]] === '''August JUNKER''' estis [[germana esperantisto]] kaj komercisto. Li naskiĝis en [[Kolonjo]]. Li estis kunfondinto de [[Revelo]] kaj prezidanto de la ekzamena komitato de la [[Germana Esperanto-Instituto]]. Li aperigis originalajn prozaĵojn en gazetoj. ===[[Rudolf Jurig]]=== '''Rudolf Jurig''' estis esperantisto el [[Zittau]], militkaptita 1916 dum la Unua mondmilito en [[Dordogne]]<ref>Esperanto n 193-194 sep-okt 1916</ref> == K == === [[Walter Kaukal]] === '''Walter KAUKAL''' (vivdatoj ankoraŭ ne konataj), aparte en la 1960-aj kaj 1970-aj jaroj estis aktiva esperantisto en [[Neustadt ĉe la Vinvojo]] (''Neustadt/Weinstr.''), kiu estis aparte agema en varbado de novaj individuaj membroj de UEA, nelaste de [[dumviva membro de UEA|dumvivaj membroj]], ĉe homoj kiuj jam lernis la lingvon sed ankoraŭ ne plene aktivas movade, kaj fokusiĝis pri la administra progreso de la internacia Esperanto-movado. ''' Eksteraj ligiloj ''' * [https://dlibra.kul.pl/dlibra/publication/51200/edition/47695/content al li dediĉiĝas granda artikolo en n-ro majo 1970 de la] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20240924075400/https://dlibra.kul.pl/dlibra/publication/51200/edition/47695/content |date=2024-09-24 }} [[revuo Esperanto]], paĝoj 78 kaj 79] ({{eo}}) * kaj [[Claude Gacond]] [http://www.esperanto-gacond.ch/Claude_Gacond_Radioprelego_0335.pdf menciis lin en radioprelego en marto 1970] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20241220144758/http://www.esperanto-gacond.ch/Claude_Gacond_Radioprelego_0335.pdf |date=2024-12-20 }} de la [[Svisa Radio Internacia]] ({{eo}}) ===[[Karl Keßner]]=== '''Karl Keßner''' (naskiĝis la 24-an de junio 1888) estis germana esperantisto en Berlino. === [[Ernst Klemm]] === '''Ernst KLEMM''' (mortis ĉ. la 14-an de junio 1930), supera instruisto en [[Chemnitz]], estis longjara, agema kunlaboranto de la [[Asocio de Germanaj Esperanto-Instruistoj]] en la unua duono de 20-a jarcento. === [[Gerhard Klingenhöfer]] === '''Gerhard KLINGENHÖFER''' (naskiĝis la 21-an de majo 1932 en [[Leverkusen]], mortis la 21-an de majo 2017 en [[Erlangen]], ekzakte je la 85-a naskiĝtaga reveno) estis germana inĝeniero en la firmao ''[[Siemens AG]]'' kaj ekde 1994 estis esperantisto. Multajn jarojn li funkciis kiel prezidanto de la Esperanto-grupo en [[Erlangen]] kaj aparte flegis intensajn rilatojn kun esperantistoj kaj Esperanto-grupoj en Pollando. * [https://esperantobayern.wordpress.com/texte/nachrufe-nekrologoj/gerhard-klingenhoefer/ detala nekrologo en la retejo de] [[Bavara Esperanto-Ligo]] ({{de}}) === [[Linde Knöschke]] === '''Linde KNÖSCHKE''' (naskiĝis en 1936, mortis la 10-an de decembro 2001) estis multjara estrarano de [[Esperanto-Asocio de GDR]], aganto por la scienc-teknika apliko de la lingvo kaj aŭtoro de sociologiaj studoj. ===[[Fritz König]]=== '''Fritz König''' estis esperantisto militkaptita en 1917 dum la Unua mondmilito en [[Britio]] <ref>Esperanto n207 nov. 1917</ref> === [[Josef König]] === '''Josef KÖNIG''' (1887 - 1978) estis instruisto kaj esperantisto en [[Stockum (Sundern)]]. Dum sia vivo, li certigis, ke la universala lingvo Esperanto postlasis spurojn en Stockum. Nur danke al li, la militmonumento, unu el la {{J|preĝeja sonorilo}}, kaj lia tombo havas surskribojn en Esperanto. Kaj kompreneble la Esperantostrato - en kiu ankaŭ la hejmo de Josef König troviĝas. ===[[Otto König]]=== '''Otto König''' (mortis 1918) estis esperantisto el [[Zittau]] en la komenco de 20-a jarcento.<ref>Esperanto n219 nov 1918</ref> === [[Franz Körbing]] === '''Franz Körbing ''' estis esperantisto en Göttingen dum mezo de 20-a jarcento. ===[[Carl Koess]]=== '''Carl Koess''' estis esperantisto, civila militkaptito en 1915 dum la Unua mondmilito ĉe [[Cannes]]<ref>Esperanto n181 sep 1915</ref>. Li estis sendita al Svisio en 1918 <ref>Esperanto n213 majo 1918</ref>. === [[Paul Köster]] === '''Paul KÖSTER''' (mortis la {{daton|3|decembro|1998}}) dum multaj jaroj prezidis la Esperanto-grupon en [[Rostock]]. Paul vojaĝis tra Eŭropo de 1931 ĝis 1933. Pri lia vojaĝo ekzistas lumdisko de la 2-a de decembro 2001, aranĝita de la [[Ŝverino|Ŝverina]] esperantisto [[Ralf Kuse]]. ===[[Rudolf Kracht]]=== '''Rudolf Kracht''' (mortis 1918) estis esperantisto el [[Münster (Vestfalio)]] en la komenco de 20-a jarcento. Li verkis versaĵojn.<ref>Esperanto n219 nov 1918</ref> === [[Josef Kreitz]] === '''Josef KREITZ''' estis blinda esperantisto de la 20-a jarcento, vivinta en [[Kreuzau]],<ref>[https://link.springer.com/book/10.1007/978-3-662-35209-0#:~:text=Handbuch%20der%20Blindenwohlfahrtspflege informo en ''Handbuch der Blindenwohlfahrtspflege'' (1927)] (enhavolisto, en formato PDF, {{de}})</ref> [[distrikto Düren]], ekde 1945 en [[Nordrejn-Vestfalio]]. Li estis la unua prezidanto de [[Universala Asocio de Blindaj Esperantistoj]] (UABE), fondita en somero 2024, kadre de la Kvara Kongreso de blindaj Esperantistoj en [[Vieno]] sine de la [[UK 1924]], post kiam jam la antaŭaj tri samspecaj kongresoj ekde la unua de 1921 en [[Prago]] sine de la [[UK 1921]] preparis tiun fondon. En 1960 li honoriĝis per la [[meritmedalo de GEA]]. ==== Eldonaĵoj ==== * [[Josef Kreitz]]: [https://web.archive.org/web/20250624072629/https://www.libe.slikom.info/Historio%20de%20la%20Esperanto-Movado%20Inter%20la%20Blinduloj/Joseph%20Kreitz_1.htm Historio de la Esperanto-Movado inter la Blinduloj en tri brajlaj volumoj, jen volumo 1, eldoninto ''Imprenta Braille de la Organizacion Nacional de Ciegos''] en [[Barcelono]], arkivigo de junio 2025 ({{de}}) * Josef Kreitz: [https://link.springer.com/chapter/10.1007/978-3-662-35209-0_29 ''Handbuch der Blindenwohlfahrtspflege'' (1927), ĉapitro ''Esperanto unter den deutschen Blinden'', paĝoj 276–277] ({{de}}) ==== Referencoj ==== {{Referencoj}} === [[Franz Kreutzberg]] === '''Franz KREUTZBERG''' (mortis la [[10-an de majo]] [[1959]], 65-jara) estis germana esperantisto, industria komercisto, multjara UEA-delegito de [[Kolonjo]]. Fervora esperantisto-propagandisto dum 48 jaroj, li estis fondinto de loka grupo, kies konstanta prezidanto kaj kursestro li estis pli ol 25 jarojn. ===E. Kröber=== Dr. '''E. Kröber''' (mortis 1915) estis esperantisto el [[Leipzig]] mortita dum la Unua mondmilito.<ref>Esperanto n181 sep 1915</ref> ===[[Rita Krips]]=== '''Rita Krips''' (naskiĝis en 1953) en 1975 estis prezidantino de la junulara komisiono de [[Centra Laborrondo Esperanto]] en Kulturligo de GDR<ref>''[[Der Esperantist]]'' - numeroj 073-074, majo - junio (1975)</ref>. Ekde 1971 la junulara komisiono estis landa sekcio de [[TEJO]] kaj internacie estis nomata [[Esperanto-Junularo de GDR]]. ''' Referencoj ''' {{Referencoj}} [[dosiero:Wiesbaden Kaiser-Friedrich-Ring 60.jpg|eta|maldekstra|180ra|{{centre|la domo ''Kaiser-Friedrich-Ring 60'' en [[Wiesbaden]]}}]] === d-ro Kunschert === D-ro '''Kunschert''' estis esperantisto en [[Wiesbaden]] dum la komenco de 20-a jarcento. Li aperis en la [[Adresaro de la Esperantistoj|Adresaro de la personoj kiuj ellernis la lingvon Esperanto]]/Serio XXVII/Parto 2 sub la adreso ''Kaiser-Friedrich-Ring 60, III, Wiesbaden".'' Tio signifas ke li lernis la lingvon en 1906 aŭ 1907. Verko * D-ro Burwinckel_ ''La Kormalsanoj, priskribo popularo (''sic'')''. Traduko de d-ro Kunschert. Eld. Esperanto-Verlag [[Möller & Borel]], Berlino, 1909? (24 x 15), 40 paĝoj. {{Citaĵo|Ĝenerale la publiko nenion legas pri medicino krom... malfeliĉe, kelkajn ĉiam trompemajn anoncartitolojn. Jen nun interesa libreto, skribita kaj esperantigita de kuracistoj, tute komprenebla de ĉiu, pli ol rekomendinda, ne nur utila, sed necesa. La klareco de l'stilo, la akurateco de l'ideoj estas admirindaj ; mi legis la verkon kun granda plezuro, kaj mi estos feliĉa, se multaj el niaj gelegantoj bonvolos konatiĝi je ĝi.|D-ro Amatido (pseŭdonimo de [[Willem Van der Biest]]). [[Belga Esperantisto]] n.15 (jan 1910)}} ==== Internaj ligiloj ==== * [[:s:Adresaro_de_la_personoj_kiuj_ellernis_la_lingvon_„Esperanto”/Serio_XXVII/Parto_2|la Serio XXVII Parto 2 de la adresaro ciferece en]] [[vikifontaro]] ({{eo}}) * [[:dosiero:LD10-185.JPG|kaj skanita paĝo de la koncerna paĝo 185 de la adresaro]] ({{eo}}) {{-l}} ===[[Viktor Kutschert]]=== '''Viktor Kutschert''' (mortis 1917?) estis esperantisto el [[Bromberg]] en la komenco de la 20-a jarcento mortita dum la Unua mondmilito <ref>Esperanto n209 jan 1918</ref> ===[[Hermann Krueger]]=== '''Hermann Krueger''' estis esperantisto el [[Güstrow]], vundita kaj maleperinta en 1915 dum la Unua mondmilito <ref>Esperanto n179 jul 1915</ref>. == L == ===[[Otto Lauckner]]=== '''Otto LAUCKNER''', n. la 27-an de septembro 1901,<ref>[[Der Esperantist]] - [https://archive.org/details/DerEsperantist_1976_n078_apr/page/n21/mode/2up?view=theater numero 078, aprilo 1976, paĝo 22]</ref> m. nekonata, estis laborista esperantisto en [[Großenhain]], distrikto Dresdeno de la komunisma [[orienta Germanio]] (intertempe en la [[distrikto Meißen]] de la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Saksio]]). ==== Referencoj ==== {{Referencoj}} === [[Michael Lennartz]]=== '''Michael LENNARTZ''' estas germana esperantisto aparte aktiva en la epoko de la socialisma ŝtato [[GDR]], kiu multe verkis en [[Der Esperantist]]. '''Eksteraj ligiloj ''' * [https://esperanto-sh.blogspot.com/2013/10 artikolo pri li el oktobro 2013 pri la] [[nordfrisa lingvo]] ({{eo}}) ===[[Rudolph Leonhardt]]=== '''Rudolph Leonhardt''' (mortis 1915?) estis germana esperantisto el Dresden, mortita dum la Unua mondmilito.<ref>Esperanto n173 jan 1915</ref> === [[Siegfried Liebeck]] === '''Siegfried LIEBECK''' (libek) estis germana d-ro jura, [[advokato]] kaj [[notario]]. Li naskiĝis la [[12-an de februaro]] [[1885]] en [[Konigsbergo]], kaj aparte propagandas inter [[juristo]]j. Siegfried Liebeck en [[1931]] verkis ''Jurista Terminaro'' Germanan-Esperantlingvan. ===[[Otto Lauckner]]=== '''Otto Lauckner''' (naskiĝis la 27-an de septembro 1901) estis germana esperantisto el [[Großenhain]]. === A. Mobus Lübeck === Dr. Phil. '''A. Mobus Lübeck''', estis germana esperantisto komence de la 20-a jarcento. Eĉ ne klaras, ĉu lia familia nomo vere estis "Mobus Lübeck" aŭ ĉu li nur aldonis la indikon pri sia vivurbo "Lübeck" ([[Lubeko]]) al la familia nomo "Mobus". '''Verko''' :Demonstraciaj tabeloj, pri la konstruo de Esperanto, 8 tabeloj pri la konstruo de la lingvo Esperanto. Eld. [[Möller & Borel]], Berlino, 1910?, 80X106. {{Citaĵo|En tiuj tabeloj estas sinoptike montrataj : 1. Alfabeto, 2. deklinacio, 3. la numeraloj, 4. pronomoj, adverboj, 5. verbo, ĉefaj formoj, 6. konjugacia [[tabelo]] laŭ latina skemo, 7. afiksoj, 8. rolo de Esperanto. La tabeloj enhavas do la plej gravan parton el la gramatiko esperanta. Ili povas tre utili en tiuj instruejoj, kie nigra tabulo kaj kreto mankas, kaj ŝpari la tempon kiun la skribado sur la nigran tabulon necesigas.|[[Belga Esperantisto]] n025 (nov 1910)}} == M == === [[Willi Machleidt]] === '''Willi MACHLEIDT''' (naskiĝis en [[1934]]; mortis la {{daton|15|novembro|1999}} en [[Berlino]]) estis [[germana esperantisto]]. En la [[1950-aj jaroj]] li apartenis al la tiam aktiva junulara Esperanto-grupo de Berlino. ===[[Hermann Mangelsdorf]]=== '''Hermann Mangelsdorf''' (mortis 1920) lernejestro, estis esperantisto en la komenco de 20-a jarcento en [[Cöthen]]. Li estis redaktoro de la semajna [[Germana-Esperanto-Gazeto]] kaj [[lektoro]] de Esperanto ĉe la Politeknikejo en Cöthen. En 1920 li revenis al Magdeburg por estri muzikan konzervatorion.<ref>Esperanto n245 jan 1921</ref> === [[Ferdinand Maly]] === '''Ferdinand MALY''' (mali) estis germana esperantisto kaj policadministranto. Li naskiĝis la [[1-an de junio]] 1867 en [[Leitmeritz]] (ĉeĥe ''Litoměřice'' en [[Bohemio]]), kaj estis esperantisto ekde 1903. Ferdinand Maly fondis 11 Esperanto-grupojn kaj gvidis 26 kursojn. Li elektiĝis honora membro de la Esperanto-grupoj en [[Görlitz]] kaj [[Eisleben]] (Germanio). En 1910 li verkis gramatikon de la internacia lingvo. {{EdE|M}} === [[Wilhelm Marienfeld]] === '''Wilhelm Marienfeld''' estis esperantisto en Hannover dum mezo de 20-a jarcento. ===H. Martano=== '''H. Martano''' estis esperantisto en la komenco de 20-a jarcento. Verko: *'''Esperanto-Normal-Grammatik für Deutsche'''. Bamberg, 1912 <ref>Esperanto n147 jun 1913</ref> === [[Julius Mathes]] === '''Julius Mathes''' estis esperantisto en Freiburg dum mezo de 20-a jarcento. ===[[Kurt Mathiak]]=== '''Kurt Mathiak''' (mortis 1915?) estis esperantisto el [[Danzig]], mortita dum la Unua mondmilito <ref>Esperanto n173 jan 1915</ref> ===[[Arthur May]]=== '''Arthur May''' (mortis 1917) estis esperantisto el Frankenberg mortita dum la Unua mondmilito.<ref>Esperanto n207 nov. 1917</ref>. === [[Fritz Mayerhauser]] === '''Fritz MAYERHAUSER''', formale Friedrich Mayerhauser, estis komercisto kaj esperantisto en [[Bad Reichenhall]] ĉe la limo inter [[Bavario]] kaj [[Salcburgio]] en [[Aŭstrio]]. Interalie li estis gastiganto de la [[propaganda piedvojaĝo]] de [[Parizo]] al la [[UK 1912]] en [[Krakovo]], kiu gastis en Bad Reichenhall inter la 28-a ĝis 29-a de julio de tiu jaro. En la familio esperantistis precipe li kaj lia filino Manjo. Laŭ [https://bulteno.esperanto-usa.org/a/1922/16/00-pdf/bulteno.pdf Amerika Esperantisto, numero junio 1922, paĝo 18] dokumentiĝas ke li ĝis Usono komercis pri gravuritaj aluminiaj pordoplatoj. === [[Max Mayr]] === '''Max Mayr''' estis germana esperantisto, kiu verkis * '''„Mondosteno“. la plej klara. mallonga kaj facila stenografio esperanta''', originale verkita ĉe [[Reichertshausen]], Post Au-[[Hallertau]], Bayern. {{Citaĵo|La sistemo malgraŭ sia titolo ne ŝajnas originala, sed aranĝita laŭ germana stenografio vokalskriba. La signoj por konsonantoj estas malsuprenstrekoj kaj honzontalstrekoj. Sed ne ĉiuj signoj estas bone elektitaj laŭ la principoj de ofteco kaj legebleco. Tamen la kunligado estas vere simila kaj la formoj estas relative mallongaj. Personoj, kiuj ne scipovas alian stenografion, povus rapide kaj facile uzi tiun sistemon, almenaŭ por la tiel nomita „koresponda skribo“ |E. W. [[Aŭstria Esperantisto (revuo)]] n. 104 (jan 1934)}} === [[Maria Merla]] === '''Maria MERLA''' estas germana esperantistino kaj lingvoinstruistino, aktiva movade de la 1980-aj jaroj, ekde la lernejaj jaroj en [[Paderborno]] kaj posta studado en [[Hamburgo]]. Ankaŭ pli poste, dum instruista posteno en [[Francio]], ŝi estis en proksima kontakto kun la regionaj esperantistoj. Ŝi de almenaŭ la jaro 2000 estas la precipa motoro de la loka Esperanto-grupo en [[Darmstadt]], vivanta en la tradicia urboparto [[Darmstadt-Bessungen|Bessungen]], sed petis ke ne pli da biografiaj informoj de ŝi aperu en vikipedio. === [[Judith Meyer]] === '''Maria MEYER''' ([[d:Q131332069|en vikidatumoj]]) estas germana esperantistino, lingvoinstruistino kaj verkistino de lingvolerniloj en vasta gamo da lingvoj. Ŝia naskiĝjaro ĝis nun ne estas konata, sed konatas ke ŝi pasigis la infanajn jarojn en [[Kamp-Lintfort]] kaj ekde la plenkreskiĝo vivas en [[Berlino]]. Origine ŝi membris en la estraro de interreta esperanta grupiĝo [[E@I]], antaŭ ol demisii, organizis kaj gvidis laborgrupojn en kunvenoj pri [[Lingva ideologio]], [[Aktivula Maturigo]], la [[Komuna Eŭropa Referenckadro por Lingvoj]] kaj pri tielnomata "[[Plurlingvula kunveno]]" en [[Berlino]] (la lasta interalie kun [[Chuck Smith]]). Kun Chuck kaj eta kroma teamo ŝi ankaŭ starigis la socian retejon [[Amikumu (retejo)|Amikumu]], kaj en 2018 kunaŭtoris kun la brito [[Tim Owen]] la lernolibron ''Complete Esperanto''. ''' Eksteraj ligiloj ''' * [https://learnlangs.com ''learnlangs.com'' - oficiala rettaglibro de ŝi] (precipe en la {{angla}}) * [https://www.facebook.com/judith.meyer.969 persona retpaĝo en la] [[socia retejo]] ''[[Facebook]]'' ===[[Artur Mildner]]=== '''Artur Mildner''' (naskiĝis la 22-a de septembro 1898) estis esperantisto en [[Pirna]]. === [[Hans Moder]] === '''Hans MODER''' estis germano ĉeĥoslovaka. Li estis longjara sekretario de la Esperanto-unuiĝo „Verda Stelo“ en [[Prago]], kaj estis instruisto pri Esperanto en blindulejo. En Esperanto li verkis aron da humoraj skizoj. ===[[Emil Momber]]=== '''Emil Momber''' (mortis 1919?) estis esperantisto el [[Bad Honnef]] en la komenco de 20-a jarcento.<ref>Esperanto n222 fev 1919</ref>. [[Adam Zakrzewski]] en sia ''Historio de Esperanto'' citas iun Momber, kiu partoprenis literaturan konkurson dum la [[7-a UK|Universala kongreso de Antverpeno]]. === [[Marieta Moschner]] === '''Marieta MOSCHNER''' (naskiĝis en [[1914]], mortis la [[8-an de oktobro]] [[1999]] en [[Aŭgsburgo]]) estis germana esperantistino. Ŝi estis regula membro de [[Germana Esperanto-Asocio]], de [[UEA]] kaj de [[Societo Zamenhof]], sindona movadano kaj gastiganto. === [[Walter Mutschler]] === '''Walter MUTSCHLER''' (mortis en marto [[1987]] en [[Freudenstadt]], [[Germanio]]) estis dumviva membro de [[UEA]]. == N == ===[[Anton Neitzel]]=== '''Anton Neitzel''' (mortis 1919) estis esperantisto el [[Hannover]] en la komenco de 20-a jarcento.<ref>Esperanto n224 apr 1919</ref> ===[[Karl Niedling]]=== '''Karl Niedling''' (mortis 1985) estis germana esperantisto en [[Thale]], kunfondinto de la laborist-movada Esperanto-grupo en [[Ruhla]]. ===[[Karl Nopitsch]]=== Serĝento '''Karl Nopitsch''' estis esperantisto el [[Bayer]] malaperita la 15-a de septembro 1916 dum la [[batalo apud Verdun]] en [[Francio]]. <ref>Esperanto n198 feb 1917</ref> === [[H. Nonnenmann]] === ''' H. Nonnenmann''' estis esperantisto en Germanio dum la unua duono de 20-a jarcento, citita en artikolo ''Germanio'' de [[Enciklopedio de Esperanto]], ano de lingva komisiono de [[GLEA]]. Verko *''LEA Vortaro Esperanto-Deutsch''. Eld. [[Laborista Esperanto-Asocio]] por la german lingvaj teritorioj ([[GLEA]]), Berlino, 1933. {{citaĵo|La antaŭvorto diras, ke la libro servas al la bezonoj de la ĉiutaga [[praktiko]] de la [[laborista movado]], de la kolektiva internacia laborista kaj terkulturista [[korespondado]]. « La ĝis nun aperintaj burĝaj vortaroj estas tiurilate tute malkontentigaj, ĉar unue ilia vort-''eksplikado'' estas ideologie burĝa, ne marksisma... ili reakcie ignoras progresajn lingvoformojn eĉ jam vaste aplikatajn en la praktiko (ekz. finaĵo io). Tiel ni trovas la formojn administra apud administracio, aritmetio apud aritmetiko, botanio apud botaniko, gimnastiko apud [[gimnastiko]], didakio apud didaktiko, profilakso apud profilaktiko, kosmetio apud kosmetiko. Logike daŭrigante , ni atendis, sed ne trovis fizio por fiziko, ankaŭ ne metafizio por metafiziko, tie strange ne la tre konatajn kaj uzitajn formojn telegrafio, telefonio, stereotipio, kinematografio. Ni ankaŭ ne trovis la supozeblajn formojn teknio por tekniko, praktio por praktiko, lirio por liriko, etio por etiko, politio por politiko, polemio por polemiko. Kio montros al la [[laboristo]]j kiam ili uzu la finaĵon « iko » aŭ « io » Krom tio in trovas la formojn butro, kvaze, ant, ĉirk, kvazaŭ la forntoj butero, kvazaŭ, antaŭ, ĉirkaŭ, ktp. ne bone ludas sian rolon. En la frazo : "agu, kvazaŭ mi ĉeestis" , mi eĉ ne kapablas diri "agu, kvaze mi ĉeestus", ĉar la vorto tute ne estas adverbo sed [[konjunkcio]]. Entute la vortaro donas al ni la konfuzan bildon de senorda laborado. Sed ni lernas ke "klasaneco obligas" traduko "Klassenzugehorigkeit verpflichtet ". Verdire, ĉiam la sama povas esti konstatata: la simpleco estas multe pli malfacile atingebla ol komplikeco. Tion jam spertis D-ro Zamenhof; nur finfine li alvenis al simpleco, la supera eleganteco kaj perfekteco. Kompilketo devenas ordinare de ne klaraj ideoj. Precipe por laboristaj rondoj simpleco estas deviga se ne "obliga". Ekzemplo plia : ŝajnas ke la vorto "apartigi" ne plu sufiĉas. Oni bezonas la radikon "separ". Mi havas do tute simple de tio. separi-apartigi, separo-apartigo, separita-apartigita. En la vortato, mi trovas separinta. Jen kion oni faras el la facila Esperanto.|[[Belga esperantisto]] n201 (maj-jun 1933)}} === [[Friedrich Nüchter]] === '''Friedrich Nüchter''' estis germana esperantisto (aŭ minimume simpatizanto) en la komenco de 20-a jarcento. Verko * [[Friedrich Nüchter]]: ''Albrecht Dürer. Lia vivo kaj elekto el liaj verkoj.'' Esperantigita de la [[Germana Esperanto-Asocio]]. Ansbach: Seybold, 1911. 95 paĝoj kaj 54 tabuloj kaj bildoj.<br />''Formato 33x26. {{Citaĵo|Unu el la plej konataj kaj plej grandaj artistoj mezepokaj estas la eminenta Nurnberga majstro Albrecht Dürer. Certe hodiaŭe, kiam preskaŭ kvar centjaroj disigas nin de lia laborado, klarigoj pri liaj verkoj estas bezonaj. Ne estas manko de riĉenhavaj libroj por pli profunda studado, kiuj certe estas tradukitaj en ĉiujn vivantajn lingvojn. Sed inter ili ne estas libro kuniganta malmultekostecon kaj plej impresan artan ornamon kun tiom kompetentaj, facile kompreneblaj kaj vivplene klarigantaj vortoj, kiel la laboro de Dr. Friedr. Nüchter. Tia lia verko en sia originala teksto estis salutata kun sincera laŭdo de la gazetaro, de artkonantoj kaj kompetentaj personoj kaj rekomendata, precipe kiel donaca verko, por plej granda vastigado pro sia alta valoro por praktika [[artedukado]]. <br/> La tradukado estas farita de granda nombro da konataj esperantistoj de Germana Esperanto-Asocio sub direktado de s-ro d-ro [[Maximilian Kandt]] kaj s-ino prof. [[Marie Hankel]]; s-ro [[Antoni Grabowski]] tralegis la tekston. Ĉiu esperantisto certe salutas ĝoje la eldonadon de tiu verko kaj devus opinii ĝin sia honora devo, helpi al la disvastigado de la belega arteldonaĵo, kiu tion plene meritas. Al tiu teksto, ĉerpita el la anonccirkulero de la verko, ni povas nur aldoni ke tiu libro estas la plej arte eldonita verko de la tuta [[esperanta literaturo]]. Ĝi devas esti en la biblioteko de ĉiu artamanta samideano.|[[Belga Esperantisto]] n038 (dec 1911)}} {{citaĵo| Germano Esp. Asocio faris grandan servon al Esperanto kaj al nia propagando, eldonante tradukon de tiu grava kaj belega verko de D-ro Fr. Nüchter. Ĉe tiu tradukado laboris aro da Esperantistoj sub la lerta direktado de [[Maximilian Kandt|S-ro Kandt]] kaj [[Marie Hankel|S-ino Hankel]]. Aliaj sindonemuloj zorgis pri la korektado kaj line S-ro [[Antoni Grabowski|A. Grabowski]] trarigardis la tuton kaj aprobis la tradukon. Oni vidas, ke niaj germanaj samideanoj, kiel kutime, metode penadis por liveri al la Esperantistaro bonstilan kaj fidindan tekston.<br> Cetere la originala verko indis tian metodemon kaj zorgemecon por la okula kaj spirita ĝuado de la artamantoj kaj la nepra artemiĝo de multaj aliaj.<br> Tiu enfolia kajero (cm. 34,5x26) enhavas 75 pagojn, 54 tabulojn kaj bildojn (t. p. pentraĵoj, mandesegnaĵoj, kupro-kaj ligno-gravuroj, unikolorpresaĵo). La plej bonaj verkoj de Dürer estas modele reproduktitaj, grandparte laŭ originala grandeco.<br> Mi rimarkis inter aliaj rimarkindaĵoj la portretojn de la patro kaj [[Barbara Dürer|patrino de Dürer]] kaj de Dürer mem — [[Leporo de Dürer|la leporon]], mirida mandesegnaĵo — [[Adamo kaj Evo (Durero)|Adamo kaj Evon]] — la faman [[Kavaliro, Morto kaj Diablo]]n — Melancholia'n - [[la kvar Apostoloj]]n — la portreton de Holzschuher, k. t. p.<br> La teksto kiu akompanas la bildojn interese rakontas pri la vivo kaj tempo de Dürer, kaj ĝi tiel klare priskribas la represitajn [[pentraĵo]]jn kaj gravurojn, ke la desegnitaj scenoj kaj personoj, kun la tuta Dürer-a epoko, kun la tiamaj kredoj, karakteroj kaj moroj, ŝajne revivigas kaj movigas sub la mirigitaj okuloj. Certe, traleginte kaj trarigardinte tiun libron, ĉiu esperantisto povos pli multe koni pri la fama XV-XVI jarcentata artisto ol multaj profesiaj artkritikistoj.|Esperanto n.118 5 mar. 1912}} ==O== ===A. Omlor=== '''A. Omlor''' estis esperantisto el [[Sankt Ingbert]] militkaptita en 1915 dum la Unua mondmilito en [[Francio]]<ref>Esperanto n182 okt 1915</ref> ===[[Luise von Osenburg]]=== '''Grafino Luise von Osenburg''' (mortis 1918) estis esperantistino el [[Birstein]] en la komenco de 20-a jarcento. <ref>Esperanto n214 jun 1918</ref> === [[Guido Otto]] === '''Guido Otto''', instruisto, estis germana esperantisto en la komenco de 20-a jarcento, pioniro en [[Plauen]], kie li gvidis la unuan Esperanto-kurso en 1900. Lia lernolibro havis multajn reeldonojn kun pli ol 30 mil ekzempleroj. Verko * Elementar-Lehbuch zum gründlichen Erlernung der int. Hilfssprache Esperanto. {{Citaĵo|La tuta lernoperiodo estas dividita en 10 lecionojn, ĉiu kun parola kaj skriba ekzerco. La parto de praktikaj tekstoj enhavas anekdotojn, ekzemplojn de komercaj leteroj, eltiraĵojn el paroladoj kaj artikolojn de plej famaj [[esperantisto]]j.|[[Belga Esperantisto]] n087 (maj 1922)}} == P == === [[Johanna Pagenstecher]] === '''Johanna PAGENSTECHER''' (mortis la [[1-a de februaro|1-an de februaro]] [[1959]]) estis sekretariino de la Esperanto-grupo en [[Bonn]]. ===[[Richard Partecke]]=== '''Richard Partecke''' (naskiĝis lan 15 de decembro 1923) estis esperantisto en [[Eisenach]]. Li gvidis la Scienc-Teknikan Komisionen de [[GDR]]. Li studis terminologion de aviado en Esperanto<ref>[[Der Esperantist]] n119_mar. 1983</ref>. Li prezentis komunikaĵon ''Temo kaj amplekso de mikroelektronika fakvortlisto kiel parto de elektronika fakvortaro'' en [[Konferenco pri Aplikoj de Esperanto en Scienco kaj Tekniko]] 1980. ===[[Otto Pick]]=== '''Otto Pick''' (mortis 1915) estis germana esperantisto el Breslau en la komenco de la 20-a jarcento. Li mortis en 1915 batalante dum la Unua mondmilito<ref>Esperanto n178 jul 1915</ref>. ===[[Isy Pindur]]=== '''Isy Pindur''' estis esperantisto el [[Schweldnitz]] militkaptita en 1917 dum la Unua mondmilito en [[Francio]] <ref>Esperanto n198 feb 1917</ref> === [[Josef Pontz]] === '''Josef PONTZ''' (ponc), germano, [[doktoro]] jura kaj notario en [[Jablonec]] a. N. ([[germane]] Gablonz, [[Ĉeĥoslovakio]]). Naskiĝis la [[5-a de julio|5-an de julio]] [[1895]] en Haslau ([[ĉeĥe]] Hazlov) apud Aŝ. Esperantisto ekde [[1909]]. Aktive kunlaboris en la landa organizo, prezidis la organizaĵon [[Germana Esperanto-Ligo en Ĉeĥoslovakio]] (GEL). ===[[Rosemarie Post]]=== '''Rosemarie Post''' (mortis 1985) estas esperantistino el [[Apolda]]. ===[[Theodor Pyl]]=== '''Theodor Pyl''' (mortis 1915?) estis esperantisto el [[Greifswald]] mortita dum la Unua mondmilito.<ref>Esperanto n175 feb 1915</ref> == R == === [[Uli Rau]] === '''Uli RAU''' (naskiĝis {{naskiĝtago|1973|05|13}}, do nun {{aĝo|1973|05|13}}-jara) estas germana esperantisto. Li en la [[1990-aj jaroj]] plurajn jarojn estis komisionano de [[Germana Esperanto-Junularo]] pri renkontiĝoj, dum li estis lernejano en [[Rheinsheim]] kaj [[Philippsburg]], civilservanto en 1994 kaj 1995 kaj poste ĝis 2001 estis studento en la [[Teknologia universitato Dresdeno]].<ref>ekzemple en ''Die Deutsche Esperanto-Jugend stellt sich vor'' (la teamo de GEJ sin prezentas), eldono 1995, paĝo 9</ref>. Poste li kompletigis siajn studojn pri ekonomio kaj komerco en la [[universitato de Trento]], kaj ekde la fino de la 2000-aj jaroj laboras en [[Oslo]], [[Norvegio]].<ref>[https://www.facebook.com/uli.rau paĝo en la retejo ''facebook'']</ref> ===[[Robert Raupp]]=== '''Robert Raupp''', kuracisto, estis germana esperantisto en la unua duono de 20-a jarcento. Verko *Esperanto-paradigmaro. Kondukilo por instruado en kursoj kaj [[klubo]]j. Eld. la aŭtoro, Freiberg, 1932(?). 48 Paĝoj 22x15 cm. ===Reber=== '''Reber''' (mortis 1915?) estis esperantisto el [[Bamberg]] mortita dum la Unua mondmilito.<ref>Esperanto n173 jan 1915</ref> ===Barono de Reinsperg=== La '''Barono de Reinsperg''' (mortis 1915) estis esperantisto el [[Breslau]] mortita dum la Unua mondmilito.<ref>Esperanto n182 okt 1915</ref> ===F. Reifschneider=== '''F. Reifschneider''' (mortis 1915) estis esperantisto el [[Berlino]] mortita dum la Unua mondmilito.<ref>Esperanto n180 aŭg 1915</ref> === [[Max Reichelt]] === === [[Matthias Reimann]] === '''Matthias REIMANN''' estas esperantisto el [[Nordhausen]], urbo en la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Turingio]] de [[Germanio]], kiu interalie aktivas en la regiona [[Esperanto-Societo Sudharco]], sed internacia plej elstaras kiel estrarano de de [[Esperantista Go-Ligo Internacia]] kaj kiel organizanto de retaj [[Goo]]-turniroj sur interreta KISEIDO Go-Servilo, kiun partoprenas interesatoj pri goo kaj Esperanto el la tuta mondo uzante komputilojn. === [[Hermann Remers]] === '''Hermann REMERS''' estas germana [[tornisto]] kaj historia esperantisto, kiu naskiĝis en [[1891]] en Duseldorfo ([[Düsseldorf]]) kaj mortis la [[14-an de oktobro]] [[1928]]. Li estis aktivulo en la loka laborista grupo, kunfondinto de la eldon-kooperativo de [[SAT]] kaj la kasisto ĝis [[1924]]. Kunlaboris al [[SAT]]-gazetoj. [[Enciklopedio de Esperanto - R|EdE-R]] === [[Karl-Heinz Renschler]] === '''Karl-Heinz RENSCHLER''' (naskiĝis en [[1923]], mortis la [[20-an de aŭgusto]] [[1993]]) estis [[UEA]]-fakdelegito pri [[turismo]] en [[Bad Krozingen]] ([[Germanio]]). === [[Ursula Richter]] === '''Ursula RICHTER''' (naskiĝis en 1919, mortis la [[7-an de majo]] [[2001]]) estis longe aktiva en la Esperanto-grupo [[Frankfurto ĉe Majno|Frankfurta]], kiu organizis kursojn en sia hejmo. === [[Kurt Riedel]] === '''Kurt RIEDEL''' (ridel), naskiĝis la [[29-an de oktobro]] [[1891]] en ''Jugelsburg'', urboparto de [[Adorf (Vogtland)]], estis germana esperantisto, [[doktoro]] pri [[filologio]] kaj [[docento]] ĉe la pedagogia instituto de la [[Teknologia universitato Dresdeno|Teknologia Altlernejo]] en [[Dresdeno]]. Riedel prelegis pri [[Esperanto]] en la Pedagogia Instituto kaj estis redaktanto de „[[Internacia Pedagogia Revuo]]“ de 1929 ĝis 1933. {{EdE|R}} === [[Johann Riedl]] === '''Johann RIEDL''' (naskiĝis en [[1913]], mortis en [[1999]]) estis [[germana esperantisto]] kaj iama [[delegito de UEA]] en [[Esslingen]] (Germanio). ===A. Rosenberg=== '''A. Rosenberg''' (mortis 1915) estis esperantisto el [[Berlino]] mortita dum la Unua mondmilito.<ref>Esperanto n180 aŭg 1915</ref> ===[[Eugen Rüdig]]=== '''Eugen Rüdig''' (mortis 1915) estis esperantisto el [[Gummersbach]], kiu mortis dum la Unua mondmilito.<ref>Esperanto n176 apr 1915</ref> ===[[Elli Rühle]]=== '''Elli Rühle''' (naskiĝis la 9-an de marto 1913) estis esperantisto en [[Meißen]]. == S == === [[Georg Chr. Sack]] === '''Georg Chr. SACK''' (naskiĝis en [[1912]], mortis la [[4-an de januaro]] [[1975]] en [[Heidelberg]], [[Germanio]]) estis altlerneja muzikinstruisto, unu el la plej agemaj komitatanoj de [[Muzika Esperanto-Ligo]] kaj de 1963 ĝis 1975 la sekretario de la liga ''Muzika Terminara Komisiono''. === [[Martina Sachs]] === '''Martina SACHS-BOCKELMANN''' (instruistino vivanta en [[Stromberg]], [[Rejnlando-Palatinato]]), filino de la esperantisto [[Rüdiger Sachs]], naskiĝinta komence de la 1960-aj jaroj en [[Namibio]], ĝis nun menciiĝas nur per unu frazo en la artikolo pri sia patro, kvankam ŝi tre aktivis en [[Germana Esperanto-Junularo]] dum ŝi estis lernejano en [[Eschwege]], norda [[Hesio]], kaj en la sekvaj unuaj jaroj de studado. Ŝi daŭre aktive partoprenas UK-ojn kaj aliajn esperantistajn eventojn, ekzemple en aŭgusto 2024 estis en la [[UK 2024|109-a UK]] en [[Aruŝo]], [[Tanzanio]]. ===[[Franz Salzbrenner]]=== '''Franz Salzbrenner''' (mortis 1920) estis esperantisto el [[Seelingstädt]] en la komenco de 20-a jarcento. Li estis fervora pacifisto, antialkoholisto, antitabakisto, ter- kaj loĝejoreformisto<ref>Esperanto n244 dec 1920</ref>. === [[Hans Schäper]] === '''Hans SCHÄPER''', estis germana esperantisto loĝinta en la unua duono de la 20-a jarcento en [[Essen]], Germanio. Li estis la [[Geedziĝoj esperantistaj|edzo]] de la brita esperantistino [[Mabel Victoria Schäper]], naskita Hewetson (naskiĝjaro nekonata, mortis la 6-an de februaro 1933), kiu pro li translokiĝis al Germanio<ref>[[La Brita Esperantisto]] - numero 335, marto (1933)</ref>. {{referencoj}} === [[Gustav Schattat]] === '''Gustav SCHATTAT''' {{prononco|ŜA:tat}} estis germana esperantisto kaj [[revizoro]]. Li naskiĝis la [[8-an de aŭgusto]] [[1885]] en [[Königsberg]]. Verkis: „Esperanto-Führer“, lernolibro, 1926; „Einführung in die deutsche Sprachlehre“ (kursa helplibro kun ideoj por Esperanta teorio), 1927 en [[Hamburgo]]. ===[[Hanna Scheffs]]=== '''Hanna Scheffs''' (naskiĝis la 23-an de novembro 1914) sindikata sekretariino, estis germana esperantistino en [[Potsdam]], kies grupo ŝi estis estrarano, ŝi ankaŭ estis kaj [[membro]] de la Centra Estraro de [[GDREA]]. Ŝi lernis Esperanton en 1974. Ŝi ricevis la plej altan distingon de Kulturligo de [[GDR]], la Johannes-R.-Becher-medalon en oro<ref>[[Der Esperantist]] n124_feb.1984</ref>. ===[[Selma Schlesinger]]=== '''Selma Schlesinger''' (mortis 1919) estis esperantistino el [[Breslau]], kies loka grupo ŝi estis estrarano, en la komenco de 20-a jarcento<ref>Esperanto n233 jan. 1920</ref>. === [[Natalia von Schenck]] === ''' Natalia von SCHENCK''' (naskiĝis la 26-an de julio de 1840; mortis la 19-an de majo 1921) estis germana esperantistino el [[Arnsberg]]. Ekde 1905 ŝi loĝis en [[Almoloya de Alquisiras]], [[Meksiko]], en la bieno "Los Arcos". Ŝi kune kun la amikino ''Alice L. Nohl'' estis unu de la ĉefaj propagandistoj de Esperanto en Meksiko. Krome ŝi ankaŭ aktivis en la socia vivo. Ŝi estis protektantino de la blinduloj kaj ŝi enkondukis la [[brajlo]]-sistemon al [[Meksiko]]. Estas infanlernejo (''escuela preescolar general'') en la kolonio ''Santa Teresa'' en [[Huehuetoca]] nomita omaĝe al ŝi.<ref>[https://www.estudia.com.mx/natalia-von-schenck-escuela-preescolar-general-huehuetoca-mexico-15EJN4672W.html informo pri la infanlernejo ''Natalia von Schenck'' en la retejo ''estudia.com.mx'']</ref> {{referencoj}} [[dosiero:IFEF-kongreso Fulda 1967 Schindler-Steenhout-Roseman.jpg|eta|{{centre|iuj partoprenantoj de la [[IFEF]]-kongreso 1967 en [[Fulda]], 5-a de dekstre Heinz Schindler}}]] === [[Heinz Schindler]] === '''Heinz SCHINDLER''' {{prononco|ŜI:NDl^a}} (1920-2012) estis germana esperantisto, emerita fervoja oficisto, vivanta en la urbeto [[Schwelm]] de la federacia lando [[Nordrejn-Vestfalio]]. La apuda foto de la [[IFEF]]-kongreso 1967 en [[Fulda]] pruvas ke li jam en la 1960-aj jaroj estis aktiva esperantisto. Laŭ nekrologo en revuo Esperanto (januaro 2013) li mortis la 27-an de septembro 2012. La revuo [[Esperanto aktuell]] 4/2013 indikas, ke li mortis inter printempo 2012 kaj printempo 2013.<ref>[https://www.esperanto.de/sites/default/files/esperanto.de/ea-archiv/Esperanto%20aktuell%202013-4.pdf protokolo de la jarkunveno de GEA la 19-an de majo 2013] en [[Esperanto aktuell]] 4/2013 (ĉi tie {{de}})</ref> {{referencoj}} '''Eksteraj ligiloj:''' * [http://esperanto.cri.cn/1/2006/08/15/1@43416.htm intervjuo de 2006 kun li en la retejo ''esperanto.cri.cn'' (tie enŝteliĝis tajperaro "Schindlr")] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160329143318/http://esperanto.cri.cn/1/2006/08/15/1@43416.htm |date=2016-03-29 }} === [[Julie Schindler]] === '''Julie SCHINDLER''' estis esperantistino aktiva en la unua duono de la 20-a jarcento en [[Görlitz]]. Interalie, en 1913 ŝi elektiĝis kasistino de la urba ''Esperanto-Societo Zamenhof''. Julie Schindler estas ŝia naskiĝnomo, kiun ŝi havis kiel fraŭlino. Ĝis nun mankas informoj, ĉu ŝi poste edziniĝis kaj eble ŝanĝis la familian nomon. Evidente, ankaŭ mankas datoj pri naskiĝo kaj morto. === [[Hans Schiebl]] === '''Hans SCHIEBL''' {{prononco|ŜI:bl}} komence de la [[20-a jarcento]] estis germandevena aŭstra poŝtdirektoro en Vieno, laŭ la stato de la jaro 1934 jam pensiiĝinta. Li speciale laboris en katolikaj rondoj por Esperanto, kaj multajn jarojn estis kasisto de katolika Esperanto-unuiĝo en Vieno. {{EdE|S}} ===[[Willy Schmitt]]=== '''Willy Schmitt''' (mortis 1915) estis germana esperantisto el Kronach i. Oberfranken en la komenco de la 20-a jarcento. Li mortis en 1915 batalante dum la Unua mondmilito<ref>Esperanto n178 jul 1915</ref>. ===[[Adolf Schmidheim]]=== '''Adolf Schmidheim''' (mortis 1920) estis germana esperantisto el [[Narva]], kies loka grupo li estis prezidanto. Li estis mortpafita fine de 1918 de [[ruĝa armeo|sovjeta armeo]]. === [[Bodo Schneider]] === '''Bodo SCHNEIDER''' (naskiĝis en [[1931]] kaj mortis la [[24-an de januaro]] [[2000]] en [[Porvoo]], prononco {{prononco|BO:do ŜNAJ:d^a}}) estis fakdelegito pri [[fiziko]]. === [[Josef Schneider]] === '''Josef SCHNEIDER''' {{prononco|JO:zef ŜNAJ:d^a}} estis germana esperantisto kaj [[inĝenierio|inĝenieria]] [[profesoro]] ĉe la germana komerca akademio en [[Karlovy Vary]] ([[Karlsbad]], [[Ĉeĥoslovakio]]). Li naskiĝis la [[13-an de majo]] [[1895]] en [[Ostrava|Moravská Ostrava]], kaj estis esperantisto de [[1924]]. Josef Schneider fondis Esperanto-grupon en Karlovy Vary, kaj oficiale instruis Esperanton kiel laŭvolan fakon en sia [[lernejo]]. ===[[Ernst Schonert]]=== '''Ernst Schonert''' (naskiĝis la 13-an de junio 1907) estis germana esperantisto. Li [[Esperanto-instruado en orienta Berlino|instruis esperanton en Berlino]] dum la 1960-aj jaroj, inter lia lernintoj estas [[Hella Sauerbrey]], kaj estis redaktoro de [[Berlina informilo]] de 1974 ĝis 1979. === [[Hermann Schröder]] === '''Hermann SCHRÖDER''' {{prononco|HERman ŜR''E'':d^a}} (naskita en [[1920]]; mortinta komence de [[1999]]) estis prezidanto de Budhana Ligo Esperantista kaj inter la jaroj 1974 kaj 1979 redaktoro de ties ''Budhana Kuriero,'' iama delegito de UEA pri budhismo, kaj aŭtoro de la libreto ''Budho kaj la moderna homo'' (1979). === [[Nathalie Schuchert]] === '''Nathalie SCHUCHERT''' (naskiĝis {{naskiĝtago|1974|04|29}}, do nun {{aĝo|1974|04|29}}-jara) estas germana esperantistino. Ŝi en la [[1990-aj jaroj]] plurajn jarojn estis komisionanino kaj ekde 1995 estraranino de [[Germana Esperanto-Junularo]] pri kulturo, dum ŝi estis lernantino en [[Germersheim]] kaj poste ekde 1995 studento de romanistiko en [[Majenco]].<ref>ekzemple en ''Die Deutsche Esperanto-Jugend stellt sich vor'' (la teamo de GEJ sin prezentas), eldono 1995, paĝo 20</ref>. {{referencoj}} === [[Edmund Schulz]] === ''' Edmund SCHULZ''', kalkulkonsilanto, estis germana esperantisto en la urbo [[Schweidnitz]] de [[Silezio]]. En 1909 li lernis Esperanton en la unua urba kurso de Esperanto, gvidita fare de [[Julie Wolfson]] el [[Breslau]]; sekve de tiu kurso fondiĝas vigla urba Esperanto-grupo, kies prezidanto iĝas Edmund Schulz. Jam en la sekva jaro, 1910, li en la najbara urbo [[Liegnitz]] okazigas publikan paroladon pri Esperanto kaj sekvan Esperanto-kurson, sekve de kio tie fondiĝas propra urba Esperanto-grupo. Post la [[unua Mondmilito]] li vivis en [[Überlingen]] ĉe la [[Bodenlago]]. === [[Steffen Schüssler]] === '''Steffen PIETSCH''' {{prononco|ŜTEfn PI:Ĉ}}, ekde la edziĝo '''Steffen SCHÜSSLER''' [ŝ''i''sler] (naskita {{naskiĝtago|1970|01|5}}, do nun {{aĝo|1970|01|5}}-jara) estas germana esperantisto kaj informadikisto. Li en la 1990-aj jaroj, dum studado de [[ekonomika matematiko]] en la [[Teknologia Universitato Berlino]], estis estrarano de [[Germana Esperanto-Junularo]] kaj gvidis ties oficejon en Berlino.<ref>ekzemple en ''Die Deutsche Esperanto-Jugend stellt sich vor'' (la teamo de GEJ sin prezentas), eldono 1995, paĝo 5</ref> {{referencoj}} === [[Hans Schütt]] === '''Hans SCHÜTT''' [ŝ''i''t] (naskiĝis en [[1908]], mortis la [[2-an de decembro]] [[1993]] en [[Hamburgo]], [[Germanio]]) estis tra 37 jaroj [[UEA]]-fakdelegito pri komerco kaj regula membro de [[Societo Zamenhof]]. ===E. Schwarz=== '''E. Schwarz''' (mortis 1915) estis esperantisto el [[Berlino]] mortita dum la Unua mondmilito.<ref>Esperanto n180 aŭg 1915</ref> ===[[Andreas Sebald]]=== '''Andreas Sebald''' estis esperantisto malaperita la 15-a de septembro 1916 dum la Unua mondmilito en la [[batalo de Somme]]. <ref>Esperanto n195 nov 1916</ref> ===[[Erich Seidemann]]=== '''Erich Seidemann''' (naskiĝis la 22-an de majo 1903<ref>Laŭ [[Der Esperantist]] n.119 mar. 1983, p. 69, li naskiĝis en 1908</ref>) estis esperantisto en Dresdeno. Germanlingva referenco<ref>[https://www.hgwst.de/Wehnerpost/Wehnerpost_20.pdf informoj en la publikaĵo ''Wehnerpost'', eldono 20, paĝoj 6 kaj 7]</ref> asertas, ke li fine de la 1920-aj jaroj estis tre akcita [[socialisto]] en la urbo kaj funkciis kiel sekretario de la kamarado [[Herbert Wehner]], kiu poste de la diktaturo de [[Nazia Germanio]] fuĝis al Svedio kaj post la [[Dua Mondmilito]] decidis en reveni al [[Dresdeno]], kiu nun situis en la [[Sovetunie okupita zono de postmilita Germanio]]. {{referencoj}} ===[[Otto Sengewald]]=== '''Sengewald''' (mortis 1915?) estis germana esperantisto el [[Hirschfelde]], mortita dum la Unua mondmilito.<ref>Esperanto n173 jan 1915</ref> ===Th. Sherer=== '''Th. Sherer''' (1836?-1919?) estis esperantisto el Lubeck. <ref>Esperanto n225 majo 1919</ref> ===[[Tobias Sigel]]=== '''Tobias Sigel''' estis germana esperantisto en la unua duono de 20-a jarcento. Li esperantigis: * Aventuroj de Malspertulo : Fragmento de la verko / [[Robert Reitzel]]. Eld. [[Ellersiek & Borel]], Berlino, 1924. {{citaĵo|La malspertulo estas la aŭtoro mem, kiu vojaĝis Usonon dum sia junaĝo por trovi porviron (''sic'') kaj kies komenca restado en la Nova Mondo estis intersekvo de mizeroj, de suferadoj, de seniĝadoj kaj mankoj, kiujn li rakontas kun neelĉerpebla bonhumoro, ne ŝparante tamen merititan ungoskrapon al tiu aŭ alia riĉa senkorulo. La traduko estas entute bonefarita, kvankam ĉi tie kaj tie la atenton de l' leganto trafos ĉu vorto malbonsence uzita, aŭ ne ĝuste kunmetita, ĉu esprimo tro laŭvorte tradukita, ĉu gramatika nekorektaĵo. (Ekzemploj: kompanio, anst. kunularo aŭ ĉeesto; sklavofoirejo; anst. sklavofoiro; «ĉio bone marŝis»; anst. sukcesis; la adiaŭo de tiu arbara [[idilio]], anst. «al»; Ĉio estis plenega per laboristoj, anst. «de»; laboro kio, anst. kiu.)|[[Belga esperantisto]] n124 (jun 1925)}} === [[Karl Simon]] === '''Karl SIMON''' (naskiĝis en [[1896]], mortis la [[12-an de aŭgusto]] [[1989]] en [[Munkeno]], [[Germanio]]) estis [[UEA]]-fakdelegito pri fervojoj dum trideko da jaroj. Ne konfuzu lin kun la forst-sciencisto [[Karl-Hermann Simon]]. === [[Rudolf Skoruppa]] === '''Rudolf SKORUPPA''' (naskiĝis en 1930, mortis en 2003) estis delegito kaj fakdelegito pri [[fotografio]], [[katolikismo]] kaj naturkuracado (1995-2002), mortis la [[2-an de novembro]] [[2003]] en [[Bad Wörishofen]] (Germanio). ===F. Soegel=== '''F. Soegel''' (mortis 1915?) estis germana esperantisto el [[Den Hof]] mortita dum la Unua mondmilito.<ref>Esperanto n173 jan 1915</ref> ===[[Josef Sommer]]=== '''Josef SOMMER''' estis germana esperantisto en la mezo de 20-a jarcento. Verko: * '''Wörterbuch Esperanto-Deutsch.''' [[Max Butin]], [[Josef Sommer]], Limburger Vereinsdruckerei, [[Limburg (Lahn)|Limburg/Lahn]] 1952. ===[[Georg Sörgel]]=== Prof. Dr. '''Georg Sörgel''' botanikisto (naskiĝis 1911- mortis la 12an de julio 1961) estis germana esperantisto el [[Quedlinburg]]. Li ludis gravan rolon en la unua etapo de la revigligo de organizita [[Esperanto-movado]] de [[GDR]]. Georg Sorgel jam eklernis [[Esperanto]]n en sia junaĝo. Kiam li post la milito, en la jaro 1948, eklaboris en Quedlinburg ĉe la Planinstituto post kelkaj jaroj en tiu urbo ekfunkciis la unuaj Esperanto-kursoj, laŭ lia iniciato. ===[[Harmut Sögel]]=== Dr. '''Harmut Sögel''' esperantisto en Germanio. En januaro 1984 li doktoriĝis per disertacio kun la temo "''Ein System der deutschen Verben im EDV-Bereich ais Grundlage für die linguistische Datenverarbeitung mit einem Vergleich zu englischen und Esperanto-Verben''" (Sistemo de germanaj verboj en la elektronika, datumprilabora sfero kiel bazo por la lingvistika [[datumprilaborado]], kompare kun anglaj kaj Esperantaj verboj) ĉe la [[Humboldt-Universitato]] en Berlino. La disertacio ekestis sub gvido de prof. d-ro [[Georg F. Meier]]<ref>[[Der Esperantist]] n126_apr. 1984</ref>. ===[[Stefan Sklepik]]=== '''Stefan Sklepik''' estis esperantisto en [[Posen]] en la komenco de 20-a jarcento.<ref>Esperanto n166 apr 1914</ref> ===[[Emil Sprotte]]=== '''Emil Sprotte''' (mortis 1920) estis esperantisto en [[Berlino]] en la komenco de 20-a jarcento je [[hispana gripo]]. Li estis aŭtoro de [[stenografio]] "Aoro" kaj multe tradukis el Korano. Li propagandis en Azio.<ref>Esperanto n236 apr 1920</ref> ===[[Adolf Steinhagen]]=== '''Adolf Steinhagen''' (mortis 1915) estis germana esperantisto el [[Hagen]] en la komenco de la 20-a jarcento. Li mortis en 1915 batalante dum la Unua mondmilito<ref>Esperanto n178 jul 1915</ref>. === [[Georg S. Streidt]] === '''Georg S. STREIDT''' estis germana esperantisto de la unua duono de 20-a jarcento. Verko: * ''Esperanto-Lehrbuch für Volksschulen: auf Grundlage der Anschauung und des Erlebnisses in zwei Teilen mit 30 Bildern''. Eldonis [[Ferdinand Hirt & Sohn]], Leipzig. 1922. {{Citaĵo|La germanaj propagandistoj ja ne rajtis plendi pro manko de lernolibroj en sia lingvo. La ĵus aperinta [[libro]] de G. Streidt tamen ne estas troa. Ĝi celas speciale la instruon de Esperanto al lernantoj de la popol-lernejoj, do al infanoj. Kaj ni povas senhezite diri, ke ĝi bonege trafas sian celon. Ĝi estas bazita sur la aktiva metodo. Ni estas certaj ke per tiu nova libro la instruantoj atingos bonegajn rezultatojn.|[[Belga Esperantisto]] n085-086 (mar-apr 1922)}} {{Citaĵo|Nenecese estas, laŭ ni, ripeti laŭdojn, kiujn meritis la apero de la unua parto de tiu libro. Bonega instruilo, kiu certe havos grandan influon super la enkonduko de nia lingvo en la lernejoj de germanlingvaj landoj.|[[Belga Esperantisto]] n088-089 (jun-jul 1922)}} === [[Paul String]] === '''Paul STRING''', naskiĝis la [[5-an de marto]] [[1930]] kaj mortis 82-jara la [[29-an de julio]] [[2012]],<ref>[https://issuu.com/davidortmann/docs/die-pforte_nr.65 noteto en la gazeto ''Die Pforte'' 65/2012]{{404|date=August 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ({{de}})</ref> estis [[germanoj|germana]] [[esperantisto]] kaj [[elektronikisto]] el [[Dresdeno]], [[Saksio]]. La revuo ''[[Esperanto aktuell]]'' 4/2013 indikas, ke la jarkunveno de [[Germana Esperanto-Asocio|GEA]] la 19-an de majo 2013 kadre de la [[Germana Esperanto-Kongreso]] aparte memorigis pri li.<ref>[https://www.esperanto.de/sites/default/files/esperanto.de/ea-archiv/Esperanto%20aktuell%202013-4.pdf protokolo de la jarkunveno de GEA la 19-an de majo 2013] en [[Esperanto aktuell]] 4/2013, paĝo 11 (ĉi tie {{de}}, en formato [[Portebla dokumentformo|PDF]])</ref> == Referencoj == {{referencoj}} === [[Erwin Stolpe]] === '''Erwin STOLPE''' (naskiĝis en [[1894]], mortis la [[13-an de aprilo]] [[1970]]) estis germana esperantisto, vic-prezidanto de [[Internacia Esperanto-Asocio de Juristoj]]. Li partoprenis la organizitan Esperanto-movadon jam de 1913. Inter 1947 kaj 1960 li deĵoris kiel juĝisto ĉe la supera tribunalo de Berlino. ===[[Eduard Szynianowski]]=== '''Eduard Szynianowski''' (mortis 1918) estis esperantisto el [[Bromberg]], kiu mortis en batalo ĉe la pola limo dum la Unua mondmilito.<ref>Esperanto n224 apr 1919</ref> == T == ===J. Tamke=== '''J. Tamke''' (naskiĝis 1886?; mortis 1919) estis esperantisto el [[Agathenburg]]. Li propagandis precipe inter la [[Senalkohola kulturo|Bontemplanoj]], al kiuj li apartenis. Li mortis pro [[hispana gripo]] en 1919<ref>Esperanto n225 majo 1919</ref>. ===[[Paul Tauche]]=== '''Paul Tauche''' estis esperantisto militkaptita 1916 dum la Unua mondmilito en [[Handforth]]<ref>Esperanto n 193-194 sep-okt 1916</ref> kaj post [[Hawick]].<ref>Esperanto n195 nov 1916</ref> ===[[Franz Thiele]]=== '''Franz Thiele''' (mortis 1917) estis esperantisto el [[Rudolstadt]] mortita dum la Unua mondmilito.<ref>Esperanto n207 nov. 1917</ref> === [[Hans Tressel]] === '''Hans TRESSEL''' estis komercisto kaj dum pli ol duonjarcento esperantisto en [[Munkeno]]. Li plenumis la funkcion de [[UEA-delegito]] en la bavara ĉefurbo dum 53 jaroj. Interalie li estis gastiganto de la [[propaganda piedvojaĝo]] de [[Parizo]] al la [[UK 1912]] en [[Krakovo]], kiu gastis en Munkeno inter la 24-a ĝis 26-a de julio de tiu jaro. === [[Luise Tressel]] === '''Luise TRESSEL''' (naskiĝis en [[1888]], mortis la [[9-an de julio]] [[1975]]), vidvino de la iama [[UEA-delegito]] [[Hans Tressel]] en [[Munkeno]], [[Germanio]] (kiu sian delegitan funkcion plenumis dum 53 jaroj). Ankaŭ s-ino Tressel estis dum multaj jaroj aktiva en la Movado kaj mem estis membro de UEA. === [[Wilhelm Treude]] === '''Wilhelm TREUDE''' (mortis la [[12-an de julio]] en [[Stuttgart]], [[Germanio]]) estis dumviva membro de [[UEA]] kaj malavara subtenanto de ĝia laboro - speciale ĉe [[Unuiĝintaj Nacioj]]. === [[Claude Trésorier]] === '''Claude TRÉSORIER''', naskiĝis {{naskiĝtago|1948|05|4}}, do nun {{aĝo|1948|05|4}}-aĝa, estas franca esperantisto vivanta en la germana urbo [[Göttingen]]. Li estas la filo de [[Jacqueline Trésorier]]. Claude Trésorier laboras kiel docento en la instituto pri [[romanistiko]] de la [[universitato de Göttingen]], kaj movade interalie estas [[delegito de UEA]]. == U == === [[Reinhard Uhde]] === '''Reinhard UHDE''' estis aktiva laborista esperantisto en la nordgermana havenurbo [[Bremeno]], aparte aktivema interalie en la 1950-aj jaroj. Li estis redaktoro kaj eldoninto de la germanlingva gazeto '''''Grenzenlos''''' ("senlime"), subtitolo ''Blätter von heute für Weltbürger von morgen'' ("folioj de hodiaŭ por [[mondcivitanoj]] de morgaŭ"), kunlabore kun la [[Libera Esperanto-Asocio]] (de [[SAT]] por germanlingvaj teritorioj) kaj la asocio [[TANEF]] (Turisma Asocio de Naturamikoj - Esperanto-Fako). ===[[Ernst Ulitzsch]]=== '''Ernst Ulitzsch''' (mortis 1919) instruisto, estis esperantisto el [[Gera]] dum la komenco de 20-a jarcento.<ref>Esperanto n224 apr 1919</ref> == V == ===[[Robert Veigel]]=== '''Robert Veigel''' (naskiĝis la 6-an de julio 1904, mortojaro ne konata, sed sendube post la 70-a naskiĝtaga reveno en 1974) estis germana esperantisto kaj prezidanto de DLR [[Suhl]] en [[GDR]]<ref>''[[Der Esperantist]]'' - [https://archive.org/details/DerEsperantist_1974_n067-068_maj-jun/mode/2up Numeroj 067-068, majo - junio (1974), paĝo 44]</ref>. {{referencoj}} === [[Gerhard Vogel]] === '''Gerhard VOGEL''' (naskiĝis en [[1910]], mortis post longa malsano la [[30-an de marto]] [[1979]]) estis esperantisto kaj multjara fakdelegito de [[UEA]] pri [[turismo]] en [[Kolonjo]], [[Germanio]]. ===[[Meta Voigt]]=== '''Meta Voigt''' (mortis 1918) estis esperantistino el [[Hirschberg]] en la komenco de 20-a jarcento.<ref>Esperanto n219 nov 1918</ref> === [[Friedrich Volk]] === [[Dosiero:Friedrich Volk.jpg|eta|Friedrich Volk en 1955]] '''Friedrich VOLK''' (naskiĝis la {{daton|15|aprilo|1894}}, mortis komence de decembro [[1993]]) estis dumviva membro de [[UEA]], [[honoraj membroj de GEA|honora membro de Germana Esperanto-Asocio]] kaj multjara gvidinto de la Esperanto-grupo en [[Würzburg]]. ===[[Paul Voss]]=== '''Paul Voss''' estis germana esperantisto en Leipzig en la unua duono de 20-a jarcento. ;Verko *''La evoluo de la Leipziga foiro''. Eld. la aŭtoro, 1925(?) {{citaĵo|En lukse eldonita 32-paĝa broŝuro la aŭtoro pritraktas la [[historio]]n kaj la evoluon de la Leipzig’a fojro [''tiel''] de XII jarcento ĝis [[1925|nun]]. Multaj fotografaĵoj prezentas la diversajn fakojn de la [[foiro]]. Por vizitontoj nepre posedenda libro.|[[Bulgara Esperantisto]], j06 n11-12 jul-ago, 1925}} == W == ===[[Vincenz Wachutka]]=== '''Vincenz WACHUTA''' estis esperantisto en Germanio dum la unua duono de 20-a jarcento. Traduko * W. Weith. ''Al la Homojkoneco! Enkondukskribo kun bildoj. Komunike krimuloj-studajoj. Longjaraj studadoj kaj multnombraj spertecoj'' (tiel). Trad. Vincenz Wachutka. Eld. la aŭtoro. [[Mittelwalde]], 1933(?). {{citaĵo|La titolo klarigas la celon de la aŭtoro, al kiu ni rekomendas ke li estonte sin turnu al pli kapabla tradukanto por siaj venontaj Esperanto-eldonoj.|[[Belga esperantisto]] n199 (jan-feb 1933)}} === [[Hermann Wagner]] === '''Hermann WAGNER''' (naskiĝis en [[1898]], mortis la [[17-an de julio]] [[1975]] en [[Fürth]], [[Germanio]]) estis membro de [[UEA]] ekde [[1947]], dum la lastaj 20 jaroj de sia vivo regule en la kategorio de membro-subtenanto. Li estis ankaŭ delegito kaj fakdelegito. Pli konata estas lia samnomulo [[Hermann Wagner]]. ===[[Erich Wald]]=== '''Erich Wald''' (naskiĝis la 22-an de aprilo 1902) estis esperantisto en Dresdeno. ===[[Oskar Walter]]=== '''Oskar Walter''' (naskiĝis la 1-an de decembro 1903) estis esperantisto en [[Zittau]]. ===[[Walter Weckel]]=== '''Walter Weckel''' (mortis 1917?) estis esperantisto mortita dum la Unua mondmilito.<ref>Esperanto n209 jan 1918</ref> ===[[Ludwig Wegener]]=== '''Ludwig Wegener''' estis germana esperantisto. Verko: * ''La arto fariĝi centjara'', eld. ''Limburger Vereinsdrückerei'' - Esperanto-fako, unua eldono 1953, [[Limburg (Lahn)]]. {{citaĵo|En ĉi tiu interesa verketo, la aŭtoro traktas klare kaj koncize pri unu el la plej gravaj problemoj de nia epoko, nome: la [[nutrado]], kiu, bedaŭrinde, estas sufiĉe malzorgata de nia socio. Sekvante tiel nekompreneblan konduton, la nunaj [[generacio]]j riskas plej evidente sian ekziston. La solvo, kiun prezentas la germana [[kuracisto]], ne estas — kiel eble maliculo povas supozi — la greftado de bestaj glandoj en la homan organismon, aŭ la apliko de nova kaj mirakla eliksiro. Tute neniel! Ambaŭ sciencaj metodoj malsukcesis. La [[programo]] estas alia: «Modera vegetara [[manĝado]], sufiĉe da laboro, necesa ripozo, abunda movado, multe da akvo, suno, aero, saŭno, k. t. p. krom spirita laboro kaj interna trankvileco». Unuvorte: praktiki la naturajn rimedojn por konservi la [[sano]]n, sekvante regule la veran vojon. Rilate la aplikon de saŭno (varmoprodukta aparato) mi rimarkigas, ke D-ro V. Ferrandiz perfektigis ĝin. Per tiu moderna aparato, nomata «Vigorsauna», nia [[organismo]] estas saturita de pura oksigeno. D-ro Wegener insistas emfaze pri la graveco de la nutrado. Certe, li plene pravas, ĉar ju pli simpla kaj natura estas la [[nutraĵo]] ricevita, des pli bela kaj harmonia rezultas la propra vivo. Oni ne forgesu, ke multe glavas konstrui bonajn [[fundamento]]jn. La aŭtoro ankaŭ rekomendas daŭran intelekton laboron, kun la celo plivigligi nian spiriton. Li donas etikan [[ekzemplo]]n, dirante: «Mi havis pli ol sesdek jaroj, kiam mi komencis lerni [[Esperanto]]n!» Ĉu vi volas esprimon pli elokventan? Nu, fine jam, varme mi rekomendas al vi, kara leganto ĉi tiun mirindan libreton. Ĝia filozofia kaj scienca enhavo nutros vian personecon per altaj pensoj kaj valoraj principoj, ununura maniero efektivigi per naturaj rimedoj la sinceran deziron de l' aŭtoro, t. e. fariĝi centjara!|[[Boletín]] n060 (dec 1953)}} === [[Hermann Wehrheim]] === '''Hermann WEHRHEIM''' (naskiĝis en [[1885]], mortis la [[4-a de majo|4-an de majo]] [[1977]], en [[Hildesheim]], [[Germanio]]), estis [[germana esperantisto]]. D-ro Wehrheim estis membro de [[UEA]] seninterrompe dum la lastaj 30 jaroj de sia vivo. === [[Josef Weidacher]] === '''Josef WEIDACHER''' (naskiĝis en [[1920]], mortis la {{daton|8|julio|2000}}) estis [[germana esperantisto]] kaj fervojista aktivulo. Li estis honora membro de la [[Esperanto-Klubo Munkeno]]. ===[[Albert Weinhold]]=== '''Albert Weinhold''' (mortis la 12-an de aŭgusto 1981) estis esperantisto en Leipzig. ===[[Rudi Weiß]]=== '''Rudi WEISS''' (naskiĝis la 22-an de aprilo 1910) estis esperantisto el [[Zwickau]]. === [[Uwe Weiß]] === '''Uwe WEISS''' (n. en la 1960-aj jaroj en la tiama ŝtato [[GDR]]) apud [[Adrian Bourcevet]], [[Sabine Trenner]], [[Heidi Schiller]], [[Torsten Bendias]], [[Steffen Pietsch]], [[Andreas Jacobs]] kaj [[Sandra Kinast]] aktivis en la fonda periodo de [[Esperanto-Junularo de GDR|„Die Esperanto-Jugend“ (GDR)]], post kiam la Junulara Komisiono de GDREA en novembro 1989 decidis, krei sendependan junularan organizon. En januaro 1990 ĝi estis jure allasita.<ref>Bendias, Torsten: Die Esperanto-Jugend in der DDR. Zur Praxis und Lebenswelt sozialer Strömungen im Staatssozialismus. LIT-Verlag Dr. W. Hopf, Berlin 2011, p. 212</ref> Li aparte engaĝiĝis en la Esperanto-Junularo [[Brandenburgio]]/[[Berlino]] (EJB). Pliaj datumoj pri naskiĝjaro aŭ -loko, studado, profesio kaj nuna vivloko estas ankoraŭ ne notitaj en Vikipedio, sed kiel ĉe ĉiuj nomoj en tiu ĉi listo bonvenas ampleksigoj - kaj aparte bonvenas ekstervikipediaj referencoj, aldonataj piednote. ''' Referencoj ''' {{Referencoj}} ===M. Weissbach=== '''M. Weissbach''' (mortis 1915?) estis esperantisto el [[Geyer]] mortita dum la Unua mondmilito<ref>Esperanto n173 jan 1915</ref>. === [[Heinz Weißflog]] === '''Heinz WEISSFLOG''' (mortis la 17-an de junio 1993) estis [[germana esperantisto]] vivanta en la komunumo [[Bergen auf Rügen]]. Laŭ nekrologo en la revuo [[Esperanto aktuell]], n-ro 8/1993 (paĝo 7), li estis ekde novembro 1987 vigla esperantisto, seninterrompe agis por la humanisma ideo kaj fondis en 1988 subdistriktan ligon de [[GDREA]] de la insulo [[Rügen]]. ===[[Ehrenfried Wengler]]=== ''' Ehrenfried Wengler''' (naskigis la 12an aprilo 1891 - mortis 2-an de julio 1915) estis esperantisto el Berlino, sekretario de la [[Esperanto Gruparo Berlin]] kaj post 1913 Delegito de UEA. Li estis mortita dum batalo de Champagne ĉe atakado de Galicio<ref>Esperanto n185 jan 1915</ref>. === [[Agnes Wermke]] === '''Agnes WERMKE''' estis germana instruistino. Ŝi deĵoris kiel parolintino por Esperanto ĉe la unua radio-sendstacio en [[Königsberg]] de 1927, ĝis la detruo de la demokratio en 1933. Ŝi verkis: „La konsonant-kombinoj de Esperanto kaj la demando de l' silabo-disigo“ (1910, 62 paĝoj). ===[[Ernst Wichert]]=== '''Ernst Wichert''' (naskiĝis la 29-an de julio 1886; mortis la 8-an de junio 1977) estis germana esperantisto en Berlino. === [[Walter Wichmann]] === '''Walter WICHMANN''' (naskiĝis la 23-an de februaro 1929 en Perkuhnen^*, [[Orienta Prusio]], hodiaŭ Перекрёстное (Perekrjostnoje), [[Kaliningrada provinco]], mortis la 11-an de aŭgusto 2021 en Wiesbaden) estis germana esperantisto. Li lernis la lingvon ĉirkaŭ la jaro 1950 kaj estis dum preskaŭ dudek jaroj prezidanto de [[Esperanto-Grupo Wiesbaden]]. ^* <small>Pri la origino de la loknomo vidu la tekston pri [[Perkūnas]], la ĉefa dio de la [[balta mitologio]].</small> ===[[Fritz Wicke]]=== '''Fritz WICKE''' (n. la 1-an de majo 1881 en [[Dresdeno]], m. dum 1940 en [[Chemnitz]],<ref name=DNB>[https://portal.dnb.de/opac.htm?method=simpleSearch&cqlMode=true&query=nid%3D143246429 informoj en la datumbazo de la] [[Germana Nacia Biblioteko]] ({{de}})</ref> [[d:Q102228361|en vikidatumoj]]) estis germana esperantisto, matematikisto kaj filologo. En 1905 li 24-jara doktoriĝis (Dr. phil.) en la [[Friedrich-Schiller-Universitato Jena]]. En la Esperanto-literaturo konatiĝis aparte lia esperantlingva traduko de la novelo [[La Nigra Galero]] de [[Wilhelm Raabe]] eldoniĝta en [[1912]] <ref>[[Petro Stojan|Stojan, Petro]] 1929: ''[[Bibliografio de Internacia Lingvo]]'', numero 4095, paĝo 365 ({{eo}})</ref><ref>1934 : ''[[Enciklopedio de Esperanto]]'' ({{eo}})</ref> ĉe la Centra Eldonejo en [[Magdeburgo]], kun dua eldono en [[1922]] ĉe [[Ferdinand Hirt & Sohn]] en [[Lepsiko]], kiel kvara volumo de la serio "[[Internacia Mondliteraturo]]". Li post la studado profesie agis kiel altlerneja instruisto, do [[docento]], de matematiko kaj parencaj fakoj en la ŝtata [[akademio]] pri [[tekniko]] [[Chemnitz]],<ref name=DNB/> kiu ekde 1986 estas la [[:d:Q159630|Teknologia Universitato Chemnitz]]. {{referencoj}} ===[[Klemenz Wieczorek]]=== '''Klemenz Wieczorek''' estis germana esperantisto dum la mezo de 20-a jarcento. Verkoj: * ''Kiel aŭtodidakto al pedagogia scienco''. Eld. ''Limburger Vereinsdruckerei'', [[Limburg (Lahn)]], 1952 {{citaĵo|Verketo pri la edukado, en kiu la aŭtoro citas diversajn pensojn kaj regulojn de filozofoj kaj edukistoj kaj proprajn opiniojn pri la volo, la animo de infano, k. t. p. Li montras ankaŭ siajn vidpunktojn pri la rolo de Esperanto kiel kulturfaktoro, videble influda de la t. n. humanismo, kiu anstataŭ baziĝis sur la instruado de la socia scienco, baziĝas sur la instruado de literaturo kaj lingvoj. Pri la jenaj pensoj: «Esperanto estas la sola taŭga ilo por solvi la problemo de la komuna interkompreno kaj reunigo de la homaro » (p . 25 ) kaj «Unu el la plej gravaj ŝtupoj de la pedagogio estas la fremda lingvo» (p . 39 ), oni povas aserti ke lingvo estas nur komunikilo de ideoj kaj Esperanto estas helpilo por solvi la internacia problemon kreitan de la diverseco de lingvoj. Sed la sperto mem konvinkis la homojn, ke komuna lingvo ne havigos al ili pacan reuniĝon, sen oni ne forigas antaŭe, nacie kaj internacie, la ekonomiajn kaŭzojn de disigo, mizero, malkonfido, ribelo kaj milito.|[[Boletín]] n043 (jul 1952)}} === [[Heinrich Wielgus]] === '''Heinrich Wielgus''' (n. en la 1920-aj jaroj, mortis en oktobro 2009) estis esperantisto kaj policano en Hamburgo.<ref>[https://dlibra.kul.pl/Content/48393/1988.pdf ekzemple laŭ la]{{404|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[jarlibro de UEA]], jen en la eldono de 1988, paĝo 231</ref> Pli ol 60 jarojn li estis membro de [[Germana Esperanto-Asocio]], [[delegito de UEA]] en la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Hamburgo]] kaj kunmotoro de la federacilanda asocio [[Hamburga Esperanto-Societo]]. Esperanton li eklernis en 1948 en kurso de [[August Weide]], kune kun sia posta edzino [[Elsbeth Wielgus]],<ref>[https://www.esperanto.de/sites/default/files/esperanto.de/ea-archiv/Esperanto%20aktuell%202011-5.pdf laŭ nekrologo de la edzino en] la revuo [[Esperanto aktuell]] 2011/5, p. 15, pli amplekse ankaŭ en „Esperanto Hamburg“, 2011/4 ({{eo}}) </ref> kiu dum plurjardeka profesiado kiel sekretariino kaj ankaŭ post pensiiĝo meze de la 1980-aj jaroj, multajn jarojn estis la ĉefa motoro de la klubejo "Klaus-Groth-Straße 95" de [[Hamburga Esperanto-Societo]], funkciis kiel prezidanto, kunordigis ties gastejon, kuiris kaj organizis festojn kaj kunvenojn. La paro loĝis en la sama kvartalo, fakte nur kelkajn domojn for de la klubejo, kaj tiel povis ĉiam rapide helpi. {{referencoj}} === [[Heinrich Wieners]] === '''Heinrich WIENERS''' (naskiĝis en [[1900]]; mortis la [[30-an de aprilo]] [[1988]] en [[Lahr]]) estis germana esperantisto kaj dumviva membro de [[UEA]]. ===[[Otto Wilde]]=== '''Otto Wilde''', pentristo, estis unu el la pioniroj de esperanto en [[Magdeburgo]]. ===[[Georg Wimmer]]=== '''Georg Wimmer''' (mortis 1975) kasisto de la esperanto-grupo el [[Weißenfels]]. ===[[Arthur Winkler]]=== '''Arthur Winkler''' estis esperantisto el [[Kreiensen]], Vundita kaj malaperinta en [[Chamonille]] (en la reglono Tergnier kaj Laon) la 14-an aŭ 15-an de septembro 1914 dum la Unua mondmilito.<ref>Esperanto n173 jan 1915</ref> ===[[Hans Wingen]]=== '''Hans Wingen''', vortaristo el [[Bergisch Gladbach]] apud [[Kolonjo]], estis germana esperantisto dum la mezo de 20-a jarcento. Li estis filo de [[Wilhelm Wingen]] kun kiu li verkis multajn lernolibrojn post la [[Dua Mondmilito]]. ====Verkoj==== *'''Post la kurso''', Limburger Vereinsdruckerei, [[Limburg (Lahn)]] , 1953 (?) *'''Wörterbuch Deutsch-Esperanto''', Limburger Vereinsdruckerei, Limburg/Lahn , 1954, 180p, 12X17; *'''Esperanto für den Amateurfunk'''; Kun [[Wilhelm Wingen]] * '''Ni stenografas - laŭ la Germana Unueca Stenografio'''. Bailieboro, Kanado: Esperanto Press 1980, 40 p. * '''WIR LERNEN ESPERANTO, DIE WELTHILFSSPRACHE'''. Eld. Limburger Vereinsdruckerei, Limburg/Lahn, 1954(?) ;Recenzoj Pri '''Wörterbuch Deutsch-Esperanto''' {{citaĵo|La vortaro delonge atendita fine ekzistas. Ofte ni sentis la mankon de german-esperanta vortaro en la postmilitaj jaroj, kiam ne plu estis haveblaj la vortaroj de [[Paul Bennemann]], de [[Paul Gottfried Christaller]] nek la tre utila Liliputvortaro „10.000 Worte". Nu, la Wingen-vortaro certe ne estas liliputa, ĝi enhavas ĉ. 25.000 gvidvortojn kaj ampleksas 177 paĝojn. Tamen oni tuj konstatos ke ĝi estas malpli granda ol la standarda vortaro de la antaŭmilita tempo, tiu de Benneman, kiu havis 450 pagojn (kun iom malpli granda kompostformato). Kompreneble tio nun prezentas la avantaĝon, ke la Wingen-vortaro havas ankoraŭ tolereblan prezon, kaj tio verŝajne estas la kaŭzo de la malgrandigo. Se la prezo ne ludus rolon, oni ja plej bone represus la Bennemann-vortaron farante la necesajn aldonojn por novaj vortoj kaj la forstrekojn kaj ŝanĝojn, kiujn necesigas la moderna lingvoevoluo. Se oni volas kritiki vortaron oni devas kompari ĝin, kaj tion mi faris. Mi prenis pagon 218 de Paul Bennemann (aperinta en 1926) kaj notis, kio estis alia. En Wingen mankis jenaj vortoj ''Mastix, Mastodon, Masturbation, Masure, Matinee, Maturitât, Mâtzchen, Matze, Maurerkelle, Maueranschlag -pfeffer -kronezinne, mausig, Mausebussard, Mausoleum, Maut, maximal, Mayonnaise, Mazedonien, Mazurka, Media''. El tiuj, pluraj estas internaciaj vortoj facile esperantigeblaj eĉ por [[komencanto]], sed jam pli malagrabla estas la manko de Maturitât (en Svislando ekzemple tiu vorto estas sole uzata kaj neniam Abitur), Maurerkelle, Mayonnaise (la esperantigo „majonezo" ne estas memkomprenebla kaj kiel sciu serĉanto, kiu ne posedas P.V. ĉu ĝi estas permesebla?). Bennemann enhavas ankaŭ tre multajn parolturnojn kiel ''Maulaffen feil halten, ein gutes Maul haben, jemandem das Maul stopfen, jemandem ums Maul gehen''. Tiaj esprimoj mankas tute ĉe Wingen, aliel li ne estus povinta tiagrane redukti la amplekson de sia vortaro. Aliflanke li donas kelkajn vortojn, kiuj mankas ĉe Bennemann nome ''Matthias, mâuschenstill'' kaj ''meckern ''en la senco de grizmbli aŭ kritikaĉi. Unu vorto estas malĝusta ĉe Bennemann, nome por Mastkorb „marso" (ne ekzistas), Wingen korekte uzas „topo". Alie mi trovis kelkajn kritikindaĵojn. Kial li mencias ĉe la [[vorto]] ''Matrose'' nur „ŝipano" kaj ne „maristo", kiu ŝajnas al ni pli ofta ol la unua. Kial li enkondukas la maltaŭgan vorton „amaĵistino" por Matresse, kial li mencias por ''matschig'' nur „kota"? Ĉu oni povas diri „kota piro" por „matschig Birne"? „Matte" ne estas nur „monta herbejo", sed ĉiu [[herbejo]]. Kion pruvas ĉi tiu analizo de unu paĝo? Ĝi montras, ke Wingen devis tute rezigni pri la strebado al certagrada kompleteco, efektive li nur faris poŝvortaron — kaj oni ankaŭ povas tre bone preni lian vortaron en la poŝon, kio ankaŭ estas avantaĝo. Ĝi montris kritikindaĵojn, sed ne gravajn erarojn. Ĝi montras memstarecon de la aŭtoro. Koncerne la lastan punkton certaj aliaj paĝoj estus provokintaj ankoraŭ pli favoran juĝon, ĉar la aŭtoro tre klopodis adapti sin laŭ la aktuala lingvouzo kaj de la germana kaj de la esperanta lingvoj. La rimarkinda romanĉa vortaristo [[Ramun Vieli]] iam ekĝemis dirante: „Kiun dio volas puni, tiun li igas verki [[vortaro]]n". La laboro estas klopodiga kaj poste la kritikistoj pendigas la aŭtoron ĉe radikoj kaj silaboj. Ni ne volas fini sen esprimi al Hans Wingen la dankon en la nomo de la tuta germanlingva esperantistaro, ke li plenumis tiun tre necesan kaj utilan laboron kaj prezentis al ni verkaĵon, kiu enhavas la maksimumon, kiun la spaco permesis.|A. Baur.[[Belga Esperantisto]] - Numero 330, Februaro, 1955}} {{citaĵo|Dudek mil vortojn oni povas trovi per la nova vortaro de Wingen, eldonita de la Esperanto-Fako de la ''Limburger Vereinsdruckerei'' en [[Limburg]] / Lahn. La postmilita epoko montris gravan mankon de bona vortaro german-esperanta. Ĉi tiun mankon majstrece forigis ia aŭtoro, kiu estas konata jam kiel eldoninto de aliaj lernolibroj kaj [[esperantaĵo]]j. Agrabla aranĝo ebligas al la serĉanto de vortoj kaj [[esprimo]]j baldaŭ trovi la ĝustan. Per fakaj [[signo]]j oni estas ĉe du- aŭ pli sencaj vortoj, kiuj en germana lingvo abundas, direktata al la konvena loko. Por la germanaj esperantistoj kaj interesatoj verdlingvanoj pri germana lingvo la eldonaĵo estas de supera valoro kaj povas esti ĝenerale rekomendata. La eldonaĵo trovas specialan intereson en la germanaj regionoj malantaŭ la [[Fera Kurteno]], kie nun eksentiĝas nova freŝa blovo por la veloj de niaj tieaj samlingvanoj. |Bruno Gahler. [[Boletín]] n086 (feb 1956)}} ---- Pri ''Post la kurso'' {{citaĵo|Por germanlingvanoj ĵus aperis ĉi tiu gramatika broŝureto, celante perfektigan kurson al gelernantoj. Oni ekzercas la ĝustan parol- kaj skribmanieron Esperantan; inter kromaj germanlingvaj klarigoj ebligas, ke la lernado estu kompleta; estas interesa la detala konigado pri uzo de [[prepozicio]]j kaj la vortfarado per afiksoj; ĉefa kono, kiun nepre oni devas scii pri aglutina lingvo, kiel estas Esperanto. Ĉio estas klarigata per amuzaj ekzemploj kaj rakontetoj, kion certe ŝatos la gelernantoj, kiel ĉiuj ŝatas ĉie; do, rekomendinda uzo; klaraj presliteroj kaj bela presado kompletigas la bonan broŝuron.|[[Boletín]] n052 (apr 1953)}} {{citaĵo|Ĉi tiu germanlingva lernolibro estas tre taŭga por esperantistoj, kiuj jam trapasis la unuan kurson kaj eĉ mi konsideras, ke se oni atente studas ĉion ĝis la fino, certe la esperanta kapableco estos kompleta. Ĝi ankaŭ signifas ke la movado en la germanlingvaj landoj fariĝas pli forta kun ia paso de la tagoj, ĉar oni povis eldoni tiel kompetentan kaj belaspektan lernolibron. Mi gratulas la eldonejon pro ĝiaj klopodoj havigi taŭgan lernolibron. Kune kun ĉi tiu lernolibro, oni havigas en aparta volumo Ŝlosilon pri ĝiaj [[ekzerco]]j. |M . Rodriguez. [[Boletín]] n074 (feb 1955)}} === [[Yvonne Winkler von Mohrenfels]] === '''Yvonne WINKLER von MOHRENFELS''' (naskiĝis {{naskiĝtago|1966|04|19}}, do nun {{aĝo|1966|04|19}}-jara) estas denaske germana juristino, ekonomistino kaj esperantistino, vivanta ekde 2005 en Usono. Ŝi en la [[1990-aj jaroj]] plurajn jarojn estis komisionano de [[Germana Esperanto-Junularo]] pri internaciaj rilatoj.<ref>ekzemple en ''Die Deutsche Esperanto-Jugend stellt sich vor'' (la teamo de GEJ sin prezentas), eldono 1995, paĝo 13</ref>. Ŝia patro estas jura profesoro, kaj subtenis ŝin bone kunordigi honoroficajn taskojn kun la duobla studo en [[Saarbrücken]]. Ekde 2005 ŝi laboras ĉe la internacia firmao ''Ashland'' en [[Bridgewater (Nov-Ĵerzejo)]]. '''Eksteraj ligiloj''' * [https://modern-counsel.com/2020/yvonne-winkler-von-mohrenfels-ashland/ intervjuo kun ŝi, kun portreta foto, en 2020, post 15 jaroj en] [[Nov-Ĵerzejo]] ({{en}}) {{referencoj}} === [[Julie Winter]] === '''Julie WINTER''' (naskiĝis en [[1906]], mortis en [[2004]] en [[Wolfhagen]], [[Germanio]]) estis konstanta membrino de [[Societo Zamenhof]] ekde [[1969]]. De [[1969]] ĝis [[1992]] ŝi estis respondeculo de [[Veterana Esperantista Klubo]]. ===[[Hannelore Winzer]]=== '''Hannelore Winzer''' (mortis 1985) estis esperantisto el [[Leinefelde]]. === [[Alfred Wollbacher]] === '''Alfred WOLLBACHER''' (naskiĝis en 1912, mortis komence de novembro 1996) estis multjara [[UEA-delegito]] pri fervojoj kaj turismo en [[Bamberg]] (Germanio). ===[[Max Wolter]]=== '''Max Wolter''', komercisto, estis esperantisto en [[Turingio]] en la komenco de 20-a jarcento.<ref>Esperanto n166 apr 1914</ref> ===[[Hans Würtz]]=== '''Hans Würtz''' (mortis 1915?) estis esperantisto el [[Rohrbach]] mortita dum la Unua monmilito.<ref>Esperanto n173 jan 1915</ref> == Z == ===[[Alfred Zaumseil]]=== '''Alfred Zaumseil''' (mortis 1915) estis esperantisto el [[Gera]], kiu mortis dum la Unua mondmilito<ref>Esperanto n176 apr 1915</ref>. ===[[Kurt Zeisig]]=== '''Kurt Zeisig''' (mortis 1920) estis esperantisto el Berlino en la komenco de 20-a jarcento.<ref>Esperanto n244 dec 1920</ref> ===[[Theodor Zempe]]=== '''Theodor Zempe''' (mortis 1915) estis esperantisto el [[Berlino]], kiu mortis dum la Unua mondmilito<ref>Esperanto n176 apr 1915</ref>. === [[Gerhard Ziegler]] === '''Gerhard ZIEGLER''' en 1981 verkis Esperanto-tradukon de pluraj "elektitaj satiroj" de [[Efraim Kiŝon]], kiuj sub tiu titolo publikiĝis en eldonejo Bleicher. === [[Oskar Ziegler]] === '''Oskar''' (foje ankaŭ skribita ''Oscar'') '''ZIEGLER''' estis esperantista presisto kaj librobindisto, kiu eldonis multajn librojn pri Esperanto en la unua duono de la 20-a jarcento. Lia firmao havis sidejon en [[Stutgarto]] ĝis la fino de la [[Unua Mondmilito]] kaj en [[Marktredwitz]], norda Bavario, poste. Inter la unuaj eldonaĵoj en la nova urbo estis [[Humoraĵoj (Baucon)]] kun antaŭparolo de [[Paul Gottfried Christaller]], eldonita en 1919. :Noto: Familiaj ligoj al la pliaj esperantistoj kun sama familia nomo [[Gerhard Ziegler]] (vidu supre), [[Siegfried Ziegler]] (n. 1902 en [[Essen]], m. en 1984 en [[Seefeld (Tirolo)|Seefeld]]), germana geografo, esperantisto kaj politikisto, la unua postmilita prezidanto de [[Germana Esperanto-Asocio]] kaj [[Sven Ziegler]] (n. en 1935 en [[Kopenhago]]), dana esperantisto kaj kortuma prezidanto en Kopen­hago) estus teorie eblaj, sed ne tre probablaj. ===[[Rudolf Zimmermann]]=== '''Rudolf Zimmermann''' (naskiĝis la 15-an de septembro 1904) ===[[Wilhelm Zimmermann]]=== '''Wilhelm Zimmermann''' (mortis la 14-an de septembro 1981) estis esperantisto el [[Fürstenwalde]]. Li vojaĝis 1927 per Esperanto tra Sovetunio<ref>[[Der Esperantist]] n110 jun. 1981</ref>. ==Notoj== <references/> {{Ĝermo|esperantisto}} [[Kategorio:Germanaj esperantistoj|!]] [[Kategorio:Listoj de esperantistoj laŭ nacieco|Germanaj]] [[Kategorio:Ĝermolisto de esperantistoj|Germanaj]] gyo6397q0bm1795ztdipa87w00bzvhr 0 121969 9494514 9490827 2026-10-16T15:54:03Z Roberto 609 /* Rafael Gastón Burillo */ 9494514 wikitext text/x-wiki {{ArtikolaMesaĝokesto | speco = ĝermo | bildo = <span style="vertical-align: middle; background:transparent">[[Dosiero:Flago-de-Hispanio.svg|50ra]]<span style="margin-left:-45px;">[[Dosiero:Jubilea simbolo.svg|40ra]]</span></span> | css-stiloj = width: 80%; | teksto = ''Tiu ĉi paĝo listigas [[Vikipedio:ĝermo|ĝermajn informojn]] pri [[hispana esperantisto|hispanaj esperantistoj]]. Movu mallongajn informojn pri hispanaj esperantistoj en tiun ĉi paĝon metante [[Vikipedio:alidirektilo|alidirektilo]]n.<br />Se vi volus partigi informon en apartan artikolon, aldonu informojn tiel ke '''minimume''' estu tri plenaj frazoj, prefere pli, nepre estu ĝustaj kategorioj, almenaŭ [[:kategorio:hispanaj esperantistoj]], kaj laŭeble ankaŭ uziĝu la ŝablonoj {{ŝ|Informkesto homo}} kaj {{ŝ|vivtempo}}. Post kreo de aparta artikolo forigu la informon de ĉi-tie.<br />Ekzistas pli plena '''[[listo de hispanaj esperantistoj]]''', en kiu listiĝu la nomoj de hispanaj esperantistoj aŭ menciataj ĉi-tie aŭ per propra biografia artikolo.'' <!-- Pri ĉi tiu paĝo, vidu la historian diskuton [[Vikipedio:Diskutejo/Arkivo_2006_9#Kvanto_kaj_kvalito]] --> }} {{KompaktaEnhavTabeloEo}} == A == ===[[Francisco Abella]]=== '''Francisco Abella''' (naskiĝis 1888?; mortis aprilo 1965) estis hispana esperantisto ekde 1907. ===[[Joaquín Aguiló]]=== '''Joaquín Aguiló''' (mortis 1919) estis esperantisto el Palma en la komenco de 20-a jarcento. <ref>Esperanto n224 apr 1919</ref> ===[[Isauro Alvarez]]=== '''Isauro Alvarez''' (mortis la 12-an de januaro 1954) estis hispana esperantisto dum la mezo de 20-a jarcento en Madrido. Li estis edzo de [[Flora González]]. ===[[Juan Anguita Galán]]=== '''Juan Anguita Galán''' (naskiĝis 1889?, mortis 1969) estis esperantisto en [[Jaén]]. ===[[Julio Antiguedad]]=== '''Julio Antiguedad''' (mortis 1970) estis esperantisto en Bilbao. === [[Tomas Apraiz Riberas]] === '''Tomas APRAIZ RIBERAS''' (naskiĝis la [[21-an de decembro]] [[1914]], mortis la [[23-an de oktobro]] [[1999]]), kvardekon da jaroj estis [[delegito de UEA]] en [[Bilbao]] ([[Eŭskio]], [[Hispanio]]). Li agadis dum multaj jaroj kiel prezidanto, sekretario kaj vicprezidanto de la loka klubo. === [[Tomas Apraiz Riberas]] === La instruisto '''Vallés Arévalo''' es ===[[Enrique Arnau Prosper]]=== '''Enrique Arnau Prosper''' (mortis la 15-an de januaro 1989) estis esperantisto en [[Cheste]]. Li estis elstara Esperanto-parolanto el la grupo de Cheste. Li instruis klasojn al interesitaj studentoj en la klubo de Esperanto de la Universitato Laboral de Cheste. ===[[Juan Artagoitia Artagoitia]]=== '''Juan Artagoitia Artagoitia''' (mortis la 30-an de aprilo de 1969) estis esperantisto en [[Bilbao]]. ===[[Emilio Artigas]]=== '''Emilio Artigas''' (mortis la 17-a de septembro 1953) estis hispana esperantisto en [[Zaragozo]] dum mezo de 20-a jarcento. === [[Jozefo Artigas Lasala]] === '''Jozefo ARTIGAS LASALA''' (naskiĝis la [[21-an de novembro]] [[1870]] en [[Pina]]) estis [[Hispanio|hispana]] esperantisto. Profesie lernejestro en [[Madrid]]. Esperantisto de [[1911]]. Membro de [[HEI]]. Kursgvidado, grupfondado. Artikoloj en nacia gazetaro. == B == ===[[Manuel Benavente]]=== '''Manuel Benavente''' (mortis la 13-an de junio 1920) matematiko, muzikverkisto, estis esperantisto en [[Murcia]] en la komenco de 20-a jarcento.<ref>Esperanto n239-240 jul-aŭg 1920</ref> ===[[Dativo Blanco Seco]]=== '''Dativo Blanco Seco''' (naskiĝis 1923?; mortis la 2-a de aprilo de 1984), fervojisto, estis esperantisto en Palencia kaj Valladolid ekde 1963. ===[[José Fernando Berenguer]]=== '''José Fernando Berenguer''' estis esperantisto en la unua duono de 20-a jarcento. Li tradukis multajn verkojn el la hispana al Esperanto. ;Tradukoj: *[[José de Elola y Gutiérrez]]. [[La amo en la jaro dekmil]]. Eld. [[Heroldo de Esperanto]], Kolonjo, 1932. *[[Vicente Blasco Ibáñez]]. [[Sango kaj sablo]]. Eld. [[Frateco (Aragona Esperanta Societo)|Aragona Esperanta Societo «Frateco»]], Zaragozo, 1935. *Riccardo Becerro de Bengoa. '''La Ĵusnaskito'''. Eld. [[Muusses Esperanto-Biblioteko]], 1937. ===[[Demetrio Berges María]]=== '''Demetrio Berges María''' (mortis la 29-an de januaro 1971) fervojisto, estis esperantisto en Zaragozo. ===[[Angel Bolaños Martinez]]=== '''Angel Bolaños Martinez''' (naskiĝis 1916?; mortis la 31-a de marto 1971) estis esperantisto en Bilbao. ===[[José Maria Carlos Boloix Romanos]]=== '''José Maria Carlos Boloix Romanos''' (mortis la 4-an de oktobro 1993) estis dum multaj jaroj presisto de [[Boletín]] kaj multnombraj verkoj en [[Esperanto]]. ===[[Fernando Boscá]]=== '''Fernando Boscá''' estis hispana esperantisto dum la mezo de 20-a jarcento. ===[[Félix Brovo]]=== '''Félix Brovo''' estis esperantisto en [[Zaragoza]] dum la unua duono de 20-a jarcento. ===[[Manuel Burgos Mancebo]]=== '''Manuel Burgos Mancebo''' (mortis 1965) estis esperantisto en [[Jaén]] dum 20-a jarcento. == C == ===[[Alfredo Cabrera]]=== '''Alfredo CABRERA''' (vivdatoj ne konatas, sed estas lia adreso en 1903) estis pionira esperantisto el [[Las Palmas]] sur la insulo [[Gran Canaria]] de la [[Kanariaj Insuloj]], kiu kun kvin samurbanoj jam en [[1903]] enskribis sin en la [[Adresaro de la personoj kiuj ellernis la lingvon „Esperanto”]],<ref>[[:s:Adresaro de la personoj kiuj ellernis la lingvon „Esperanto”/Serio XXIV|Adresaro de la personoj kiuj ellernis la lingvon „Esperanto”, Serio XXIV (1903)]], numero 8085</ref> Du jarojn poste, li estis inter la kunfondintoj de unua urba Esperanto-grupo, la entute unua de la insularo, antaŭ dua el 1907 en la urbo [[La Laguna]] de la insulo [[Tenerife]].<ref>laŭ [[Esperanto-movado en la Kanariaj insuloj]], interalie surbaze de la [https://www.eventoj.hu/steb/gxenerala_naturscienco/enciklopedio-1/encikl-k.htm Enciklopedio de Esperanto el 1934 (kapvorto Kanariaj insuloj)]</ref> {{referencoj}} ===[[Manuel Capiliure Ballester]]=== '''Manuel Capiliure Ballester''' estis hispana esperantisto en la unua duono de 20-a jarcento. Verko: *Esperanto Gramatica, Ejercicios, y Diccionario. Eld. la aŭtoro, [[San Vicente]], 1934(?) {{citaĵo|Plena gramatiko de Esperanto en [[hispana lingvo]], kun vortaroj Esperanto-hispana kaj hispan-Esperanta. Kiom ni povas juĝi, ĝi estas verko tre bona, kaj multe helpos al hispanaj lernantoj. Traleginte multajn paĝojn, ni vidis nur tri aferojn kritikindajn : la stranga uzo de laŭ (''laŭ diras la kuracisto'', p. 88), la uzo de ''spite'' kiel prepozicio (''spite malhelpaĵoj''<nowiki>=</nowiki> malgraŭ malhelpaĵoj, ŝpite malhelpaĵojn, p. 106): kaj formoj kiaj ''mi estos dormigante'' (dormiganta) ''la infanon'' (p. 65). Eble preseraro, sed ripetita. |[[La Brita Esperantisto]] - Numero 351, Julio (1934)}} ===[[Valeriano Casado]]=== Pastro '''Valeriano Casado''' (naskiĝis la 15-a de decembro 1915 en [[Castilla]]; mortis 2008 en [[Osorno (urbo)|Osorno]]), paroĥestro de [[Osorno]], li eniĝis seminarion en 1938 kaj pastiĝis en la 6-a de junio 1950 kaj estis misiisto en sudo de Ĉinio kaj paroĥestro en Ĉilio. ===[[Alberto Cendra Elias]]=== '''Alberto Cendra Elias''' (mortis la 14-a de septembro 1970) estis hispana esperantisto en [[Villanueva y Geltrú]]. ===[[Joaquim Coll]]=== '''Joaquim Coll''' (mortis 1919) estis esperantisto en la komenco de 20-a jarcento.<ref>Esperanto n225 majo 1919</ref> ===[[Raimundo Cortijo]]=== '''Raimundo Cortijo''' (mortis 1965) estis hispana esperantisto en [[Lérida]] dum la 20-a jarcento. ===[[Francisco Costa]]=== '''Francisko (aŭ Francisco) Costa''' (mortis la 9-an de januaro 1952) estis hispana esperantisto dum la mezo de 20-a jarcento en Valencia. ===[[Venancio Monsalve de la Cruz]]=== '''Venancio Monsalve de la Cruz''' (naskiĝis 1913; mortis 2002) estis esperantisto en Madrido. ==D== ===[[Alberto Diaz Chapartegui]]=== '''Alberto Diaz Chapartegui''' (naskiĝis 1892; mortis la 22-an de oktobro 1984) abelbredisto, estis hispana esperantisto loĝante en [[Southampton]] (Britujo). Li estis patro de [[Amador Díaz]], kiu estis prezidanto de [[Brita Esperanto-Asocio]]. Li lernis Esperanton en Bilbao en 1908, kie li prezidis la lokan grupon dum [[Hispana Enlanda Milito]]. <!-- == Ĉ == == D == --> == E == ===[[José de Elezcano y Maiztegui]]=== '''José de Elezcano y Maiztegui''' (mortis la 8an de junio 1968) komercisto, estis esperantisto en [[Bilbao]] ekde 1910. Li estis frato de [[Manuel de Elezcano y Maiztegui]]. ===[[Teodoro Elizondo]]=== '''Teodoro Elizondo Correa''' (naskiĝis 1892? , mortis la 16-an de januaro 1967) estis esperantisto en [[Bilbao]]. Li estis kunfondinto kaj iama prezidanto de la [[Esperantista Grupo de Bilbao]] en la jaro 1905, ekde 1909 li kontribuis en la revuo [[Nova Sento]]. Verkoj: *1935: "Esperanto Giltza" (eŭsklingva versio de [[Ŝlosilo de Esperanto]]) ===[[Alfonso Escamilla]]=== '''Alfonso Escamilla Roa''' (naskiĝis 1912? en [[Santisteban del Puerto]], mortis 2007 en [[Linares]]) instruisto, estis esperantisto en [[Jaeno]] kaj [[Pegalajar]]. ===[[Justo Estañ Canales]]=== '''Justo Estañ Canales''' (mortis 1999) estis esperantisto en Granado. Li naskiĝis en [[Callosa de Segura]] elmigris al Francio en 1928, okaze de industria krizo. En Francio li lernis Esperanton sub la gvido de [[Lidja Zamenhof]]. Li vojaĝis tra la Eŭropo en la 1930-a jardeko disvastigante Esperanton ĉefe en Svedio. === [[Manuel Esteban]] === '''Manuel ESTEBAN''' [manŭel' esteban] estis [[hispana esperantisto]], kiu estis [[Esperanto-movado en Hispanio|pioniro de Esperanto]] en [[Murcia]]. Li estis prezidanto de [[Hispana Societo por Propagando de Esperanto]]. Kuntradukanto de la [[Hispana ŝlosilo]], verkis broŝurojn. == F == ===[[Miguel Fabregas Bargallo]]=== '''Miguel Fabregas Bargallo''' (mortis la 4-an de decembro 1982) estis esperantisto dum la dua duono de la 20-a jarcento. ===[[Jaime Fé]]=== '''Jaime Fé''' (mortis 1919) estis esperantisto el Palma en la komenco de 20-a jarcento. <ref>Esperanto n224 apr 1919</ref> ===[[Leonor Fernández-Elizaldé]]=== '''Leonor Fernández-Elizaldé''' (mortis en 1952) estis esperantistino dum la mezo de la 20-a jarcento en [[Santander]]. Ŝi estis edzino de [[Urbano Gómez Collado]]. ===[[S. Ferreira]]=== '''S. Ferreira''' (vivdatoj ne konatas, eĉ ne la plena persona nomo) estis pionira esperantisto el [[La Laguna]] sur la insulo [[Tenerife]] de la [[Kanariaj Insuloj]]. En 1907, li estis inter la kunfondintoj de la urba Esperanto-grupo, la entute dua de la insularo, post unua el 1905 en la urbo [[Las Palmas]] sur la insulo [[Gran Canaria]].<ref>laŭ de la [https://www.eventoj.hu/steb/gxenerala_naturscienco/enciklopedio-1/encikl-k.htm Enciklopedio de Esperanto el 1934 (kapvorto Kanariaj insuloj)]</ref> 50 jarojn pli poste, la grupo post malfacilaj jaroj de [[Frankismo]] en 1957 refondiĝos je la nomo [[Esperantista Societo de Tenerife]] - tiu tutinsula asocieto ankoraŭ aktivas en la [[2020-aj jaroj]].<ref>laŭ [[Esperanto-movado en la Kanariaj insuloj]] (tie estas pliaj referencaj ligiloj)</ref> {{referencoj}} === [[Antonio Ferrer Hervás]] === '''Antonio Ferrer Hervás''' estis iama prezidanto de la [[Esperantista Societo de Tenerifo]]. Li estis ido el esperantista familio: la patro estis [[Antonio Ferrer Soler]], kunfondinto de la esperantlingva ''Grupo Laborista de [[Valencio]]'', kaj aktivulo en [[La Laguna]], kaj la patrino la esperantistino [[Consuelo Hervás Navarro]]. === [[Antonio Ferrer Soler]] === '''Antonio Ferrer Soler''' (naskiĝis eble en 1910; mortis en 1971) estis kunfondinto de la esperantlingva ''Grupo Laborista de [[Valencio]]'', kaj poste aktivulo en [[La Laguna]]. Li partoprenis la agadon de la [[Esperantista Societo de Tenerifo]], kies [[membro]] li estis ekde ĝia fondiĝo en [[1957]]. Li estis edzo de la esperantistino [[Consuelo Hervás Navarro]] kaj patro de [[Antonio Ferrer Hervás]], iama prezidanto de la Esperantista Societo de Tenerifo. ===[[Gerardo Flores]]=== '''Gerardo Flores''' (naskiĝis 1914; mortis la 9-an de aprilo 2010) estis esperantisto en Madrido. Membro numero 1 de [[Madrida Esperanto-Liceo]] kaj eksprezidanto de [[MEL]] kaj de [[HEF]]. Li estis unu el la agantoj kiuj efektivigis la aĉeton de oficejo por HEF en 1971 en la centro de [[Madrido]], kaj la homo kiu plej multe donacis al la fonduso por tiu aĉeto. == G == ===[[María Luz Galán]]=== '''María Luz Galán''' (mortis 1971) estis esperantistino en Valladolid. ===[[Antonio Gamboa Sánchez]]=== '''Antonio Gamboa Sánchez''' (mortis la 31-a de januaro 1985) estis membro de la loka Esperanto-grupo «Fido kaj Espero» de [[Valadolido]], kie li okupis la postenon de vicprezidanto. Li kontribuis finance al la agado de la Grupo. Dank'al sia helpo ĝi sidis, dum pluraj jaroj, en la strato Dos de Mayo. Li, plurfoje, verkis por «[[Boletín]]» kaj inter siaj skribaioj, elstaras poezion, kastillingve, enhavante la tutan gramatikon de Esperanto. ===[[Gonzalo Garcia Alvaro]]=== '''Gonzalo Garcia Alvaro''' (mortis 1982?) estis esperantisto en Madrido. ===[[Juan García Pintado]]=== '''Juan García Pintado''' (mortis la 3-an de februaro 1987) estis esperantisto en [[Kartageno]].<ref>[[Boletín]] n279 (aprilo 1987, [http://www.gazetoteko.com/hef/bol279.pdf skanaĵo)]</ref> {{referencoj}} === [[Vicenta Garcia Aguirre]] === '''Vicenta Garcia Aguirre''' estis esperantistino en Hispanio en la unua duono de 20-a jarcento. Ŝi partoprenis belec-konkurson en la [[UK 1929]] en [[Budapeŝto]], [[Hungario]]. ===[[Vicente Garcia Ifarte]]=== '''Vicente Garcia Ifarte''' (1895-1966) estis hispana esperantisto ekde 1913. Li naskiĝis en vilaĝo [[San Mateo]] en insulo [[Ibiza]] kie movadis, post li translokiĝis al [[Tarrasa]] kie li organizis la [[Hispana Esperanto Kongreso|Hispanan Esperanton Kongreson]] en 1951. ===[[José Garcia San Pedro]]=== '''José Garcia San Pedro''' (mortis 1982) estis hispana esperantisto. === [[Pedro A. Garrote Escribano]] === '''Pedro A. GARROTE ESCRIBANO''' naskiĝis en [[1950]] en Villagarcia de Campos (Valladolid). Li fariĝis esperantisto en la jaro [[1985]]. Li estis kasisto de [[Hispana Esperanto-Federacio]]<ref>Federación Española de Esperanto. [http://www.esperanto-es.net/asocio/estraro.php Junta directiva / Estraro] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060709192223/http://www.esperanto-es.net/asocio/estraro.php |date=2006-07-09 }}. Kontrolo: 2006-10-07.</ref> ekde [[1995]] dum 12 jaroj kaj peranto de [[UEA]] <ref>Kontrolo: 2006-10-07.</ref> ekde [[2003]], kaj membro de la grupo kiu tradukis al la hispana la libron "La Homo kiu defiis Babelon". {{referencoj}} ===[[Rafael Gastón Burillo]]=== Prof. Dr. '''Rafael Gastón Burillo''' (naskiĝis 1908 - mortis la 15-an de novembro 1963) filologo, estis hispana denaska esperantisto el [[Zaragozo]]. Li estis unu el la gefiloj de [[Emilio Gastón]]. Li kaj liaj fratinoj laŭ la UEA-jarlibro de 1966 estis la unuaj flue parolantaj denaskaj esperantistoj en la mondo. ===[[Herminia Gil Alvarez]]=== '''Herminia Gil Alvarez''' (mortis 1998) estis esperantistino en Zaragozo ekde la 1950-a jardeko. ===[[Juan Gil]]=== '''Juan Gil''' (mortis 1918) estis esperantisto el [[Palma de Mallorca]] en la komenco de 20-a jarcento. <ref>Esperanto n219 nov 1918</ref> ===[[Felix Gómez Martín]]=== '''Felix Gómez Martín''' (mortis 2002) aeronaŭtika inĝeniero, estis esperantisto ekde la 1940-a jardeko. En 1953 li kun aliaj fondis Madridan E-Klubon, kiu en 1962 ŝanĝis sian nomon al Madrida E-Liceo, kies prezidanto li estis 1967-1968. ===[[Flora González]]=== '''Flora GONZÁLEZ''' (mortis en 1969) estis esperantistino en Madrido. Ŝi estis edzino de [[Isauro Alvarez]]. ===[[Fernando González Correa]]=== '''Fernando GONZÁLEZ CORREA''' (vivdatoj ne konatas, sed estas lia adreso en 1903) estis pionira esperantisto el [[Las Palmas]] sur la insulo [[Gran Canaria]] de la [[Kanariaj Insuloj]], kiu kun kvin samurbanoj jam en [[1903]] enskribis sin en la [[Adresaro de la personoj kiuj ellernis la lingvon „Esperanto”]],<ref>[[:s:Adresaro de la personoj kiuj ellernis la lingvon „Esperanto”/Serio XXIV|Adresaro de la personoj kiuj ellernis la lingvon „Esperanto”, Serio XXIV (1903)]], numero 8088</ref> Du jarojn poste, li estis inter la kunfondintoj de unua urba Esperanto-grupo, la entute unua de la insularo, antaŭ dua el 1907 en la urbo [[La Laguna]] de la insulo [[Tenerife]].<ref>laŭ [[Esperanto-movado en la Kanariaj insuloj]], interalie surbaze de la [https://www.eventoj.hu/steb/gxenerala_naturscienco/enciklopedio-1/encikl-k.htm Enciklopedio de Esperanto el 1934 (kapvorto Kanariaj insuloj)]</ref> {{referencoj}} === [[Pedro González Cantero]] === '''Pedro GONZÁLEZ CANTERO''' (mortis julie [[1990]] en [[Burgos]], [[Hispanio]] post longa malsano) estis dumviva patrono de [[UEA]] kaj malavara [[mecenato]] de la internacia movado. ===[[Rafael Gonzáles]]=== '''Rafael GONZÁLEZ''' (mortis 1949) estis hispana esperantisto dum la unua duono de 20-a jarcento. Li estis la unua delegito de [[IEL]] en Hispanio. ===[[Ferdinando González Guardiola]]=== '''Ferdinando GONZÁLEZ GUARDIOLA''' (mortis la 22-an de junio 1972) estis hispana esperantisto. ===[[José Ernesto Guillem Tarín]]=== '''José Ernesto Guillem Tarín''' (mortis 1971) estis esperantisto en [[Valencio]]. ===[[José Guio Fierro]]=== '''José Guio Fierro''' (naskiĝis 1918?; mortis la 15-a de decembro 1975) estis esperantisto en Zaragozo. <!-- == Ĝ == --> == H == ===[[Esteban Hernandez Baez]]=== '''Esteban HERNANDEZ BAEZ''' (vivdatoj ne konatas, sed estas lia adreso en 1903) estis pionira esperantisto kaj instruisto el [[Las Palmas]] sur la insulo [[Gran Canaria]] de la [[Kanariaj Insuloj]], kiu kun kvin samurbanoj jam en [[1903]] enskribis sin en la [[Adresaro de la personoj kiuj ellernis la lingvon „Esperanto”]],<ref>[[:s:Adresaro de la personoj kiuj ellernis la lingvon „Esperanto”/Serio XXIV|Adresaro de la personoj kiuj ellernis la lingvon „Esperanto”, Serio XXIV (1903)]], numero 8089</ref> Du jarojn poste, li estis inter la kunfondintoj de unua urba Esperanto-grupo, la entute unua de la insularo, antaŭ dua el 1907 en la urbo [[La Laguna]] de la insulo [[Tenerife]].<ref>laŭ [[Esperanto-movado en la Kanariaj insuloj]], interalie surbaze de la [https://www.eventoj.hu/steb/gxenerala_naturscienco/enciklopedio-1/encikl-k.htm Enciklopedio de Esperanto el 1934 (kapvorto Kanariaj insuloj)]</ref> {{referencoj}} ===[[Amelia Hernando de Gil Contreras]]=== '''Amelia Hernando de Gil Contreras''' (mortis 1971) estas esperantistino en [[Valladolid]]. ===[[Rafael Herrero]]=== '''Rafael Herrero Arroyo''' (mortis 1983) estis esperantisto en [[Moyá]], [[Valencio]]. Li estis prezidanto de la [[Hispana Esperanto-Federacio]] ekde 1954 ĝis 1962. ===[[Ramón Herrero Arroyo]]=== '''Ramón Herrero Arroyo''' (mortis la 9-an de januaro 1973) estis esperantisto en [[Valencio]], frato de [[Rafael Herrero]]. <!-- == Ĥ == --> == I == ===[[Concepción Iglesias Diez]]=== '''Concepción Iglesias Diez''' (mortis 1970) estas esperantistino en [[Valadolido]], patrino de [[Tinuca Tranque]]. == J == === [[Arturo Jiménez]] === [[Dosiero:Jiménez.jpg|dekstre|120ra|eta|Arturo Jiménez en 2008]] '''Arturo JIMÉNEZ CARRETERO''' (plumnomo: ''Simajro Nneer;'' naskiĝinta la {{daton|24|septembro|1976}}) estas hispana esperantisto. De 2008 al 2009 li estis prezidanto de [[Hispana Esperanto-Federacio]]. ===[[Engracia Juliá de Ricou]]=== '''Engracia Juliá de Ricou''' (mortis 1970) estis esperantistino, edzino de [[Ramón Ricou Pujadas]]. <!-- == Ĵ == == K == --> == L == ===[[Cirilo Lapeña]]=== '''Cirilo Lapeña''' (mortis 1970) estis esperantisto en [[Bilbao]]. ===[[Ignacia de Lara]]=== La junulino '''Ignacia de LARA''' (vivdatoj ne konatas, sed estas ŝia adreso en 1903) estis pionira esperantistino el [[Las Palmas]] sur la insulo [[Gran Canaria]] de la [[Kanariaj Insuloj]], kiu kun kvin samurbanoj jam en [[1903]] enskribis sin en la [[Adresaro de la personoj kiuj ellernis la lingvon „Esperanto”]],<ref>[[:s:Adresaro de la personoj kiuj ellernis la lingvon „Esperanto”/Serio XXIV|Adresaro de la personoj kiuj ellernis la lingvon „Esperanto”, Serio XXIV (1903)]], numero 8086</ref> Du jarojn poste, ŝi estis inter la kunfondintoj de unua urba Esperanto-grupo, la entute unua de la insularo, antaŭ dua el 1907 en la urbo [[La Laguna]] de la insulo [[Tenerife]].<ref>laŭ [[Esperanto-movado en la Kanariaj insuloj]], interalie surbaze de la [https://www.eventoj.hu/steb/gxenerala_naturscienco/enciklopedio-1/encikl-k.htm Enciklopedio de Esperanto el 1934 (kapvorto Kanariaj insuloj)]</ref> {{referencoj}} ===[[Joaquin López Herrero]]=== '''Joaquin López Herrero''' (mortis la 7-an de februaro 1981) estis esperantisto en Madrido, kie helpita de kelkaj samideanoj, fondigis la lokan societon [[Madrida Esperanto-Klubo]] (poste [[Madrida Esperanto-Liceo]]) en 1953. En 1975 li translokiĝis al [[Albufereta]] ([[Alicante]]). ===[[Jozefo López Gozálbez]]=== Pastro '''Jozefo López Gozálbez''' (mortis la 11-an de novembro 1974) monaĥo, iama estro de la franciskanaj monaĥejoj de [[Alcoy]], [[Cullera]] kaj [[Valencia]] estis hispana esperantisto. Okaze de mesoj dum la esperantistaj solenaĵoj li predikis en Esperanto. ===[[Nicolás López]]=== '''Nicolás López''' (mortis la 6-a de junio 1967) estis esperantisto el [[Zaragoza]]. Li estis patro de [[Nicolás Escartín|Nicolás López Escartin]]. == M == ===[[Julián de Maguregui]]=== '''Julián de Maguregui''' (mortis 1969) estis esperantisto en Bilbao dum la 20-a jarcento. ===[[Miguel Manteca López]]=== '''Miguel Manteca López''' (1913-1981) estis hispana esperantisto. === [[Rafael Márquez Porres]] === '''Rafael MÁRQUEZ PORRES''' ([[1917]] - [[20-a de novembro]] [[1997]]) estis tri jardekojn delegito pri mondfederismo en [[Palma de Mallorca]] ([[Hispanio]]). ===[[Carlos Martínes Fernández]]=== '''Carlos Martínes Fernández''' estis hispana esperantisto en [[Sevilo]] ekde 1911. Li gvidis diversajn E-kursojn ĉe la [[Reĝa Ekonomia Societo de Amikoj de la Lando]], kaj estis ankaŭ dum multaj jaroj Delegito de [[UEA]]. ===[[Alberto Menéndez Gonzáles]]=== '''Alberto Menéndez Gonzáles''' (naskiĝis 1893 en [[Gijon]]) estis hispana esperantisto. Li lernis Esperanton de [[Francisco Menéndez Rua]] en 1908. En Gijon, li fondis la Esperanto-grupon ĉe la «[[Ateneo Jovellanos]]», organizis diversajn Esperanto-Ekspoziciojn kaj la Kongreson de Esperanto en Gijon en la jaro 1955. ===[[Francisco Menéndez Rua]]=== '''Francisco Menéndez Rua''' (naskiĝis 1870?; mortis 1953) estis hispana pioniro de esperanto. En 1906 li fondis la iama [[Reĝa Asturia Esperanto-Asocio]] kaj fondis ĉe la [[Centro Katolika]], la Grupon «[[Astura Esperantista Asocio]]» en [[Gijon]]. === [[David Minguillon]] === '''David MINGUILLON''' <!-- {{naskiĝis {{naskiĝdato|?|?|?}}, do nun {{naskiĝdato|?|?|?}}-jara)---> estas [[katalunoj|kataluna]] [[esperantisto]] kaj [[muzikisto]]. Dum pluraj jaroj li estis membro de la esperantlingva muzikgrupo ''[[Kaj Tiel Plu]]'' kaj en ĝi ludis [[basgitaro]]n. ===[[Jozefo Santiago Molina]]=== '''Jozefo Santiago Molina''' (naskiĝis la 2-an de marto 1897; mortis la 10-an de Majo 1967) estis esperantisto el Valencio. Antaŭ la [[dua mondmilito]], aktive li kunlaboris dum la florantaj tagoj de la Grupo. Post la konflikto, li tute sin dediĉis al lernado de la [[rusa lingvo]], kaj lia agado en la esperanta kampo malpliiĝis, sed neniam li forlasis la movadon. ===[[Pilar Molins Tomás]]=== '''Pilar Molins Tomás''' (naskiĝis 1889?; mortis la 28-an de februaro 1983) estis esperantistino ekde 1915. Ŝi estis edzino de [[Sebastià Alberich i Jofré]]. ===[[Julio Mongada Rosenora]]=== '''Julio Mongada Rosenora''' estis hispana esperantisto dum la unua duono de 20-a jarcento. Verkoj: *'''Qué es el Esperanto?'''. Eld. [[Asociación Esperantista Española]], Madrid, 1932(?) ===[[Jesús Morán Alvarez]]=== '''Jesús Morán Alvarez''' (mortis 1969) estis esperantisto en Bilbao dum la 20-a jarcento. ===[[Francisco Moreno]]=== '''Francisco Moreno''' (mortis 1969) estis esperantisto en Valencia. === [[Nicolás Muñiz Alonso]] === '''Nicolás MUÑIZ ALONSO''' ([[1917]]- [[19-a de decembro]] [[1999]]) estis [[delegito de UEA]], fondinto ([[1987]]) kaj prezidanto de la grupo Antaŭen en [[Aviles]] ([[Hispanio]]). === [[Javier Muñoz i Cotoré]] === '''Javier MUÑOZ i COTORÉ''' <!-- {{naskiĝis {{naskiĝdato|?|?|?}}, do nun {{naskiĝdato|?|?|?}}-jara)---> estas [[katalunoj|kataluna]] [[esperantisto]] kaj [[muzikisto]]. Dum pluraj jaroj li estis membro de la esperantlingva muzikgrupo ''[[Kaj Tiel Plu]]'' kaj en ĝi ludis [[violono]]n. == N == ===[[Pedro Naranjo Terán]]=== '''Pedro Naranjo Terán''', industriisto, (naskiĝis la 3an de aprilo 1887, mortis 1968), estis esperantisto ekde 1917 en [[Jerez de la Frontera]]. Li paroladis pri Esperanto en la estinta jereza Ateneo kaj en la [[Nacia Porblindula Organizaĵo]]. Dum la ekzistado de la «[[Revista del Ateneo]]», li verkis ĉiumonate artikuleton en Esperanto. ===[[Maria Camino Tomás Navascues]]=== '''Maria Camino Tomás Navascues''' (naskiĝis 1898?; mortis 1964) estis esperantistino en [[Pamplono]] dum la 20-a jarcento. ===[[Julián Nieto Tapia]]=== Pastro '''Julián Nieto Tapia''' (mortis la 24-an de majo 1970) estis esperantisto en [[Zaragozo]] ekde 1933. == O == ===[[Mariano Ocaña Ortega]]=== '''Mariano Ocaña Ortega''' (mortis en 1969) estis hispana esperantisto loĝante en [[Bezons]] Francio. ===[[José Orós Gimeno]]=== '''José Orós Gimeno''' (mortis la 16-an de februaro 1971) advokato, estis esperantisto en Zaragozo ekde 1922. Li estis prezidanto de Esperanto-grupo “Frateco", redaktis bultenon de la [[Hispana Esperantista Konfederacio]] "[[Progreso Esperantista]]", fondita en 1931 kaj organizanto de la 15-a [[Hispana Kongreso de Esperanto]] en 1954. ===[[Francisco Orts Parach]]=== '''Francisco Orts Parach''' (mortis 1983) estis hispana esperantisto. ===[[Juan de Otaola Faón]]=== '''Juan de Otaola Faón''' (mortis la 1-an de novembro 1974) estis esperantisto en Bilbao. ===[[Fernando Oyarzábal Tejada]]=== '''Fernando Oyarzábal Tejada''' (naskiĝis probable en 1926, mortis en 1971) estis esperantisto en Bilbao. == P == ===[[Rafael Palacios Herranz]]=== '''Rafael Palacios Herranz''' (naskiĝis eble en 1913; mortis la 4-a de aprilo 1984) estis esperantisto en Bilbao. Li estis diversfoje sekretario kaj estrarano de loka asocio. ===[[José de Palma Andrés]]=== '''José de Palma Andrés''' (mortis 1971) estis esperantisto en Valladolid, kie li estis kasisto de loka Esperanto-grupo «Fido kaj Espero» de [[Valadolido]]. === [[Salvador Palomares]] === '''Salvador PALOMARES''' (mortis 1937) iniciatinto de la Esperanto-movado en Tabernes de Valldigna (Valencio), li mortis kiel regula soldato en la fronto de Madrido en 1937. ===[[Vicente Palomares]]=== '''Vicente Palomares''' (naskiĝis 1912?; mortis la 21-a de septembro 1949) estis hispana esperantisto en la unua duono de 20-a jarcento en [[Tabernes de Validigna]]. === [[Marcelina Palomo]] === '''Marcelina PALOMO''' (naskiĝis en [[1911]], mortis la [[20-an de februaro]] [[2000]]) estis dumviva membro de [[Hispana Esperanto-Federacio]], vidvino de [[Ángel Figuerola Auque]] (prezidinto de [[HEF]], [[1970]]-[[1978]]), kiu aktivis en [[Madrido]]. ===[[José Pastor Torregrosa]]=== '''José Pastor Torregrosa''' (naskiĝis 1916?; mortis la 20-a de aŭgusto 1986) estis esperantisto en [[Novelda]]. ===J. Paulet=== '''J. Paulet''' (mortis 1919) estis esperantisto el [[Barcelona]] en la komenco de 20-a jarcento<ref>Esperanto n230 okt 1919</ref>. ===[[José Efrén Pedraz Palacio]]=== '''José Efrén Pedraz Palacio''' (mortis 1952) estis hispana esperantisto dum la mezo de 20-a jarcento. === [[Jean Peletier]]=== Kapitano '''Jean Peletier''' (mortis 1964) aviadisto, estis hispana esperantisto dum la 20-a jarcento. Li estis oficiro de la [[Honora Legio]]. ===[[Angel Pérez Saura]]=== '''Angel Pérez Saura''' (naskiĝis 1928?; mortis la 24-an de Februaro 1971) estis esperantisto en Valencio. Li estis sekretario [[Hispana Esperanto-Federacio]] kaj redaktoro de [[Boletín]]. Li tradukis “Platero y yo” . ===P. Perez Valle=== '''P. Perez Valle''' (mortis 1917) estis esperantisto en [[Barcelono]] en la komenco de 20-a jarcento.<ref>Esperanto n202 jun 1917</ref> === [[Vicent Peris Sifres]] === '''Vicent PERIS Sifres''' (naskiĝis en 1919) loĝis en [[Tavernes de la Valldigna]]<ref>https://lacotorradelavall.blogspot.com/2017/11/reportatge-unes-notes-sobre-lesperanto.html</ref> , zorgis pri la urba biblioteko kaj aktivis tie. Estas fama ĉar li kunkreis la surskribon farita sur monta ŝtono "Antaŭen esperantistoj" en 1933 sed ĝis 2017 ne estis malkovrita ke ĝi estis Esperanta surskribo. ===[[Vicente Perles Moncho]]=== '''Vicente Perles Moncho''' (naskiĝis 1892; mortis la 19an de julio 1963) estis kataluna esperantisto dum la 20-a jarcento en [[Tarbeno]]. ===[[Jose Manuel Pinedo Rodriguez]]=== '''Jose Manuel Pinedo Rodriguez''' (mortis la 26-an de julio 1980) estis esperantisto en [[Santander]]. ===[[Juan Miguel Piquero]]=== '''Juan Miguel Piquero''' (mortis 1980) estis esperantisto en Valladolid ekde 1966. Li estis ano de loka Esperanto-grupo «Fido kaj Espero» de [[Valadolido]]. ===[[Marina Piquero Muñiz]]=== '''Marina Piquero Muñiz''' (mortis la 30-a de januaro 1996) estis esperantistino en [[Gijón]]. ===[[Darvin Pono]]=== '''Darvin Pono''' (mortis 1919) estis esperantisto en Palma en la komenco de 20-a jarcento.<ref>Esperanto n224 apr 1919</ref> ===[[Frederico Poveda Pérez]]=== '''Frederico Poveda Pérez''' (mortis la 12-a de februaro 1968) kuracisto, estis esperantisto en Valencio. <!-- == Q == --> == R == ===[[E. Rivero]]=== '''E. RIVERO''' (Esteban?, vivdatoj ne konatas, eĉ pri la persona nomo nur estas certigita unua litero E.) estis pionira esperantisto el [[La Laguna]] sur la insulo [[Tenerife]] de la [[Kanariaj Insuloj]]. En 1907, li estis inter la kunfondintoj de la urba Esperanto-grupo, la entute duua de la insularo, post unua el 1905 en la urbo [[Las Palmas]] sur la insulo [[Gran Canaria]].<ref>laŭ de la [https://www.eventoj.hu/steb/gxenerala_naturscienco/enciklopedio-1/encikl-k.htm Enciklopedio de Esperanto el 1934 (kapvorto Kanariaj insuloj)</ref> 50 jarojn pli poste, la grupo post malfacilaj jaroj de [[Frankismo]] en 1957 refondiĝos je la nomo [[Esperantista Societo de Tenerife]] - tiu tutinsula asocieto ankoraŭ aktivas en la [[2020-aj jaroj]].<ref>laŭ [[Esperanto-movado en la Kanariaj insuloj]] (tie estas pliaj referencaj ligiloj)</ref> {{referencoj}} ===[[Angel Rodríguez Álvarez]]=== '''Angel Rodríguez Álvarez''' (vivdatoj ne konatas, sed estas lia adreso en 1903) estis pionira esperantisto el [[Las Palmas]] sur la insulo [[Gran Canaria]] de la [[Kanariaj Insuloj]], kiu kun kvin samurbanoj jam en [[1903]] enskribis sin en la [[Adresaro de la personoj kiuj ellernis la lingvon „Esperanto”]],<ref>[[:s:Adresaro de la personoj kiuj ellernis la lingvon „Esperanto”/Serio XXIV|Adresaro de la personoj kiuj ellernis la lingvon „Esperanto”, Serio XXIV (1903)]], numero 8087</ref> Du jarojn poste, li estis inter la kunfondintoj de unua urba Esperanto-grupo, la entute unua de la insularo, antaŭ dua el 1907 en la urbo [[La Laguna]] de la insulo [[Tenerife]].<ref>laŭ [[Esperanto-movado en la Kanariaj insuloj]], interalie surbaze de la [https://www.eventoj.hu/steb/gxenerala_naturscienco/enciklopedio-1/encikl-k.htm Enciklopedio de Esperanto el 1934 (kapvorto Kanariaj insuloj)]</ref> {{referencoj}} ===[[José Rodriguez Arés]]=== '''José Rodriguez Arés''' (mortis la 5-a de aprilo 1968) estis hispana esperantisto. ===[[Agustina Roca Mas]]=== '''Agustina Roca Mas''' (naskiĝis 1907:mortis 1977) estis hispana esperantistino en Malago. === [[Josep Rofes Mestre]] === '''Josep ROFES MESTRE''' ([[1926]]- mortis [[1990]] en [[Barcelono]], [[Hispanio]]) estis esperantisto, libro-amanto kaj instruisto. Li estis ankaŭ unu el la kunfondintoj de [[Hispana Esperanto-Instituto]]. === [[Àngel Ribas Martí]] === '''Àngel RIBAS MARTI'''<!-- {{naskiĝis {{naskiĝdato|?|?|?}}, do nun {{naskiĝdato|?|?|?}}-jara)---> estas [[katalunoj|kataluna]] [[esperantisto]] kaj [[muzikisto]]. Dum pluraj jaroj li estis membro de la esperantlingva muzikgrupo ''[[Kaj Tiel Plu]]'' kaj en ĝi ludis [[akordiono]]n. === [[Lucia ROLET]] === '''Lucia Rolet'''<!-- {{naskiĝis {{naskiĝdato|?|?|?}}, do nun {{naskiĝdato|?|?|?}}-jara)---> estas [[katalunoj|kataluna]] [[esperantistino]] kaj [[muzikistino]]. Ŝi estas okaza kunlaboranto de la esperantlingva muzikgrupo ''[[Kaj Tiel Plu]]'' kaj en ĝi ludas [[gambovjolo]]n. === [[Ramón Rodríguez Peña]] === '''Ramón RODRÍGUEZ PEÑA''' (naskiĝis [[1907]] - mortis la [[11-a de marto|11-an de marto]] [[1994]]) estis aktivulo kaj E-instruisto en la [[Kanariaj Insuloj]]. ===[[Arturo Ruiz Sánchez]]=== '''Arturo Ruiz Sánchez''' (mortis la 29-a de decembro 1979) estis esperantisto en [[El Morche]]. ===[[Manuel Ruiz Maza]]=== '''Manuel Ruiz Maza''' (mortis la 2-an de aŭgusto 1981) estis hispana esperantisto. == S == === [[Ramón de Salas Bonal]]=== '''Ramón de Salas Bonal''' estis hispana esperantisto en la unua duono de 20-a jarcento. Traduko: *[[Vicente Blasco Ibáñez]]. '''Sango kaj Sablo'''. Eldonis [[Aragona Esperanto-Federacio]], 1936, 232 pĝ. === [[Anna Maria Sánchez]] === '''Anna Maria SÁNCHEZ'''<!-- {{naskiĝis {{naskiĝdato|?|?|?}}, do nun {{naskiĝdato|?|?|?}}-jara)---> estas [[katalunoj|kataluna]] [[esperantistino]] kaj [[muzikistino]]. Ekde pluraj jaroj ankaŭ ŝi estas membro de la esperantlingva muzikgrupo ''[[Kaj Tiel Plu]]'' kaj en ĝi ludas [[perkutilo]]jn. ===[[Ernestina Serra Jimenez]]=== '''Ernestina Serra Jimenez''' (mortis 1916) estis esperantistino en [[Liria]] en la komenco de 20-a jarcento. ===[[Pilar Rebullida de Sancho Izquierdo]]=== '''Pilar Rebullida de Sancho Izquierdo''' (mortis la 31-an de aŭgusto 1972) estis esperantistino en [[Jaca]]. Ŝi estis edzino de [[Miguel Sancho Izquierdo]]. ===[[Andrés San Pedro González]]=== '''Andrés San Pedro González''' (naskiĝis 1890(?), mortis la 13an de marto 1969) estis esperantisto en [[Bilbao]]. Li estis ano de [[Grupo Esperantista de Baracaldo]]. ===[[José Sastre Lago]]=== '''José Sastre Lago''' (mortis la 17-an de julio 1967) estis esperantisto, ano de la loka Esperanto-grupo «Fido kaj Espero» de [[Valadolido]]. ===[[José Sempere (Valencia)]]=== '''José Sempere''' (mortis 1952) estis esperantisto en Valencia dum la mezo de 20-a jarcento. Li estis filo de [[Fernando Soler Valls]] <ref>Esperanto n235 apr 1920</ref>. === [[Jozefo Serrano]] === '''Jozefo Serrano''' ( mortis [[1937]]) estis hispana esperantisto, kunlaboranto de ĵurnalo [[Popola Fronto]]. Leŭtenanto de la Popola Armeo, li mortis en la aragona fronto, en batalo kontraŭ la faŝisma armeo dum [[Hispana Enlanda Milito]]. ===[[Conchita Soler]]=== '''Conchita Soler''' (mortis 1966) estis hispana esperantistino. Ŝi estis filino de [[Fernando Soler Valls]] kaj fratino de [[José Sempere (Valencia)]]. ===[[Fernando Soler Sempere]]=== '''Fernando Soler Sempere''' (mortis la 17-an de Oktobro 1966) estis hispana esperantisto. Li estis filo de [[Fernando Soler Valls]] kaj frato de [[José Sempere (Valencia)]]. ===[[Trinidad Soriano Hidalgo]]=== Dr. '''Trinidad Soriano Hidalgo''' (mortis 1920), arĥitekto, estis esperantisto el [[Sevilla]], kies loka grupo li prezidis, en la komenco de 20-a jarcento. Li estis konsilanto de la urbestraro de Sevilla kaj provinca deputato. Li ricevis la Katolikan Isabelan Ordenon. Li estis kunfondanto de la [[Hispana Societo por propagandi Esperanton]] kaj de [[Andaluzia EsperantoFederacio]]. <ref>Esperanto n235 mar 1920</ref> ===[[Mariano Soto]]=== '''Mariano Soto''' (1890?-1914), ministo, estis esperantisto en [[La Arboleda]] en la komenco de 20-a jarcento. <!-- == Ŝ == --> == T == === [[Nicassi Terrassa]] === '''Nicassi TERRASSA''' (mortis la [[19-a de aprilo|19-an de aprilo]] [[1959]] [[Palma de Mallorca]], [[Balearaj Insuloj]]) estis hispana esperantisto, multjara UEA-delegito en sia urbo. ===[[Lorenzo Til]]=== '''Lorenzo Til''' (naskiĝis 1911?; mortis la 19an de septembro 1971) estis esperantisto en Zaragozo. === [[Alfonso Tur Thomas]] === '''Alfonso TUR THOMAS''' (naskiĝis en [[1918]], mortis la 2-an de januaro [[2002]] post longa malsano) estis delegito en [[Barcelono]], vicprezidanto de [[Hispana Esperanto-Instituto]], redaktoro de la revuo [[Eŭropa Unio]] kaj E-instruisto. Lia filo [[d:Q126202815|Alfons Tur i García]]<ref>[https://www.facebook.com/alfons.turgarcia/ persona paĝo de Alfons Tur i García] en la retejo ''[[Facebook]]''</ref> estas denaska Esperanto-parolanto kaj multe aktivas en la kataluna Esperanto-movado, interalie kiel estrarano kaj ekde 2024 prezidanto de [[Kataluna Esperanto-Asocio]]. {{referencoj}} === [[Pep Tordera]] === '''Pep TORDERA''' (plennome ''Josep Tordera i Bordas'')<!-- {{naskiĝis {{naskiĝdato|?|?|?}}, do nun {{naskiĝdato|?|?|?}}-jara)---> estas [[katalunoj|kataluna]] [[esperantisto]] kaj [[muzikisto]]. Li kun [[Xavier Rodon i Morera]] estas fondinto kaj poste dum pluraj jaroj estis membro de la esperantlingva muzikgrupo ''[[Kaj Tiel Plu]]'', en ĝi ludis [[gitaro]]n kaj kantis. ===[[Fernando de la Torre Rodriguez]]=== '''Fernando de la Torre Rodriguez''' (naskiĝis 1891?; mortis 1987) estis esperantisto en [[Baena]]. ===[[Clementina Tranque Iglesias]]=== '''Clementina Tranque Iglesias''' (mortis la 31-an de julio 1984) estis esperantistino en [[Valodilido]]. Ŝi partoprenis en la unua elementa kurso okazinta en Valodilido en 1958. Ŝi apartenis al la estraro de la urba Esperanto-klubo «Fido kaj Espero» deĵorante en diversaj postenoj. ===[[Leandro Trujillo Casañas]]=== '''Leandro Trujillo Casañas''' estas esperantisto de [[Tenerife]]. Verkoj * [[Santa Cruz de La Palma]] y el Esperanto. Eld. [[Esperantista Societo de Tenerife]] en 2000. == U == ===[[Francisco Uceda Flores]]=== '''Francisco Uceda Flores''' (mortis la 10-an de aŭgusto 1995) instruisto, estis esperantisto en [[Baeza]]. ===[[Jacinto Ureña Antón]]=== '''Jacinto Ureña Antón''' (naskiĝis 1914?; mortis la 28-an de septembro 2001) estis instruisto kaj esperantisto en [[Valadolido]] ekde 1960. Li estis estrarano de loka grupo «Fido kaj Espero» en diversaj estrar-postenoj. == V == === [[Luz Vázquez Souto]] === '''Luz VÁZQUEZ SOUTO''' <!-- {{naskiĝis {{naskiĝdato|?|?|?}}, do nun {{naskiĝdato|?|?|?}}-jara)--->estas [[katalunoj|kataluna]] [[esperantisto]] kaj [[muzikisto]]. Dum pluraj jaroj ŝi estis membro de la esperantlingva muzikgrupo ''[[Kaj Tiel Plu]]'', en ĝi ludis [[fluto]]n kaj kantis. ===[[ Evaristo Verdŭ Gisbert| Evaristo Verdú Gisbert]]=== ''' Evaristo Verdú Gisbert''' (mortis 1993) estis esperantisto en [[Alicante]]. ===[[Josef Vidal]]=== '''Josef Vidal''' (mortis 1919) estis esperantisto el [[Tarragona]], kies loka asocio li estis prezidanto, en la komenco de 20-a jarcento<ref>Esperanto n230 okt 1919</ref>. ===[[Alfredo Villa y Villa]]=== '''Alfredo Villa y Villa''' (mortis la 7-an de aprilo 1969) estis esperantisto en [[Gijón]]. Li estis ano de la Organiza Komitato de la [[16-a Hispana Kongreso de Esperanto]] en 1955. ===[[Rafael Vizcaino Olcina]]=== '''Rafael Vizcaino Olcina''' (mortis la 3-a de januaro 1973) estis esperantisto en [[Valencia]] ekde 1912. <!-- == W == == X == == Y == == Z == --> == Notoj == <div style="font-size: 90%"> {{Referencoj}} </div> [[Kategorio:Hispanaj esperantistoj| ]] [[Kategorio:Listoj de esperantistoj laŭ nacieco|Hispanaj]] [[Kategorio:Ĝermolisto de esperantistoj|Hispanaj]] gnjplsxj8hq2w48aw3rgwz064j8b9wl 0 121972 9494507 9490863 2026-10-16T15:46:11Z Roberto 609 /* Jan Silhan */ 9494507 wikitext text/x-wiki {{ArtikolaMesaĝokesto | speco = ĝermo | bildo = <span style="vertical-align: middle; background:transparent">[[Dosiero:Flago-de-Pollando.svg|50ra]]<span style="margin-left:-45px;">[[Dosiero:Esperanto-Simbolo.svg|40ra]]</span></span> | css-stiloj = width: 80%; | teksto = ''Ĉi tiu paĝo listigas [[Vikipedio:ĝermo|ĝermajn informojn]] pri [[pola esperantisto|polaj esperantistoj]]. Movu mallongajn informojn pri polaj esperantistoj en tiun ĉi paĝon metante [[Vikipedio:alidirektilo|alidirektilo]]n.<br />Se vi volus partigi informon en apartan artikolon, aldonu informojn tiel ke '''minimume''' estu tri plenaj frazoj, prefere pli, nepre estu ĝustaj kategorioj, almenaŭ [[:kategorio:polaj esperantistoj]], kaj laŭeble ankaŭ uziĝu la ŝablonoj {{ŝ|Informkesto homo}} kaj {{ŝ|vivtempo}}. Post kreo de aparta artikolo forigu la informon de ĉi-tie.<br />Ekzistas pli plena '''[[listo de polaj esperantistoj]]''', en kiu listiĝu la nomoj de polaj esperantistoj aŭ menciataj ĉi-tie aŭ per propra biografia artikolo.'' <!-- Pri ĉi tiu paĝo, vidu la historian diskuton [[Vikipedio:Diskutejo/Arkivo_2006_9#Kvanto_kaj_kvalito]] --> }} {{KompaktaEnhavTabeloEo}} == A == === [[Grzegorz Adamczyk]] === '''Grzegorz ADAMCZYK''' estas pola esperantisto, kiu aparte aktivis dum la studentaj jaroj en la 1980-aj jaroj. Li estis aktivulo de [[Pola Studenta Esperanto-Komitato]], kaj membris en la [[Loka Kongresa Komitato]] de la [[IJK 1987]] de [[TEJO]] en julio [[1987]] en [[Krakovo]]. === [[Mira Andrusiewicz]] === '''Mira ANDRUSIEWICZ''' (naskiĝis en [[1932]]) estas pola esperantistino kaj emerita lerneja instruistino. Ŝi verkis poemkolekton ''Amo, Amoro, Adoro'' ([[1987]]) == B == === [[Czesław Baranowski]] === '''Czesław BARANOWSKI''' estis esperantisto en [[Koszalin]], kiu mortis fine de februaro [[2017]].<ref>[https://www.facebook.com/groups/esperanto.grupo/posts/10154848433850289/ noto de pola retradio de marto 2017, jen en la] [[socia retejo]] [[Facebook]]</ref> Laŭ informoj de [[Barbara Pietrzak]] li interalie estis multfoja organizinto de Ĉebaltaj Esperanto-Printempoj. ==== Notoj kaj referencoj ==== {{referencoj}} === [[Walerian Baumgart]] === '''Walerian "Waldi" BAUMGART''' (naskiĝis en [[1910]], mortis la {{daton|18|aprilo|2004}} en [[Bydgoszcz]]) estis [[pola esperantisto]]. === [[Józef Paweł Bieliński]] === '''Józef Paweł BIELIŃSKI''' (mortis la 2-an de februaro [[2004]]) estis honora ano de Pola Esperanto-Asocio kaj certan tempon prezidanto de la PEA-Rondo en Bydgoszcz. === [[Modest Błasiak]] === '''Modest BŁASIAK''' estas pola esperantisto, kiu aparte aktivis dum la studentaj jaroj en la 1980-aj jaroj. Li estis aktivulo de [[Pola Studenta Esperanto-Komitato]], kaj funkciis kiel prezidanto de la [[IJK 1987]] de [[TEJO]] en julio [[1987]] en [[Krakovo]]. === [[Roman Bura]] === '''Roman BURA''' estas pola esperantisto, muzikisto kaj kantisto, kiu aparte aktivis dum la studentaj jaroj en la 1980-aj jaroj. Li estis aktivulo de [[Pola Studenta Esperanto-Komitato]], kaj koncertis interalie en la [[IJK 1987]] de [[TEJO]] en julio [[1987]] en [[Krakovo]]. Samjare publikiĝis lia sola muzikkasede produktita albumo ''Jen la viv'.'' === T. Bylinski === '''T. Bylinski''' estis pioniro en Krakovo ĉirkaŭ 1905. ''(Se eĉ ne konatas la persona nomo aŭ vivdatoj, ĉu eblas almenaŭ noti kie estas referenco pri la fakto - noto pri ekzakta paĝo kaj numero de publikaĵo sufiĉas, ĝi ne devas skanite atingebli en la interreto)'' == C == === [[Józef Chybczyński]] === '''Józef Chybczyński''', kuracisto, estis pola esperantisto en la frua 20-a jarcento. Ekde 1913 li oficis kiel redaktoro de la revuo [[Kuracisto (revuo)|Kuracisto]]. === [[Ryczard Cywiński]] === '''Ryczard CYWIŃSKI''' estis pola arkitekto kaj esperantisto naskiĝinta en 1884 (lia mortojaro ne estas konata). Li estis esperantisto ekde 1908. En 1917 en kunlaboro kun T. Sikora<small>^[?]</small> li publikigis „Manifeston de socialistoj Esperantistoj“, kun la devizo: Socialistoj de ĉiuj nacioj unuiĝu per Esperanto, Amo kaj Racio! Malgraŭ ke estis anoncita Tutmonda Ligo de Socialistoj Esperantistoj kaj eĉ fondita unua grupo en [[Petrograd]], la „seismo“ ne progresis. == D == === [[Roman Dąbrowski]] === '''Roman DĄBROWSKI''' estis pola esperantisto en la unua duono de 20-a jarcento. ==== Traduko ==== *[[Jan Wolski]]. '''Ĉu ĝi estas nur fabelo?''', publikigita per Esperanta Eldon-Kooperativo, [[Varsovio]], 1935-04-11, 172 paĝoj, [https://archive.org/details/jbc.bj.uj.edu.pl.NDIGDRUK094848/mode/2up rete legebla] en retejo de la [[Interreta Arkivo]] {{citaĵo|Libro en la formo de interesa rakonto pri- kaj por-infana, kun multaj ilustraĵoj. Ĝi priskribas la fondon de infana kooperativo, kaj la ĉiam kreskantajn bonojn kiuj sekvas el tio. Ĝi celas propagandi la infankooperativan movadon, kiu efektive ludas gravan rolon en Pollando hodiaŭ. De nuntempa [[realaĵo]] la rakonto transiras al estonta [[utopio]], kaj laŭ maniero tre efika pentras la kooperan idealon. Interalie la libro akcentas la gravecon de Esperanto kiel internacia komprenilo. La verko jam atingis grandan famon en Pollando. La nuna traduko estas farita el nova teksto plibonigita de la aŭtoro mem. La stilo estas simpla kaj alloga — la [[aŭtoro]] evidente amas kaj komprenas la [[infano]]jn. La traduko estas bona; sed makulita de difektetoj, kiuj iom ĝenas [[leganto]]n kritikeman. Oni trovas, ekz., ''depost'' kun diversaj signifoj (de, post, dum, jam de); ''ĉu'' kun signifo ''aŭ'' (IX) aŭ ''kaj'' (X); ''ĵus'' kun signifo ĝuste (23) kaj ''nun'' (1); ''ĝis kiam'' (dum) l; ''vi fluus'' (flotus) ''sur ĝi ''21; ''sonĝi'' (revi) 50 ; tradukita ''per (de) [[Antoni Grabowski|Grabowski]]'' 153 ; ''mi timas, ĉu mi sukcesis'' (mi demandas al mi, Ĉu ..., mi ne scias, Ĉu ..., mi timas, ke mi ne...) XI; oftan mislokon de ''nur'', kaj ŝanceliĝon inter ''kooperatismo'' kaj ''kooperativismo'' (kial ne kooperismo ?), Tamen, libro entute tre rekomendinda. |[[La Brita Esperantisto]] - numero 368, decembro (1935)}} === [[Roman Iwo Dobrzański]] === '''Roman Iwo DOBRZYŃSKI''' estis pola pionira esperantisto. En 1904 li listiĝis en la [[Adresaro de la personoj kiuj ellernis la lingvon „Esperanto”]] ([[:s:Adresaro de la personoj kiuj ellernis la lingvon „Esperanto”/Serio XXV/Peco 2|serio XXV/peco 2]]), tiam li estis [[gimnaziano]] en [[Kielce]], do li naskiĝis en 1890 plus minus 4 jaroj. Ankoraŭ en gimnazia kaj posta studenta aĝo li iĝis valora tradukisto de literaturaj verkoj al Esperanto. ==== Traduko ==== * [[Adam Mickiewicz]]: ''Improvizacio de Konrad'' : el dramo "[[Dziady]]" ("Festo de mortintoj") / El la pola lingvo trad. [[Roman Iwo Dobrzański]]. - Varsovio: [[Jan Günther]], 1910. - 29 paĝoj. === [[Zbigniew Dobrzyński]] === '''Zbigniew DOBRZYŃSKI''' (mortis la 14-an de majo [[1984]]) estis [[aktoro]] de [[Pola Esperanto-Teatro]] (kun [[Kalina Pieńkiewicz]]) el Varsovio. Li esti unu el la fondintoj de Esperanto-teatro [[Antoni Grabowski]], kiu prezentiĝis en kelkaj Universalaj Kongresoj.<!--Mi havas la kongresan libron de la UK 1987 en Varsovio en mia bretaro kaj suspektis ke tiu UK povus esti unu el la UK-oj kie prezentiĝis la laŭdira teatra grupo, sed tie ne trovis ion. Do devos esti antaŭ tiu jaro, ĉar se la grupo ankoraŭ aktivintus en 1987 ĝi certe prezentintus ion en tiu UK. Postnoto: Kompreneble mi scias ke Zbigniew D. jam mortis en 1984, sed se li indikiĝas kiel unu el la fondintoj de la grupo, tio ne nepre signifas ke ĝi aŭtomate malfondiĝis kiam li mortis kaj eble malsanis iom antaŭ tio. ThomasPusch 2025-09-04--><ref>[https://edukado.net/upload/enhavo/dosieroj/Recenzoj_Katalogo/HIstorio%20de%20esperanta%20literaturo%20-ENHAVO.pdf en sia paĝo X] la libro [[Historio de la esperanta literaturo]] de [[Carlo Minnaja]] kaj de [[Giorgio Silfer]] el 2015 simple nomas teatran grupon kun nomo «Pola Esperanto-Teatro “Antoni Grabowski”». Tio povas esti indiko ke entute ne estis du teatraj grupoj, sed unu, indikita en Vikipedio kiel [[Pola Esperanto-Teatro]].</ref> ==== Notoj kaj referencoj ==== {{referencoj}} == E == ===[[Erna Epstein]]=== '''Erna Epstein''' (mortis 31 majo 1913) estis pola esperantistino en Lodzo en la komenco de 20-a jarcento. La ''[[Lodza Esperanto Societo]]'' estis kreita de ŝi.<ref>Esperanto, n148 jul 1913</ref> == F == === [[Adam Gabriel Furmanik]] === '''Adam Gabriel FURMANIK''' estis pola mariavita pastro kaj esperantisto, naskiĝinta la 20-an de decembro 1870. Lia senlaca persistemo favorigis al Esperanto la [[Mariavitismo|Mariavitan eklezion]], kiu laŭ la [[Enciklopedio de Esperanto]] de [[1934]] eldonas (... aŭ almenaŭ ĝis tiam eldonadis) diversajn broŝurojn pri tiu ĉi eklezio. Ekde la 1920-aj jaroj Adam Furmanik estis [[delegito de UEA]]. {{EdE|F}} == G == ===[[Adam Grabowski]]=== ''' Adam Grabowski''' (naskiĝis 1902 ? - mortis 1920), filo de Antoni Gravowski, estis esperantisto el [[Zakopane]] en la komenco de 20-a jarcento.<ref>Esperanto n238 jun 1920</ref> ===[[Tadeo Grabowski]]=== '''Tadeo Grabowski''' (mortis 1919), filo de [[Antoni Grabowski]], estis esperantisto el Varsovio en la komenco de 20-a jarcento<ref>Esperanto n239 okt 1919</ref> === [[Zygmunt Greffkowicz]] === '''Zygmunt GREFFKOWICZ''' ([[pseŭdonimo]] Gryff), n. la 19-an de novembro 1885 en [[Varsovio]], m. en aĝo de 55 jaroj la 16-an de decembro 1940 samurbe,<ref>[https://timenote.info/he/person/view?id=3813464 informoj el la retejo ''timenote.info''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20251204125706/https://timenote.info/he/person/view?id=3813464 |date=2025-12-04 }} (jen {{he}}, sed tuj ŝaltebla ankaŭ al 9 pliaj lingvoj)</ref> estis pola pionira esperantisto kaj ĵurnala propagandisto. Li estis komitatano de [[Pola Esperanto-Societo]] (PES), kaj estis aŭtoro de tri propagandaj broŝuroj pri Esperanto (el 1910, 1911 kaj 1930). <ref>laŭ [[Enciklopedio de Esperanto]], 1934</ref> ==== Referencoj ==== {{referencoj}} === [[Regina Grzębowska]] === '''Regina GRZĘBOWSKA''' estas pola esperantistino. Ŝi listiĝas kiel membro de la [[Internacia Rajtigita Ekzamenantaro]]. ==H== ===[[Ernest Hübscher]]=== '''Ernest Hübscher''' (mortis 1918) estis esperantisto en [[Lodzo]] en la komenco de 20-a jarcento. La lokaj Esperantistoj kolektis monon por starigi stonan sarkofagon sur lian tombon <ref>Esperanto n225 majo 1919</ref> ==I== ===[[Zenon Ihnatowicz]]=== '''Zenon Ihnatowicz''' (?-1911) estis pola esperantisto el [[Plock]], delegito de UEA. Li estas listigita en la [https://eo.wikisource.org/wiki/Adresaro_de_la_personoj_kiuj_ellernis_la_lingvon_%E2%80%9EEsperanto%E2%80%9D/Serio_XXIX/Peco_1| Adresaro de la personoj kiuj ellernis la lingvon „Esperanto”/Serio XXIX/Peco 1], do li eklernis Esperanton en 1908. Lia lasta deziro estis, havi sur sia tombo esperantan surskribon.<ref>Esperanto n103 20 jun. 1911</ref> == J == === [[Marjan Jarocki]] === '''Marjan JAROCKI''' estis pionira esperantisto en Krakovo. Li estis la unua sekretario de [[Krakova Societo ESPERANTO]] en 1906.<ref>Ruslanda Esperantisto. ''Esperantista Movado'', n-ro 8, p. 152, aŭg. 1906</ref><ref>[https://jbc.bj.uj.edu.pl/Content/859193/NDIGCZAS043693_1906_1907_002.pdf "Pola Esperantisto", organo de societo " Esperanto" en Lvovo, 1-a jaro, n-ro 2, oktobro 1906, p. 24]</ref><ref>En Ruslanda kaj Pola Esperantisto de 1906 li nur nomatas "M. Jarocki", sed en la [[:dosiero:Brzostowski - Adresaro de Polaj Esperantistoj por 1909, 1909.pdf|Adresaro de polaj esperantistoj por 1909, p. 29]], kiam li jam ne plu estas sekretario, sed ordinara membro, notiĝas lia plena persona nomo Marjan kaj ankaŭ la adreso de 1909.</ref> ==== Referencoj ==== {{Referencoj}} == K == === [[Robert Kamiński]] === '''Robert KAMIŃSKI''' estas pola esperantisto, kiu vivas kaj agadas en [[Lodzo]]. Jam antaŭ 2005 li estis la redaktoro de la bulteno ''Lodza Informilo'' de la loka Esperanto-grupo.<ref>[https://web.archive.org/web/20051122141253/http://www.ikki.pl/esperant/malnova/ informoj el malnova retejo de la Lodza Esperanto-grupo, arkivigita en novembro 2005] ({{eo}})</ref> Ekde 2015 li membras en la centra estraro de [[Pola Esperanto-Asocio]], kun mandatoj de 2015-2016 kaj de 2016-2019 kiel ĝenerala sekretario, kaj ekde tiam kun mandatoj de 2019-2022 kaj de 2022-2025 kiel prezidanto. En tiuj du oficperiodoj li ankaŭ reprezentis la asocion kiel komitatano A en la [[Komitato de UEA 2019-2022|komitato]] [[Komitato de UEA 2022-2025|de UEA]]. ==== Referencoj ==== {{Referencoj}} ==== Eksteraj ligiloj ==== * [https://www.facebook.com/robert.kaminski.1257 persona paĝo en la retejo] ''[[Facebook]]'' === [[Iwona Kocięba]] === '''Iwona KOCIĘBA''' estas esperantistino de pola deveno, kiu ekde la [[1980-aj jaroj]] pro fondo de esperantista familio venis al kaj de tiam vivas en la ĉirkaŭaĵo de la urbo [[Antverpeno]]. Interalie, inter la jaroj 2000 kaj 2003 ŝi estis prezidanto de la historia grupo [[La Verda Stelo (Antverpeno)|La Verda Stelo en Antverpeno]]. Pri pliaj detaloj vidu la teksteton [[Iwona Kocięba]]. === [[Teresa Kosieradzka]] === '''Teresa KOSIERADZKA''' (m. en aĝo de 67 jaroj la 10-an de oktobro 2023)<ref>[https://www.facebook.com/esencopoznan/posts/hiera%C5%AD-la-10-an-de-oktobro-forpasis-nia-kara-amikino-teresa-kosieradzka-de-%C5%9Dia-f/900227831713342/ novaĵo pri ŝia morto en la ''Facebook''-paĝo] de la klubo [[E-SENCO]] en [[Poznano]] ({{eo}})</ref> estis pola esperantistino el [[Varsovio]], kiu aparte aktivis dum la studentaj jaroj en la 1980-aj jaroj. Ŝi estis aktivulino de [[Pola Studenta Esperanto-Komitato]], kaj membris en la [[Loka Kongresa Komitato]] de la [[IJK 1987]] de [[TEJO]] en julio [[1987]] en [[Krakovo]]. ==== Referencoj ==== {{Referencoj}} === [[Izydor Krynicki]] === D-ro '''Izydor KRYNICKI''' estis kuracisto kaj esperantisto en [[Varsovio]]. Li naskiĝis la [[26-an de januaro]] [[1874]] en [[Vilno]], kaj iĝis esperantisto en [[1895]]. Interalie li estis kunorganizinto de Esperanto-Rondo en [[Vilno]], membro de la ''Loka Monumenta Komitato'' en Vilno, kaj verkisto de artikoloj en esperantlingvaj medicinaj revuoj. === [[Paweł Kulozik]] === '''Paweł KULOZIK''' (naskiĝis en [[1912]] - mortis la [[7-an de junio]] [[1976]] en [[Katowice]], [[Pollando]]) estis pola esperantisto. Li gvidis multajn Esperanto-kursojn kaj estis unu el la plej elstaraj aktivuloj en la loka movado. == L == === [[Joanna Lewoc]] === '''Joanna LEWOC''' estas pola esperantistino, kiu aparte aktivis dum la studentaj jaroj en la 1980-aj jaroj. Ŝi estis aktivulino de [[Pola Studenta Esperanto-Komitato]], kaj membris en la [[Loka Kongresa Komitato]] de la [[IJK 1987]] de [[TEJO]] en julio [[1987]] en [[Krakovo]]. Interalie ŝi tradukis el Esperanto en la anglan la libron de [[Reinhard Selten]] ''Enkonduko en la Teorion de Lingvaj Ludoj: Ĉu mi lernu Esperanton?''<ref>[https://www.amazon.de/Enkonduko-Teorion-Lingvaj-Einf%C3%BChrung-sprachlicher/dp/3929853035 informetoj pri la libro en la retejo ''amazon.de'']</ref> ==== Referencoj ==== {{Referencoj}} === [[Zofia Anna Loiseau]] === '''Zofia Anna LOISEAU''' estas resp. estis aktiva esperantistino, kiu naskiĝis la 27-an de septembro [[1942]] en Pollando. == M == > [[Maria Majerczak]] jam estas ĝerma artikolo. === [[Stanisław Mandrak]] === '''Stanisław MANDRAK''' (n. la 20-an de julio 1948 en [[Gliwice]]) estas pola esperantisto. De 2013 ĝis 2016 li estis la prezidanto de [[Pola Esperanto-Asocio]]. ==== Eksteraj ligiloj ==== * [https://www.facebook.com/stanislaw.mandrak persona paĝo en la] [[socia retejo]] ''[[Facebook]]'' === [[Janusz Motykiewicz]] === '''Janusz MOTYKIEWICZ''' (naskiĝis en [[1944]], mortis en [[1991]] en Kotla, vilaĝo kaj komunumo en la [[distrikto Głogów]] de la regiono [[Malsupra Silezio]] en nuna [[Pollando]]) estis [[poloj|pola]] [[esperantisto]] kaj delegito de [[UEA]] en Kotla, kiu ĝis 1945 germane nomiĝis ''Kuttlau'' en ''distrikto Glogau''. == N == === [[Aleksandro Naumann]] === Dro '''Aleksandro Naumann''' publikiĝis artikolon ''Nefermita letero al s-ro de Beaufront'' en nro 6 de [[Ruslanda Esperantisto]] en 1906. Li estis sekretario de sekretario de la Unua Grupo Homarana. Adreso: Varsovio. str. Koŝikova, No 7<ref>Ruslanda Esperantisto. ''Nefermita letero al s-ro de Beaufront''. Nro 6 p.121-122. Jun-jul. 1906 </ref>. {{referencoj}} ==O== ===[[Fritz Ollhaber]]=== '''Fritz Ollhaber''' estis esperantisto en la komenco de 20-a jarcento el [[Szczecin]]. Li malaperis la 2-an de novembro 1914 ĉe [[Soissons]] dum la Unua mondmilito<ref>Esperanto n176 apr 1915</ref>. == P == === [[Tadeusz Pleskaczyński]] === '''Tadeusz PLESKACZYŃSKI''' (n. en 1909, m. la 6-an de februaro 1996) estis [[delegito de UEA]] pri [[arkitekturo]] kaj [[turismo]] de 1957 kaj delegito de [[Varsovio]] ekde 1984. ===Ant. Peczeli=== '''Ant. (Antonio?) Peczeli''' estis esperantisto el [[Przemyśl]], militkaptita 1915 dum la Unua mondmilito<ref>Esperanto n178 jul 1915</ref>. == R == === [[Irena Radziewicz-Winnicka]] === '''Irena RADZIEWICZ-WINNICKA''' (naskiĝis en [[1917]], mortis la 7-an de oktobro 2002 en Gliwice) estis Esperanto-instruistino, redaktorino, konsultanto de la Silezia Branĉo de [[AIS]], poetino, verkistino por infanoj kaj tradukistino. == S == === [[Antoni Schudmak]] === '''Antoni SCHUDMAK''' estis pioniro en Krakovo. Li iĝis unua prezidanto de [[Krakova Societo ESPERANTO]] en 1906. ===[[Jan Sigda]]=== '''Jan SIGDA''' estis esperantisto el [[Starachowice]] ĉe la mezo de 20-a jarcento. === [[Jan Silhan]] === [[Dosiero:Ośrodek Leczniczo-Rehabilitacyjny im. kpt. Jana Silhana w Muszynie 9.jpg|eta]] '''Jan SILHAN''' (naskiĝis la 1-an de novembro [[1889]] en [[Kievo]] - mortis la [[29-an de junio]] [[1971]] en Krakovo]) pola oficiro, socia aktivulo, estis aganto de pola kaj internacia blindula movadoj (kiel la prezidanto de Universala Asocio de Blindul-Organizaĵoj) kaj de la Esperanto-movado. === [[Józef Śliwiński]] === '''Józef ŚLIWIŃSKI''' (mortis la 5-an de januaro, kiujare?) estis [[pola esperantisto]], kreinto kaj longtempa prezidanto de la Esperanto-rondo en [[Wałbrzych]] (Pollando). === [[Joanna Smycz]] === '''Joanna SMYCZ''' estas pola esperantistino, kiu aparte aktivis dum la studentaj jaroj en la 1980-aj jaroj. Ŝi estis aktivulino de [[Pola Studenta Esperanto-Komitato]], kaj membris en la [[Loka Kongresa Komitato]] de la [[IJK 1987]] de [[TEJO]] en julio [[1987]] en [[Krakovo]]. ===[[Piotr Spiewak]]=== '''Piotr SPIEWAK''' estis esperantisto en [[Gdansko]] ĉe la mezo de 20-a jarcento. === [[Roman Stopa]] === Prof. d-ro '''Roman STOPA''' (naskiĝis en 1895, mortis en Krakovo la 15-an de aprilo 1995), estis specialisto pri afrikaj lingvoj, partopreninto de la [[UK 1912|Krakova UK en 1912]], kaj gvidis multajn Esperanto-kursojn por instruistoj inter la du mondmilitoj. ===[[Laurenti Swiatly]]=== '''Laurenti Swiatly''' estis esperantisto militkaptita 1916 dum la Unua mondmilito en [[Neuburg]]<ref>Esperanto n 193-194 sep-okt 1916</ref> ===[[Ladislau Székács]]=== '''Ladislau Székács''' estis esperantisto el [[Vacz]], militkaptita 1916 dum la Unua mondmilito en [[Nikolajev]]<ref>Esperanto n 193-194 sep-okt 1916</ref> ==T== ===[[Mihael Trombkowski]]=== '''Mihael Trombkowski''' estis esperantisto en Lodz en la unua duono de 20-a jarcento. ==U== ===[[Viktor Ungar]]=== '''Viktor Ungar''' (mortis 1920 en Zagreb), diplomato, estis esperantisto el [[Lvivo]] en la komenco de 20-a jarcento. Li estis vice-konsulo de Polio en Ĝenevo <ref>Esperanto n239-240 jul-aŭg 1920</ref> ==V== ===S. Varga=== '''S. Varga''' estis esperantisto el [[Przemyśl]], militkaptita 1915 dum la Unua mondmilito<ref>Esperanto n178 jul 1915</ref>. ==W== ===[[Ireneusz Wilczyński]] === '''Ireneusz WILCZYŃSKI''' estas pola esperantisto, pri kiu en la serĉoj per la komputila reto laŭ la stato de 2025 eltroveblas tute '''nenio''' krom ke li laŭ instigo de [[Kazimierz Krzyżak]] en 2012 estis honorigita per dekreto de la [[prezidanto de Pollando]] [[Bronisław Komorowski]] per la Arĝenta Kruco de Merito de Pollando, por sia multjara socia laboro favore al Esperanto, kiun la pola ŝtato konsideras nemateria heredaĵo de Pollando, tial escepta aktivado por ĝi simbole honorigindas. <!--Se ĝustas ke li tiom escepte laboris favore al la Esperanto-movado, tiam bonvenus - plejbone kun eksteraj referencoj - ĉi tie naskiĝdaton aŭ jaron kaj naskiĝurbon, loko(j)n de posta agado, profesio(j) kaj fine, ankaŭ iam aldoni neeviteblan mortodaton kaj urbon. La vivo jes ne nur dokumentiĝas en la komputila reto, kaj eĉ tie ne klaras ĉu oni trovas ĉiun informon. Sed ĝis nun tiu ĉi biografio estas nur granda demandosigno: helpo bonvenas por transformi ĝin al tute normala informero.--> == Z == === [[Stanisław Zausmer]] === '''Stanisław ZAUSMER''' (naskiĝis en [[1905]]; mortis la [[19-an de majo]] [[1993]]) estis [[pola esperantisto]] kaj pioniro de la movado en [[Słupsk]].<ref>[https://web.archive.org/web/20170206103503/http://zimslupsk.com/Mieczyslaw_Jordanowski,271,115.html jen en flanka mencio de nekrologo pri Mieczysław Jordanowski]</ref> {{referencoj}} === [[Aleksander Zdechlik]] === '''Aleksander ZDECHLIK''' estas pola esperantisto. De 2016 ĝis 2019 li estis la prezidanto de [[Pola Esperanto-Asocio]], post kiam li jam la antaŭjan tri jarojn gvidis la revizian komisionon de la asocio. === [[Arkadiusz Zychewicz]] === '''Arkadiusz ZYCHEWICZ''' estas pola esperantisto. En 2011 li elektiĝis prezidanto de [[Pola Esperanto-Asocio]] kaj formale havis tiun postenon ĝis novelekto en januaro 2013. {{Ĝermo|esperantisto}} [[Kategorio:Listoj de esperantistoj laŭ nacieco|Polaj]] [[Kategorio:Ĝermolisto de esperantistoj|Polaj]] [[Kategorio:Polaj esperantistoj]] 5pp3iuiq7k0wong891xwkrqdxlym4un 0 121973 9494477 9489494 2026-10-16T13:58:10Z Roberto 609 /* Ivan Petrov */ 9494477 wikitext text/x-wiki {{ArtikolaMesaĝokesto | speco = ĝermo | bildo = <span style="vertical-align: middle; background:transparent">[[Dosiero:Flago-de-Rusio.svg|50ra]]<span style="margin-left:-45px;">[[Dosiero:Jubilea simbolo.svg|40ra]]</span></span> | css-stiloj = width: 80%; | teksto = ''Tiu ĉi paĝo listigas [[Vikipedio:ĝermo|ĝermajn informojn]] pri [[rusa esperantisto|rusaj esperantistoj]]. Movu mallongajn informojn pri rusaj esperantistoj en tiun ĉi paĝon metante [[Vikipedio:alidirektilo|alidirektilo]]n.<br />Se vi volus partigi informon en apartan artikolon, aldonu informojn tiel ke '''minimume''' estu tri plenaj frazoj, prefere pli, nepre estu ĝustaj kategorioj, almenaŭ [[:kategorio:Rusiaj esperantistoj]], kaj laŭeble ankaŭ uziĝu la ŝablonoj {{ŝ|Informkesto homo}} kaj {{ŝ|vivtempo}}. Post kreo de aparta artikolo forigu la informon de ĉi-tie.<br />Ekzistas pli plena '''[[listo de rusaj esperantistoj]]''', en kiu listiĝu la nomoj de rusaj esperantistoj aŭ menciataj ĉi-tie aŭ per propra biografia artikolo.'' <!-- Pri ĉi tiu paĝo, vidu la historian diskuton [[Vikipedio:Diskutejo/Arkivo_2006_9#Kvanto_kaj_kvalito]] --> }} {{KompaktaEnhavTabeloEo}} == A == === [[Aĥill Averbuĥ]] === '''Aĥill Averbuĥ''' (cirile ''Ахилл Авербух'') estis sovetia esperantisto. Kun [[Nikolai Lozgaĉev]] li tradukis versojn de [[Vladimir Visockij]] por poemaro ''La birdo Gamajun'' eldonita en 1989 en [[Sverdlovsk]]: [[Sezonoj]]. * Listo de la unuopaj kantoj de la poemaro ''La birdo Gamajun'' kun ligiloj al ĉiuj tekstoj videblas [http://www.wysotsky.com/7845.htm?0&a=39 ĉi tie] (en traduko de Aĥill Averbuĥ ekzemple la kanto [http://www.wysotsky.com/7845.htm?25 Li el batal' ne revenis]). == B == === [[Sergej Nikolajeviĉ Bojev]] === '''Sergej Nikolajeviĉ BOJEV''' ({{l-ru|Сергей Николаевич Боев}}, mortis la [[12-a de junio|12-an de junio]] [[1987]] en [[Alma-Ata]], [[Kazaĥio]]) estis eminenta zoologo-parazitologo. Li lernis Esperanton junaĝe kaj daŭre aktivis pri ĝia faka aplikado. == C == ===[[Michael Cimberov]]=== '''Michael''' aŭ '''Miĥail CIMBEROV''' ({{l-ru|Михаил Цимберов}}, {{l-uk|Михайло Цімберов}}, mortis la 26-an de marto 1983) estis esperantisto en [[Jalta]]. == Ĉ == === [[Vladimir Ĉarin]] === '''Vladimir ĈARIN''' - {{l-ru|Владимир Чарин}} - estas rusia esperantisto kaj tradukisto, pri kiu ĝis nun mankas ĉiaj kromaj biografiaj informoj. ''' En [[Esperanto]] aperis ''' * [[Arkadij kaj Boris Strugackij|Arkadij kaj]] [[Boris Strugackij]]: ''Eksterordinara evento'' / Tradukis [[Vladimir Ĉarin]]. En: [[Sferoj]]: sciencfikcio kaj fantasto / Eldonis Miguel Gutiérrez Adúriz (Liven Dek); paĝoj 73 - 86, volumo 4.<ref>http://impeto.trovu.com/auxtoroj/strugackij Libroj de Arkadij Strugackij kaj [[Boris Strugackij]] en Esperanto</ref> ''' Referencoj ''' {{Referencoj}} === [[Bronislav Ĉupin]] === '''Bronislav ĈUPIN''' ({{l-ru|Бронислав Чупин}}, naskiĝis la {{daton|1959-12-15}}) estas rusia esperantisto vivanta en [[Iĵevsk]],<ref>[http://www.reu.ru/dokumentoj/protokolo21 protokolo de la 21-a Konferenco de Rusia Esperantista Unio en majo 2005]</ref> [[Udmurtio]]. Li aktivas en la faka grupiĝo [[Tutmonda Asocio de Konstruistoj Esperantistaj]] (TAKE), sed ankaŭ publikigis literaturaĵojn kaj lernolibrojn, interalie gazetaran kurson de Esperanto en la [[udmurta lingvo]]. En la 7-a kultura festivalo [[Esperanto - Lingvo Arta]], okazinta en [[Kazano]] en [[1995]], li honoriĝis per speciala premio en la kategorio deklamado. ==== Referencoj ==== {{Referencoj}} ==== Eksteraj ligiloj ==== * [http://esperanto-ondo.ru/Diverse/Udmurtio.htm artikolo "Iom pri Udmurtio" de Bronislav Ĉupin] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160807194927/http://esperanto-ondo.ru/Diverse/Udmurtio.htm |date=2016-08-07 }}, en [[La Ondo de Esperanto]] n-ro 7 (129) de 2005 * [http://www.espero.com.cn/2013-09/26/content_30141807.htm fabelo "kuraĝa ŝafo", el la rusa tradukita de Bronislav Ĉupin], en [[El Popola Ĉinio]] septembro 2013 * [http://esperanto-ondo.ru/Katal5.htm mencio pri la rusa eldono de ''Esperanto simple'', de Lilia Fabretto, en traduko de Bronislav Ĉupin, kaj udmurtlingva lernolibro pri Esperanto, kiu baziĝas sur la samlingva gazetara kurso pri Esperanto de li] <!-- == D == --> == E == ===[[Tiberius Eckstein]]=== '''Tiberius Eckstein''' estis esperantisto el [[Tjumen]], militkaptita 1916 dum la Unua mondmilito<ref>Esperanto n 193-194 sep-okt 1916</ref> == F == === [[Aleksandr Filippov]] === '''Aleksandr Gavriloviĉ FILIPPOV''' (cirile Александр Гаврилович Филиппов) estis rusa [[dentkuracisto]] kaj esperantisto en [[Saratov]], kie li estis unua pioniro de Esperanto, aparte aktiva en la periodo de 1888 ĝis 1891. En tiu periodo li verkis multajn artikolojn favore al Esperanto. == G == === [[Mikaelo Gabrielo]] === '''Mikaelo GABRIELO''', antaŭe Kiperman, estis ruso, episkopo ortodoksa en [[Ĉuhujivo]], kaj esperantisto ekde [[1909]]. Li naskiĝis en [[1891]], la mortojaro ankoraŭ ne notiĝis ĉi-tie. Inter la jaroj 1910 kaj 1914 li estis la sekretario de la Esperanto-grupo en [[Kievo]], estis [[konsulo]] de [[UEA]] kaj organizinto de la II-a Tutruslanda Esperanto-Kongreso en [[1913]]. En [[1912]] li faris per-Esperantan vojaĝon tra [[Germanio]], [[Francio]], [[Hispanio]], [[Italio]] kaj [[Aŭstrio]] (fonto: [[Enciklopedio de Esperanto - G]]). :Vidu ankaŭ: intertempe ''Mikael Gabriel'' (n. en 1990) ankaŭ estas la nomo de finna repmuzikisto. === [[J. Guminski]] === '''J. GUMINSKI''' estis doktoriĝinta pionira rusa esperantisto. Li loĝis en vilaĝo Rovnoje (Ровное, borde de la rivero Volgo, 100 kilometrojn sude de [[Saratovo]]), sed ofte vizitis Saratovon, kie li estis senlaca daŭriganto de la agado de [[Aleksandr Filipov]]. ". . . li ĉie kaj ĉiam semis bonan semon, ne ŝparante siajn fortojn kaj elspezojn." ([[L. L. Zamenhof]] en [[La Esperantisto]], 1892, n-ro 12.) * [[:s:Dosiero:LD09-043.JPG| mencio de J. Guminski en la adresaro de la personoj kiuj ellernis la lingvon "Esperanto" (1889–1909) de Ludwik Lejzer Zamenhof]] === [[Aleksandr Gofen]] === '''Aleksandr GOFEN''' - {{l-ru|Александр Гофен}} - estas devene rusia esperantisto kaj redaktisto, nun vivanta en [[San-Francisko]], [[Kalifornio]], pri kiu ĝis nun mankas ĉiaj kromaj biografiaj informoj. ''' En [[Esperanto]] aperis ''' * [[Arkadij kaj Boris Strugackij|Arkadij kaj]] [[Boris Strugackij]]: ''[[Pikniko ĉe vojrando]]'' / Tradukis [[Mikaelo Bronŝtejn]]. Pentraĵoj de Leonid Andreev. Respondeca redakto de [[Aleksandr Ŝevĉenko]]. Kunredaktis [[Aleksandr Gofen]], [[Dmitrij Perevalov]], [[Elena Ŝevĉenko]]. - Moskvo: [[Impeto]], 1996. - 190 paĝoj. Originalo: ''Piknik na oboĉine''.<ref>http://impeto.trovu.com/auxtoroj/strugackij Libroj de Arkadij Strugackij kaj [[Boris Strugackij]] en Esperanto</ref> ''' Referencoj ''' {{Referencoj}} ''' Vidu ankaŭ ''' * En la [[revuo Monato]] li per [https://www.monato.be/2019/012396.php la artikolo ''Biologia bazo de mensogado'' (jarkolekto 2019, numero 3, p. 10)] kaj [https://www.monato.be/2019/012452.php postej replikoj] iniciatis vastan diskuton kaj disputon pri la temaro de [[rasismo]] kaj [[islamismo]]. * En antaŭa artikolo en la [[revuo Monato]] titolata [https://www.monato.be/2018/012316.php ''La Interna Ideo kaj ekstera politiko'' (jarkolekto 2018, numero 10, p. 5)] aperas interalie portreta foto de li. === [[Romano Grinŝpan]] === '''Romano Grinŝpan''' estis sovetia esperantisto. Li estas aŭtoro de * "Sen kompliko sen koliko Esperanta gramatiko". Romano Grinŝpan. Lerniloj, vortaroj / internacia. Panevėžio spaustuvė. Panevėžys. 2001. 40 paĝoj. Klarigo: Spritaj versaĵoj por transdoni gramatikajn sciojn. * [[20 humuraj versaĵoj (libro)]] * tradukis kantojn por [[Timur kaj lia taĉmento]] * "Ok fabeloj" de [[Kornej Ĉukovskij]], eldonis "Verda Stelo", Jablonovka, Polio, 1970: Blatego (Тараканище), Ajdoloro (Айболит), Konfuzo (Путаница), Lavughistruo<!-- kio je dio estu tio??? --> (Мойдодыр), Muŝo-Zumobuŝo (Муха-Цокотуха), Telefono (Телефон), Fedorina chagreno (Федорино горе), Barmalano (Бармалей) <!-- == Ĝ == == H == == Ĥ == --> == I == ===N. Ivanoff=== '''N. Ivanoff''' estis esperantisto militkaptita en 1915 dum la Unua mondmilito en [[Feldbach]]<ref>Esperanto n184 dec 1915</ref> ===[[Eugenio Ivaŝĉenko]]=== ''Eugenio Ivaŝĉenko''' estis esperantisto el [[Dnipro]] en la komenco de 20-a jarcento. <ref>Esperanto n190 jun 1916</ref> == J == ===[[Koloman Jankowich]]=== '''Koloman Jankowich''' estis esperantisto el [[Kizilordo]] militkaptita en 1915 dum la Unua mondmilito<ref>Esperanto n181 sep 1915</ref>. == Ĵ == === [[Nikolaj Ĵeltov]] === '''Nikolaj Matvejeviĉ ĴELTOV''' (naskiĝis la 8-an de novembro [[1895]], mortis pro [[tifo]] la 9-an de majo 1920 en [[Moskvo]]) en 1917 estis sekretario de la Organiza Komitato de Tutruslanda Esperanto-Federacio (OKTEF) kaj en 1918-1919 prezidanto de Moskva Esperanto-Societo. En 1919 li kune kun V. Polakov multe laboris en la Esperanto-[[biblioteko de Davidov]] super la Bibliografio de la Esperanta literaturo. Al Esperanto li tradukis el la verkaro de [[Lev Tolstoj]], [[Leonid Andrejev]], [[Anton Ĉeĥov]] kaj aliaj. === [[Aleksej Ĵuravlov]] === '''Aleksej ĴURAVLOV''' estas rusia esperantisto kaj tradukisto, pri kiu ĝis nun mankas ĉiaj kromaj biografiaj informoj. ''' En [[Esperanto]] aperis ''' * ''Malfacilas esti dio'' / Tradukis [[Aleksej Ĵuravlov]]. Pentraĵoj de [[Leonid Andrejev]]. Respondeca redakto de [[Aleksandr Ŝevĉenko]]. - Moskvo: [[Glagol]] ; [[Impeto]], 1992. - 167 paĝoj. ISBN 5-7312-0019-X. Originalo: ''Trudno b'it' bogom''. == K == === [[Aleksandr N. Kabanoff]] === '''Aleksandr N. Kabanoff''' estis rusa esperantisto en la frua 20-a jarcento loĝante en [[Antverpeno]]. Li interalie estis kunlaboranto de la etnografia muzeo de la urbo. Kontribuo de li postmorte ankoraŭ aperis en la nederlandlingva kompilaĵo [https://www.zvab.com/ENKU-1632-1695-Tijdloze-beelden-uit/381536998/bd ''ENKU 1632 - 1695. Tijdloze beelden uit 17de eeuws Japan'' ("eternaj bildoj el la 17-jarcenta Japanio")] en 1999. Verko * Международный язык Эсперанто (Lingvo internacia Esperanto). Moskvo, Tipografejo Kuĉnareff kaj Kompanio, 1909, (20x13 cm), 32 paĝoj. {{Citaĵo|Tiu ĉi libreto estas tute ruse verkita. Ne komprenante la lingvon de Tolstoj kaj de Puŝkin, mi legigis la broŝuron de rusa konatulo. Ĝia efiko estis tia, ke li kaj lia edzino tuj farigis esperantistoj kaj aliĝis al la Antverpena Grupo Esperantista. Plej bonan pruvon de ĝia taŭgeco oni ne povas postuli.|[[Amatus Van der Biest-Andelhof]], [[Belga Esperantisto]] n.007 (maj 1909)}} === B. N. Kabanoff === '''B. N. Kabanoff''', edzino de Aleksandr N. Kabanoff, estis rusa esperantistino, loĝanta en [[Antverpeno]], en la frua 20-a jarcento. Verko * Первота Эсперанцкая книга для человечества с. грамматика и слово (''Pervota Esperantskaja kniga dlja ĉeloveĉestva s. grammatika i slovo'', "La unua esperantista libro kun gramatiko kaj vortaroj") Moskvo, Tipografejo Kuĉnareff kaj Kompanio, 1909 (20 x 13 cm), 104 paĝoj. {{Citaĵo|La gramatiko estas ruse verkita; la legolibro enhavas tre legindajn kaj gradigitajn anekdotojn ĉerpitajn el Tolstoj, Turgenev, Garŝin, Mamin-Sibirjak kaj aliaj rusaj literaturistoj.| [[Amatus Van der Biest-Andelhof]], [[Belga Esperantisto]] n. 007 (maj 1909)}} === [[Maksim Kejda]] === '''Maksim KEJDA''' estas rusa esperantisto vivanta en [[Kaliningrado]]. En la 1990-aj jaroj li aktivis en [[Sovetia Esperantista Junulara Movado]], interalie kontribuis al la versokolekto [[SEJM-kreado]], kaj ekde la 1990-aj jaroj prezidas la urban Esperanto-grupon. ==== Eksteraj ligiloj ==== * [http://esperanto-ondo.ru/Bef/Bef-2002.htm bildigo de li en artikolo pri la unua Balta Esperanto-Forumo de julio 2002 en Kaliningrado], en [[La Ondo de Esperanto]], === [[Sergej Krajnov]] === '''Sergej KRAJNOV''' ([[1904]] - mortis komence de [[1991]] en [[Moskvo]], [[Rusio]]) estis multjara delegito kaj dumviva mernbro de [[UEA]], kiu plurfoje prelegis en [[Internacia Kongresa Universitato]] pri sia fako, [[agronomio]]. [[Dosiero:Marija Koĉetkova 1.jpg|eta|100ra|<center>Marija Koĉetkova]] === [[Marija Koĉetkova]] === '''Marija "Maŝa" KOĈETKOVA''' estas rusia esperantistino el [[Ivanovo]].<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://donh.best.vwh.net/Esperanto/Literaturo/Revuoj/ckk/ckk9902.htm |titolo=CERBE kaj KORE, Organo de Moskva Literatura Esperanto-klubo, n-ro 2 (53), februaro 1999 |alirdato=2016-04-12 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20160410202526/http://donh.best.vwh.net/Esperanto/Literaturo/Revuoj/ckk/ckk9902.htm |arkivdato=2016-04-10 }}</ref> Plurajn jarojn ŝi estis membro de la esperantista muzikgrupo [[Ekvinokso (muzikgrupo)|Ekvinokso]], kaj ripete premiiĝis en la kultura festivalo [[Esperanto - Lingvo Arta]]. En la 1990-aj jaroj ŝi aktivis en [[Sovetia Esperantista Junulara Movado]], kaj interalie kontribuis al la versokolekto [[SEJM-kreado]]. ==== Referencoj ==== {{Referencoj}} ===S. Kogan=== Dr.o '''S. Kogan''' (mortis 1915), kuracisto, estis rusa esperantisto el [[Dmitrov]] en la komenco de la 20-a jarcento. Li mortis en 1915 dum la Unua mondmilito. Li infektigis je [[tifo]], kuracante tifajn militistojn en Galicio.<ref>Esperanto n178 jul 1915</ref>. === [[Miĥail Gavriloviĉ Korotkov]] === '''Miĥail Gavriloviĉ KOROTKOV''', naskiĝinta en 1948, estis rusa esperantisto. ===Kuznecov=== Sinjoro '''KUZNECOV''' estis [[rusoj|rusa]] esperantisto, kiu venis en [[Japanio]]n en [[1919]], kaj instruis per rekta metodo Esperanton en [[Nippon Esperanto-Sya]] (日本 エスペラント-舎), [[Tokio]], en 1920. Li estis unu el pluraj altrangaj eksterlandaj esperantistoj, kiuj tiutempe venis al Japanio kaj helpis al la nacia Esperanto-movado. ([[Kawasaki Naokazu]]) <!-- {{ĝermo|esperantisto}} --> ====Vidu ankaŭ ==== * [[Esperanto-movado en Japanio (ĝis 1934)]] {{EdE|K}} <!-- {{bibliotekoj}} --> <!-- == L == == M == --> == N == ===G. Nabotow=== '''G. Nabotow''' estis esperantisto militkaptita en 1915 dum la Unua mondmilito en [[Theresienstadt]]<ref>Esperanto n184 dec 1915</ref> === [[Elena Nadikova]] === '''Elena NADIKOVA''' estas rusa instruistino kaj esperantistino. La 24-an de julio 2018 ŝi reelektiĝis por nova [[ILEI]]-estraro dum la [[51-a ILEI-Kongreso 2018]] kaj oficis dum pliaj tri jaroj, ĝis somero 2021.<ref>Laŭ la dissendolisto ilei-sekciestroj+reprezentantoj pri la ILEI-Kongreso en Madrido, sendita la 25-an de julio 2018 {{eo}}</ref><ref>[https://www.facebook.com/165047250205457/photos/a.178376598872522/1885226568187508/ foto de la nova ILEI-estraro 2018-2021 el Facebook]</ref> ==== Referencoj ==== {{Referencoj}} ===V. V. Neĵinski=== '''V. V. Neĵinski''' (mortis 1913) estis esperantisto en Sankt-Peterburgo en la komenco de 20-a jarcento<ref>Esperanto n150 aŭg 1913</ref>. == O == === [[Kazimir Osipoviĉ Ostanieviĉ]] === '''Kazimir Osipoviĉ OSTANIEVIĈ''', ruso. Naskiĝis en [[1859]], mortis en [[1911]] en [[Petrogrado]]. Pioniro de Esperanto. En [[1899]]-[[1902]] estis prez. de Esperanto-Societo „[[Espero]]“ en [[Petrogrado]]. Propagandis multe per la gazetaro, oferis multe da mono por posedi riĉan [[biblioteko]]n. ==P== === [[Andrej Peĉjonkin]] === '''Andrej PEĈJONKIN''' [Андрей Печёнкин, Andrej Peĉënkin, *1959] estis sovetia kaj daŭre restas, rusia, esperantisto (ekde 1973). En 1983 li kun [[Halina Gorecka]] kaj [[Aleksandr Korĵenkov]] kunaŭtoris la libron ''Du eseoj. Uralaj renkontiĝoj''; Pri perspektivoj de la movado en Uralo: Raporto de [[UEK]]. — Tjumeno: [[UEK]], 11 paĝoj — (Serio Movadaj kajeroj; Vol. 1). Tradukinto en Esperanton de la libro "De ideoj al agoj: 75 jaroj de Unesko" (eld. Unesko/UEA, 2020). Profesie instruisto de lingvoj, tradukisto (ĉefe en/el la angla). Revizianto/redaktoro de rubriko en la magazino Monato. ===[[Ivan Petrov]]=== '''Ivan Petrov''' estis esperantisto el [[Akmolinsk]] militkaptita en [[Ĉeĥio]] dum la Unua mondmilito.<ref>Esperanto n195 nov 1916</ref> ===[[Eudokia Podenko]]=== '''Eudokia Podenko''' estis esperantistino en [[Ussurijsk]] en la komenco de 20-a jarcento, kie ŝi daŭrigis la grupon fondita de [[Julio Baghy]], kiam li estis tie militkaptito. === [[Alexander Prager]] === '''Alexander Prager''' estis esperantisto en Moskvo ekde [[1897]] <ref>Aŭstria Esperantisto n137 (dec 1936)</ref>. == Q == == R == ===S. P. Rantov=== '''S. P. Rantov''' estis rusa esperantisto en la komenco de 20-a jarcento. :Verkoj *'''Internacia lingvo Esperanto, propaganda broŝuro en rusa lingvo'''. Eld. Fedulov, [[Saratov]], 1913(?). *'''Esperanto en vilaĝo, propaganda broŝuro en rusa lingvo'''. Eld. Fedulov, Saratov, 1913(?)<ref>Esperanto n158 dec. 1913</ref> === [[Ju Reutov]] === '''JU REUTOV''' - {{l-ru|Ю. Реутов}}, eventuale mallongigo de Jurij Reutov - estas rusia esperantisto kaj tradukisto, pri kiu ĝis nun mankas ĉiaj kromaj biografiaj informoj. ''' En [[Esperanto]] aperis ''' * [[Arkadij kaj Boris Strugackij|Arkadij kaj]] [[Boris Strugackij]]: ''Rendevuo'' / Tradukis [[Andrej Ananjin]], [[Ju Reutov]]. En: [[Sferoj]]: sciencfikcio kaj fantasto / Eldonis [[Liven Dek]] ([[Liven Dek]]); paĝoj 109 - 120, volumo 2.<ref>http://impeto.trovu.com/auxtoroj/strugackij Libroj de Arkadij Strugackij kaj [[Boris Strugackij]] en Esperanto</ref> ''' Referencoj ''' {{Referencoj}} === [[Evgenij Ripinskij]] === '''Evgenij Viktoroviĉ Radvan RIPINSKIJ''' - {{l-ru|Евгений Рипинский}} - estis pioniro de la movado en la komenco de 20-a jarcento<ref>Adresaro de la personoj kiuj ellernis la lingvon "Esperanto"/Serio XIX</ref>, kunlaboranto de la revuo [[Ruslanda Esperantisto]] ĉirkaŭ 1905. Li uzis la plumnomon ''Formiko''. {{referencoj}} ===[[Nikolaj Rysovec]]=== '''Nikolaj Rysovec''' ({{l-ru|Николай Рысовец}}, mortis la 20-an de julio 1983) estis esperantisto en Moskvo. == S == ===[[Helena Sazonova]]=== '''Helena Sazonova''' - {{l-ru|Елена Сазонова}} - estis esperantistino dum la unua duono de 20-a jarcento en Sovetunio. Traduko: *[[Boris Lavrenev]]. Disrompo. Eld. [[Ekrelo]], Leipzig, 1932(?) === [[Varvara N. Seriŝeva]] === '''Varvara N. SERIŜEVA''' estis [[rusa esperantisto|rusa esperantistino]] kaj [[instruisto|instruistino]]. Ŝi estis fratino de [[Inocento Seriŝev]]. Ŝi verkis la rimarkindajn porinfanain Esperanto-lernilojn: *'''Verda steleto: Internacia infanaro''' . Antaŭparolo ''Abigaille Zanetta'', italia instruistino kaj socia aktivisto (1875–1945), [[Milano]]: Eldonejo T. Silva, [[1926]], 78 paĝoj. Reeldonita de [[Nikolao Parusnikov]] en Moskvo, 2021. *'''Forgesitaj popoloj : la krestomatio por infana legado'''. Eld. la aŭtorino, [[Barnaul]], 1932. ====Recenzoj==== Pri ''Internacia infanaro'' {{citaĵo|Lernolibro por infanoj, tute en Esperanto, Grandaj presliteroj. Multe da bildoj. Libro longe bezonata. Bedaŭrindaj tamen estas multaj eraroj, ''pantalonoj'' anst. ''pantalono'', multaj superfluaj ig, ''Italio'' anstataŭ [[Italujo]], longaj kunmetaĵoj kaj nesimpla vortaranĝo.|[[La Brita Esperantisto]] - numero 253, Aprilo (1926) }} === [[Vladimir Soroka|Vladimir/Volodimir Soroka]] === '''Volodimir SOROKA''' (ukraine ''Володимир Сорока'', en sovetiaj tempoj ofte Vladimir Soroka, estas esperantisto, kantisto kaj gitaristo. Kvankam li naskiĝis la 23-an de septembro 1959 en [[Leningrado]], la nuna [[Sankt-Peterburgo]], li laŭ sia familio konsideras sin ukraino, kreskis en [[Poltavo]] kaj nun loĝas en [[Kievo]]. Tial pli legu en la [[Ĝermolisto de ukrainaj esperantistoj#Volodimir Soroka|Ĝermolisto de ukrainaj esperantistoj]]. === [[Nikolaj Sveŝnikov]] === '''Nikolaj Sveŝnikov''' estis rusa esperantisto kaj direktoro de gimnazio en [[Vjatka]] (tiutempa nomo de la urbo [[Kirov (urbo en Kirova provinco)|Kirov]]). Laŭ atesto de [[Kazimir Osipoviĉ Ostanieviĉ]], li estis la unua rusa esperantisto, kiu skribis leteron en la internacia lingvo al Zamenhof. == Ŝ == === [[Anatolij Aleksandroviĉ Ŝejpak]] === '''Aleksandroviĉ ŜEJPAK''', habilitita doktoro de teknikaj sciencoj, profesoro, Merita laborulo de superlernejo – membro de la Komisiono. Ŝejpak estas aŭtoro de scienc-teknikaj libroj en esperanto: [[Hidromekanoko kaj varminterŝanĝo. A.Ŝejpak 1999]] kaj ''Elektitaj lekcioj pri historio de scienco kai tekniko''. === [[Natalia N. Ŝoroĥova]] === Pri '''Natalia N. ŜOROĤOVA''' (ŝi mem esperante uzis la personan nomon Natalia,<ref>Ekzemple en [http://www.nodo50.org/esperanto/Libroservo/Winnie.htm ''Winnie-la-Pu'', recenzo de Natalia Ŝoroĥova en numero 1992, nº4, de la revuo] “[[La Ondo de Esperanto]]” </ref> {{l-ru|Наталья Н. Шорохова}}, Natalja N. Ŝoroĥova) tute mankas biografiaj informoj, krom tie ke ŝi kunlaboris en la lasta [[Asocio de Sovetiaj Esperantistoj#Informa Bulteno de ASE|Informa Bulteno]] de la [[Asocio de Sovetiaj Esperantistoj]], eldono 73, eldonita en 1990. {{referencoj}} === [[Elena Ŝevĉenko]] === == T == ===[[Simon Ivanoviĉ Tiŝĉensko]]=== '''Simon Ivanoviĉ Tiŝĉensko''' estis esperantisto militkaptita en 1915 dum la Unua mondmilito en [[Germanio]]<ref>Esperanto n186 jan 1916</ref> === [[Boris Tjutrin]] === '''Boris TJUTRIN''' (en [[cirila]]j literoj ''Борис Тютрин''. naskiĝis en 1947 kaj mortis la 10-an de januaro 1996) estis rusia esperantisto, kiu estis la kreinto kaj unua prezidinto de la klubo en [[Niĵnij Tagil]] ([[Rusio]]). <!-- == U == --> == V == === [[Mikaelo Valentinov]] === '''Mikaelo Valentinov''' (1882? - 1936) estis pioniro en [[Moskvo]], lernis Esperanton en [[1906]] de [[Alexander Prager]]<ref>Aŭstria Esperantisto n137 (dec 1936)</ref>. {{referencoj}} === [[D. D. Valkov]] === '''D. D. VALKOV''' (naskiĝdato nekonata, mortis la [[4-an de junio]] [[1910]]) estis frua [[rusa esperantisto]]. Valkov estis prezidanto de la Esperanta Societo Espero en [[Sankt-Peterburgo]]. Li interalie verkis ŝlosilon por rusoj. ===[[Leonid Umitrijeviĉ Vasiljev]]=== '''Leonid Umitrijeviĉ Vasiljev''' estis esperantisto en la komenco de 20-a jarcento en Petrogrado. Li estis militkaptito en 1915 en koncentrejo ĉe Linz, Aŭstrio, dum la Unua mondmilito. === [[Boris Virgin]], je plena nomo [[Boris Jefimoviĉ Virgin]] === Pri '''Boris Jefimoviĉ VIRGIN''' ({{l-ru|Борис Ефимович Виргин}}, atentu ke foje la nomo erare skribiĝis Virigin) tute mankas biografiaj informoj, krom tie ke li kunlaboris en la lasta [[Asocio de Sovetiaj Esperantistoj#Informa Bulteno de ASE|Informa Bulteno]] de la [[Asocio de Sovetiaj Esperantistoj]], eldono 73, eldonita en 1990. ===[[Petro Vostokov]]=== [[Petro Vostokov]] estis esperantisto en la komenco de 20-a jarcento en [[Balaŝov]];<ref>Esperanto n166 apr 1914</ref> == W == ===Wirenius=== '''Wirenius''' estis esperantisto el Petrogrado, civilkaptito en Karlsbad dum la Unua mondmilito.<ref>Esperanto n173 jan 1915</ref> <!-- == X == == Y == --> == Z == === [[Nikolaj Nikolajeviĉ Zverev]] === '''Nikolaj Nikolajeviĉ ZVEREV''' (naskiĝis en 1913, mortis la 6-an de novembro 2003 en Tiĥvin), ekskolonelo, estis esperantisto ekde la 1930-aj jaroj kaj honora civitano de la urbo [[Tiĥvin]] (laŭ La Ondo de Esperanto). <!-- Ĉar la unuopaj partoj estas fakte sendependaj ĝermaj mikroinformoj, la referencoj estu laŭeble tuj ĉe la tekstoj, ne tute malsupre de la longa listo --> [[Kategorio:Listoj de esperantistoj laŭ nacieco|Rusiaj]] [[Kategorio:Rusiaj esperantistoj| ]] [[Kategorio:Ĝermolisto de esperantistoj|Rusiaj]] i620sfgz4id2q1sfu4jc0pn4iki47bl 0 121975 9494487 9490811 2026-10-16T14:50:45Z Roberto 609 /* Alfred Wenger */ 9494487 wikitext text/x-wiki {{ArtikolaMesaĝokesto | speco = ĝermo | bildo = <span style="vertical-align: middle; background:transparent">[[Dosiero:Flago-de-Svislando.svg|50ra]]<span style="margin-left:-45px;">[[Dosiero:Esperanto-Simbolo.svg|40ra]]</span></span> | css-stiloj = width: 80%; | teksto = ''Tiu ĉi paĝo listigas [[Vikipedio:ĝermo|ĝermajn informojn]] pri [[svisa esperantisto|svisaj esperantistoj]]. Movu mallongajn informojn pri svisaj esperantistoj en tiun ĉi paĝon metante [[Vikipedio:alidirektilo|alidirektilo]]n.<br />Se vi volus partigi informon en apartan artikolon, aldonu informojn tiel ke '''minimume''' estu tri plenaj frazoj, prefere pli, nepre estu ĝustaj kategorioj, almenaŭ [[:kategorio:svisaj esperantistoj]], kaj laŭeble ankaŭ uziĝu la ŝablonoj {{ŝ|Informkesto homo}} kaj {{ŝ|vivtempo}}. Post kreo de aparta artikolo forigu la informon de ĉi-tie.<br />Ekzistas pli plena '''[[listo de svisaj esperantistoj]]''', en kiu listiĝu la nomoj de svisaj esperantistoj aŭ menciataj ĉi-tie aŭ per propra biografia artikolo.'' <!-- Pri ĉi tiu paĝo, vidu la historian diskuton [[Vikipedio:Diskutejo/Arkivo_2006_9#Kvanto_kaj_kvalito]] --> }} {{KompaktaEnhavTabeloEo}} == A == === Paul Aeby === '''Paul AEBY''' (1903-1988) estas aŭ estis svisa esperantisto, kiu [[Universalaj Lingvoj en Svislando/Listo de lokoj kaj nomoj menciitaj|estas menciita]] en la verkaĵo [[Universalaj Lingvoj en Svislando]] el [[2006]] de [[Andreas Künzli]] (paĝo 1085). Ĝis nun pri li mankas kromaj biografiaj informoj. === Enea Albertini === '''Enea ALBERTINI''' (1926-1990) estis svisa esperantisto, kiu [[Universalaj Lingvoj en Svislando/Listo de lokoj kaj nomoj menciitaj|estas menciita]] en la verkaĵo [[Universalaj Lingvoj en Svislando]] el [[2006]] de [[Andreas Künzli]] (paĝo 196, 1085). Ĝis nun pri li mankas biografiaj informoj, krom ke li aktivis ekde la jaro 1955 en originie fervojista Esperanto-grupo en [[Tiĉino]], el kiu en 1961 kreskis la urba Esperanto-grupo de [[Bellinzona]] kaj la Tiĉina Esperanto-Ligo (TEL).<ref>[https://www.planlingvoj.ch/11_ENCYCL_ESPERANTO_enkonduko.pdf laŭ la artikolo "Esperanto en Svislando", p. 14] (jen la enkonduko, 20-paĝa, en [[Portebla dokumentformo|formato PDF]]) de [[Andreas Künzli]]</ref> ''' Referencoj ''' {{Referencoj}} === Johann Albisser === '''Johann ALBISSER''' estas aŭ estis svisa esperantisto, kiu [[Universalaj Lingvoj en Svislando/Listo de lokoj kaj nomoj menciitaj|estas menciita]] en la verkaĵo [[Universalaj Lingvoj en Svislando]] el [[2006]] de [[Andreas Künzli]] (paĝo 1085). === Reinhard Albus === Ankaŭ pri '''Reinhard ALBUS''' (1928-1982) ĝis nun komplete mankas biografiaj informoj, krom la jaroj de naskiĝo kaj morto. === Hans Altherr === '''Hans ALTHERR''' (n. 1914, mortdato nekonata) estis svisa esperantisto, kiu [[Universalaj Lingvoj en Svislando/Listo de lokoj kaj nomoj menciitaj|estas menciita]] en la verkaĵo [[Universalaj Lingvoj en Svislando]] el [[2006]] de [[Andreas Künzli]] (paĝoj 203, 236, 1085). Ĝis nun pri li komplete mankas biografiaj informoj. === César Amaudruz === '''César AMAUDRUZ''' (1894-1975) estis svisa esperantisto, kiu [[Universalaj Lingvoj en Svislando/Listo de lokoj kaj nomoj menciitaj|estas menciita]] en la verkaĵo [[Universalaj Lingvoj en Svislando]] el [[2006]] de [[Andreas Künzli]] (paĝo 1085). Ĝis nun pri li komplete mankas biografiaj informoj. === Heinrich Amman === '''Heinrich AMMAN''' (1909-1967) estis svisa esperantisto, kiu [[Universalaj Lingvoj en Svislando/Listo de lokoj kaj nomoj menciitaj|estas menciita]] en la verkaĵo [[Universalaj Lingvoj en Svislando]] el [[2006]] de [[Andreas Künzli]] (paĝo 1085). Ĝis nun pri li komplete mankas biografiaj informoj. === Ernst Anderegg === '''Ernst ANDEREGG''' (1901-1989) estis svisa esperantisto, kiu [[Universalaj Lingvoj en Svislando/Listo de lokoj kaj nomoj menciitaj|estas menciita]] en la verkaĵo [[Universalaj Lingvoj en Svislando]] el [[2006]] de [[Andreas Künzli]] (paĝoj 804, 1085). Ĝis nun pri li komplete mankas biografiaj informoj. === Melchior Anderhub === '''Melchior ANDERHUB''' estas aŭ estis svisa esperantisto, kiu [[Universalaj Lingvoj en Svislando/Listo de lokoj kaj nomoj menciitaj|estas menciita]] en la verkaĵo [[Universalaj Lingvoj en Svislando]] el [[2006]] de [[Andreas Künzli]] (paĝoj 150, 1085). Ĝis nun pri li komplete mankas biografiaj informoj. === Guido Appius === '''Guido ADDIUS''' (n. en 1933, loĝas aŭ loĝis en Bazelo) estas aŭ estis svisa esperantisto, kiu [[Universalaj Lingvoj en Svislando/Listo de lokoj kaj nomoj menciitaj|estas menciita]] en la verkaĵo [[Universalaj Lingvoj en Svislando]] el [[2006]] de [[Andreas Künzli]] (paĝoj 204, 213b, 1085). Ĝis nun pri li komplete mankas biografiaj informoj. === Paul Arbenz === '''Paul ARBENZ''' (1908-1977) estis svisa esperantisto, kiu [[Universalaj Lingvoj en Svislando/Listo de lokoj kaj nomoj menciitaj|estas menciita]] en la verkaĵo [[Universalaj Lingvoj en Svislando]] el [[2006]] de [[Andreas Künzli]] (paĝo 1085). Ĝis nun pri li komplete mankas biografiaj informoj. === Martin Ardüser === '''Martin ARDÜSER''' (1917-1943) estis svisa esperantisto, kiu [[Universalaj Lingvoj en Svislando/Listo de lokoj kaj nomoj menciitaj|estas menciita]] en la verkaĵo [[Universalaj Lingvoj en Svislando]] el [[2006]] de [[Andreas Künzli]] (paĝoj 192, 218b, 242, 1085). Ĝis nun pri li komplete mankas biografiaj informoj. === Josef Aschwanden === '''Josef ASCHWANDEN''' (1877-1957) estis svisa esperantisto, kiu [[Universalaj Lingvoj en Svislando/Listo de lokoj kaj nomoj menciitaj|estas menciita]] en la verkaĵo [[Universalaj Lingvoj en Svislando]] el [[2006]] de [[Andreas Künzli]] (paĝoj 856-857, 1085). Ĝis nun pri li komplete mankas biografiaj informoj. == B == === [[Paul Bächli]] === '''Paul BÄCHLI''' (naskiĝis en [[1901]], mortis la [[10-an de marto]] [[1995]]), estis [[UEA-delegito]] dum trideko da jaroj en [[Baden (Argovio)]] kaj honora membro de [[Svisa Esperanto-Societo]], kies dokumentan servon li prizorgis. ===[[Charles Balsiger]]=== '''Charles Balsiger''' (mortis 1919) estis esperantisto el [[Vevey]] en la komenco de 20-a jarcento<ref>Esperanto n232 dec. 1919</ref>. === [[Hans Bipp]] === '''Hans BIPP''' (naskiĝis en [[1913]], mortis la [[4-an de novembro]] [[1997]] en [[Birsfelden]]) estis esperantisto ekde [[1929]], aktivulo de [[Svisa Asocio de Esperanto-Fervojistoj]] kaj ties prezidinto inter la jaroj 1952 kaj 1956. === [[Laurent Burgbacher]] === '''Laurent BURGBACHER''' (naskiĝis en [[1976]], vivanta en [[Laŭzano]]) estas esperantisto, kiu interalie miksis kaj aranĝis la kanton [https://www.youtube.com/watch?v=HLeqz6Z_MuU Konsolarmeoj], kanto verkita de [[Tomio Frejarö]], kantita de [[Gijom' Armide]] kaj Tomio Frejarö kaj publikigita en aprilo 2018. == C == === [[Gérard Cool]] === '''Gérard COOL''' (n. en 1921, mortjaro ne konata) estis devene nederlanda esperantisto en la komunumo [[Hasliberg]] de la [[kantono Berno]]. Kun sia edzino Florence li multajn jarojn instruis Esperanton en la fama internacia privata lernejo ''[[École d'Humanité]]'', kiu troviĝas en [[Hasliberg]], kaj kies fondinto kaj iama direktoro [[Paulus Geheeb]] ankaŭ estis aktiva Esperantisto.<ref>[[Universalaj Lingvoj en Svislando/Listo de lokoj kaj nomoj menciitaj|Universalaj Lingvoj en Svislando]], 2006, ISBN 2-9700425-2-5, paĝo 224</ref> En École d'Humanité inter aliaj [[Claude Gacond]] intimiĝis kun Esperanto.<ref>[[Universalaj Lingvoj en Svislando/Listo de lokoj kaj nomoj menciitaj|Universalaj Lingvoj en Svislando]], 2006, ISBN 2-9700425-2-5, paĝo 321</ref> ==== Referencoj ==== {{Referencoj}} === [[Florence Cool-Coté]] === '''Florence COOL-COTÉ''' (n. en 1931, ebla mortjaro ne konata) estas aŭ estis devene [[Kebekio|kebekia]], do franclingve [[kanado|kanada]] esperantistino en la komunumoparto Wasserwendi de la komunumo [[Hasliberg]] en la [[kantono Berno]]. Kun sia edzo Gérard ŝi multajn jarojn instruis Esperanton en la fama internacia privatlernejo [[École d'Humanité]], kiu troviĝas en Hasliberg, kaj kies fondinto kaj iama direktoro [[Paulus Geheeb]] ankaŭ estis aktiva Esperantisto. Florence Cool-Coté de [[1979]] ĝis [[1986]] estis svisa [[delegito de UEA|ĉefdelegitino]] de [[Universala Esperanto-Asocio]] kaj [[komitato de UEA|A-komitatanino de UEA]] por Svislando.<ref>ekzemple dokumentita en la [[Jarlibro de UEA]] [[1982]], p. 325, aŭ [[1984]], p. 363</ref> ===Th. Christen=== '''Th. Christen''' (mortis 1920), kuracisto, estis esperantisto en [[Basel]] en la komenco de 20-a jarcento. Li mortis en [[Lausanne]] pro akcidento. Dum la [[Bavara Soveta Respubliko|soveta reĝimo en München]] li akceptis konsilan oficon en la financa departemento. Li estis malnova Esperantisto sed ne aligis publike. <ref>Esperanto n238 jun 1920</ref> ==== Referencoj ==== {{Referencoj}} <!-- == Ĉ == == D == == E == == F == --> == D == === [[Raphael Das Gupta]] === '''Raphael Das GUPTA''' estas svisa esperantisto en la 2020-aj jaroj. Pri li estas ankoraŭ neniuj informoj, krom ke ekde 2022 li estas estrarano de [[Svisa Esperanto-Societo]].<ref>[https://web.archive.org/web/20220118231253/https://svisa-esperanto-societo.ch/eo/ listo de la estraro de SES el januaro 2022,] [https://web.archive.org/web/20210118210037/https://svisa-esperanto-societo.ch/eo/ en antaŭa arkivigo de aŭgusto 2021 lia nomo ankoraŭ ne estas], [https://svisa-esperanto-societo.ch/eo sed daŭre li menciiĝas kiel estrarano almenaŭ ĝis marto 2025] ({{eo}}) </ref> La familia nomo estas denaske [[bengala]], kaj frape similas al tiu de [[Probal Dasgupta]], tiel ke ekestis nekonfirmitaj onidiroj ke la du esperantistoj povus esti parencoj, eble patro kaj filo. Pri tiu suspekto tamen ĝis nun mankas ĉiaj konfirmoj. {{referencoj}} ===A-P Dubois=== '''A-P Dubois''' (mortis 1918) estis esperantisto en la komenco de 20-a jarcento. Li estis la unua Esperantisto en Kantono Neuchâltel kaj unu el la unuaj svisaj Esperantistoj. Li estis patro de [[Louise Dubois]].<ref>Esperanto n211 mar 1918</ref> ===[[Louise Dubois]]=== '''Louise Dubois''' estis esperantistino en la komenco de 20-a jarcento. Filino de A-P Dubois. <ref>Esperanto n211 mar 1918</ref> ==E== ===[[Maxim von Ehrenthal]]=== Barono '''Maxim von Ehrenthal''' (1887?-1915), ankaŭ konata kiel ''Max von Ehrenthal'', estis esperantisto el [[Davos]]<ref>[[Universalaj Lingvoj en Svislando/Listo de lokoj kaj nomoj menciitaj|Universalaj Lingvoj en Svislando]] p. 1087</ref> <ref>Esperanto n179 jul 1915</ref> ;Verkoj: Waffensammlung des Fürsten Reuss J. L. zu Schloß Osterstein, sowie die Gewehrkammer des Fürsten Reuss J. L. zu Schloß Schleiz. B. Kühlen, München-Gladbach 1908. == G == === [[Gabrielle Gacond]] === '''Gabrielle GACOND''' (naskiĝis en [[1908]], mortis la [[21-an de aprilo]] [[1999]] en [[Neŭŝatelo]]) estis subteninto de [[Kultura Centro Esperantista]] kaj kunlaborinto de [[Centro de Dokumentado kaj Esploro pri la Lingvo Internacia]]. Ŝi estis la patrino de [[Claude Gacond]]. Pluraj fotoj de ŝi aperas en [http://www.esperanto-gacond.ch/autobio-eo.htm esperantlingva biografio de li en lia persona retejo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20170128081208/http://www.esperanto-gacond.ch/autobio-eo.htm |date=2017-01-28 }}. === [[Walter Giannini-Aeppli]] === '''Walter GIANNINI-AEPPLI''' (naskiĝis en [[1914]], mortis la [[9-an de aprilo]] [[2003]]) estis membro de [[UEA]], [[Svisa Esperanto-Societo]] (SES), [[KELI]] kaj de [[Esperanto-Societo Zuriko]], kiun li prezidis plurajn jarojn. == H == ===[[Josef Hartmann]]=== '''Josef Hartmann''' estis delegito de UEA en [[Davos]] dum la Unua mondmilito <ref>Esperanto n184 dec 1915</ref>. ===[[Emma Herzog]]=== '''Emma Herzog''' (naskiĝis 1857?; mortis 1920) estis esperantisto en [[Zuriko]] en la komenco de 20-a jarcento. Ŝi ankaŭ estis delegitino de UEA en [[Davos]]<ref>Esperanto n236 apr 1920</ref>. ===Hildebrandt=== '''Hildebrandt''' estis delegito de UEA en [[Thun]] en la komenco de 20-a jarcento <ref>Esperanto n165 apr 1914</ref>. ===[[Theodor Hopf]]=== '''Theodor Hopf''' (mortis 1919) apotekisto, estis esperantisto el [[Adelboden]] en la komenco de 20-a jarcento<ref>Esperanto n232 dec. 1919</ref>. En la jaroj [[1905]] ĝis [[1909]] Hopf invitis per la revuo [[Tra la Mondo]] esperantistojn por feriado al sia montarvilaĝo. En tiu tempo li aperigis ankaŭ prospekton por sia internacia apoteko. Ĝis [[1912]] Theodor Hopf oficis kiel [[UEA-delegito]] de Adelboden. === [[Richard Huber-Muff]] === '''Richard HUBER-MUFF''' [naskiĝjaro ne konata, m. en majo 1948] estis svisa esperantisto meze de 20-a jarcento en [[Luzern]]. Li estis patro, interalie, de du katolikaj pastroj. <!-- == I == --> == J == === [[Frieda Jakob]] === '''Frieda JAKOB''' (mortis la [[14-an de decembro]] [[1958]]) estis la dua edzino de la eksa direktoro de UEA kaj redaktoro de [[Esperanto (gazeto)|Esperanto]] [[Hans Jakob]]. === [[Maria-Johanna Jakob-Notz]] === '''Maria-Johanna Jakob-Notz''' (mortis [[1930]] en [[Ĝenevo]]) estis la unua edzino de direktoro de UEA [[Hans Jakob]]. === [[Johannes Jüstrich]] === '''Johannes JÜSTRICH''' (naskiĝis en [[1907]] , mortis en [[1988]] en [[St. Gallen]], [[Svislando]]) estis [[svisa esperantisto]]. Li estis [[delegito de UEA|delegito]] kaj [[fakdelegito]] de [[UEA]] pri [[fervojo]]j. <!-- == Ĵ == == K == --> == L == === [[Hanny Liechti]] === '''Hanny LIECHTI''', (naskiĝis en [[1914]], mortis 85-jara la [[5-an de decembro]] [[1999]]) estis plur-jardeka aktivulino, estrarano kaj honora membro de [[Esperanto-Societo Zuriko]]. Ŝi agadis ankaŭ en [[Svisa Esperanto-Societo]] kaj [[Kristana Esperanto-Ligo Internacia]]. Ŝia edzo [[Fritz Liechti-Kirchhofer]] (1913-2001) ankaŭ estis aktiva esperantisto - kun li ŝi interalie inter la jaroj 1953 kaj 1977 organizis kvar internaciajn kongresojn de KELI === [[Hans Lüthi]] === '''Hans LÜTHI''' (naskiĝis en [[1915]] - mortis la [[8-an de junio]] [[1977]] en [[Lenzburg]], [[Svislando]]) estis svisa esperantisto, iam [[UEA]]-delegito en [[Araŭo]], membro de UEA ekde [[1938]]. == M == ===[[Edouard Mallet]]=== '''Edouard Mallet''' estis esperantisto en Ĝenovo en la komenco de la 20-a jarcento. Li estis unu el la redaktantoj de revuo [[Svisa Espero]]. Li estis frato de [[Eudoxie Mallet]]. ===[[Eudoxie Mallet]]=== '''Eudoxie Mallet''' (mortis 1918) estis esperantistino en Ĝenevo en la komenco de la 20-a jarcento. Ŝi kelkan tempon sindoneme laboris ĉe la C. O. de UEA je la servo de helpado al viktimoj de Unua mondmilito. Ŝi estis fratino de [[Edouard Mallet]].<ref>Esperanto n217-218 sep-okt 1918</ref> === [[Angelo Mellini]] === '''Angelo MELLINI''' (naskiĝis en [[1934]]) estis iama [[sekretario]] de [[Svisa Esperanto-Societo]], mortis la [[10-an de septembro]] [[2002]] en [[Hermetschwil]] ([[Svislando]]). === [[Marcel Moreillon]] === '''Marcel MOREILLON''' (1906- 2004) estis UEA-membro el Satigny (Svislando) kaj membro de la ĝeneva grupo La Stefo, mortis la 20-an de januaro 2004. === [[Amélie Montandon]] === '''Amélie MONTANDON''' (mortis 89-jara la [[2-an de majo]] [[1970]]) estis svisa esperantistino, malnova membro kaj delegito de [[UEA]]. Ŝi aktivis en la movado ekde la [[2-a UK]] en [[1906]] ĝis nelonge antaŭ la morto. == N == === [[Ernest Navide]] === '''Ernest Navide''' (naskiĝis 1816? kaj mortis 1909) estis esperantisto en Ĝenevo, Svisio en la komenco de la 20-a jarcento. Li estis ano de la ''[[Académie des Sciences Morales et Politiques]]'' de Francio. Esperantigis en 1900, 84-jaraĝa. <!-- == O == --> == P == === [[Jules Perlet]] === '''Jules Perlet''' (1887-1964), estis svisa esperantisto en la 20-a jarcento. Verko: * '''Ausfuhliche Grammatika der Espereranto-Sprache'''. Eld. [[Alfred Schmid & Cie]], Berno, 1923, 104 pĝ. {{Citaĵo|Tre ampleksa bonega lernolibro, kun multaj trafaj ekzemploj. Ĝi taŭgas speciale por personoj, kiuj deziras studi la lingvon sen helpo de profesoro. La libro estas presita sur preskaŭ-luksa papero per dikaj, bone legeblaj literoj. Ni ne dubas, ke tiu nova libro multe helpos disvastigi nian lingvon en germana parto de Svislando|[[Belga Esperantisto]] n101-102 (jul-aug 1923)}} === [[Nadine Perrenoud]] === '''Nadine PERRENOUD''' (mortis la [[1-an de majo]] [[1982]] en [[Neŭŝatelo]], [[Svislando]]) estis fervora [[UEA]]-membro kaj loka aktivulino. === [[René W. Perrenoud]] === '''René W. PERRENOUD''' (1904-1996), esperantisto preskaŭ denaska, estrarano de Svisa Esperanto-Societo (1952-74), komitatano kaj librotenisto de [[Kultura Centro Esperantista]] (1968-88), delegito dum 40 jaroj pri edukado, mortis la 30-an de julio en Hauterive (Svislando). == Q == == R == ===A. Rohrer=== '''A. Rohrer''' (mortis 1915) el [[Lyss]], kies e-grupo li estis prezidanto, estis esperantisto en la komenco de 20-a jarcento. == S == === [[Werner Schaufelberger]] === '''Werner SCHAUFELBERGER''' (naskiĝis en [[1916]], mortis la [[4-an de majo]] [[1998]] en [[Zuriko]]) estis [[dumviva membro de UEA]] kaj multjara fervoja [[UEA-delegito|delegito]]. ===[[Otto Schmid]]=== '''Otto Schmid''' estis esperantisto en [[Arbon]] en la komenco de 20a jarcento.<ref>Esperanto n166 1914</ref> <!-- == Ŝ == == T == == U == --> == V == === [[Willy Voirol-Reichen]] === '''Willy VOIROL-REICHEN''' (1905-2001) estis membro de [[UEA]] dum pli ol 60 jaroj, [[dumviva membro de UEA]] kaj iama [[UEA-delegito|delegito]] en [[Biel]]. == W == ===[[Felix Wohlgrath]]=== '''Félix Wohlgrath''' (mortis 1920) estis esperantisto en [[Genève]] en la komenco de 20-a jarcento.<ref>Esperanto n238 jun 1920</ref> ===[[Anton Waltisbühl]]=== '''Anton Waltisbühl''' (1855-1940), komercisto, estis esperantisto en Svisio dum la komenco de 20-a jarcento kaj post 1908 idisto. En 1909 li fondis kun [[Friedrich Schneeberger]] kaj [[Richard Lorenz]] en [[Zuriko]] la Ido-organizaĵon [[SULI]]. Laŭ [[Georg Agrikola]] en [[Enciklopedio de Esperanto]], li estis unu el la plej fervoraj idistoj en Svisio. Li estis ankaŭ menciitaj en la verko [[Universalaj Lingvoj en Svislando]] de [[Andreas Künzli]]. Verkoj *''Kompleta Lernolibro de la Linguo Internaciona di la Delegitaro por Esperantistoj''. Eld. de la aŭtoro, Zuriko, 1908. === [[Alfred Wenger]] === '''Alfred WENGER''' (naskiĝis en 1917, mortis en 2003 en [[Chez-le-Bart]]) estis [[dumviva membro de UEA]] kaj inter la jaroj [[1964]] kaj [[1983]] funkciis kiel [[delegito de UEA|fakdelegito]] pri medicino. ===[[Edouard Wenk]=== '''Edouard Wenk''', citita kiel ''Eduard'' en [[Universalaj Lingvoj en Svislando/Listo de lokoj kaj nomoj menciitaj|Universalaj Lingvoj en Svislando]], estis esperantisto en la komenco de 20-a jarcento. Li iĝis idisto, kaj estis unu el la funditoj de [[Svisa Ido-Societo]]. En 1920 li revenis al Esperanto.<ref>Esperanto n246 feb 1921</ref> == X == == Y == == Z == ===[[Jean Zryd]]=== '''Jean Zryd''' (mortis 1918) estis esperantisto el Ĝenevo, estrarano de la loka grupo. <ref>Esperanto n220 dec 1918</ref> {{Ĝermo|respektive multaj ĝermoj pri esperantistoj}} [[Kategorio:Listoj de esperantistoj laŭ nacieco|Svisaj]] [[Kategorio:Ĝermolisto de esperantistoj|Svisaj]] [[Kategorio:Svisaj esperantistoj]] f17bvf0li2b3ej65pc1qwjyqhvpedm3 9494488 9494487 2026-10-16T14:50:56Z Roberto 609 /* Alfred Wenger */ 9494488 wikitext text/x-wiki {{ArtikolaMesaĝokesto | speco = ĝermo | bildo = <span style="vertical-align: middle; background:transparent">[[Dosiero:Flago-de-Svislando.svg|50ra]]<span style="margin-left:-45px;">[[Dosiero:Esperanto-Simbolo.svg|40ra]]</span></span> | css-stiloj = width: 80%; | teksto = ''Tiu ĉi paĝo listigas [[Vikipedio:ĝermo|ĝermajn informojn]] pri [[svisa esperantisto|svisaj esperantistoj]]. Movu mallongajn informojn pri svisaj esperantistoj en tiun ĉi paĝon metante [[Vikipedio:alidirektilo|alidirektilo]]n.<br />Se vi volus partigi informon en apartan artikolon, aldonu informojn tiel ke '''minimume''' estu tri plenaj frazoj, prefere pli, nepre estu ĝustaj kategorioj, almenaŭ [[:kategorio:svisaj esperantistoj]], kaj laŭeble ankaŭ uziĝu la ŝablonoj {{ŝ|Informkesto homo}} kaj {{ŝ|vivtempo}}. Post kreo de aparta artikolo forigu la informon de ĉi-tie.<br />Ekzistas pli plena '''[[listo de svisaj esperantistoj]]''', en kiu listiĝu la nomoj de svisaj esperantistoj aŭ menciataj ĉi-tie aŭ per propra biografia artikolo.'' <!-- Pri ĉi tiu paĝo, vidu la historian diskuton [[Vikipedio:Diskutejo/Arkivo_2006_9#Kvanto_kaj_kvalito]] --> }} {{KompaktaEnhavTabeloEo}} == A == === Paul Aeby === '''Paul AEBY''' (1903-1988) estas aŭ estis svisa esperantisto, kiu [[Universalaj Lingvoj en Svislando/Listo de lokoj kaj nomoj menciitaj|estas menciita]] en la verkaĵo [[Universalaj Lingvoj en Svislando]] el [[2006]] de [[Andreas Künzli]] (paĝo 1085). Ĝis nun pri li mankas kromaj biografiaj informoj. === Enea Albertini === '''Enea ALBERTINI''' (1926-1990) estis svisa esperantisto, kiu [[Universalaj Lingvoj en Svislando/Listo de lokoj kaj nomoj menciitaj|estas menciita]] en la verkaĵo [[Universalaj Lingvoj en Svislando]] el [[2006]] de [[Andreas Künzli]] (paĝo 196, 1085). Ĝis nun pri li mankas biografiaj informoj, krom ke li aktivis ekde la jaro 1955 en originie fervojista Esperanto-grupo en [[Tiĉino]], el kiu en 1961 kreskis la urba Esperanto-grupo de [[Bellinzona]] kaj la Tiĉina Esperanto-Ligo (TEL).<ref>[https://www.planlingvoj.ch/11_ENCYCL_ESPERANTO_enkonduko.pdf laŭ la artikolo "Esperanto en Svislando", p. 14] (jen la enkonduko, 20-paĝa, en [[Portebla dokumentformo|formato PDF]]) de [[Andreas Künzli]]</ref> ''' Referencoj ''' {{Referencoj}} === Johann Albisser === '''Johann ALBISSER''' estas aŭ estis svisa esperantisto, kiu [[Universalaj Lingvoj en Svislando/Listo de lokoj kaj nomoj menciitaj|estas menciita]] en la verkaĵo [[Universalaj Lingvoj en Svislando]] el [[2006]] de [[Andreas Künzli]] (paĝo 1085). === Reinhard Albus === Ankaŭ pri '''Reinhard ALBUS''' (1928-1982) ĝis nun komplete mankas biografiaj informoj, krom la jaroj de naskiĝo kaj morto. === Hans Altherr === '''Hans ALTHERR''' (n. 1914, mortdato nekonata) estis svisa esperantisto, kiu [[Universalaj Lingvoj en Svislando/Listo de lokoj kaj nomoj menciitaj|estas menciita]] en la verkaĵo [[Universalaj Lingvoj en Svislando]] el [[2006]] de [[Andreas Künzli]] (paĝoj 203, 236, 1085). Ĝis nun pri li komplete mankas biografiaj informoj. === César Amaudruz === '''César AMAUDRUZ''' (1894-1975) estis svisa esperantisto, kiu [[Universalaj Lingvoj en Svislando/Listo de lokoj kaj nomoj menciitaj|estas menciita]] en la verkaĵo [[Universalaj Lingvoj en Svislando]] el [[2006]] de [[Andreas Künzli]] (paĝo 1085). Ĝis nun pri li komplete mankas biografiaj informoj. === Heinrich Amman === '''Heinrich AMMAN''' (1909-1967) estis svisa esperantisto, kiu [[Universalaj Lingvoj en Svislando/Listo de lokoj kaj nomoj menciitaj|estas menciita]] en la verkaĵo [[Universalaj Lingvoj en Svislando]] el [[2006]] de [[Andreas Künzli]] (paĝo 1085). Ĝis nun pri li komplete mankas biografiaj informoj. === Ernst Anderegg === '''Ernst ANDEREGG''' (1901-1989) estis svisa esperantisto, kiu [[Universalaj Lingvoj en Svislando/Listo de lokoj kaj nomoj menciitaj|estas menciita]] en la verkaĵo [[Universalaj Lingvoj en Svislando]] el [[2006]] de [[Andreas Künzli]] (paĝoj 804, 1085). Ĝis nun pri li komplete mankas biografiaj informoj. === Melchior Anderhub === '''Melchior ANDERHUB''' estas aŭ estis svisa esperantisto, kiu [[Universalaj Lingvoj en Svislando/Listo de lokoj kaj nomoj menciitaj|estas menciita]] en la verkaĵo [[Universalaj Lingvoj en Svislando]] el [[2006]] de [[Andreas Künzli]] (paĝoj 150, 1085). Ĝis nun pri li komplete mankas biografiaj informoj. === Guido Appius === '''Guido ADDIUS''' (n. en 1933, loĝas aŭ loĝis en Bazelo) estas aŭ estis svisa esperantisto, kiu [[Universalaj Lingvoj en Svislando/Listo de lokoj kaj nomoj menciitaj|estas menciita]] en la verkaĵo [[Universalaj Lingvoj en Svislando]] el [[2006]] de [[Andreas Künzli]] (paĝoj 204, 213b, 1085). Ĝis nun pri li komplete mankas biografiaj informoj. === Paul Arbenz === '''Paul ARBENZ''' (1908-1977) estis svisa esperantisto, kiu [[Universalaj Lingvoj en Svislando/Listo de lokoj kaj nomoj menciitaj|estas menciita]] en la verkaĵo [[Universalaj Lingvoj en Svislando]] el [[2006]] de [[Andreas Künzli]] (paĝo 1085). Ĝis nun pri li komplete mankas biografiaj informoj. === Martin Ardüser === '''Martin ARDÜSER''' (1917-1943) estis svisa esperantisto, kiu [[Universalaj Lingvoj en Svislando/Listo de lokoj kaj nomoj menciitaj|estas menciita]] en la verkaĵo [[Universalaj Lingvoj en Svislando]] el [[2006]] de [[Andreas Künzli]] (paĝoj 192, 218b, 242, 1085). Ĝis nun pri li komplete mankas biografiaj informoj. === Josef Aschwanden === '''Josef ASCHWANDEN''' (1877-1957) estis svisa esperantisto, kiu [[Universalaj Lingvoj en Svislando/Listo de lokoj kaj nomoj menciitaj|estas menciita]] en la verkaĵo [[Universalaj Lingvoj en Svislando]] el [[2006]] de [[Andreas Künzli]] (paĝoj 856-857, 1085). Ĝis nun pri li komplete mankas biografiaj informoj. == B == === [[Paul Bächli]] === '''Paul BÄCHLI''' (naskiĝis en [[1901]], mortis la [[10-an de marto]] [[1995]]), estis [[UEA-delegito]] dum trideko da jaroj en [[Baden (Argovio)]] kaj honora membro de [[Svisa Esperanto-Societo]], kies dokumentan servon li prizorgis. ===[[Charles Balsiger]]=== '''Charles Balsiger''' (mortis 1919) estis esperantisto el [[Vevey]] en la komenco de 20-a jarcento<ref>Esperanto n232 dec. 1919</ref>. === [[Hans Bipp]] === '''Hans BIPP''' (naskiĝis en [[1913]], mortis la [[4-an de novembro]] [[1997]] en [[Birsfelden]]) estis esperantisto ekde [[1929]], aktivulo de [[Svisa Asocio de Esperanto-Fervojistoj]] kaj ties prezidinto inter la jaroj 1952 kaj 1956. === [[Laurent Burgbacher]] === '''Laurent BURGBACHER''' (naskiĝis en [[1976]], vivanta en [[Laŭzano]]) estas esperantisto, kiu interalie miksis kaj aranĝis la kanton [https://www.youtube.com/watch?v=HLeqz6Z_MuU Konsolarmeoj], kanto verkita de [[Tomio Frejarö]], kantita de [[Gijom' Armide]] kaj Tomio Frejarö kaj publikigita en aprilo 2018. == C == === [[Gérard Cool]] === '''Gérard COOL''' (n. en 1921, mortjaro ne konata) estis devene nederlanda esperantisto en la komunumo [[Hasliberg]] de la [[kantono Berno]]. Kun sia edzino Florence li multajn jarojn instruis Esperanton en la fama internacia privata lernejo ''[[École d'Humanité]]'', kiu troviĝas en [[Hasliberg]], kaj kies fondinto kaj iama direktoro [[Paulus Geheeb]] ankaŭ estis aktiva Esperantisto.<ref>[[Universalaj Lingvoj en Svislando/Listo de lokoj kaj nomoj menciitaj|Universalaj Lingvoj en Svislando]], 2006, ISBN 2-9700425-2-5, paĝo 224</ref> En École d'Humanité inter aliaj [[Claude Gacond]] intimiĝis kun Esperanto.<ref>[[Universalaj Lingvoj en Svislando/Listo de lokoj kaj nomoj menciitaj|Universalaj Lingvoj en Svislando]], 2006, ISBN 2-9700425-2-5, paĝo 321</ref> ==== Referencoj ==== {{Referencoj}} === [[Florence Cool-Coté]] === '''Florence COOL-COTÉ''' (n. en 1931, ebla mortjaro ne konata) estas aŭ estis devene [[Kebekio|kebekia]], do franclingve [[kanado|kanada]] esperantistino en la komunumoparto Wasserwendi de la komunumo [[Hasliberg]] en la [[kantono Berno]]. Kun sia edzo Gérard ŝi multajn jarojn instruis Esperanton en la fama internacia privatlernejo [[École d'Humanité]], kiu troviĝas en Hasliberg, kaj kies fondinto kaj iama direktoro [[Paulus Geheeb]] ankaŭ estis aktiva Esperantisto. Florence Cool-Coté de [[1979]] ĝis [[1986]] estis svisa [[delegito de UEA|ĉefdelegitino]] de [[Universala Esperanto-Asocio]] kaj [[komitato de UEA|A-komitatanino de UEA]] por Svislando.<ref>ekzemple dokumentita en la [[Jarlibro de UEA]] [[1982]], p. 325, aŭ [[1984]], p. 363</ref> ===Th. Christen=== '''Th. Christen''' (mortis 1920), kuracisto, estis esperantisto en [[Basel]] en la komenco de 20-a jarcento. Li mortis en [[Lausanne]] pro akcidento. Dum la [[Bavara Soveta Respubliko|soveta reĝimo en München]] li akceptis konsilan oficon en la financa departemento. Li estis malnova Esperantisto sed ne aligis publike. <ref>Esperanto n238 jun 1920</ref> ==== Referencoj ==== {{Referencoj}} <!-- == Ĉ == == D == == E == == F == --> == D == === [[Raphael Das Gupta]] === '''Raphael Das GUPTA''' estas svisa esperantisto en la 2020-aj jaroj. Pri li estas ankoraŭ neniuj informoj, krom ke ekde 2022 li estas estrarano de [[Svisa Esperanto-Societo]].<ref>[https://web.archive.org/web/20220118231253/https://svisa-esperanto-societo.ch/eo/ listo de la estraro de SES el januaro 2022,] [https://web.archive.org/web/20210118210037/https://svisa-esperanto-societo.ch/eo/ en antaŭa arkivigo de aŭgusto 2021 lia nomo ankoraŭ ne estas], [https://svisa-esperanto-societo.ch/eo sed daŭre li menciiĝas kiel estrarano almenaŭ ĝis marto 2025] ({{eo}}) </ref> La familia nomo estas denaske [[bengala]], kaj frape similas al tiu de [[Probal Dasgupta]], tiel ke ekestis nekonfirmitaj onidiroj ke la du esperantistoj povus esti parencoj, eble patro kaj filo. Pri tiu suspekto tamen ĝis nun mankas ĉiaj konfirmoj. {{referencoj}} ===A-P Dubois=== '''A-P Dubois''' (mortis 1918) estis esperantisto en la komenco de 20-a jarcento. Li estis la unua Esperantisto en Kantono Neuchâltel kaj unu el la unuaj svisaj Esperantistoj. Li estis patro de [[Louise Dubois]].<ref>Esperanto n211 mar 1918</ref> ===[[Louise Dubois]]=== '''Louise Dubois''' estis esperantistino en la komenco de 20-a jarcento. Filino de A-P Dubois. <ref>Esperanto n211 mar 1918</ref> ==E== ===[[Maxim von Ehrenthal]]=== Barono '''Maxim von Ehrenthal''' (1887?-1915), ankaŭ konata kiel ''Max von Ehrenthal'', estis esperantisto el [[Davos]]<ref>[[Universalaj Lingvoj en Svislando/Listo de lokoj kaj nomoj menciitaj|Universalaj Lingvoj en Svislando]] p. 1087</ref> <ref>Esperanto n179 jul 1915</ref> ;Verkoj: Waffensammlung des Fürsten Reuss J. L. zu Schloß Osterstein, sowie die Gewehrkammer des Fürsten Reuss J. L. zu Schloß Schleiz. B. Kühlen, München-Gladbach 1908. == G == === [[Gabrielle Gacond]] === '''Gabrielle GACOND''' (naskiĝis en [[1908]], mortis la [[21-an de aprilo]] [[1999]] en [[Neŭŝatelo]]) estis subteninto de [[Kultura Centro Esperantista]] kaj kunlaborinto de [[Centro de Dokumentado kaj Esploro pri la Lingvo Internacia]]. Ŝi estis la patrino de [[Claude Gacond]]. Pluraj fotoj de ŝi aperas en [http://www.esperanto-gacond.ch/autobio-eo.htm esperantlingva biografio de li en lia persona retejo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20170128081208/http://www.esperanto-gacond.ch/autobio-eo.htm |date=2017-01-28 }}. === [[Walter Giannini-Aeppli]] === '''Walter GIANNINI-AEPPLI''' (naskiĝis en [[1914]], mortis la [[9-an de aprilo]] [[2003]]) estis membro de [[UEA]], [[Svisa Esperanto-Societo]] (SES), [[KELI]] kaj de [[Esperanto-Societo Zuriko]], kiun li prezidis plurajn jarojn. == H == ===[[Josef Hartmann]]=== '''Josef Hartmann''' estis delegito de UEA en [[Davos]] dum la Unua mondmilito <ref>Esperanto n184 dec 1915</ref>. ===[[Emma Herzog]]=== '''Emma Herzog''' (naskiĝis 1857?; mortis 1920) estis esperantisto en [[Zuriko]] en la komenco de 20-a jarcento. Ŝi ankaŭ estis delegitino de UEA en [[Davos]]<ref>Esperanto n236 apr 1920</ref>. ===Hildebrandt=== '''Hildebrandt''' estis delegito de UEA en [[Thun]] en la komenco de 20-a jarcento <ref>Esperanto n165 apr 1914</ref>. ===[[Theodor Hopf]]=== '''Theodor Hopf''' (mortis 1919) apotekisto, estis esperantisto el [[Adelboden]] en la komenco de 20-a jarcento<ref>Esperanto n232 dec. 1919</ref>. En la jaroj [[1905]] ĝis [[1909]] Hopf invitis per la revuo [[Tra la Mondo]] esperantistojn por feriado al sia montarvilaĝo. En tiu tempo li aperigis ankaŭ prospekton por sia internacia apoteko. Ĝis [[1912]] Theodor Hopf oficis kiel [[UEA-delegito]] de Adelboden. === [[Richard Huber-Muff]] === '''Richard HUBER-MUFF''' [naskiĝjaro ne konata, m. en majo 1948] estis svisa esperantisto meze de 20-a jarcento en [[Luzern]]. Li estis patro, interalie, de du katolikaj pastroj. <!-- == I == --> == J == === [[Frieda Jakob]] === '''Frieda JAKOB''' (mortis la [[14-an de decembro]] [[1958]]) estis la dua edzino de la eksa direktoro de UEA kaj redaktoro de [[Esperanto (gazeto)|Esperanto]] [[Hans Jakob]]. === [[Maria-Johanna Jakob-Notz]] === '''Maria-Johanna Jakob-Notz''' (mortis [[1930]] en [[Ĝenevo]]) estis la unua edzino de direktoro de UEA [[Hans Jakob]]. === [[Johannes Jüstrich]] === '''Johannes JÜSTRICH''' (naskiĝis en [[1907]] , mortis en [[1988]] en [[St. Gallen]], [[Svislando]]) estis [[svisa esperantisto]]. Li estis [[delegito de UEA|delegito]] kaj [[fakdelegito]] de [[UEA]] pri [[fervojo]]j. <!-- == Ĵ == == K == --> == L == === [[Hanny Liechti]] === '''Hanny LIECHTI''', (naskiĝis en [[1914]], mortis 85-jara la [[5-an de decembro]] [[1999]]) estis plur-jardeka aktivulino, estrarano kaj honora membro de [[Esperanto-Societo Zuriko]]. Ŝi agadis ankaŭ en [[Svisa Esperanto-Societo]] kaj [[Kristana Esperanto-Ligo Internacia]]. Ŝia edzo [[Fritz Liechti-Kirchhofer]] (1913-2001) ankaŭ estis aktiva esperantisto - kun li ŝi interalie inter la jaroj 1953 kaj 1977 organizis kvar internaciajn kongresojn de KELI === [[Hans Lüthi]] === '''Hans LÜTHI''' (naskiĝis en [[1915]] - mortis la [[8-an de junio]] [[1977]] en [[Lenzburg]], [[Svislando]]) estis svisa esperantisto, iam [[UEA]]-delegito en [[Araŭo]], membro de UEA ekde [[1938]]. == M == ===[[Edouard Mallet]]=== '''Edouard Mallet''' estis esperantisto en Ĝenovo en la komenco de la 20-a jarcento. Li estis unu el la redaktantoj de revuo [[Svisa Espero]]. Li estis frato de [[Eudoxie Mallet]]. ===[[Eudoxie Mallet]]=== '''Eudoxie Mallet''' (mortis 1918) estis esperantistino en Ĝenevo en la komenco de la 20-a jarcento. Ŝi kelkan tempon sindoneme laboris ĉe la C. O. de UEA je la servo de helpado al viktimoj de Unua mondmilito. Ŝi estis fratino de [[Edouard Mallet]].<ref>Esperanto n217-218 sep-okt 1918</ref> === [[Angelo Mellini]] === '''Angelo MELLINI''' (naskiĝis en [[1934]]) estis iama [[sekretario]] de [[Svisa Esperanto-Societo]], mortis la [[10-an de septembro]] [[2002]] en [[Hermetschwil]] ([[Svislando]]). === [[Marcel Moreillon]] === '''Marcel MOREILLON''' (1906- 2004) estis UEA-membro el Satigny (Svislando) kaj membro de la ĝeneva grupo La Stefo, mortis la 20-an de januaro 2004. === [[Amélie Montandon]] === '''Amélie MONTANDON''' (mortis 89-jara la [[2-an de majo]] [[1970]]) estis svisa esperantistino, malnova membro kaj delegito de [[UEA]]. Ŝi aktivis en la movado ekde la [[2-a UK]] en [[1906]] ĝis nelonge antaŭ la morto. == N == === [[Ernest Navide]] === '''Ernest Navide''' (naskiĝis 1816? kaj mortis 1909) estis esperantisto en Ĝenevo, Svisio en la komenco de la 20-a jarcento. Li estis ano de la ''[[Académie des Sciences Morales et Politiques]]'' de Francio. Esperantigis en 1900, 84-jaraĝa. <!-- == O == --> == P == === [[Jules Perlet]] === '''Jules Perlet''' (1887-1964), estis svisa esperantisto en la 20-a jarcento. Verko: * '''Ausfuhliche Grammatika der Espereranto-Sprache'''. Eld. [[Alfred Schmid & Cie]], Berno, 1923, 104 pĝ. {{Citaĵo|Tre ampleksa bonega lernolibro, kun multaj trafaj ekzemploj. Ĝi taŭgas speciale por personoj, kiuj deziras studi la lingvon sen helpo de profesoro. La libro estas presita sur preskaŭ-luksa papero per dikaj, bone legeblaj literoj. Ni ne dubas, ke tiu nova libro multe helpos disvastigi nian lingvon en germana parto de Svislando|[[Belga Esperantisto]] n101-102 (jul-aug 1923)}} === [[Nadine Perrenoud]] === '''Nadine PERRENOUD''' (mortis la [[1-an de majo]] [[1982]] en [[Neŭŝatelo]], [[Svislando]]) estis fervora [[UEA]]-membro kaj loka aktivulino. === [[René W. Perrenoud]] === '''René W. PERRENOUD''' (1904-1996), esperantisto preskaŭ denaska, estrarano de Svisa Esperanto-Societo (1952-74), komitatano kaj librotenisto de [[Kultura Centro Esperantista]] (1968-88), delegito dum 40 jaroj pri edukado, mortis la 30-an de julio en Hauterive (Svislando). == Q == == R == ===A. Rohrer=== '''A. Rohrer''' (mortis 1915) el [[Lyss]], kies e-grupo li estis prezidanto, estis esperantisto en la komenco de 20-a jarcento. == S == === [[Werner Schaufelberger]] === '''Werner SCHAUFELBERGER''' (naskiĝis en [[1916]], mortis la [[4-an de majo]] [[1998]] en [[Zuriko]]) estis [[dumviva membro de UEA]] kaj multjara fervoja [[UEA-delegito|delegito]]. ===[[Otto Schmid]]=== '''Otto Schmid''' estis esperantisto en [[Arbon]] en la komenco de 20a jarcento.<ref>Esperanto n166 1914</ref> <!-- == Ŝ == == T == == U == --> == V == === [[Willy Voirol-Reichen]] === '''Willy VOIROL-REICHEN''' (1905-2001) estis membro de [[UEA]] dum pli ol 60 jaroj, [[dumviva membro de UEA]] kaj iama [[UEA-delegito|delegito]] en [[Biel]]. == W == ===[[Felix Wohlgrath]]=== '''Félix Wohlgrath''' (mortis 1920) estis esperantisto en [[Genève]] en la komenco de 20-a jarcento.<ref>Esperanto n238 jun 1920</ref> ===[[Anton Waltisbühl]]=== '''Anton Waltisbühl''' (1855-1940), komercisto, estis esperantisto en Svisio dum la komenco de 20-a jarcento kaj post 1908 idisto. En 1909 li fondis kun [[Friedrich Schneeberger]] kaj [[Richard Lorenz]] en [[Zuriko]] la Ido-organizaĵon [[SULI]]. Laŭ [[Georg Agrikola]] en [[Enciklopedio de Esperanto]], li estis unu el la plej fervoraj idistoj en Svisio. Li estis ankaŭ menciitaj en la verko [[Universalaj Lingvoj en Svislando]] de [[Andreas Künzli]]. Verkoj *''Kompleta Lernolibro de la Linguo Internaciona di la Delegitaro por Esperantistoj''. Eld. de la aŭtoro, Zuriko, 1908. === [[Alfred Wenger]] === '''Alfred WENGER''' (naskiĝis en 1917, mortis en 2003 en [[Chez-le-Bart]]) estis [[dumviva membro de UEA]] kaj inter la jaroj [[1964]] kaj [[1983]] funkciis kiel [[delegito de UEA|fakdelegito]] pri medicino. ===[[Edouard Wenk]]=== '''Edouard Wenk''', citita kiel ''Eduard'' en [[Universalaj Lingvoj en Svislando/Listo de lokoj kaj nomoj menciitaj|Universalaj Lingvoj en Svislando]], estis esperantisto en la komenco de 20-a jarcento. Li iĝis idisto, kaj estis unu el la funditoj de [[Svisa Ido-Societo]]. En 1920 li revenis al Esperanto.<ref>Esperanto n246 feb 1921</ref> == X == == Y == == Z == ===[[Jean Zryd]]=== '''Jean Zryd''' (mortis 1918) estis esperantisto el Ĝenevo, estrarano de la loka grupo. <ref>Esperanto n220 dec 1918</ref> {{Ĝermo|respektive multaj ĝermoj pri esperantistoj}} [[Kategorio:Listoj de esperantistoj laŭ nacieco|Svisaj]] [[Kategorio:Ĝermolisto de esperantistoj|Svisaj]] [[Kategorio:Svisaj esperantistoj]] 628y506iembptok7ygatkeovh2z33xt 0 128918 9494724 9441633 2026-10-17T10:31:24Z Sj1mor 12103 9494724 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Tiranosaŭro |koloro = {{Taksonomio/koloro|besto}} |troveblo de fosilioj = Malfrua [[kretaceo]] |dosiero = AMNH Trex.jpg |dosiero2 = H. sapiens & T. rex.jpg |dosiero larĝo = 300px |dosiero2 larĝo = 300px |priskribo de dosiero = |priskribo de dosiero2 = |regno = [[Bestoj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Reptilioj]] ''Sauropsida'' |superordo = [[Dinosaŭro]]j ''Dinosauria'' |ordo = [[Saŭriskioj]] ''Saurischia'' |subordo = [[Teropodoj]] ''Theropoda'' |familio = [[Tiranosaŭredoj]] ''Tyrannosauridae'' |genro = '''Tiranosaŭro''' ''Tyrannosaurus'' |genro aŭtoritato = [[Henry Fairfield Osborn|Osborn]], 1905 |statuso = {{StatusFosilia}} |specioj de subdivizio = [[Specio]]j |subdivizio2 = * '''''T. rex''''' <small>([[tipo (zoologio)|tipo]])</small><br /><small>Osborn, 1905</small> |sinonimo = * ''Manospondylus'' <br /><small>[[Edward Drinker Cope|Cope]], 1892</small> * ''Dynamosaurus'' <br /><small>[[Henry Fairfield Osborn|Osborn]], 1905</small> * ?''[[Nanotyrannus]]'' <br /><small>[[Robert T. Bakker|Bakker]], Williams k [[Phil Currie|Currie]], 1988</small> * ''Stygivenator'' <br /><small>[[George Olshevsky|Olshevsky]], 1995</small> * ''Dinotyrannus'' <br /><small>[[George Olshevsky|Olshevsky]], 1995</small> |vikispecio = |komunejo = }} '''Tiranosaŭro''' (''Tyrannosaurus'' = 'tirana lacerto') estas [[dinosaŭro|dinosaŭra]] [[genro]]. Ankaŭ konata kiel ''T. rex'', la [[specio]] ''Tyrannosaurus rex'' vivis en tiu landparto, kiu nun estas okcidenta [[Nordameriko]]. Iuj sciencistoj konsideras la iom pli malnovan [[tarbosaŭro]]n (''Tarbosaurus bataar'') de [[Azio]] dua tiranosaŭra specio dum aliaj opinias, ke tarbosaŭro estas aparta genro. La tiranosaŭro estas la dinosaŭro plej ofte prezentita en la populara kulturo. Same kiel aliaj [[tiranosaŭredoj|tiranosaŭredaj]] [[teropodoj]], tiranosaŭro estis [[dupieda]] [[karnomanĝulo]] kun granda [[kranio]] kontraŭbalancita per longa, peza vosto. Kompare kun la grandaj, potencaj malantaŭaj kruroj, la antaŭaj kruroj de la tiranosaŭro estis malgrandaj kaj havis nur du fingrojn. Kvankam aliaj terapodoj estis same grandaj aŭ eĉ pli grandaj ol la tiranosaŭro, ĝi estis la plej granda tiranosaŭredo (pri kiu ni scias) kaj unu el la plej grandaj teraj rabobestoj, kun longeco de pli ol 12 [[metro]]j kaj pezo de [[elefanto]]. Oni trovis en Nordameriko [[fosilio]]jn de ''T. rex'' en [[geologia formacio|formacioj]] de la plej malfrua [[kretaceo]]; ĝi estis inter la lastaj dinosaŭroj ekzistantaj antaŭ la [[kretacea-terciara formorta evento]]. Oni jam identigis pli ol 30 ekzemplerojn de ''T. rex'', iuj preskaŭ kompletaj, kio permesis profundan esploradon pri multaj aspektoj de ĝia [[biologio]], inkluzive ĝian vivhistorion kaj [[biomeĥaniko]]n. Ankoraŭ ne estas konsento pri la manĝkutimoj kaj potencia rapideco de ''T. rex''. == Priskribo == ''Tyrannosaurus rex'' estis unu el la plej grandaj teraj karnomanĝuloj iam ajn, ĉ. 12 ĝis 13&nbsp;[[metro]]jn longa kaj 5&nbsp;metrojn alta kiam plenkreska.<ref name="brochu2003">Brochu, C.R. 2003. Osteology of ''Tyrannosaurus rex'': insights from a nearly complete skeleton and high-resolution computed tomographic analysis of the skull. ''Memoirs of the Society of Vertebrate Paleontology''. 7: 1-138.</ref> Pritaksoj de la pezo de tiranosaŭro multe variis dum la jaroj, de pli ol 7200&nbsp;kg<ref name="henderson1999">Henderson, D.M. 1999. Estimating the masses and centers of mass of extinct animals by 3-D mathematical slicing. ''Paleobiology'' 25: 88–106.</ref> ĝis malpli ol 4500&nbsp;kg<ref name="andersonetal1985">Anderson, J.F., Hall-Martin, A. & Russell, D.A. 1985. Long bone circumference and weight in mammals, birds and dinosaurs. ''Journal of Zoology'' 207: 53–61.</ref><ref name="bakker1986">Bakker, R.T. 1986. ''The Dinosaur Heresies''. New York: Kensington Publishing. 481pp.</ref> kun la plimulto de la modernaj pritaksoj estante inter 5400&nbsp;kg kaj 6800&nbsp;kg.<ref name="farlowetal1995">Farlow, J.O., Smith, M.B., & Robinson, J.M. 1995. Body mass, bone "strength indicator", and cursorial potential of ''Tyrannosaurus rex''. ''Journal of Vertebrate Paleontology'' 15: 713-725.</ref><ref name="seebacher2001">Seebacher, F. 2001. A new method to calculate allometric length-mass relationships iof dinosaurs. ''Journal of Vertebrate Paleontology'' 21(1): 51–60.</ref><ref name="christiansenfarina2004">Christiansen, P. & Fariña, R.A. 2004. Mass prediction in theropod dinosaurs. ''Historical Biology'' 16: 85-92.</ref><ref name="ericksonetal2004">Erickson, G.M., Makovicky, P.J., Currie, P.J., Norell, M.A., Yerby, S.A., & Brochu, C.A. 2004. Gigantism and comparative life-history parameters of tyrannosaurid dinosaurs. ''Nature'' 430: 772-775.</ref> [[Dosiero:Tyrannosaurusscale.png|eta|maldekstra|260ra|Diversaj specimenoj de ''Tyrannosaurus rex'' kun homo por komparo.]] [[Dosiero:Trex edited.jpg|eta|Fosilia skeleto de tiranosaŭro ĉe<br />[[Nacia Muzeo de Naturhistorio]] en [[Vaŝingtono]]]] La plej grandaj kranioj de ''T. rex'' konataj estas 1,5m longaj. Kompare kun aliaj teropodoj, la tiranosaŭra kranio estis multe kodifita. Malantaŭe ĝi estis tre larĝa kaj antaŭe mallarĝa, kio permesis iom da [[binokla vidpovo]]. Iuj [[osto]]j estis kunfandiĝintaj, kio malhelpis moviĝon inter ili. Grandaj truoj (''fenestrae'') en la kranio malpligrandigis pezon kaj donis lokojn kie povis ligiĝi muskoloj. La ostoj mem estis masivaj, same kiel la segil-dentaj dentoj kiuj, anstataŭ esti klingecaj, estis ovalaj kversekce. Kiel aliaj tiranosaŭredoj ''T. rex'' havis frapan [[diversdenteco]]n, kun la antaŭaj dentoj ĉe la antaŭa parto de la supra makzelo dense pakitaj kaj D-formaj kversekce. Grandaj mordo-signoj sur la ostoj de aliaj dinosaŭroj indikas ke ĉi tiuj dentoj povis penetri solidajn ostojn. ''T. rex'' havis la plej grandan mordo-potencon de ĉiuj dinosaŭroj kaj de plimultaj bestoj entute. Oni ofte trovas frotitajn aŭ rompitajn dentojn, sed malkiel la dentoj de [[mamulo]]j, la dentoj de tiranosaŭredoj daŭre anstataŭiĝis dum la vivo de iliaj posedantoj.<ref name="brochu2003"/> La kolo de ''T. rex'' havis la formon de natura S-kurbiĝo, same kiel ĉe aliaj teropodoj, sed ĝi estis mallonga kaj fortmuskola por subteni la grandan kapon. La du-fingraj antaŭkruroj estis tre malgrandaj kompare kun la korpo, sed ili estis fortmuskolaj. La malantaŭaj kruroj kontraŭe estis inter la plej longaj, proporcie al korpograndeco, de ĉiuj teropodoj. La vosto estis peza kaj longa, foje kun pli ol kvardek [[vertebro]]j, por kontraŭbalanci la grandajn kapon kaj korpon. Por kompensi la grandecon de la besto, multaj ostoj de la skeleto estis kavaj. Ĉi tio malpligrandigis la pezon de la skeleto dum ĝi retenis multon el la forteco de la ostoj.<ref name="brochu2003"/> == Klasado == Tiranosaŭro estas genro de la superfamilio de [[tiranosaŭroideoj]], la familio de [[tiranosaŭredoj]], kaj la subfamilio de [[tiranosaŭrenoj]]. Inter aliaj membroj de la tiranosaŭrena subfamilio estas la nordamerika [[daspletosaŭro]] kaj la azia [[tarbosaŭro]],<ref name="currieetal2003">Currie, P.J., Hurum, J.H., and Sabath, K. 2003. Skull structure and evolution in tyrannosaurid dinosaurs. ''Acta Palaeontologica Polonica'' 48(2): 227–234. (deŝutu [http://app.pan.pl/app48-2.htm ĉi tie] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070612033721/http://app.pan.pl/app48-2.htm |date=2007-06-12 }})</ref><ref name="holtz2004">Holtz, T.R. 2004. Tyrannosauroidea. En: Weishampel, D.B., Dodson, P., & Osmolska, H. (red.). ''The Dinosauria'' (2-a eldono). Berkeley: University of California Press. Pp. 111-136.</ref> kiuj ambaŭ ofte traktiĝis kiel sinonimoj de tiranosaŭro.<ref name="paul1988">Paul, G.S. 1988. ''Predatory Dinosaurs of the World''. New York: Simon & Schuster. 464pp.</ref> Oni iam kredis tiranosaŭedojn esti posteuloj de pli fruaj grandaj teropodoj kiel la [[spinosaŭroideoj|megalosaŭroj]] kaj [[karnosaŭroj]] sed intertempe oni reklasigis ilin metante ilin kun la ĝenerale malpli grandaj [[celurosaŭroj]].<ref name="holtz1994">Holtz, T.R. 1994. The phylogenetic position of the Tyrannosauridae: implications for theropod systematics. ''Journal of Palaeontology'' 68(5): 1100-1117.</ref> En la jaro 1955 la [[Sovetunio|sovetunia]] [[paleontologio|paleontologo]] [[Evgeny Maleev]] nomis novan specion, ''Tyrannosaurus bataar'', de [[Mongolio]].<ref name="maleev1955">Maleev, E.A. 1955. [Gigantic carnivorous dinosaurs of Mongolia]. ''Doklady Akademii Nauk S.S.S.R.'' 104(4): 634-637. [en rusa lingvo]</ref> Ĝis 1965 oni renomis ĉi tiun specion ''Tarbosaurus bataar''.<ref name="rozhdestvensky1965">Rozhdestvensky, A.K. 1965. Growth changes in Asian dinosaurs and some problems of their taxonomy. [''Paleontological Journal''] 3: 95-109.</ref> Spite la renomadon multaj [[filogenetiko|filogenetikaj]] analizoj traktas ''Tarbosaurus bataar'' kiel [[fratina taksono|fratinan taksonon]] de ''Tyrannosaurus rex'',<ref name="holtz2004"/> kaj oni havis konsideris ĝin azia tiranosaŭra specio.<ref name="holtz1994"/><ref name="carpenter1992">Carpenter, K. 1992. Tyrannosaurids (Dinosauria) of Asia and North America. En: Mateer, N. & Chen P. (red.). ''Aspects of Nonmarine Cretaceous Geology''. Beijing: China Ocean Press Pp. 250-268. (deŝutu [https://scientists.dmns.org/sites/kencarpenter/PDFs%20of%20publications/pdfs.aspx ĉi tie] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070927214806/https://scientists.dmns.org/sites/kencarpenter/PDFs%20of%20publications/pdfs.aspx |date=2007-09-27 }})</ref><ref name="carretal2005">Carr, T.D., Williamson, T.E., & Schwimmer, D.R. 2005. A new genus and species of tyrannosauroid from the Late Cretaceous (Middle Campanian) Demopolis Formation of Alabama. ''Journal of Vertebrate Paleontology'' 25(1): 119–143.</ref> Lastatempa repriskribado de la kranio de ''Tarbosaurus bataar'' montris ke ĝi estis multe pli mallarĝa ol ''Tyrannosaurus rex'' kaj ke dum mordado la distribuo de premoj en la kranio estus ege alia, pli proksima al tiuj ĉe [[alioramo]] (''Alioramus''), alia azia tiranosaŭredo.<ref name="hurumsabath2003">Hurum, J.H. & Sabath, K. 2003. Giant theropod dinosaurs from Asia and North America: Skulls of ''Tarbosaurus bataar'' and ''Tyrannosaurus rex'' compared. ''Acta Palaeontologica Polonica'' 48(2): 161–190. (deŝutu [http://app.pan.pl/app48-2.htm ĉi tie] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070612033721/http://app.pan.pl/app48-2.htm |date=2007-06-12 }})</ref> Parenca [[kladistiko|kladistika]] analizo trovis ke [[alioramo]], ne tiranosaŭro, estis la fratina taksono de [[tarbosaŭro]] kio, se vero, sugestus ke tarbosaŭro kaj tiranosaŭro devus resti apartaj genroj.<ref name="currieetal2003"/> Aliaj tiranosaŭredaj fosilioj trovitaj en la samaj formacioj kiel ''T. rex'' unue klasiĝis kiel apartaj taksonoj, inter ili ''Aublysodon'' kaj ''Albertosaurus megagracilis'',<ref name="paul1988"/> la dua poste renomita ''Dinotyrannus megagracilis'' in 1995.<ref name="Olshevsky1995">{{citaĵo el gazeto |aŭtoro =Olshevsky, George |jaro=1995 |titolo=The origin and evolution of the tyrannosaurids |publikaĵo =Kyoryugaku Saizensen [Dino Frontline] |volumo=9-10 |paĝoj=92-119 (9) 75-99 (10)}}</ref> Oni nun tamen universale konsideras ĉi tiujn fosiliojn aparteni al nematuraj tiranosaŭroj.<ref name="carrwilliamson2004">Carr, T.D. & Williamson, T.E. 2004. Diversity of late Maastrichtian Tyrannosauridae (Dinosauria: Theropoda) from western North America. ''Zoological Journal of the Linnean Society'' 142: 479–523.</ref> Malgranda sed preskaŭ kompleto kranio de Montano, 60&nbsp;cm longa, eble estas escepto tiurilate. Ĉi tiun kranion unue klasis kiel apartenanta al specio de [[gorgosaŭro]] (''G. lancensis'') [[Charles W. Gilmore]] en la jaro 1946,<ref name="gilmore1946">Gilmore, C.W. 1946. A new carnivorous dinosaur from the Lance Formation of Montana. ''Smithsonian Miscellaneous Collections'' 106: 1-19.</ref>, sed oni poste proponis ke ĝi apartenas al nova genro [[nanotirano]] (''Nanotyrannus'').<ref name="bakkeretal1988">Bakker, R.T., Williams, M., & Currie, P.J. 1988. ''Nanotyrannus'', a new genus of pygmy tyrannosaur, from the latest Cretaceous of Montana. ''Hunteria'' 1(5): 1-30.</ref> Daŭre restas diverseco de opinioj pri tio ĉu la propono pri ''N. lancensis'' validas. Multaj paleontologoj konsideras la kranion esti tiu de nematura ''T. rex''.<ref name="carr1999">Carr TD. 1999. Craniofacial ontogeny in Tyrannosauridae (Dinosauria, Theropoda). ''Journal of Vertebrate Paleontology'' 19: 497–520.</ref> Klare estas malgrandaj diferencoj inter la specioj, inter ili pli granda nombro de dentoj ĉe ''N. lancensis'', kio instigis iujn sciencistoj rekomendi apartan traktadon de la genroj ĝis plia esplorado aŭ pliaj malkovroj klarigos la situacion.<ref name="holtz2004"/><ref name="currie2003">Currie, P.J. 2003. Cranial anatomy of tyrannosaurid dinosaurs from the Late Cretaceous of Alberta, Canada. ''Acta Palaeontologica Polonica'' 48(2): 191–226. (deŝutu [http://app.pan.pl/app48-2.htm ĉi tie] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070612033721/http://app.pan.pl/app48-2.htm |date=2007-06-12 }})</ref> === La debato pri ''Manospondylus'' === [[Dosiero:Trex skull.png|eta|220ra|dekstra|Kranio de ''T. rex'', tipo-specimeno ĉe la [[Naturhistoria Muzeo Carnegie]]. Ĉi tiu estis peze kaj neĝuste restaŭrita per gipso laŭ [[alosaŭro]]; intertempe oni dispecigis ĝin.]] La unua fosilia specimeno atribuata al ''Tyrannosaurus rex'' konsistas el du partaj vertebroj (de kiuj unu perdiĝis) kiujn trovis [[Edward Drinker Cope]] en 1892 kaj kiujn ili priskribis kiel ''Manospondylus gigas''. Osborn rekonis la similecon inter ''M. gigas'' kaj ''T. rex'' jam en 1917 sed, pro la parta naturo de la vertebroj de ''Manospondylus'', li ne povis ilin definitive sinonimigi.<ref name="osborn1917">Osborn, H.F. 1917. Skeletal adaptations of ''Ornitholestes'', ''Struthiomimus'', ''Tyrannosaurus''. ''Bulletin of the American Museum of Natural History'' 35: 733–71.</ref> Debato estiĝis en junio de 2000 kiam la [[Instituto Black Hills]] trovis la tipo-lokon de ''M. gigas'' en Suda Dakoto kaj tie trovis pliajn tiranosaŭrajn ostojn. Oni decidis ke ĉi tiuj reprezentas pliajn restaĵojn de la sama unuopulo kaj ke ili estas identaj kun tiuj de ''T. rex''. Laŭ la reguloj de la [[Internacia Kodo de Zoologia Nomenklaturo]] (IKZN), la sistemo kiu regas la sciencan nomadon de bestoj, ''Manospondylus gigas'' sekve devus havi prioritaton super ''Tyrannosaurus rex'', ĉar ĝin oni nomis unue.<ref name="mccormick2000">"[http://www.exn.ca/dinosaurs/story.asp?id=2000061353&name=archives ''T. rex'' may be in for a name change] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070926225534/http://www.exn.ca/dinosaurs/story.asp?id=2000061353&name=archives |date=2007-09-26 }}" by David McCormick. Discovery Channel Canada. [[13-a de junio]] [[2000]]. Aliro [[20-a de julio]] [[2006]].</ref> La Kvara Eldono de la [http://www.iczn.org/iczn/index.jsp IKZN] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090524144249/http://www.iczn.org/iczn/index.jsp |date=2009-05-24 }}, kiu ekvalidis la [[1-a de januaro|1-an de januaro]] [[2000]], tamen asertas ke "la uzado de jam ekzistantaj terminoj daŭru" kiam "la pli aĝa sinonimo aŭ homonimo ne uziĝas kiel valida nomo depost 1899" kaj "la pli juna sinonimo aŭ homonimo uziĝas por certa taksono, kiel ĝia supozata valida nomo, en almenaŭ 25 verkoj, publikigitaj de almenaŭ 10 aŭtoroj en la tuj antaŭaj 50 jaroj..."<ref name="icznart23">International Code of Zoological Nomenclature, Fourth Edition. [http://www.iczn.org/iczn/index.jsp?article=23&nfv=#9 Article 23.9 - Reversal of Precedence] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090609113435/http://www.iczn.org/iczn/index.jsp?article=23&nfv=#9 |date=2009-06-09 }}. International Commission on Zoological Nomenclature. [[1-a de januaro]] [[2000]]. Aliro [[20-a de julio]] [[2006]].</ref> Laŭ ĉi tiuj kondiĉoj ''Tyrannosaurus rex'' facile kvalifikiĝus kiel valida nomo kaj plej verŝajne estus konsiderita [[protektita nomo]] (''nomen protectum'') sub la IKZN se iam oni ĝin kontestus (kaj oni ankoraŭ ne kontestis ĝin). Tiukaze ''Manospondylus gigas'' estus juĝita [[forgesita nomo]] (''nomen oblitum'').<ref name="taylor2002">"[http://www.miketaylor.org.uk/dino/faq/s-class/priority/ So why hasn't ''Tyrannosaurus'' been renamed ''Manospondylus''?]" by Mike Taylor. [[27-a de aŭgusto]] [[2002]]. Aliro [[20-a de julio]] [[2006]].</ref> == Paleobiologio == Kiel ĉe ĉiuj dinosaŭroj konataj de [[fosilio]]j, multo pri la tiranosaŭra biologio, inkluzive ĝian agmanieron, koloro, [[ekologio]], kaj [[fiziologio]] estas nekonata. Tamen la malkovrado de multaj novaj specimenoj dum la pasintaj dudek jaroj permesis iom da informita spekulativado pri kreskorapideco, seksa dimorfismo, kaj metabolismo. === Vivhistorio === [[Dosiero:Tyrannosauridae growth rates.svg|eta|320ra|dekstra|Grafo montranta la hipotetajn vivkurbiĝojn (korpomaso kontraŭ aĝo) de kvar tiranosaŭredoj. ''Tyrannosaurus rex'' reprezentiĝas per la nigra linio. Surbaze de Erickson et al. 2004]] La identigo de kelkaj specimenoj kiel nematuraj tiranosaŭroj permesis al sciencistoj ekscii pri [[ontogenezo|ontogenezaj]] ŝanĝiĝoj en la specio, pritaksi la vivlongecon, kaj informiĝi pri tio kiel rapide kreskis la tiranosaŭridoj. Oni taksas ke la plej malgranda unuopulo konata ([[Naturhistoria Muzeo de Los-anĝelesa Konteo|NMLK]] 28471, la "teropodo Jordan") pezis nur 29.9&nbsp;kg, dum la plej granda ([[Naturhistoria Muzeo Field|NHMF]] PR2081 "[[Sue (dinosaur)|Sue]]") verŝajne pezis pli ol 5400&nbsp;kg. [[Histologio|Histologia]] analizado de la ostoj de ''T. rex'' montris ke NMLK 28471 havis nur 2 jarojn kiam ĝi mortis, dum "Sue" havis 28 jaroj, aĝo kiu eble estis proksima al la maksimumo por tiu specio.<ref name="ericksonetal2004"/> Histologio ankaŭ permesis ekscii la aĝon de aliaj specimenoj. Oni povas fari vivkurbiĝojn indikante la aĝojn de diversaj specimenoj sur grafo kune kun iliaj pezoj. La vivkurbiĝo de ''T. rex'' estas S-forma, kun junaj tiranosaŭroj restante sub pezo de 1800&nbsp;kg ĝis kiam ili havis 14 jarojn, kiam la korpomaso pligrandiĝis rapide. Dum ĉi tiu periodo de rapida kreskado juna ''T. rex'' gajnis meze 600&nbsp;kg jare dum la sekvaj kvar jaroj. Kiam la tiranosaŭro ekhavas 18 jarojn, la kurbiĝo horizontaliĝas denove, kio indikas ke la kreskado forte malrapidiĝis. Ekzemple, nur 600&nbsp;kg apartigis la 28-jara "Sue" de 22-jara [[Kanado|kanada]] specimeno ([[Reĝa Muzeo de Paleontologio Tyrrell|RMPT]] 81.12.1).<ref name="ericksonetal2004"/> Alia lastatempa histologia studaĵo farita de aliaj sciencistoj subtenas ĉi tiujn rezultojn, trovante ke rapida kreskado ekmalrapidiĝis kiam la bestoj atingis 16 jarojn.<ref name="hornerpadian2004">Horner, J.R. & Padian, K. 2004. Age and growth dynamics of Tyrannosaurus rex. ''Proceedings of the Royal Society of London B'' 271: 1875-1880.</ref> Ĉi tiu subita ŝanĝiĝo de kreskorapideco eble indikis korpan maturecon, hipotezo subtenata de la malkovro de medolaj histoj en la [[femuro]] de 16-ĝis-20-jara ''T. rex'' de Montano ([[Muzeo de la Rok-Montaro|MRM]] 1125, ankaŭ konata kiel "B-rex"). Oni trovas medolajn histojn nur en inaj birdoj dum ovproduktado, kio sugestas ke "B-rex" estis sekse matura.<ref name="schweitzeretal2005">Schweitzer, M.H., Wittmeyer, J.L., & Horner, J.R. 2005. Gender-specific reproductive tissue in ratites and ''Tyrannosaurus rex''. ''Science'' 308: 1456-1460.</ref> Aliaj tiranosaŭredoj montras similajn kreskokurbiĝojn kvankam kun malpli granda kreskorapideco korespondanta al malpli granda plenkreskula grandeco.<ref name="ericksonetal2006">Erickson, G.M., Currie, P.J., Inouye, B.D., & Winn, A.A. 2006. Tyrannosaur life tables: an example of nonavian dinosaur population biology. ''Science'' 313: 213-217.</ref> Ŝajnas ke pli ol la duono de la konataj specimenoj de ''T. rex'' mortis interne de ses jaroj post kiam ili atingis seksan maturecon, kio vidiĝas ankaŭ ĉe aliaj tiranosaŭredoj kaj ĉe iuj grandaj longvivaj birdoj kaj mamuloj hodiaŭ. Ĉi tiujn speciojn karakterizas alta procentaĵo de infanmortado kun relative malalta mortoprocentaĵo inter junuloj. La mortoprocentaĵo denove plialtiĝas post la atingo de seksa matureco, parte pro la premoj de reproduktado. Unu esploraĵo sugestas ke la rareco de junulaj fosilioj de ''T. rex'' estas parte pro malalta mortoprocentaĵo inter tiranosaŭroj de ĉi tiu vivoperiodo; la bestoj ne mortis grandnombre en la jaroj tuj antaŭ la seksa maturiĝo kaj sekve ne produktiĝis fosilioj. Ĉi tiu rareco tamen povas ankaŭ ŝuldiĝi al la nekompleteco de la fosiliaro aŭ la prefero de fosili-kolektantoj pri grandaj, pli spektaklaj specimenoj.<ref name="ericksonetal2006"/> === Seksa dimorfismo === Kiam la nombro de specimenoj plimultiĝis, sciencistoj ekanalizis la variadon inter unuopuloj kaj malkovris tion kio ŝajnis esti du apartajn korpoformojn, aŭ ''morfojn'', kiel en iuj aliaj teropodoj specioj. Ĉar unu morfo estis de pli solida konstruo oni nomis ĝin ''fortika'' kaj la alia ''gracia''. Pluraj morfologiaj diferencoj ligitaj kun la du morfoj uziĝis por analizi [[seksa dimorfismo|seksan dimorfismon]] ĉe ''Tyrannosaurus rex'', kun la ''fortika'' morfo ĝenerale supozata esti ina. La [[pelvo]]j de pluraj ''fortikaj'' specimenoj, ekzemple, ŝajnis pli larĝaj, eble por permesi la trapason de [[ovo]]j.<ref name="carpenter1990">Carpenter, K. 1990. Variation in ''Tyrannosaurus rex''. En: Carpenter, K. & Currie, P.J. (red.). ''Dinosaur Systematics: Approaches and Perspectives''. New York: Cambridge University Press. Pp. 141-145. (deŝutu [https://scientists.dmns.org/sites/kencarpenter/PDFs%20of%20publications/pdfs.aspx ĉi tie] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070927214806/https://scientists.dmns.org/sites/kencarpenter/PDFs%20of%20publications/pdfs.aspx |date=2007-09-27 }})</ref> Oni ankaŭ pensis ke estas regula korelacio inter la ''fortika'' morfologio kaj reduktiĝo de la ĉevrono sur la unua vosta vertebro, ankaŭ ŝajne por permesi al ovoj pasi el la reprodukta sistemo, kiel estis raportite por [[krokodilo]]j.<ref name="larson1994">Larson, P.L. 1994. ''Tyrannosaurus'' sex. En: Rosenberg, G.D. & Wolberg, D.L. ''Dino Fest''. ''The Paleontological Society Special Publications''. 7: 139-155.</ref> En lastaj jaroj la argumentoj por seksa dimorfismo malfortiĝis. Studaĵo de 2005 raportis ke antaŭaj asertoj pri seksa dimorfismo en la anatomio de krokodilaj ĉevronoj malĝustis, kio siavice dubigis asertojn pri la ekzisto de seksa dimorfismo ĉe ''T. rex''.<ref name="ericksonetal2005">Erickson, G.M., Lappin, A.K., & Larson, P.L. 2005. Androgynous rex. The utility of chevrons for determining the sex of crocodilians and non-avian dinosaurs. ''Zoology'' 108: 277-286.</ref> Oni trovis plengrandan ĉevronon ĉe la unua vosto-vertebro de "Sue", tre fortika unuopulo, kio indikas ke oni ĉiuokaze ne povas uzi ĉi tiun trajton por konsekvence diferencigi la du morfojn. Ĉar oni trovis specimenojn de ''T. rex'' en lokoj tiel disaj kiel [[Saskaĉevano]] kaj [[Nov-Meksiko]], povas esti ke diferencoj inter unuopuloj respegulas geografian variadon kaj de seksan dimorfismon. La diferencoj ankaŭ povus rilati al aĝo: eble fortikaj unuopuloj simple estas pli aĝaj bestoj.<ref name="brochu2003"/> Nur koncerne unu specimenon de ''T. rex'' oni povis difini sekson kun certeco: esplorado de "B-rex" montris ke konserviĝis molaj histoj ene de iuj ostoj, kaj oni povis identigi iujn el ĉi tiuj histoj kiel medolajn histojn, speciala histo kiun kreskigas modernaj birdoj kiel fonton de calcio por la produktado de ovoŝeloj dum ovolado. Nur inaj birdoj ovolas, kaj sekve oni trovas medolajn histojn nur en inoj, kvankam maskloj povas ĝin produkti se oni injekcias al ili inajn reprodukto[[hormono]]jn kiel [[oestrogeno]]n. Ĉi tio forte sugestas ke "B-rex" estis ina kaj ke ŝi mortis dum ovolado.<ref name="schweitzeretal2005"/> Lastatempaj esploroj montris ke medolaj histoj neniam produktiĝas ĉe krokodiloj, kiuj ŝajne estas la plej proksimaj ankoraŭ vivantaj parencoj de dinosaŭroj, krom la birdoj. La ĉeesto de medolaj histoj ĉe birdoj kaj teropodaj dinosaŭroj plue atestas pri la proksima [[evoluo|evolua]] parenceco inter la birdoj kaj teropodoj.<ref name="schweitzeretal2007">Schweitzer, M.H., Elsey, R.M., Dacked, C.G., Horner. J.R., & Lamm, E.-T. 2007. Do egg-laying crocodilian (''Alligator mississippiensis'') archosaurs form medullary bone? ''Bone'' 40 (4): 1152-1158.</ref> === Teniĝo === [[Dosiero:T. rex old posture.jpg|eta|220ra|dekstra|Eksdata rekonstruaĵo (de [[Charles R. Knight]]) montranta la 'tripiedan' teniĝon]] [[Dosiero:Senckenberganlage (DerHexer) 2012-05-11 04.jpg|eta|220ra|dekstra|Rekonstruaĵo ĉe [[Muzeo Senckenberg]] montranta nunan ideon pri teniĝo de ''T. rex'']] Kiel multaj dupiedaj dinosaŭroj, ''Tyrannosaurus rex'' estis historie montrita kiel 'vivanta [[tripiedo]]', kun la korpo tenata je 45 gradoj (aŭ malpli) de vertikaleco kaj la vosto trenata surtere, iom simile kiel ĉe [[kanguruo]]. Ĉi tiu ideo datiĝas de la rekonstruaĵo de [[hadrosaŭro]] kiun faris en la jaro 1865 [[Joseph Leidy]], la unua persono montrinta dinosaŭro en dupieda teniĝo.<ref name="leidy1865">Leidy, J. 1865. Memoir on the extinct reptiles of the Cretaceous formations of the United States. ''Smithsonian Contributions to Knowledge''. 14: 1-135.</ref> [[Henry Fairfield Osborn]], iama prezidanto de la [[Amerika Muzeo de Naturhistorio]] (AMNH) en [[Novjorko]], kiu kredis ke tiranosaŭroj staris rekte, plifortigis la ideon eksponante en la muzeo la unuan kompletan tiranosaŭran skeleton en 1915; ĝi restis en ĉi tiu rektstara teniĝo dum preskaŭ jarcento, ĝis oni malmuntis ĝin en 1992.<ref name="amnhsite">"[http://www.amnh.org/exhibitions/expeditions/treasure_fossil/Treasures/Tyrannosaurus/tyrannos.html?dinos Tyrannosaurus] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20081208143829/http://www.amnh.org/exhibitions/expeditions/treasure_fossil/Treasures/Tyrannosaurus/tyrannos.html?dinos |date=2008-12-08 }}" American Museum of Natural History. ([[20-a de julio]] [[2006]]).</ref> Ĝis 1970 la sciencistoj konstatis ke ĉi tiu teniĝo estis erara kaj estus neeltenebla ĉe vivanta besto, ĉar ĝi rezultigus la delokiĝon aŭ malfortigon de pluraj artikoloj, inter ili la koksoj kaj la artikado de kapo kun la [[spino]].<ref name="newman1970">Newman, B.H. 1970. Stance and gait in the flesh-eating ''Tyrannosaurus''. ''Biological Journal of the Linnean Society''. 2: 119-123.</ref> Spite siajn erarojn, la tiranosaŭra muntaĵo de la AMNH inspiris similajn montraĵojn en multaj filmoj kaj pentraĵoj (kiel la fama murpentraĵo de [[Rudolph F. Zallinger|Rudolph Zallinger]] ''[http://www.yale.edu/peabody/explore/reptiles.html The Age Of Reptiles]'' en [[Naturhistoria Muzeo Peabody]] de [[Universitato Yale]]) ĝis la 1990-aj jaroj, kiam filmoj kiel ''[[Jurassic Park (filmo)|Jurassic Park]]'' prezentis pli ĝustan tiranosaŭran teniĝon al la ĝenerala publiko. Nuntempe reprezentiĝoj de ''T. rex'' en muzeoj, arto kaj filmoj montras ĝin kun la korpo pli-malpli horizontala kaj vosto etendita malantaŭ la korpo por kontraŭbilanci la kapon.<ref name="paul1988"/> === Brakoj === [[Dosiero:Tyrannosaurus (arm).jpg|eta|maldekstra|200ra|Brako de ''T. rex''; specimeno ĉe [[Nacia Muzeo de Naturhistorio]], [[Vaŝingtono]]]] Kiam oni unue malkovris ''Tyrannosaurus rex'' la [[humero]] estis la sola konata elemento de la tiranosaŭra brako.<ref name="osborn1905">Osborn, H.F. 1905. ''Tyrannosaurus'' and other Cretaceous carnivorous dinosaurs. ''Bulletin of the American Museum of Natural History'' 21: 259-265. (deŝutu [http://digitallibrary.amnh.org/dspace/handle/2246/1464 ĉi tie] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080228145455/http://digitallibrary.amnh.org/dspace/handle/2246/1464 |date=2008-02-28 }})</ref> Por la unua muntaĵo de tiranosaŭra skeleto, kiel ĝin ekvidis la publiko en 1915, Osborn anstataŭigis longajn, tri-fingrajn brakojn kiel tiuj de [[alosaŭro]].<ref name="osborn1917"/> Jaron pli frue, tamen, [[Lawrence Lambe]] jam priskribis la mallongajn, du-fingrajn brakojn de la proksime parenca [[gorgosaŭro]].<ref name="lambe1914">Lambe, L.M. 1914. On a new genus and species of carnivorous dinosaur from the Belly River Formation of Alberta, with a description of the skull of ''Stephanosaurus marginatus'' from the same horizon. ''Ottawa Naturalist'' 27: 129-135.</ref> Ĉi tio forte sugestis ke ''T. rex'' havis similajn brakojn, sed ĉi tiu [[hipotezo]] ne konfirmiĝis ĝis kiam oni identigis - en 1989 - la unuajn kompletajn tiranosaŭrajn brakojn, kiuj apartenis al '''MOR 555''' (la "Wankel rex").<ref name="hornerlessem1993">Horner, J.R. & Lessem, D. 1993. ''The Complete T. rex: How Stunning New Discoveries Are Changing Our Understanding of the World's Most Famous Dinosaur''. New York: Simon & Schuster. 235pp.</ref> Inter la restaĵoj de "Sue" ankaŭ estas kompletaj brakoj.<ref name="brochu2003"/> La brakoj de ''T. rex'' estas tre malgrandaj kompare kun la ĝenerala korpograndeco, nur 1&nbsp;m longaj. Ili tamen ne estas rudimentaj sed havas grandajn regionojn por la alligado de [[muskolo]]j, kio indikas grandan forton. Ĉi tion rekonis jam en 1906 Osborn, kiu proponis ke la brakoj uziĝis por teni parulon dum [[kopulacio]].<ref name="osborn1906">Osborn, H.F. 1906. ''Tyrannosaurus'', Upper Cretaceous carnivorous dinosaur (second communication). ''Bulletin of the American Museum of Natural History''. 22: 281-296. (deŝutu [http://digitallibrary.amnh.org/dspace/handle/2246/1473 ĉi tie] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20141221083026/http://digitallibrary.amnh.org/dspace/handle/2246/1473 |date=2014-12-21 }})</ref> Oni ankaŭ sugesti ke la brakoj uziĝis por helpi la beston kiam ĝi leviĝis de kuŝa pozicio.<ref name="newman1970"/> Plia ebleco estas tio ke la brakoj tenis predobeston dum la enormaj makzeloj de la tiranosaŭro ĝin mortigis. Ĉi tiun hipotezon subtenas [[biomeĥaniko|biomeĥanika]] analizo. La brak-ostoj de ''T. rex'' havas tre dikan [[Osto#Strukturo|kortikan oston]], kio indikas ke ili evoluis por porti grandajn pezojn. La [[braka bicepso]] de plenkreska tiranosaŭro povis mem levi 199&nbsp;kg; ĉi tiu numero nur pligrandiĝus kiam aliaj muskoloj (kiel la [[brakialo]]) kunlaborus kun la bicepso. La brako de ''T. rex'' havis limigitan movokapablon; la ŝultro- kaj kubuto-artikoloj permesis nur 40 kaj 45 gradojn respektive de moviĝo. La samaj du artikoj en [[deinoniko]] permesis 88 kaj 130 gradojn de moviĝo, respektive, dum homa brako povas rotacii 360 gradojn ĉe la ŝultro kaj povas moviĝi tra 165 gradoj ĉe la kubuto. La pezo strukturo de la brak-ostoj, la granda forteco de la muskoloj, kaj limigita moviĝkapablo eble indikas sistemo farita por firme teni spite la premojn de baraktanta predobesto.<ref name="carpentersmith2001">Carpenter, K. & Smith, M.B. 2001. Forelimb osteology and biomechanics of ''Tyrannosaurus''. En: Tanke, D.H. & Carpenter, K. (Eds.). ''Mesozoic Vertebrate Life''. Bloomington: Indiana University Press. Pp. 90-116. (deŝutu [https://scientists.dmns.org/sites/kencarpenter/PDFs%20of%20publications/pdfs.aspx ĉi tie] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070927214806/https://scientists.dmns.org/sites/kencarpenter/PDFs%20of%20publications/pdfs.aspx |date=2007-09-27 }})</ref> === Molaj histoj === En la numero de ''[[Science (gazeto)|Science]]'' de marto 2005, Mary Higby Schweitzer of [[Ŝtata Universitato de Norda Karolino]] kaj kolegoj anoncis la regajnon de molaj histoj de medola kavaĵo en fosiliigita krur-osto, de 68-milion-jara tiranosaŭro. La oston oni intence, kvankam malvolonte, rompis por transsendado kaj sekve ne konservis en la normala maniero, specife pro tio ke Schweitzer esperis testi ĝin por ekscii ĉu ĉeestas molaj histoj. Kiam oni elfosis la dinosaŭron, kiu ricevis la specimen-numeron [[Muzeo de la Rok-Montaro|MRM]] 1125, el la [[Formacio Hell Creek]] oni rekonis flekseblajn, disforkiĝantajn [[sangovaskulo]]jn kaj fibran sed elastan matricohistojn de [[osto]]. Aldone estis mikrostrukturoj similaj al sango[[globulo]]j en la osta matrico kaj la vaskuloj. La strukturoj similas al [[struto|strutaj]] sango-globuloj kaj vaskuloj. Ĉu la materialon konservis nekonata procedo, aparta de normala fosiliiĝo, aŭ ĉu la materialo estas originala, la esploristoj ne scias, kaj ili sin gardas ne fari asertojn pri konservado.<ref>Schweitzer M.H., Wittmeyer J.L., Horner J.R., Toporski J.B. 2005. ''Soft Tissue Vessels and Cellular Preservation in'' Tyrannosaurus rex. ''Science'' 307: 1952-1955.</ref> Se estos decidite ke la materialo estas originala, oni uzos travivintajn proteinojn por nerekte diveni la DNA-enhavon de la koncernaj dinosaŭroj, ĉar ĉiun proteinon tipe kreas specifa geno. La fakto ke oni ne trovis ĉi tiajn histojn antaŭe povus simple esti sekvo de tio ke homoj supozis la konservadon de molaj histoj neebla kaj sekve ne serĉis ilin. Depost la unua malkovro oni trovis ĉi tiujn histecajn strukturojn ĉe du pliaj tiranosaŭroj kaj hadrosaŭro.<ref>{{citreto | Aŭtoro = Fields, H | Titolo = Dinosaur Shocker | URL = http://www.smithsonianmag.com/issues/2006/may/dinosaur.php | Eldonejo = Smithsonian Magazine Online | Alirdato = 2006-05-01 }}</ref> Esplorado de iuj el la histoj sugestas ke birdoj estas pli proksime parencaj al tiranosaŭroj ol aliaj ĉiuj aliaj modernaj bestoj.<ref>{{citreto | Aŭtoro = Rincon, Paul | Titolo = Protein links T. rex to chickens | URL = http://news.bbc.co.uk/1/hi/sci/tech/6548719.stm | Alirdato=12-a de aprilo 2007 }}</ref> En sekvaj studaĵoj pri kiuj oni raportis en la gazeto ''Science'' en aprilo 2007, Asara kaj kolegoj konkludis ke sep protein-restaĵoj trovitaj en purigita osto de ''T. rex'' plej proksime akordiĝas kun tiuj de kokoj, kaj due plej proksime kun tiuj de ranoj kaj trituroj. La malkovrado de proteinoj de besto aĝa dekmilionoj de jaroj, kune kun la malkovrado de similaj kemi-restaĵoj trovitaj en [[mastodonto|mastodonta]] osto almenaŭ 160.000 jarojn aĝa, renversas la tradician vidpunkton pri fosilioj kaj eble ŝanĝos la fokuson de paleontologoj de ostoĉasado al [[biokemio]]. Ĝis ĉi tiuj malkovroj la plimulto de sciencistoj supozis ke fosiliiĝo anstataŭigis ĉiujn vivantajn histojn per nevivantajn mineralojn. Paleontologo Hans Larsson de [[Universitato McGill]] en [[Montrealo]], kiu ne partoprenis la esplorojn, nomas la malkovrojn "mejloŝtono" kaj sugestis ke dinosaŭroj povus "enter the field of molecular biology and really slingshot paleontology into the modern world" [eniri la kampon de molekula biologio kaj vere ĵeti paleontologion en la modernan mondon].<ref>[https://web.archive.org/web/20070415115711/http://news.yahoo.com/s/usatoday/20070413/tc_usatoday/yesterdaystrexistodayschicken Yesterday's T. Rex is today's chicken]. Yahoo news, [[13-a de aprilo]] [[2007]].</ref> === Haŭto === {{Ĉefartikolo|Plumhavaj dinosaŭroj}} En 2004 la scienca gazeto ''[[Nature (gazeto)|Nature]]'' publikigis raporton priskribanta fruan tiranosaŭroideon, ''[[Dilong paradoxus]]'', de la fama [[Formacio Yixian]] en [[Ĉinio]]. Kiel ĉe multaj aliaj teropodoj malkovritaj en Formacio Yixian, la fosilia skeleto konserviĝis kune kun tavolo de fibrecaj strukturoj ĝenerale rekonataj kiel prastrukturoj de [[plumo]]j. Oni ankaŭ proponis ke tiranosaŭroj kaj aliaj proksim-parencaj tiranosaŭredoj havis tiajn praplumojn. La raraj haŭtpremaĵoj de plenkreskaj tiranosaŭredoj en [[Kanado]] kaj [[Mongolio]] tamen montras la gruzecajn skvamojn tipaj de aliaj dinosaŭroj. Certe eblas ke praplumoj kovris partojn de la tiranosaŭra korpo ne konservitaj, sed la manko de izoliga korpo-kovraĵo estus tute konsekvenca se oni konsideras ke tio ankaŭ mankas ĉe modernaj mult-tunaj mamuloj kiel [[elefanto]]j, [[hipopotamo]]j, kaj la plej multaj [[rinocero|rinoceraj]] specioj. Kiam objekto pligrandiĝas, ĝia kapablo reteni varmecon pligrandiĝas pro la malgrandiĝanta rilato de [[surfaca areo]] al [[volumeno]]. Sekve, kiam grandaj bestoj evoluas aŭ ekvivas en varmaj klimatoj, kovraĵo de haro aŭ plumoj perdas evoluan avantaĝon kaj povas fariĝi malavantaĝo, ĉar la izolaĵo retenas varmecon en la korpo kaj donas la riskon tro multe varmigi la beston. Povas do esti ke dum grandaj tiranosaŭredoj kiel tiranosaŭro evoluis, ili perdis la praplumojn hereditaj de terapodoj prauloj, precipe en varmaj klimatoj.<ref name="xuetal2004">Xu X., Norell, M.A., Kuang X., Wang X., Zhao Q., & Jia C. 2004. Basal tyrannosauroids from China and evidence for protofeathers in tyrannosauroids. ''Nature'' 431: 680-684.</ref> === Ĉu la tiranosaŭro estis varmsanga? === {{Ĉefartikolo|Fiziologio de dinosaŭroj}} Tiranosaŭro, kiel la plimulto de dinosaŭroj, estis longe supozata havi malvarm-sangan ([[ektotermeco|ektoterman]]), reptilian [[metabolismo]]n. La ideon pri dinosaŭra malvarm-sangecon kontestis sciencistoj kiel [[Robert Bakker]] kaj [[John Ostrom]] en la fruaj jaroj de la "[[Dinosaŭra Renesanco]]" ekde la malfruaj [[1960]]-aj jaroj.<ref name="bakker1968">Bakker, R.T. 1968. The superiority of dinosaurs. ''Discovery'' 3: 11-22.</ref><ref name="bakker1972">Bakker, R.T. 1972. Anatomical and ecological evidence of endothermy in dinosaurs. ''Nature'' 238: 81-85.</ref> Oni asertis ke tiranosaŭro mem estis varm-sanga ([[endotermeco|endoterma]]), kio implicas tre aktivan vivstilon.<ref name="bakker1986"/> Depost tiam, pluraj paleontologoj penas precize scii ĝis kiu grado tiranosaŭro povis reguligi sian korpo[[temperaturo]]n. Histologiaj atestaĵoj pri alta kreskorapideco ĉe junaj tiranosaŭroj, kompareblaj kun tiuj ĉe mamuloj kaj birdoj, subtenas la hipotezon ke tiranosaŭroj havis altan metabolismon. Kreskokurbiĝoj indikas ke, same kiel ĉe mamuloj kaj birdoj, la kreskado de ''T. rex'' limiĝis ĉefe al nematuraj bestoj, malkiel la konstanta kreskado trovata ĉe la plimulto de la aliaj [[vertebruloj]].<ref name="hornerpadian2004"/> Oni foje uzas la [[rejŝo]]jn <!-- vidu la diskuton! --> de [[oksigeno|oksigenaj]] [[izotopo]]j en fosiliigita osto por ekscii la temperaturo je kiu deponiĝi la osto, ĉar la rejŝo inter certaj izotopoj varias laŭ temperaturo. En unu specimeno, la izotopaj rejŝoj en ostoj de diversaj korpopartoj indikis temperaturan diferencon de ne pli ol 4 ĝis 5 gradusoj inter la torakaj vertebroj kaj la [[tibio]] de la kruro. Laŭ la paleontologo [[Reese Barrick]] kaj la [[geokemio|geokemiisto]] [[William Showers]] ĉi tiel malgranda temperaturdiferenco inter la korpokerno kaj la ekstremaĵoj indikas konstantan internan korpotemperaturon ([[homeotermeco]]) indikanta metabolismon inter tiu de la malvarm-sangaj reptilioj kaj la varm-sangaj mamuloj.<ref name="barrettshowers1994">Barrick, R.E. & Showers, W.J. 1994. Thermophysiology of ''Tyrannosaurus rex'': Evidence from oxygen isotopes. ''Science'' 265: 222-224.</ref> Aliaj sciencistoj atentigis ke la rejŝo de oksigenaj izotopoj en la fosilioj hodiaŭ ne nepre reprezentas la saman rejŝon en la fora pasinteco kaj eble ŝanĝiĝis dum aŭ post la fosiliiĝo.<ref name="truemanetal2003">Trueman, C., Chenery, C., Eberth, D.A. & Spiro, B. 2003. Diagenetic effects on the oxygen isotope composition of bones of dinosaurs and other vertebrates recovered from terrestrial and marine sediments. ''Journal of the Geological Society, London'' 160: 895–901.</ref> Barrick kaj Showers defendis siajn konkludojn en sekvaj artikoloj, trovante similajn rezultojn en alia teropoda dinosaŭro vivinta sur alia kontinento kaj dekmilionojn da jaroj pli frue ([[giganotosaŭro]]).<ref name="barrickshowers1999">Barrick, R.E. & Showers, W.J. 1999. Thermophysiology and biology of ''Giganotosaurus'': comparison with ''Tyrannosaurus''. ''Palaeontologia Electronica'' 2 (2): 22pp.</ref> [[Ornitiskioj|Ornitiskiaj]] dinosaŭroj montris atestaĵojn de homeotermeco, dum [[varanedoj|varanedaj]] [[lacertoj]] de la sama formacio ne montris tion.<ref name="barrickstevens1997">Barrick, R.E., Stoskopf, M. & Showers, W.J. 1997. Oxygen isotopes in dinosaur bones. In: Farlow, J.O. & Brett-Surman, M. (Eds.). ''The Complete Dinosaur''. Bloomington: Indiana University Press. Pp. 474-490.</ref> Sed eĉ se tiranosaŭroj fine montras atestaĵojn de homeotermeco, ĉi tio ne nepre implicas ke ili estis endotermaj. Tian reguligon de varmeco povas klarigi ankaŭ [[gigantotermeco]], kion oni vidas ĉe iuj vivantaj [[kelonio]]j.<ref name="paladinoetal1997">Paladino, F.V., Spotila, J.R., & Dodson, P. 1997. A blueprint for giants: modeling the physiology of large dinosaurs. En: Farlow, J.O. & Brett-Surman, M. (red.). ''The Complete Dinosaur''. Bloomington: Indiana University Press. Pp. 491-504.</ref><ref name="chinsamyhillenius2004">Chinsamy, A. & Hillenius, W.J. 2004. Physiology of nonavian dinosaurs. En: Weishampel, D.B., Dodson, P., & Osmolska, H. (red.). ''The Dinosauria'' (2nd Edition). Berkeley: University of California Press. Pp. 643-659.</ref> === Manĝostrategioj === [[Dosiero:Palais de la Decouverte Tyrannosaurus rex p1050042.jpg|220ra|eta|maldekstra|Kranio kaj supra spino de tiranosaŭro, Palais de la Découverte ([[Parizo]])]] La plej granda parto de debato pri tiranosaŭro fokusiĝas je ĝiaj manĝostrategioj kaj sinmovado. Unu paleontologo, la fama [[hadrosaŭredoj|hadrosaŭreda]] spertulo [[Jack Horner (paleontologo)|Jack Horner]], asertas ke tiranosaŭro plejparte estis postpredanto kaj tute ne ĉasis aktive.<ref name = "hornerlessem1993"/> Horner nur prezentis ĉi tion unu fojon en oficiala scienca kuntekston, sed multe diskutas ĝin en siaj libroj kaj en intervjuoj kun ĵurnalistoj. Lia hipotezo havas la sekvan bazon: tiranosaŭroj havis grandajn [[olfakta bulbo|olfaktajn bulbojn]] kaj [[olfakta nervo|olfaktajn nervojn]] (kompare kun ilia cerbograndeco). Ĉi tio sugestas alte evoluintan flarsenton, laŭdire uzita por flarserĉi kadavrojn de longe for. Tiranosaŭraj dentoj povis trarompi dentojn, kion ili eble uzis por eltiri kiel eble plej multe da manĝaĵo ([[medolo]]) de kadavraj restaĵoj, kutime la malplej nutraj partoj. Ĉar almenaŭ iuj el la predobestoj de tiranosaŭro povis moviĝi rapide, atestaĵoj ke tiranosaŭroj promenis anstataŭ kuri eble atestas pri tio ke ĝi estis postpredanto.<ref>Horner, J.R., (1994). Steak knives, beady eyes, and tiny little arms (a portrait of ''Tyrannosaurus'' as a scavenger). ''The Paleontological Society Special Publication'' 7: 157-164.</ref><ref name="dinodictionary">Walters, M., Paker, J. (1995). Dictionary of Prehistoric Life. Claremont Books. ISBN 1-85471-648-4.</ref> La plej multaj sciencistoj publikigintaj artikolojn pri ĉi tiu temo insistas ke tiranosaŭro estis kaj predanto kaj postpredanto, manĝante kiun ajn viandon trovebla laŭ la okazo.<ref>Farlow, J. O. and Holtz, T. R. Jr. 2002. The fossil record of predation in dinosaurs. pp. 251–266, ''in'' M. Kowalewski and P. H. Kelley (eds.), The Fossil Record of Predation. ''The Paleontological Society Papers'' 8.</ref> Modernaj [[karnomanĝuloj]] kiel [[leono]]j kaj [[hieno]]j ofte postpredas tion kion mortigis aliaj predantoj, kaj estas verŝajne ke tiranosaŭroj ankaŭ tion faris.<ref name="dinocards2">Dorey, M. (1997). Tyrannosaurus. ''Dinosaur Cards''. Orbis Publishing Ltd. D36045907.</ref> Ankoraŭ aliaj atestaĵoj sugestas ĉasan agadon ĉe tiranosaŭroj. La okulkavaĵoj de tiranosaŭroj havas pozicion permesanta al la okuloj direktiĝi antaŭen, donante al la dinosaŭro [[binokla vidpovo|binoklan vidpovon]].<ref>Stevens, K.A. (2006) Binocular vision in theropod dinosaurs. Journal of Vertebrate Paleontology 26(2):321-330</ref> Postpredanto eble ne bezonus la precizan perceptadon de profundeco kiun donas [[binokla vidpovo]]; en modernaj bestoj la binoklan vidpovon ĉefe havas predantoj. Kiam li esploris [[#Eksteraj ligoj|Sue]], la paleontologo [[Pete Larson]] trovis rompitajn kaj resaniĝintajn [[fibulo]]n kaj vostovertebrojn, cikatriĝintajn vizaĝostojn, kaj denton de alia tiranosaŭro enfiksita en kolovertebro. Ĉi tio atestas pri agresiva konduto inter tiranosaŭroj, sed ne estas klare ĉu la agresadon kaŭzis konkurencado por manĝaĵo kaj paruloj ĉu aktiva [[kanibalismo]].<ref>Tanke, D.H. & Currie, R.J. Head-Biting Behavior in Theropod Dinosaurs: Paleopathological Evidence. May 2000. Gaia 15</ref> Plia esplorado lastatempa de ĉi tiuj "vundiĝoj" tamen montris ke ili plejparte estas infektiĝoj kaj ne vundiĝoj (aŭ simple postmorta damaĝo al la fosilio) kaj la malmultaj veraj vundiĝoj estas tro ĝeneralaj por indiki interspecian konflikton.<ref name="dinocards5">Goldstone, E. (1997). Injury & Disease, Part 3. ''Dinosaur Cards''. Orbis Publishing Ltd. D36045009.</ref> Ĉe la elfosejo de Sue oni trovis ankaŭ skeleton de [[edmontosaŭro]] (''Edmontosaurus annectens'') kun cikatroj faritaj de tiranosaŭraj dentoj survoste. La fakto ke la vundoj cikatriĝe resaniĝis sugestas aktivan predadon flanke de la tiranosaŭroj.<ref name="erickson1996">Erickson, G. M., and Olson, K. H. (1996). "Bite marks attributable to ''Tyrannosaurus rex'': preliminary description and implications." ''Journal of Vertebrate Paleontology'', '''16'''(1): 175-178.</ref><ref name="carpenter2000">Carpenter, K. (2000). "Evidence of predatory behavior by carnivorous dinosaurs." ''Gaia'', '''15''': 135-144.</ref> Alian atestaĵon provizas [[triceratopo]] trovita kun mordoŝpuroj sur ĝia [[ilio]]; denove la mordinto estis tiranosaŭro, kaj la vundoj ŝajne resaniĝis.<ref name="fowler2006">Fowler, D. W., and Sullivan, R. M. (2006). "A ceratopsid pelvis with toothmarks from the Upper Cretaceous Kirtland Formation, New Mexico: evidence of late Campanian tyrannosaurid feeding behavior." ''New Mexico Museum of Natural History and Science Bulletin'', '''35''': 127-130.</ref> Sciencistoj malkonsentas inter si pri tio, ĝis kiu grado tiranosaŭroj povis kuri kaj precize kiel rapide ili povis kuri (se entute); iuj sugestis rapidecojn de ĝis 70&nbsp;km/h aŭ pli. Tamen laŭ [[James Farlow]], palaeontologo ĉe [[Universitato de Indianao - Universitato Purdue Fort Wayne|Universitato de Indianao-Purdue]] en [[Fort Wayne (Indianao)]]: "If T. rex had been moving fast and tripped, it would have died. [Se T. rex moviĝus rapide kaj stumblus, ĝi mortus.]"<ref>[http://www.newscientist.com/article/mg14819982.600-the-bigger-they-come-the-harder-they-fall.html "The bigger they come, the harder they fall"] New Scientist, [[October 7]] [[1995]], p. 18.</ref> Se tiranosaŭro stumblus kaj falus dum kurado, ĝia torako frapus la teron kun malakcelado de 6 g (sesoblo de la akcelado pro gravito, aŭ ĉ. 60&nbsp;m/s²).<ref name="farlowetal1995"/> (Vidu ankaŭ [[Tiranosaŭro#Sinmovado|Sinmovado]], sube.) Iuj diras ke se tiranosaŭroj estis postpredantoj, alia dinosaŭro devis esti la ĉefa predanto en la malfrua kretaceo de Amerazio. La ĉefaj predobestoj estis la pli grandaj [[marginocefaloj]] kaj [[ornitopodoj]]. La aliaj tiranosaŭredoj dividas tiom da trajtoj kun tiranosaŭroj ke nur la malgrandaj [[dromeosaŭredoj]] restas bona alternativo kiel ĉefaj predantoj. De ĉi tiu vidpunkto, subtenantoj de la hipotezo pri tiranosaŭro kiel postpredanto sugestis ke la grandeco kaj potenco de tiranosaŭroj permesis al ili [[kleptoparazitismo|ŝteli predaĵojn]] de malpli grandaj predantoj.<ref name="dinodictionary">Walters, M., Paker, J. (1995). Dictionary of Prehistoric Life. Claremont Books. ISBN 1-85471-648-4.</ref> === Sinmovado === Sciencistoj pensantaj ke tiranosaŭroj povis kuri malrapide atentigas pri la kavaj ostoj kaj aliaj trajtoj kiuj malpezigis la korpon tiom ke plenkreskulo eble peze ne pli ol 5 tunojn, kaj ili atentigas ke bestoj kiel [[struto]]j kaj [[ĉevalo]]j kun longaj flekseblaj kruroj povas atingi altan rapidecon per malpli rapidaj sed pli longaj paŝoj. Iuj aldone argumentis ke tiranosaŭroj havis relative pli grandajn kruromuskolojn ol iu ajn besto hodiaŭ vivanta, kaj ke ĉi tiuj estus povintaj ebligi rapidan kuradon (40–70&nbsp;km/h).<ref name="dinocards7">Hajdul, R. (1997). Tendons. ''Dinosaur Cards''. Orbis Publishing Ltd. D36044311.</ref> Iuj malnovaj studoj de krura anatomio kaj vivantaj bestoj sugestis ke tiranosaŭroj entute ne povis kuri kaj nure promenis. La rilato de [[femuro|femura]] al [[tibio|tibia]] longeco (pli ol 1, kiel en la plimulto de teropodoj) povus indiki ke tiranosaŭroj estis specialigitaj promenantoj, kiel modernaj [[elefanto]]j. Aldone, ĝi havis etajn 'brakojn', kiuj ne povus haltigi falon, se la tiranosaŭro stumblus dum kurado; kutimaj taksoj de la tiranosaŭra pezo (6 ĝis 8 tunoj) donus mortigan frapoforton al falanta tiranosaŭro.<ref>Hecht, J. (1998). [http://news.bbc.co.uk/1/hi/sci/tech/78905.stm The deadly dinos that took a dive]. ''New Scientist'' 2130.</ref> Estas tamen notinde ke [[ĝirafo]]j foje galopas je rapideco de 50&nbsp;km/h.<ref>{{citreto | Titolo = Giraffe | URL = http://www.wildlifesafari.info/giraffe.html | Eldonejo = WildlifeSafari.info | Alirdato = 2006-04-29}}</ref> Je ĉi tiuj rapidecoj, ĝirafoj riskas rompi kruron, kio povas esti mortiga eĉ kiam la akcidento okazas en 'sekura' ĉirkaŭaĵo, kiel zoo.<ref>{{citreto| Titolo = The History of Woodland Park Zoo - Chapter 4 | URL = http://www.zoo.org/zoo_info/special/history/history4.html | Alirdato = 2006-04-29}}</ref> Se ĝi povis kuri, tiranosaŭroj eble estis riskuloj, same kiel multaj modernaj bestoj estas riskuloj. Taksoj de la krurosta forteco ĉe tiranosaŭroj tamen indikas ke ĝiaj kruroj apenaŭ estis pli fortaj (se entute tiel fortaj) ol tiuj de elefonatoj, kiuj estas sufiĉe limigitaj koncerne ilian plej altan rapidecon kaj neniam estas 'en la aero', kiel okazas dum kurado. Subtenantoj de la promena hipotezo taksas ke tiranosaŭroj povis promeni ne pli rapide ol 17&nbsp;km/h, kio tamen estas rapideco pli alta ol tiu de la plej verŝajnaj predospecioj kunvivantaj kun tiranosaŭroj, la [[hadrosaŭredoj]] kaj [[ceratopoj]].<ref name="trex slow runner">Hutchinson, J. R. and Garcia, M. (2002). Tyrannosaurus was not a fast runner. ''Nature'' 415: 1018-1021</ref> Iuj subtenantoj de la preda hipotezo aldone asertas ke tiranosaŭra rapideco ne gravas, ĉar povas esti ke ĝi estis malrapida sed pli bone adaptita por rapida moviĝo ol ĝiaj predaĵoj<ref>{{citreto | Titolo = Unearthing T. rex: T. rex In-Depth: Traits (Vidu supre) | URL = http://www.unearthingtrex.com/pages/rex_traits.html#weight | Alirdato = 11-a de decembro 2005 }}</ref> aŭ eble ĝi [[embusko|embuske]] kaptis la pli rapidajn predobestojn.<ref name="dinocards7">Hajdul, R. (1997). Tendons. ''Dinosaur Cards''. Orbis Publishing Ltd. D36044311.</ref> La plej lastatempaj esploroj je tiranosaŭra sinmovado ne specifigas la rapidecon de tiranosaŭra kurado, sed agnoskas ke malfacilas diri iom pli precizan ol tio ke la plej granda rapideco estis inter 17&nbsp;km/h, promenado aŭ malrapida kurado, kaj 40&nbsp;km/h, mez-rapida kurado. Ekzemple, artikolo en ''[[Nature (journal)|Nature]]''<ref name="trex slow runner">Hutchinson, J. R. and Garcia, M. (2002). Tyrannosaurus was not a fast runner. ''Nature'' 415: 1018-1021</ref> uzis matematikan modelon (kiun ĝi validigis per aplikado al du vivantaj bestoj, aligatoroj kaj kokoj) por taksi la mason de kruromuskolo bezonata por rapida kurado (pli ol 40&nbsp;km/h). Ili trovis ke proponitaj rapidecoj pli altaj ol 40&nbsp;km/h estis neeblaj, ĉar ili necesigus tre grandajn kruromuskolojn (pli ol 40–86% de la tuta korpomaso).<ref>{{citreto | Titolo = ''Was the T-Rex Really That Fast?'' | URL = http://www.priweb.org/ed/ICTHOL/ICTHOL04papers/86.htm | Alirdato = 11-a de decembro 2005 }}</ref> Eĉ modere altaj rapidecoj necesigus grandajn kruromuskolojn. Tamen ne eblas findecidi ĉi-teme, ĉar ni ne scias kiom grandaj estis la tiranosaŭraj kruromuskoloj. Se ili estus malpli grandaj, nur promenado/trotado de 18&nbsp;km/h eblus.<ref name="dinocards7">Hajdul, R. (1997). Tendons. ''Dinosaur Cards''. Orbis Publishing Ltd. D36044311.</ref> Tamen laŭ Thomas R. Holtz Jr estas notinde ke konsiderante la pezon de la tiranosaŭro (5-7 tunoj), la rejŝoj de [[tibio]] al [[femuro]] kaj [[metatarso]] al femuro kategoriigas la tiranosaŭron inter la plej ''graciaj'' bestoj inter ĉiuj bestoj konataj de la mezozoikaj aŭ kenozoikaj fosilioj. Ĉe la tipa grandeco de plenkreska tiranosaŭro la membroproporcioj de ''gracia'' besto ŝajnas malgraciaj, sed se oni komparas ilin kun la malantaŭaj kruroj de aliaj similgrandaj bestoj, ekzemple elefanto, [[triceratopo]] aŭ [[edmontosaŭro]], la kruroj de ''Tyrannosaurus rex'' estas pli maldikaj kaj havas pli longajn tibiojn kaj metatarsojn. Kompare kun aliaj familioj de grandaj teropodoj, la [[tiranosaŭredoj]] havis membroproporciojn pli ''graciaj''. La malgrandaj tiranosaŭredoj estis ankoraŭ pli ''graciaj'', kaj la plej malgrandaj havis la samajn membroproporciojn kiel la plej grandaj [[ornitomimedoj]]: laŭ grandeco, la kruroj de [[alektrosaŭro]] kaj [[galimimo]] estas identaj. Tiranosaŭredoj aldone havis ornitomimedecajn piedojn, pli malgrandaj kaj pli maldikaj ol tiuj de la aliaj grandaj teropodoj, kio signifas ke ili havis pli efikan sinmovadon kiam la kruro artikiĝis dum movado. Laŭ Holtz, kiu vidas la aferon el la vidpunkto de funkcia morfologio, la tiranosaŭredoj estis pli bone adaptitaj por rapideco ol iu ajn alia familio de grandaj teropodoj, tio estas, la [[alosaŭroideoj]], [[megalosaŭroideoj]] kaj [[neoceratosaŭroj]]. Tio eble ne signifas ke ''T. rex'' povis movi je grandaj rapidecoj, sed por besto tiel granda ĝi tamen estis optimume konstruita por rapideco kaj - kio gravas por la debato pri tio ĉu ĝi estis predanto aŭ postpredanto - pli rapida ol ĝiaj predobestoj.<ref>{{citreto | Titolo = Gracility and Speed of ''T. rex'' | URL = http://www.dinosauria.com/jdp/trex/gracile.htm | Aŭtoro = Thomas R. Holtz, Jr. | Eldonejo = Dinosauria online }}</ref> Novaj atestaĵoj kolektitaj per biomeĥanikaj komputil-modeloj sugestas ke tiranosaŭroj havis limigitan eblecon sin turni. Laŭ John Hutchinson, spertulo pri biomeĥaniko ĉe la [[Reĝa Veterinara Kolegio]] de la [[Universitato de Londono]] en [[Anglio]], tiranosaŭroj verŝajne bezonis unu ĝis du sekundojn por turni sin nur 45° – kion homoj, kun vertikala orientiĝo kaj sen vosto, povas sin turni dum sekundero.<ref>[http://www.cosmosmagazine.com/node/1381 "Tyrannosaurus had poor turning circle"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120507053958/http://www.cosmosmagazine.com/node/1381 |date=2012-05-07 }} Cosmos magazine</ref> == Historio == [[Henry Fairfield Osborn]], prezidanto de la [[Amerika Muzeo de Naturhistorio]], nomis ''Tyrannosaurus rex'' en la jaro 1905. La genronomo venas de la [[malnovgreka lingvo|malnovgrekaj]] vortoj ''τυραννος'' (= "tirano") kaj ''σαυρος'' (= "lacerto"). Osborn uzis la [[latina lingvo|latina]] vorto ''rex'' (= "reĝo") por la specia nomo. Kune ili emfazas la grandecon de la besto kaj supozatan regadon sur aliaj tiutempaj specioj.<ref name="osborn1905"/> === Plej fruaj trovaĵoj === Oni povas konsideri la vertebrojn de la dinosaŭro, kiun Cope nomis ''Manospondylus'' en 1892 la unua konata specimeno de ''Tyrannosaurus rex''. [[Barnum Brown]], vic[[kuratoro]] de la [[Amerika Muzeo de Naturhistorio]], trovis la duan tiranosaŭran skeleton en [[Vajomingo]] en 1900. Ĉi tiun specimenon unue ricevis la nomon ''Dynamosaurus imperiosus'' en la sama artikolo en kiu oni priskribis ''Tyrannosaurus rex''.<ref>Osborn, H. F. 1905.''Tyrannosaurus'' and other Cretaceous carnivorous dinosaurs. ''Bulletin of the American Museum of Natural History'' 21;259-265</ref> Nur la paĝordo malhelpis ke ''Dynamosaurus'' fariĝu la oficiala nomo. La originala specimeno de "''Dynamosaurus''" estas en la kolektaĵoj de la [[Naturhistoria Muzeo]] ([[Londono]]).<ref name="dinocards10">White, S. (1997). Tyrannosaurus. ''Dinosaur Cards''. Orbis Publishing Ltd. D36046009.</ref> [[Dosiero:AMNH rex mount.png|dekstra|270ra|eta|Maketo de neniam finita ekspozicio ''Tyrannosaurus rex'' kiun planis [[Henry Fairfield Osborn|H.F. Osborn]] por la [[Amerika Muzeo de Naturhistorio]]]] Barnum Brown trovis kvin tiranosaŭrajn (partajn) skeletojn entute. Brown kolektis sian duan tiranosaŭron en 1902 kaj 1905 de la [[Formacio Hell Creek]] ([[Montano]]). Ĉi tiu estas la [[holotipo]] uzata por priskribi ''Tyrannosaurus rex'' [[Henry Fairfield Osborn|Osborn]], 1905. En 1941 oni vendis ĝin al la [[Muzeo Carnegie de Naturhistorio]] en [[Pittsburgh (Pensilvanio)]]. La kvara kaj plej granda trovaĵo de Brown, ankaŭ de Formacio Hell Creek, eksponiĝas ĉe la [[Amerika Muzeo de Naturhistorio]] en [[Novjorko]].<ref name="hornerlessem1993">Horner, J.R. & Lessem, D. 1993. ''The Complete T. rex: How Stunning New Discoveries Are Changing Our Understanding of the World's Most Famous Dinosaur''. New York: Simon & Schuster. 235pp.</ref> Kvankam multaj skeletoj estis trovitaj en diversaj mondopartoj, oni trovis nur unu tiranosaŭran ŝpuron, ĉe [[Philmont Scout Ranch]] en nordorienta [[Nov-Meksiko]]. Oni trovis ĝin en 1983 kaj identigis kaj formale priskribis ĝin en 1994.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://esp.cr.usgs.gov/info/kt/footprint.html |titolo=Online guide to the continental Cretaceous-Tertiary boundary in the Raton basin, Colorado and New Mexico |alirdato=2007-06-21 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20080820082233/http://esp.cr.usgs.gov/info/kt/footprint.html |arkivdato=2008-08-20 }}</ref> === Notindaj specimenoj === [[Dosiero:Field fg05.jpg|dekstra|eta|270ra|Tiranosaŭro Sue ĉe [[Muzeo Field de Naturhistorio]] en [[Ĉikago]], kun montrado de la brakoj. La [[forkosto]] estas inter la brakoj.]] [[Sue Hendrickson]], [[amatoro|amatora]] paleontologo, malkovris la plej (pli ol 90%-e) kompletan kaj, ĝis 2001, plej grandan fosilian skeleton de tiranosaŭro; ŝi trovis ĝin en [[Formacio Hell Creek]] proksime de [[Faith (Suda Dakoto)]] la [[12-a de aŭgusto|12-an de aŭgusto]] [[1990]]. Pri ĉi tiu tiranosaŭro, nun nomita "Sue" por honori ŝin, estis leĝa batalo por decidi, kiu ĝin posedas. En 1997 oni decidis ke ĝin posedas Maurice Williams, la posedanto de la tereno kie oni trovis la fosilian skeleton, kaj oni vendis la kolektaĵon aŭkcie por 7,6 milionoj da usonaj dolaroj; tiel ĝi fariĝis la plej multekosta dinosaŭra skeleto ĝis nun. Ĝi nun estas rekunmetita kaj eksponiĝas ĉe la [[Muzeo Field de Naturhistorio]]. Surbaze de studado de 'ŝiaj' fosiliigitaj ostoj oni kredas ke Sue mortis 20-jaraĝa, atinginte plenan grandecon kiam ŝi havis 19 jarojn. Sciencistoj raportas ke oni trovis skeletojn de nematuran kaj idan tiranosaŭrojn en la sama ŝtonminejo kiel Sue; ĉi tio subtenas la hipotezon ke tiranosaŭroj grupe vivis.<ref name="sue">Guinness World Records Ltd. (2003). ''2003 Guinness World Records''. pg 90.</ref> Alian tiranosaŭron, al kiu oni donis la kromnomon "Stan" honore al la amatora paleontologo Stan Sacrison, oni trovis en la Formacio Hell Creek proksime de [[Buffalo (Suda Dakoto)]] en printempo de 1987. Post 30 mil horoj da fosado kaj zorgema pretigado aperis 65-procente kompleta skeleto, kiu nun eksponiĝas ĉe la [[Naturhistoria Muzeo Black Hills]] en [[Hill City (Suda Dakoto)]] post longa rondvojaĝo tra la mondo. Ankaŭ ĉe ĉi tiu tiranosaŭro oni trovis multajn ostopatologiojn, inkluzive rompitajn kaj resaniĝintajn ripojn, rompitan (kaj resaniĝintan) kolon kaj grandan truon en la kapa malantaŭo, kun la proksimuma grandeco de tiranosaŭra dento. Kaj Stan kaj Sue esploris Peter Larson. En 2001 teamo de [[Naturhistoria Muzeo Burpee]] de [[Rockford (Ilinojo)]] trovis 50-procente kompletan skeleton de juna tiranosaŭro en la Formacio Hell Creek. Kromnomita "[[Jane (dinosaŭro)|Jane the Rockford T-Rex]]" la specimeno unue traktiĝis kiel la unua konata skeleto de la nana tiranosaŭredo [[nanotirano]] (''Nanotyrannus'') sed postaj esploroj montris ke pli verŝajne temas pri juna tiranosaŭro.<ref>Currie, P. J., Hurum, J. H., and Sabath, K. 2003. Skull structure and evolution in tyrannosaurid dinosaurs. Acta Palaeontologica Polonica 48: 227-234</ref> Ĝi estas la kompleta kaj plej bone konservita ekzemplero de juna tiranosaŭro ĝis nun konata. Jane esploris [[Jack Horner (paleontologo)|Jack Horner]], [[Pete Larson]], [[Robert Bakker]], [[Greg Erickson]] kaj pluraj aliaj famaj [[paleontologo]]j pro la unikeco de ŝia aĝo. Jane nuntempe eksponiĝas ĉe Naturhistoria Muzeo Burpee en Rockford (Ilinojo).<ref name="dinocards9">Croucher, B. (1997). Beast of the Badlands. ''Dinosaur Cards''. Orbis Publishing Ltd. D36045407.</ref><ref name="visitjane">{{Citaĵo el la reto |url=http://www.visitjane.com/ |titolo=Visit Jane.com. Oficiala muzea retejo. |alirdato=2007-06-21 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20070929042025/http://www.visitjane.com/ |arkivdato=2007-09-29 }}</ref> Ankaŭ en la jaro 2001, Jack Horner malkovris tiranosaŭran specimenon ĉ. 10-procente pli granda ol "Sue". Oni ankoraŭ esploras ĉi tiun specimenon, al kiu oni donis la kromnomon ''C. rex'' (aŭ "Celeste" honore al la edzino de Jack). En gazeta komuniko dissendita la [[7-a de aprilo|7-an de aprilo]] [[2006]], [[Ŝtata Universitato de Montano]] anoncis ke ĉi posedas la plej grandan tiranosaŭran kranion ĝis nun malkovrita. Malkovrita dum la 60-aj jaroj kaj nur lastatempe rekonstruita, la kranio estas 150&nbsp;cm longa, pli granda ol la 141&nbsp;cm longa kranio de “Sue” je 6,5%.<ref>{{citreto | Titolo = Museum unveils world's largest ''T-rex'' skull. | URL = http://www.montana.edu/cpa/news/nwview.php?article=3607 | Alirdato = 7-a de aprilo 2006}}</ref><ref>{{citreto | Titolo = New Biggest ''T-rex'' Skull. | URL = http://palaeoblog.blogspot.com/2006/04/new-biggest-t-rex-skull.html | Aŭtoro = Ryan, M. J | Alirdato = 12-a de aprilo 2006}}</ref> == La tiranosaŭro en la populara kulturo == {{Ĉefartikolo|La tiranosaŭro en la populara kulturo}} Depost kiam oni ĝin unue priskribis en 1905, la tiranosaŭro fariĝis la plej vaste rekonata dinosaŭro en la [[populara kulturo]]. Ĝi ankaŭ estas la sola dinosaŭro kiun membroj de la ĝenerala publiko kutime nomas per ĝia scienca nomo (''Tyrannosaurus rex''), kaj la scienca mallongiĝo ''T. rex'' ankaŭ ĝuas vastan uzadon.<ref name="brochu2003"/> Muzeaj eksponaĵoj fokusiĝantaj je la tiranosaŭro estas tre popularaj; proksimume dek mil vizitantoj venis al la [[Muzeo Field]] de [[Ĉikago]] la tagon kiam malfermiĝis ĝia eksponaĵo pri "Sue" en 2003.<ref name="suerecord">Guinness World Records Ltd. 2003. ''2003 Guinness World Records''. p. 90.</ref> ''T. rex'' aperis multfoje en [[televido]] kaj en [[filmo]]j, unuavice en ''[[The Lost World (filmo, 1925)|The Lost World]]'', ''[[King Kong (filmo, 1933)|King Kong]]'', ''[[The Land Before Time]]'', ''[[Jurassic Park (filmo)|Jurassic Park]]'', kaj ''[[Night at the Museum]]''. En diversaj libroj kaj [[bildstrio]]j, inter ili ''[[Calvin and Hobbes]]'', ankaŭ aperis la tiranosaŭro, kiun oni kutime montras kiel la plej grandan kaj plej terurigan karnovorulon. Almenaŭ unu muzikgrupo, la bando [[T. Rex (bando)|T. Rex]], alprenis sian nomon laŭ la specio. Ludiloj kiuj rilatas al tiranosaŭro, inter ili multaj [[videoludo]]j kaj aliaj vendaĵoj, restas popularaj. Multaj komercoj faris kapitalon de la populareco de la tiranosaŭro uzante ĝin en [[reklamo]]j. == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Literaturo == * {{citaĵo el gazeto | aŭtoro = Erickson, G. M., Van Kirk, S. D., Su, J., Levenston, M. E., Caler, W. E., kaj Carter, D. R. | jaro = 1996 | titolo = Bite-force estimation for ''Tyrannosaurus rex'' from tooth-marked bones. | publikaĵo = Nature | bolumo = 382 | paĝoj = 706-708 }} * {{citaĵo el gazeto | aŭtoro = Meers, Mason B. | jaro = aŭgusto 2003 | url = http://www.ingentaconnect.com/content/tandf/ghbi/2003/00000016/00000001/art00001 | titolo = Maximum Bite Force and Prey Size of ''Tyrannosaurus rex'' and Their Relationships to the Inference of Feeding Behavior | gazeto = Historical Biology: A Journal of Paleobiology | volumo = 16 | numero = 1 | paĝoj = 1 - 12 }} * {{citaĵo el gazeto | aŭtoro = Schweitzer, Mary H.; Wittmeyer, Jennifer L.; Horner, John R.; Toporski, Jan K. | jaro = [[25-a de marto]] [[2005]] | url = http://www.sciencemag.org/cgi/content/full/sci;307/5717/1952#REF1 | titolo = Soft-Tissue Vessels and Cellular Preservation in ''Tyrannosaurus rex'' | gazeto = Science | volumo = 307 | numero = 5717 | paĝoj = 1952–1955 }} == Vidu ankaŭ == {{Portalo|Dinosaŭroj}} * [[Muzeo Senckenberg]] - La Muzeo Senckenberg en [[Frankfurto ĉe Majno]] ([[Germanio]]) havas la plej grandan ekspozicion de grandaj dinosaŭroj en [[Eŭropo]]. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.fieldmuseum.org/sue hejma paĝo de Sue] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070929111013/http://www.fieldmuseum.org/sue |date=2007-09-29 }} * [http://www.bhigr.com/pages/info/info_stan.htm hejma paĝo de Stan] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20071012031920/http://www.bhigr.com/pages/info/info_stan.htm |date=2007-10-12 }} * [http://www.mantyweb.com/dinosaur/sue_trex.htm Bildoj de rekonstruaĵo de tiranosaŭro Sue] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140628132630/http://www.mantyweb.com/dinosaur/sue_trex.htm |date=2014-06-28 }} * [http://paleo.amnh.org/projects/t-rex Historio de la unuaj trovaĵoj de ''T. rex''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060928063349/http://paleo.amnh.org/projects/t-rex/ |date=2006-09-28 }} * [http://tolweb.org/tree?group=Tyrannosauridae Tree of Life diskutas tiranosaŭredojn] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20071012044225/http://tolweb.org/tree?group=Tyrannosauridae |date=2007-10-12 }} * [http://www.unearthingtrex.com/ Elterigante ''Tyrannosaurus rex''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070927004421/http://www.unearthingtrex.com/ |date=2007-09-27 }} * [http://www.visitjane.com juna tiranosaŭro Jane] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070929042025/http://www.visitjane.com/ |date=2007-09-29 }} * [http://www.dinosauria.com/jdp/misc/hellcreek.html Cretaceous Hell Creek Faunal Facies] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080503223903/http://www.dinosauria.com/jdp/misc/hellcreek.html |date=2008-05-03 }} estas ekzemplo de unu tiranosaŭra medio, en la [[Formacio Hell Creek]] de [[Montano]] * [http://eis.bris.ac.uk/~glxms/scaling.htm Studaĵo de la Universitato de Bristol pri la mordoforto de predantoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20061118184613/http://eis.bris.ac.uk/~glxms/scaling.htm |date=2006-11-18 }} * [http://www.unmuseum.org/tyran.htm Muzeo de Nenatura Mistero - Mordoforto ktp de ''T. rex''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20071112151108/http://www.unmuseum.org/tyran.htm |date=2007-11-12 }} * [http://utweb.ut.edu/faculty/mmeers/res/trex/trexbite.html Universitato de Tampa pri mordoforto ktp de ''T. rex'']{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.stanford.edu/dept/news/pr/96/960827tyrexbite.html Universitato Stanford pri la mordoforto de ''T. rex''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080227021633/http://www.stanford.edu/dept/news/pr/96/960827tyrexbite.html |date=2008-02-27 }} * [http://www.cosmosmagazine.com/node/639 Kiel tiranosaŭroj eble seksumis] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20071113134615/http://www.cosmosmagazine.com/node/639 |date=2007-11-13 }} {{Elstara|2007|07|07}} {{ADLS|2007|28}} {{ADLS|2018|16}} [[Kategorio:Kretaceaj dinosaŭroj]] [[Kategorio:Specioj de Jurassic Park]] [[Kategorio:Nordamerikaj dinosaŭroj]] [[Kategorio:Tiranosaŭroj]] g2u3o8bu8ee5mgandw2b09iaz1tisf6 0 129383 9494763 8752116 2026-10-17T11:42:30Z VolodimirSvjatoslaviĉ 244109 VolodimirSvjatoslaviĉ movis paĝon [[Zborov]] al [[Zboriv]]: Ukrainigo 8752116 wikitext text/x-wiki '''Zborov''' estas nomo por vilaĝo en [[Ĉeĥio]], por vilaĝo en [[Slovakio]] kaj por urbo en [[Ukrainio]]. * [[Zborov (Ukrainio)]] - urbo situanta en [[Ukrainio]] - ĉe ĝi okazis [[batalo ĉe Zborov]] * [[Zborov (distrikto Šumperk)]] - municipo situanta en [[distrikto Šumperk]] * [[Zborov (distrikto Bardejov)]] - municipo situanta en [[distrikto Bardejov]] {{Apartigilo}} {{Projektoj}} ap0n61rhhh9kgxci8ar8giudaae1u7q 9494765 9494763 2026-10-17T11:43:18Z VolodimirSvjatoslaviĉ 244109 VolodimirSvjatoslaviĉ movis paĝon [[Zboriv]] al [[Zborov]] anstataŭigante alidirektilon 8752116 wikitext text/x-wiki '''Zborov''' estas nomo por vilaĝo en [[Ĉeĥio]], por vilaĝo en [[Slovakio]] kaj por urbo en [[Ukrainio]]. * [[Zborov (Ukrainio)]] - urbo situanta en [[Ukrainio]] - ĉe ĝi okazis [[batalo ĉe Zborov]] * [[Zborov (distrikto Šumperk)]] - municipo situanta en [[distrikto Šumperk]] * [[Zborov (distrikto Bardejov)]] - municipo situanta en [[distrikto Bardejov]] {{Apartigilo}} {{Projektoj}} ap0n61rhhh9kgxci8ar8giudaae1u7q 0 129387 9494767 9376592 2026-10-17T11:47:11Z VolodimirSvjatoslaviĉ 244109 VolodimirSvjatoslaviĉ movis paĝon [[Zborov (Ukrainio)]] al [[Zboriv (Ukrainio)]]: Ukrainigo 9376592 wikitext text/x-wiki {{apartigila paĝo|Zborov}} {{informkesto urbo|regiono-ISO=UA-61|situo sur mapo2=Ukrainio}} '''Zboriv''' ({{lang-uk|Зборів}}) estas malgranda ukrainia urbeto kun proksimume 7500 loĝantoj situanta en [[Galicio]], sudoriente de [[Lvivo]] apud rivero [[Stripa]]. La unuaj historiaj mencioj devenas el la jaro [[1166]]. == Historio == La urbo enskribiĝis en ĉeĥoslovakan historion per tio, ke dum la unua mondmilito, en ties ĉirkaŭaĵo taĉmento de [[ĉeĥoslovakaj legioj]], batalanta en la rusia batalfronto, sukcese trarompis aŭstrian-hungaran batalfrontan linion - la t.n [[batalo ĉe Zboriv]]. [[Kategorio:Zborov (Ukrainio)| ]] 46t1w9mbdgoj68zds046s9mbveydcbt 0 131193 9494529 7778345 2026-10-16T16:03:08Z Sj1mor 12103 9494529 wikitext text/x-wiki {{informkesto sciencisto}} '''John C. MATHER''' (naskiĝis en la jaro [[1946]] en [[Roanoke]] en [[Virginio]] en [[Usono]]) estas [[astrofiziko|astrofizikisto]] kaj [[kosmologio|kosmologo]] [[Usono|usona]] kaj nuntempe laboras je la [[NASA]]. Li ricevis la [[Nobel-premio pri fiziko|Nobelpremion pri fiziko]] kune kun [[George Smoot]] en [[2006]] pro sia malkovro de la eco de [[nigra korpo|nigraj korpoj]] de la maldensa [[kosmo|kosma]] fono. == Eksteraj ligiloj == * [http://www.slac.stanford.edu/spires/find/hep/www?match=or&ea=%22Mather%2C+J%22&ea=%22Mather%2C+J+C%22&ea=%22Mather%2C+John%22&ea=%22Mather%2C+John+C%22 Publikaĵoj de John C. Mather]{{404|date=January 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} en la datumbazo [[SPIRES]] * [http://adsabs.harvard.edu/cgi-bin/nph-abs_connect?db_key=AST&qform=AST&sim_query=YES&ned_query=YES&aut_logic=OR&obj_logic=OR&author=mather%2C+J%0D%0A&object=&start_mon=&start_year=&end_mon=&end_year=&ttl_logic=OR&title=&txt_logic=OR&text=&nr_to_return=100&start_nr=1&jou_pick=ALL&ref_stems=&data_and=ALL&group_and=ALL&start_entry_day=&start_entry_mon=&start_entry_year=&end_entry_day=&end_entry_mon=&end_entry_year=&min_score=&sort=CITATIONS&data_type=SHORT&aut_syn=YES&ttl_syn=YES&txt_syn=YES&aut_wt=1.0&obj_wt=1.0&ttl_wt=0.3&txt_wt=3.0&aut_wgt=YES&obj_wgt=YES&ttl_wgt=YES&txt_wgt=YES&ttl_sco=YES&txt_sco=YES&version=1 Publikaĵoj elektitaj de John C. Mather] en la datumbazo [[Astrophysics Data System|ADS]] * [http://astrophysics.gsfc.nasa.gov/staff/CVs/John.Mather/ Biografio mallonga] de Jonh C. Mather sur la ttt-ejo de la centro Goddard {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Nobel-premio pri fiziko}} {{vivtempo|Mather, John}} [[Kategorio:Usonaj astronomoj]] [[Kategorio:Usonaj fizikistoj]] [[Kategorio:Nobel-premiitoj pri fiziko]] [[Kategorio:Usonaj Nobel-premiitoj]] kvl7wuqoo633liijmv4cke3gm3401le 0 131194 9494528 9203295 2026-10-16T16:02:59Z Sj1mor 12103 9494528 wikitext text/x-wiki {{Informkesto sciencisto}} '''George Fitzgerald SMOOT''' ([[Yukon (Floride)|Yukon]], [[Florido]], [[20-an de februaro]] [[1945]] - [[Parizo]] [[18-an de septembro]] [[2025]]) estis [[astrofizikisto]] kaj [[kosmologio|kosmologo]] [[Usono|usona]]. [[Dosiero:George_Smoot.jpg|eta|300px|dekstra|George Smoot festante sian Nobelpremion la 3-an de oktobro 2006 en la [[Lawrence Berkeley National Laboratory]].]]Li ricevis la [[Nobel-premio pri fiziko|Nobelpremion pri fiziko]] kune kun [[John C. Mather]] en [[2006]] pro sia kontribuo al la malkovro de la ne[[izotropeco]]j de la maldensa [[kosmo|kosma]] fono en [[1992]]. == Eksteraj ligiloj == * [http://aether.lbl.gov/www/personnel/smoot.html Persona ttt-ejo de George Smoot] * [http://adsabs.harvard.edu/cgi-bin/nph-abs_connect?db_key=AST&qform=AST&sim_query=YES&ned_query=YES&aut_logic=OR&obj_logic=OR&author=Smoot&object=&start_mon=&start_year=&end_mon=&end_year=&ttl_logic=OR&title=&txt_logic=OR&text=&nr_to_return=100&start_nr=1&jou_pick=ALL&ref_stems=&data_and=ALL&group_and=ALL&start_entry_day=&start_entry_mon=&start_entry_year=&end_entry_day=&end_entry_mon=&end_entry_year=&min_score=&sort=CITATIONS&data_type=SHORT&aut_syn=YES&ttl_syn=YES&txt_syn=YES&aut_wt=1.0&obj_wt=1.0&ttl_wt=0.3&txt_wt=3.0&aut_wgt=YES&obj_wgt=YES&ttl_wgt=YES&txt_wgt=YES&ttl_sco=YES&txt_sco=YES&version=1 Listo de publikaĵoj de George Smoot], en la datumbazo [[Astrophysics Data System|ADS]] de la [[NASA]] * [http://aether.lbl.gov/www/projects/cobe/ Ttt-ejo de la misio COBE] {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Nobel-premio pri fiziko}} {{Vivtempo|Smoot George}} [[Kategorio:Kosmologoj]] [[Kategorio:Astrofizikistoj]] [[Kategorio:Usonaj fizikistoj]] [[Kategorio:Usonaj astronomoj]] [[Kategorio:Nobel-premiitoj pri fiziko]] [[Kategorio:Usonaj Nobel-premiitoj]] ppgcsy79gx8ur8cepegojr35izlurdw 0 135015 9494642 9344243 2026-10-17T06:04:20Z Sj1mor 12103 9494642 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:TheIrregulars JUPITER GROUPS.svg|dekstra|eta|300px|Diagramo de la orbitaj radiusoj kaj inklinacioj. La cikloj indikas la relativaj proporcioj de la lunoj, sed ne rilate al la orbitaj radiusoj. La flavaj linioj kunligas la plej proksimajn kaj plej forajn distancojn. [[Kalisto (jupitera luno)|Kalisto]] (griza) estas referenco.]] La sekvonta tabelo estas listo de ĉiuj konataj {{J|naturaj satelito}} de la [[planedo]] [[Jupitero (planedo)|Jupitero]]. Ĝi estas ordigita laŭ la meza [[orbito|orbita]] radiuso. Novaj eltrovoj estas markita per provizoraj numeroj, ĝis ili ricevos nomon de la [[Internacia Astronomia Unio]]. {| {{prettytable}} |- align="center" style="align:center; background:#DAC7B8;" width="75%" | ! Nr. ! Nomo | '''[[laŭŝajna lumeco]]'''<br />(mag) | '''Diametro'''<br />([[Kilometro|km]]) | '''[[Maso]]'''<br />([[Kilogramo|kg]]) | '''Meza orbita radiuso'''<br />(km) | '''Periodo'''<br />([[Tago|d]]) |- align="center" bgcolor="E6E6E6" | 1. | '''XVI''' | [[Metiso (luno)|Metiso]] | 17,5 | 43 | 9,55&nbsp;x&nbsp;10¹⁶ | 127.969 | 0,30 |- align="center" bgcolor="E6E6E6" | 2. | '''XV''' | [[Adrasteo (luno)|Adrasteo]] | 18,7 | 26&nbsp;×&nbsp;20&nbsp;×&nbsp;16 | 1,89&nbsp;x&nbsp;10¹⁶ | 129.000 | 0,30 |- align="center" bgcolor="E6E6E6" | 3. | '''V''' | [[Amalteo (luno)|Amalteo]] | 14,1 | 262&nbsp;×&nbsp;146&nbsp;×&nbsp;134 | 2,10&nbsp;x&nbsp;10¹⁸ | 181.400 | 0,50 |- align="center" bgcolor="E6E6E6" | 4. | '''XIV''' | [[Tebo (luno)|Tebo]] | 16 | 110&nbsp;×&nbsp;90 | 7,56&nbsp;x&nbsp;10¹⁷ | 221.900 | 0,67 |- align="center" bgcolor="DDDDFF" | 5. | '''I''' | [[Iono (luno)|Iono]] | 5 | 3.643 | 8,93&nbsp;x&nbsp;10²² | 421.600 | 1,76 |- align="center" bgcolor="DDDDFF" | 6. | '''II''' | [[Eŭropo (luno)|Eŭropo]] | 5,3 | 3.122 | 4,80&nbsp;x&nbsp;10²² | 670.900 | 3,55 |- align="center" bgcolor="DDDDFF" | 7. | '''III''' | [[Ganimedo (luno)|Ganimedo]] | 4,6 | 5.262 | 1,48&nbsp;x&nbsp;10²³ | 1.070.600 | 7,16 |- align="center" bgcolor="DDDDFF" | 8. | '''IV''' | [[Kalisto (luno)|Kalisto]] | 5,7 | 4.821 | 1,08&nbsp;x&nbsp;10²³ | 1.883.000 | 16,69 |- align="center" | 9. | '''XVIII''' | [[Temisto (luno)|Temisto]] | 21 | 8 | 6,89&nbsp;x&nbsp;10¹⁴ | 7.507.000 | 130,02 |- align="center" bgcolor="E6E6E6" | 10. | '''XIII''' | [[Ledao (luno)|Ledao]] | 19,5 | 20 | 1,09&nbsp;x&nbsp;10¹⁶ | 11.165.000 | 240,50 |- align="center" bgcolor="E6E6E6" | 11. | '''VI''' | [[Himalio (luno)|Himalio]] | 14,6 | 170 | 6,70&nbsp;x&nbsp;10¹⁸ | 11.461.000 | 250,56 |- align="center" bgcolor="E6E6E6" | 12. | '''X''' | [[Lizito (luno)|Lizito]] | 18,3 | 36 | 6,30&nbsp;x&nbsp;10¹⁶ | 11.717.000 | 259,20 |- align="center" bgcolor="E6E6E6" | 13. | '''VII''' | [[Elaro (luno)|Elaro]] | 16,3 | 86 | 8,70&nbsp;x&nbsp;10¹⁷ | 11.741.000 | 259,64 |- align="center" | 14. | '''LIII''' | [[Dia (luno)|Dia]] | 22,4 | 4 | 9,0&nbsp;x&nbsp;10¹³ | 12.555.000 | 286,95 |- align="center" | 15. | '''XLVI''' | [[Karpo (luno)|Karpo]] | 23,0 | 3 | 4,5&nbsp;x&nbsp;10¹³ | 16.989.000 | 456,10 |- align="center" | 16. | &nbsp; | [[S/2003 J 12]] | 23,9 | 1 | 1,5&nbsp;x&nbsp;10¹² | 17.582.000 | 489,50 |- align="center" | 17. | '''XXXIV''' | [[Eŭporio (luno)|Eŭporio]] | 23,1 | 2 | 1,5&nbsp;x&nbsp;10¹³ | 19.304.000 | 550,74 |- align="center" | 18. | '''LX''' | [[Jupiter LX]] | 23,4 | 2 | 1,5&nbsp;x&nbsp;10¹³ | 20.221.000 | 583,88 |- align="center" | 19. | &nbsp; | [[S/2010 J 2]] | | 2 | | 20.307.150 | 588,1 |- align="center" | 20. | &nbsp; | [[S/2003 J 18]] | | 2 | 1,5&nbsp;x&nbsp;10¹³ | 20.514.000 | 596,59 |- align="center" | 21. | '''XXXV''' | [[Ortosio (luno)|Ortosio]] | 23,1 | 2 | 1,5&nbsp;x&nbsp;10¹³ | 20.720.000 | 622,56 |- align="center" | 22. | '''XXXIII''' | [[Evanteo (luno)|Evanteo]] | 22,8 | 3 | 4,5&nbsp;x&nbsp;10¹³ | 20.797.000 | 620,49 |- align="center" | 23. | '''XXII''' | [[Harpaliko (luno)|Harpaliko]] | 22,2 | 4 | 1,2&nbsp;x&nbsp;10¹⁴ | 20.858.000 | 623,31 |- align="center" | 24. | '''XXVII''' | [[Praksidiko (luno)|Praksidiko]] | 21,2 | 7 | 4,3&nbsp;x&nbsp;10¹⁴ | 20.907.000 | 625,38 |- align="center" | 25. | '''XXIX''' | [[Tiono (luno)|Tiono]] | 22,3 | 4 | 9,0&nbsp;x&nbsp;10¹³ | 20.939.000 | 627,21 |- align="center" | 26. | &nbsp; | [[S/2003 J 16]] | | 2 | 1,5&nbsp;x&nbsp;10¹³ | 20.957.000 | 616,36 |- align="center" | 27. | '''XL''' | [[Mnemo (luno)|Mnemo]] | 23,3 | 2 | 1,5&nbsp;x&nbsp;10¹³ | 21.069.000 | 620,04 |- align="center" | 28. | '''XXX''' | [[Hermipo (luno)|Hermipo]] | 22,1 | 4 | 9,0&nbsp;x&nbsp;10¹³ | 21.131.000 | 633,90 |- align="center" | 29. | '''XLII''' | [[Telksino (luno)|Telksino]] | 23,5 | 2 | 1,5&nbsp;x&nbsp;10¹³ | 21.162.000 | 628,03 |- align="center" | 30. | '''XLV''' | [[Helikeo (luno)|Helikeo]] | 22,6 | 4 | 9,0&nbsp;x&nbsp;10¹³ | 21.263.000 | 634,77 |- align="center" | 31. | '''XXIV''' | [[Jokasto (luno)|Jokasto]] | 21,8 | 5 | 1,9&nbsp;x&nbsp;10¹⁴ | 21.269.000 | 631,5 |- align="center" bgcolor="E6E6E6" | 32. | '''XII''' | [[Ananko (luno)|Ananko]] | 18,8 | 28 | 3,0&nbsp;x&nbsp;10¹⁶ | 21.276.000 | 629,77 |- align="center" | 33. | &nbsp; | [[S/2003 J 15]] | | 2 | 1,5&nbsp;x&nbsp;10¹³ | 22.627.000 | 687,77 |- align="center" | 34. | '''XXXII''' | [[Eŭridomo (luno)|Eŭridomo]] | 22,7 | 3 | 4,5&nbsp;x&nbsp;10¹³ | 22.865.000 | 717,33 |- align="center" | 35. | '''XLIII''' | [[Arkeo (luno)|Arkeo]] | 22,8 | 3 | 4,5&nbsp;x&nbsp;10¹³ | 22.931.000 | 723,90 |- align="center" | 36. | '''L''' | [[Herseo (luno)|Herseo]] | 23,4 | 2 | 1,5&nbsp;x&nbsp;10¹³ | 22.992.000 | 616,36 |- align="center" | 37. | '''XXXVIII''' | [[Paziteo (luno)|Paziteo]] | 23,2 | 2 | 1,5&nbsp;x&nbsp;10¹³ | 23.004.000 | 719,44 |- align="center" | 38. | &nbsp; | [[S/2003 J 10]] | 23,6 | 2 | 1,5&nbsp;x&nbsp;10¹³ | 23.041.000 | 716,25 |- align="center" | 39. | '''XXI''' | [[Kaldeno (luno)|Kaldeno]] | 22,5 | 4 | 7,5&nbsp;x&nbsp;10¹³ | 23.100.000 | 723,70 |- align="center" | 40. | '''XXVI''' | [[Isono (luno)|Isono]] | 22,5 | 4 | 7,5&nbsp;x&nbsp;10¹³ | 23.155.000 | 726,25 |- align="center" | 41. | '''XXXVII''' | [[Kaleo (luno)|Kaleo]] | 23 | 2 | 1,5&nbsp;x&nbsp;10¹³ | 23.217.000 | 729,47 |- align="center" | 42. | '''XXV''' | [[Erinomo (luno)|Erinomo]] | 22,8 | 3 | 4,5&nbsp;x&nbsp;10¹³ | 23.279.000 | 728,3 |- align="center" | 43. | | [[S/2010 J 1]] | 23 | 4 | | 23.314.335 | 723.2 |- align="center" | 44. | &nbsp; | [[S/2003 J 9]] | 23,7 | 1 | 1,5&nbsp;x&nbsp;10¹² | 23.384.000 | 733,29 |- align="center" bgcolor="E6E6E6" | 45. | '''XI''' | [[Karmeo (luno)|Karmeo]] | 17,6 | 46 | 1,3&nbsp;x&nbsp;10¹⁷ | 23.404.000 | 734,17 |- align="center" | 46. | '''XXXVI''' | [[Spondeo (luno)|Spondeo]] | 23 | 2 | 1,5&nbsp;x&nbsp;10¹³ | 23.487.000 | 748,34 |- align="center" | 47. | &nbsp; | [[S/2003 J 5]] | 22,4 | 4 | 9,0&nbsp;x&nbsp;10¹³ | 23.495.000 | 738,73 |- align="center" | 48. | &nbsp; | [[S/2003 J 19]] | 23,7 | 2 | 1,5&nbsp;x&nbsp;10¹³ | 23.533.000 | 740,42 |- align="center" | 49. | &nbsp; | [[S/2003 J 23|S/2003&nbsp;J&nbsp;23]] | 23,6 | 2 | 1,5&nbsp;x&nbsp;10¹³ | 23.563.000 | 732,44 |- align="center" | 50. | '''XXIII''' | [[Kaliko (luno)|Kaliko]] | 21,8 | 5 | 1,9&nbsp;x&nbsp;10¹⁴ | 23.566.000 | 742,03 |- align="center" bgcolor="E6E6E6" | 51. | '''VIII''' | [[Pazifao (luno)|Pazifao]] | 17 | 60 | 3,0&nbsp;x&nbsp;10¹⁷ | 23.624.000 | 743,63 |- align="center" | 52. | '''XLVII''' | [[Eŭcelado (luno)|Eŭcelado]] | 22,6 | 4 | 9,0&nbsp;x&nbsp;10¹³ | 23.661.000 | 746,39 |- align="center" | 53. | '''XX''' | [[Tajgeto (luno)|Tajgeto]] | 21,9 | 5 | 1,6&nbsp;x&nbsp;10¹⁴ | 23.800.000 | 732,41 |- align="center" | 54. | &nbsp; | [[S/2003 J 4]] | 23 | 2 | 1,5&nbsp;x&nbsp;10¹³ | 23.930.000 | 755,24 |- align="center" bgcolor="E6E6E6" | 55. | '''IX''' | [[Sinopo (luno)|Sinopo]] | 18,1 | 38 | 7,6&nbsp;x&nbsp;10¹⁶ | 23.939.000 | 758,90 |- align="center" | 56. | '''XXXIX''' | [[Hegemono (luno)|Hegemono]] | 22,9 | 3 | 4,5&nbsp;x&nbsp;10¹³ | 23.947.000 | 739,60 |- align="center" | 57. | '''XLVIII''' | [[Cileno (luno)|Cileno]] | | 2 | 1,5&nbsp;x&nbsp;10¹³ | 23.951.000 | 751,94 |- align="center" | 58. | '''XLI''' | [[Aedo (luno)|Aedo]] | 22,5 | 4 | 9,0&nbsp;x&nbsp;10¹³ | 23.981.000 | 761,50 |- align="center" | 59. | '''XLIX''' | [[Koreo (luno)|Koreo]] | | 2 | 1,5&nbsp;x&nbsp;10¹³ | 24.011.000 | 779,18 |- align="center" | 60. | '''XLIV''' | [[Kalikoro (luno)|Kalikoro]] | 23,7 | 2 | 1,5&nbsp;x&nbsp;10¹³ | 24.043.000 | 764,73 |- align="center" | 61. | '''XXVIII''' | [[Aŭtono (luno)|Aŭtono]] | 22 | 4 | 9,0&nbsp;x&nbsp;10¹³ | 24.046.000 | 760,95 |- align="center" | 62. | '''XXXI''' | [[Ajtno (luno)|Ajtno]] | 22,7 | 3 | 4,5&nbsp;x&nbsp;10¹³ | 24.046.000 | 760,95 |- align="center" | 63. | '''XVII''' | [[Kaliro (luno)|Kaliro]] | 20,7 | 9 | 8,7&nbsp;x&nbsp;10¹⁴ | 24.103.000 | 758,77 |- align="center" | 64. | '''XIX''' | [[Megaklito (luno)|Megaklito]] | 21,7 | 5,4 | 2,1&nbsp;x&nbsp;10¹⁴ | 24.493.000 | 752,88 |- align="center" | 65. | &nbsp; | [[S/2003 J 2]] | 23,2 | 2 | 1,5&nbsp;x&nbsp;10¹³ | 29.541.000 | 979,99 |} == Grupoj == La jupiteraj satelitoj povas esti klasitaj laŭ ses grupoj, du de [[regula satelito|regulaj satelitoj]], kaj kvar de [[neregula satelito|neregulaj satelitoj]]. === La regulaj satelitoj === [[Dosiero:Galilean moon Laplace resonance animation.gif|eta|220px|Orbita resonanco inter Ganimedo, Eŭropo kaj Iono]] La [[regula satelito|regulaj satelitoj]] havas orbitojn kun malgranda discentreco kaj klinangulo. * '''La internaj satelitoj''' (foje klasigitaj en ''Amaltea grupo'') :Tiu grupo arigas la internajn satelitojn: [[Metiso (luno)|Metiso]], [[Adrasteo (luno)|Adrasteo]], [[Amalteo (luno)|Amalteo]] kaj [[Tebo (luno)|Tebo]]. :Tiuj satelitoj helpas la konserviĝon de la [[jupiteraj ringoj]]: El Metiso kaj Adrasteo venas materialo de la ĉefa ringo, Amalteo kaj Tebo providas per materialo la gosamerajn ringojn. * '''La Galileaj satelitoj''' :La [[Galilejaj satelitoj]] estas la kvar satelitoj de Jupitero malkovritaj far de [[Galilejo]]: [[Iono (luno)|Iono]], [[Eŭropo (luno)|Eŭropo]], [[Ganimedo (luno)|Ganimedo]] kaj [[Kalisto (luno)|Kalisto]]. Ili estas je multo la plej grandaj kaj entenas 99,999% el la maso de la tuta satelitaro de Jupitero. :La tri unuaj Galileaj satelitoj estas en [[orbita resonanco]] 1:2:4, Dum la tempo kiam Ganimedo faras 1 rondiron ĉirkaŭ Jupitero, Eŭropo faras du rondirojn, kaj Iono faras kvar rondirojn. === La neregulaj satelitoj === La neregulaj satelitoj estas malgrandaj korpoj, kun orbitoj rimarkinde pli vastaj, discentraj kaj klinitaj ol tiuj de la regulaj. Oni disdonas ilin en kvar grupoj, plus kelkaj ekstergrupaj satelitoj. * [[Temisto (luno)|Temisto]], kiu aniĝas nenian grupon. * '''La [[himalia grupo]]''': grupo da [[prograda orbito|progradaj lunoj]] kun [[granda duonakso|grandaj duonaksoj]] inter 11&nbsp;160&nbsp;000&nbsp;km kaj 12&nbsp;555&nbsp;000&nbsp;km; orbitaj [[inklinacio]]j inter 25,8° kaj 30,7° rilate al la jupitera ekvatoro; kaj [[discentreco]]j inter 0,11 kaj 0,25. * [[Karpo (luno)|Karpo]] plej ekstera prograda luno, kaj [[S/2003 J 12]], plej interna retrograda luno: du ekstergrupaj satelitoj. * '''La [[ananka grupo]]''': La lunoj de tiu grupo havas [[retrograda orbito|retrogradajn orbitojn]] kies grandajn duonaksoj estas inter 19&nbsp;300&nbsp;000 kaj 22&nbsp;700&nbsp;000&nbsp;km, kaj klinecojn inter 145,7° kaj 154,8°rilate al la Jupitera ekvatoro. * '''La [[karmea grupo]]''': Anigas lunojn kiuj havas [[retrograda orbito|retrogradajn orbitojn]] ĉirkaŭ [[Jupitero (planedo)|Jupitero]], kun [[granda duonakso|grandaj duonaksoj]] inter 22&nbsp;900&nbsp;000&nbsp;km kaj 24&nbsp;100&nbsp;000&nbsp;km; orbitaj [[inklinacio]]j inter 164,9° kaj 165,5° rilate al la jupitera ekvatoro; kaj [[discentreco]]j inter 0,23 kaj 0,27. * '''La [[pazifaa grupo]]''': [[retrograda orbito|Retrogradaj satelitoj]] kies orbitoj havas grandajn duonaksojn inter 22&nbsp;800&nbsp;000 kaj 24&nbsp;100&nbsp;000&nbsp;km, klinecojn inter 144,5° kaj 158,3° rilate al la Jupitera ekvatoro, kaj discentrecojn inter 0,25 kaj 0,43. * [[S/2003 J 2]], plej ekstera, izolata satelito. La ekstergrupaj satelitoj estas ĉu fragmentoj eljetitaj sur apartajn orbitojn pro fortaj alfrapoj, ĉu kaptitaj asteroidoj kiuj havis la ŝancon ne diseriĝi, ĉu anoj de grupoj ankoraŭ ne malkovritaj. Diagramoj montrantaj la orbitaj inklinaciojn de la ĉefaj anoj de la himalia, ananka, karmea, kaj pazifaa grupoj en funkcio de la granda duonakso. (la ruĝaj cirkloj montras la ''diametrojn'' de la lunoj). <gallery> Dosiero:TheIrregulars JUPITER Himalia.svg|La kvar ĉefaj anoj de la [[himalia grupo]]. Dosiero:TheIrregulars JUPITER Ananke.svg|Ĉefaj anoj de la [[ananka grupo]]. Dosiero:TheIrregulars JUPITER Carme CORE.svg|Ĉefaj anoj de la [[karmea grupo]]. Dosiero:TheIrregulars JUPITER Pasiphae CORE.svg|Ĉefaj anoj de la [[pazifaa grupo]]. </gallery> == Vidu ankaŭ == * [[Naturaj satelitoj de Marso]] * [[Naturaj satelitoj de Saturno]] * [[Naturaj satelitoj de Urano]] * [[Naturaj satelitoj de Neptuno]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{en}} [http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/joviansatfact.html Jupiteraj lunoj – datumfolio] de la [[NASA]] * {{en}} [http://www.dtm.ciw.edu/users/sheppard/satellites/jupsatdata.html Konataj satelitoj de jupitero] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20131015093943/http://www.dtm.ciw.edu/users/sheppard/satellites/jupsatdata.html |date=2013-10-15 }} [[Kategorio:Lunoj de Jupitero| ]] llge4jzycbw7bpb7g6hlbioscb9njrq 0 135456 9494606 9388470 2026-10-17T00:15:07Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9494606 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Rob de Nijs''' [Rob de Nejs] (naskiĝis la [[26-an de decembro]] [[1942]], mortis la [[16-an de marto]] [[2025]]) estis [[Nederlando|nederlanda]] kantisto kaj aktoro. Li estas iom konata ankaŭ en Esperantio, ĉar li en la jaro 1989 eldonis diskon kun kanto parte esperantlingve kantita de Belinda Meuldijk kiu ankaŭ verkis multajn kantotekstojn por li. Ankaŭ ekzistas versio tute en Esperanto kantita de Rob mem. [[Dosiero:Rob de Nijs & the Lords.png|eta|335ra|Rob de Nijs & the Lords kantas ''Ritme van de regen'' (Ritmo de la pluvo) en la Nederlanda televidoprogramo Rooster en 1963|maldekstra]]Rob de Nijs gajnis en [[1962]] je la aĝo 19 premion kun sia muzikgrupo ''Rob de Nijs & The Lords''. La unua premio estis kontrakto kun diskeldonejo. La unuaj du kantoj estis malsukcesaj, sed ''Ritme van de regen'' [[1963]] estis furora; de ĝi vendiĝis entute preskaŭ 100.000 ekzemplerojn. En 1963 li partoprenis en la Kantokonkurso en [[Knokke-Heist]] - [[Belgio]]. En 1976 li de la NIPO estis proklamita la plej populara kantisto de Nederlando. En 1985 li havis plej grandan sukceson de sia kariero kun la paca kanto ''Laat alles wat ademt''. Tamen tiu kanto atingis nur la duan vicon de la listo de furorkantoj. En [[1996]] li sukcesis atingi la pinton kun la kanto ''Banger hart''. Lian kantaron oni hodiaŭ en [[Flandrio]] kaj Nederlando daŭre aŭskultigas sufiĉe ofte en radio. Li estas unu el la 10 plej popularaj nederlandlingvaj kantistoj. La 17-an de septembro 2019, li sciigis ke li ĉesos kanti la sekvan jaron, ĉar li estis diagnozita per la [[Parkinson-malsano]]. La 22-an de junio 2022 li prezentis adiaŭan koncerton en la ''Ziggo dome'' en [[Amsterdamo]]. == Eksteraj ligiloj == * [http://www.robdenijs.nl/ www.robdenijs.nl] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20061205032907/http://robdenijs.nl/ |date=2006-12-05 }} la oficiala retpaĝo (en la nederlanda) * [http://www.muziekweb.nl/Link/JKX7307 Muzikretejo pri la disko] {{404|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} == La kanto en Esperanto == '''UNU VOĈ' TUTMONDA''' * En silento de l'vespero * novaĵoj en seri' * La bildoj de agreso * proksimas antaŭ mi. * Mia fil' trankvile dormas, * sen penso pri malic' * En la komenc' de l'vivo * serenas la feliĉ'. '''Unu voc' tutmonda''' * Mi vidas tankojn, bombojn * brilantajn en la sun’ * kaj pacon kalkulatan * en megatun'. * Oriente, okcidente * valoras nur la mon’ * kaj en ilia saĝo * la pac' estas nur son'. '''Unu voĉ' tutmonda''' * Ne forgeseblas soldatoj * kun vizaĝoj sur la ter' * kun okuloj nekredemaj, * estis Di' ja ilia partner”. * Pravigàs ni l'malamon, * esprimiĝas kondolenc' * kaj tro mallaŭte, tarde, *parolas la konscienc”. '''Unu voc' tutmonda''' * Vespere foje revas * mi pri futura tag' * de ĉies liberiĝo * el bombminaca plag' * Mi iras al mia filo * kaj jen, en lia vizaĝ' * kviete dormanta, troviĝas * la de mi sopirata pac'. '''Unu voc' tutmonda''' * (Verkita de: [[Paul Field]], [[Belinda Meuldijk]] kaj [[Attie Middelkoop]]) == Fontoj == * ''Wereldwijd één stem''/''Unu voĉ' tutmonda'', CDR-127.47.52-EMI, 1989 (dulingva, nur parte en Esperanto, kantita de Belinda Meuldijk) * Wereldwijd één stem - 4'38 (1988) (P.Field/B.Meuldijk)Uitg.: SBK Songs/Pur Sang Music * EMI 006-1274747 * EMI cds 1274752 * [https://open.spotify.com/album/3RsQbCgDc6i6Xu8eWqTZAq?highlight=spotify:track:7s3lGAyaDV0SZy3fgrBzFM en] ''[[spotify]]'' == Eksteraj ligiloj == * [http://www.robdenijs.nl/ www.robdenijs.nl] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20061205032907/http://robdenijs.nl/ |date=2006-12-05 }} la oficiala retpaĝo (en la nederlanda) * [https://www.esperanto-nederland.nl/ned/weet/weet.php Rob de Nijs] la teksto de Unu voĉ' tutmonda * [https://web.archive.org/web/20141028013625/http://www.muziekweb.nl/Link/JKX7307 Muzikretejo pri la disko] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Nederlandaj kantistoj]] [[Kategorio:Esperantlingvaj kantistoj]] [[Kategorio:Esperanto-muziko]] [[Kategorio:Kantistoj]] q9jdqhaobdsnkz0yhve4r6zf6mf8ab4 0 136998 9494544 9469564 2026-10-16T16:10:38Z Sj1mor 12103 9494544 wikitext text/x-wiki {| cellpadding="2" style="float: right; width: 307px; background: #e3e3e3; margin-left: 1em; border-spacing: 1px;" ! blazono ! mapo |- style="background: #ffffff; text-align: center;" | style="width: 145px;" | [[Dosiero:DEU Dorsten COA.svg|130ra|blazono de la urbo Dorsten]] | style="width: 145px;" | [[Dosiero:Lage der Stadt Dorsten in Deutschland.png|140ra|situo de la urbo Dorsten en Germanio]] |- ! colspan="2" | bazaj faktoj |- style="background: #ffffff;" | [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]]: || [[Nordrejn-Vestfalio]] |- style="background: #ffffff;" | [[distriktaro]]: || [[distriktaro Monastero|Monastero]] |- style="background: #ffffff;" | [[distrikto]]: || [[distrikto Recklinghausen|Recklinghausen]] |- style="background: #ffffff;" | [[geografia situo]]: || 51°&nbsp;39′&nbsp;36″&nbsp;N, 06°&nbsp;57′&nbsp;51″&nbsp;O |- style="background: #ffffff;" | [[alteco]]: || 27–122 m super la [[marnivelo]] |- style="background: #ffffff;" | [[areo]]: || 171&nbsp;km² |- style="background: #ffffff;" | [[loĝantoj]]: || {{nombro|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Nordrejn-Vestfalio|05562012}}}} loĝantoj&nbsp; (fine de {{#time: F Y | {{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Nordrejn-Vestfalio||STATO}}}})''</small> |- style="background: #ffffff;" | [[loĝodenso]]: || 466 loĝantoj po km² |- style="background: #ffffff;" | [[Poŝtkodo]]: || 46282 / 46284 / 46286 |- style="background: #ffffff;" | [[telefonkodo]]: || 0&nbsp;23&nbsp;62 / 0&nbsp;23&nbsp;69 / 0&nbsp;28&nbsp;66 |- style="background: #ffffff;" | [[aŭtokodo]]: || RE |- style="background: #ffffff;" | [[Oficiala Municipokodo#Germanio|oficiala kodo]]: || 05 5 62 012 |- style="background: #ffffff;" | urba subdivido: || 11 [[urboparto]]j |- style="background: #ffffff;" | adreso de la urbadministrado: || Halterner Straße 5,<br />46284 Dorsten |- style="background: #ffffff;" | retpaĝo: || [http://www.dorsten.de www.dorsten.de] |- style="background: #ffffff;" | retadreso: || <small>[mailto:stadtverwaltung@dorsten.de stadtverwaltung@dorsten.de]</small> |- ! colspan="2" | Politiko |- style="background: #ffffff;" | [[urbestro]]: || Lambert Lütkenhorst ([[Christlich Demokratische Union Deutschlands|CDU]]) |} La urbo '''Dorsten''' situas en la nordokcidento de la federacia lando [[Nordrejn-Vestfalio]] ĉe la transiro de la [[Ruhr-regiono]] al la [[Monastera Lando]]. La urbo estas parto de la [[distrikto Recklinghausen]] en la [[distriktaro Monastero]] kaj havas ĉirkaŭ 81 300 loĝantojn. == [[Geografio]] == === Geografia situo === La urbo Dorsten situas ĉe la [[Lippe (rivero)|Lippe]] en la sudo de la [[naturparko]] [[naturparko Hohe Mark|Hohe Mark]]. Tra Dorsten pasas la flua transiro ekde la kampara al aglomera areo de la [[Ruhr-regiono]]. === [[Urboteritorio]] === [[Dosiero:Dorsten Lippe.jpg|eta|[[Lippe (rivero)|Lippe]]]] La [[urboteritorito]] de Dorsten havas [[areo]]n da 171&nbsp;km², maksimuman amplekson de 11&nbsp;km okcident-orienten kaj de 19,5&nbsp;km nordsuden. La altaĵo plej alta estas la Galgenberg (pendumilmonto) nordoriente de Wulfen-Barkenberg kun 122 m super normalnulo, la plej malalta punkto kun 22 m super normalnulo troviĝas je tiu loko, kie la [[Lippe (rivero)|Lippe]] forlasas la urboteritorion al [[Schermbeck]]. La Lippe senakvigas la urboteritorion. Ĝin alfluas la riveretoj Hambach, Wienbach kaj Schölzbach zu. La plej granda lago estas la [[Blua Lago (Dorsten)|Blua Lago]] en la urboparto Holsterhausen. Antaŭ ĉio en la nordaj urbopartoj kiel Lembeck kaj Rhade la [[pejzaĝo]] estas karakterizata de [[paŝtejo]]j kaj [[agro]]j. En la pli sudaj [[urboparto]]j – antaŭ ĉio en Hervest - la [[industrio]] kaj la [[karbominado]] okupis gravan rangon. [[ekonomio|Ekonomian]] kaj [[kulturo|kulturan]] [[centro]]n formas la malnova urbo sude de la [[Lippe (rivero)|Lippe]] kaj de la [[kanalo Wesel-Datteln]]. Inter la urbopartoj etendiĝas grandaj arbaroj kiel "Der Hagen" kaj la "Emmelkämper Mark" apartenantaj al la [[Naturparko Hohe Mark]]. '''Areouzado''' * 50 % agroj, paŝtejoj * 27 % arbaro * 11 % konstruaĵoj kaj kortoj * 7 % publikaj strato, vojoj, placoj * 3 % restaj areoj * 2 % akvoj * 0,2 % erikejo, marĉo, minadaj kaj nekultivataj areoj {{Ĉirkaŭ|5}} % de la urboteritorio (853,2&nbsp;[[hektaro]]j = 8,532&nbsp;km²) estas proklamata kiel [[naturprotektejo]]. La plej grandaj protektejoj estas la ''Lippeauen'' (apudriveraj herbejoj; 421,8 ha) kaj la ''Rhader Wiesen'' (herbejoj de Rhade; 204 ha). La urboteritorio subdividiĝas en jenaj [[urboparto]]j (kun loĝantonombroj) * Altendorf-Ulfkotte (2200) * Altstadt (4200) * Deuten (1800) * Feldmark (8300) * Hardt (8200) * Hervest (13.700) * Holsterhausen (13.700) * Lembeck (5300) * Östrich (2000) * Rhade (5800) * Wulfen (Altwulfen kaj Barkenberg) (16.100) == [[Historio]] == === Praa kaj Romia epekoj === Dum [[Arkeologio|arkeologiaj]] elfosadoj en la urboparto Deuten-Sölten oni trovis kelkaj [[urno]]jn el la [[neolitiko]] samkiel 124 urnojn el la [[Bronzepoko]] disdonatajn sur tombejo de 4,2&nbsp;km² de areo. Ekde 700 a. K. unuaj kamparaj [[setlejo]]j norde de la hodiaŭa urboparto Holsterhausen estas dokumenteblaj. En la jaroj 11–7 v. Chr. la [[Romia imperio|Romianoj]] instalis kampejojn en la hodiaŭa urboparto Holsterhausen. === [[Mezepoko]] === [[Dosiero:Dorsten_1633-cupper-engraving_by_matthaeus-merian.jpg|eta|kuprogravuraĵo de Dorsten en 1633]] Ĉ. [[100]]–[[500]] p.K. ekestas grupsetlejo el 6 bienoj nome „Durstina“ sur tereno norde de la rivero [[Lippe]] kaj ankaŭ unuopbiena setlejo „Durstinon“ sude de la Lippe. Ekde la [[8-a jarcento]] komencas la kristanigo de la regiono. En [[911]] p.K. bieno „Leemwysche“ de la setlejo Durstinon transiĝas kiel donaco al la [[monaĥejo Werden]]. En la [[11-a jarcento]] la ĉefbieno ''Gräftenhof'' ĉe la rivereto Schölsbach kune kun ĉiuj subbienoj al la [[kolegiato]] St. Viktor [[Xanten]]. Ĉ. [[1178]] oni konstruas proksime de la setlejo preĝejon, ĉirkaŭ tiu-ĉi setlas precipe eksaj loĝantoj de la setlejo norde de la rivero Lippe. Tiu setlejo kun vilaĝa karaktero ekde nun nomiĝas ''villa Durstin''e. La setlejo villa Durstine kreskas precipe pro tio, ke ĉi tie interkruciĝas du gravaj longdistancaj komercvojoj: [[Essen]]–Lippe kaj [[Recklinghausen]]–Lippe. La vilaĝo apartenas ĉirkaŭ ekde la [[12-a jarcento]] al la [[feŭdo Recklinghausen]] kiu estas subigata al la {{Q|Q11805}}. En [[1251]] la [[ĉefepiskopo de Kolonjo]] [[Konrad von Hochstaden]] koncesias al Dorsten la [[urboprivilegio]]n. En [[1260]] la fortikado de ĉirkaŭ 3,5&nbsp;[[hektaro|ha]] el la [[urboteritorio]] per fosaĵoj kaj teraj remparoj kaj ankaŭ palisaro sur la remparsupro estas finfarata. En [[1275]] oni instalas en Dorsten [[monfarejo]]n, kiu faras la „Dorstener Pfennige“ – 1,35 [[gramo|g]] pezaj arĝentmoneroj. La [[urbo]] kreskas pro la almigrado de regionaj loĝantoj el [[Kirchhellen]], Erle, Hervest kaj Lippramsdorf, kiuj serĉas la protekton kaj la privilegiojn de la urbo. Ĉ. [[1334]] ekestas la unua vera [[urbomuro]], kiu ĉirkaŭbaras ĉirkaŭ 11,8 hektarojn. La [[franciskanoj|franciskana]] [[monaĥejo]] estas fondata en [[1488]]. [[Dosiero:Wehrturm_Dorsten.jpg|250ra|maldekstra|turo el la iama fortikomuro]] Pro la situo ĉe la rivero Lippe en la [[14-a jarcento]] la urbo iĝas membro de la [[Hanso]]. La komerco kaj ŝipkonstruo riĉigas la civitanojn, komercistojn kaj urbestrojn. En [[1567]] oni konstruas la ''Stadtwaage'' (publika pesilo) rande de la foiro. [[Dosiero:Dorsten belagerung 1641.jpg|eta|sieĝado de Dorsten [[1641]]]] Dum la epoko de la [[sorĉistinpersekuto]]j por Dorsten estas dokumentitaj en la jaroj [[1588]]-[[1589]] pluraj [[ĉasado de sorĉistinoj|procesoj kontraŭ sorĉistinoj]]. Speciale konata estis la sorto de Margareta Burich, urbestroedzino el Dorsten, kiu mortis septembre [[1588]] pro la torturado. Dum la religiaj militoj fine de la [[16-a jarcento]] kaj antaŭ ĉio dum la [[Tridekjara Milito]] komerco kaj trafiko stagnas, la [[Hanso]] disrompiĝas. En [[1642]] estas fondata la ''Gymnasium Petrinum'' (Petra gimnazio) errichtet. 1699 fondiĝas la [[Ursulaninoj|Ursulanina]] [[monaĥinejo]] kun alligita [[knabina internulejo]]. Ĝis la [[18-a jarcento]] Dorsten refoje estas sieĝata de multaj militpartioj. En [[1816]] Dorsten iĝas [[Prusio|Prusa]] kaj kiel [[komunumestra lando]] parto de la novformita [[distrikto Recklinghausen]], kiu esence kongruas al la teritorio de la ''feŭdo Recklinghausen'' kaj la ''[[reglando]] Lembeck''. === [[Industria revolucio]] === [[Dosiero:BW_Fuerst_Leopold-Dorsten.jpg|eta|eksfunkciita minejo Fürst Leopold]] Nur dum la [[industria revolucio]] meze de la [[19-a jarcento]] la urbo resaniĝis de la militoj kaj sieĝoj. Diversaj industribranĉoj eklokiĝas en la urbo, inter ili la maŝinaj spinado kaj teksado samkiel la fergisado. En [[1912]] komenciĝas la [[karbominado]] sub Dorsten: La [[ŝakto]]j Baldur 1 kaj 2 en la urboparto Holsterhausen elminigas [[ŝtonkarbo]]n. Pro la ĝenerala [[inflacio]] kaj vendoproblemoj la [[minejo Baldur]] [[1931]] estas subtere konektita kun la [[minejo Fürst Leopold]] en la urboparto Hervest. Samjare oni malfermis la [[kanalo Wesel-Datteln|Kanalon Wesel-Datteln]]. === [[Dua Mondmilito]] kaj [[Postmilito (Dua Mondmilito)|postmilita tempo]] === Dum al [[Dua Mondmilito]] 80 % de la historia urbo estas detruitaj. Nur kelkajn tagojn antaŭ militfino, la 22an de marto [[1945]], lasta [[aeratako]] kaŭzis gravajn domaĝojn. La [[urbokonstruprojekto]] [[Nova Urbo Wulfen]] estis planata kaj realigata en la 1970-aj jaroj, sed parte malkonstruite en la 1980-aj jaroj, post kiam la nova urboparto iĝis grandparte rezidejo de kontraŭsociuloj. En [[1978]] grandaj partoj de la historia urbo iĝis zono por piedirantoj. En [[1997]] la laboristoj de la minejo „Fürst Leopold“ manifestacias per plursemajnaj admongardo por la konservado de sia minejo. En [[2001]] finfine la karbominado estas ĉesigata . Tamen ĝisfine de [[2009]] en la distrikto de Altendorf-Ulfkotte oni elminigas karbon kaj surterigas ĝin je la minejo „Westerholt“. Ekde la fino de la 1990aj jaroj [[regiona strukturŝanĝo|strukturŝanĝo]] karakterizas la urbon. La [[urbo]] provas fortigi sian turisman profilon kiel „malgranda [[Hansourbo]] ĉe la Lipo“ kaj „ponto inter la [[Monasterlando]] kaj la [[Ruhr-regiono]]“. La forfalon de la karbominado la urbo provas kompensi per agadoj, kiuj prosperigu la ekonomion. Rezulte kiel en multaj urboj ĉiregionaj ekestas vastaj industri- kaj metiterenoj, kies konsumado da areo estas inverse proporcia al la nombro de novkreitaj laborpostenoj. === Enkomunumigoj === * [[1929]]: komunumparto Hardt de la komunumo Gahlen * [[1943]]: komunumoj Hervest kaj Holsterhausen * [[1975]]: komunumoj Altendorf-Ulfkotte, Lembeck, Östrich, Rhade, Wulfen, la okcidenta Hardt, la kamparanlando Emmelkamp kaj partoj de la kamparanlando Ekel En [[1929]] la [[ofica lando|oficaj landoj]] Lembeck (Lembeck, Hervest kaj Wulfen) kaj Altschermbeck (Holsterhausen, Hardt kaj Rhade) estas unuigitaj al la ofica lando Hervest-Dorsten. En tiun la malnova urbo estas enigita je konservado de siaj ĝisnunaj urbaj privilegioj. En [[1975]] la ofica lando Hervest-Dorsten estas dissolvata kaj anstataŭata per la urbo Dorsten kadre de la [[teritoria reformo]]. === Loĝoevoluo === [[Dosiero:Population Statistics Dorsten.png|eta|Loĝoevoluo inter 1250 kaj 2004]] en la [[mezepoko]] kaj komence de la [[novepoko]] Dorsten havis nur kelkcent loĝantoj. La loĝantaro malkreskis ĉiam denove pro la multaj militoj, epidemioj kaj malsatmizeroj. Ekz. dum la pestepidemioj de [[1350]], [[1459]], [[1587]] kaj [[1599]] Dorsten perdis multajn loĝantojn. Ankaŭ pro la [[Tridekjara Milito]] ([[1618]]–[[1648]]) la komunumo lamentis la perdon de loĝantoj. Nur pro la [[industriigo]] kaj multnombraj enkomunumigoj en la [[20a jarcento]] progresis la loĝokresko. Posta la enigoj de Hervest (8.454 loĝantoj en [[1939]]) kaj Holsterhausen (6.225 Einwohner 1939) okazantaj [[1943]] la [[loĝantonombro]] de Dorsten kreskis ekde 10.000 en la jaro [[1939]] al 25.000 en la jaro [[1945]]. La enigo de multaj komunumoj la 1an de januaro [[1975]] rezultigis loĝokreskadon je 25.000 personoj al 65.000 loĝantoj. La 30an de junio [[2005]] la loĝantonombro de Dorsten post kompletigo de la ''Landesamt für Datenverarbeitung und Statistik Nordrhein-Westfalen'' (federacilanda statistika oficejo) sumiĝis je 79.807. Jena sinoptika tabelo montras la loĝantonombroj laŭ la respektiva teritoria stato. Ĝis [[1818]] plejparte temas pri [[takskalkulado]]j, poste pri [[censo]]rezultoj(¹) aŭ oficaj kompletigoj de la ''Statistischen Landesamtes''. La indikoj ekde [[1871]] rilatas al la surloka loĝantaro („Ortsanwesende Bevölkerung“), ekde [[1925]] al la fakta loĝantaro („Wohnbevölkerung“) kaj ekde [[1987]] al la loĝantaro surloke de la ĉefloĝejo („Bevölkerung am Ort der Hauptwohnung“). Antaŭ 1871 la loĝantonombron oni esploris laŭ senunuecaj esplormetodoj. {{-}} {| | valign="top" | {| {{prettytable}} ! style="background:#efefef;" | jaro ! style="background:#efefef;" | loĝantoj |- | [[1250]] || align="right" | 90 |- | [[1270]] || align="right" | 280 |- | [[1432]] || align="right" | 800 |- | [[1548]] || align="right" | 1.800 |- | [[1600]] || align="right" | 2.000 |- | [[1700]] || align="right" | 1.800 |- | [[1818]] || align="right" | 2.304 |- | 1a de decembro [[1828]] ¹ || align="right" | 2.406 |- | 1a de decembro [[1840]] ¹ || align="right" | 2.866 |- | 3a de decembro [[1843]] ¹ || align="right" | 2.888 |- | 3a de decembro [[1849]] ¹ || align="right" | 3.051 |- | 3a de decembro [[1855]] ¹ || align="right" | 3.105 |- | 3a de decembro [[1858]] ¹ || align="right" | 3.265 |- |} | valign="top" | {| {{prettytable}} ! style="background:#efefef;" | jaro ! style="background:#efefef;" | loĝantoj |- | 1a de decembro [[1871]] ¹ || align="right" | 3.232 |- | 1a de decembro [[1880]] ¹ || align="right" | 3.379 |- | 1a de decembro [[1885]] ¹ || align="right" | 3.336 |- | 1a de decembro [[1890]] ¹ || align="right" | 3.654 |- | [[2a de decembro]] [[1895]] ¹ || align="right" | 4.234 |- | 1a de decembro [[1900]] ¹ || align="right" | 5.103 |- | 1a de decembro [[1905]] ¹ || align="right" | 5.875 |- | [[1a de decembro]] [[1910]] ¹ || align="right" | 7.073 |- | 16a de junio [[1925]] ¹ || align="right" | 8.506 |- | 16a de junio [[1933]] ¹ || align="right" | 10.319 |- | 17a de majo [[1939]] ¹ || align="right" | 10.332 |- | 31a de decembro [[1945]] || align="right" | 24.577 |- | [[29a de oktobro]] [[1946]] ¹ || align="right" | 24.707 |- |} | valign="top" | {| {{prettytable}} ! style="background:#efefef;" | jaro ! style="background:#efefef;" | loĝantoj |- | [[13a de septembro]] [[1950]] ¹ || align="right" | 27.945 |- | [[25a de septembro]] [[1956]] ¹ || align="right" | 32.527 |- | [[6a de junio]] [[1961]] ¹ || align="right" | 36.323 |- | [[31a de decembro]] [[1965]] || align="right" | 39.044 |- | 27a de majo [[1970]] ¹ || align="right" | 39.671 |- | 31a de decembro [[1975]] || align="right" | 65.718 |- | 31a de decembro [[1980]] || align="right" | 70.287 |- | 31a de decembro [[1985]] || align="right" | 72.945 |- | 25a e majo [[1987]] ¹ || align="right" | 73.744 |- | 31a de decembro [[1990]] || align="right" | 78.035 |- | 31a de decembro [[1995]] || align="right" | 80.735 |- | 31a de decembro [[2000]] || align="right" | 81.063 |- | 30a de junio [[2005]] || align="right" | 79.807 |} |} ¹ censorezulto {{-}} === blazono === [[Dosiero:DEU Dorsten COA.svg|dekstra|70ra|blazono de la urbo Dorsten]] La [[blazono]]n de la urbo Dorsten ornamas nigra kruco sur arĝenta fono. Sur la vertikala krucakso troviĝas ora ŝlosilo dekstren turnita. La kruco simbolas la iama aparteno al la {{Q|Q11805}}. La ora ŝlosilo estas la signo de la [[apostolo]] [[Petro]], La patrono de la Kolonja eklezio. Ambaŭ [[simbolo]] troviĝas ankaŭ en la blazono de la urbo [[Recklinghausen]] kaj en la blazono de la [[distrikto Recklinghausen]]. == Kulturo kaj vidindaĵoj == [[Dosiero:Dorsten Badeparadies Atlantic.jpg|eta|„Atlantis“]] Ĉe la Hochstaden-placo inter la rivero Lippe kaj la kanalo situas la konstruaĵkomplekso „Maria Lindenhof“ kun la gimnazio Petrinum, la [[popola altlernejo]], la urbarkivejo kaj la urbobiblioteko. Kune kun la filialo Wulfen la biblioteko disponas pri ĉirkaŭ 120.000 libroj kaj 1.500 aliaj medioj. Sur la tereno „Maria Lindenhof“ krome troviĝas maljunulflegejo, la naĝejo „Atlantis“, sportparko, glacisporthalo kaj malgranda parko. === Muzeoj === [[Dosiero:Schloss Lembeck-Haupthaus.jpg|eta|kastelo Lembeck]] La Juda Muzeo Vestfalio dokumentas en konstanta ekspozicio la [[historio]]n de la Vestfalaj [[judo]]j ekde la [[mezepoko]] ĝis la [[nuntempo]] ekzemple per ekzemplaj biografioj. La Muzeo ĉe la Sudfosaĵo, Julius-Ambrunnstr.1, estis inaŭgurita en [[1992]] kaj pliampleksigita per moderna alkonstruaĵo en [[2001]]. La ''Regiona Muzeo Dorsten'' troviĝas en la tegmenta etaĝo de la [[akvokastelo]] [[Kastelo Lembeck]] kaj ekspozicias arkeologiajn trovaĵojn samkiel restaĵoj de la laborovivo el metioj, agrikulturo kaj ŝipkonstruo. La preskaŭ 400 jarojn aĝa Tüshaus-[[muelejo]] en Deuten estas teknika [[kulturmemoraĵo]] kaj disponas pri malgranda [[muzeo]]. === Arkitekturaĵoj === [[Dosiero:Stadtwaage und St Agatha-Dorsten.jpg|eta|urba pesejo kaj St. Agatha ĉe la foirplaco]] [[Dosiero:Wallanlagen_blick_recklinghauser_tor.jpg|eta|Remparo kaj fosaĵo en Dorsten. Rigardo el sudo direkten Placo de la Germana Unuiĝo]] Estinte detruata kvazaŭ komplete je la fino de la [[Dua Mondmilito]] la urbocentro disponas pri nur malmultege da historiaj konstruaĵoj. La unua konserviĝinta [[trabfaka domo]] de la historia urbo troviĝas je la stratangulo Ostwall/Kappusstiege. La mezepokan foirejon en la malnovurbo dominas la [[urba pesejo]] (malnova urbodomo) kaj la malantaŭa preĝejo St.-Agatha. En [[1962]] la artistino [[Tisa von der Schulenburg]] verkis puton kaj starigis ĝin surloke de iama porĉevala trinktrogo je la orienta flanko de la foirejo. Sur ĉirkaŭ 30 ŝtonaj [[reliefo]]j ŝi rakontas la historion de Dorsten vorte kaj bilde. Je la okcidenta flanko ekde [[1998]] staras puto kreita de la artisto [[Bonifatius Stirnberg]], kiu per moveblaj figuroj rakontas kvar staciojn el la urbohistorio. La mezepoka [[urbomuro]] parte konserviĝis laŭlonge de la stratoj Westgraben, Südgraben kaj Ostgraben. La [[kanaleto]]jn de la fosaĵoj kaj remparoj inter Ostgraben kaj Südgraben oni rekonstruis en 2002 resp. 2005 kaj revalorigas la urbaspekton ĉirkaŭ la placo ''Placo de la Germana Unuiĝo'' (Recklinghäuser Tor). La ununura ankoraŭ ekzista [[defendoturo]] staras ĉe la Westgraben kaj servas kiel memorejo por la batalmortintoj ekde la [[Tridekjara Milito]] ĝis la [[Dua Mondmilito]]. La [[1699]] konstruitan Ursulin-monaĥinejon oni komplete detruis en la Dua Mondmilito, sed post la milito oni rekonstruis ĝin kaj en la 1980aj jaroj oni almetis alkonstruaĵon. Bedaŭrinde nuntempe nur restaĵoj de la origina konstruaĵo estas admireblaj. Rekte al la zono por piedirantoj situas la [[franciskanoj|franciskana]] monaĥejo fondita en 1488 kun la preĝejo St. Anna. Dum la okupado fare de [[Hesio|Heslandaj]] [[soldulo]]j ekde [[1633]] ĝis [[1641]] la franciskanoj estis forpelata el Dorsten. En [[1642]] ili fondis latinlernejon (hodiaŭ: Gimnazio Petrinum). La monaĥaj konstruaĵoj estis tutplene detruata en [[1945]] per bomboj. En [[1976]] la postmilite rekonstruita monaĥejo estis malkonstruata favore al konstruado de grandmagazeno kaj aliloke ekestis novkonstruaĵo. En la [[vilaĝo]] Deuten situas la [[Tüshaus-muelejo]], la ununura komplete funkcikapabla [[akvomuelejo]] de [[Nordrejn-Vestfalio]]. Oni uzis ĝin ekde [[1615]] kiel fulmuelilo kaj ĝis la [[20-a jarcento]] kiel olemuelilo. La uzo kiel grenmuelilo daŭris ĝis [[1970]]. Inter Lembeck kaj Wulfen situas la [[baroko|baroka]] [[akvokastelo]] [[Katelo Lembeck|Lembeck]] kun granda [[rododendro]]parko. [[Dosiero:Dorsten_St_Nikolaus_Church.jpg|eta|preĝejo St. Nikolao ekde Klosterstraße]] Krom la Agatha-preĝejo la preĝejo St. Paŭlo estas la plej antikva sakralkonstruaĵo en la urbo, kiu originas jam en la unua jarmilo. Sur la Hardt staras la St.-Elisabeth-malsanulejo, la evangela Pacopreĝejo kaj la katolika preĝejo St. Nikolao. En la urboparto Hervest troviĝas la elminigaj turoj de la iama [[karbominejo]] Fürst Leopold. == [[Ekonomio]] kaj [[infrastrukturo]] == === Ekonomio === Krom la tradiciaj industriaj entreprenoj kiel metalfabrikoj, maŝinkonstruejoj kaj tekstilfabrikoj en Dorsten antaŭ ĉio evoluas [[servo]]entreprenoj, la [[logistiko|logistika]] branĉo kaj la turisma kaj libertempa ekonomioj. La [[karbominado]] stampinta speciale la urbopartojn Hervest kaj Holsterhausen kaj Wulfen en la [[20-a jarcento]] ĉesis en [[2001]]. === Trafiko === [[Dosiero:Dorsten_Bahnhof.jpg|eta|stacidomo ĉirkaŭ 1990]] La [[urboteritorio]] estas bonege alligita al la superloka trafikreto per la aŭtovojoj A {{vojo|GER|A|31}} kaj A {{vojo|GER|A|52}} samkiel la stratoj B {{vojo|GER|FV|58}}, B 223, B 224 kaj B 225. Fervoj- kaj aŭtobuslinioj konektas Dorsten kun la [[Ruhr-regiono]] kaj la [[Monastera lando|Monasterlandaj]] urboj [[Borken]] kaj [[Coesfeld]]. Per la [[kanalo Wesel-Datteln]] Dorsten havas aliĝon al la ŝiptrafiko inter la [[mezlanda kanalo]] ĝis la [[Rejno]]. === [[Amaskomunikilo]]j === En Dorsten aperas du [[ĵurnalo]]j kun lokaj eldonaĵoj. Sub la titolo "''Dorstener Zeitung''" aperas la loka parto de la ''[[Ruhr Nachrichten]]''. La ''[[Westdeutsche Allgemeine Zeitung]] - WAZ'' ankaŭ havas lokan redakcion en Dorsten. Pro la proksimeco al la [[regiono malsupra Rejno]] ankaŭ la gazetoj ''[[Rheinische Post]]'' (RP) kaj ''[[Neue Rhein-Zeitung]]'' (NRZ) havas legantojn en Dorsten. == Famuloj == En Dorsten naskiĝis [[Sebestyén Stettner]], kiu en [[Hungario]] iĝis konata eklezia [[pentristo]]. == Esperanto en la proksimeco == [[Dosiero:Flag_of_Esperanto.svg|50ra|maldekstra]] * [[Essen]]: '''[[Esperanto-Grupo Essen]]''' kunsidas ĉiun 2-an ĵaŭdon monate en la urbokvartalo Essen-Steele. La grupo flegas kontaktojn al partneraj grupoj en [[Helmond]] kaj [[Eindhoven]], ambaŭ en [[Nederlando]]. Krome ĝi kunlaboras kun '''[[ReVELo]]''' kaj kunorganizis la '''[[GEK]] [[2008]]'''. == Literaturo == * Fuchs, Ralf-Peter, Der Fall Margareta Burich und die Hexenprozesse in Dorsten 1588, in: Vestische Zeitschrift 92/93 (1993/1994), S. 44-70 * Edelgard Moers (eld.): ''Dorstener Geschichten''. ISBN 3-932801-28-8 * Anke Klapsing-Reich: ''Hurra, wir leben noch! Dorsten nach 1945''. ISBN 3-8313-1377-6 * Ewald Setzer: ''Dorsten''. ISBN 3-86134-456-4 == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{oficiala retejo}} de la urbo ({{de}}) * [http://217.78.131.130/kvr/htmlclient/viewer.htm urba mapo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070418235826/http://217.78.131.130/kvr/htmlclient/viewer.htm |date=2007-04-18 }} * [http://www.lions-dorsten-hanse.de/html/geschichtsstationen_1.html paĝoj urbohistoriaj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070930094209/http://www.lions-dorsten-hanse.de/html/geschichtsstationen_1.html |date=2007-09-30 }} * [http://www.mein-dorsten.de/ urba interreta forumo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070522064409/http://www.mein-dorsten.de/ |date=2007-05-22 }} * [http://www.wiki.verkehrsverein-dorsten.de pliaj urbaj informoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080614021413/http://www.wiki.verkehrsverein-dorsten.de/ |date=2008-06-14 }} * [http://www.historicum.net/themen/hexenforschung/quellen/edierte-einzelquellen/art/Appellationssch/html/ca/e740e55db0 paĝo germanlingva pri la sorĉistina inkvizicia proceso de Dorsten] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070929120504/http://www.historicum.net/themen/hexenforschung/quellen/edierte-einzelquellen/art/Appellationssch/html/ca/e740e55db0 |date=2007-09-29 }} {{Distrikto Recklinghausen}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Distrikto Recklinghausen]] [[Kategorio:Urboj de Nordrejn-Vestfalio]] hzku65hyhs331t9m0vejqsj5u5w9ymu 0 137678 9494548 9461667 2026-10-16T16:11:49Z Sj1mor 12103 9494548 wikitext text/x-wiki {{Informkesto germania komunumo |urborajtoj = Urbo (''Stadt'') |blazono = DEU Schermbeck COA.svg |zomo = 10 |situo-bildo = dosiero:Schermbeck in WES.svg |federacia_lando = [[Nordrejn-Vestfalio]] |distriktaro = [[Distriktaro Duseldorfo]] |distrikto = [[Distrikto Wesel]] |alto = 27 |areo = 110.71 |poŝtkodo = 46514 |tel_antaŭkodo = 02853<br />02865 ([[Dämmerwald]])<br />02856 ([[Weselerwald]]) |aŭtokodo = WES |oficiala_kodo = 05170052 |subdivido = 8 urbopartoj (''Stadtteile'') |adreso-komunumestraro = Weseler Straße 2 |retpaĝaro = [https://www.schermbeck.de/ www.schermbeck.de] |komunumestro = Mike Rexforth |komunumestro-partio = CDU }} La '''komunumo Schermbeck''' {{prononco|ŜE<small>^a</small>Mbek}} situas en la nordokcidento de la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Nordrejn-Vestfalio]] kaj estas komunumo de la [[distrikto Wesel]] en la [[distriktaro Duseldorfo]]. Ĝi estas membro de la eŭropa regiono [[Rejno]]-[[Waal]], kiu ampleksas 51 germanajn kaj nederlandajn komunumojn kaj iujn pliajn instituciojn. La teritorio apartenas al la historia regiono [[Monastera Lando]], kaj ene de ĝi al la [[naturparko Hohe Mark-Okcidenta Monastera Lando]]. Fine de {{#time: F Y | {{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Nordrejn-Vestfalio||STATO}}}} la urba komunumo havis {{nombro|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Nordrejn-Vestfalio|05170036}}}} loĝantojn sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj. Tio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². La teritorio havas komunan limon kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}. == [[Geografio]] == === Geografia situo === La komunumo Schermbeck situas ĉ. 8&nbsp;km disde [[Dorsten]] kaj 18&nbsp;km disde [[Wesel]] resp. 17&nbsp;km disde [[Dinslaken]]. La tuta komunumteritorio estas parto de la [[Naturparko Hohe Mark]], al kiu apartenas en la okcidento la naturprotektejoj [[Loosen Berge]], [[Dämmer Wald]] kaj [[Lichtenhagen (Schermbeck)|Lichtenhagen]] samkiel en la oriento [[Üfter Mark]] kiel parto de la arbartereno [[Forst Gewerkschaft August]]. Kaj la [[Lipo (rivero)|Lipo]] kaj ankaŭ la [[Kanalo Wesel-Datteln]] trapasas la komunuman teritorion sur ĉ. 4&nbsp;km laŭlonge de iliaj trairoj. Geografie la komunuma teritorio apartenas al la [[regiono Malsupra Rejno]]. === Komunuma teritorio === La komunumo Schermbeck havas totalan areon de 110,74&nbsp;km². Ĝia maksimuma nord-suda etendiĝo sumiĝas je 12,90&nbsp;km, de okcidento al oriento 17,80&nbsp;km. Ĝi subdividiĝas en la ok komunumpartojn [[Altschermbeck]], [[Bricht]], [[Damm (Schermbeck)|Damm]], [[Dämmerwald]], [[Gahlen]], [[Overbeck (Schermbeck)|Overbeck]], Schermbeck kaj [[Weselerwald]]. === Najbaraj komunumoj kaj urboj === {| |- | La komunumo Schermbeck limas norde al la [[komunumo]] [[Raesfeld]] en la [[distrikto Borken]], oriente al la [[urbo]] [[Dorsten]] en la [[distrikto Recklinghausen]], sude al la [[eksterdistrikta urbo]] [[Bottrop]] kaj okcidente al la komunumo [[Hünxe]] kaj la urbo [[Hamminkeln]]. |- | [[Dosiero:SchermbeckNachbargemeinden.png|150ra|maldekstre|najbaraj komunumoj kaj urboj de Schermbeck]] |} == [[Historio]] == === [[Mezepoko]] === [[Dosiero:Burg Schermbeck1.jpg|eta|kastelo]] [[Dosiero:Stadtmauer Schermbeck.jpg|eta|restaĵoj de la urbomuro]] [[Dosiero:St Georg Schermbeck.jpg|eta|preĝejo St. Georgo]] La nomo „Scirenbeke“ kiel origino de la hodiaŭa komunumonomo ekaperis unuafoje en dokumentoj de [[799]]. en tiu transskribas [[Ludgero]] la bienojn „Scirenbeke“ kaj „Ruscethe“ (el tio evoluis la nomo de la hodiaŭa komunumparto Rüste) al la [[monaĥejo Werden]]. Same Ludgero estas la supozebla konstruanto de la preĝejo en Malnov-Schermbeck. Per la [[traktato de Verdun]] [[843]] la teritorio ĉirkaŭ la posta Schermbeck iĝis parto de la regno de la [[imperiestro]] [[Lotaro la 1-a (Franka Regno)|Lotaro la 1-a]], dum la posta Altschermbeck venis al la [[Orientfranka regno]] sub la [[reĝo]] [[Ludoviko la Germano|Ludoviko]]. En la jaro [[900]] la komunumparto Gahlen estis unuafoje dokumentata kiel „Galnon“, temanta ankaŭ ĉi tie pri donacaĵo al la [[monaĥejo Werden]]. La dokumenta mencio de la restaj komunumpartoj okazis dum la sekvaj jarcentoj, ekz. en la plej antikva postlasata mortintolibro de la Viktor-monaĥejo de Xanten estas menciata „Damme“, la hodiaŭa komunumparto Damm. La bieno „Wisele“ (hodiaŭ Weselerwald) unuafoje estis dokumentata en [[1122]]. El la jaro [[1163]] originas la unua skriba indiko al Bricht. En [[1184]] menciitas unuafoje [[paroko]], kiun supozeble konstruis la [[monaĥejo Werden]]. Komence de la [[13-a jarcento]] Schermbeck antaŭ ĉio profitis el la komerca vojo kondukanta tra la loko. En [[1319]] la kastelo de Schermbeck estis unuafoje menciita, en [[1372]] Schermbeck kaj en [[1380]] Gahlen iĝis [[paroko]]j. Komence de la [[15-a jarcento]] oni konstruis urbofortikaĵon kun du pordegoj kaj ok turoj finfarante ĝin je [[1416]]. Sekvajare Schermbeck estis unuafoje dokumentata kiel [[urbo]], ĉe kio la transdono de la [[urboprivilegio]]j jam antaŭe devas esti okazinta. En [[1417]] la kapelkomunumo Schermbeck estis separata de la ĝistiama [[paroko]] [[Drevenack]] kaj levita kiel memstara paroko. Sekvatempe dufoje ene de mallonga tempo Schermbeck estis detruata. En [[1425]] [[Johano de Gemen]] militanta kontraŭ [[Adolfo la 4-a (Kleve-Mark)|Adolfo la 4-a]] konkeris Schermbeck kaj bruligis ĝin. Ankaŭ [[Henriko de Gemen]] sukcesis konkeri Schermbeck en [[1483]], kaj li bruldetruis ne nur la urbon, sed samtempe ankaŭ la dokumentojn pri la urboprivilegioj. Duko [[Johano la 2-a (Kleve)|Johano la 2-a]] sekve koncedis al la forbruligita Schermbeck subvencion por la rekonstruo kaj transcedis al la urbo dum la paŝo de ses jaroj la enspezojn de la urba dogano. La [[12-an de marto]] [[1485]] Schermbeck ree ricevis la urboprivilegiojn. === [[Renesanco]] ĝis [[baroko]] === Post kiam la [[Duklando Kleve]] allasis liberan konfesianecon, la komunumoj Schermbeck kaj Gahlen transiris al [[luteranismo]] inter [[1550]] kaj [[1580]]. La ekde [[843]] ekzistanta divido de Schermbeck dokumentiĝis unue [[1559]] en la nomo „Olden[malnov]-Schermbeck“ kontraŭe al „Neu[nov]-Schermbeck“. Sekve de la Jülich-Kleve-heredsekvokonflikto Schermbeck venis al [[Prusio]] kaj en [[1615]] dum la [[Tridekjara Milito]] ĝin okupis [[Hispanio|Hispanaj]] trupoj. Sekvis maltrankvila tempo: en [[1631]] ekfuriozis la [[pesto]], en [[1636]] [[Hesio|hesaj]] trupoj kampis dum la [[Tridekjara Milito]] en la komunumparto Damm.<!-- Laŭ raportoj tiuj „''ekloghis kay restis tie dum chirkauw kvin tagoy kay en tiu tempo ruinigis chion''“.--> Dum [[1636]] imperiestraj trupoj okupis Schermbeck, ĝis kiam ĝi refoje grandparte forbrulis la [[28-an de junio]] [[1640]]. En [[1643]] ofica lando, kastelo kaj urbo Schermbeck estis lombardataj por 50 000 [[talero]]j al barono Aleksandro la 2-a de Velen kaj nur 20 jarojn poste mallombardata. La kastelo en [[1662]] iĝis privata posedaĵo. La [[9-an de oktobro]] [[1685]] la civitanoj de Schermbeck solenis la konsekradon de la unua reformita preĝejo ĉe la Mittelstraße, kiu tamen dum la kvara urbobrulego estis neniigata samkiel ĉ. 30 elcentoj de la loĝdomoj. La brulegon kaŭzis [[Hanovro (lando)|hanovraj]] trupoj dum la Unua Silezia Milito (1740-1742) enkvartirigataj en Schermbeck. La forbruliĝintan preĝejon oni anstataŭis per kapelo. Jam ekde [[1718]] la muroj kaj turoj de la malnova urbofortikaĵo parte estis malkonstruitaj. === Novepoko === La novepoka historio de Schermbeck komencis per ekonomia ekflorado, kaŭzata de la produktado kaj verndado de [[drapo]]. En [[1800]] funkciis 56 [[ŝpinejo]]j kaj [[teksejo]]j. Ekde [[1801]] ĝis [[1813]] sekve de la [[Napoleono|Napoleonaj Militoj]] Schermbeck staris sub franca regado. Ekde [[1813]] kamen la komunumestraj landoj Altschermbeck, Gahlen kaj Schermbeck revenis sub [[Prusio|prusan]] [[administracio]]n. Kune kun la formado de novaj [[regdistrikto]]j en [[1816]] ankaŭ la tavolo de la [[distrikto]]j estis novordigata. Dum la komunumestra lando Altschermbeck estis alordigata en la [[distrikto Recklinghausen|distrikton Recklinghausen]] en la [[provinco Vestfalio]], la komunumestraj landoj Gahlen kaj Schermbeck venis al la distrikto [[Dinslaken]] en la provinco Jülich-Kleve-Berg, kiu en [[1822]] dissolviĝis en la prusan [[Rejnprovinco]]n. Jam [[1823]] la distrikto Dinslaken estis malfondata; sia komunumestra lando Schermbeck situa norde de la Lippe venis al la distrikto Rees en Wesel, la resto de la distrikto sude de la Lippe eniĝis la novformatan distrikton [[Duisburg]]. [[1830]] unuiĝis la [[luterana]] kaj la reformisma komunumo en Schermbeck. Samtempe la [[katoliko]]j de Schermbeck, Bricht kaj Overbeck estis enparokigataj al Altschermbeck, kie la [[19-an de oktobro]] [[1841]] oni povis konsegri novan katolikan preĝejon. En [[1858]] W. Schoel kaj E. Fischer konstruis la unuan mekanikan brikfabrikon en Schermbeck, kies posteuloj ankoraŭ hodiaŭ pluekzistas sub la nomo „Dachziegelwerke Nelskamp“. En [[1870]] ekfunkciis la loka malsanulejo. En [[1873]] unua parto de la fervojlinio de [[Wesel]] ĝis [[Haltern]] atingis Schermbeck, la tuta linio estis inaŭgurata en [[1874]]. En [[1962]] la linio estis malfunkciigata. En [[1886]] 19 „koloniistoj“ fondis la laboristokolonion Lühlerheim en la komunumparto Weselerwald, antaŭ ol Schermbeck fine de la [[19-a jarcento]] prosperis pro la ekfloranta potfarado. Dum tiu periodo en Schermbeck jam laboris 25 kaj 30 potfaristomajstroj, kies varoj vendiĝis precipe en la proksima Ruhr-regiono. Sekvatempe interalie oni inaŭguris en [[1910]] novan oficejon (hodiaŭ la malnova urbodomo) kaj [[1915]] la hodiaŭa preĝejo St. Ludgero en Altschermbeck. Dum la [[Dua Mondmilito]] la [[23-an de marto]] [[1945]] flugmaŝinoj bombatakis Schermbeck kaj detruis 70 elcentojn de ĝia centro. === Historio de Schermbeck post 1945 === En [[1965]] ofica lando Schermbeck aliĝis al la en [[1963]] fondita [[Naturparko Hohe Mark]]. En [[1978]] malfermiĝis la hala naĝejo kaj en [[1987]] la regiona muzeo. Samjare oni ŝanĝis la Marien-Hospital (sanulejo) en maljunulan hejmon. La [[30-an de oktobro]] [[1993]] oni inaŭguris la novan urbodomon kun renkontejo. En [[1999]] Schermbeck solenis sian 1 200-jaran ekziston. === teritoria reformo === La [[1-an de januaro]] [[1975]] kadre de la 2-a teritoria reformo de NOrdrejn-Vestfalio estis kunigitaj la ĝis tiam memstaraj komunumoj Bricht, Dämmerwald, Damm, Overbeck (parte), Schermbeck kaj Weselerwald de la iama ofica lando Schermbeck en la iama distrikto Rees, la komunumo Gahlen (parte) de la ofica lando Gahlen en la iama distrikto Dinslaken samkiel la komunumo Altschermbeck de la ofica lando Hervest-Dorsten en la [[distrikto Recklinghausen]] al la nova komunumo Schermbeck. Samtempe esencaj partoj de la iamaj distriktoj [[Dinslaken]], [[Moers]] kaj [[Rees]] kun teritorieroj le la distriktoj [[distrikto Borken|Borken]] kaj [[distrikto Recklinghausen|Recklinghausen]] estis kunigata al la nova [[distrikto Wesel]]. Ekde tiam Schermbeck estas distrikta [[komunumo]] de la [[distrikto Wesel]]. == [[Religioj]] == Pro historiaj kaŭzoj Schermbeck estas preskaŭ po duono katolika kaj evangela. La kvoto de la katolikoj sumiĝas je 45,3 %, al la protestanta konfesio sin konfesas je 39,2 %. Anoj de aliaj religioj aŭ konfesioj ekzistas nur malmultaj. == Komunuma [[blazono]] == [[Dosiero:DEU Schermbeck COA.svg|maldekstra|130ra|komunuma blazono]] [[Dosiero:St Ludgerus Mittelstr Schermbeck.jpg|eta|preĝejo St. Ludgero]] [[Dosiero:Terrassenhaus Schermbeck2.jpg|eta|terasodomo]] La blazono de Schermbeck montras arĝentan (blankan) korŝildon sur ruĝa fono kovrita per triradiusa ora liliohaspelo kaj ora (flava) liliotrabo. En la arĝenta (blanka) ondoŝildpiedo troviĝas tri verdaj ondotraboj. La blazono havas sian originon el la tempo de la urbiĝo inter [[1410]] kaj [[1417]]. La plej malnova konata sigelo de la tiama urbo portas en dokumento de la [[15-a de majo]] [[1500]] la ĉirkaŭfleksan skribaĵon „''sigillum opidi schirenbecke''“ (Esperante: Sigelo de la urbo Schermbeck). La arĝenta korŝildo kaj la liliohaspelon kaj -trabon oni elprenis la blazonon de la grafoj kaj dukoj de [[Kleve]], al kies duklando apartenis la iama urbo Schermbeck. La tri ondotraboj indikas la limrivereton „''Scirenbeke''“ (la hodiaŭa Mühlenbach [muelorivereto]), la rivero [[Issel]] kaj la rivero [[Lippe]] kiel konektiloj de la komunumoj al Schermbeck apartenantaj. {{-l}} == Trafika infrastrukturo == === Publika tra-fikservo === Schermbeck ne plu havas fervojtrafikon. La plej proksimaj stacidomoj estas en [[Wesel]] kaj [[Dorsten]]. Du aŭtobuslinioj konektas Schermbeck kun la publika trafikservo: la linio 21 (Wesel – Schermbeck – Dorsten) kaj la linio 28 (Schermbeck – Dorsten – [[Gelsenkirchen]]-[[Buer]]) === Stratoj === Schermbeck estas alligita al la longdistanca stratoreto per la aŭtoŝoseoj [[germana aŭtovojo A3|A3]] kaj [[germana aŭtovojo A31|A31]] samkiel la federacia vojo B 58. == Klerigaj institucioj == * '''Bazaj lernejoj''' ** Gemeinschaftsgrundschule ** Maximilian Kolbe Schule * '''Ĝenerala plikleriga lernejo''' ** Gesamtschule Schermbeck * '''Profesia klerigejo''' ** Akademie für Steuern und Wirtschaft (imposta kaj ekonomia akademio) * '''Alia kleriga institucio''' ** Volkshochschule (popola altlernejo) == Vidu ankaŭ == * [[De Galen]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{Oficiala retejo}} ({{de}}) {{Distrikto Wesel}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Distrikto Wesel]] [[Kategorio:Urboj de Nordrejn-Vestfalio]] [[Kategorio:Ruhr-regiono]] 7l1rcwpbkqtbnlqdgxa97nb9day2frh 0 138395 9494451 9493615 2026-10-16T13:02:47Z Roberto 609 /* Andrej Beisetzer */ 9494451 wikitext text/x-wiki {{ArtikolaMesaĝokesto | speco = ĝermo | bildo = <span style="vertical-align: middle; background:transparent">[[Dosiero:Flago-de-Slovakio.svg|50ra]]<span style="margin-left:-45px;">[[Dosiero:Esperanto-Simbolo.svg|40ra]]</span></span> | css-stiloj = width: 80%; | teksto = ''Tiu ĉi paĝo listigas [[Vikipedio:ĝermo|ĝermajn informojn]] pri [[slovaka esperantisto|slovakaj esperantistoj]]. Movu mallongajn informojn pri slovakaj esperantistoj en tiun ĉi paĝon metante [[Vikipedio:alidirektilo|alidirektilo]]n.<br />Se vi volus partigi informon en apartan artikolon, aldonu informojn tiel ke '''minimume''' estu tri plenaj frazoj, prefere pli, nepre estu ĝustaj kategorioj, almenaŭ [[:kategorio:slovakaj esperantistoj]], kaj laŭeble ankaŭ uziĝu la ŝablonoj {{ŝ|Informkesto homo}} kaj {{ŝ|vivtempo}}. Post kreo de aparta artikolo forigu la informon de ĉi tie.<br />Ekzistas pli plena '''[[listo de slovakaj esperantistoj]]''', en kiu listiĝu la nomoj de slovakaj esperantistoj aŭ menciataj ĉi tie aŭ per propra biografia artikolo.'' <!-- Pri ĉi tiu paĝo, vidu la historian diskuton [[Vikipedio:Diskutejo/Arkivo_2006_9#Kvanto_kaj_kvalito]] --> }} {{KompaktaEnhavTabeloEo}} == B == ===[[Andrej Beisetzer]]=== '''Andrej Beisetzer''' estis esperantisto en [[Prešov]] en la mezo de 20-a jarcento. ===[[Giusto Beranek]]=== '''Giusto Beranek''' (mortis 1920) estis esperantisto en [[Koper]] en la komenco de 20-a jarcento.<ref>Esperanto n245 jan 1921</ref> === [[Stefano Blanár]] === '''Stefano Blanár''' (naskiĝis [[1923]], mortis la [[29-an de majo]] [[1949]]) estis esperantisto en [[Nové Mesto nad Váhom]]<ref>Esperantisto Slovaka - Numero 36, Junio (1949)</ref>. == C == === [[Peter Cmarko]] === '''Peter CMARKO''' (naskiĝis en [[1951]], mortis la [[18-an de julio]] [[1997]]) estis [[Slovakoj|slovaka]] [[esperantisto]] de [[Bratislavo]]. Li estis dumviva membro de UEA. ==Ĉ== ===[[Milada Ĉiĉatkova]]=== '''Milada Ĉiĉatkova''' estis esperantistino en [[Trebišov]] en la mezo de 20-a jarcento. == F == === [[Magdaléna Feifičová]] === '''Magdaléna FEIFIČOVÁ''' (naskiĝis la {{daton|1960-12-26}}) estas [[Slovakoj|slovaka]] [[esperantisto]]. Ŝi redaktis la gazeton [[Esperantisto Slovaka]]. == H == === [[Ondrej Hoffmann]] === '''Ondrej HOFFMANN''' (mortis la [[2-an de majo]] [[2000]], 89-jara) estis [[Slovakoj|slovaka]] [[esperantisto]]. Post la dua mondmilito li metis la bazan ŝtonon de la [[Esperanta movado]] en [[Liptovský Mikuláš]] ([[Slovakio]]) kaj ties regiono. == K == === Amália Kremer === '''Amália Kremer''' (mortis la [[3-an de aprilo]] [[1950]], 70-jara) estis [[Slovakoj|slovaka]] [[esperantisto]]. == L == === [[Jan Lamačka]] === '''Jan LAMAČKA''' (naskiĝis en [[1919]], mortis la {{daton|2|decembro|1994}}) estis [[slovaka esperantisto]], redaktoro, kursestro, preleganto, publicisto kaj gvidanto de gazetaj rubrikoj. ===[[Tibor Mihaliĉ]]=== '''Tibor Mihaliĉ''' estis esperantisto en Trebišov en la mezo de 20-a jarcento. ===K. Lukač=== K. Lukač estis esperantisto en [[Prešov]] en la mezo de 20-a jarcento. ==M== ===[[Anton Miller]]=== '''Anton V. Miller''' (naskiĝis 1857? kaj mortis la 2-an de Julio de 1933) inĝeniero, movadis ĉefe en [[Bulgario]], kie li estis UEA-delegito en [[Plovdiv]]. Li faris ŝoseojn en la [[Rodopa montaro]]<ref>[[Bulgara esperantisto]] j.16 n. 03-04 dec. 1934</ref>. ==P== ===[[Franz Podloučka]]=== '''Franz Podloučka''' estis esperantisto en la komenco de 20-a jarcento en [[Brno]], kontrolisto de Landa Akuŝejo de [[Aŭstrio-Hungario]]. Li estis ano de la [[Unua societo de aŭstraj esperantistoj]], kiel ano de la sekcio "Germana Grupo Esperantista" (1905). Post la Unua Mondmilito, li klopodis pri la enkonduko de Esperanton en la pedagogian lernejon kaj en la komercan akademion de Brno. Li propagandis inter la germanoj en Slovakio.<ref>Esperanto n243 nov 1920</ref> ==S== ===[[Ondrej Sninĉak]]=== Profesoro '''Ondrej Sninĉak''' estis esperantisto en [[Prešov]] en la mezo de 20-a jarcento. ===A. Siromjatnikov=== '''A. Siromjatnikov''' estis radioamatora esperantisto en Slovakio en la mezo de 20-a jarcento<ref>Esperantisto Slovaka - Numeroj 32-33, Februaro - Marto (1949)</ref>. ==Z== ===Vierka Zvarová=== '''Vierka Zvarová''' estas slovaka esperantistino ekde 1971. Ŝi intruas Esperanton ĉefe al infanoj<ref>Esperantisto Slovaka - Numero 02 (2019)</ref>. ==Referencoj== <references/> {{Ĝermo|esperantisto}} [[Kategorio:Slovakaj esperantistoj| ]] [[Kategorio:Listoj de esperantistoj laŭ nacieco|Slovakaj]] [[Kategorio:Ĝermolisto de esperantistoj|Slovakaj]] kbbx6n4jjpzoo17wxd0m56p3xngvuao 9494453 9494451 2026-10-16T13:03:32Z Roberto 609 /* Giusto Beranek */ 9494453 wikitext text/x-wiki {{ArtikolaMesaĝokesto | speco = ĝermo | bildo = <span style="vertical-align: middle; background:transparent">[[Dosiero:Flago-de-Slovakio.svg|50ra]]<span style="margin-left:-45px;">[[Dosiero:Esperanto-Simbolo.svg|40ra]]</span></span> | css-stiloj = width: 80%; | teksto = ''Tiu ĉi paĝo listigas [[Vikipedio:ĝermo|ĝermajn informojn]] pri [[slovaka esperantisto|slovakaj esperantistoj]]. Movu mallongajn informojn pri slovakaj esperantistoj en tiun ĉi paĝon metante [[Vikipedio:alidirektilo|alidirektilo]]n.<br />Se vi volus partigi informon en apartan artikolon, aldonu informojn tiel ke '''minimume''' estu tri plenaj frazoj, prefere pli, nepre estu ĝustaj kategorioj, almenaŭ [[:kategorio:slovakaj esperantistoj]], kaj laŭeble ankaŭ uziĝu la ŝablonoj {{ŝ|Informkesto homo}} kaj {{ŝ|vivtempo}}. Post kreo de aparta artikolo forigu la informon de ĉi tie.<br />Ekzistas pli plena '''[[listo de slovakaj esperantistoj]]''', en kiu listiĝu la nomoj de slovakaj esperantistoj aŭ menciataj ĉi tie aŭ per propra biografia artikolo.'' <!-- Pri ĉi tiu paĝo, vidu la historian diskuton [[Vikipedio:Diskutejo/Arkivo_2006_9#Kvanto_kaj_kvalito]] --> }} {{KompaktaEnhavTabeloEo}} == B == ===[[Andrej Beisetzer]]=== '''Andrej Beisetzer''' estis esperantisto en [[Prešov]] en la mezo de 20-a jarcento. ===[[Giusto Beranek]]=== '''Giusto Beranek''' (mortis 1920) lernejestro, estis esperantisto en [[Koper]] en la komenco de 20-a jarcento.<ref>Esperanto n245 jan 1921</ref> === [[Stefano Blanár]] === '''Stefano Blanár''' (naskiĝis [[1923]], mortis la [[29-an de majo]] [[1949]]) estis esperantisto en [[Nové Mesto nad Váhom]]<ref>Esperantisto Slovaka - Numero 36, Junio (1949)</ref>. == C == === [[Peter Cmarko]] === '''Peter CMARKO''' (naskiĝis en [[1951]], mortis la [[18-an de julio]] [[1997]]) estis [[Slovakoj|slovaka]] [[esperantisto]] de [[Bratislavo]]. Li estis dumviva membro de UEA. ==Ĉ== ===[[Milada Ĉiĉatkova]]=== '''Milada Ĉiĉatkova''' estis esperantistino en [[Trebišov]] en la mezo de 20-a jarcento. == F == === [[Magdaléna Feifičová]] === '''Magdaléna FEIFIČOVÁ''' (naskiĝis la {{daton|1960-12-26}}) estas [[Slovakoj|slovaka]] [[esperantisto]]. Ŝi redaktis la gazeton [[Esperantisto Slovaka]]. == H == === [[Ondrej Hoffmann]] === '''Ondrej HOFFMANN''' (mortis la [[2-an de majo]] [[2000]], 89-jara) estis [[Slovakoj|slovaka]] [[esperantisto]]. Post la dua mondmilito li metis la bazan ŝtonon de la [[Esperanta movado]] en [[Liptovský Mikuláš]] ([[Slovakio]]) kaj ties regiono. == K == === Amália Kremer === '''Amália Kremer''' (mortis la [[3-an de aprilo]] [[1950]], 70-jara) estis [[Slovakoj|slovaka]] [[esperantisto]]. == L == === [[Jan Lamačka]] === '''Jan LAMAČKA''' (naskiĝis en [[1919]], mortis la {{daton|2|decembro|1994}}) estis [[slovaka esperantisto]], redaktoro, kursestro, preleganto, publicisto kaj gvidanto de gazetaj rubrikoj. ===[[Tibor Mihaliĉ]]=== '''Tibor Mihaliĉ''' estis esperantisto en Trebišov en la mezo de 20-a jarcento. ===K. Lukač=== K. Lukač estis esperantisto en [[Prešov]] en la mezo de 20-a jarcento. ==M== ===[[Anton Miller]]=== '''Anton V. Miller''' (naskiĝis 1857? kaj mortis la 2-an de Julio de 1933) inĝeniero, movadis ĉefe en [[Bulgario]], kie li estis UEA-delegito en [[Plovdiv]]. Li faris ŝoseojn en la [[Rodopa montaro]]<ref>[[Bulgara esperantisto]] j.16 n. 03-04 dec. 1934</ref>. ==P== ===[[Franz Podloučka]]=== '''Franz Podloučka''' estis esperantisto en la komenco de 20-a jarcento en [[Brno]], kontrolisto de Landa Akuŝejo de [[Aŭstrio-Hungario]]. Li estis ano de la [[Unua societo de aŭstraj esperantistoj]], kiel ano de la sekcio "Germana Grupo Esperantista" (1905). Post la Unua Mondmilito, li klopodis pri la enkonduko de Esperanton en la pedagogian lernejon kaj en la komercan akademion de Brno. Li propagandis inter la germanoj en Slovakio.<ref>Esperanto n243 nov 1920</ref> ==S== ===[[Ondrej Sninĉak]]=== Profesoro '''Ondrej Sninĉak''' estis esperantisto en [[Prešov]] en la mezo de 20-a jarcento. ===A. Siromjatnikov=== '''A. Siromjatnikov''' estis radioamatora esperantisto en Slovakio en la mezo de 20-a jarcento<ref>Esperantisto Slovaka - Numeroj 32-33, Februaro - Marto (1949)</ref>. ==Z== ===Vierka Zvarová=== '''Vierka Zvarová''' estas slovaka esperantistino ekde 1971. Ŝi intruas Esperanton ĉefe al infanoj<ref>Esperantisto Slovaka - Numero 02 (2019)</ref>. ==Referencoj== <references/> {{Ĝermo|esperantisto}} [[Kategorio:Slovakaj esperantistoj| ]] [[Kategorio:Listoj de esperantistoj laŭ nacieco|Slovakaj]] [[Kategorio:Ĝermolisto de esperantistoj|Slovakaj]] pal6756c7c7n6xsl259rv0u6y4jnn8s 0 140185 9494432 9491991 2026-10-16T12:32:32Z Roberto 609 /* Plena Gramatiko de Esperanto */ 9494432 wikitext text/x-wiki {{ArtikolaMesaĝokesto | speco = ĝermo | bildo = <span style="vertical-align: middle; background:transparent">[[Dosiero:libro.svg|50ra]]<span style="margin-left:-45px;">[[Dosiero:Jubilea simbolo.svg|40ra]]</span></span> | css-stiloj = width: 80%; | teksto =''Tiu ĉi artikolo estas [[Vikipedio:ĝermo|ĝermo]]j de Eldonaĵoj en kaj pri Esperanto. Movu mallongajn informojn pri esperantaj eldonaĵoj en tiun ĉi paĝon metante [[Vikipedio:alidirektilo|alidirektilo]]n.<br />Se vi volus partigi informon en apartan artikolon, aldonu informojn tiel ke '''minimume''' estu tri plenaj frazoj, prefere pli, nepre estu ĝusta kategorio (minimume Kategorio:Esperanto-eldonaĵoj), kaj laŭeble ankaŭ uziĝu la ŝablonoj. Post kreo de aparta artikolo forigu la informon de ĉi tie. }} {{KompaktaEnhavTabelo}} <!--{{Enhavtabelo dekstre|default=hidden}}--> {{-}} == A == ===[[Afrika Revuo]]=== '''Afrika Revuo: Esperanto-gazeto por ĉiuj.'''. Siatempe la sola esperanto-gazeto aperanta en Afriko. Casablanca (Maroko). Jan.-nov.-dec. 1947, 8-20 p. 23x15. 20,5x13,5, presita, 12 n-roj entute 108 paĝoj. Ĉefred. [[Iréne Fink]]. IEMW 705.227-B.Esp. HEM (340), GEBAA (1829), === [[Akordoj Esperantaj]] === [[M. L. Kaplan]]. '''Akordoj esperantaj'''. Eld. [[Jakobo Ŝapiro]], Bialystok, 1923? {{Citaĵo|Aro kun 14 poezioj, kiujn ni povas rekomendi al la amantoj de bonaj versaĵoj|[[Belga Esperantisto]] n101-102 (jul-aug 1923)}} === [[Albumo de konataj Esperantistoj]] === [[Fritz Schuck]]. '''Albumo de konataj Esperantistoj.''' [[1906]]. 55 p. kun 111 fotoj. Unika dokumento pri la pioniroj de la unua epoko de Esperanto. ===[[Al la nuklea epoko pacan akordon]]=== [[Vladen Kuznecov]]. '''Al la nuklea epoko pacan akordon. 6 principoj de Konstantin Ĉernenko — normoj de interrilatoj de la nukleaj regnoj'''. Eld. [[APN]] (Novosti), Moskvo 1984. {{citaĵo|De la konata konata sovetia publicisto Vladen Kuznecov ĵus aperis en Esperanta traduko la broŝuro "Al la nuklea epoko pacan akordon. 6 principoj de Konstantin Ĉernenko — normoj de interrilatoj de la nukleaj regnoj". La 14-paĝan broŝuron eldonis APN (Novosti), Moskvo 1984. Tre bonvena bonege presita materialo. [[Der Esperantist]] n128_jun 1984}} ===[[Amatora iluziisto]]=== [[Magi Emulo]]. '''Amatora iluziisto'''. Eld. Esperanta [[Stenografio]], [[Issy-les-Moulineaux]], 1932(?) {{citaĵo|Facilaj iluzioj fareblaj sen speciala aparato, priskribitaj en Esperanta Stenografio Duployé-Flageul|[[Brazila Esperantisto]] 1932 j23 n01-03_jan-mar}} ===[[Antaŭen al la batalo kaj venko !]]=== '''Antaŭen al la batalo kaj venko !''' Eldonis [[Ekrelo]] ([[Eldon-Kooperativo por Revolucia Esperanto-Literaturo]]), Leipzig, 1931(?), 15 pĝ. La 9-an de novembro 1934 oni [[Datoj de la hungara Esperanto-movado|malpermesis en Hungario]] distribuadon de tiu libro. {{citaĵo|Interna disputo inter diverstendaj liberpensuloj. |[[La Brita Esperantisto]] - Numero 315, julio (1931)}} ===[[Aprenda el Esperanto en su casa!]]=== '''Aprenda el Esperanto en su casa!'''. Eldonis [[Argentina Esperanto-Asocio]] (antaŭaĵo de la nuna [[Argentina Esperanto-Ligo]]), [[Bonaero]], 1927(?) ===[[Arboj de la Arbaro kaj Kampo]]=== [[Frank Booth]]. '''Arboj de la Arbaro kaj Kampo'''. [[Esperanto Publishing Co. Ltd.]], 1947(?) {{citaĵo|Abundas en Esperanto verkoj fikciaj aŭ efemeraj, sed verkoj kun eduka valoro ankoraŭ tro malmultas. Kun plezuro ni bonvenigas ĉi tiun libreton. Ni ne scias la [[nomo]]n de la tradukinto, sed li bone faris sian laboron ; kaj la ilustraĵoj estas vera ĝojo por la okuloj. Eble la titolo iom troesperigas, ĉar (post klarigo pri arba [[botaniko]]) temas pri nur ses arbospecoj : [[frakseno]], platanacero, fago, karpeno, ulmo, kaj kverko. Tamen ne ĉiu certe konas eĉ tiujn ses ; kaj ilin la libro klare priskribas. Sed ni insiste rekomendas —aparte por [[leganto]] nebrita (kiu povas dubi pri la preciza signifo, ekzemple, de ulmo glatfolia, [[ulmo]] ordinara, aŭ kverko durmast)—ke oni aldonu la nomojn Latinajn. Eĉ leganton Britan helpus Angla traduko de du-tri [[vorto]]j ne ĉie troveblaj, ekz., kambiumo, [[tirujo]]. Fina paĝo priskribas la Arbaraman [[Popolo]]n ([[La Brita Esperantisto|B.E.]] 1945, p. 65). Recenzisto kutimas serĉi kritikindaĵojn. Ni do rekomendas, ke ĉe dua eldono oni pripensu jenajn sugestojn : p.2, ĉi-tiu (ĉi tiu) (sen streketo) ; 8/24 brulas {bruli) ; 8/26 aprilo (Aprilo) ; 20 malpli malglataj (pli glataj) (simpligo) ; ruĝtinkturete verdeta (?); 32 mezkampo (kampomeze) ; 37 certa (iu). ''Podue'' (8) estas esprimo interesa, ĉar neordinara, tamen tre trafa : ''duope'' ne signifas same. Entute verko tre rekomendinda: por lernejo ĉe kiu oni instruas Esperanton, bonega legolibro. Kaj ne sole por infanoj. Ni esperas, ke sekvos ĝin aliaj libretoj pri elementa scienco, simile valoraj.|[[La Brita Esperantisto]] - Numeroj 509-510 sep-okt 1947}} {{citaĵo|La tradukisto skribas, ke tiu [[libreto]] helpos al pli granda familiareco kun arboj kiuj ŝirmas kaj nutras la peltajn kaj plumajn estaĵojn kaj provizas la semantajn flamojn ĉirkaŭ kiuj oni kolektigas kiam en [[Anglujo]] la strigoj komencas sian noktan kriadon ». La libreto prezentias ion novan en nia tradukita literaturaĵo, kaj certe interesos multajn, kiuj ŝatas la naturon.|[[Afrika Revuo]] numeroj 11-12, Novembro - Decembro (1947)}} ===[[Argenta Duopo]]=== '''Argenta Duopo. Jubilea libro pri Baghy kaj Kalocsay'''. Eld. [[Literatura Mondo]], Budapest, 1937(?) {{citaĵo|Kiom oni rajtas jam nun profeti pri la [[estonteco]] de la lingvo Esperanto, tiom oni pravas aserti, ke la postmilita laboro de [[Julio Baghy|Baghy]] kaj [[Kálmán Kalocsay|Kalocsay]] restos ĉiama mejloŝtono en nia literaturo. Tial la apero de ilia jubilea libro interesos ĉiun, kiu laŭvalore taksas la kontribuojn de ĉi tiuj hungaroj, al nia kulturo kaj kiu kredas gravaj ties disflorigon kaj popularigon. La unua volumo de Arĝenta Duopo (presita sur paĝoj ornamitaj per verda bordero) konsistas el mallonga enkonduko. La jubileantoj parolas pri si mem, kaj [[kolekto]] da verketoj prozaj kaj versaj pri la jubileantoj el la plumoj de aliaj [[verkisto]]j diverslandaj. Troviĝas en ĉi tiu [[volumo]] ankaŭ multaj fotografaĵoj de Baghy kaj Kalocsay je diversaj aĝoj kaj [[cirkonstanco]]j. En la unua parto la intervjuoj raportitaj de [[László Halka]] ĵetas interesan lumon sur la [[personeco]]jn, la aspirojn, kaj la reciprokan sintenadon de niaj du plej eminentaj vivantaj poetoj; dum al tiu, kiu trovas pli studinda ol la personaĵoj la strukturon de la lingvo, oni povas rekomendi la 12-paĝan resumon de la klera vortkunmeta [[sistemo]] ellaborita de Kalocsay. La enaj diferencoj inter Baghy kaj Kalocsay respeguliĝas en la malsamaj kriterioj, kiujn oni devas uzi, prijuĝante iliajn verkojn. [[Bruno Migliorini]] ([[Dante]] — [[Infero (La Dia Komedio)|Infero]]), [[Lauri Ilmari Lappi]] ([[Kalocsay]] kaj [[Kalevala]]) kaj [[Leo Belmont]] (Strangaj amimoj) ĉiuj emfazas la vaste kulturitan esteton, la preskaŭ pedante sinperfektigeman poeton, kiu estas Kalocsay, kaj kies verkojn oni povas kritike taksi el pure artisma vidpunkto, sen atento al la homo ilin kreinta. Sed ĉe Baghy estas tute malsame; neniel eblas apartigi de li liajn poemojn, romanojn, [[novelo]]jn, ĉar lia spirito, liaj idealoj ĉion enestas kaj ĉion vibrigas, tiel ke jam post [[legado]] de du-tri verkoj oni sentas, ke oni bone konas la homon mem. Ne la malplej granda merito de Baghy kaj Kalocsay sin montris en ilia ĉiama preteco kuraĝigi kaj helpi novajn talentulojn sur la literatura kampo ; ili sukcesis arigi ĉirkaŭ si en Budapeŝto kaj en la paĝoj de ''[[Literatura Mondo]]'' kreskantan nombron da novaj verkistoj, kiuj sen tio eble ne povus elveni antaŭ la publikon. Pri tiu [[faceto]] de ilia multflanka laboro, por kiu la amantoj de la literaturo ŝuldas al ili eternan dankon, ne mankas atestoj sur la [[paĝo]]j de Arĝenta Duopo.|[[Alec Venture]]. [[La Brita Esperantisto]] - Numero 390, oktobro (1937)}} ===[[Artefarita helplingvo Akciom Variant]]=== D. G. Baev. '''Artefarita helplingvo Akciom Variant''' ===[[Asocia Libro, kun oficialaj informoj pri la Itala Esperanto-Movado]]=== '''Asocia Libro, kun oficialaj informoj pri la Itala Esperanto-Movado'''. Eld. Esperanto-Centro Itala, Milano, 1935(?) {{citaĵo|Priskribo kaj historio de la movado tutmonde, kaj aparte en ltalujo, kun [[detalo]]j pri la [[Itala Esperantista Federacio]], kaj artikolo pri la [[faŝismo]]. |[[La Brita Esperantisto]] - Numero 369, Januaro (1936)}} ===[[Astronomio (libro)]]=== '''Astronomio''', Ŝanhajo, 1935(?) ===[[Aŭstrio (libro)]]=== '''Aŭstrio'''. Eld. Varb-oficejo de Ministerio por komerco kaj trafiko, Vieno, 1936(?), 32 pĝ. {{citaĵo|Belege, laŭ artisma vidpunkto eldonita, 32-paĝa gvidlibro tra la lando de la [[UK 1926|XXVIII-a]]. Priskribas turismajn kaj kultur-historiajn atrakciojn de [[Vieno]] kaj de ĉiuj federaciaj landoj de la [[ŝtato]]. Sekvas detala listo de banlokoj, aer-kuraclokoj kaj someraj restadejoj, veturado sur Danubo, sporto kaj popolkostumoj en Aŭstrio. Amaso da perfekte reproduktitaj fotoj de pejzaĝoj ilustras la tekston. Geografia karto estas aldonita. Kolora kovrilo prezentas [[tirolano]]n kaj tirolaninon en iliaj ĉarmaj popolkostumoj.|[[Bulgara esperantisto]] j. 17 n. 09-10 maj-jun 1936}} == B == ===[[Batalante por la metalo]]=== N. Mihajlov. '''Batalante por la metalo''' tradukis P. Gavrilov. Eldonis [[Ekrelo]] ([[Eldon-Kooperativo por Revolucia Esperanto-Literaturo]]), Leipzig, 1931, 27 pĝ. La aŭtoro estis laboristo en la uzino “Serp i Molot”. {{citaĵo|Dramo pri rusaj ŝipanoj en revolucio de 1917. |[[La Brita Esperantisto]] - Numero 311, marto (1931)}} ===[[Bohemaj kantoj]]=== '''Bohemaj kantoj''' trad. [[Rudolfo Dostal]]. Vieno, 1913(?) {{citaĵo|Pri tiu hektografita kolekto de muzikaloj mi ne povas fari pli bone ol rekopii la antaŭparoleton de S-ro R. Dostal: "Provinte esperantigi kelkajn el la amasa riĉeco la plej konatajn bohemajn popolkantojn, mi ne atentis en la tradukoj tiel severe pri la korektaj rimoj, kiel pri la laŭsenca kaj preskaŭ laŭvorta transmeto. La konantoj de la afero scias, ke la originaloj ankaŭ ne estas rimpuraj. Se mi trafis klare kopii la naivan senton de tiuj ĉi popolkantoj, tio min jam kontentigus kaj samtempe tio ree pruvus, kian mirindan flekseblecon Esperanto enhavas. — Pro tio, karaj kantoj, plezurigu kelkhore la Esperantistaron!"|Esperanto n140 mar 1913}} === [[La Bohemaj Mondbanlokoj kaj iliaj ekskursteritorioj]] === [[Ambros Schiffner]]. '''La Bohemaj Mondbanlokoj kaj iliaj ekskursteritorioj'''. Trad. Josef Wünsch kaj Bruno Zeinon. Eld. Landligo por Interkomuniko de Fremduloj, [[Karlsbad]], 1922? ===[[Bukedeto]]=== [[Margarethe Krestanoff]] (org.) '''Bukedeto: sep diversnaciaj rakontoj''' Kun antaŭparolo de [[Marie Hankel]]. Eld. Sudgermana Esperanto-Eldonejo, [[München]], 1923(?) {{citaĵo|Kolekto de sep floroj, ŝiritaj el sep kampoj: el la [[angla]], [[bulgara]], [[franca]], [[germana]], [[montenegra]], [[rusa]] kaj [[turka literaturo]]j. Jen kion skribas en la antaŭparolo nia konata samideanino Marie Hankel: „La leganto de la rakontoj kvazaŭ anime laŭ fabela maniero tramigras sep diversajn landojn, ricevas impreson de malsimilaj karakteroj, samtempe ankaŭ spertas, ke ni ĉiuj simile sentas, ĝojas, ploras kaj ŝercas“ [[Bulgara esperantisto]] j04 n12 aug. 1923}} ===[[Bulgario. Mallonga skizo]]=== *[[Spas Rusinov]]. [[Bulgario. Mallonga skizo]]. Trad. Stefka Ĥristova, Lidia Raevo kaj [[Venelin Mitev]]. [[Redaktoro]], [[Asen Grigorov]]. Pentristo, Doĝo Doĉev. Belarta aranĝo, Dimitr Kartelev. Teknika redaktoro, T. Janĉeva. Sofia-Press, 1968, 119 paĝoj. {{citaĵo|Anstataŭ mallonga skizo pri Bulgario, pli bone estus nomi tiun verketon "Ĉio pri [[Bulgario]]”. Tiu ĉi bela lando de la [[Balkana Duoninsulo]], lerte priskribita kun ĝia situacio, reliefo, naturaj riĉaĵoj, hidrografio, klimato, flaŭro kaj faŭno, loĝantaro kaj ĝia deveno, historio, rajtoj kaj devoj de la civitanoj, libereco de [[konscienco]] kaj [[konfesio]], deviga kaj senpaga edukado de la junularo, ekonomio, industrio, [[agrikulturo]], evoluo de transporto kaj [[komunikado]], komerco, nacia [[enspezo]] kaj distribuado, senpaga sanprotektado, feriado kaj ripozo, sociala [[asekurado]], zorgoj por infanoj kaj patrinoj, [[kulturo]] kaj arto, scienco, [[literaturo]], [[gazetaro]] kaj libroeldonado, muziko kaj sceneja muzikarto, filmarto, artaj [[monumento]]j de la antikvaj tracoj, helenoj, romianoj kaj bizancanoj ĝis nun, [[skulptaĵo]]j, freskoj kaj ĝenerala pentrarto, marmoraj kaj ceramikaj mozaikoj, arkitekturo, bibliotekoj, muzeoj, amatora artagado, korpokulturo kaj sporto, turismo, (kampadejoj, ktp.), per malgrandaj presliteroj ĉio estas detale raportita, kun buntaj mapoj kaj kovrilpaĝo, multaj fotografaĵoj kaj, portretoj pri elstaraj gravuloj de ĉiu epoko. Vere, mankas nenio en tiu ĉi skizo por bone koni la landon... krom iri tien kaj ĝui ties belaĵojn.|J. Devis. [[Boletín]] n173 (maj 1969)}} == C == ===[[100 jaroj de slovaka gimnazio Martin]]=== [[Renatino Vongrej]]. '''100 jaroj de slovaka gimnazio Martin''' trad. Ludoviko Izak. Eld. Meza Ĝeneralkleriga Lernejo, [[Martin]], 1968(?) {{citaĵo|Tre interesa kaj bele prezentita estas tiu broŝuro eldonita de la Meza Ĝeneralkleriga Lernejo en Martin, kiel propagando al la jubileo. De la «Historia Enkonduko » ĝis « Centjara Historio kaj Estanteco » , ĉio estas interesa; la grafika parto estas kiel viva elmontro de la evoluo de la urbo. Gratulon al la urbo MARTIN.|[[Boletín]] n165 (jan 1968)}} ===[[Cuñataí Porá]]=== Katalin. '''Cuñataí Porá''' 20 p. 1987? {{citaĵo|Broŝuro verkita de Katalin. Eldonita de Astura Esperanto-Asocio. La verko estas rakonto de tragedio okazinta meze de ĝangalo en Sud-Ameriko inter indianoj kaj blankuloj en kontrasto al diverseco de [[moro]]j, sed komuneco de profundaj sentoj. La dramo spegulas la subpremadon de la indianoj fare de la blankuloj. La stilo estas flua kaj invitas al senhalta legado ĝis la fino. Cinataí Porti estas la nomo de la rolantino, kiun en [[gvarania lingvo|gvarania]]j vortoj signifas "Belan Knabinon".| G.M.E. [[Boletín]] n280 (maj 1987)}} == Ĉ == ===[[La Ĉaso al diablo]]=== U. E. Bersetzerre. '''La Ĉaso al diablo'''. Trad. A. L. Reni. N. 4-5 de «Malgranda Kolekto de l’Espéranto». Eld. [[Antonio Paolet]], [[San Vito al Tagliamento]], 1916 ===[[Ĉielarka standardo]]=== '''Ĉielarka standardo''' estis la unua gazeto esperantlingva pri [[kooperativismo]], eldonita en Varsovio de eldon-kooperativo Spolnota Ргасу ĉirkaŭ 1935. ===[[Ĉu nova milito? Jes. Kial?]]=== [[A. den Doolaard]]. '''Ĉu nova milito? Jes. Kial?'''. 1939(?) {{citaĵo|Ĝi pritraktas la fiinfluon de trustoj kaj private posedataj armilfabrikejoj sur internacian politikon, kaj vidas en ties komercaj interesoj nepran fonton de militoj. Verŝajne tion konsentus ĉiu, kaj pri la temo jam aperis multaj libroj. La stilo de la nuna verko tamen estas tiel obskura, ke el ĝi mi persone ricevis nenian klaran ideon.| [[Montagu Christie Butler|M.C.B.]] [[La Brita Esperantisto]] - Numero 409, Majo (1939)}} ===[[Ĉu vi konas Italion?]]=== '''Ĉu vi konas Italion?'''. Eld. Direzione Generale per il Turismo, Roma, 1938(?) ===[[ Ĉu vi parolas tendare?]]=== [[Renato Corsetti]], [[Mauro La Torre]], [[Hans Bakker]].''' Ĉu vi parolas tendare? Bildkurso por labortendaroj'''. Eldono: [[TEJO]], Rotterdam , 1974. {{citaĵo|La libro eldoniĝis, laŭ la kunaŭtoro Renato Corsetti, kiel helpilo por la instruado de Esperanto en labortendaroj. En sia karaktero de helpilo ĝi povas fari bonan servon, ne nur inter tendaranoj, sed ankaŭ inter ĉiuspecaj komencantoj, se ilin gvidas kompetenta instruisto. La ekzercoj abundas, kaj la amuzaj desegnoj kontribuas al la uzindeco de la libro.|[[Fernando de Diego]]. [[Boletín]] n208 (mar 1975)}} == D == ===[[Danco ĉirkaŭ lokomobilo]]=== [[Mats Traat]] ([[d:Q729330|en vikidatumoj]]). '''Danco ĉirkaŭ lokomobilo''' trad. [[Hillar Saha]] kaj [[Henrik Seppik]]. 1984(?) {{citaĵo|En Estonio operis en Esperanto romano de estona verkisto Mats Traat "Danco ĉirkaŭ lokomobilo". La baza temo de la romano estas la festo de la estonaj kampuloj en [[vilaĝo]] de la 20-a jarcento. Lia verkaro ricevis plurajn literaturajn premiojn de la Estona Respubliko. Parto de lia [[poezio]] kaj prozo estas tradukita en la rusan, germanan, finnan, bulgaran, latvan kaj aliajn lingvojn. El la [[estona lingvo]] tradukis Hillar Saha kaj Henrik Seppik. Eldonkvanto 4000.| [[Elmar Ratassepp]]. [[Der Esperantist]] n128_jun. 1984}} ===[[Defendi la pacon, preventi nuklean militon]]=== '''Defendi la pacon, preventi nuklean militon: Proponoj de Soveta Unio en la Dua Speciala Sesio de la Ĝenerala Asembleo de UN pri malarmado'''. Eld. [[Asocio de Sovetiaj Esperantistoj]]/ Sovetia MEM-sekcio; Moskvo 1982, 76 p. {{citaĵo|En tiu ĉi broŝuro la sovetia [[MEM]]-sekcio prezentas la Esperanto-tradukon de gravaj dokumentoj pri la persista batalo de [[Soveta Unio]] por konservi la pacon. Temas pri jenaj [[dokumento]]j: — Mesaĝo de [[Leonid Breĵnev|L. I. Breĵnev]] al la Dua Sesio de la [[Ĝenerala Asembleo de UN]] pri malarmado, en kiu li solene proklamis la decidon de Soveta Unio, ne uzi la unua {{JN|nuklea armilo}}; — Parolado de [[Andreo Gromiko|A. A. Gromyko]] je la 15-a de julio 1982 en la sama loko, en kiu li detalege prezentas kaj klarigas la eksteran [[politiko]]n de Soveta Unio, direktitan al konservado de la paco, al haltigo de la vetarmado, speciale rilate la nukleajn armilojn, kaj al iom-post-ioma malaltigo de la nivelo de armiteco per traktadoj kaj intertraktitaj [[Konvencio]]j; — Memorando de [[USSR]] prezentanta la sovetian opinion pri solvendaj problemoj kaj la vojoj al ilia solvo, por elimini la kreskantan nuklean minacon kaj por bridi la [[vetarmado]]n; — Bazaj tezoj de Konvencio pri malpermeso kaj fina neniigo de kemiaj armiloj; — Gazetara konferenco de A. A. Gromyko je la 21-a de julio 1982 en Nov-Jorko, en kiu li, post enkondukaj rimarkigoj, respondas la [[demando]]jn de reprezentantoj de amaskomunikiloj. Ne necesas substreki la politikan gravecon de la prezentitaj materialoj, kaj la sovetiaj [[esperantisto]]j meritas plenan laŭdon kaj aprobon, ke ili disponigis tiun tradukon al la internacia esperantistaro, precipe al tiu en okcidentaj regionoj, en kiuj cni kutime ne tre klopodas disvastigi la veron pri la sinteno kaj celado de Soveta Unio. Krom tio, la broŝuro vekas intereson ankaŭ en lingva rilato, ĉar la materialoj entenas la tutan politikan terminaron de niaj tagoj. Sed tiurilate la broŝuro ŝajnas ne tute kontentiga. La uzitaj nocioj (ekz. raketoj de surtera baziĝo, rimedoj de avangarda bazigo, flugilhavaj raketoj por granda distanco k. a.) ja estas kompreneblaj, sed ofte ŝajnas trovitaj sen deca konsidero de la internacie kutima dirmaniero. Certe ĉiu politike informita leganto komprenas el la kunteksto, ke «blokado" estas tio, kion la anglalingvanoj nomas "freeze" kaj la germanoj «"Einfrieren". Nu, kial ne preni la samsencan Esperanto-vorton "[[frostigo]]" (eble eĉ "fridigo")? Aliakampe ja oni ankaŭ parolas pri frostigitaj aŭ tradiciaj armiloj (kontraste al la nukleaj), sed la tradukintoj preferis la senkoloran esprimon «ordinaroj armiloj". Se oni celas la tutan arsenalon de la nukleaj armiloj, oni devus paroli pri «nukleaj armiloj" aŭ "[[nuklea armilaro]]", sed ne nur pri "[[nuklea armilo]]", same pri "kemia armilaro" aŭ "kemiaj armiloj" kaj ne pri "[[kemia armilo]]". Rimedoj, per kiuj oni volas estigi konfidon inter la ŝtatoj, certe estas "konfidigaj [[rimedo]]j", ne nur "(kon)fidrimedoj". Kaj per "submarino-raketportantoj" la tradukintoj certe celas "raketportantajn (aŭ: raketekipitajn) [[submarŝipo]]jn". Apud la trafa «malarmado" troviĝas okaze "senarmiĝi" kaj "[[malarmigo]]". Kaj certe oni devas supozi sub "gardaranĝoj" protektajn disponojn aŭ aranĝojn. Ankaŭ ĝenerale la lingvaĵo kelkloke efektas iomete ruse, ne nur pro la evidenta necerteco en la apliko aŭ neapliko de la difina [[artikolo]], sed ankaŭ — en la vortelekto; ekz. elpaŝi (anstataŭ pledi, engaĝiĝi) por io; bruliga (anst. urĝega) problemo; penetrita (anst. saturita, kaptita) de zorgo; malmagnetigi (anst. neŭtraligi, malfortigi) la volon; sindevigo (anst. [[devontigo]], devoligo); malelekte (anst. senelekte); militteatro (anst. militejo); informacio (anst. inform-aĵ-o); ŝtatulo (anst. ŝtatisto) k. a. — en la traktado de kelkaj transitivaj verboj" ekz. anonci pri programoj (anst. anonci [[programo]]jn) ; minaci al Soveta Unio (anst minaci Sovetan Union); impresiga (anst. impresa) k. a. — en nekutimaj elipsoj kaj dirmanieroj; ekz. Se restarigi la veron, necesas agnoski . . . (anst. Por restarigi la veron aŭ Se oni volas restarigi la veron) ; Temas pri minaca armilo, precipe se konsideri la atingojn de la scienco (anst. . . . precipe se oni konsideras . . .); ajne bona estu la rezolucio (anst. Kiel ajn bona estu . . .) k. a. Tamen, malgraŭ tiu ŝajna multnombro la lingvaj rimarkoj tute ne malgrandigas la valoron de la prezentita traduko, kiu entute transdonas la komplikajn kaj malfacile tradukeblajn tekstojn en komprenebla kaj flue legebla formo. Estas nepre dezirinde, ke la [[materialo]] atingu kiel eble plej vastan legantaron en Esperantujo. |D-ro [[Karl Schulze]] (᛭)|[[Der Esperantist]] 1983 n122 jun.1983}} ===[[La dektri mortis]]=== L. Vetter. '''La 13 mortis'''. Tradukis [[Hans Borschert]]. Eld. Borschert kaj Riemasch, [[Bamberg]], 1950. {{citaĵo|Mi ĵus finas la legadon de la supre menciita libro. Mi min sentas maltrankvila. Mi jam ne dormis la lastan nokton kaj mi divenas ke la venontan mi ankaŭ pasigos sen dormo plie. Mi dronus en suspekto ĉiuspeca. Se mi ion manĝas aŭ trinkas, nu min demandas ĉu krima mano ne metis venenon en ĝin. Konsekvence, mi suspektas miajn konatulojn, proksimulon!, kaj eĉ mian parencaron ke ili volas mortigi min. Do, se vi intencas pasigi sendormajn noktojn, se vi volas havi la impreson ke ĉio, kion vi trinkas aŭ manĝas havas guston de amara veneno, se vi emas perdi la konfidon al ĉiuj, kiuj vivas kun vi, mi donas al vi taŭgan konsilon: vi leku (''tiel'') « La 13 mortis >. La verkon oni legas facile kaj la teksto estas konvena. Bedaŭrinde kelkaj strangaj formoj, kelkaj novaj vortoj, kaj ankaŭ kelkaj maloftaj preseraroj malagrabligetas la rakonton.| L. GENIN. [[Belga esperantisto]] n306 (okt 1951)}} ===[[Der Grossvater unserer Familie]]=== '''Der Grossvater unserer Familie'''. Eld. Internacionalo de Militrezistantoj, [[Enfield]], 1940(?) {{citaĵo|La titolo estas Germana (kial?), sed la teksto estas Esperanta —simpla kaj kompreneble, sed kun tro multe da eraretoj. Ĝi priskribas laboron por diversnaciaj rifuĝintoj en kaj el diversaj landoj. Sur la titolpaĝo estas ĉarma bildo de [[George Lansbury]] kun tri knabinoj zorgataj de la Internacionalo (pro kio la titolo). Petu ekzempleron.|[[La Brita Esperantisto]] - Numero 418, Februaro (1940)}} ===[[Deutsch-Esperanto Taschenwörterbuch]]=== J. Künnel. '''Deutsch-Esperanto Taschenwörterbuch'''. Hamburg {{citaĵo|Kiom ni povas juĝi, ĝi estas tre bona. [[Papero]] neluksa: tamen ke la aŭtoro eldonu ion ajn en la nunaj cirkonstancoj estas mem triumfo. Ni gratulas lin, kaj deziras por la verko grandan disvendon.|[[La Brita Esperantisto]] - Numeroj 521-522, Septembro - Oktobro (1948)}} ===[[Devo de reĝo]]=== A. Vandevelde. '''Devo de reĝo'''. Eld. [[Charles H. Edmons]], London, 1916(?) {{citaĵo|Tiu ĉi teatraĵeto estis tre sukcese ludita ĉe la 9-a [[Brita Kongreso de Esperanto]], en [[York]]. |[[Brazila Esperantisto]] 1916 j07 n09-12 sep-dec.}} {{citaĵo|Vandevelde ne estas nur talentplena aktoro, li ankaŭ scias uzi la plumon. La [[teatraĵo]]n, kiun li prezentis en York kaj kiu estis tiel entuziasme aplaŭdata, li verkis si mem, kaj nun, laŭ la deziro de multaj amikoj, li konsentis publikigi ĝin. La temo estas eltirita el la granda tragedio, kies scenejo nun estas Eŭropo. En boma kaj flua [[Esperanto]] li gloras la heroan viktimon de la unua horo kaj sian glorindan reĝon. La legontoj certe ĝuos la sentplenan [[kanto]]n de la Feino de l' paco; estas ĉefverketo de vere sentita poezio; la [[ritmo]] kaj versfarado estas senriproĉaj. Mi plezure rekomendas tiun ĉarman verketon al ĉiuj amantoj de bona literaturo.|-R.U. [[La Brita Esperantisto]] - Numero 141, Septembro (1916) }} ===[[La Dia Vojo]]=== H. Hubertsson. '''La Dia Vojo''' . Eld. [[Esperanto-Missionen]], [[Nora Stad]], 1953(?) {{citaĵo|Temas pri nova kajero por dissemi la kristanan kredon pere de Esperanto. Ĝi enhavas aron da religiaj normoj, celantaj konduki la homojn al la Dia Vojo, al daŭra paco kaj al superabunda ĝojo pro saviĝo.|[[Boletín]] n060 (dec 1953)}} ===[[Diccionario simultaneo en 21 idiomas]]=== '''Diccionario simultaneo en 21 idiomas''' Eld. Ediciones DISTEIN, Barcelona. 1977, 218 pĝ, 20 x 13 cm. {{citaĵo|Ediciones Distein eldonis vortaron kiu enhavas 2.000 vortojn en 21 [[lingvo]]j: hispana, germana, kataluna, ĉeka, dana, esperanta, finna, franca, greka, nederlanda, hungara, angla, itala, malaja, norvega, pola, portugala, rumana, rusa, sveda kaj turka. Por faciligi ĝian studadon, la vortaro estas dividita en du partojn. En la unua parto estas 2.000 vortoj kun siaj tradukoj en la 21 lingvoj. En la dua parto oni enlistigis la 2.000 [[vorto]]jn, grupigitajn laŭ alfabeta ordo en ĉiu el la 21 lingvoj. Dank'al tiuj du partoj oni povas traduki kaj kompari vortojn facile kaj rapide. Nur unu makulo pro la granda lingvadiverseco la verko enhavas kelkajn [[preseraro]]jn.|[[Boletín]] n257 (maj 1983)}} === [[Die bisherigen Erfolge der Welthifssprache Esperanto auf den ganzen Welt]] === H. Ploeles; [[Hans Sappl]]. '''Die bisherigen Erfolge der Welthifssprache Esperanto auf den ganzen Welt''' (3-a eldono). Eld. Paulus-Verlag, Graz, 1922. {{Citaĵo|Tre interesa dokumento por propagandistoj kaj paroladistoj, kiuj komprenas la germanan lingvon. La libro enhavas allogan historion kaj gramatikon de Esperanto kaj ĉiuspecajn informojn pri la disvastiĝo de nia movado tra la tuta mondo.|[[Belga Esperantisto]] n101-102 (jul-aug 1923)}} === [[La difino de la dattago en la kristana epoko]] === E. Fischer. '''La difino de la dattago en la kristana epoko , nova similia metodo por elkalkuli senskribe (ankaŭ sen tabeloj) la semajntagojn por ĉiuj datoj de la jaro 4 ĝis 5000 post Kristo laŭ [[kalendaro]]j julia kaj gregora'''. Eld. Ader & Borel, Dresden, 1914, - 20 paĝoj, (15,5x11,5) cm . {{Citaĵo|Belege eldonita libreto, kies subtitolo plene montras la enhavon, kiu estas tre agrabla verkita. Ĝi estas tre interesa por grupaj kunvenoj|[[Belga Esperantisto]] n069 (jul 1914)}} ===[[Dion adori]]=== [[Maria Ha De Vermyj]]. '''Dion adori'''. Eld. [[Literatura Mondo]], Budapest, 1938(?). {{citaĵo|La verko konsistas el tri poemoj liberpensaj —''Pentofarantino, En Cirkloj Centrifugaj'' (pri [[Friedrich Nietzsche|Nietzsche]]), kaj ''Amatino Dia''. iuj montras profundan senton poetan kaj religian, ĝisekstazan [[amo]]n al beleco, kaj delikatan elekton de vortoj kaj esprimoj; tamen ili plaĉos nur al tiu, kiu komprenos ilin tra la nuboj de mistikismo.| I. C. FORTEY. [[La Brita Esperantisto]] - Numero 400, Aŭgusto (1938)}} ===[[D-ro Leono Swiezawski kaj liaj verkoj]]=== S. Dziwlik. '''D-ro Leono Swiezawski kaj liaj verkoj'''. Eld. [[Edward Fialek]], Krakovo, 1939(?) {{citaĵo|Interesa rakonto pri la vivo de liberpensa filozofo Swiezawski, kaj pri lia ĉefverko ''Dio Prudento'' [''tiel''] kaj aliaj, kiujn oni esperas eldoni post ne longe. |[[La Brita Esperantisto]] - Numero 405, Januaro (1939)}} ===[[Du horojn en timego]]=== Fratino Teresa. '''Du horojn en timego'''. Eld. Centra Nederlanda Katolika Esperanta Librejo, [[Eindhoven]], 1933(?) {{citaĵo|La libro havas ian propran ĉarmon, kaj ĝenerale la stilo estas bona, kvankam pro la multeco de kunmetitaj vortoj iom peza. |[[La Brita Esperantisto]] - numero 338, junio (1933)}} ===[[Du Premiitaj Tezoj]]=== [[A. J. Edmonds]] kaj [[William Phillimore]]. '''Du Premiitaj Tezoj'''. Eld. [[Brita Esperanto-Asocio]], Londono, 1914. {{citaĵo|Jen 20-paĝa broŝuro enhavanta la tezojn, kiuj gajnigis al la verkintoj, en 1913 kaj 1914 respektive, la Prezidantan Premion, kiun starigis siakoste nia Prezidanto de la B.E.A., S-ro [[Leŭtenanto]] [[Harold Bolingbroke Mudie|H. B. Mudie]]. Ambaŭ tezoj estas tre legindaj por ĉiuj [[Esperantisto]]j, kiel ankaŭ por ne-Esperantistoj, kiuj interesiĝas je la objektoj traktitaj. En la tezo: ''La grava signifo de l' Nova Testamento en Esperanto'', Pastro A. J. Edmonds, M.A., kies bedaŭrindan morton ni raportis en nia numero de lasta Julio, traktas la Novan Testamenton laŭ ĝiaj vidpunktoj literatura kaj morala, ankaŭ konsideras ĝin kiel instruilon kaj propagandilon por la Esperanta movado. Mi devas, kiel honesta kritikanto, raporti, ke kelkaj (tre malmultaj) radikoj estas neĝuste uzitaj, ekzemple en la diro, ke Jesuo “riverencis la virinojn,” kie oni volis komprenigi respektegis. Bonegan pledon faras S-ro W. Phillimore en sia tezo: ''La graveco de Esperanto por la Blinduloj'', montrante, kiajn gravajn servojn jam faris, kaj ankoraŭ plimulte faros, Esperanto por tiuj niaj fratoj, kiuj ne ĝuas la benon de la vidado. Kompreneble li parolas pri la fizike blindaj ; sed li povus dediĉi ankaŭ kelkajn [[vorto]]jn pri spirite blindaj, por kiuj Esperanto nepre servos kiel grava lumigilo.|A.E.W. [[La Brita Esperantisto]] - Numero 120, Decembro (1914)}} == E == ===[[Eklezio kaj Oktobra Revolucio]]=== [[Boris P. Kandidov]], '''Eklezio kaj Oktobra Revolucio'''. Eld. [[Ekrelo]], Leipzig, 1931, 20 pĝ ===[[Ekrigardo al Budhismo]]=== [[Dosiero:1956 Ekrigardo al Budhismo.jpeg|eta]] R. L. Soni. '''Ekrigardo al Budhismo'''. Eld. Budhana Ligo Esperantista, [[Prestatyn]] ([[Denbighshire]], [[Kimrio]]), 1956. {{citaĵo|La broŝuro prezentas tre koncizan enkondukon al la budaisma doktrino, proponata al la multokupita leganto, neinformata pri enhavo kaj potencoj de [[budhismo]]. Ĝi celas servi la budaisman movadon kaj pli bonan komprenon inter [[budhano]]j kaj la cetera mondo por ke per la renaskiĝo de budaismo la mondo povu saviĝi. Estas montrata kelkaj fundamentaj doktrinoj de budhidmo. La mondo estas malsana pro la suferado kiun kaŭzas la avido, t.e. la egoisma deziro asociigi kun ĉio kion ni amas kaj disiĝi de ĉio kion ni malamas. Tiuj egoismaj deziroj kutime kondukas al seniluziiĝo, al suferado. Por forigi la suferadon la homo superregu tiujn avidojn sekvante la vojon de mem-venko, vojon kiu kondukas al Nirvano, la stato de perfekta ripozo, foresto de deziro, iluzio kaj malĝojo. Menciinte la plej gravajn kontribuaĵojn kiujn budaismo faris en la pasinteco por la bono de la mondo, la broŝuro proklamas ke la okcidenta civilizacio urĝe bezonas la forton de la racia, sublima religio, [[konsolo]] kaj espero de triono de la homaro, por eskapi la teruraĵojn de nova mondmilito kaj atingi [[feliĉo]]n, prosperon kaj pacon. F. C.|[[Belga Esperantisto]] - Numero 346, Decembro, 1956}} ===[[Eksplodo de l' Paco]]=== [[Edward Ozimek]]. '''Eksplodo de l' Paco. Telegramo al la Ligo de Nacioj kaj al la Homo'''. Eld. la aŭtoro, Varsovio, 1937. {{citaĵo|Ĉi tiu konciza alvoko por la paco kaj egaligo de l' sociordo—verko de pola fervoja [[pensio|pensiulo]], kiun oni tradukis okaze de la [[UK 1937|Jubilea Kongreso]] — prezentas familiaran eklektikon. Denove pledoj kontraŭ armebudĝetoj, privata fabrikado de armiloj kaj mortpuno, kune kun proponoj pri laborhoroj, edukado, grandurboj, kaj universala uzo de Esperanto. La aŭtoro fincelas Unuigon de la Ŝtatoj de l' Mondo. Facilanime li rekomendas tiurilate centran kontrolon de la financa politiko. Pli realisma ŝajnas la konsilo apliki la plej akrajn sankciojn kontraŭ ŝtatoj kiuj ekster la Ligo preparas batalilojn por atako. “Pereu hodiaŭ miliono—por ke ne pereu post jaroj dekoj da milionoj.” |M.M.D. [[La Brita Esperantisto]] - Numero 391, Novembro (1937)}} {{citaĵo|Ĉi tiu broŝuro skizas praktikan planon por forigi militon. La Ligo de Nacioj devas fariĝi plej supra, direktanta organo, kiu regas la mondon —la “Unuiĝintaj Ŝtatoj de la Mondo”. La aŭtoro kredas ebla tujan realigon de sia detala projekto ; unu postulo kies estas tutmonda enkonduko de [[Esperanto]] en internaciajn rilatojn. Ni ĉiuj devas kun la aŭtoro alceli “universalan unuiĝon de paco, [[libereco]], kaj bonstato”, kaj eĉ se oni dubas, ĉu la [[propono]]j estas eblaj, kaj ĉu ili nepre trafus la celon, oni ja tralegos la bone tradukitan “telegramon” kun intereso.| J. FARRAND. [[La Brita Esperantisto]] - Numero 400, Aŭgusto (1938)}} ===[[Elektitaj Fabeloj de Fay Andreas]]=== '''Elektitaj Fabeloj de Fay Andreas''' trad. Maŭro. Eld. [[Esperanta Librejo]], [[Budapeŝto]], 1946. {{citaĵo|Kolekto de 29 fabloj, kun biografio. Tute leginda, kaj lukse eldonita. Por esti sincera, tamen, oni devas konfesi, ke de literatura vidpunkto la stilo estas nur mezgrada, ŝanĝo de esprimo, elekto de [[radiko]] pli ĝusta, aldono de pronomo, forigo de erareto, rearanĝo de vortordo—aferoj kiom etaj ! Tamen ĉe ili kuŝas la [[diferenco]] inter la verko de inteligenta [[lernanto]] kaj la kreaĵo de majstro !|[[La Brita Esperantisto]] - Numeroj 499-500}} ===[[El Esperanto]]=== '''El Esperanto'''. Eld. [[Societo Kuba por la Propagando de Esperanto]], s/l, 1927(?) 8 pĝ. {{citaĵo|Bonega kaj bele prezentita propagandilo por nia lingvo.|[[Belga esperantisto]] n153 (nov 1927)}} ===[[El idioma internacional Esperanto]]=== '''El idioma internacional Esperanto''' . Eld. Asociacion Esperantista Argentina, 1919? Enhavo : Propaganda parto. Kurso de Esperanto en 18 lecionoj. Ĝenerala Esperanto-hispana vortaro.<ref>Esperanto n231 nov 1919</ref> ===[[Enkondukilo en la fundamentajn regulojn de la mondlingvo Esperanto]]=== '''Enkondukilo en la fundamentajn regulojn de la mondlingvo Esperanto'''. Eldonita de Esperanto-Junularo, [[Leipzig]], 1927(?) ===[[Enkonduko en la kulturon]]=== '''Enkonduko en la kulturon'''. Eld. [[Portugala Eldona Rondo]], Porto, 1982? ===[[En la Lando de la Blanka Monto]]=== [[Léon Huot-Sordot]]. '''En la Lando de la Blanka Monto''' trad. Noel. Eld. [[Presa Esperantista Societo]], Parizo 1913 - 67 pĝ. {{citaĵo|Bonan servon faris al ni Esperantistoj D-ro Noel, prezentante al ni tiel bonstilan tradukon de tre leginda libro. Mi tuj konstatu, ke ĝi neniel estas gvidlibro, tiu severa tirano, kiu, sub masko de bonintenca amiko, diktas al vi, per kiaj brokantitaj adjektivoj vi devas admiri tiun aŭ alian vidindaĵon, kaj distras vian animon per aludoj pri nekoncernaj faktoj rilate doganon, biletprezojn, k.t.p. Kontraŭe, ĝi estas libera rakonto de sprita kaj homa homo, kiu nek afektas emociojn, nek hontas pri ili. Ni amas lin, kiam, matene, kun nelacigitaj kruroj, li marŝe ekiras sur la monton, malŝatante la vagonaron, kiu portas la senfortulojn kaj dikventrulojn ĝis la supro de [[Montenvers]]; kaj egale ni amas lin, kiam, kun membroj streĉitaj de nekutima ekzerciteco, li staras sur la supro kaj meditas pri la komforta hotelo tie malsupre, pri la baldaŭ venonta krepusko, pri la longa penado de la malsuprenira marŝo, kaj decidas enpoŝigi sian antaŭan fierecon kaj veturi kun la dikuloj. Pri du aŭ tri punktoj stilaj en tiu ĉi cetere bonstila [[traduko]] mi sentas min ne plene kontenta; el tiuj mi citos unu, la plej gravan. Rilate la sufikson ''ig'', mi trovas en kelkaj lokoj jen mankon, jen troecon. Ekzemple: teruriga (12, 8) estas neĝusta, ĉar teruri (sen ig) signifas: meti teruron (Ps. xxvii. 1; Ham. 18, 11); dronitaj (14, 18) bezonas ''ig'', ĉar droni signifas, ne sufoki, sed sufokiĝi (Ham. 70, 14; Krest. 185, 35); naŭziga (22, 17) estas trohava, ĉar naŭzi signifas: meti naŭzon (Rab. 33, 11; Rev. 26, 21); ardita (28, 18) devus esti ardigita aŭ ardanta, ĉar ardi signifas : esti varmega (Sent. Sal. vi, 28; Marta 166, 11); duonruinita (50, 18) bezonas la ig (Ham. 46, 14; Rab. 64, 31). Pri la tipografio kaj bildaro de tiu ĉi volumo mi povas diri, ke ili inde subtenas la tradiciojn de la Presa Esperantista Societo de Parizo.|A.E.W. [[La Brita Esperantisto]] - Numero 107, Novembro (1913)}} ===[[Ekskurso en nombroj]]=== F. Emerson Andrews. '''Ekskurso en nombroj'''. Eldonis ''The Duodecimal Society of America'' (poste renomita ''Dozenal Society of America'', [https://dozenal.org/ ligilo]), [[Staten Island]], 1960(?) {{citaĵo|Tiu interesa broŝureto enhavas [[artikolo]]n, kiu prezentas, en popularaj vortoj, malnovan ideon. Ĝi estas la kalkulado laŭ la [[Dekduuma sistemo|bazo 12]], en matematiko, pezoj kaj mezuroj kaj aliaj branĉoj, anstataŭ la uzata [[Dekuma nombrosistemo|decimala sistemo]]. Laŭ la aŭtoro, “la sistemo 12 ne estas malfacila por provi; tradicio, ne malfacileco, estas la obstaklo. Unue, ni devas elpensi eldonajn [[simbolo]]jn, kiujn la hindoj kaj la arabaj forgesis”. |[[Brazila Esperantisto]] 1960_n558-561_sep-dec}} ===[[Ekstremoj]]=== [[Miguel Fernandez]]; [[Jorge Camacho]]; [[Gonçalo Neves]]; [[Liven Dek]]. '''Ekstremoj'''. Eld. [[Internacia Esperanto-Muzeo]], Vieno, 1997. ===[[Esenco de la Danziga Problemo]]=== St. WL '''Esenco de la Danziga Problemo: Kelkaj notoj histori-ekonomiaj. '''. Eld. Pola Esperantista Klubo, Krakovo, 1934? 10 pĝ. ===[[Esperanta vespero tra la radio JFAK]]=== '''Esperanta vespero tra la radio JFAK'''. Eld. [[Taikoku Esperanto-Asocio]], [[Tokio]], 1931(?). {{citaĵo|Enhavas la tekston de la «Esperanta Vespero», kiun la tieaj Esperantistoj dissendis okaze de naskiĝtago de Zamenhof, tra ia radio-stacio J.F.A.K. La teksto estas en Japanaj literoj skribita, sed kun klarigoj en Esperanto|[[Belga esperantisto]] n190 (nov 1931)}} ===[[Esperanto?]]=== '''Esperanto? Eldiroj de eminentaj polaj intelektuloj. En Esperanto kaj [[Pola Lingvo]]. ''' Eld. [[Pola Esperanto-Asocio]], Varsovio, 1965(?) ===[[Esperanto and Machine Translation]]=== Ian D. K. Kelly. '''Esperanto and Machine Translation'''. Eld. [[Esperanto Centre]], Londono, 1983. 4 p. 30 cm. {{citaĵo|Anglalingva informbroŝuro pri la utilo kaj stato de Esperanto en maŝina tradukado|[[Der Esperantist]] n132 apr.1985}} ===[[Esperanto-Bulgara Frazaro]]=== '''Esperanto-Bulgara Frazaro / Есперанто-Български разговорникъ.''' Eld. [[Centra Librejo Esperanto]], [[Sofio]], 1925(?) {{citaĵo|Bontempe venas tiu ĉi libreto ; oni sentas jam bezonon je tia verko, por plifaciligi la parol-lernadon al la novaj [[samideano]]j. La teksto estas aranĝita laŭ la Esperanto-Germana frazlibro „[[Ĉu vi parolas Esperante]]“. Preso bona kaj korekta, escepte okazon de erara neuzo de akuzativo: „kia vetero ni havos morgaŭ?“ (pĝ 12), kaj de erara uzo de akuzativo: „La deziritan ĉambron estos libera hodiaŭ posttagmeze“ (pĝ. 30).|[[Bulgara Esperantisto]], j06 n10, 1925}} ===[[Esperanto a Katolíci]]=== '''Esperanto a Katolíci'''. Eld. [[Katolika Esperanta Societo]], Praha, 1948(?), 32 pĝ {{citaĵo|32-paĝa libreto por diskonigi la Esperantan movadon al la Ĉeĥlingva Romkatolikaro. Alloge presita en 10,000 ekz. Ni esperas, ke ĝi bone trafos sian celan, por kiu ĝi aspektas tre taŭga.|[[La Brita Esperantisto]] - Numeroj 523-523 nov-dec 1948}} ===[[Esperanto Commercial]]=== '''Esperanto Commercial''' Complement de l'Esperanto en dix leçons. Eld. [[Centra Librejo Esperantista]], Paris, 1926? {{citaĵo|Speciala terminaro kaj ekzercaro komercaj.|[[Belga esperantisto]] n138-139 (aug-sep 1926)}} ===[[Esperanto-Deklaracio]]=== C. C. Walker. '''Esperanto-Deklaracio fidela pri la Vero elmontrata laŭ la Sankta Biblio (la neerareblaj Skriboj), kaj ne sama kiel la kredo populara, kiu multe konsistas el la fabloj, kiujn venontajn la apostolo Paŭlo antaŭ diris'''. Eld. la aŭtoro, Birmghan, 1926? ===[[Esperanto for de Friezen]]=== C. Hettema. '''Esperanto for de Friezen ( Frysk EsperantoLearboek)''. Eld. la aŭtoro, [[Munnekeburen]], 1935(?) {{citaĵo|Simpla lernolibro de Esperanto en la [[Frisa lingvaro|lingvo frisa]] : represo de artikolaro ankoraŭ daŭrigata en la gazeto ''It Forban''. Ŝajne la unua en tiu lingvo, kaj tre bona. |[[La Brita Esperantisto]] - Numero 369, Januaro (1936)}} ===[[Esperanto in Outline]]=== R.A.M Kearney. '''Esperanto in Outline'''. Eld. ''[[Brita Esperanto-Asocio|British Esperanto Association]]'', Londono, 1932 (?), 48 pĝ. {{citaĵo|Ĉi tiu libro celas provizi suplementan legaĵon de elementa speco, uzeblan paralele kun iu ajn gramatiko. Ĝi ankaŭ povas utili kiel revizia legaĵo, aŭ eĉ kiel [[lernolibro]] sendependa. Por tiu lasta [[celo]], tamen, estus bone havi la helpon de [[instruisto]]: la ordinara lernanto sole studanta eble trovus ĝin iom tro konciza. Efektive, en 86 malgrandaj paĝoj oni sukcesis prezenti klare kaj interese per simpla kontinua legaĵo la ĉefaĵojn de la [[Esperanta gramatiko]]. Sekvas tre plenaj indeksoj. Iom stranga estas ''Braŭn, Grijn, Ĉalz, Ĝejmz,'' flanke de ''Roberto'' kaj ''Ermesto''. ''Kresento'' estas formo almenaŭ diskutebla ; ordinare oni diras konduti, ne sin konduti. Sed entute la libro ŝajnas tre bona kaj siaspece unika. Ĝi eestas tute rekomendinda. |[[La Brita Esperantisto]] - Numero 329, Septembro (1932)}} === [[L'Espéranto et les associations internationales au congrès mondial de Bruxelles]] === '''L'Espéranto et les associations internationales au congrès mondial de Bruxelles'''. Publikaĵo No 8 de la ''«Societé des Amis de l’Espéranto». Office Central Espérantiste''. Paris, 1920. {{Citaĵo|Stenografa raporto pri la diskutoj pri Es­peranto dum la memorindaj kunsidoj de la Unuiĝo de la Internaciaj Asocioj, [[diskuto]]j, kiuj kondukis al brila venko de Esperanto.|[[Belga Esperantisto]] n083-084 (jan-feb 1921)}} === [[Esperanto for all]] === '''Esperanto for all. How to Read, Write and Speak it'''. Eld. [[British Esperanto Association]], London. {{Citaĵo|Tre praktika propaganda broŝuro kun malgranda gramatiko de nia lingvo. La propagranda parto estas tre efike aranĝita, kaj prezentas la tutan problemon de Esperanto per malgrandaj artikoletoj, laŭ fake: Kio estas Esperanto? La eduka valoro de Esperanto; Esperanto en komerco, komercaj ĉambroj; Kongresoj, scienco; literaturo. Organizaĵoj; Esperanto en Granda Britujo; La aŭtoro de Esperanto; Ligo de Nacioj; Vortoj de Universitataj Profesoroj.|[[Belga Esperantisto]] n101-102 (jul-aug 1923)}} === [[Esperanto-Gazeto]] === Informilo de la ''Esperanto-Gruppe Unterweser'', regiona esperanto-unuiĝo kun centro en la [[distrikto Wesermarsch]] de [[Malsupra Saksio]], Germanio, [http://www.esperanto.de/unterweser ligilo], kvarmonata ekde oktobro 2001. ISSN 1861-3330 ===[[Esperanto Lehrbuch]]=== *''Esperanto Lehrbuch nach grammatikalischer Lehrmethode. (Esperanto-Lernolibro laŭ gramatika instrumetodo)''. Eld. ''-Esperanto-Bund für die Deutschen Sprachgebiete'', do [[Germana Laborista Esperanto-Asocio]], la germanlingca branĉo de [[SAT]], Berlino, 1933(?). {{citaĵo|Verkita en simpla lingvo kun multaj gramatikaj klarigoj, la libreto ŝajnas al ni taŭga por instruado en laboristaj rondoj. La aŭtoro(j) tamen montras la [[emo]]n nenecese kompliki la lingvon. Ni rimarkas la prepozicion kontraŭ kun [[akuzativo]] superflua en sekvantaj ekzemploj: p. 54 rimedo kontraŭ malsanon, kiu estas kontraŭ min. Same "tra" kun superflua akuzativo: p 67 rigardi tra la [[fenestro]]n. Oni ne emu korekti la [[Fundamento de Esperanto|Fundamento]]n, kiu donas tute similajn ekzemplojn kun simpla nominativo: kondukis tra la stratoj § 22.14; iras tra la fenestro § 25.29 ; Trairi tra nia mallarĝa pordo § 33.2: vojeto kondukas tra tiu ĉi kampo al nia domo. Pri kontraŭ; havis malamon kontraŭ la pli juna § 13.1 ; batalis kontraŭ niaj malamikoj § 39.14 Ni same rimarkas eraran uzon de po, en la frazo p. 76: laboristoj laboras nur 6 horojn po tage. Tie oni devus bavi laboras po ses horoj tage, (por tago aŭ ĉiutage), la prepozicio po estas uzota antaŭ la variebla kvanto- po 6, po 8, po 10, kaj ne antaŭ la fiksa unueca ideo: por (ĉiu) tago, por (ĉiu) jaro, por (ĉiu) infano. Vidu Fundam.: po 3 pomoj al ĉiu el la infanoj § 15.14; po 10 paĝoj en ĉiu tago § 15 16|[[Belga esperantisto]] n199 (jan-feb 1933)}} === [[Esperanto, Lingua Internazionale]] === '''Esperanto, Lingua Internazionale'''. [[Cooperativa Esperantista Italiana]]. [[Ĝenovo]], 1912(?). {{Citaĵo|Bona propaganda broŝuro por Italoj. Krom la regulojn de nia lingvo ordigitajn en 10 lecionoj, tiu libreto enhavas noteton pri Esperanto kaj ĝia disvastiĝo kaj pri la Kongresoj, tradukajn ekzercojn, tabelon de la pronomoj, la himnon Espero kaj fine vortareton praktikan esperanto-italan.|[[Belga Esperantisto]] n050 (dec 1912)}} === [[Esperanton Kielioppi]] === * '''Esperanton Kielioppi, gramatiko de Esperanto por finnoj verkita laŭ la Fundamento de D-ro Zamenhof'''. Eldonis K. J. Gummerus, Osakeyhtitö, Jyvaskyla. 120 paĝoj 18 X 12 1/2. ===[[La Esperanto-societo]]=== '''La Esperanto-societo'''. [[UEA]], [[Roterdamo]], 1966. {{citaĵo|El la plumo de la Estraranoj de UEA [[Ivo Lapenna]], [[Gunther Becker]], [[Egidius Wensing|E. L. M. Wensing]] kaj [[Maurice Jaumotte]], la interesa serio de artikoloj, kiuj konsistigas ĉi tiun utilan libreton celas informi al la esperantistaro pri aferoj kiuj koncernas al la plej efika disvastigado de nia lingvo, ĉefe per la celtrafa agado de la lokaj Esperanto-Grupoj. La enhavo prezentiĝas jene: 1 : La rolo de la lokaj Esperanto-Societoj por realigo de la dua laborplano de UEA (I. Lapenna); 2: Unikaj eblecoj por informado sur loka nivelo (G. Becker); 3: Kie formiĝas la vera Esperantisto? (E. L. M. Wensing); 4: Kiel vivadigi niajn lokaj grupojn (M. Jaumotte); 5: Ekzemplo de modela esperanto-societo (I. Lapenna); Modela Statuto de Loka Grupo. El la Dua Baza Laborplano de [[UEA]]. Ne estas necese diri, ke ĉi tiu broŝuro estas speciale interesa por la lokaj Esperanto-grupoj de la tuta mondo. Al ĉiuj ĝi liveros abundajn konsilojn pri [[informado]], organizado kaj distraĵoj.|[[Nicolás Escartín|N. L. ESCARTIN]]. [[Boletín]] n155 (maj 1966)}} ===[[Esperanta Pola kaj Esperanta Litova bibliografio (1887-1912)]]=== Z. Adam. '''Esperanta Pola kaj Esperanta Litova bibliografio (1887-1912)'''. Eld. L. Boguslawski, Varsovio, 1914 (?) {{Citaĵo|Tiu grava verko havigos oportunan dokumentaron al la Esperantistaj literaturistoj kaj historiistoj. Ĝi daurigas, en pli kompleta kaj pli scienca formo, la laboron tiel bone komencitan de S-ro G. Davidov. La Esperanta - Pola Bibliografio enhavas: a) Esperantajn verkojn de polaj autoroj; b) polajn tradukojn de priesperantaj verkoj de nepolaj aŭtoroj; e) kolektajn verkojn de diversnaciaj autoroj. La ordo de libroj estas kronologia, sed nur laŭ jaroj, ĉiuj detaloj de la titoloj estas konservitaj. Prave rimarkigas S-ro Z. Adam, ke en la titoloj ofte troviĝas interesaj kaj gravaj detaloj por la historio de Esperanto. La valoro de tiu libro de S-ro Zakrzeuwki, jam granda en la estanteco, pli kaj pli grandigos en la estontjaroj.|Esperanto n172 jul 1914}} ===[[Esperanto poŝ-libreto]]=== '''Esperanto poŝ-libreto'''. Eld. Librejo Esperanto, Moskvo, 1913(?) du volumoj. N° 1. [[La Premiito]], novelo originale verkita en Esperanto de [[Herschel S. Hall]]. Nº 2. [[Tra la loko ensorĉita]], novelo originale verkita en Esperanto de [[J. Ŝirjaev]] ([[Ivan Malfeliĉulo]]) (17 paĝa). {{citaĵo|Feliĉe kaj esperige komenciĝas la malkara Esperanta poŝ-biblioteko. Efektive "La Premiito" kaj "Tra la loko ensorĉita" ambaŭ sin rekomendas per interesaj temoj, lerte kondukita rakonto kaj bona stilo. En "Tra la loko ensorĉita" mi rimarkis nur la kutiman malkorektajon de niaj rusaj literaturistoj: por ke aranĝi la edziĝofeston (por ke ili aranĝu, por aranĝi). Vidu sur la paĝo 14: por ke ŝi ne forkuru, ĉu iu el niaj rusaj legantoj komplezus skribi al mi (mi ne konas la rusan) kaj klarigi, kial la Rusoj emas tiun nekorektan uzmanieron de "por ke"? |[[Verto]]; Esperanto, n 148 jul 1913}} ===[[Esperanto the world interlanguage]]=== [[George Alan Connor]], [[Doris Tappan Connor]], [[William Solzbacker]] kaj [[Johano Baptisto Se-Tsien Kao]] (kompilintoj). '''Esperanto the world interlanguage — Six books in one'''. Eld. [[Thomas Yoseloff]], [[New York]], 1959. {{citaĵo|Tiu nova reviziita eldono (ses [[libro]]j en unu) enhavas ses partojn: ''Lingvoj kaj Esperanto. Praktika lernolibro. Moderna legolibro. Gvidlibro por la esperantistoj. Esperanta angla vortaro. Angla-Esperanta vortaro. Interesa, utila verko por ĉiuj, kiuj scias la anglan lingvon.|[[Brazila Esperantisto]] 1960_n558-561_sep-dec.}} ===[[Esperdona Islando]]=== Jak. de Vreese. '''Esperdona Islando'''. Esperantigita de [[Fratulo Floriano]]. Eld. [[Espero Katolika]], Parizo, 1931(?) - Islanda originalo: '''Veelbelovend Ijsland''', eld. Xaveriana, Leuven, 1924. {{citaĵo|Tre zorge prezentita libreto, kies kliŝoj sur glata papero presitaj bele aspektas, dum la enhavo ĵetas specialan lumon sur la vivo en tiu malproksima lando, aparte je rilato al la Katolika religio.|[[ Belga esperantisto]] n.190 (nov 1931) }} ===[[Espersteno]]=== J. Catton . '''Espersteno'''. 1912(?) {{citaĵo|Tiu libro ne celas sole tiujn, kiuj jam scias la Pitmanan sistemon, sed ankaŭ samideanojn, kiuj dezirus konatiĝi kun tio per Esperanto. Ĉar ni ne esploris funde la aferon, ni ne povas juĝi pri la komparaj meritoj de ĉi tiu alfaro kaj tiu farita de alia amiko, S-ro Ledger ; tion oni povus decidi nur post detala ekzerciĝado pri ambaŭ. Ni nur konstatas, ke S-ro Catton evidente tre zorge kaj detale ellaboris la aferon, kaj ni kore rekomendas la [[libro]]n al la atento de ĉiu praktikanto de la “flugilhava arto.” |Z. [[La Brita Esperantisto]] - Numero 090, Junio (1912)}} === [[Estas, do, en Kristianismo io valora]] === [[Walter Searle]]. '''Estas, do, en Kristianismo io valora'''. Eld. «One by One» Working Band, London, 1921? ===[[Estonio antaŭe kaj nun]]=== '''Estonio antaŭe kaj nun'''. Eldonis Esperanta Turista Komisiono ĉe [[Esperanto-Asocio de Estonio]], [[Talino]], 1930. ===[[Estonta milito]]=== [[Johano de Bloch]]. '''Estonta milito'''. Eld. Libraro Pacifisma, Parizo, 1908(?) ===[[La Eterna Evangelio]]=== H. J. Pätiälä, pastro. '''La Eterna Evangelio'''. Eldonis la aŭtoro, [[Turku]], 1931(?). {{citaĵo|La aŭtoro intencas daŭrigi la serion de siaj libretoj pri sanktaj kaj bibliaj [[temo]]j. |[[Belga esperantisto]] n189 (okt 1931)}} ===[[Eterna Sopiro]]=== J. Olsvanger. ''Eterna Sopiro'''. Eld. [[Palestina Esperanta Ligo]], Jerusalemo. Tiu verko havis almenaŭ du eldonojn, la dua en la frua 1940 jardeko. ===[[Eŭropa kalendaro 1981-82]]=== '''Eŭropa kalendaro 1981-82'''. Eld. [[Eŭropa Klubo]], Paderborn, 1981. {{citaĵo|Ni havas antaŭ ni surprize kompletan, nekutiman, originalan kaj bele presitan kalendaron. La kovrilo, diverskolora jam, prezentas la flagojn de la diversaj ŝtatoj apartenantaj aŭ apartenontaj al la [[Eŭropa Komunumo]], kaj per diversaj koloroj kaj frazoj montras kion interne havos la kalendaro, tio estas veran eŭropan kulturan informaron. La samaj frazoj de ĉiu paĝo aperas en la lingvoj de la membroj de la nuna, E-Komunumo, krom en la latina kaj en la internacia lingvo Esperanto. Jam de la unua paĝo, krom la notoj de normala kalendaro (dato, semajntago, monato) kaj ĉiam en la menciitaj lingvoj, paĝon post paĝo, oni trovas veran internacian [[vortaro]]n por lerni eŭropajn lingvojn aŭ rememori ilin se iam lernitajn. Krom tio aperas la historio de la evoluo de la Eŭropa Unio, kaj la historio, [[klimato]], ekonomio k.t.p. de la diversaj eŭropaj landoj. Vere ne temas pri poŝa. nek mura kalendaro, sed informa kalendaro, taŭga por sciemaj personoj, ĉar ĝi enhavas ankaŭ prezentadon de la fonetiko, gramatiko k.t.p. de Esperanto, krom aliaj tre utilaj informoj pri eŭropaj gastejoj, hoteloj, konendaj Deklaracioj kiel la [[Universala Deklaracio pri Homaj Rajtoj]] kaj la Memorando de la [[Eŭropa Klubo]]. Por la studentoj, por la lingvamantoj ĉi tiu kalendaro estas posedinda [[juvelo]], kiu permesas lerni aŭ perfektiĝi en diversaj lingvoj samtempe kaj ekkoni novaĵojn kiuj neniam restos malaktualaj. Al tio jam dirita, ni devas aldoni ke la kalendaro prezentas en la lastaj folioj la datojn ĝis 1989-a. Ni gratulas la Eŭropan Klubon de Paderborn pro la granda laboro kaj bona prezentado kaj informado kiun tiu kalendaro proponas al la leganto.|Uruena. [[Boletín]] n248 (nov 1981)}} === serio [[Evangelio de belismo]]=== Okamoto Rikiiĉi (岡本力一著). Eldonis Belisma Koopera Kulturejo, [[Ŝizuoka]], 1932 Serio de tri volumoj, ĉiu en amplekso de 44 paĝoj kaj formato de 13x19 cm: # [[Evangelio de spirita korpo]] # [[Evangelio de sinkompletigo]] # [[Evangelio de pura belo]] ===[[La Evangelio laŭ Sankta Johano kaj la Prediko sur la Monto]]=== '''La Evangelio laŭ Sankta Johano kaj la Prediko sur la Monto en lingvoj Esperanta kaj Portugala.'' Eld. [[Federação Espírita Brasileira]], Rio de Janeiro, 1946? {{citaĵo|Represoj el la Biblio, kun Portugala teksto en paralela kolumno. Espereble ĝi tre utilos al la Brazila [[Esperantistaro]].|[[La Brita Esperantisto]] - Numeroj 491-492 mar-apr 1946}} === Eŭropo Unuigita === '''Eŭropo Unuigita. N° 1. (Skizo de praktika programo pacifista)'''. Teksto Esperanta-Franca. Verkita kaj eldonita de V. Zielinski, [[Konstantinopolo]]. 32 paĝoj 14 X 22 cm. {{Citaĵo|Plej priatentinda [[studo]] pri la nune tiom diskutata problemo de la universala pacigo de la homaro. La aŭtoro ne forgesas la potencon de la lingva pacigilo, kaj dediĉas al Esperanto gravan rolon en la praktikado de la de li proponitaj principoj. La libreto ankaŭ enhavas projekton de mallonga sed klara [[regularo]] de la celata Proksimorienta Paca Asocio|[[Belga Esperantisto]] n087 (maj 1922)}} == F == ===[[Faka Vortareto Nº 1]]=== '''Faka Vortareto Nº 1 (Provizora eldono): Terminoj uzataj en la fabrikado de ombreloj'''. Eld. Brita Literatura kaj Debata Societo, ~1920. {{citaĵo|La komitato de l' eldonanta societo decidis prepari fakajn vortaretojn; jen la unŭa provo. Ĝi ankaŭ anoncas tiajn por ŝuindustrio, [[teksaĵo]]j kaj vestaĵoj ellaborotaj helpe de alilandaj spertaj fakaj samideanoj. Tiu laŭdinda entrepreno starigi teknikajn vortarojn estas certe pli utila ol senĉesa servado de lingvaj plibonigoj. Unu paĝo montras desegnaĵon de ombrelo kun ĉiuj partoj signataj de literoj; la du aliaj donas la Esperantan nomaron de tiuj partoj kaj rilataj esprimoj, kun ilia angla traduko.|[[Georges Stroele|G.S.]] Esperanto n241 sep 1920}} ===[[Faktoj pri Germanujo]]=== [[Helmut Arntz]]. '''Faktoj pri Germanujo'''. Eld. Franz Steiner Verlag, Kolonio, 1958. [[Dosiero:Faktoj pri Germanujo.jpg|eta]] {{citaĵo|Ĝi estas la libro kiun la Germana Federacia Registaro disdonis senpage al la partoprenantoj de la [[UK 1958|universala kongreso en Mainz]] : kaj kiu ĝi nun disponigas al la Fremdlandaj esperantistoj por la prezo de nur unu respondkupono ! Vera donaco ! Ĝi estas tre interesa kaj tre bela. Tute kompreneble ĝi prenas starpunkton kontraŭ la reĝimo en [[Orienta Germanujo]] kaj konsideras fakte kiel Orientan Germanujon la parton kiu troviĝas nun en la Pola ŝtato. Lingvo bona kaj klara. Sed ni ne povas allasi la vorton dojeno : dekano estas la ĝusta vorto. Kara legant(in)o, rapidu havigi al vi tiun riĉan fonton de dokumentado.|[[Belga esperantisto]] n367 (mar-apr 1960)}} {{citaĵo|La nova eldono de tiu informilo pri la nuntempa Germanlande estas detala [[ekspozicio]] de ĉiuj pecoj kaj porcioj kiuj entute formas la tutan nacion, kun [[institucio]]j, registaro, formo de vivo, kaj popola evoluado. Kiel ĉiuj germanaj [[libro]]j, la aspekto estas serioze eleganta kun klaraj fotoj kaj originalaj desegnoj. La enhavo pritraktas la antikvan historion de la lando pasante tra la mezepoko ĝis la modema tempo, kie reliefiĝas la gravaj krizoj kiuj skuis ne nur tiu ŝtato, sed la tutan mondon. Estas rimarkindaj la atingoj kaj alta [[nivelo]] de disvolviĝo, en la kampo de la scienco, arto, kun biografioj de muzikistoj kaj verkistoj; same kiel en la sperta fako, kie oni vidas la progresojn atingitajn de la nova generacio. Finfine oni klare vidas la plibonigojn akiritajn lasta tempe per konstanta laborado kaj persistemo. Potenca ekonomio, aktiva vigla komerco kaj industrio, alta kulturnivele kaj agrablaj vivkondiĉoj por la civitanoj. Estas preskaŭ neeble priskribi detale la tutan interesan informadon. Tial kiu deziru sin informi pri la moderna vivo en tiu lando legu «Faktojn pri Germanujo» |A. Salete. [[Boletín]] n159 (jan 1967)}} ===[[Faktoj pri Nederlando]]=== '''Faktoj pri Nederlando'''. Eldonis la Ministerio de Eksterlandaj Aferoj, ''[[d:Q1037495|Ministerie van Buitenlandse Zaken]]'', [[Amsterdamo]], 1970(?) {{citaĵo|Informa [[broŝuro]] 48-paĝa, pri tiu interesa kaj laborema lando. La teksto estas dividita en 13 ĉapitrojn kaj ilustrita per pluraj fotografaĵoj.|[[Boletín]] n182 (nov 1970)}} ===[[Faktoj pri Norvegujo]]=== '''Faktoj pri Norvegujo''' tradukis [[Hans Amund Rosbach]]. Eld. Chr. Schibsteds Forlag, [[Oslo]], 1953(?) {{citaĵo|Jen tre interesa libreto, ĝemela frato de tiu titolita «Faktoj pri Danlando». Ĝi estas Esperanta eldono de oficiala informbroŝuro, pri la norvega lando, aperinta jam en pluraj lingvoj. Eldonita de Chr. Schibsteds Forlag kaj la plej granda norvega taggazeto ''[[Aftenposten]]'', en kunlaboro kun [[Norvega Esperantista Ligo]], ĝi ricevis subvencion de la norvega departemento por la ekstero. Koncize, sed abunde, la libreto donas konkretajn kaj objektivajn informojn pri la bela lando de la [[fjordo]]j, kiu certe interesos al ĉiuj esperantistoj. La nomo de la tradukinto, [[Johan Hammond Rosbach|S-ro H. A. Rosbach]], konata aŭtoro de «Bagatelaro», estas bona garantio pri lingvoperfakteco. Miaopinie, estus tre interese eldoni similajn libretojn pri aliaj [[lando]]j, kiuj konstigus belan [[kolekto]]n.| J. JUAN FORNÉ [[Boletín]] n060 (dec 1953)}} ===[[La Fermo kaj Sekigo de la Suda Maro]]=== '''La Fermo kaj Sekigo de la Suda Maro'''. Eld. Nederlanda Ĝenerala Fremdultrafika Asocio <!-- nacilingve ne ''Nederlandse Algemene Buitenlandse Verkeersvereniging'' - kio do? -->, [[Hago]], 1938(?) {{citaĵo|Rimarkinda raporto pri la konstruo de digo, kiu en majo 1932 fine fermis la sudan parton de la [[Suda Maro]] (Zuider Zee), kiu fariĝis pro tio akvo enlanda, aldonis 794 al la surfaco de [[Nederlando]], kaj donos kultivlaboron al 300,000 homoj. Sendube unu el la plej interesaj kaj rimarkindaj inĝenieraj laboroj iam plenumitaj. La rakonto estas unika, klare prezentita, kaj belege ilustrita per 33 bildoj elaeraj. Ni varme rekomendas, ke oni ĝin akiru. |[[La Brita Esperantisto]] - Numero 395, marto (1938)}} ===[[Feuillets Encyclopédiques de Documentation Espérantiste]]=== [[Louis Perret]]. '''Feuillets Encyclopédiques de Documentation Espérantiste'''. Lyon, edke 1946 ĝis 1955.<ref>https://arkivo.esperanto-france.org/divers/perret/fede.htm</ref> {{citaĵo|Jen aperis 3-a kajero de tiu bonega verko, kiu alportos senegalan helpon al propagandistoj en landoj de francalingvo. Estas metoda kompilo de plej diversaj tekstoj, opinioj de famuloj, kiujn kompletigas bonegaj fotoj, je tre diversaj temoj kaj okazoj en la esperantista mondo. Estas vere giganta laboro, kiun entreprenis tiu fervora samideano, kiu vere meritas helpon de ĉiuj. Ni esperas, ke ĉiu samideano fariĝos abonanto de tiu Enciklopedio por sia profito en la propagando de nia kara lingvo kaj por helpi la eldoniston en lia peniga kaj honorinda laboro.|[[Afrika Revuo]] numeroj 11-12, Novembro - Decembro (1947)}} ===[[La Fianĉino de Olivetan]]=== Denise Hourtisque. '''La Fianĉino de Olivetan'''. Trad. André Bachelier. Eld. [[Kristana Esperantista Ligo Internacia]], Parizo, 1955(?). {{citaĵo|La enhavo rekondukas nin al la unua periodo de la reformaco (''tiel''), kiam la protestantoj suferis pro gravaj kaj teruraj persekutoj ofte finigantaj sur la [[brulŝtipo]]. Ĝenerale la lingvo estas bona, kvankam kelkaj gramatikaj eraroj ne mankas. Ekz. pago 2: li edzigis sencerbulinon tian, KIA vi. (kiel), paĝo 3: Neniam mi vidis lin kolerantan (koleranta) konduki ĝis bona fino (al); paĝo 6: ĝis ĵeti nin (prepozicio antaŭ infinitivo).|[[Belga Esperantisto]] - Numero 332, aprilo 1955}} ===[[La filoj de l’ŝtonkora homo]]=== T. Horvath, [[Pŭl Korcsmŭros]]. '''La filoj de l’ŝtonkora homo''', trad [[Vilmos Benczik]]. Hungara Esperanto-Asocio, Budapest (1978), 60 p. Bildstria libro bazita en samnoma romano de Mór Jókai (1825—1904). {{citaĵo|Mór Jókai (1825—1904) estas granda [[romanisto]] de la lastjarcenta Hungario. Li verkis pli ol cent librojn, ties temoj li ĉerpis el la heroaj eventoj de la [[revolucio]] kaj liberecbataloj de la jaroj 1848/1849, kaj la tielnomata «reformepoko" inter 1825 kaj 1848. "La filoj de l’ŝtonkora homo" aperis [[1869]], du jardekojn post la malvenko de la liberecbatalo. Ĝi estas deviga legaĵo en la antaŭlasta klaso de la hungaraj [[bazlernejo]]j, ĝi estas tradukita en ok [[lingvo]]jn kaj plurfoje filmigita. HEA prezentas al eksterlanda legantaro la skeleton de la ampleksa verko en [[formo]] de bildrakonto. [[Vilmos Benczik]] esperantigis la tekstojn de T. Horvath kiuj akompanas la desegnaĵojn de [[Pŭl Korcsmŭros]]. Estas provo apliki la en multaj landoj popularan formon de bildrakontoj kaj liveri facilan, intereskaptan legaĵon ankaŭ por komencantoj. Rakontiĝas la aventura historio de la tri fratoj Baradlay kiuj diversmaniere kaj diversloke partoprenis la revolucion [[1848]]. Eĉ tiu mallonga bildrakonto kun malmultvorta teksto prezentas mozaikon de aventuro, politiko, heroismo, sed ankaŭ amo, malico, humoro. Eble la bildrakonto instigas al legado de la nacilingvaj tradukoj de verkoj de Mor Jokai, kiuj helpas al eksterlandanoj pli bone kompreni hungarojn. Tio estis unu el la motivoj kiuj instigis. HEA-n eldoni tiun-ĉi libreton.|[[Linde Knoschke]]. [[Der Esperantist]] - Numero 103, Majo (1980)}} === [[La fina batalilo]] === [[Theodora Wilson Wilson]]. '''la fina batalilo (Hellito aŭ...) Vizio'''. Trad. anonima. Eld. C. W. Daniel Ltd., London, 1916(?) 172 paĝoj. {{citaĵo|Jen libro interesa por ĉiu samideano. Oni sentas, ke la aŭtorino ĝin verkis el plena koro. Kortuŝita de. la teruraĵoj de la Milito, inspirita verki libron, kiu prezentos la faktojn al la ĝenerala nescianta publiko, ŝi esperas, ke la publiko, siavice, kortuŝiĝos kaj inspiriĝos forte militi kontraŭ la milito. Neniu homamanto povas legi la malgajigajn paĝojn ne pensante: “ Efektive tiuj veraĵoj devus esti konataj de ĉiuj, kaj precipe de la nepensemuloj, kiuj avide sekvas la politikajn kaj ĵurnalistajn alvokojn kaj blinde kredas la troigojn kaj falsdirojn de la ĉieaj militemuloj.” En Ĉapitro VII, kie soldatoj parolas en vagonaro en Ĉapitro X, kie flegistino kaj alia virino malkaŝas siajn korsentojn, en Ĉapitro XVII, kie la “ homamaso ” montras sian timon kaj brutan forton,en Ĉapitro XXVI, kie vundita oficiro kaj pastro ortodoksa interŝanĝas siajn opiniojn pri “[[Dio de Bataloj]],” kaj en aliaj, oni facile konstatas, ke la verkintino profunde konas la homan karakteron. Tute trafeŝi prezentas bildon post bildo de la [[Granda Milito]], sed me, kiel la populara kinematografo ilin prezentas. Efektive la libro dividiĝas en 33 Ĉapitrojn, kaj preskaŭ ĉiun oni povas legi kiel apartan rakonton. Tamen la tuta ĉapitraro prezentas unu historion pli malpli bone kunligitan. Al la recenzisto ŝajnas, ke eble la libro mem estus pli grava kaj pli efika, se ĝi enhavus malpli da fantaziaj Ĉapitroj, kaj simple prezentus la krudajn faktojn kiel ili estas, lasante al la imago de ĉiu religiulo aŭ nereligiulo la eltrovon de la vera kaŭzo de la tragediaj tagoj, kiujn ni nun travivas, Pri la esperanta stilo, al la recenzisto malmulto ŝajnis kritikinda. Vortoj kiel “mesaĝo,” “murdi”, “mis-kompreni,” “ perpleksi,” kaj “ kunsorti” ne estas troveblaj, certe, en la ĝisnunaj vortaroj. Iliaj advokatoj pretendas bezonon de tiaj vortoj, kaj, cetere, ĉiam estas permesite al verkistoj la provuzadon de tiaj novaj vortoj. Tamen estus bone aldoni ĉiam moton pri la provvorto, kiel, efektive, oni faris pri unu el la supraj vortoj. (Vidu p. 77). Oni rimarkas: “ Ĉio por kiu, p. 12, kaj “ ĉio por kio,” p. 18. La unua, kredeble, estas preseraro. Malofte eraroj de stilo enestas la libron, sed eble “ kaptante la punkton,” p. 21 ne estas klara al alilanduloj ; kaj pli bona ol “ rediris,” lasta linio, p. 24, estus “ respondis.” Aliflanke, oni povas rekomendi al ĉiu studanto de Esperanto la legadon de tia bone kaj lerte tradukita verko.|Moljo. [[La Brita Esperantisto]] - Numero 146, Februaro (1917)}} === [[Foiro de Frankfurt]] === '''Foiro de Frankfurt. 23-29 sep.''' Frankfurt, 1923, 23 pĝ. Ilustrita. ===[[Folkenes forbund om esperanto]]=== '''Folkenes forbund om esperanto'''. Eld. [[Centra Dana Esperantista Ligo]], Kopenhago, 1923. ===[[Folkloro kaj Kolektivaj Esploroj per Bonvolaj Informantoj]]=== A. Varagnac. '''Folkloro kaj Kolektivaj Esploroj per Bonvolaj Informantoj'''. Eld. Union Republicaine, [[Chalons-sur-Marne]], 1935(?), 8 pĝ. {{citaĵo|Studaĵo pri la utileco de folklora [[studo]], kun klasifiko kaj priskribo de ĝia [[kampo]]. |[[La Brita Esperantisto]] - Numero 368, Decembro (1935)}} ===[[La Franca Linio]]=== '''La Franca Linio. La Linio, kiu fortranĉas la angulon Plymouth al Novjorko en malpli ol ses tagoj'''. Eld. Compagnie Generale Transatlantique, Ltd., Londono, 1926 (?), 8 pĝ. ===[[Fundamenta Esperanto-Japana Vortaro]]=== [[Yoshi H. Ishiguro]] kaj [[Kurachi Haruo]]. '''Fundamenta Esperanto-Japana Vortaro'''. Eld. Kiboŝa, [[Tokio]], 1931(?) {{citaĵo|Luksa rizpapera 100-paĝa [[gramatiko]] kaj vortaro Esperanto-japana, lede bindita, por la veŝt-poŝo. |[[La Brita Esperantisto]] - Numero 314, Junio (1931)}} == G == ===[[Gajaj Klubvesperoj]]=== [[Gudrun Riisberg]] kaj aliaj '''Gajaj Klubvesperoj'''. Eld [[Dansk Esperanto-Forlag]], Aabyhoj, 197(?) {{citaĵo|Jen kolekto de bonhumoraj skeĉoj kaj ludoj tre adekvataj por vivigi nian lingvon en la kluboj. La libreto estas tre bonvena pro la spriteco kaj facila ludeblo de sia enhavo. Mi citu la skeĉojn “La kudrilo", ludebla de kvar aktoroj; “Egal-Rajto", "Fatamorgano" kaj "Kion vi diras?" ludeblaj de du kaj "La Porko” ludebla de tri. Kio pli bona ol praktikadi amuze? La preso esta s tre klara, mi trovis nur tri preserarojn, kiujn mi citas por eviti miskomprenon: p. 5, orelon ilin ( : ili); p. 8 foriros (: foriras); viziko (veziko ) . La lingvo estas korekta. Tamen... bedaŭrinde la uzo de: TIOM tiom malgaja, tiom granda, tiom malĝentila (paĝ. 18, 20, 22) kontraŭ la tradicia kaj pli flua TIEL. ATA "Li povas e sti savATa". AT kiel AS esprimas absolute neperfektan agon, dum la frazo citita celas perfektecon, do savITa (p. 25). A kun la pasiva gerundio. "Veni nerazita” anstataŭ nerazite. AS Por subjunktiveco: “ke la sinjorino estas zorge vestita ” anstataŭ estu. Miaj atentigoj ne iras nur al la simpatia libreto "Gajaj Klubvesperoj”, sedal ĉiu , kiu uzas la lingvon diverĝe, neunuece.|[[Salvador Gumá]]. [[Boletín]] n183 (jan 1971)}} ===[[Geodezia fakterminaro en ses lingvoj]]=== '''Geodezia fakterminaro en ses lingvoj'''. Eld. Budapesti Geodeziaj es Terkepeszeti Vallalat, Budapeŝto, en kvar volumoj: 1976/1980/1981. En la angla, Esperanto, franca, germana, hungara kaj rusa. 1-a parto: Kompensuma kalkulado, kupera geodezio, landa [[mezurado]], 1976 (322 p.) ; 2a parto: Instrumentoj, iloj, instrument-teknikaj nocioj, 1978 (388 p.); 3a parto: Elementa [[geodezio]], parcelado, urb-ordigo, katastro, grundoklasifiko, 1980 (374 p.); 4a parto: [[Topografio]], 1981 (343 p.), 25 cm. === [[George Williams]] === '''George Williams. Skizo de la vivo de la fondinto de la [[Kristana Asocio de Junaj Viroj]] okaze de la centjarfesto de lia naskigo'''. Eld. Tutmonda Komitato de la K. A. de J. V., Ĝenevo, 1921. {{Citaĵo|Traduko laŭ la franca resumo de Th. Geisendorf de la angla verko «The Life of Sir George Williams». — La esperanta stilo kaj lingvo de tiu libro estas bonegaj. Entute tiu eldonaĵo estas tre interesa dokumento|[[Belga Esperantisto]] n092-093 (okt-nov 1922)}} ===[[Gramatiche vocabulari ed eserciçis di lenghe internacional esperanto pailadins furlàns]]=== '''Gramatiche vocabulari ed eserciçis di lenghe internacional esperanto pailadins furlàns'''. Eld. [[Esperanto-Udine]], [[Udine]], 1935(?) ===[[Grammatica da Lingua Esperanto]]=== [[Alberto Alvares Fernandes Vieira]] kaj [[Leonel Gonzaga]]. '''Grammatica da Lingua Esperanto'''. 2a eldono. Eld. M. Piedade & K°, Rio de Janeiro, 1907. ===[[La Granda Reĝo]]=== Pastro Joaĥim. '''La Granda Reĝo'''. Eld. Sekretariejo de la Surtronigo de la S. Koro de Jesuo, Ginneken, 1936(?), 22 pĝ. {{citaĵo|Alvoko al la honorigo de bildo de la [[Koro de Jesuo]] en Romkatolikaj hejmoj, kaj historio de tiucela movado. Lingve sufiĉe bona, sed ne perfekta. Ĉu necesas ''devocio, supremacia'' Preferinda estas ''Jesuo'', ol ''Jezuo''.|[[Montagu Christie Butler|M. C. B.]] [[La Brita Esperantisto]] - Numero 378, oktobro (1936) }} ===[[Gravuras e Vocabularios para o Ensino do Esperanto]]=== '''Gravuras e Vocabularios para o Ensino do Esperanto'''. Eld. [[Liga Esperantista Brasileira]], Rio de Janeiro, 1941(?) {{citaĵo|En ĉi tiu volumeto ni vidas serion de 21 [[bildopaĝo]]j, kiuj prezentas objektojn el la [[ĉiutaga vivo]]. Sur ĉiu paĝo troviĝas plimalpli 50 Esperantaj terminoj, nomantaj la [[objekto]]jn desegnitajn: entute la libro enhavas la nomojn de preskaŭ 1000 objektoj. Pri la Esperanta teksto respondas S-ro [[Alberto Couto Fernandes|S. Couto Fernandes]] [''tiel''], kaj (kiel oni atendus ĉe tia eminenta samideano) ĝi estas tute laŭdinda. Unu-du nekutimaj terminoj estas [[persieno]] (Venetian shutter) (kp. ĵaluzio, Venetian blind); kaj [[babasuarbo]], [[karnaubarbo]] (nomoj de lokaj arboj, kies signifon ni ne eltrovis). La ''[[Union Jack]]'' estas standardo Brita, ne sole Angla. Anstataŭ [[golfio]] aŭ gaŭfo (eksperimentaj nomoj ne plu uzataj) oni nun ordinare nomas la ludon [[golfo]]. Diversloke la bildoj estas iom tro malgrandaj aŭ malklaraj por facila distingo. Sed por 130 milreis la kursestro povas ricevi de la eldonejo la kolekton “A”, kun la samaj bildoj grandformataj por montro surmure : tio tre faciligus la instruadon.|[[La Brita Esperantisto]] - Numeroj 433-434, Majo - Junio (1941) }} ===[[Gvidilo de l' profesoroj kaj de l' lernantoj]]=== '''Gvidilo de l' profesoroj kaj de l' lernantoj'''. Eld. [[Eldonejo de Esperanto]], [[Issy-les-Moulineaux]], 1933(?) {{citaĵo|Konsiloj por la lernado de Esperanta [[stenografio]] Duployé-Flageul kaj modela traduko de l’ ekzercoj.|[[Brazila Esperantisto]] 1933_n258-261_jan-apr.}} [[dosiero:Ŝapiro - Gvidilo tra Bialystok, 1923.pdf|eta|140ra]] === [[Gvidilo tra Bialystok, la nask-urbo de nia Majstro]] === '''Gvidilo tra Bialystok, la nask-urbo de nia Majstro'''. [[Jakobo Ŝapiro]], 1923, eldonejo [[Esperanto Triumfonta]] en [[Horrem]] apud [[Kolonjo]]. ([[d:Q94695516]] en vikidatumoj) == Ĝ == ===[[Ĝenerala instruado en V.D.R.]]=== '''Ĝenerala instruado en V.D.R.''' Eld. [[Fremdlingva eldonejo]], [[Hanojo]], 1971. {{citaĵo|Malgraŭ la sanga batalado, kiu jam de 25 jaroj ŝtormas tra Vjetnamio, la ĝenerala instruado disvolviĝas en vere mirigaj proporcioj, se konsideri kiom da obstakloj kaj handikapoj devas superi militanta popolo. Ĉi tiu [[libro]] bone prilumas la nunan situacion en la kampo de la edukado en [[Nord-Vjetnamio|V. D. R.]], faras rivelajn kom parojn kun la panoramo de pasintaj tempoj kaj projektas kun fido kaj optimismo por la futuro. Leginda libro, kies klara, simpla lingvo estas kroma logaĵo.|[[Fernando de Diego|F. de Diego]]. [[Boletín]] n191 (maj 1972)}} == H == === [[Handbook of the church esperantist leage]] === ''Handbook of the church esperantist leage (La Eklezia Esperantista Ligo)''. Eld. [[Eklezia Esperantista Ligo]], [[Huddersfield]], 12 paĝoj 22 X 14 cm. {{Citaĵo|Tre efike redaktita broŝuro en angla lingvo. Ĝi enhavas klarigon de la tuta programo de la ligo Eklezia, kiu konsistas el: Enkonduki Esperanton en la servo de la religio, Pliigi la Influon de l'Eklezio per Esperanto, Favorigi la literaturon de la internacia lingvo.|[[Belga Esperantisto]] n073-074 (mar-apr 1921)}} ===[[Hat Esperanto eine Zukunft?]]=== '''H. Jungschaffer'''. '''Hat Esperanto eine Zukunft?'''. 1948(?) ===[[Hejmoj de Birdoj]]=== [[Ju Zi]] '''Hejmoj de Birdoj'''. Ilustrita de [[Wu Daisheng]]. Eld. [[Ĉina Esperanto-Eldonejo]], [[Pekino]], 1983, 21 cm. {{citaĵo|Plenkolora infanlibreto pri birdoj kaj ties [[nesto]]j.|[[Der Esperantist]] n130_feb. 1985}} ===[[Heroldo-Taschenworterbuch]]=== '''Heroldo-Taschenworterbuch'''. Eld. [[Heroldo de Esperanto]], [[Kolonjo]], 1933(?) 131 pĝ. {{citaĵo|Esp-Germana kaj German-Esperanta poŝvortaro; klare presita, oportuna formato. Kun plenaj [[listo]]j de nomoj geografiaj kaj personaj, kaj interesa kaj utila enciklopedieto de la [[Esperanta movado]]. Bedaŭrinde la vortaro multe tro facile enlasas vortojn senutilajn kaj dubindajn. [[Ŝanĝo]], ekzemple, de ''fugo'' al ''fugeo'', aŭ de ''vipuro'' al ''vipero'', estas neakceptebla. ''Komuti'' kaj ''ŝalti'', ''gracila'' kaj ''svelta'', ''niti'' kaj ''vinkti'', ''MET'' kaj ''CET'', baraktas kune por ekzisto. Ŝajne oni celis kolekti multajnrenkonteblajn formojn senkribre, lasante la lolon kaj la tritikon kreski kune. Tio utilas pli al la leganto de nia [[gazetaro]], ol al la lernanto bezonanta gvidon. Malgraŭ la amaso da novaj [[vorto]]j, mankas ''heĝo'' ! | [[La Brita Esperantisto]] - Numero 336, Aprilo (1933)}} ===[[Hebrea progreso en Palestino]]=== '''Hebrea progreso en Palestino. Prezentita al la XVII-a Tutmonda Kongreso de Esperanto en Ĝenevo en Aŭgusto 1925'''. [[Centra Cionista Organizaĵo]], Londono, 1925. ===[[Hibakusha]]=== '''Hibakusha'''. Eld. Nihon Hidankyo. Tokyo 1982, 20 p. {{citaĵo|Hibakeoj en Esperanto nomiĝas la vunditoj kaj domaĝitaj de la jeto de atombomboj far [[Usono]] sur Hiroŝimon kaj Nagasakion. La Japana Federacio de la organizaĵoj de A- kaj [[H-bombo]]j suferitoj ([[The Japan Confederation of A- and H-Bomb Sufferiers Organization]]) eldonis 3-lingvan (Esperanta, angla, itala) riĉe kaj ja terure ilustritan kajeron pri la detruitaj [[Hiroŝimo]] kaj [[Nagasaki]] kaj pri ties mortbruligitaj aŭ ankoraŭ vivantaj viktimoj. Ege emociiga broŝuro, kiu helpu al ankoraŭ pli aktiva kontraŭstaro al la usona minaco de "unua nuklea bato". Ni represas parton de la [[broŝuro]]. „'''Kial estis uzita la atombombo?'''<br> Meze de 1945 Japanio jam perdis ĉiom da maraj kaj aeraj armefortoj, kaj preskaŭ restis sen militpovo por daŭrigi la batalon. En [[februaro]] interkonsento estis farita inter la [[aliancano]]j en Jalta, ke Sovetunio partoprenu la militon kontraŭ Japanio en Siberiu [''tiel''] komence de aŭgusto, ĝis tri monatojn post la [[malvenko de nazia Germanio]]. La uzo de la [[atombombo]]j fare de Usono fakte ne estis "por mallongigi la agonion de milito, por savi milojn kaj milojn da vivoj . . ." (la prezidento [[Harry S. Truman|Truman]]), sed "por havigi al si politikan [[avantaĝo]]n en la usona postmilita strategio kontraŭ Sovetunio" (la milita [[sekretario]] [[Henry L. Stimson|Stimson]]). Troviĝis ankaŭ alia kaŝita celo, nome, por esplori la povon de la atombombo pretige por la plua uzo de nukleoj armiloj en la [[estonteco]]. Jen kial ambaŭ urboj estis elektitaj kiel celobjektoj por fari eksperimenton sur la vivantaj korpoj. Pro tio Usono rigardis la damaĝon milita sekreto kaj rifuzis helpi la [[hibakŝo]]jn malgraŭ propono farita de [[Internacia Ruĝa Kruco]]. Usono perforte venigis multe da hibakŝoj al militaj hospitaloj en Hiroŝima kaj Nagasaki, kie ili prenis specimenojn de ilia sango kaj fortranĉis la afektitajn partojn de iliaj malfortiĝintaj korpoj por patologia esplorado, traktante la viktimojn kiel "[[kobajo]]jn", sed ili donis al ĉi tiuj nenian medicinan traktadon.<br> '''Hibakŝoj alvokas por la neniigo de nukleaj armiloj'''.<br> En 1954, kiam Usono faradis eksperimentojn de hidrogenaj bomboj en la [[atolo Bikini]], la telekomunika funkciulo de Japana fiŝista [[ŝipo]], aganta en Pacifika Oceano, mortis pro la radioaktiveco el la "[[polvo de morto]]" kiu falis sur la ŝipon. Tio vekis fortan indignon en larĝa gamo de japana popolo, kaj la [[movado]] kontraŭ A- kaj H-bomboj disvastiĝis tra la tuta lando. Kuraĝigite de la [[Unua Monda Konferenco kontraŭ A -kaj H-bomboj]] en Hiroŝima en 1955, la neglektitaj hibakŝoj unuigis sin kaj formis [[Hidankyo]] [''tiel''] (Federacio de Asocioj de Viktimoj de Atom- kaj [[Hidrogenbombo]]j) la sekvantan jaron. Ekde tiam la hibakŝoj persistis en aktivadoj ĝis nun, postulante la kompletan malpermeson de {{J|nuklea armilo}}, kaj postulante de la registaro efektivigon de nova leĝo por la helpo al hibokŝoj. Subtenate de multe da civitanaj organizoj, Hidankyo, klopodas kolekti 20 milionojn da subskriboj por postuli la starigon de leĝo por helpi la hibakŝojn, kaj ĝi preparas sendi [[delegitaro]]n eksterlandon por dissemi la [[vero]]n, kaj denunci la krimecon de la atorm-bombado pri Hiroŝima kaj Nagasaki." La broŝuro ankaŭ ekzistas unu lingva.|[[Der Esperantist]] n123 jan. 1984}} ===[[Hiroŝima-Nagasaki. Bilda Dokumento pri la Atombombado]]=== '''Hiroŝima-Nagasaki. Bilda Dokumento pri la Atombombado'''. Eld. Eldon-Komitato por Hirosima-Nagasaki, 1978. {{citaĵo|''„Estis mateno agrable serena; oni antaŭvidis ardan varmegon kun la koruso de cikadoj kiel kutime en somero. Hiroŝima, la 6an de aŭgusto 1945, je la 8a horo, 15 minutoj. Matennebulo jam forpasis sub la intensa sunbrilo, kiu ankaŭ tiutage aŭguris tipan somertagon kun varmego. Nagasaki, la 9an de aŭgusto 1945, je la 11-a horo, 2 minutoj. Jen la fatalaj momentoj, kiam du atombomboj de la usona armeo, urania kaj la alia plutonia, unuafoje uzitaj en milito, atakis la du urbojn. Ili pereigis 130 000 — 140 000 homojn en Hiroŝima kaj 60 000 — 70 000 en Nagasaki“.'' Aperis 1979 en Japanio libro pri la sekvoj de la unua atombombado. „Hiroŝima — Nagasaki. Bilda Dokumento pri la Atombombado“. La ampleksa 350-paĝa librego entenas 390 fotojn kolorajn kan nekolorajn, kiuj estas faritaj horojn post la bombado aŭ jarojn poste (ĉar atombomba malsano ankoraŭ hodiaŭ rabadas vivon de travivintoj) kaj 93 kolorajn bildojn, kiuj estas desegnitaj surloke aŭ pentritaj de la bombitoj („hibakŝoj“) mem. Entute oni elektis tre zorge el materialo de pli ol 4000 fotoj kaj 2500 desenaĵoj. Multaj fotoj nur lastatempe estas disponigitaj de la usona mararmeo. Preskaŭ ĉiuj fotoj estas faritaj rekte de la originalaj kliŝoj de la [[posedanto]]j. La libro estas verŝajne unika en la mondo. La eldonadon de la libro ebligis per sia mono 15 000 japanaj civitanoj, kiuj formas la bazon por la „Komitato de Japanaj Civitanoj por sendi Donacajn Kopiojn de Bilda Dokumento de la Atombombado al Niaj Infanoj kaj Kolegaj Homoj en la Mondo“. Ĝis nun aperis eldonoj en la japana, angla, hispana lingvoj kaj en Esperanto. Dum la somero 1979 delegitaro de tiu-ĉi komitato traveturis kelkajn eŭropajn landojn kaj ankaŭ, fine de aŭgusto, estis gastoj de la „Packonsilantaro de GDR“, por transdoni la librojn al la reprezentantoj de GDR. Du [[reprezentanto]]j de la [[Japana Pacdefenda Esperantista Asocio]] (la japana [[MEM]]-sekcio), nome [[Kimiaki Kurita]] kaj [[Ikuo Senga]], kiuj apartenis al la [[delegitaro]], transdonis ekzemplerojn de la esperantolingva eldono al la [[prezidanto]] de [[Centra Laborrondo Esperanto]], [[Rudolf Hahlbohm]]. Tiom pri la faktoj. Nun iom pri la fono de la verko. Ni legas: „Kiel eble plej frua efektivigo de la kompleta abolicio de nukleaj armiloj kaj de la plena malpermeso de atom- kaj hidrogenbomboj — tion forte aspiras ĉiuj [[homo]]j en la mondo. Ni devas nepre komuniki al la sekvantaj generacioj kaj al ĉiuj homoj en la mondo la neniam ripetendan tragedion de Hiroŝima kaj Nagasaki. Tiu arda deziro kovis kaj naskis tiun ĉi libron. La [[projekto]] startis per ideo hazarde ekhavita. En iu mezlernejo en Gubernio Hiroŝima la lernantoj regule sendadis al aliaj [[mezlernejo]]j en la lando lernomaterialojn pri la atombombado, kiujn ili ricevis de siaj instruistoj kaj gepatroj. El tio sekvis, ke en iuj lemejo) oni ekhavis lecionojn pri la atombombado, kaj ke naskiĝis kontakto inter la geknaboj jen per korespondo jen per rekta renkontiĝo. Cu do ne eblos fari la samon adrese al la tutmondaj popoloj? Tio estis la [[ideo]] trafinta unu patron, kiu vizitis Hiroŝimon kune kun siaj infanoj kaj estis forte impresita de la valora agado de la geknaboj. Li tuj parolis al siaj amikojj pri la sugesto, kaj tiel komenciĝis la tuta afero.“ Kion diri pri la fotoj mem? Ili estas tiom teruraj kaj animskuaj, ke apenaŭ sufiĉas la homa lingvo sin esprimi. Tro malmultaj ja scias pri tio, kio okazis 1945 al tiuj du urboj. Gi estas la infero laŭ ĉiuj eblaj variantoj de imago-povo. Se oni trafoliumis la libron, oni ekkomprenos, kio atendos la mondon, se oni ne sukcesas bridi la militpreparantojn. Por ke la libro ankaŭ aperu en Esperanto, esperantistoj-subtenantoj el [[Japanio]] fondis apartan asocion por akceli la [[eldonado]]n. Deko da esperantistoj tradukis la tekston sub la kontrolo de Konisi gaku. Povas okazi, ke japana esperantisto donacos tiun verkon al sia eksterlanda amiko. Tiam tiu nepre sendu sian impreson al„Hiroŝima-Nagasaki osekaj e okuru esperanto no kai“ ĉe Japana Esperanto-Instituto, Wasedamati 12-3, Siuzyuku-ku, Tokio, 162 Japanio. La libro estas forta kaj siaspece unika alvoko al la homaro, ĉion entrepreni por ke finfine ekhaltu la vetarmado, venu la plena kaj senkondiĉa malarmado kaj estu sekurigita la paco. En tiu strebado la esperantistoj de GDR estas plene je la flanko de la japana civitana komitato.|[[Der Esperantist]] - Numero 100, Februaro (1980)}} {{citaĵo|La libro pri Hiroŝima—Nagasaki. Spertoj el ĈSSR<br> Nia paca sekcio streĉas forton, kiel eble plej multe helpi en la batalo por forigi nukleajn armilojn. En tiu klopodo tre helpis al ni japanaj pacamikoj, kiuj donace sendis al ni fotoalbumojn "Hiroŝima — Nagasaki", bilda dokumento pri la atombombado. Tiu donaco instigis nin, sendi al ĉiuj rondetoj alvokan leteron, ke ili organizu inter esperantistoj prelegojn pri la nuklea danĝero kaj ke ili uzu la [[libro]]n kiel dokumenton de teruraj postsekvoj. Paroladoj estis organizitaj ne nur inter esperantistoj, sed la albumoj estis pruntitaj al diversaj societaj organizaĵoj, kie diskutoj havis tre bonan rezulton. Ĝis hodiaŭ jam estis organizitaj prelegoj en 56 lokoj de Ĉeĥoslovakio kaj konstante venas postuloj pri la prunto de tiu ĉi unika libro. Laŭdinda fakto estas, ke la rondetoj en Trebiĉ preparis enkondukan skriban prelegon por ĉiuj. De plua rondeto estis la prelego surbendigita. Aliaj [[aktivulo]]j preparis [[diapozitivo]]jn, lauj vagas kun la libro. Alia rondeto preparis mallongan filmon pri diskuto, kiun instigis trarigardo de la bildoj. Kelkaj kluboj sukcesis pri prelego publiki artikolojn en tagaj gazetoj. Unu aktivulo fondis kronikon de eldiroj, kie ĉiu trarigardante povas skribi sian impreson pri la libro. La libro estis ankaŭ uzita por instruado en alta lernejo en studobjekto „radio�aktiveco **. Ni kredas, ke pluaj rondetoj ankaŭ disvolvos novajn metodojn kaj [[maniero]]jn por la plej efika eluzo de la bilda dokumento. Mi volas esprimi sinceran [[danko]]n al la japanaj pacamikoj, kiuj donis per la eldono de libro decidan paŝon...|[[Drahomir Koĉvara]]. [[Der Esperantist]] n112 feb. 1982}} ===[[Hispanujo-Elvoko al la Pacifismo]]=== [[Herbert Runham Brown]]. '''Hispanujo-Elvoko al la Pacifismo'''. Eld. la aŭtoro, [[Enfield]], 1937(?) {{citaĵo|Interese kaj klare prezentas la vidpunkton de la absolutista militrifuzanto pri la nuna situacio en [[Hispanio]], kaj la problemoj naciaj kaj personaj (ekz., “Se mi estus en Hispanujo!”) kiujn ĝi levas. Lingve bonega. |[[La Brita Esperantisto]] - Numero 383, Marto (1937)}} ===[[Hispanujo (gvidlibro)]]=== [[Francisco Javier Sánchez Cantón]]. '''Hispanujo'''. Eld. Reĝa Delegito por Turismo kaj Artkulturo, Madrido, 1926. {{citaĵo|Ĉi tiu bela libro estas havebla senpage de ĉiu Esperanta grupo aŭ Asocio por sia Biblioteko, per peto pri tio al la Reĝa Delegito por Turismo, Romantika Muzeo, Strato S. Mateo, Madrid, per ilustrita poŝtkarto kiel eble plej bele kaj esperante verkita ; kaj prefere kun la [[stampo]] de la grupo aŭ asocio. |[[La Brita Esperantisto]] - Numero 256, Julio (1926)}} ===[[Historio, instruoj kaj valoro de la Baha’i-movado]]=== '''Historio, instruoj kaj valoro de la Baha’i-movado''' trad. [[Hermann Grossmann]]. Eld. [[Esperanto-komitato de la Baha’i-movado]], Hamburgo, 1925(?) ===[[Historio pri la Skismo en la Laborista Esperanto-Movado]]=== "Historio pri la Skismo en la Laborista Esperanto-Movado. Dokumentaro, — kiu montras la kaŭzojn kaj respondecojn, kaj preparas la bazon por unueca agado." Eld. [[SAT]], Parizo, 1935(?) {{citaĵo|Ĉi tiun broŝuron nepre devas legi ĉiu, kiu interesiĝas pri la laborista Esperanto-movado. Laŭ la antaŭparolo, la kompilintoj “klopodis paroligi nur faktojn, dokumentojn”, kaj ĝia ĉefa valoro estas la interesa kolekto da gazet-artikoloj, leteroj, k.t.p., pri la evoluo de [[Sennacieca Asocio Tutmonda]], la agado de la komunista opozicio, la transpag-malpermeso rilate al la SATmono en Moskvo, kaj la fondo de nova [[Internacio]] — I.P.E. Kompreneble, la komentoj ne pretendas senpartiecon, kaj la “alia flanko” vidas la aferon de mala vidpunkto (vidu, ekz., Sur Posteno, Jan., 1935). Sed ĉu oni konsentas aŭ ne, oni ne povas ignori la verketon.| J.F. [[La Brita Esperantisto]] - Numero 365, Septembro (1935)}} ===[[Homaranismo en praktiko]]=== '''Homaranismo en praktiko: Projekto kaj opinioj pri la Domo de Homamo. La plej grandiosa entrepreno en Esperantujo'''. Eld. [[Oomoto]] Internacia, Parizo, 1932(?) ===[[La Homo, kiun Milionoj aŭskultas]]=== [[Gunnar Furhanimar]]. '''La Homo, kiun Milionoj aŭskultas (Stanley Jones kaj Lia Mesaĝo).''' Eld. [[Kristana Eldonejo]], Stockholm, 1946? {{citaĵo|Jen biografieto, kun portreto, de [[Stanley Jones]] : homo, kiu eble pli multe ol iu ajn alia helpis interpreti la [[Kristanismo]]n al [[Brita Hindio|Hindujo]], kaj Hindujon al la Okcidento. Ni legas pri Ha laboro kiel Kristana [[evangeliisto]] ĉe hinduoj, islamanoj, ateistoj, [[komunisto]]j, kaj teozofoj ; per prelegoj, [[diskutado]], seminario, kaj alimaniere; lia [[vojaĝado]] en Hindujo, ĉinujo, Aŭstralazio, [[Usono]], Sudameriko; la argumentoj de [[oponanto]]j; renkontoj kun [[Mohandas Karamchand Gandhi|Gandhi]] kaj aliaj [[eminentulo]]j ; liaj laborprincipoj ; lia sinteno pri multe da aktualaj kaj gravaj demandoj. Ofta malhelpo estas la fia vivo de Eŭropanoj nekristanaj. En iu urbo (ni legas) du [[Eŭropano]]j duelis, kaj ambaŭ mortis. Bonkore la Hindoj enterigis ilin. Dezirante honori la mortintojn, la Hindoj decidis post pripenso, ke la mortintoj certe amos tion en la morto, kion ili amis en la vivo. Do sur la tombon la Hindoj metis [[cigarskatolo]]n kaj brandobotelon ! En la dua parto iom ĝenas ofta ripeto de ''“ Jones diras . . . , Jones opinias . . . ”''. Tamen oni tute ne celas prezenti iun [[teologio]]n aparte Jones’an, sed nur resumi la esencon de liaj “ok gravaj verkoj" (Kial ne listigi ilin ?) —verkoj mondfamaj, vaste legataj, kaj tradukitaj multlingven. Efektive la paĝoj estas pensigaj kaj meditindaj, ĉu la leganto estas Kristano, aŭ ne. Jen kaj jen troviĝas malofta preseraro (stranga petolaĵo de la presista diablo sur p. 97), aŭ esprimo lingve iomete kritikebla. Sed ĉiuokaze, la verko ne pretendas esti [[literatura majstraĵo]]. Entute la stilo estas simpla, klara, kaj ĝenerale tre bona. Anstataŭ ''kriplino, Filipona, Fidji, Nasaret, farizeo, balsamita'', mi preferus ''kriplulino, Filipina, Nazaret, fariseo, balzamita'' (pli bone, ĉe nomo Biblia, uzi la formon Biblian). La Angla prononco de Jones estas ne ''Ĝons'', sed ''Ĝoŭnz''.|[[Montagu Christie Butler|M.C.B.]] [[La Brita Esperantisto]] - Numeroj 501-502 jan-feb 1946}} ===[[Hon Dat]]=== [[Anh Duk]]. '''Hon Dat''' trad. [[Ngujen Minh Kinh]]; [[Ngujen MinhTung]] kaj [[Ngo Quy Toan]]. [[Hanoi]]: [[Fremdlingva Eldonejo (Hanojo)|Fremdlingva Eldonejo]], 1968. - 446 p. {{citaĵo|Laŭ la antaŭparolo de [[Tran Bach Dang]], Prezidanto de la Konsilantaro de Verkistoj kaj Artistoj de [[Sud-Vjetnamio]], tiu ĉi romano estas vivovera rakonto okazinta en la vilaĝeto Hon Dat, ĉirkaŭ la jaro 1961. Tie, pli ol mil soldatoj, ekipitaj per plej bonaj armiloj eĉ kun helpo de militŝipoj, devis rezigni sian [[batalo]]n, post dektaga kolizio kontraŭ 19 [[gerilano]]j, inter kiuj troviĝis du knaboj, deksepjara kaj dektrijara, tri virinoj kaj sepjara infanino. Post la unua renkonto, kiam, interne de individuaj truoj en la tero, la gerilanoj surprize atakis la soldatojn sur la senŝirma kampo meze de rizejoj plagitaj de kamuflitaj foskaptiloj kien la soldatoj multnombre glitfalis, ili devis forkuri kaj rifuĝi en kaverno, de kie, dum la dektaga sieĝo, preskaŭ sen akvo kaj sen rizo, la gerilanoj kuraĝe defendis sin mortigante pli ol 100 soldatojn de la [[Vjetnama Respublika Armeo]] krom usonan konsilanton. La tuta romano celas glorigi la fanatikan batalvolon de homoj serĉantaj la reunuiĝon de sia patrujo kaj la propran vojon al feliĉo, sen interveno de fremdaj potencoj devigantaj perforte la realigon de io, kio ofendas la sendependan [[spirito]]n de tiu suferanta popolo de herooj profitante samtempe la okazon por politike propagandi. Samkiel «[[Kun la defendantoj de Kon Ko]]», el la sama eldonejo, la romano, en flua lingvo, klare kaj senerare, laŭ [[stilo]], foje estas korektebla la uzado de la prezenco anstataŭ la preterito en verbaj tempoj, eble influataj pro nacia [[esprimmaniero]].|J. DEVIS. [[Boletín]] n170 (nov 1968) }} ===[[Humoraj felietonoj]] === '''Humoraj felietonoj'''. [[Jakobo Ŝapiro]], 1923, eldonejo [[Esperanto Triumfonta]] en [[Horrem]] apud [[Kolonjo]]. ===[[Humoraĵoj (Baucon)]]=== H. Baucon.^{<small>[?]</small>} '''Humoraĵoj''', antaŭparolo de [[Paul Gottfried Christaller]]. Eld. [[Oskar Ziegler]] & Ko., [[Marktredwitz]], 1919 {{citaĵo|Esperanto estas supernacia. Humoro estas internacia. Ambaŭ konstatojn refoje pruvas tiu nova kolekto da kvardek humoraĵoj, tradukitaj de Franca profesoro, eldonitaj en Germanio kun antaŭparolo de Prof. Christaller. Tiu lasta deziras, ke ĝi estu utila, kiel amuzilo por la malnovaj, kiel ekzercilo por la novaj, kiel varbigita por la estontaj samideanoj. Plenumu tiun trioblan esperon la belpresita stilkorekta posteŭlo de "[[Libro de l’ Humoraĵoj]]", de "[[Tutmonda Anekdotaro]]", k. t. p.|Esperanto n232 dec. 1919}} ===[[Hungaraj brodaĵoj]]=== *[[Ladislao de Spolarich]]. '''Hungaraj brodaĵoj'''. Eldonis [[Hungara Esperanto-Federacio]], Sashalom, kvartalo de la [[16-a distrikto de Budapeŝto]], 1937(?) {{citaĵo|Enhavas plejparte ilustraĵojn (25), kiuj prezentas la belegajn hungarajn brodaĵojn en variaj modeloj. La broŝuro ĉefe interesos virinojn. Prezo ne estas indikita ; verŝajne oni liveras la [[broŝuro]]n senpage, propagande por la hungaraj domindustriaj manlaboraĵoj|[[ Belga esperantisto]] n249 (nov 1937)}} <!-- == Ĥ == --> == I == ===[[La iglesia y el problema de la lengua auxiliar internacional]]=== [[Jerzy Korytkowiski]]. '''La iglesia y el problema de la lengua auxiliar internacional'''. Eld. [[Claret]], [[Barcelona]], 1981(?) {{citaĵo|LA IGLESIA Y EL PROBLEMA DE LA LENGUA AUXILIAR INTERNACIONAL de Jerzy Korytkowiski kun antaŭparolo de M. D. Chenu.—La eldonejo «Claret» el Barcelona aperigis ĉi tiun gravan verkon kies titolo jam plene anoncas la enhavon de la 142-paĝa libro, tre bone kaj klare presita. La aŭtoro funde analizas la problemon de la internacia komunikado de la [[katolika eklezio]] dum la jarcentoj kaj post varia kaj kompleta studado sub ĉiuj aspektoj, venas al la racia konkludo ke la internacia lingvo Esperanto estas la perfekta solvo de la problemo. Vere inda kaj leginda verko por ĉiu esperantisto kiu emas koni la pravajn [[argumento]]jn de nia strebado por tutmonda kompreniĝo kaj ankaŭ tre taŭga por la religiaj medioj ĉar ĝi prave pruvas ke nia nobla idealo estas sukcesinda. Ke ĝi okupu indan lokon je nia bretaro post atenta tralegado.|[[Ramon Molera i Pedrals|Ramón MOLERA]]. [[Boletín]] n245 (maj 1981)}} ===[[La Individualisma Socialismo]]=== Felix Lagalaure. '''La Individualisma Socialismo de D-ro Axel Fobertson Proschowsky'''. Eld. Rasa Virina Klubo,<small>^[?]</small> Paris, 1928? ===[[La Internacia Asocio de Poŝtmarkkolektantoj. Kio ? Kial ? Kiel ?]]=== '''La Internacia Asocio de Poŝtmarkkolektantoj. Kio ? Kial ? Kiel ?'''.<ref>La asocio ŝajne en la unua jardeko post la Dua Mondmilito estis faka esperantista asocio. Ekzemple [https://dlibra.kul.pl/Content/47764/52983.pdf troveblis noto pri kunveno de ĝi en la]{{404|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[UK 1953]] (en ''[[Esperanto-Post]]'' 11/1953, p. 128)</ref><ref>Aldona noto: la [[Esperanto-Ligo Filatelista]], faka esperantista asocio daŭridanta la agadon, fondiĝis nur en 1968</ref> Eld. XPDO, Berks,<small>^[?]</small> 1948(?), 16 pĝ. {{referencoj}} ===[[Internacia lingva komunikado]]=== Vidu [[Tadeusz Ejsmont]]. ===[[La Internacia Misia Konsilantaro]]=== Baronino van Boetzelaer van Dubbeldam kaj kaj van der Hoop van Sclechteren. '''La Internacia Misia Konsilantaro (I.M.K.): ĝia celo kaj ĝia tasko. ''' Eld. Nederlanda Misia Studkonsilantaro, Zeist, 1933(?) {{citaĵo|Faktoplena raporto pri klopodoj krei tutmondan kontakton inter la diversaj Kristanaj misioj ĉiulande por komuna helpo kaj konsilo. Ankaŭ pri la fine starigita Konsilantaro, kiu staras super ĉiu sekto aŭ dogmo, krom komuna amo kaj fideleco al Jesuo. Lingve ĝenerale bona.|[[La Brita Esperantisto]] - Numero 334, Februaro (1933)}} ===[[Internacia teatraĵetaro]]=== '''Internacia teatraĵetaro originale verkitaj teatraĵetoj de diverslandaj aŭtoroj'''. Eld. [[Belga Esperanto-Instituto]], [[Antverpeno]], 1931(?), 48 pĝ. {{citaĵo|Tiu ĉi eldonaĵo de « Internacia Eldonejo » apartenas al la kolekto de «Ilustritaj Rakontetoj» kaj «Internacia Dialogaro». Tiu ĉi libro kunmetita tre zorge de prof-o [[Alfred Kenngott]], enhavas mallongajn sed tre trafajn teatraĵetojn de diverslandaj aŭtoroj, inter kiuj ni citu [[Raoul Laporte]] (Germanio), [[Helena Hempel]] (Polio), [[Ludwig Krysta]] (Ĉeĥoslovakio), [[Louise Briggs]] (Anglio) kaj Lucette Faes<ref>poste post edziniĝo Lucette Faes-Janssens</ref> (Belgio). En nia belga organo ni rajtas speciale citi tiun ĉi lastan aŭtorinon, kiu verkis spritan kaj samtempe propagandan teatraĵeton «Esperanto kaj Amoro», kiu certe valoras ne nur agrablan legadon, sed reprezentadon dum intima Esperanta festo. Sed ankaŭ la aliaj meritas [[komplimento]]n. La tuta kolekto bone harmonias. Ankaŭ tiu ĉi verketo eliras la [[presejo]]n de « Belga Esperanto-Instituto », kiu tiel montras, ke ĝia laborejo laboras ĉiuspecajn presformojn.|[[Belga esperantisto]] n189 (okt 1931)}} {{referencoj}} ===[[International Radio Manual]]=== Epton, H. '''International Radio Manual (A Short Dictionary of Radio Terms. ENGLISH-ESPERANTO)'''. Eld. la aŭtoro, Londono, 1925. {{citaĵo|La libro enhavas gramatikon de Esperanto por angloj, ankaŭ esperanto-anglan kaj angla-esperantan radio-vortarojn. Por [[radioamatoro]]j tre necesa kaj rekomendinda libro.|[[Bulgara Esperantisto]] j06 n10, 1925}} === [[Ilustritaj esperantistaj poŝtkartoj]] === {{Citaĵo|La firmo [[Oskar Ziegler]], Bopserstrasse, 8^III [[Stuttgart]] eldonis serion da 6 poŝtkartoj, reprezentantaj virinajn mienojn kaj aĉeteblaj po [[spesmilo|Sm.]] 0.250 la serio da 6 poŝtkartoj, laŭ desegnaĵoj de Breuer.|[[Belga Esperantisto]] n050 (dec 1912)}} === [[Internacia Stenografiisto]] === '''Internacia Stenografiisto''' estis trimonata "oficiala organo de l'Internacia Asocio de la Esperantistoj-Stenografiistoj (IAES) kaj de l'Franca Societo de la Esperantistoj-Stenografiistoj", fondita en 1923 de [[Pierre Flageul]], kiu estis ĝia unua redaktoro. Redaktoro en 1934 estis [[Leon Paul Charles Cogen|Léon Cogen]]. La lasta numero estis tiu de decembro 1934. Antaŭe ĝi aperis sub la nomo "Rondiranta gazeto". '''Ekstera ligilo''': [https://search.onb.ac.at/primo-explore/search?query=any,contains,Internacia%20Stenografisto&tab=default_tab&search_scope=ONB_gesamtbestand&vid=ONB&offset=0 Jarkolektoj] de Internacia Stenografiisto (tie skribita "Stenografisto") en la [[Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj|Kolekto por Planlingvoj kaj Esperantomuzeo]] === [[La Internacia Organizo de la Esperanto Movado]] === Dro Smulder. ''La Internacia Organizo de la Esperanto Movado''. Eld. So Sleijtïers, [[Den Haag]], 1912? ===[[Islamo Esperantiste Rigardata]]=== Colin Evans. '''Islamo Esperantiste Rigardata''', 1946? {{citaĵo|Eble pli ol ĉio malhelpas la progreson de [[Esperanto]] la fakto, ke la ordinara homo, sciante nenion ajn pri la lingvo, tamen pro senbazaj antaŭjuĝoj, aŭ aŭdinte la epiteton "artefarita”, emas ĝin kondamni senesplore; kaj anstataŭ rigardi la faktojn aŭ serĉi la [[vero]]n, senkritike glutas kaj ripetas ĉiun absurdaĵon diritan de kontraŭuloj, mem egale sensciaj. La ideo, ke antaŭ ol esprimi opinion, estus dezirinde kontroli la [[fakto]]jn senpartie, malofte eniras lian kapon. Tamen por prijuĝi iun ajn demandon, estas konsilinde atenti ne nur la dirojn de oponantoj, sed ankaŭ tion, kion vere diras kaj kredas ĝiaj partianoj. Kaj oni kredu blinde nek al unu, nek al alia. Kiom el ni vere scias, kion kredas la [[Islamano]]j ? Multaj devus konfesi, ke ili ne funde esploris la demandon, kaj malmulton scias tre precize, studinte serioze nek la kontraŭ nek la por. Jen libreto, per kiu S-ro Evans prezentas al ni tion, kion pri sia religio diras klera Islamano mem. Li atentigas pri similaĵoj inter vortoj Zamenhofaj kaj Islamo ; klarigas la ĉefajn Islamajn doktrinojn kaj [[devo]]jn ; kaj rebatas popularajn miskomprenojn aŭ erarojn. Pri la temo mem ni ne parolos ĉi tie. Ĉu kelkaj asertoj pri [[Kristanismo]] estas justaj, oni povas malkonsenti. Sed Islamon la aŭtoro prezentas klare, racie, kaj alloge. Efektive, ni dubas, ĉu ekzistas tiel trafa resumo en Esperanto pri iu alia religio. Ni volus vidi en [[Esperanto]] similajn traktaĵojn, samstile kaj de klera kredanto verkitajn, pri ĉiu alia [[religio]]. Nenion oni perdas, kaj multon oni povas gajni, el scio kaj kompreno. Lingve la verko estas tre bona. ''Fraŭd-i'' estas radiko ne ofte renkontata, tamen utila kaj internacia. ''Elektriko'' d.e. ''[[elektro]]''. Ĉu kongregacio povas signifi preĝejan [[adorantaro]]n ? La frazo batali post malamiko volas cedi bezonas atenton.|[[La Brita Esperantisto]], n 493-494 maj-jun 1946}} == J == === [[De Jongste suksessen van hete Esperanto]] === '''De Jongste suksessen van hete Esperanto'''. Eldonis de ''Nederlandse Federatie van Arbeiders Esperantisten'', [[Federacio de Laboristaj Esperantistoj]] (la nederlandlingva sekcio de [[Sennacieca Asocio Tutmonda]]), Amsterdamo, 1921 — 16 paĝoj 16.5X11.5 cm. {{Citaĵo|Propaganda [[broŝuro]] en simpligita [[nederlanda lingvo]].|[[Belga Esperantisto]] n092-093 (okt-nov 1922)}} <!-- == Ĵ == --> == K == ===[[Kan Lik]]=== [[Ho Phuong]]. '''Kan Lik'''. Hanoi: Fremdlingva Eld., 1969. - 320 p. {{citaĵo|Kan Lik estas vjetnama heroino, kies faroj en la tragika milito de ŝia lando konsistigas Ia temon de ĉi tiu biografia romano. La verko estas diversflanke interesa, kaj ties Esperanta traduko spegulas la simplan kaj senpretendan stilon de niaj ĉinaj kaj vjetnamaj samideanoj. Ĝin onilegas facile kaj plaĉe.|[[Boletín]] n183 (jan 1971)}} ===[[Kantas la hungara skolto]]=== '''Kantas la hungara skolto: Hungaraj haj Skoltaj Kantoj.''' Eld. Szalay, Budapeŝto, 1933(?) {{citaĵo|Interesa kolekto da kantoj, multaj kun muziknotoj, kiu meritas atenton de ĉiu [[skolto]] aŭ muzikamanto Esperantista. Vortoj en Esperanto, kaj ofte ankaŭ en hungara lingvo. La Espero en B bemola estas tro alta por ordinara [[voĉo]].|[[La Brita Esperantisto]] - Numero 342, Oktobro (1933)}} ===[[Karpetoj transaltis la Drakpordon]]=== '''Karpetoj transaltis la Drakpordon'''. Eld. [[Ĉina Esperanto-Ligo]], Pekino, 1962(?) {{citaĵo|Infanlibreto alvenis tute nepripensite, kaj multe ĝojigis min. Mi rajtas esti infano kaj amuziĝi per la ĉarmaj bildoj, kaj per la mildega feliĉa rakonto pri kvin karpetoj kiuj multe naĝis, senbrue, foje kontraŭ la [[fluo]], unue en trankvila rivereto, poste en rapida torento, finfine en granda riveroj serĉis, demandis, evitis la barojn de la vojo, restis timigitaj de lokomotivo kaj trajno, ĝis finfine ili trovis la grandegan drakpordon, kaj preskaŭ nekredeble ili transsaltis ĝin kaj trovis... Oh, paradiza artEfarita lago, tio estas preskaŭ la ĉielo! La hirundo helpis ilin kaj transdonis salutojn al la avino. Neniu malamo, neniu venĝo, neniu malbonulo; estas bonaj kvalitoj por infana rakonto, senkompare multe pli bona ol tiuj de la t. n. filmoj por infanoj. Aĉetu ĝin, kaj certe vi ne eraros! |E. G. [[Boletín]] n133 (maj 1962)}} ===[[Katalogo de lingvoj]]=== '''Katalogo de lingvoj naturaj, popolaj, literaturaj, klasikaj kaj artefaritaj (provizora listo). Eld. UEA, ĝenevo, 1927, 40 paĝoj. {{citaĵo|Tiu studo enhavas jenajn ĉapitrojn: La Lingvoj de la homaro: Antikvaj lingvoj de la civilizacio; Modernaj kulturlingvoj de tutmonda graveco, kun proksimuma nombro de parolantoj por ĉiu el ili; La [[Lingvo internacia]] kun Mondlingva Statistiko, kiu enhavas la nomon, jaron kaj lokon de apero, nomon de la aŭtoro de 350 projektoj de internacia lingvo.|D-ro Harry Forta. [[Belga esperantisto]] n155 (jan 1928)}} === Katolika Esperantisto === '''Katolika Esperantisto''' estas oficiala organo de [[Katolika Esperantista Hispana Asocio]]. ===[[Katolika terminaro Esperanto-Español]]=== *Claramunt, Jozefo M. (1964): '''Katolika terminaro Esperanto-Español''', [[Tilburg]], [[Internacia Katolika Informejo]], 1964, 56 p., 20, broŝ., Serio de IKI {{citaĵo|En plaĉa broŝura formato kaj klare legebla teksto, la 56 paga terminaro de H.G. Wonnemakers S.J. kaj P. Huberteno O.F.M., aperas nun en la hispana traduko de J. M. Claramunt Sch. P. kiel 5a broŝuro en la Serio de I.K.I. kaj riĉigas la jam abundan fakan vortararon ekzistantan en la Internacia Lingvo. Tiu libreto, kiu speciale interesos la katolikanojn, enhavas laŭ aboca ordo pli ol mil okcent katolikajn terminojn. La traduko estas ĝenerale bona kaj ni devas gratuli la tradukinton pro la laboro farita; tamen, en venontaj [[eldono]]j oni devos korekti kelkajn misaĵojn kiuj enŝoviĝis en la tekston.|N. L. ESCARTIN. [[Boletín]] n149 (maj 1965)}} ===[[Kantono sub bombardo de japanaj aviadiloj]]=== J. O. Thompson. '''Kantono sub bombardo de japanaj aviadiloj'''. Eld. Johan H., Kantono , 1939(?) {{citaĵo|Ĉinujo en Flamoj - 22 karikaturoj aŭ skizoj de ĉinaj artistoj, kun Esperanta teksto. La volumeto prezentas la ĉinan sintenon kontraŭ la japana invado. |[[La Brita Esperantisto]] - Numero 408, Aprilo (1939)}} ===[[La Kialo]]=== R. A. Laidlaw. '''La Kialo''' trad. F. H. Hanbury kaj Luyken. Eld. Walters Brothers, Londono, 1930(?) 64 pĝ. {{citaĵo|Fama religia traktato, jam eldonita en 14 lingvoj.| [[La Brita Esperantisto]] - Numero 309, Januaro (1931)}} ===[[Kiel atingi Edinburgon]]=== '''Kiel atingi Edinburgon. Al Kontinentaj partoprenontoj de la 18a Universala Kongreso de Esperanto.''' Eld. [[James H. Fitton |J. H. Fitton]], [[Huddersfield]], 1926(?), 10 pĝ. {{citaĵo| Ilustrita broŝuro pri la Londona kaj Nordorienta Fervojo|[[La Brita Esperantisto]] - Numero 256, Julio (1926)}} ===[[Kiel Farigi Kreanto Facile kaj Rapide]]=== Petro Den. '''Kiel Farigi Kreanto Facile kaj Rapide'''. Eld. [[Moraviaj Esperanto-Pioniroj]], 1935(?), 230 pĝ. {{citaĵo|Vidante la vivon kiel serion de eksperimentoj, el kiuj nur la sukcesaj estas kreaj, la aŭtoro provis formuli teorion pri la leĝoj de la kreado, kun la celo helpi al la homoj konstrui pli perfektan mondon. Farante krean eksperimenton, oni devas izoli du eksperimenterojn, kiuj estu kontraŭecaj, sed kiuj tamen enhavu ian komunan [[faktoro]]n. La eksperimenteroj sin kontraŭstaras kiel la pozitivo—la negativon, la viro—la virinon, la progreso—la konservemon, la produktanto—la konsumanton. La pozitiva elemento rigardas al la estonteco, la negativa al la estinteco; la pozitivo celas la unuecon, la negativo—la diversecon. Krea eksperimento faras ekvilibron, [[harmonio]]n, inter la du eroj, kiuj per tio perdas siajn karakterizajn trajtojn kaj kunfandiĝas en novan, tute proprakarakteran tuton. La [[sukceso]]n de la krea ago kondiĉas la ekzisto, en ĝusta kvanto, de ia eraremo, ia pekemo; per ĉiu sukcesa [[eksperimento]] oni iom malpliigas la eraron, la pekon, kaj samgrade alproksimiĝas al la perfekteco. Detale eksponinte la teorion, helpe de analogia rezonado, Petro Den prove aplikas ĝin al konsidero pri iuj gravaj problemoj de la nuntempa mondo; per ĝi li esploras la rilatojn inter la milito kaj la paco, inter la [[reganto]]j kaj la regatoj, kaj inter la scienco kaj la arto. Povas esti ke la teorio en si mem nemulte valoras, sed oni rajtas senhezite rekomendi la verkon kiel tre interesan provon de unu homo ekvilibrigi siajn diversecajn ideojn en la kadro de filozofia leĝaro. La nomo de la eldonfirmo garantias pri la ĝenerala kompetenteco de la traduko ; nur pri detaloj de lingvo-uzo oni povus disputi.| [[Alec Venture]]. [[La Brita Esperantisto]] - Numero 373, majo (1936)}} ===[[Kio estas Socikredito?]]=== Social Credit Coordinating Committee. '''Kio estas Socikredito?'''. Eld. Gordon House, [[Nottingham]], 1947(?) {{citaĵo|Ĉi tiu broŝuro tre klare prezentas la [[ideo]]jn pri ekonomia reformo kiujn iniciatis majoro C. H. Douglas, kaj kiuj (sub la nomo ''Social Credit'') trovas konstante pli grandan [[akcepto]]n. La verko estas malgranda, sed ĝiaj 41 paragrafoj tre klare prezentas la [[afero]]n, sub la rubrikoj ''Graveco de la individuo, Celo de industrio, Manko de mono, [[Eksporto]] ne estas solvo, De kie la mono venos? Nacia kredita departemento, [[Vendado]] subkosta (Justa prezo), Nacia [[dividendo]], [[Libereco]] de elektado. La traduko, farita de [[John Leslie]], estas modela. Ni prefere dirus ''investi'', ol ''plasi''. Ĉu ''Socia [[kredito]]'' ne estus pli agrabla formo, ol Socikredito?|[[La Brita Esperantisto]] - numeroj 509-510 sep-okt 1947}} ===[[Kion rakontas amikoj de Peĉjo]]=== Hermynia Zur Mŭhlen. '''Kion rakontas amikoj de Peĉjo''' trad. "Senheredigito". Eld. [[Sennacieca Asocio Tutmonda]], Leipzig, 1928(?) ===[[Kiu estas kiu inter Nord-Amerikaj Esperantistoj]]=== '''Kiu estas kiu inter Nord-Amerikaj Esperantistoj'''. Eld. Postnikov. ===[[Kiu estas Jozefo?]]=== [[Johan Valano]] kaj Vjekoslav Iveziĉ. '''Kiu estas Jozefo?'''. Eld. [[Internacia Kultura Servo]], Zagrebo, 1984. {{citaĵo|Bildstria [[rakonto]] en facila lingvaĵo, verkita kiel ekzercolegaĵo akompane al „la zagreba instrumetodo".|[[Der Esperantist]] n130_feb. 1985}} ===[[Kiuj semas plorante]]=== [[Éva Tófalvy]] kaj [[Oldřich Kníchal]]. ''Kiuj semas plorante, romano'', 1984, 107 paĝoj, [[Universala Esperanto-Asocio]], Roterdamo,<ref>(eo) [https://www.youtube.com/watch?v=z8Ern0dcNN4 Kiuj semas plorante... - Nicola Ruggiero], YouTube-filmeto</ref>, ISBN 9290170298. Romano kiu ricevis la premion "Raymond Schwartz"<ref>(eo) [https://www.esperokatolika.org/ek19761980/ek1979_05.htm#11 Premio "Raymond Schwartz] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20221215174214/https://www.esperokatolika.org/ek19761980/ek1979_05.htm#11 |date=2022-12-15 }}", Esperanto Katolika, n-ro 5, 1979.</ref> (elp. Ŝvarc), kvazaŭ taglibro de homo, kiu erarvagas sub influo de [[Faŝismo|faŝisma]] ideologio<ref>(eo) [https://katalogo.uea.org/katalogo.php?inf=2241&id=786&recenzo=montru#ek Recenzo de Don Harlow], UEA</ref>. {{citaĵo|«Kiuj semas plorante...» estas psikologia, intima romano, kvazaŭ taglibro de la protagonisto, kiu rakontas pri siaj viveventoj kaj siaj psikaj sintenoj kaj reagoj al la vivo. La aŭtoroj montras, kiel homo povas erarvagi sub la influo de politika ideologio ĉi-kaze naziismo — ĝis perfido al siaj kunhomoj kaj eĉ intimuloj. La stilo estas modera, sen superfluaj precizigoj. La konstruo estas kohera, ne dispeciĝas en ĉapitrojn. Personecaj karakterizoj estas sukcesaj, sociaj kaj politikaj eventoj klarigas el cele efikantaj dialogoj kaj sobraj evidentigoj. Por la Premio konkursis dek manuskriptoj de naŭ aŭtoroj el ses landoj. Eva Tófalvi naskiĝis en Mohacs, Hungario, en 1947-a. Ŝi estas diplomito de la [[Universitato Eötvös Loránd]], [[Budapeŝto]], pri la hungara kaj Esperanta [[filologio]]j. Si jam gajnis kvar aliajn premiojn en la Belartaj Konkursoj de UEA. Ŝi estas la ĉefaŭtoro de «Kiuj semas plorante...». Oldrich Kníchal naskiĝis en [[Humenné]], [[Ĉeĥoslovakio]], en 1939-a. Li finstudis historion kaj filologion en [[Prago]]. Ekde 1981-a li estas redaktoro de la slovaklingva gazeto en Budapeŝto. En 1982-a li gajnis la Premion Luigi Minnja [''tiel''] pro eseo, Eva Tófalvi kaj Oldrich Kníchal estas geedzoj.|Suno. [[Boletín]] n264 (jul 1984)}} {{referencoj}} ===[[Konciza Kompendio por ludi la Klavaron per Klavarskribo]]=== '''Konciza Kompendio por ludi la Klavaron per Klavarskribo'''. Klavarskriba Instituto, Londono, 1948(?) 16 pĝ. {{citaĵo|Jen gvidlibro en Esperanto por la [[lernado]] de genia sistemo de muzika notacio kiu havas Esperantan nomon : “[[Klavarskribo]]”. Antaŭ proksimume 15 jaroj, Cornelius Pot, nederlanda sciencisto kun pasio por [[muziko]], elpensis novan sistemon de muzika notacio, kiu forigas kelkajn el la malfacilaĵoj kaj komplikaĵoj, kiuj ofte senkuraĝigas la lernanton de la piano per la malnova notacio. La sukceso de la metodo iris de lando al lando, kaj nur la postmilitaj malfacilaĵoj (ekz, papermanko) malhelpis ĝian pli rapidan disvastiĝon. Nun, kuraĝigite de ĉiam pli granda aro de diversnaciaj uzantoj, la eldonisto, mem fervora Esperantisto, decidis aperigi ĉi tiun lernolibron en [[Esperanto]]. Per ĝi la jam senkuraĝiĝinto aŭ la nova aspiranto povas eklerni, kaj je sia surprizo tuj provi kaj reprodukti jam konatajn ariojn. Troviĝas pli ol 10,000 diversaj muzikaĵoj en la klavara sistemo. |[[La Brita Esperantisto]] - numeroj 521-522, septembro - oktobro (1948)}} ===[[Konfeso (romano)]]=== [[Milka Pogaĝic]]. '''Konfeso''' trad. [[Antonija Jozičić]]. 1914(?) ===[[Konturo de Oomoto]]=== '''Konturo de Oomoto'''. Eld. Propaganda Oficejo, [[Kameoka]], 1932(?) {{citaĵo| Libreto de propagando|[[Brazila Esperantisto]] 1932 j23_n01-03_jan-mar.}} ===[[Kortfattet Oversigt over Worms’ System paa Esperanto]]=== [[Robert Kreuz]] kaj A. Worms. '''Kortfattet Oversigt over Worms’ System paa Esperanto'''. Eld. Stenografisk Tidsskrift, [[Horsens]], 1934(?), 8 pĝ. {{citaĵo|Resuma adapto por Esperanto de la [[stenografio]] Schrey-Worms. Klare presita, sed tro konciza por utili al tiu, kiu ankoraŭ ne scias la sistemon. |[[La Brita Esperantisto]] - Numero 349, Majo (1934)}} ===[[Kudlago, la malgranda eskimo]]=== [[Nienke van Hichtum]] '''Kudlago, la malgranda eskimo''' tradukis S.D. Mannoury. Eld. Societo Esperanto, Stockholm, 1935(?), 40 pĝ. {{citaĵo|Libreto por novuloj kaj junuloj, kiun ili kun ĝojo kaj utilo legos. La simpla, reala rakonto pri la simpatia eskima bubo Kudlago vekos nian simpation por li kaj lia popolo. La lingvaĵo estas glata, kaj oni plene povas rekomendi la libron al komencantoj kiel ankaŭ al pli lertaj esperantistoj, kiuj deziros sin distri per legado de interesa rakonto. La kovrilo prezentas tutpaĝan originalan bildon de la malgranda Kudlago kaptanta fiŝojn.|[[Bulgara esperantisto]] j.17 n.05-06 jan.-feb. 1936}} ===[[Kudra kaj Trika Terminaro]]=== Myrtle Verda kaj Vilĉjo Verda. '''Kudra kaj Trika Terminaro'''. 1948(?) {{citaĵo| Oni ofte diras, iom ŝerce, ke se kunvenas du Esperantistoj, ili babiladas en Esperanto, sed ke du Esperantistinoj post la unuaj [[frazo]]j emas fali en la nacian lingvon, pro la [[manko]] de teknikaj terminoj pri vestaĵoj kaj aliaj aferoj kun [[intereso]] por virinoj ! Jen provo almenaŭ parte forigi tiun mankon. Efektive vestoj kaj ŝtofoj diferencas ĉiulande kaj ĉiuepoke ; kaj ĉiu fabrikisto emas konstante elpensi por siaj varoj novajn fantaziajn nomojn, baldaii forgesota,iii ; oni do povas dubi, ĉu estas eble aŭ eĉ dezirinde, doni internaciajn nomojn al [[afero]]j pure naciaj, lokaj, aŭ efemeraj. [[Kudrado]] kaj trikado, tamen, prezentas [[kampo]]n internacian kaj gravan, ĝis nun ne sufiĉe atentitan. Al mi, laiko, ŝajnas, ke Ges. Verda bone kompilis ĉi tiun provan [[terminaro]]n; tamen ili saĝe kaj modeste petas komentojn kaj proponojn por plibonigo. Ili mem proponis nur jenajn [[neologismo]]jn : '''''ĉika''' (prefere ol ŝika), chic ; [[nilono]], nylon ; [[plasto]], plastic (material) ; '''tredi''', thread (fadenon en kudrilon, stangon tra ringoj, laĉon tra truoj) ; [[tredilo]], bodkin ; '''trikroĉi''', tricot. Aliaj radikoj jam uzitaj estas ''[[bajeto]], baize ; [[ĉeniljo]], chenille ; '''eskalop-i''', -os scallop ; '''kordur(oj)o''', corduroy ; [[mohajro]], orli (hem), '''sarsen(et)o''', [[silesio]], [[vincjo]], '''-eto''', wincey -ette''. Ĉu ''merceri— mercerize'' ([[Robert Kreuz|Kreuz]]) aŭ ĉu (laŭ la [[Terminaro]] kaj [[PV|P.V.]]) ''mercer-o - mercery ?'' Por ''to mercerize'' la internacia [[formo]] estas ''mercerizi''.|[[La Brita Esperantisto]] - Numeroj 513-514 jan-fev 1948}} ===[[Klereco por Hodiaŭ kaj Morgaŭ]]=== '''Klereco por Hodiaŭ kaj Morgaŭ'''. Eld. [[Verlag Zeit im Bild]], Dresden, 1971(?) 68 paĝoj . {{citaĵo|La broŝuro tem as pri la kleriga sistem o socialism a funkcianta en la [[Germana Demokrata Respubliko]]. Sendube ĝi havas por niaj pedagogoj aplikeblajn sugestojn en la kampo de la edukado. Aparte interesa estas la rubriko 'Kunlaboro de lernejo kaj gepatroj’. Leginda kaj pensiga broŝuro kun pozitivaj ideoj rilate al kelkaj problem oj, kiuj tutm onde plagas la klerigan sistemon.|[[Fernando de Diego|F. de Diego]]. [[Boletín]] n185 (maj 1971)}} === [[Kleine Esperanto Sprach lehre]] === [[Herman Böbs]]. '''Kleine Esperanto Sprach lehre'''. Ader & Borel, Dresden, 1918. {{citaĵo|Bona gramatiko, sufiĉe kompleta en malgranda volumo, praktike aranĝita kun bonaj ekzemploj. En la estontaj eldonoj, kiujn ĝi meritas, estu evitataj kelkaj lingvaj kaj logikaj malbenoj, kiel ekz. "La botisto flikas tiajn ŝuojn, kiuj estis difektataj"; "preferi ovaĵon ol viando" (intence ol anstataŭ al. Kial?); "en nia lingvo estas amaso da lerninda" (lernindaĵoj). "Rapidvagonaro ne haltas en ĉiu stacio kaj bezonas tial proksimume nur la duonan tempon pro sia preskaŭ duobla rapideco" (du katŭzoj nekorekte kunigataj per tial kaj pro), "la tramvojo, kies elektraj veturiloj estas nur duope aŭ triope, dum fervoja vagonaro enhavas ofte 30 vagonojn ("Elektra" estas nur la motora veturilo, ne la senmotoraj vagonoj). |St. Esperanto n238 jun 1920}} ===[[La Kolorigisto-aerveturanto]]=== V. Godineau. '''La Kolorigisto-aerveturanto''', traduko de la grupo Esperantista de Monako, 1905. {{citaĵo|La Kolorigisto-aerveturanto estas la titolo de -24-paga broŝureto tradukita de la grupo Esperantista de [[Monako]], kaj ''tre bone'' tradukita. Ĝi estas rakonteto de aventuro en [[balono]]; kaj troviĝas en la [[Kolekto Esperanta aprobita de d-ro Zamenhof|Kolekto Aprobita]] ; ĝia prezo estas 30 centimoj (4 pencoj afrankite). Tre taŭga kiel [[legolibro]] en la kursoj de lernantoj.|[[La Brita Esperantisto]] - Numero 006, junio (1905)}} === Komerca Foiro de Paris === '''Komerca foiro de Paris 10 — 25 Majo 1921'''. 4 paĝoj 16 X 24 cm. {{Citaĵo|Belaspekta sur luksa papero presita prospekto kun 4 fotografaĵoj. La Komitato de la Foiro sciigas ke ĝi korespondas per ĉiuj lingvoj, speciale per Franca lingvo kaj Esperanto.|[[Belga Esperantisto]] n075-076 (maj-jun 1921)}} ===[[Komercaj leteroj (Berthelot kaj Lambert)]]=== [[Paul Berthelot]] kaj [[Charles Lambert]]. '''Komercaj Leteroj''' . Eld. [[Hachette]], Parizo, 1903. {{citaĵo|Samtempe la « Fundamenta Krestomatio » de Dro Zamenhof, ni ankaŭ ricevis «Komercaj leteroj » de niaj amikoj P. Berthelot kaj Ch. Lambert; prezo 0,50 franko, ĉe Hachette kaj Kio (''tiel'') kaj ĝiaj tenejoj. Tiu broŝuro enhavas multajn modelojn da leteroj, avizoj, kambioj, reklamoj, anoncoj, k. t. p. kiuj gvidos la komercistojn kaj permesos al ili facile kaj ĝuste redakti iliajn esperantajn skribaĵojn. Dezirante fari persone specialan [[propagando]]n ĉe la komercaj Societoj, ni petas amikojn sendi al ni ĉiujn komercajn presaĵojn, kiujn ili ricevus aŭ almenaŭ sciigi nin pri tio. De nun ni dankas ilin.|[[La belga sonorilo]] - Numero 016, Decembro (1903)}} ===Konsiloj al Esperanto-Instruistoj=== '''Konsiloj al Esperanto-Instruistoj'''. Eld. Esperanto-Instituto de Estonio, Tallinn. 1928. {{citaĵo|KONSILOJ REKOMENDOJ KAJ KLARIGOJ por la kandidatoj al la Esperantoekzamenoj, aranĝataj ĉe la suprecitita Instituto. Sespaĝa folio. |[[Belga esperantisto]] n168-169 (feb-mar 1929)}} === [[Kondiĉoj de la Armistico]] === '''Kondiĉoj de la Armistico'''. Novembro 1918, en angla kaj Esparanta lingvoj. Tiun ĉi dokumenton eldonis la [[BEA]], literatura kaj debata Societo por elmontri la taŭgecon de Esperanto por gravaj internaciaj aferoj. La oficiala angla teksto (kiel ĝi aperis en la ĵurnaloj) estas prezentita, kune kun Esperanta traduko. Brita Esperanto-Asocio. ===[[Kristana kulturlaboro en nia tempo]]=== Erik Hj. Linder.''' Kristana kulturlaboro en nia tempo: Prelego ĉe tutŝtata kunveno de la svedaj liberaj Eklezioj'''. Eld. Esperanto-Missionen, Nora Stad. Svedujo, 1957. Broŝ 28 p.. 12X19. {{citaĵo|La aŭtoro konstatas ke nuntempe “ mirige malmultaj kristanoj sin okupas pri arto. ” Li reĵetas la ideon ke tio sekvas el la fakto ke ” la plej grava kultura kontribuo de la kristana eklezio tutsimple estas prediki evangelion al homoj por konvertiĝo kaj saviĝo. ” Li emas kredi ke la ebla kaŭzo de la manko pli ĝuste estas ke " la nun ekzistantaj kristanaj grupoj ial fariĝis malpli konvenaj kiel kulturmedioj. ” Artistoj ja kaj ĝenerale ĉiuj homoj kiuj kreas lon novan sur la kampo de kulturo kaj scienco, malŝatas la malnovan kaj la laŭkutiman ; ili " provas eviti ĉiuin pretajn opiniojn, ĉiujn liniile rektajn [[direktivo]]jn. ” Siaflanke " la katolika eklezio (kaj la angla alteklezio) sukcesis krei favoran kulturan medion. ” Do, se ankaŭ ” la sveda [[kristanaro]] volas formi kulturan medion, tiam ĝi estu vigle diferencigita medio, ne uniformita tia ", kiu " entenu ĉiajn celadojn kaj [[intereso]]jn ” , konkludas la aŭtoro.|F.C. [[Belga esperantisto]] n358 (sep-okt 1958)}} {{citaĵo|La verkisto, profunde kristana kredanto en ĉi tiu broŝuro tre bone pristudas la [[problemo]]n laŭ plej larĝa kompreno: artoscienco-politikoj pri la rilato inter Kristanismo kaj Kulturo. Estas rimarkinde, ke la pensoj de Erik Hj. Linder koincidas en multaj aspektoj kun unu el la lastaj Mesaĝoj de la Papo [[Pio la 12-a]], en kiu oni asertas, ke ĉiu kulturo fundamentas en la religio. Malgraŭ la fakto, ke la aŭtoro estas [[protestanto]], sur paĝo 18 vi trovos bonajn vortojn pri la [[Katolika Eklezio]], kiu vere imponas pro sia firma doktrino. Legante tiun ĉi broŝuron, oni povas konstati, ke la aŭtoro ne lasas sin konsterni pro la plej modernaj eltrovoj, sed restas firme staranta sur la kristana fundamento, kiel la nura bazo por feliĉo kaj ĝojo.| J. JUAN FORNÉ. [[Boletín]] n113 (jan 1959)}} ===[[Kristo kaj Hitlero]]=== H. Boschma. '''Kristo kaj Hitlero''' trad. M.F. Roelants. Eld. [[Tijdsivoom]], [[Lochem]], 1939(?) {{citaĵo|La Nederlanda eldono de ĉi tiu verketo jam atingis la sepan eldonon. En la Biblio ni legas, ki iam [''tiel''] grandaj homamasoj kunvenis, por aŭskulti [[Kristo]]n. Nuntempe la homamasoj emas forgesi Kriston, kaj prefere aŭskultas iun [[Jiddu Krishnamurti|Kriŝnamurtin]] [''tiel''], [[Josif Stalin|Stalinon]], [[Benito Mussolini|Musolinon]], aŭ [[Adolf Hitler|Hitleron]]. Kiel klarigi la eksterordinaran kaj preskaŭ senliman influon, kiuj tiaj gvidantoj malsamaj inter si posedas super la [[animo]] de homoj inteligentaj kaj eĉ religiaj ? Ĉu Kristo vere perdas sian signifon por la homaro ? Kial oni kreas por si novajn diojn ? Traktaĵo interesa kaj aktuala. Esperanta stilo sufiĉe klara, tamen plibonigebla. |[[La Brita Esperantisto]] - Numero 416, Decembro (1939)}} ===[[Kun la defendantoj de Kon Ko]]=== [[Ngujen Khai]]. Kun la defendantoj de Kon Ko. Hanoi: Fremdlingva Eld.,[1967]. - {{citaĵo|Novelo, kiu rakontas pri la heroaĵoj de la defendantoj de [[Kon Ko]], «Insulo de l’ herboj», kontraŭ la atakoj de usonaj militŝipoj kaj aviadiloj. Tiu insuleto, situanta je tridek kilometroj for de la kontinenta [[Nord-Vjetnamio]] kaj proksime de la 17a paralelo, kvankam ampleksas nur kvar kvadratkilometrojn, tamen, depost la komenco de la usona-eskalado, fariĝis morala bastiono por la tuta popolo pro siaj impetaj rebatoj kontraŭ la ĉiutagaj bombardadoj de tiel potenca malamiko. En tiu malŝirmata antaŭposteno de sia lando, ties defendantoj heroe batalas, kvazaŭ tio estus lia normala vivo. Tiuj junuloj, pli malpli dudek jaraj, plenaj de batalvoko preskaŭ ne konis veran pacon, ĉar la unua rezistado kontraŭ la francaj koloniistoj ja okazis dum ilia infaneco. Tre sobraj pro kutimo, ili ne multe bezonas por sia nutrado. Akvo kaj rizo sufiĉas, sed, krom tio, ili havas abunde [[krabo]]j kaj sovaĝaj legomoj kaj herboj por regali sin. Kovritaj per toloj de usonaj paraŝutoj kiel pluvaj ŝirmiloj, bone kamuflitaj per [[liano]]j kaj ĉiam en tre malgrandaj grupetoj, ili ne facile povas esti trafitaj de la malamiko kaj, tiel, la insula malsanulejo ordinare estas preskaŭ malplena. Foje, post furioza artileria duelo, dum kiu la insuleto estis batita per tunoj da [[bombo]]j kaj centoj da raket-kugloj, iu komentarias: «Ĉio ĉi tio nur estas vanta [[disperdo]] de municioj. Kiel mallertaj ili estas!» Simpla rakonto kun simplaj batalantoj, plenfidaj pri sia venko, por kiuj la [[morto]] nur signifas gloran akcidenton. La verko estas bone presita kaj flue skribita, kvankam, eble pro influo de sia nacia lingvo, oni tro ofte uzas la prezencon en la verbaj tempoj.|J. Devis. [[Boletín]] n163 (sep 1967)}} === [[Kvara Internacia Foiro de Retchenberg]] === * '''IVa Kvara Internacia Foiro de [[Retchenberg]]. 11-19 Aŭg. 1923. Prospekto'''. 8 pĝ. 22,5 x 28,5 cm. * E . Spiethof. «'''La senco de la Foiroj'''» , 1 pĝ, 22,5 x 28,5 cm . === [[Kvar Evangelioj kunigitaj en unu rakonto]] === R. Laisney. '''La Kvar Evangelioj kunigitaj en unu rakonto'''. Eld. [[Hachette]], Parizo, 1908,197 p. Aprobita de la katolika eklezio. <small>(IEMW:700.935-B.Esp-)</small> === [[Kuracisto (revuo)]] === '''Kuracisto''' estis internacia monata revuo pri [[medicino]], kiu eldoniĝis ekde [[1913]] en [[Varsovio]]. (Unua) redaktoro kaj administranto estis d-ro [[Józef Chybczyński]]. === [[La Kvinjaro de Sovetlandoj]] === '''La Kvinjaro de Sovetlandoj'''. De Sosnowski, el la rusa trad. V. Polakov. 1923, 80 p. Ĝi per multaj bildoj kaj sugesta teksto iom malkaŝas al ni la spiritstaton, kredon kaj iluziojn de niaj orientaj najbaroj.“ (G. S. ,E' 1923 p: 183.) == L == ===[[Land-defendado per nemilitaj periloj]]=== [[Frans Daels]]. '''Land-defendado per nemilitaj periloj''' trad. J. Debenf kaj P. Uittenbogaavd. Eld. V.O.S. Bruselo, 1939(?) {{Citaĵo|Interesa kaj pensiga parolado, kiu montras la danĝerojn de la nuna armado, kaj proponas kiel [[solvo]]n rimedojn por civitana sindefendo per [[defendilo]]j nemilitaj sed efikaj. La rezisto proponata estas ne nur pasiva, sed ankaŭ tre aktiva. La [[plimulto]]n de la libro ĉiu pensulo sendube konsentos. Iuloke ĝi ŝajnas neklara aŭ pridubebla ; sed la tuta [[parolado]] estas tre studinda.|[[Montagu Christie Butler|M.C.B.]] [[ La Brita Esperantisto]] - Numero 414, Oktobro (1939) }} ===[[La landlima problemo inter Ĉinio kaj Hindio]]=== '''La landlima problemo inter Ĉinio kaj Hindio'''. Pekino: Fremdlingva Eldonejo, 1963. - 133 p., [13] faldfolioj: multaj mapoj. {{citaĵo|La libro temas, kiel la titolo indikas, pri la disputo inter Ĉinio kaj Hindio pro la landlima problemo kaj enhavas diversajn deklarojn, de la Registaro de la [[Ĉina Popola Respubliko]], kaj leterojn de la ĉefministro [[Goŭ Enlaj]] al la ĉefministro [[Jawaharlal Nehru|Nehru]] kaj al la gvidantoj de aziaj kaj afrikaj landoj. Neriproĉebla [[lingvaĵo]]. |N. L. ESCARTIN. [[Boletín]] n138 (okt 1963)}} ===[[Leĝoj de la homa socio]]=== '''Leĝoj de la homa socio''' trad. U. Ungert. [[Eldonejo Lanterno]], [[Munkeno]], 1968. 79 paĝoj, {{citaĵo |La libreto entenas faskon de pensoj, ĉefe pri politiko, ĝenerale ne tre originalaj, kelkaj kontestindaj, apud evidentaj veroj de etika inspiro. Jen specimeno: “ĉiuj scias, ke nobla semo ne kreskas de si mem, sed postulas penon, sistemecan flegadon. Male herbaĉo ekŝvelas, tuj kiam la homamano, kiu ĝin kontraŭbatalas, forestas”. La lingvo kaj la stilo ne meritas multan laŭdon, kaj denove konfirmiĝas, ke oni ne sufiĉe atentas la ĝustan admonon de Waringhien: neniam publikigu [[traduko]]n, eĉ dek-linian, kiun vi ne kontroligis per klera, alilingva esperantisto! |aŭtoro = [[Fernando de Diego|F. de Diego]] }} ===[[Lernolibro de la Esperanta stenografio]]=== *[[Ludoviko Jakob]]. '''Lernolibro de la Esperanta stenografio'''. Eld. Ludoviko Kókai, Budapest, 1913(?) ===[[Lernolibro de Esperanto por la unua lernojaro]]=== [[Jordan Markov Iliev]], [[Kunĉo Vâlev]], [[Ivan Sarafov]]. '''Lernolibro de Esperanto por la unua lernojaro'''. Ŝtata Eldonejo Narodna Prosveta, 1976/1982. {{citaĵo|En Bulgario aperis nova lernolibro por komencantoj, „Lernolibro de Esperanto por la unua lernojaro“. Ĝi konsistas el du enkondukaj kaj 26 ĉefaj lecionoj; krom tio ĝi enhavas 5 ripetajn lecionojn. Legante la [[enhavtabelo]]n, oni povas kontente rimarki, ke ne gramatikaj, sed ĉiutagaj paroltemoj donas al studanto la direkton de lia okupiĝo pri Esperanto. La temoj ampleksas ekzemple la lernejon, la familion, la homan korpon, [[ekskurso]]jn, feriojn, la junpioniran organizon, la laborbrigadon, la kulturan [[vivo]]n, la belan patrolandon Bulgarion, la Unuan de Majo, la organizan laboron de la [[esperantisto]]j. Evidentiĝas, ke tiu ĉi nova lernolibro laŭ [[temelekto]] plenumas gravan lernpsikologian postulon: La instrumaterialo devigu la lernantojn ke ili malkovru siajn pensojn pri diversaj vivsferoj. Foliumante la lernolibron, oni estas surprizita per la granda nombro de [[ilustraĵo]]j, kiuj konvinke klarigas novajn gramatikaĵojn. Tial alia lernpsikologia postulo estas plenumita: Tipaj ecoj de la fremda lingvo estu instruataj tiamaniere, ke ili en la cerbo de lernanto ligiĝu kun personaj [[impreso]]j, travivaĵoj kaj emocioj. Ĉiu leciono estas pliaĉigita per ekzercoj, kiuj celas al ellaborado ĉe [[lernanto]] de diversspecaj lingvokapabloj: bela skribado, preciza lingvologika pensado, memstara formado de esperantlingvaj respondoj aŭ demandoj ktp. La lernolibro meritas rekonon pro sia eduka tendenco: Lernante Esperanton laŭ tiu ĉi libro, vi ekkonas multajn sciindaĵojn aŭ politikajn principojn, ekz.: — „La patrolando postulas de ni esti fortaj, sanaj kulturaj kaj saĝaj [[civitano]]j“ (sepa leciono); — „Ĝi (t. e. la bulgara popolo T. D.) inde plenumas la testamenton de nia instruanto [[Georgi Dimitrov]] — en 15 — 20 jaroj atingi tion, kion aliaj popoloj ĉe aliaj kondiĉoj atingis dum tuta jarcento. Kaj tiu tasko estis plenumita“ (deknaŭa leciono); — „En la Parko de la Libero ni vizitis la Fratan Tombejon de la pereintoj en la batalo kontraŭ la faŝismo. Ni haltis ĉe la [[Monumento de la soveta armeo (Sofio)|Monumento de la Soveta Armeo]] (deknaŭa leciono); Sendube, ankaŭ tria postulo al vera lernolibro de fremda lingvo estas praktike uzita: La lernado de iu fremda lingvo samtempe formu la [[personeco]]n de lernanto. Tiu tria postulo havas plej gravan signifon por la instruado de [[internacia lingvo]] Esperanto. Ni konvinku la popolojn kaj pacamantajn registarojn pri la volo cle esperantistoj en socialismaj landoj, partopreni la konstruadon de la nova socio kaj batali por ĝi! Kelkaj rimarkoj pri eventuala plibonigo de la priparolata bulgara lernolibro: Unue — Ekde la unua ĝis la fina leciono ĉiuj laborinstrukcioj estas formulitaj en bulgara lingvo. Kial ne paŝo post paŝo anstataŭigi la bulgarlingvajn instrukciojn per esperantlingvaj? Tiel la lernantoj pasante povus pligrandigi sian pasivan vorttrezoron. Due — La minusklo „k“ en la manskriba formo estas donita kirile („K“, p. 6 kaj 31), ĝi estas skribenda en latina skribmaniero „k“. Entute — rekomendinda lernolibro de Esperanto! Mi esperas, ke ĝi influu krean rilaton al fremdlingva metodiko flanke de niaj instruantoj kaj [[instruisto]]j. |[[Till Dahlenburg|T. Dahlenburg]]. [[Der Esperantist]] - Numero 091, Majo (1978)}} ===[[Lernu Esperanton]]=== '''Lernu Esperanton''' Eld. Quarello & Cia. Buenos Aires, 1947(?) {{citaĵo|Tiu libreto estas eltiraĵo el la ampleksa verko «LERNU ESPERANTON», kiu ne estas ankoraŭ eldonita kaj destinita por tiuj, kiuj volas ellerni bone la lingvon. Kompreneble ĝi taŭgas bone por hispanlingvanoj, pro klarigoj superfluaj por alilingvuloj.|[[Afrika Revuo]] numeroj 11-12, Novembro - Decembro (1947)}} === [[Leteroj al Brigito]] === J. B. Severac. '''Leteroj al Brigito'''. La socialista partio, ĝiaj principoj kaj ĝiaj taskoj. 1933, 207 p. === [[Lehbuch der Weltsprache Esperanto]] === [[Karl J. Loy]]. '''Lehbuch der Weltsprache Esperanto'''. Eld. J. C. Huber, Dresden, 1921 === [[Libero (revuo)]] === '''Libero'''. Monata revuo de movadoj por reformigo de la vivo. Interese redaktita. Aperis en 1925-26; 244 p. Formato 29x31. (BIL, p: 319.) ===[[Liberigo de timo kaj mizero]]=== '''Liberigo de timo kaj mizero'''. Eldonis Internacia Asocio Bellamy, [[Beverwijk]], 1952 {{citaĵo|Bellamy-Asocio celas formi socian strukturon laŭ ekonomiaj kaj sociaj ordoj klarigataj en la recenzata broŝuro. La Asocio, por disvastigi sian celon tra la mondo, uzas Esperanton kiel internacian lingvon. Por ni, tiu fakto estas la detalo plej rimarkinda kaj tio estus tre plaĉa, ke kia ajn Asocio kun universalaj celoj ankaŭ uzus Esperanton anstataŭ ignori ĝin.|[[Boletín]] n046 (okt 1952)}} ===[[La Libervola Help-servo en la inunditaj regionoj de Liĥtenstejno]]=== '''La Libervola Help-servo en la inunditaj regionoj de Liĥtenstejno (2an de Aprilo ĝis 5a de Oktobro 1928)'''. Eld.: Konstanta Komitato por la LHS, [[Basel]], ĉ 1930. {{citaĵo|Multilustrita broŝuro kun artikoloj en germana, franca kaj angla lingvoj kaj resumo en Esperanto. Tiu libreto donas klaran bildon pri la organizo kaj pri la rezultoj de help-servo organizita dank’al libervolaj laborantoj en la forte frapitaj regionoj.|[[Belga esperantisto]] n180 (feb 1930) }} ===[[Libroj el la lando de la XXVI-a Universala Kongreso de Esperanto]]=== '''Libroj el la lando de la XXVI-a Universala Kongreso de Esperanto'''. Eld. [[Eldona Societo Esperanto]], [[Stockholm]], 1934. ===[[Lingva planado kaj leksikologio]]=== '''Lingva planado kaj leksikologio'''. Fonto, Chapecó, 2001. {{citaĵo|12 kontribuaĵoj en [[Esperanto]] kaj 5 angle dum la II Simpozio de la [[Akademio de Esperanto]] okazinta en Zagreb 2001. Entute partoprenis lingvistikaj [[sciencisto]]j el 9 landoj nome: Hungario 3. [[Germanio]] 3, Usono 2, [[Ĉinio]] 2, Pollando 2, Serbio 1, Ukrainio 1, [[Brazilo]] 1 kaj Aŭstralio 1. Jen ŝanco por profundigi viajn konojn pri Lingva planado kaj Leksikologio. |[[Brazila Esperantisto]] - Numero 323, Aprilo ĝis Junio 2003}} ===[[Li oferis sian vivon, por ke ni vivadu]]=== [[Merle Eyles]]. '''Li oferis sian vivon, por ke ni vivadu'''. 1939(?) {{citaĵo|Rakonto pri la vivo kaj morto de la Pola militrezistanto Jozef Stankunas. |[[La Brita Esperantisto]] - Numero 410, Junio (1939)}} == M == ===[[Malantaŭ la Fronto]]=== '''Malantaŭ la Fronto'''. Eld. [[Esperanto-Undo Koenkai]], Tokio, 1939(?) {{citaĵo|Kolekto da [[bildo]]j montrantaj helpon donatan de la [[japana registaro]] al ĉinoj en la invadita teritorio. |[[La Brita Esperantisto]] - Numero 408, Aprilo (1939)}} ===[[La maljunulino kiu paŝis en la maro]]=== San Antonio ([[Frédéric Dard]]). '''La maljunulino kiu paŝis en la maro''' trad. [[Armela Le Quint]] kaj [[Ĵak Le Puil]]. Eld. [[Espéranto France]], 1996. Originala titolo: "La vieille qui marchait dans la mer" . {{citaĵo|Jen libro nepre legenda de esperantistoj (ne [[komencanto]]j) kiuj ankoraŭ opinias, ke oni ne povas ĉion esprimi en Esperanto. Tiuj kiuj ne scias kiel "aristokrate" insulti, amuzu sin legante tiun libron. Tiuj kiuj bezonas sinonimojn por la instrumentoj el kio konsistas niaj seksaparatoj lernu tiun verkon. Vi trovos almenaŭ ok vortojn ekde vulvo ĝis la simpatiaj inejo kaj etgroto por la mitula mitologia jonio. Pri penisoj aŭ pliaj ĉuroj kaj kacoj la vortaro estas same riĉa. Mi persone ne ŝatis la tro francan vorton bito, despli ke en PIV la signifo estas sufiĉe diferenca eĉ se temas pri ŝtipo. Verdire, kiuj ne donas pli da graveco al siaj seksorganoj ol al aliaj korpopartoj, eble en la komenco de la legado ne ŝatos la tekston, tro pornoaspektan, poste oni alkutimiĝas. La preĝadoj de la maljunulino estas genie satiraj. Mi devas tuj informi ke, laŭ mi, la libro ne temas pri vera traduko sed pri reverkado, bona adapto al nia [[lingvo]] ĉar kredeble San Antonio neniam aŭdis pri "ŝulca parolstilo" (de [[Rikardo Ŝulco]]) aŭ kabeis! Sed ni ne devas forgesi ke kanzonisto Ĵak Le Puil estas la kreinto (jam de 20 jaroj) de la skandalema, ajnista [[revuo]] "[[La Kancerkliniko]]" do en tiu laboro li sin sentis tiel bone, kiel fiŝo en akvo, aŭ kaco en etgroto. La vortaristo Ĵak majstras en la uzo de nekutimaj [[vorto]]j, mi devis konsulti nian PIV- on multfoje... mi renkonte al la vorto ''falva'' preskaŭ notis preseraron sed mi eksciis ke ''falva'' signifas tre hele flava. La neofte uzata lavabo, ĉe ĵak venigis "necesabo" tiel ke abo estas kvazaŭ sufikso por ujo... sed ''ab'' jam estas [[prefikso]]. Ĵak vere troigis en la uzo (tri aŭ kvar fojoj) de la vorto "odekolono" francismo kiu ne riĉigis nian lingvon despli ke "kolonja akvo" ja en la glosaro de la libro, ankaŭ estas en PIV kaj estas jam ordinare uzata... Tre ŝatus mi scii la respondan signifon en la franca lingvo de "umulo" aŭ "umaĵo "kiuj de tempo al tempo aperas. Feliĉe la kunteksto donas ian sencon. Por mi, alia novaĵo estis la adverbigo de la [[prepozicio]]j pri kaj pro al prie kaj proe. En la komenco mi sentis ĝenon poste mi adaptiĝis kaj konstatis la pozitivan aspekton, kiu evitigas la ripetadon de tio pri kio oni parolas. La libron akompanas erartabelo kun dek eraroj. Evidente kelkaj pliaj estas troveblaj sed tute ne ĝenas la legadon. En pago 65 kaj 72 la unua linio estas ripetita - Pago 200 iu plenlumo nepre devas esti [[plenluno]] por doni koheran signifon, ks. Ne tro impresu vin pro la midzadoj kaj frandzadoj de Armela kaj Ĵak eĉ se la ŝtato el Filipinoj ĵus laŭleĝe malpermesis la buŝan seksumadon; miaj geamikoj, [[tradukinto]]j estas saĝaj geavoj al kiuj oni facile donus piajn bildetojn de tiuj konataj ekleziaj sanktuletoj kaj virgulinetoj. La [[intrigo]]j de la romano ne estas tre specialaj, eĉ iom supraĵaj rilate al la peripetioj de [[ŝtelado]] sed la tuto estas pravigita en la fino de la libro pere de iu freŭda skopofilio (jen seksa [[perversio]] kies ekziston mi naivulo ne konis!). Por mi la granda valoro de tiu verko nekonformisma estas tute alia. Ĝi estas libro, kiu detale, riĉe priskribas tion kion la homoj plej timas, plej abomenas t.e. la maljuniĝo... Aŭ ĉu vi konas maljuniĝantan homon, kiu konfesas paŝo post paŝo sian velkon? |[[Gilbert Ledon]]. [[Brazila Esperantisto]] - Numero 299, junio (1997)}} ===[[La Manifesto de Jesuo Kristo]]=== '''La Manifesto de Jesuo Kristo (La Prediko sur la Monto)'''. Eld. L. Jenkins, Londono, 1931(?) {{citaĵo|Represo de Mateo V-VII., kun ilustrita kovrilo. |[[ La Brita Esperantisto]] - Numero 316, Aŭgusto (1931)}} ===[[Memorlibro pri falintaj esperantistoj 1941 — 1945]]=== '''Memorlibro pri falintaj esperantistoj 1941 — 1945'''. Eld. [[Kroatia Esperanto-Ligo]], [[Zagrebo]], 1977, 111 paĝoj. {{citaĵo|Jen libro kiu meritas ne nur vastan disvastigon, sed ĝi instigu ankaŭ aliajn landajn organizojn al simila grava historia laboro, utila por la [[prestiĝo]] de Esperanto en la koncernaj landoj. Post diligenta laboro la jugoslaviaj esperantistoj nun povas dokumenti per la libro la nomojn de 340 falintoj kaj pereintoj el 90 diversaj lokoj de Jugoslavio, inter ili 37 popolaj herooj. Tio signifas, ke la tiam relative malforta Esperanto-movado en Jugoslavio perdis ĉiun trian organizitan esperantiston kaj ĉiu deka falinto estas distingita popola heroo. La libro enhavas biografiojn de preskaŭ ĉiu falinto, kiuj montras, ke multaj el la plej aktivaj esperantistoj falis en la jaroj 1941 — 1945. Tamen la libro nur dokumentas pri la viktimoj, sed ne pri la transvivintaj esperantistoj partoprenintaj la popolliberigan batalon, kies nombro certe ankaŭ estas alta. Ankaŭ ili ĉiutage riskis sian vivon por la [[libereco]] de sia patrio. Tio konfirmas la profundan konsciencon esperantistan, la fidelecon al sia popolo kaj internaciismon ĝis la lasta konsekvenco. Tion emfazas ankaŭ la „rememoroj de postvivintoj“ pri kelkaj el ili. Laŭdinda estas ankaŭ la enmeto de la paĝoj 91 — 11O sub la titolo „El iliaj verkoj (prozo, poezio, scienca verkado), ĉefe represoj el „[[La Suda Stelo]]“ el la jaroj 1939 — 1941. Tiamaniere la leganto pli profunde konatiĝas kun la personecoj de la falintoj kaj iliaj pensoj kaj ideoj, kiuj ankaŭ hodiaŭ parte ankoraŭ por nia Esperanto-movado povas esti valoraj kaj utilaj. La postvivinto [[Joje Kozlevĉar]] memorskribas pri la aktivecoj de esperantistoj en la koncentrejo Dachau1). Tie unue li sukcesis kontakti la ankaŭ nun bone konatan aŭstran laboristan esperantiston Haiderer, kiu havis malaltan koncentrejan numeron. Ili du ankoraŭ kolektis la polan monaĥon Klimoviĉ, la ĉeĥan pastron Pokorny, la ruson Fulda kaj aliĝis ankoraŭ la bulgaro Darev kaj la jugoslavo Vrtunski. Ili fondis Esperantogrupon, aranĝis memortagon honore al la mortotago de d-ro L. L. Zamenhof kaj helpis sin reciproke faciligi la vivon en la koncentrejo, ja eĉ savis la vivon de Joje. Tre kortuŝa por mi ankaŭ estis la kontribuo de [[Emilija Lapenna]] pri „La eta Regina“, la lasta [[JEL]]-kasistino [[Regina Papo]], kiu pereis en [[Auschwitz]].|[[Der Esperantist]] - Numero 085, Majo (1977)}} ===[[Memorlibro pri la Zamenhof-jaro]]=== Memorlibro pri la Zamenhof-jaro. Eld. [[UEA]]/[[Centro de Esploro kaj Dokumentado]], Londono, 1950. {{citaĵo|Vere mirinda juvelo poi: ornami bibliotekon. La esperantistaro devas akiri tiun [[verko]]n, kiu enhavas plenan historion pri la elpenso kaj disvastigado de la plej granda akiraĵo de la homaro : la helpa internacia lingvo «Esperanto». Por celebri la centjaran datrevenon de la naskiĝo de Lia Doktora Moŝto [[Lazaro Ludoviko Zamenhof]] oni presigis tiun senegalan libron, kunigante en ĝi kelkajn el la multaj artikoloj skribitaj de mondkonataj esperantistoj, kiuj dediĉis siajn plej belajn pensojn por memorigi tiun neforgeseblan daton. Jen la nomoj de tiuj, kiuj, kunlaboris por formi tiun-ĉi historion pri la genia kaj homama elpensinto kaj lia, neniam plibonigita, verko : Prof. [[Gaston Waringhien|G. Waringhien]] (Francio ). Prof. Dro. [[Edmond Privat]] (Svislando). Prof. Dro. W. E. Collison M. A. (Anglujo ). Prof. Dro. [[Eŭgeno Bokarev|E. A. Bokarev]] (Sovetunio), Prof. Dro. [[Ivo Lapenna]] (Britujo). Dro. [[André Albault|A. Albault]], Ofi. (Francujo). Sro. [[Adam Zamenhof]] (Pollando). Prof. Dro. [[Paavo Ravila]] (Finnlando). Sro. [[Vilho Setälä]] (Finnlando). Sro. [[Preston Davis]] (Usono). S-ino [[Marjorie Boulton]], B. Litt. (Anglujo). Sro. [[John Francis]] (Skotlando). Sro. [[William Auld]] (Skotlado). D-rino. [[Clelia Conterno Guglielminetti]] (Italujo). Prof. Dro. [[Juan Régulo Pérez|J. Régulo Pérez]] (Hispanujo). Prof. Dro. [[Giorgio Canuto]] (Italujo). Prof. Dro. [[Seiho Nishi]] (Japanujo). Prof. Dro. [[Hugo Sirk]] (Aŭstrajn). Sro. [[Carl Støp-Bowitz|C. Stop-Bowitz]] (Norvegujo). Dro. [[Gerrit François Makkink|G. F. Makkink]] (Nederlando). Sro.[[Davil Kennedy]] (Britujo). Rev. F. Moravec (Germanujo). Sino. [[Julia C. Isbrücker|Julia Isbrucker]] (Nederlando). Sro. [[Gian Carlo Fighiera|G. C. Fighiera]] (Italujo). Tiuj-ĉi nomoj estas garantio de plena [[sukceso]]. La plej multaj uzis tiun belegan fundamentan Esperanton kiun, tiel bone legas kaj komprenas ĉiuj esperantistoj, eĉ la eklernantoj. Nur, en tre malmultaj, mi trovis kelkajn nebezonatajn «neologismojn», kiu laŭ mia modesta opinio), estas tute nenecesaj, tute ne taŭgaj (ĉiam laŭ mia opinio), en multaj okazoj, miskopreneblaj kaj terure malbeligaj. Kial «inventi» novajn [[radiko]]jn, kiam la esperantistoj ne lernis ilin nek en gram atikoj nek en [[vortaro]]j ? Ankaŭ mi volas komentarii pri la opinio de du artikolistinoj (mi ne volas citi la nomojn), kiuj severe kritikas la verkojn (originalajn kaj tradukitajn) de la glora Sro. Zamenhof. Estas oportune memorigi la vortojn de la Majstro : «Kritiki estas facile, fari malfacile». Ĉu tiuj, kiuj kritikas, kapablas plibonigi la kvanton kaj la kvaliton de la laboro farita en, per, por kaj pri Esperanto de tiu bonega, modesta, lerta, laborema ; ĉiam komprenema, pacema kaj homama [[geniulo]] ? Ĉu ni, mizeraj teraj vermoj, povas juĝi la laboron de tiu reĝa aglo, fluginta super la plej altaj montaroj ? Ĉiuj bonaj esperantistoj restas m irigataj antaŭ la [[amplekso]] de lia eksterordinara [[laboro]]. Neniu povas esti komparata kun li. Mi estas certa ke, ĝis nun, li estis, estas kaj, dum multe da tempo, estos, nekomparebla al iu ajn esperanta verkisto. Se mi kuraĝis kritiki la artikolon de unu el tiuj kritikistinoj, certe, de la [[komenco]] ĝis la fino, mi trovus multajn kritikindajn motivojn. — Ekzemple en la unuaj linioj mi trovis tiun strangan frazon : "bredi metaforojn...", kaj, laŭ ĉiuj vortaroj, «Bredi», estas «kulturi kaj eduki bestojn»... ---- Specialan recenzon meritas la «Pensoj de Zamenhof», kiuj aperas en preskaŭ ĉiuj paĝoj de la libro ; la kolekto da bonegaj fotoj, kiuj estas la plej taŭga grafiakra porto pri la gravaj okazintaĵoj en Esperanto ; ĉiuj poezioj ; k. t. p-, k. t. p. nu, fine, ĉio estas leginda. Ĉu ion neperfektan mi trovis? Jes. Ion, kion ne estis bone prizorgita. Mi skribas pri la pli ol dek-kvin preseraroj, kiujn mi trovis. La gelegantoj scios bone kompreni ĉar, ĉiuj estas tute videblaj, sed, kial oni permesis en tiu, ĉiusence mirinda libro, ke tiuj eraretoj aperu ! Ĉu oni ne korektis la presprovojn? Por fini, mi denove rekomendas la akiron de ĉi-tiu nekomparebla libro, kiu (kiel mi diris en la komenco de ĉi tiu recenzo) estas la plej bela juvelo por ornami kaj honori esperantan bibliotekon. |Rafael Vizcaíno Oleína.[[Boletín]] n124 (nov 1960)}} ===[[Mi amis junulinon]]=== [[Walter Trobisch]]. '''Mi amis junulinon'''. Eld. Trobisch, [[Baden-Baden]], 1966(?) ===[[Mia nuna sintenado pri aprendicito]]=== [[Robert T. Morris]]. '''Mia nuna sintenado pri aprendicito''' tradukita de W. B. Besener. Eld. [[American Esperantist Company]], 1909(?) ===[[ Mikrokomputiloj, periferioj kaj aplikoj]]=== '''Mikrokomputiloj, periferioj kaj aplikoj. Prelegoj de INTERKOMPUTO 1982.'''. Eld. NJSzT, Budapest, 1982. Recenzo: {{citaĵo|Eĉ al nekomputeristoj mi ne devas klarigi, kio estas [[Interkomputo|INTERKOMPUTO]]. La prelegoj de tiu konferenco nun ekzistas libroforme, entute ses volumoj. Ĉi tiu recenzata verko enhavas 17 prelegojn el la fakoj [[mikrokomputero]]j, [[periferio]]j, bildoprilaboro koj datumtransigo. Tio donas malgrandan enrigardon en la amplekson de la konferenco kaj la konsiderindan laboron, kiun devis plenumi ne nur la [[preleganto]]j, sed same la aŭskultantoj. Plejparto de la prelegoj havas bazan aŭ superrigardan karakteron. Pli spertaj fakuloj do apenaŭ trovas interesajn novaĵojn. Tiuj, kiuj aĉetas la prelegojn, ja ne havas la avantaĝon de diskutado kaj persona interparolo. Kelkaj el la asertoj ne estas tiel absolute pravaj (ekzemple "[[cipo]] eblas integri la funkciojn de kompleta komputilo", . . . "[[mikroprocezilo]], konsistanta el la centra procezada [[unuo]], storoj kaj enigaj-eligaj cirkvitoj"). Aliaj ŝajnas al mi tro optimismaj (ekz. la elpaŝoj pri la operaciado sistemo IDEALOS). La prelegantoj sin vidis antaŭ malfacila tasko: Estis necese terminologie prepari la kompletan mikrokomputeran fakon. Ĝenerale tio estas bone solvita. Terminologo trovas trezoron por ordigi, diskutigi kaj unuecigi la uzitajn fakvortojn. Tio ankaŭ koncernas la [[traduko]]jn de la varbanoncoj, en kiuj amasas [[termino]]j antaŭe apenaŭ viditaj. La preskvalito ne ĉiam estas kontentiga. Kelkaj prelegoj estas presitaj per komputera [[eligilo]], kiu uzas malbone legeblajn [[litero]]jn. Ekzistas ja pli klare legeblaj, pli naturaj [[litersistemo]]j (ekz. ROBOTRON K 1520). Por estontaj aranĝoj mi proponus ŝanĝojn: Pli emfazita disigo de aparataro kaj programaro kaj pli da prelegoj pri la praktika (industria) aplikado de mikrokomputeroj (tiaj [[materialo]]j ofte ankaŭ mankas en naciaj fakaj kunvenoj!) ĉar la komputerismo jam profunde enradikiĝis en la E-movado, eble rekomendindus dispartigi la kunvenojn, tiel ke INTERKOMPUTO restos la gvida konferenco, sed delegos difinitajn temojn al aliaj sciencaj konferencoj ([[AEST]]). |[[Michael Lennartz]]. [[Der Esperantist]] n123_jan. 1984}} === [[La Militrezistanto]] === '''La Militrezistanto'''. Novaj-eldonaĵoj de l' [[Internacio de Militkontraŭuloj]]. Fondita en [[1930]]. Aperas neregule. Formato 20,5x14. (v. [[Militrezista movado]].) {{citaĵo|Kolekto de informoj pri militrezisto ĉiulande, kun spertoj de individuaj rezistantoj. Faktaro interesa kaj aktuala.|[[La Brita Esperantisto]] - Numero 344, Decembro (1933)}} ===[[La misio de Esperanto]]=== [[Ramatis]]. '''La misio de Esperanto''' trad. [[Giuseppe Grattapaglia]]. Eld. ''Editora do Conhecimento'', 2000(?) {{citaĵo|La eldonejo Editora do Conhecimento lanĉis libroforme en Esperanto la ĉapitron de la verko ''La postivado de la spirito'', kiu pritraktas la zamenhofan lingvon sub ne komuna aspekto, almenaŭ por ne spiritistoj: la movado por Esperanto en la transtomba mondo. La [[libro]] - La misio de Esperanto - estis profesie editorita kaj havas belan [[kovrilo]]n. |[[Brazila Esperantisto]] - Numero 314, Februaro (2001)}} ===[[Misisipi]]=== L. Malaĥ. '''Misisipi'''. Trad. de I. Jurvsta. Eld. [[Juda Esperantista Grupo en Parizo]], Parizo, 1939(?). {{citaĵo|Triakta teatraĵo el la negra vivo, kiu pritraktas la tragedion de Scotsboro, 64 paĝoj plus ilustrita kovrilo, kun biografia [[skizo]] kaj bildo de la aŭtoro|[[Belga esperantisto]] n267-268 (maj-jun 1939)}} {{citaĵo|La plumo pli potencas, ol la glavo ! Aforismo, kies verecon pruvas longa serio da sukcesaj almilitoj, flanke de verkistoj, kontraŭ maljustaĵoj kaj forigendaĵoj en la homa vivo. La temo de ĉi tiu [[teatraĵo]] — la nun malbonfama Skotsbora proceso, en kiu sep negroj estis akuzitaj pri seksatenco kontraŭ du blankulinoj— konsistigas fortan riproĉon kontraŭ la konscienco de la Usona popolo. Post [[Harriet Beecher Stowe]], [[Upton Sinclair]], kaj aliaj, L. Malaĥ faras baton por la emancipiĝo —ne la nure fizika, sed la plena, spirita— de la Amerika negro ; per sia brila bildigo de la terura rasmalamo kiu sin manifestis okaze de la proceso. Estas domaĝe, ke la faktojn, per si sufiĉe elokventajn, li ekspluatas por propagandi la klasbatalon. La traduko ĝenerale estas bona; sed enrampis kelkaj kritikindaĵoj. Kial la du formoj ''[[trajno]]'' kaj ''vagonaro'' ? Persistas la tute nelogika ''depost ''; ''domaĝo'' anstataŭ malutilo ; kaj la ĵargonaĵoj ''aliel'' kaj ''-io'' landnoma. ''Kontinuados'' (p. 37) d.e. ''daŭrigos''. Dube bonaj estas ''[[gangstero]]'' kaj ''[[ŝerifo]]''. Tre leginda ; sed apenaŭ taŭga por klaslegado. |MASON STUTTARD. [[La Brita Esperantisto]] - Numero 416, Decembro (1939)}} ===[[Mitten in Deutschland — mitten in 20. Jahrhundert. Die Zonengrenze]]=== '''Mitten in Deutschland — mitten in 20. Jahrhundert. Die Zonengrenze'''. Eld. Bundesministerium fŭr gesamtdeutsche Fragen, Bonn, 1960 (?). Titolo tradukebla kiel ''Meze en Germanio — Meze en la 20-a jarcento. La Zonlimo.'' {{citaĵo|Broŝuro en germana lingvo, kun [[aldono]] en Esperanto. Kun multnombraj bildoj de pikildratoj, abatisoj, [[bariero]]j, terbunkroj, gardoturoj, ĝi montras la zonlimon, de la Baltika maro apud [[Lubeko|Lubeck]] suden ĝis [[Hof]]. Ĝi donas la originon, bararanĝojn, gardadon de zonlimon, movadon, de la [[loĝantaro]]. |[[Brazila Esperantisto]] 1960_n558-561_sep-dec}} === [[Mizero kaj suferego de la Nurnbergaj infanoj]] === Statistika Oficejo. ''MIZERO KAJ SUFEREGO DE LA NURNBERGAJ INFANOJ''. Eld. Urbkonsilantaro, [[Nurnbergo]], 1920. ===[[Mondo sen Milito]]=== '''Mondo sen Milito. Alvoko de la Societo de Amikoj al la Kristanaj Eklezioj en ĉiu lando'''. Eld. Friends’ House, Londono, 1938(?), 4 pĝ. ===[[Mondpaca Esperantista Movado 30 jara]]=== '''Mondpaca Esperantista Movado 30 jara'''. Eld. Hungara MEM-Sekcio, Budapeŝto, 1983. 44 p {{citaĵo|Rigardante la nuntempan internacian situacion ni devas konstati, ke neniam antaŭe la [[mondo]] estis en tiel terura danĝero kiel nun. Minacas plej detrua, homarpereiga [[nuklea milito]]. Sub tiuj cirkonstancoj la konsciaj kaj pacamaj homoj bezonas ĉiujn fortojn kaj [[streĉo]]jn por eviti tiun katastrofon, ĉu ili ekzistas? Jes, ili ekzistas kiel granda kreskanta tutmonda pacmovado, al kiu ankaŭ apartenas pacamaj esperantistoj, ili ne nur kunbatalas, ĉar ili scias, ke Esperanto kaj la internacilingva movado nur povas evolui en pacaj kondiĉoj, en paca kunekzistado. 30 jaroj [[MEM]] [''tiel''], tio estas 30 jara batalo por [[paco]], popolkompreniĝo fare de esperantistoj. Al tiu ĉi temo estas dediĉita la samnoma malgranda broŝuro. Multaj kompetentuloj de la pacmovado, esperantistaj kaj neesperantistaj, esprimas siajn pensojn kaj sentojn pri estiĝo kaj agado de MEM. [[Romesh Chandra]] ([[d:Q2165147]]), prezidanto de la [[Monda Konsilio de Paco]], omaĝas la egan signifon de la firma kontakto inter la Monda Packonsilio kaj MEM kaj la streĉojn de la esperantistoj kune labori kun ĉiuj pacamaj homoj en la mondo por paco, progreso kaj homa [[digno]]. D-ro [[Imre Pethes]], prezidanto de MEM, dankas al la "[[pioniro]]j, antaŭuloj, kiuj en 1947, dum la [[UK 1947|32-a Universala Kongreso]], iniciatis la fondiĝon de Esperanto pacmovado [''tiel''] kaj partoprenis gravajn aktivecojn kontraŭ milita minaco, precipe kontraŭ atombomba minaco komence de la 50-aj jaroj. Li substrekas, ke la sukceso de la pacbatalo dependis kaj ankaŭ estonte dependos de kunagado de ĉiuj progresemaj kaj pacamaj fortoj-ĉu esperantistaj, ĉu neesperantistaj, sendepende de politikaj, mondkonceptaj aŭ aliaj starpunktoj. [[William Gilbert]], Ĝenerala sekretario de MEM, i. a. dankas al la ĉeĥoslovakaj kaj hungaraj pacamikoj, ke ili ebligis eldonon de kelkaj altvaloraj gravaj Esperanto-dokumentoj kaj emfazas la necesajn kondiĉojn por efika pacmovado, "serĉi kiu unuigas, eviti kio dividas . . . konkretan kaj konsekvencan pacagadon, tute ne utopian, pacifisman . . ." [[Nikola Aleksiev]] aprezas la pacagadon de MEM kaj precipe la pacamikon [[Rudolf Burda]], ĉeĥa esperantisto kaj unua [[prezidanto]] de MEM, kiu kuniniciatis la esperantistan porpacan batalon kaj sindone ĝin partoprenis. La historia skizo pri MEM, ĝia naskiĝo kaj [[evoluo]] en kaj post la tempo de "[[malvarma milito]]", la prezento de la celoj, ĉefaj taskoj de la agadprogramo kaj de la strukturo de MEM estas valoraj precipe por tiuj, kiuj ĝis nun malmulte informiĝis pri la ampleksaj klopodoj por paco per Esperanto, fare de MEM. Prof. [[Semjon Podkaminer]], iama ikono de la esperanista pacmovado, starigas da demandon: ĉu pacmovado povas esti neŭtrala? Li respondas: rilate al diversaj politikaj, religiaj, filozofiaj kaj aliaj konceptoj - jes. Se ĝi ne rajtas esti neŭtrala rilate al problemoj de milito kaj paco, rasa kaj nacia egalrajteco, kontraŭ ia ajn formo de rasimo kaj [[ŝovinismo]]. Entute la memorbroŝuro montras diversajn kaj multajn aspektojn de la esperantistoj, ĉi estas skribita kun alta respondeco por nia vivo. Certe ĝi instigas pluajn Esperanto-amikojn enviciĝi en porpacan agadon.| Ingrid Schödl. [[Der Esperantist]] n123_jan. 1984}} ===[[Mondpaco kaj Ŝantuna demando]]=== '''Mondpaco kaj Ŝantuna demando'''. Eld. Internacia Rilato-Komitato. Nankino, 1928? {{citaĵo|Ĝi pritraktas pri la ekspedo [''tiel''] de Japana armeo al [[Ŝantuno]] kaj okupo de [[Cinano]]<small>^[?]</small> kaj de la tuta longeco de Ŝantuna fervojo|Brazila Esperantisto 1928 j19_n06-12_jul-dec.}} {{citaĵo|32-paĝa albumo kun multaj ekstertekstaj ilustraĵoj, pri la lastatempaj okazintaĵoj en Ĥinujo.|[[Belga esperantisto]] n168-169 (feb-mar 1929)}} ===[[La Mondpaco kiel Psikologia Problemo]]=== H. Thirring. '''La Mondpaco kiel Psikologia Problemo''' trad. H. Sirk. 1946(?) {{citaĵo|Resumo de pli ampleksa verko, baldaŭ aperonta, pri fenomenoj de kultura degenero. Psikologia studo: lingve bona, stile peza.|[[La Brita Esperantisto]] - Numeroj 515-516 mar-apr 1948}} ===[[Kial Mondregistaro?]]=== '''Kial Mondregistaro? Manifesto de la Mondfederalista Grupo de Britaj Parlamentanoj.''' Eld. [[Universala Ligo]], [[Den Haag]], 1953(?) {{citaĵo|Jen mi prezentas hodiaŭ al ia konsidero de ĉiu leganto la suprecitilan dokumenton, kies alloga enhavo ne povas ne interesi. Oportune, do, estas mencii ĉefojn punktojn el la temaro: «La esenco de la paco — La mondo bezonas registaron- La ekonomiaj sekvoj — La [[UNO]] ne estas sufiĉa — Reformo de la UNO —Sukcesa aplikado de la [[leĝo]] — La politika problemo — Mondskala reciproka helpo —Ĉu Mondregistaro estas ebla? — La mondo ŝanĝiĝis». Ĉiuepoke, la homoj klopodis por mondpaco. Sed, preskaŭ ĉiam, ili forgesis gravan faktoron, kiu devas ludi la ĉefan rolon; nome: Plena sincereco kaj bonvolo. Sen tiuj ingrediencoj, ĉiuj projektoj aŭ diskutoj nepre fiaskos. Nu, do fine la homaro havas nun favoran ŝancon por vera solvo?|[[Boletín]] n060 (dec 1953)}} ===[[Mojca Etulino]]=== '''Mojca Etulino: Karintia popola rakonto'''; ilustrita de [[Mara Kraljcva]]. Eld. [[Slovenia Esperanto-Ligo]], 1960. {{citaĵo|Literaturo por infanoj. Belaj desegnaĵoj kaj belaj koloritaj paĝoj. Ĝi rakontas kiel la leporo havas la du antaŭpiedojn mallongaj, ĝi estas numero 1 en la serio « Abeleto » kaj la eldonantoj asertas ke tiu serio havas tre grandan sukceson en Jugoslavujo. Ni nepre kredas tion. Du aliaj numeroj stas (''tiel'') por tiu-ĉi jaro ankoraŭ anoncitaj. Ĝi certe plezurigos la infanojn. Gepatroj kiuj volas kc iliaj infanoj lernu nian lingvon aĉetu tiun malmultekostan libreton. Al pedagogoj ni lasas la diskuton en kiu grado povas influi (malbone) infanan animon la rakonto pri fia ago pro kiu alia estas punata.|F R. [[Belga esperantisto]] n370 (sep-dec 1960)}} ===[[Moralo religia kaj moralo proleta]]=== M. N. Šejnman. '''Moralo religia kaj moralo proleta''' trad. P, Gavrilov. Eld. [[Ekrelo]], Leipzig, 1931, 30 pĝ. {{citaĵo|La pastraĉa moralo ne permesas mortigi birdetojn aŭ cimojn, sed permesas vendon de 8-jaroj knabinoj por bordeloj ! Por la laborista klaso estas morala Ĉio, kio plifortigas diktaturon de la proletaro.|[[ La Brita Esperantisto]] - Numero 316, Aŭgusto (1931)}} ===[[La muelilo kiu ne plu turniĝas]]=== René Bazin. '''La muelilo kiu ne plu turniĝas''', trad. René Badert. Eld. Esperantista Oficejo, [[Tours]], 1907(?) ===[[La Multekolora Libro]]=== '''La Multekolora Libro'''. Eldonis [[Heroldo de Esperanto]], Leipzig, 1935(?) 128 pp. {{citaĵo|Kolekto de 60 artikoletoj represitaj el la jarkolektoj de “Heroldo”, 1923-6. La enhavo estas tre diversa, kaj ĉiurilate taŭga por kursa aŭ hejma legado. La [[fakto]], ke la artikoloj estas verkitaj de [[aŭtoro]]j tre diversnaciaj, igas la artikolojn aparte interesaj. Papero, preso, kaj bindo, bonaj. Tute rekomendinda.|[[La Brita Esperantisto]] - Numero 369, Januaro (1936) }} == N == === [[Nacia Ekspozicio memoriga de la 1-a centjaro de la sendependeco de Brazilio]]=== '''Nacia Ekspozicio memoriga de la 1-a centjaro de la sendependeco de Brazilio, Rio-de-Ĵanejro, 7 sept. - 15 nov. 1922'''. Eld. Ministerio de Justeco kaj Enlandaj Aferoj, 16 paĝoj 29 X 22,5 cm. ===[[Naskiĝo de universala kredo]]=== Richard E. Lambert. '''Naskiĝo de universala kredo'''. Eld. ''Esperanto Book Service of America'', New York, 1952(?) {{citaĵo|Ĉi tiu 8 -paĝa broŝuro, privata eldono de la verkisto, por sciigi pri la universalista kredo, estas por ni — esperantistoj — pruvo, ke per la helplingvo estas legeblaj multaj kaj multaj aferoj, eksteraj al nia kutima [[scio]]. La preso estas klara kaj la lingvo facila, ĉar la broŝuro, kiel esprimas ties [[titolo]], estas historia rakonto pri [[Thomas Potter]] kaj [[John Murray]], fondintoj de la universala kredo.|[[Ernesto Hurtado]]. [[Boletín]] n038 (feb 1952)}} ===[[Nederlando koncize]]=== '''Nederlando koncize'''. Eldono de la Nederlanda Ministerio de Eksterlandaj Aferoj, 1975? {{citaĵo|Ĉi tiu bela broŝuro informas per konciza sed kompleta trarigardo super ĉiuj aspektoj de Nederlando. La historio, la ekstera politiko, la registaro kaj ĝia strukturo, la loĝantaro, la religio, la ekonomiko, la turismo, la agrikulturo, la transporto kaj trafiko, la laboraj interrilatoj, la socialaj aranĝoj, la instruado, estas la ĉefaj ĉapitroj de ĉi tiu kajero vere elstara en la sfero de la naci-informaj broŝuroj. Gratulon al la [[Internacia Esperanto-Instituto]] kaj al la Nederlanda Ministerio de Eksterlandaj Aferoj pro ilia laŭdinda iniciativo.|[[Boletín]] n212 (nov 1975)}} ===[[Nederlandsch-Esperanto Handelstermen]]=== J. B. Eiselein. '''Nederlandsch-Esperanto Handelstermen''' benevens ± 1500 spreekwoorden en uitdrukkingen. Eld. Maimberg, Hertogenbosch, 1926(?) {{citaĵo|La unua duono de la libro enhavas nederlandlingvan komercan terminaron kun traduko en Esperanto. Tiu dokumento sendube faros grandan servon ankaŭ al niaj flandraj amikoj, kiuj ĝis nun ne disponas grandan vortaran materiaion en sia lingvo, despli ke la vortoj prezentitaj en la libro de Eiselein ne aperas en la jam ekzistantaj vortaroj nederlanda-Esperanto. La dua duono de la eldonaĵo konsistas el kolekto de -500 (''tiel'') proverboj kiujn la kompilanto grandparte ĉerpis el la «Proverbaro» de Zamenhof kaj akompanigas de la samsignifa proverbo en nederlanda lingvo. Tiu laboro, multe helpos la Esperantajn verkistojn en la flandra parto de nia lando.|[[Belga esperantisto]] n140-141 (okt-nov 1926)}} ===[[Nekonata paĝo el la historio de patrolanda interlingvistiko]]=== L. L. Vasilevskij. '''Nekonata paĝo el la historio de patrolanda interlingvistiko''' . 1925 ===[[La Neŭtrala Konferenco por Daŭra Pacperado]]=== Louis P. Lochner.<small>^[?]</small> '''La Neŭtrala Konferenco por Daŭra Pacperado'''. Eld. Neŭtrala Konferenco por daŭra pacperado, [[Stockholm]], 1916(?) {{citaĵo|Jen eltiraĵo, kiu iom klarigas la aferon : “Dum iom da tempo estas malfacile atingi, ke la gazetaro distingu inter la porpaca misio de s-ro [[Henry Ford]]<ref>Pri tiu temo vidu la temon [[d:Q17013638|"ŝipo de paco" en vikidatumoj]] kaj la ĉapitron [[Henry Ford#Unua Mondmilito]]</ref> kaj ''Neŭtrala Konferenco por daŭra pacperado'', kiun la ĝia malavara subtenanto oni ofte nomas la ''Forda Konferenco''. Tamen estas klare, ke la karaktero, la organizo kaj la celo de ambaŭ entreprenoj multe diferencas. La unua estas Amerika pilgrimantaro, kiu volis kunigi kaj simboligi la kontraŭmilitajn tendencojn. La dua estas internacia komitato de spertaj, zorge elektitaj homoj por prikonsideri kaj peradi la pacon, sin turnante al la publika opinio kaj al la registaroj.” |[[La Brita Esperantisto]] - numero 146, februaro (1917)}} {{referencoj}} ===Ni=== G. Marin. '''Ni'''. Eld. la aŭtoro, Stroud, 1948(?), 16 pĝ. {{citaĵo|16-paĝa broŝureto kun spritaj [[bildo]]j, kiuj montras la nepran neceson, ke la homaro progresu de paleolita familiismo ĝis tuthomarismo.|[[La Brita Esperantisto]] - Numeroj 523-524 nov-dec 1948}} ===[[Nia Gvidanto]]=== [[Josif Stalin]] kaj kaj E. Jaroslavskij. '''Nia Gvidanto'''. Eld. [[Ekrelo]], Leipzig, 1930(?) {{citaĵo|Skizoj pri Lenin kiel teoriulo kaj kiel praktikulo de armita ribelo.|[[La Brita Esperantisto]] - Numero 311, Marto (1931)}} ===[[Nia Mesmistero]]=== W. Roche. '''Nia Mesmistero''' trad. J. F. Smeehuijzen. 1940(?), 130 pĝ. {{citaĵo|Bela volumeto por helpi meditadon kaj preĝadon antaŭ kaj dum la meso. La teksto estas prezentita en formo de ritma prozo, kun linioj “rompitaj” por instigi al paŭzo kaj penso. Ekz., <poem> <center>Tiom amis Di' la mondon, ke li donis sian Filon ununurnaskitan, por ke ĉin, lin kredanta, ne pereu, sed eternan vivon havu. </center> </poem> De religia vidpunkto oni povas diri, ke la verko ŝajnas tute taŭga por sia celo. Lingve ĝi estas ĝenerale bona. Traduko el traduko estas afero principe nekonsilinda : kiom la nuna verko suferis de la duobla traduko mi ne povas juĝi. Interesaj esprimoj: ''mia tuta mio'' 13; ''nia tuta mio'' 75; ''via vio mem'' 71 ; ''liaĵo'' 28. ''Imperiado via'' 16; ''stari genue'' 25; ''por la [[ĉiamo]]'' 91; ''milmilobe'' 101; ''samkiel... samtiel'' 121. ''La praprofetoj'' 49; ''porsuferada rekompenco'' 73; ''instruo laŭlerneja'' 6; ''egoismo kaj havemo'' 105. ''Unui'' (esti unu) 54 ;''servisti'' (esti servisto) 77; kvazaŭi (esti kvazaŭ) 112. ''Malgraŭ ti’'', ''ĝuste pro ti’'', 75, 78. Kritikeblaj estas ''escepte vian Filon'' (krom via Filo) 21; ''de post kiam'' (de kiam) 21 ; ''hontas mi kaj doloregas'' (kun dolorego) 31 ; ''ne permesu'' (permesu) ''neniam, ke'' 106; ''por ke mi eblu'' (povu) 32; ''neeble (neniel) nombreblaj'' 53; ''mortebla'' (mortema, mortpova) 114, 117. Nur unu grava eraro persistas tra la tuta verko: la uzo de ''digna'' (dignified) anstataŭ ''inda'' (worthy) Ekz., ''Digna'' (Inda) ''estas vi'' 60;''mi ne dignas'' (indas) 31 ; ''nedigna'' (neinda) ''servisto'' 53. Detaloj facile korekteblaj en dua eldono. |[[La Brita Esperantisto]] - Numero 418, Februaro (1940)}} ===[[Nia vojo]]=== Ipe. '''Nia Vojo'''. Eld. [[Jozef Prysborowski]], Varsovio, 1938(?) {{citaĵo|La aŭtoro vidas la solvon de nunaj mondmalordoj en kreskanta supernacia individua kunlaboro. Rilate Esperanton, li bedaŭras la centriĝon de nia [[movado]]: ekz, ĉe [[IEL]] aŭ [[UEA]]. Anstataŭe, li proponas, ke naciaj grupoj laboru sendepende (tio okazas jam nun !), kaj ke oni starigu novan [[organizo]]n sole el individuoj, sen centro, sen [[komitato]]j, sen voĉdono, sen elektoj, financatan de patronaro el bonaj kaj riĉaj homoj (kiel ilin trovi ?), kiuj donacos ĉiom da mono bezonata, sen voĉo pri ĝia elspezo. Oni permesas al la nunaj delegitoj konservi tiun titolon, sed ilia sola devo estos kolekti [[mono]]n de riĉaj patronoj. Ĉiu kunlaboranto pagos po 4 [[svisa franko|svisaj frankoj]] jare, kontraŭ kio li ricevos la centran [[organo]]n, en kiu unufoje aperos lia nomo. La centra organo devos senescepte presigi ĉiun komunikaĵon supernacian kaj nereklaman, kiun ĝi ricevos de anoj pagintaj por tio difinitan sumon. La sola devo de la redaktisto estas zorgi pri la lingva ĝusteco de la senditaĵoj. La patronoj pagos la [[presisto]]n kaj la redaktiston. Oni permesas sammaniere starigi fakajn societojn kaj gazetojn, same senorganizajn, kaj same subtenatajn de bonaj kaj riĉaj homoj, kiuj ĉion pagos sen voĉo pri la dispono de sia mono. Al mi ŝajnas, ke la aŭtoro tute mislegas la nunan situacion. Cetere, kiam, lacigite de longjara disputado pri organizo, ni nun fine trovis kontentigan [[solvo]]n, ĉu ni forĵetu ĉion, tiel pene akiritan, kaj anstataŭe kreu novan organizon, tute nebulan, nepraktikan, senutilan,. kaj nedemokratan, subtenatan per almozpetado al iuj trovotaj mecenatoj, kiuj bonvolos fordoni sian monon laŭ mendo kaj sen voĉo? Certe, s-ro Ipe, ne tie kuŝas “mia vojo.”|[[Montagu Christie Butler]] [[La Brita Esperantisto]] - Numero 400, aŭgusto (1938)}} ===[[Ni devas vivi]]=== [[Kjell Walraamoen]] kaj [[Lina Gabrielli]]. '''Ni devas vivi'''. Eld. [[Stafeto]], La Laguna, 1974. {{citaĵo|Kiam oni legas poezion sen ritmo kaj [[rimo]], oni esperas, ke, kiel kompenson, a poemoj posedu almenaŭ certan forton, subtilon, originalecon en la ideoj aŭ en la tropoj. La poemoj de ''Ni devas vivi'' estas speco de miniaturoj, klopodoj kapti kaj fiksi fugajn momentojn de la vivo. Bedaŭrinde, pliparte ili legiĝas kiel repertuaro da banalaĵoj. Lina Gabrielli montras talenton en la rakontarto, sed ŝiaj poeziaj provoj ne permesas aŭguri al ŝi, almenaŭ ĝis nun, brilan karieron lirikan. Walraamoen ŝajnas posedi iom pli da profundo kaj uzi lingvon iom pli nuancitan kaj maturan.|[[Fernando de Diego|F. de Diego]]. [[Boletín]] n212 (nov 1975)}} ===[[Nie sme bezmocní - Ni ne estas senpovaj]]=== '''[[Marian Repka]]'''. '''Nie sme bezmocní - Ni ne estas senpovaj''' trad. [[Pavol Petrík]] kaj [[Martin Minich]]. Eld. Espero, s/l, 2003. {{citaĵo|Je slovaka merkato aperis interesa libro de slovaka verkisto Marian REPKA: „Nie sme bezmocní – Ni ne estas senpovaj“ - en dulingva, slovakaesperanta eldono. Tial ĝi (krom la enhavo mem) taŭgas ankaŭ kiel bona instruilo (se vi ne komprenas E-an tekston, vi simple rigardos apudan, dekstran paĝon, kie vitrovos samon – slovakan (sennecese serĉi en vortaroj). La [[libro]] priskribas tre „tiklan“ temon, nome atingon de tutmonda paco. La aŭtoro esprimiĝas al temo tre interese, kelkfoje eble eĉ surprize. Sed por pli bona imago legu fragmenton de la libro (p. 122 k. 124): <poem> „Resumo: Ni ankoraŭfoje resumu, jam lastfoje, kvin paŝojn subtenantajn pacon: La unua paŝo subtenanta pacon: lerni la internacian lingvon - Esperanton. La dua paŝo subtenanta pacon: ĉesi dividi homojn laŭ nacieco. La tria paŝo subtenanta pacon: ĉesi dividi homojn laŭ raso. La kvara paŝo subtenanta pacon: rezigni pri ĉiuj ideologioj. La kvina paŝo subtenanta pacon: trovi tempon por meditado. Ĉe la unua paŝo al paco ni havas du eblecojn. Aŭ ni eklernos Esperanton aŭ almenaŭ ni subtenos ĉiujn, kiuj lernas Esperanton. La plej efika subteno estas financa subteno. Esperantistoj estas tre modestaj homoj. Ili antaŭkuris sian epokon, ili komprenis tion, kion aliaj ankoraŭ ne komprenis. Ili mem financas sian edukadon, eldonadon de libroj kaj gazetoj, studadon. Kutime ili instruas senpage. Oni ne perlaboras monon instruante Esperanton. Mi konas la situacion inter esperantistoj. Financoj ebligus al ili, ke ili igu sin pli videblaj. Kontaktajn adresojn de esperantistoj sur la teritorio de la Slovaka respubliko mi jam prezentis. Kiu interesiĝas, tiu facile ekscios aliajn necesajn informojn, se ŝ/li decidos subteni pacon per la subteno al esperantistoj. Mi scias, ke ĉiu krono subtenos kaj kuraĝigos ilin. Kaj por tiu, kiu sendos ĝin, tio estos vere konkreta ago subtenanta pacon. Institucioj, entreprenoj kaj entreprenistoj povas sponzori esperantistojn en sia ĉirkaŭaĵo. Amaskomunikiloj povas doni spacon al esperantistoj, por ke ili aperu en radio kaj televido. Ĉiu, kiu volas vere subteni pacon, tiu povas elekti. Tiu, kiu volas subteni militon, tiu ne devas elekti ion. Milito sin subtenas per si mem. Sufiĉas se ni faras nenion tian, kio subtenas pacon. Ĉe la dua paŝo ni subtenas pacon, kiam ni kondutas al homoj kiel al homoj kaj ne kiel al anoj de iu nacio. Ĉiu, kiu subtenas naciece fokusiĝantajn partiojn, subtenas militon. Do ŝ/li denove povas elekti. Ĉe la tria paŝo ni subtenas pacon ĉiam, kiam ni kondutas al homoj kiel al homoj kaj ne kiel al anoj de iu raso. Ĉiu, kiu subtenas rasismon, tiu subtenas militon. Subteni la kvaran paŝon al paco ne estas malfacile. Ĉiu faru tion sur sia nivelo kaj laŭ siaj ebloj. Kaj ĉiu havas eblojn. Kiu subtenas religiajn diferencojn, tiu subtenas militon; kiu subtenas religie fokusiĝantajn partiojn, tiu subtenas militon; kiu subtenas dekstrumajn aŭ maldekstrumajn partiojn, tiu ankaŭ subtenas militon. Ĉiu, kiu subtenas iun ajn ideologion, tiu subtenas militon. Ĉiu, kiu aliĝas al iu ajn spirita movado, tiu subtenas militon. Ĉiu, kiu agnoskas iun ajn aŭtoritaton, ĉu sekularan aŭ spiritan, tiu same subtenas militon. Ĉiu, kiu volas akiri kiujn ajn sekularajn aŭ spiritajn avantaĝojn, tiu subtenas militon. Sen meditado ne eblas ne subteni militon en la kvara paŝo al paco. Tial tiu, kiu ne strebas aŭ ne havas forton mediti, almenaŭ devus subteni tiujn, kiuj strebas mediti. Tamen, ĉar ekzistas ne nur meditadoj, kiuj kondukas al paco, sed ankaŭ meditadoj, kiuj kondukas al milito, risko, ke nemeditanta persono subtenos tiujn meditantojn, kies meditadoj kondukas al milito, estas tro granda. Tial plej bone en la kazo de necerteco estas ne subteni tiujn, kiuj meditas. Estas malpli granda malbono subteni neniun ol subteni militon. Tiukaze estas multe pli saĝe subteni simple Esperanton kaj laŭ siaj ebloj eviti naciecan kaj rasan dividadojn. Mi ripetas tion, kion mi jam skribis: Se ĉiuj homoj alproprigus almenaŭ la unuan paŝon, la situacio en la mondo signife ŝanĝiĝus favore al paco. Kaj se homoj aldonus al tio pliajn du paŝojn, la minaco de milito preskaŭ malaperus. La konfliktoj restus, sed ili ĉiuj povus esti plejmultgrade solvitaj pervorte. La grandaj militoj eble ne plu aperadus, sed malpacoj kaj malgrandaj militoj ankoraŭ daŭriĝus. Forigi ĉiujn malpacojn kaj ankaŭ malgrandajn militojn eblos nur tiam, kiam la homaro superpaŝos la kritikan (sojlan) nombron de tiuj, kiuj atingis saĝecon, do la staton sen konceptoj. Tiuj homoj poste ne nur inspiros, sed ankaŭ efike helpos al ĉiuj aliaj homoj al tio, ke ankaŭ ili atingu saĝecon. Saĝeco estas io, kion oni ne povas atingi perforte, sed nur per kompreno. Sen ĝi tamen neniu politika sistemo, nek iu religio nek iu alia pensebla organizo povas forigi militojn.“ </poem> PS: Ankaŭ dank´al tiu ĉi libro gejunuloj (SKEJ) revivis – ĝia prezidanto (Peter BALÁŽ) konatiĝis kun E-o pere de tiu ĉi libro – en unua eldono ĝi aperis slovake en 1999. (Kaj kiel dankesprimo li fondis eldonejon ESPERO – <www.espero.sk> kaj eldonis la libron dulingve.) |[[Peter Baláž]]. Esperantisto Slovaka - Numero 01 (2004)}} ===[[Ni ne povas silenti]]=== '''Ni ne povas silenti'''. Eld. «[[Esperanto Kenkjuŝa]]», [[Aitiken]], 1952. {{citaĵo|i tiu broŝuro estas Esperanta traduko de raporto, prezentota por ne okazinta [[Internacia Kuracista Kongreso]] en [[Montecazini]] (Italio) dum oktobro 1952, kun fakaj artikoloj de la tri japanaj reprezentantoj al tiu kongreso. La verko prezentas [[sciigo]]jn pri konsekvencoj de la atombombo de la homa korpo kaj atentigas pri la egaj domaĝoj de la nomita bombo, okaze de rea-uzado.|ERNESTO HURTADO. [[Boletín]] n058 (okt 1953)}} ===[[Nova Afriko]]=== Th. Monnens '''Nova Afriko''', esperantigis Floriano. Eld. Espero Katolika, Parizo, 1927(?) {{citaĵo|Interesega estas la kompatinda historio de tiu mondparto, kiu estis la sklavomerikato de l' mondo dum kvar jarcentoj, ĝis kiam la eklezio alportis al ĝi la ĝojan anoncon. La verketo de Monnens ekvidigas la reviviĝon de tiu nigr-haŭta popolo, kiu laboradas por sia savo|[[Belga esperantisto]] n153 (nov 1927)}} ===[[Nova minaco al Eŭropo: Kiu kulpas?]]=== '''Nova minaco al Eŭropo: Kiu kulpas?'''. Eld. [[Novosti]], Moskvo, 1984. {{citaĵo|Jen la titolo de bonege dokumentita broŝuro en Esperanto, kiun eldonis la sovetia informagentejo [[APN]] (Novosti) laŭ mendo de [[Asocio de Sovetiaj Esperantistoj]] (finredaktita 5. 6. 1984). La 40-paĝa broŝuro, grafike efike aranĝita kun tabeloj kaj fotoj, entenos multe da konvinka materialo pri la usona [[armado]], minaco al Eŭropo.}} ===[[La nova mondo kaj Esperanto]]=== '''La nova mondo kaj Esperanto'''. Eld. [[Brazila Instituto de Geografio kaj Statistiko]], Rio de Janeiro 1952 (?) === [[Nova propono koncerne proporcinombran elekton ĉe elekto al deputatĉambro]] === [[Thorvald Kornerup]]. '''Nova propono koncerne proporcinombran elekton ĉe elekto al deputatĉambro'''. Eld. la aŭtoro, [[Holbaek]], 1914, 8 pĝ. ===[[La Novjara Donaco de Ministro de S. L]]=== '''La Novjara Donaca de Ministro de S. L'''. Eld. Esperanta Presa Societo, Parizo, 1905? {{citaĵo|La aŭtoro de tiu ĉi spiritplena broŝureto fantazias ke la franca Ministro de la publika [[instruado]] ordonis ke esperanto estu instruata en la supraj lernejoj de la lando. Pri tiu temo sin malvolvas gaja sceno, en kiu montriĝas la [[esenco]] kaj ecoj kaj estonteco de nia internacia lingvo. Bonega verketo !|Esperanto-UEA n007_sep 10 1905}} ===[[Nuna Stato de Esperanto en la mondo]]=== '''Nuna Stato de Esperanto en la mondo'''. Eld. [[Liona Esperantista grupo]], Lyon, 1904(?) {{citaĵo|La raporto de la esplora komisio de la Liona Esperantista grupo, kiun jam presigis « [[Lingvo Internacia (gazeto)|Lingvo Internacia]] » estas de nun eldonita sub la titolo : Nuna Stato de Esperanto en la mondo. Oni scias ke tiu broŝuro estos disdonita ĉe la Ekspozicio de S1 Louis (Unuigitaj Amerikaj Ŝtatoj); ĝi enhavas multajn sciigojn pri la movo en ĉiuj landoj kaj estas libro tute necesa por tiuj el niaj [[amiko]]j kiuj disvastigadas Esperanton ĉirkaŭ ilin. La broŝuro estas presita ĉu France, ĉu Esperante.|[[La belga sonorilo]] - Numero 022, Junio (1904)}} ===[[Nurberguer Esperanto-Trichter]]=== '''Nurberguer Esperanto-Trichter''' . Leitfaden fur Schnellund Massenkurse von Ŝattat. Eldonita de Ellersiek & Borel, Berlin, 4 paĝoj, 24 x 31,5 cm. {{citaĵo|Tre praktika okleciona gramatiko por germaniingvaj personoj.|[[Belga esperantisto]] n107-108 (jan-feb 1924)}} ===[[Nuntempa Pollando]]=== '''Nuntempa Pollando'''. Eld. [[Asocio de Esperantistoj en Polujo]], Varsovio, 1948(?), 60 pĝ. {{citaĵo|La verko priskribas nuntempan Polujon de vidpunktoj industria, politika, ekonomia. La stilo estas peza (pro la naturo de la [[temo]]), tamen ĝenerale bona, krom kelke da nenecesaj neologismoj kaj aliaj [[kritikindaĵo]]j : ''laborebleco (laborkapablo), Francio (Francujo) ; demokratizo (demokratigo)'' . . . Oni diras, ke Polujo “ne proklamas [[politiko]]n de revenĝo (venĝo) kontraŭ [[Germanujo]]”, tamen ĝia vivnivelo “ne estu pli alta, ol tiu de aliaj landoj”. Ni demandas al ni, ĉu ĉiu Polo tiel plene aprobas la nunan [[reĝimo]]n en Rusujo, kiel ĉi tiu verko kredigus. La bildo de “novaj domoj” sur p. 29 estas altgrade malloga. Por la okulo de la [[recenzanto]] ĝi aspektas kazerno aŭ malliberejo (“loĝejo de sklavoformikoj” komentis unu rigardinto), kaj neniom similas al [[hejmo]] por homoj. Tamen malsamas [[gusto]]j.|[[La Brita Esperantisto]] - Numeroj 523-524 nov-dec 1948}} == O == ===[[Opetusministeriön esperantotyöryhmän miustio]]=== '''Opetusministeriön esperantotyöryhmän miustio'''. Eld. Opetusministeriö, Helsinki, 1984, mimeo. ISSN 0359—761 X {{citaĵo|Oficiala raporto de la Edukministerio de Finnlando pri la pozicio de [[Esperanto]], kun rekomendoj; resumoj en Esperanto kaj la sveda.|[[Der Esperantist]] n130_feb. 1985}} ===[[La Ora Epoko. La Regno de Dio]]=== '''La Ora Epoko. La Regno de Dio. ''' Eld. [[Raĥelo Porteous]], Glasgow, 6 pĝ. ===[[Oraj leteroj]]=== '''Percy Sadler'''. '''Oraj leteroj'''. Eld. Flükiger & Scmid. Bern. ~1910. {{citaĵo|Kolekto de tre bonstilaj leteroj pri diversaj okazotajoj de la vivo. La Esperanta traduko estas bonege farita de nia sperta samideano kaj ni sincere povas rekomendi tiun verkon al ĉiuj personoj dezirantaj perfektigi en Esperanta korespondado kaj bonstilo.|[[Revuo Esperanto]] n85 5. sep5. 1910}} ===[[La ora ŝtuparo]]=== *E. Phillips Oppenheim. '''La ora ŝtuparo''' Eld. [[The Esperanto Publishing Co Ltd]] , Londono, 1935. {{citaĵo|Ĉe la unua rigardo al tiu verko, oni rekonas la kutiman zorgemon de la Esp-o-Publishing Co.: oportuna formato, bonega papero, bela litertipo kaj bongusta eksteraĵo. La ĉefa ideo troviĝanta en la libro, estas nia ĉies idealo : atingi daŭran mondpacon. La aŭtoro solvis la problemon laŭ stranga, interesplena maniero, kiu ofte igas la leganton pripensi kaj mediti; precipe ĉar la temo estas tiom aktuala kaj ĉar Oppenheim tute ne indulgas la t. n. packonferencojn. La heroo de la rakonto, Warren Rand, estas maljuna, potenca, riĉega ĵurnalposedanto kiu metas ĉion en la servon de sia porpaca penado: sian cerbon, sian potencon, sed, antaŭ ĉio, ankaŭ sian monon , dank'al kiu li fine sukcesas realigi sian vivorevon. Rilate al la lingvo, ni devas fari denove kelkajn rimarkojn. « Lerni » anstataŭ « aŭdi, ekscii » estas anglismo, same kiel « nokto » anstataŭ « vespero » kaj « aĉeti » trinkaĵon por iu. « Ajn » estas ofte erare uzita, same kiel « pli » antaŭ [[adjektivo]], kiam tute ne temas pri komparo ekzemple : pli malgranda, anstataŭ : ne tre granda, negranda. [[Tradukanto]]j klopodu pli kaj pli eviti naciismojn. Kion signifas « blokhaŭso » ? Post « spite » kaj « koncerne » devas troviĝi prepozicio aŭ devas esti uzata akuzativo ! « Pli poste » estas [[pleonasmo]]. La eldonejo meritas ĉiujn laŭdojn pro tiu unua volumo en la nova serio.|[[Belga esperantisto]] n224 (okt 1935)}} {{citaĵo|Per ĉi tiu volumo E.P.C. riĉigas sian romanserion, per kiu ĝi prezentas al la Esperantistaro malpezan literaturon el la speco plejmulte legata de la meza homo. Inter la [[verkisto]]j, kiuj provizas tian legaĵon al la anglalingva publiko, Oppenheim staras en la unua [[vico]], kaj la nuna verko estas oportune elektita por traduko en Esperanton pro la internacieco de la scenejo, sur kiu la rakonto disvolviĝas. Sekvante la manovrojn de homama milionulo, kiu dediĉas sian lertecon kaj sian riĉecon al la tasko devigi la starigon de tutmonda paco, ni flugas de unu eŭropa [[metropolo]] al alia, kaj konatiĝas kun [[diplomato]]j, financistoj, jurnalestroj, sekretagentoj, politikistoj—resume, kun ĉiuj, kiuj influas la destinon de la popoloj. La manuskripto estas laŭlingve kontrolita de nederlanda samideano, kio tamen ne malhelpis, ke kelkaj anglismoj makulu la [[traduko]]n : ekzemple, jam sur la unua paĝo ni renkontas la vorton ''kontroli'' aplikita laŭ [[senco]] ne kutima ĉe la plejmulto de verkistoj, kaj en alia loko aperas ''[[kopio]]'' kun la signifo ''ekzemplero''. Kun bedaŭro oni konstatas ankaŭ la eneston de gramatikaj eraroj, el kiuj la ĉefaj estas misuzo de ''antaŭ ol'' (reganta substantivon); malĝusta apliko de la sufikso ''iĝ'', kaj ties manko kie ĝi necesas; kaj iom da konfuzo inter ''tio'' kaj ''tiu''. Inter la malmultaj neologismoj, tre akceptebla estas ''suspiri'' (angle ''sigh''). La provo prezenti fonetike la prononcon de anglaj nomoj — procedo ne aplikata kutime ĉe nacilingvaj tradukoj — ne estas tre sukcesa, pro la konata manko de Esperantaj literoj por eĉ proksimume imiti la karakterizajn sonojn de la angla lingvo, kaj kelkloke la transskribo estas definitive erara, ekzemple por ''Warren'' oni donas ''Ŭaren'' anstataŭ ''Ŭoren''. Rilate al eksteraĵoj: la libro estas klare presita kun minimumo de preseraroj, kaj havas simplan [[bindaĵo]]n laŭ normala angla [[kutimo]], kun papera “surtuto”.|F.E.W. [[La Brita Esperantisto]] - Numero 366, Oktobro (1935)}} === [[Orell Füssli’s Bildersaal fŭr den Sprachunterricht von C. Egli. Esperanto Ausgabe]] === '''Orell Füssli’s Bildersaal fŭr den Sprachunterricht von C. Egli. Esperanto Ausgabe'''. Zürich, Art. Institut Orell Füssli, 1912? {{Citaĵo|Tiu esperanta eldono de figuraĵoj por la instruado de lingvoj (Esperanto, germana, angla, franca, itala) kompleta en tri broŝuroj kies prezo estas nur 40 [[pfenigo]]j por ĉiu libreto, estas tre uzebla en la esperantaj kursoj. La unua parto enhavas ''vortresumon'' : la dua parto fazojn ; la tria parto "temojn" .|[[Belga Esperantisto]] n041 (mar 1912)}} ===[[Orienta Almanako]]=== '''Orienta Almanako'''. Eld. La Ondo de Esperanto, 1913. {{citaĵo|Orienta ĝi estas, ĉar ĝi enhavas tradukojn el dek unu orientaj lingvoj, el kiuj eĉ la nomojn de kelkaj mi antaŭe ne aŭdis. Tamen kial “ almanako,” mi ne scias; sed eble tiu nomo estas promeso de ĉiujara ripeto. Se tiel, ni povas kalkuli je ĉiujara plezuro, ĉar tiu ĉi numero estas ĉarma [[legaĵo]]. “Unu duono de la mondo ne scias, kiel la alia duono vivas,” diras la proverbo; kaj ĉiu, kiu scivolas pri la vivo de siaj fratoj en aliaj landoj, devas legi ĉi tiun libron. Volonte mi citus multajn bongustajn pecojn, sed pro timo al mia Redaktoro, mi devas kontentiĝi per unu sola: “ Gulĝavar lia edzino ankaŭ estis malavare rekompencita de la naturo per la ekstera [[beleco]] kaj per aliaj ecoj de la kaŭkaza virino. Ŝi estimis siajn bogepatrojn, lavis al ili la piedojn kaj flegis ĉiumaniere, neniam ŝi parolis kun sia edzo dum ies ĉeeesto kaj eĉ neniam rigardis lin, neniu el la maljunuloj estis aŭdinta ŝian voĉon, kaj neniam ŝi estis preteriranta iun viron ne kovrinte sian vizaĝon per la [[tuko]]. Havante tian edzinon, Omar sentis sin feliĉa kaj estis kontenta je sia sorto.” Tiu ĉi lasta frazo meditigas homon kutimintan je aliaj moroj. La lingva [[stilo]] estas ĝenerale bonega; mi volus, tamen, ke kelkaj el la verkintoj estu pli ŝparemaj kun la sufikso “ ig,” precipe kiam ili diras ''terurigi bor teruri''. Grava afero estas, ke S-ro [[Boris Kotzin|B. Kotzin]] en sia antaŭparolo tre afable permesas, kun propaganda celo, la retradukon en la naciajn lingvojn. |A.E.W. [[La Brita Esperantisto]] - Numero 109, Januaro (1914)}} ===[[La originoj de la Protestantismo]]=== J. Tanuma-Tosio. '''La originoj de la Protestantismo'''. Eld. [[Internacia Katolika Informejo]], [[Fraterhuis Loonopzand]], 1947(?) {{citaĵo|Mia patro estis unu el dek gefratoj. Ĉiuj estis kleruloj siafake, kaj preskaŭ ĉiuj verkis librojn pri temoj religiaj, sciencaj, literaturaj. Familia anekdoto : kiam aperis unu libro verkita de onklino Lucy, onklo George ĝin legis, kaj ekkriis "Ho, Lucy ! Kial ajn vi ne ne montris ĝin al mi antaŭ ol forsendi ĝin al la presisto ! Mi estus povinta pliĝustigi ĉiun vorton en ĝi!” Kiel protestanto, mi volus fari saman [[ekkrio]]n kiel mia onklo George. Sed ne ! ĉar almenaŭ kelkajn vortojn mi lasus stari . Cetere, ĉi tie oni ne rajtas polemiki pri tiaj temoj. Mi diru nur, ke protestanto tre malsame verkus la historion. Lingve kaj prese la broŝuro estas bona.|[[Montagu Christie Butler|M.C.B.]] [[La Brita Esperantisto]] - Numeroj 503-504 mar-apr 1947}} === [[Ou en est la question de la langue internationale (Solution pratique)]] === * ''Ou en est la question de la langue internationale (Solution pratique)'' verkita de E. Adam, kun antaŭparolo de [[Fanny Clar]]. Mendebla ĉe la aŭtoro: 24 Boulevard Beaumarchais, Paris, ( ll e ) . — 32 paga broŝuro 19 X 12,5 cm. {{citaĵo|Tiu Franclingva broŝuro estas nuntempa tauga propagandilo; precipe interesaj estas la pruvoj pri la ĉiam pli urĝa neceseco de [[internacia lingvo]], kaj la admonoj al la internaciaj socialistoj, ke ili tian oficiale elektu, kaj eĉ antaŭe ĝin multnombre lernadu. La aŭtoro, pro senpartiemo, prezentas kiel egalvaloraj la sistemojn de Esperanto kaj Ido; pri la polemiko inter ambaŭ anaroj li citas la parolon de La Rochefoucauld: "La disputoj ne longe daŭrus, se nur unu partio malpravus." Ni ankaŭ ne bazas nian preferon sur ambicio, memamo, profitemo aŭ nesufiĉa studo; sed tute libere kaj konscie opinias, ke malgraŭ kelkaj diskutindaj punktoj, Esperanto estas tiel supera je [[Ido]] aŭ Esperantido (ĉiuj formoj aparte aŭ kune), precipe je elasteco, [[harmonio]], reguleco kaj facileco, ke ĝi estas senkompare pli dezirinda, ĉefe por la ĉiulanda laboristaro.|Esperanto n233 jan. 1920}} ===[[Ovomaltino]]=== '''Ovomaltino'''. Eld. D-ro A. Wanders S. A.<ref>Fabrikejo de dietaj [[Maltpreparaĵo|maltpreparaĵoj]]. Ĉeffabrikejo en Bern kaj filioj en : London, Budapest, Chicago, Paris, Milano, Osthofen.</ref>, Bern, 1926. {{citaĵo|Broŝureto de propagando de tiu fortignutraĵo.|[[Brazila Esperantisto]] 1926 j17 n05-08_maj-aug.}} == P == ===[[Pangea - la sole ebla eliro el la mondkrizo]]=== [[Rudolf Herceg]]. '''Pangea - la sole ebla eliro el la mondkrizo'''. Eld. [[Heroldo de Esperanto]], [[Kolonjo]], 1932. {{citaĵo|La aŭtoro proponas al si pruvi, ke 1e la krizo estas ĝenerala, 2e ke ĝiaj kaŭzoj estas a) la (subjektiva kaj objektiva) malharmonio inter la produktado kaj konsumado ; b) la malĝustaj rilatoj inter la apartaj kategorioj de la produktado ; c) hipertrofio de la individualismo persona kaj nacia; d) manko de kontakto kun la naturo. La solvo konsistas en reorganizado de la administrado, de la [[juro]], ekonomio, etiko, estetiko, sociologio, ktp. por atingi tute novan sistemon ĉirkaŭprenantan la tutan homaron.|[[Belga esperantisto]] n200 (mar-apr 1933)}} ===[[Papo Pio X beata]]=== [[Adolf Habdl]]. '''Papo Pio X beata'''. Eld. A. Paolet, [[San Vito al Tagliamento]], 1952(?) {{citaĵo|Belaspekta, alloga libreto kaj per sia [[prezento]] kaj per sia enhavo. Oni ne diras, ĉu estas verko rekte skribita en Esperanto, ĉu traduko de iu esperantisto, ĉu traduko de la aŭtoro mem. Tio estus bone. Mi ne povis ne legi ĝin seninterrompe. Ne nur por katolika samideano, sed ankaŭ por la tutmonda legantaro estas ĉi tiu [[libreto]] io [''tiel''] rava. Per simplaj mallongaj trajtoj, oni prezentas al la leganto la gigantan —humile gigantan — figuron de unu el plej elstaraj homoj de nia epoko. La traduko (mi opinias, ke oni tradukis ĝin el la germana lingvo) estas zorge kaj ame farita laboro, malgraŭ iaj preseraroj, korekteblaj laŭ noto sur lasta pago. Mi ne konas la vortojn: '''hasto, kaplano, fenigo, duomo, paŝtataro, noveno'''. Estus bone, se oni estus doninta difintabelon de ĉiuj ekster-SAT-vortaraj radikoj. Aliamaniere, la atento de la leganto estas neutile disigata, kio ne bone efikas. Eble, tro laŭvorta traduko el germana lingvo enŝovis strangajn tnte ne klasikajn [[konstruo]]jn. Ekzemple: (p. 17) «...kiu estis bona predikisto kaj kredis (pensis?) sia tasko, ankaŭ Sarto fari tian», (p. 96) «...kiuj zorgas pri via kaj de la tuta eklezio saviĝoj». Min faletis aliaj esprimoj: (p. 9) «situanta»; (p. 25) al tiaj, kiuj...» (p. 37) «manĝigis la malsatajn»; (p. 56) «terana»; (p. 73) «povi absolvi novenon»;(p. 86) «tiaj, kiuj devus.» «Mi ne vidis liajn infanojn serĉi panon...» La dirmaniero ''ne jam'' anstataŭ ''ankoraŭ ne'' (paĝoj 73 kaj 100) ŝajnas evitinda pro tio, ke kvankam ĝi estas tute logika, tamen ne klasika. Sed ĉiuj ĉi tiuj, laŭ mia opinio, lingvaj eraretoj neniel malpligrandigas la kortuŝan legadon, la aŭtentikan, gravan celon: klinigi la leganton al la opinio, ke la [[Pio la 10-a|Papo Pio Xa]] estis ja vere neordinara [[servanto de Dio]]. Strangaĵo ŝajnas al mi la manko de presesprimita eklezia permeso. Monflanke: 8 respondkuponoj (32 ptoj.) estas certe, laŭ mia opinio, tro alta prezo. Eble, oni celas ŝirmi la eldonaĵon kontraŭ valutaj disfaloj; sed anstataŭigi naciajn [[monunuo]]jn per nacia oficiala tarifo ŝajnas al mi nuntempe: «eliri el la koto por eniri. en la peĉon». |Eŭma. [[Boletín]] n040 (apr 1952) }} ===[[De Parizo al Lazura Marbordo]]=== M. Retót '''De Parizo al Lazura Marbordo'''. 1960(?) {{citaĵo|M. Rétot verkis tiun broŝuron, en la serio «Turismo por Esperanto en Franclando». Ĝi estas trafa gvidilo, plena je indikoj, bildoj, desegnaĵoj, k. t. p., kiuj bone povas faciligi la veturadon tra la belaj vojoj kiuj kondukas de Parizo al la bela Provenca regiono kaj Lazura Marbordo.|[[Boletín]] n120 (mar 1960)}} ===[[Parolas Japanoj]]=== '''Parolas Japanoj'''. Eld. [[Asocio por Internacia Kontakto]], [[Kantono (Ĉinio)|Kantono]], 1938 (?) {{citaĵo|Ses verketoj de japanoj en [[Ĉinujo]], kiuj ne aprobas la japanan invadon.|[[La Brita Esperantisto]] - Numero 401, Septembro (1938)}} ===[[Patrino kun fusilo]]=== [[Nguyễn Thị]]. '''Patrino kun fusilo'''. Eld. [[Fremdlingva eldonejo]], [[Hanojo]], 1966. [[dosiero:Pelikan textlogo.png|100ra|dekstre]] ===[[Pelikan]]=== Gunther Wagner. '''Pelikan''' ([[d:Q202133|en vikidatumoj]]). [[Hanovro]] kaj [[Vieno]], 1926(?) {{citaĵo|Prospekto en Esperanto de la konataj inkoj por skribi kaj por kopii, skribrubandoj, karbopapero por skribmaŝino kc.|[[Brazila Esperantisto]] 1926 j17 n05-08_maj-aug.}} === [[Per Tolboato]] === '''Per tolboato, Skizo de Jotoka. Ilustrita. Eld. O. Ziegler, [[Marktredwitz]], 1922. 24 paĝoj. {{Citaĵo|Tre agrabla ripoziga legaĵo originale verkita.|[[Belga Esperantisto]] n088-089 (jun-jul 1922)}} ===[[Petit Cours primaire d'Esperanto en 50 leçons graduées]]=== D. Bonnehon; A. Rosiaux. Petit Cours primaire d'Esperanto en 50 leçons graduées. Paris, [[Hachette]], 1910(?). {{citaĵo|Jen estas bonega lernolibro tre rekomendinda al ĉiuj instruistoj, kiuj celas la sciadon de la lingvo Esperanto, instruante ĝin al iliaj lernantoj. Tiu ĉi lernolibro, tre zorge ilustrita kaj bindita, enhavas multajn ekzercojn (thèmes et versions) bone gradigitajn; legadojn; prozaĵojn versaĵojn parkere dirotajn; 200 kutimajn frazojn kaj [[proverbo]]jn kun la franca traduko; kaj fine vortaretojn esperantan-francan kaj francan-esperantan. Se, laŭ la opinio de [[Lev Tolstoj|Tolstoi]], «la sukceso de [[Esperanto]] estas nur pedagogia lerneja afero», ni certigas, ke la verketo de S-roj Bonnehon kaj Rosiaux, havigante bonegajn rezultatojn al ĉiuj popollernejestroj, donos novan antaŭenpuŝon al la [[disvastigo]] de la lingvo internacia.|[[Brazila Esperantisto]] 1910_j03_n05-06_nov-dec}} ===[[Plena Gramatiko de Esperanto]]=== [[Joediko]] (J. Elliott). '''Plena Gramatiko de Esperanto'''. Eld. la aŭtoro, [[Willoughby]], 1940(?) {{citaĵo|Reverkita formo de la 16 Reguloj. Bedaŭrinde, ĉe kelkaj [[detalo]]j ĝi prezentas al ni ne la evangelion laŭ S-ta Zamenhof, sed la evangelion laŭ S-ta Joediko.|[[La Brita Esperantisto]] - Numeroj 429-430, Januaro - Februaro (1941)}} ===[[Plena lernolibro por meminstruo de Esperanto]]=== V. A. Dmitrief kaj [[Paŭlo Medem|P. D. Medem]]. '''Plena lernolibro por meminstruo de Esperanto'''. 1920 (?) {{citaĵo|Tiu ruslingva lernolibro, eldonita en Dresden, estas ĉefe destinita, diras en antaŭparolo S-ro Medem, al la Estonoj, [[Letono]]j kaj [[Litovo]]j, por kiuj tia verko ĝis nun mankis. Kiel ĉiuj tiaj, la libro konsistas el gramatikaj klarigoj, vorttradukoj, ekzercoj por traduko kaj legaĵoj. Ni ne povas jugi la rusan tekston; sed laŭ ekzameno de la Esperantaj partoj kaj laŭ jam konataj tradukoj de S-ro Medem, oni facile konvinkitas, ke tre bona kaj tute korekta estas tiu bele presita libreto. Ĝi prosperigu nian movadon en tiuj novaj landoj, kie ĝia neceseco kaj utilo estas nature pli senteblaj ol aliloke.|[[Georges Stroele|G.S.]] Esperanto n245 jan 1921}} ===[[Plena Malkaŝo de Japanaj Ambicioj]]=== '''Plena Malkaŝo de Japanaj Ambicioj'''. Eld. [[Heroldo de Ĉinujo]], [[Chungking]], 1940(?) {{citaĵo|Mesaĝoj de la Generalisimo. Teksto de [[Wang-Japana Interkonsento]]. Petskribo de Wang al [[Japanujo]]. La Japana Respondo. |[[La Brita Esperantisto]] - Numeroj 422-423, Junio - Julio (1940)}} ===[[Pollando 1944-1964]]=== '''Pollando 1944-1964'''. Eld. Polonia, Varsovio, 1964. {{citaĵo|Kiuj volas informiĝi pri la evoluo de [[Pollando]] trovos en ĉi tiu 260 paga libro (riĉigita per abundaj fotoj, desegnoj, statistikaj cifertabeloj, mapoj ktp.) la plej riĉan kaj taŭgan informilon ĝis nun publikigitan en nia lingvo. Ĝi ampleksas la jenajn rubrikojn: geografio, [[historio]], eksterlanda politiko, industrio, [[agrikulturo]], eksterlanda komerco, sociaj problemoj, klerigado, scienco, [[literaturo]], [[muziko]], teatro, filmo, plastiko, arkitekturo kaj turismo. Tre bonaj lingvo teksto kaj fotoj. Prezo tre malalta rilate la kvaliton de la libro same laŭ aspekto kiel laŭ enhavo.| N. L. ESCARTIN. [[Boletín]] n147 (jan 1965)}} ===[[Pollando Rekonstruiĝas el Ruinoj]]=== '''Pollando Rekonstruiĝas el Ruinoj'''. Eld. [[Eldona Societo Esperanto]]. Stockholm, 1947(?) {{citaĵo|16-paĝa broŝuro, kun klaraj grafikaĵoj, pri la teruraj perdoj kaj suferoj de Polujo dum la milito, kaj ĝia nuna rekonstruo kaj [[progreso]].|[[La Brita Esperantisto]] - Numeroj 519-520 jul-aŭg 1948}} ===[[La Polvo de morto]]=== '''La Polvo de morto'''. Ilustrita. Eld. [[Plenumkomitato por Kontraŭ Atombomba Rezolucio]], [[Osaka]], 1956(?) {{citaĵo|Post la terura tragedio de Hirosima kaj Nagasaki, kun pli ol 250 mil senkulpaj viktimoj, la japana popolo spertas nun la domaĝojn de la nukleaj [[eksperimento]]j, fare de fremdaj potencoj. La radioaktiva polvo, disĵetita pro la eksplodo de [[hidrogenbombo]] sur Bikini, la 1-an de marto 1954, malpurigis la [[marakvo]]n kaj falis sur multajn fiŝkaptistajn boatojn, precipe sur la japanan ŝipeton «[[Fukurju-maru n-ro 5]]«, okazigante la brulvundigon de ĝiaj 23 ŝipanoj kaj la postan morton de unu el la plej grave vunditaj. La damaĝoj de tiu bedaŭrinda okazaĵo estas nekalkuleblaj. Kaŭze de la difektiĝo de miloj da [[tuno]]j da fiŝoj, oni malpermesis la disvendadon de tiu ĉefa manĝaĵo por japanoj, ordonante ĝian enterigon. La paniko estis nepriskribebla, tial ke multenombraj personoj jam estis manĝintaj atomfiŝojn. Pro timego al la radioaktivaĵo fermiĝis grandnombraj [[fiŝbutiko]]j, kaj la [[fiŝista komerco]] paraliziĝis en Japanujo. La mondo estis terurita pro la eksperimentoj de tiaj amasmortiga] armiloj; sed, post domaĝo ne venis saĝo, ĉar ne pro tio ĉesis la provado de nukleaj armiloj. La grandaj potencoj daure fabrikas bombojn A, H kaj tiel plu. Ni memoru, klo okazis en Hirosima kaj Nagasaki, kiam sur tiujn du kompatindajn urbojn defalis la unuaj du atombomboj, kiuj, en komparo kun la modernaj bombegoj, estis infanaj ludiloj. Laŭ opinio de kompetentuloj, kvar bomboj H povus forblovi la tutan Japanujon; sed, por dezertigi landojn kiel Anglujo, Germanujo, Francujo, ktp., sufiĉus du el tiuj superbomboj. La homaro ankoraŭ ne tute bone komprenis la grandegan danĝeron, kiu minacas ĝin. Ne gravas jam veti cent kontraŭ unu, ke iu granda potenco superas alian per nukleaj bomboj, ĉar ĉiu el ili posedas pli ol sufiĉan stokon por la kompleta detruado de ĉiuj urboj de la mondo, por la koncerna ekstermado de la homa vivo sur nia planedo. Ni fidu, ke oni ne riskos provoki tian hekatombon, eĉ se nur estas pro tio, ke neniu profitus el tiu tutmonda dispolviĝo; sed, ni ne forgesu, ke en kiu ajn momento, tio estas ebla... Por rememorigi al iii ĉi tiun senprecedencan danĝeron, kiu pendas super la homaro, oportune aperis ĉi tiu libreto, «La Polvo de la Morto», originale verkita en tre [[korekta lingvo]]. La [[Kongreso de Japanaj Esperantistoj]] tiel apelas la konsciencon de la tutmonda samideanaro, partopreni en la kampanjo por la ĉesigo de la nukleaj eksperimentoj, por la abolicio de tiaj armiloj, kun la celo savi la homaron de la [[minaco de neniigo]], kaj povi ekmarŝi ĉiuj homoj, ŝultron ĉe ŝultro, sur la vojon al glora estonteco, tial ke la [[atomenergio]], same povas pereigi la homan genton, kiel konstrui por ĝi paradizon sur la tero. Dependas nur de la bona aŭ malbona uzo, kiun la aŭtoritatuloj faros el ĉi tiu mirindaĵo de la scienco, la dua fajro eri la historio de la Homaro. |Ricardo Quiles. [[Boletín]] n097 (jan 1957)}} ===[[Popolaj Fabloj el Finnlando]]=== [[Björn Collinder]], [[Vilho Setälä]]. '''Popolaj Fabloj el Finnlando'''. Eld. Kyriiro Oy, Finnlando, 1979. {{citaĵo|Kamuflite sub supra titolo de malgranda [[kajero]] reklamiĝas la interŝanĝo de la esperantistaj supersignoj literoj jene <center> <poem> ŝ ĉ ĵ ĝ ŭ ĥ sh ch zh dzh w x </poem> </center> Efektive, ne estas silvestra sherco, sen dzhene oni tuj povis dzhui la fablojn. Kia dzhusta dzhojo¹ pri la dzhiroj el la dzhangalo de supersignoj! Granda dzhibo de E-o foridzhas kaj nun E-o ekdzhermegos kaj disvastidzhos. La «politikaj awtoritatuloj“ dzhentile dankos kaj chirkawbrakos la dzhermantajn E-istojn. Kaj dzhis la jaro 1987-a ni arandzhos dzheneralan [[festo]]n ne nur pro la l00-a datreveno sed ankaw pro la [[finvenko]] de E-o. Memkompreneble kun dzhimkano kaj festa mandzhado kun burdzhonbrasiko, fromadzho, orandzhazho, rudzha vino kaj dzhino. Stop! Jen oni ekmemoros, ke mi sammaniere povis tre bone legi literaturon laŭ Zamenhof-a "Surogata"² ortografio kaj ankaŭ la tekstojn laŭ alia propono, en kiu la [[supersignaj literoj]] anstataŭiĝas per la literoj c, w, r, y de la internacia [[telegrafa alfabeto]]: <center> <poem> q tq y dy w x ŝ ĉ ĵ ĝ ŭ ĥ </poem> </center> Ĉar la literoj ĉ <nowiki>=</nowiki> tŝ kaj ĝ <nowiki>=</nowiki> dĵ respektive du sonojn reprezentas, ŝajnas, ke ĉi-lasta propono prezentis teknikan solvon de la problemo. Rilate al supersignoj fantomas la reformomanio jam tra naŭ-jardekoj. Signo estas simbolo por determinita afero. Tiukaze unu litero estas — aŭ almenaŭ devas esti — la simbolo por unu difinita [[sono]]. La menciita "teknika solvo" estas valora ne nur nuntempe por la telegrafio ĉe la poŝto, navigado, aviado k. t. p., sed estas speciale grava por la projektado de elektronaj skribmaŝinoj, kiuj aŭtomate transformas la parolon al skribo. La "intestoj" de tiaj maŝinoj estas plej nekomplikaj, se la kondiĉo unu [[litero]] <nowiki>=</nowiki>unu sono“ strikte estas plenuimita. La sama validas ankaŭ por elektronaj komputiloj. Sed singardo! En la unua jardeko de nia jarcento la tre riĉa franco [[Emile Javal|Javal]] (pr. ĵaval) proponis al Zamenhof kvaronan milionon da frankoj, se Zamenhof pledos kaj realigos almenaŭ la prononcon de la litero j al ĵ. Imagu malriĉan Zamenhof-on kaj la tenton per la loga sumo de 250 000 or-frankoj — tiutempe. aha — 1) ĝirejo > Kurve (StraBe) 2) rilatas al la h-anstataŭrigo de la supersignoj |[[Der Esperantist]] n116 jun. 1982}} ===[[Por Kvietaj Personoj]]=== *E. Van Driessche. '''Por Kvietaj Personoj, unuakta komedieto'''. Ĉirkaŭ 1910. Teatraĵo prezentita dum la [[UK 1911]]. {{citaĵo|Tre ridiga [[komedio]], kaj rekomendinda por Esperantistaj festoj. Ĉe la prezento en [[Antverpeno]] ĝi estis gaje ludita kaj bonhumore akceptita. |[[La Brita Esperantisto]] - Numero 084, Decembro (1911)}} ===[[Por la honoro de nia lando]]=== A. Viruly. '''Por la honoro de nia lando''' trad. P. W. Van Sijn. Eld.D. Van & Zonen, Roterdam, 1938. === [[Por la rajto de German-Aŭstrujo]] === '''Por la rajto de German-Aŭstrujo'''. Eld. [[Propagandastelle für Deutsch-Oesterreichs Recht]], Vieno, 20 pĝ, 23,5 X 15,5 cm {{citaĵo|Ne konvenas, ke ni ĉi tie justigu aŭ malpravigu la argumentojn de tiu nova politika pledado. Sufiĉos se ni plezure konstatas, unu fojon pli, ke Esperanto estas uzata en sciencaj verkoj por defendi nacian rajton. Ni ankaŭ esperu, ke baidaŭ la kontraŭaj akraj postuloj de diversaj partioj estos kvietigitaj per decidoj kiel eble plej konformaj al la volo de l’ popoloj, kaj ke pacaj rilatoj iom post iom forigos la ankoraŭ regantajn superecemojn.|[[Georges Stroele|G. S.]]. Esperanto n234 fev 1920}} ===[[Por la paco]]=== '''Por la paco'''. Eld. [[Komisiono pri Internaciaj Ligoj de Sovetaj Esperantistoj]], Moskvo, 1971. {{citaĵo|Kajero pri la defendo de Leningrado dum la milito, la renaskiĝo kaj prosperigo de la urbo depost la konflikto, kaj la perspektivoj al la futuro.|[[Boletín]] n191 (maj 1972)}} === [[Pour la Langue commerciale auxiliaire universelle]] === '''Pour la Langue commerciale auxiliaire universelle. Actes de la Conférence Interrnationale de Chambres de commerce, foires d'échantillons, Groupments économiques et offices du tourisme, réunie à Venise du 2 au 4 avril 1923.''' Eld. Conférence commerciale de Venise, [[Venecio]], 1923 56 pĝ, 13,5 x 21 cm {{Citaĵo|Niaj grupoj kaj propagandistoj uzu tiun ĉi broŝuron elmontranta la praktika flankon de niaj lingvo kaj movado.|[[Belga Esperantisto]] n101-102 (jul-aug 1923)}} ===[[Povo sukseci]]=== [[Henri Thomas Hamblin]] '''Povo sukseci''' trad. [[Frederic William Hipsley]]. Eld. la tradukinto, Birminghan 1947(?) ===[[La prahistoria arto]]=== [[Agostinho da Silva]]. '''La prahistoria arto''' trad. [[José de Freitas Martins]]. Eld. [[Portugala Eldona Rondo]], 1947(?). ===[[Premiaj Romanetoj]]=== '''Premiaj Romanetoj'''. Eld. Eldonita de [[The Esperanto Publishing Co]]. 1946. {{citaĵo|Jen utila aldono al la literaturo Esperanta. En la nuntempa mondo, kie la [[vivo]] tiom urĝas kaj rapidas, preskaŭ ĉiu Esperantisto trovas tiom da aferoj, kiujn li deziras aŭ devas fari, ke ofte mankas al li sufiĉe da tempo por ĝui la tralegon de longa [[romano]]. Por li tial tre havinda estus [[libro]] kies grandeco konvenas al lia poŝo kaj kies enhavo konsistas el aro da mallongaj [[romaneto]]j. La unuopaj eroj de tia libro devus esti interesaj kaj diversecaj, verkitaj laŭ simpla klara stilo, kiu ne postulas multe da cerbumado por diveni la intencon de la [[aŭtoro]] aŭ grandan vortaron por serĉi la [[signifo]]n de neoftaj vortoj. La libro devas esti tia, kian oni povas facile legi en la [[vagonaro]] aŭ omnibuso dum vojaĝeto hejmen post la labortago; aŭ, se necese, dum oni staras en linio por aĉeti la familian [[haringo]]n aŭ terpomon. Tia libro estas “Premiaj Romanetoj”. Ĝi havas ĝenerale stilon simplan kaj klaran ; la eroj estas diversaj kaj bone miksitaj, kaj prezentas literaturan pudingon tre bongustan kaj malpezan. Mem instruisto de Esperanto, mi bonvenigas la novan [[libreto]]n kiel utilan legolibron por kursoj kies membroj iom progresis. Ĝi taŭgas por [[kurso]] en ĝia dua jaro, aŭ—se la lernantoj montras [[entuziasmo]]n kaj inteligenton — eĉ en la dua periodo de la unua jaro. Inter la dudek tri verketoj estas kelkaj pri fantomoj, du-tri ĉarmaj aludoj al la [[Naturo]], kelke da rakontoj el la ĉiutaga vivo, fantaziaĵoj, kaj bonhumoraĵoj. Unu [[tago]]n, en vagonaro, mi ŝoketis miajn [[kunvo]]j agantojn kaj hontigis min mem per subita ekrido pro unu el la humoraĵoj. Mia okulo ne sukcesis rimarki eĉ unu [[preseraro]]n en Esperanta vorto. La sola preseraro rimarkita ne multe gravas, krom al sportistoj, kaj precipe al la [[Chelsea F.C.|Chelsea piedpilka klubo]]. Mi neniam legis pri ludo inter Chelsea kaj Brentwood, kaj mi supozas, ke ne plaĉus al Chelsea la sugesto, ke Brentwood —se ja ekzistas tia klubo— povus ilin venki. Supozeble oni intencas aludi al [[Brentford F.C.|Brentford]]. En la libro okazas kelke da vortoj ne troveblaj en la vortaroj : ekzemple, ''suspiro'' (sigh), ''trado'' (trade wind), ''braso'' (brace, guy, vang). Estus konsilinde, aldoni noton pri ili en estonta eldono. Verŝajne, nova eldono baldaŭ estos necesa, ĉar mi opinias, ke ĉi tiu estas bona libro, kiun la Esperantistaro multe aĉetos. Ni vidas en ĝi la verkojn de dek kvin [[aŭtoro]]j, kies verkoj promesas bone por la [[estonteco]]. Mi gratulas al EPOKO pro la apero de ĉi tiu libro, kaj proponas, ke ili baldaŭ kuraĝigu la verkintojn per nova [[konkurso]] por venigi plenan rikolton por dua libro samspeca.|[[Robert Murray]]. [[La Brita Esperantisto]] - Numeroj 505-506}} {{citaĵo|Tiu lasta eldonaĵo de E.P.C. estas verketo konsistanta el pli ol 20 rakontoj de diversaj aŭtoroj, originale verkitaj, okaze de organizita konkurso de supre nomita eldonejo. La rakontoj estas tiom diversaj, kiom multnombraj estas la aŭtoroj. La temoj estas ĝenerale interesaj. Ni trovis multe da vortoj ne troviĝantaj en Plena Vortaro: kiel: ervardTelo, braso, k. a. La libreto pro siaj mallongaj ĉapitroj taŭgas kiel interesa legolibreto dum daŭrigaj kursoj.|[[Afrika Revuo]] numeroj 11-12, Novembro - Decembro (1947)}} ===[[La pretendoj de kondiĉa senmorteco]]=== R. K. Strang. '''La pretendoj de kondiĉa senmorteco''', trad. Geo. Aldrige. Eld. la aŭtoro, [[Glasgow]], 1932(?), 16 pĝ. {{citaĵo|Ne tuŝante la cetere interesan enhavon, ni tamen bedaŭras, ke la [[teksto]] ne estas lingve modela. Minimume oni rajtas atendi, ke tia verko estu sen gramatikaj eraroj; kaj ke oni ne ignoru la Biblian tradukon de Zamenhof. |[[La Brita Esperantisto]] - Numero 324, Aprilo (1932)}} ===[[Preparantoj de milito]]=== '''Preparantoj de milito , akuza konkludo en la proceso de industria partio'''. Eld [[CK SEU]]. Moskvo, 1931? 72 Paĝoj 15 x 22 cm. {{citaĵo|Tiu proceso interesis multajn. La klarigojn pri ĝi do ankaŭ povas ilin interesi, eĉ se la raporto povas ŝajni partia. Ĝi enhavas efektive multajn sciigojn, kiuj havas veran gravecon por tiuj, kiuj sin okupas pri la speciala temo de la mondrevolucio, de preparo al militoj k. c.|[[Belga esperantisto]] n189 (okt 1931)}} ===[[Pri la transskribo de la Propraj nomoj]]=== '''Pri la transskribo de la Propraj nomoj'''. Paris. Esperantista Centra Oficejo, ~1910. === [[La Principo de la movado por ĉasta vivo]] === '''La Principo de la movado por ĉasta vivo plikarigita el ideala kaj praktika vidpunkto'''. Eldonis D. Roskes, Hago, 1922? 32 paĝoj 13 X 20 cm. {{Citaĵo|Ĉi tiu [[broŝuro]] enhavas ampleksan klarigon, de la principoj de la nomita movado kaj pri la praktiko de ĝi. Al ĉiuj samideanoj kiuj funde deziras pristudi la demandon, ni konsilas havigi al si la libreton, kiu certe donos al ili informon per la plej bona lingvo.|[[Belga Esperantisto]] n087 (maj 1922)}} {{citaĵo|Sur 30 paĝoj de ordinara formato estas koncize, bonlingve traktata la grava demando pri la [[ĉasteco]] en nia vivmaniero. La movado por ĉasta vivo, celante akceli la seksan purecon de la homoj, akceptas kiel idealon la personan kaj socian purecon de la moroj. Ĝi konsideras la sekskuniĝon ne voluptoĝuo, sedorigine kaj esence pluenplantado de la homestaĵoj, kiuj devas do kontraŭbatali la diversajn specojn de la degeneriĝo de la [[popolo]]j kaj la kaŭzojn, kiuj ĝin elvokas, kiel ekzemple: [[pornografio]]n per vorto kaj bildo, onanion, hetero- kaj homoseksualajn [[kontraŭnaturaĵo]]jn. Estas pledata la kuracista esploro antaŭ la [[geiĝo]], por evitigi al oni eventualan malsanon.|[[Belga Esperantisto]] j07 n04 dec 1925}} === [[La Problemo de Irlando]] === '''La problemo de Irlando'''. — Okpaĝa broŝuro 23 X 15 cm. kun histona skizo kaj programo de la Irlanda movado. Verkisto, eldonejo kaj prezo nemontritaj. ===[[Programada teknologio]]=== '''Peter Broczko''' kaj '''Iliona Koutny'''.'''Programada teknologio'''. Eld. [[Hungara Esperanto-Asocio]]/[[Scienca Eldona Centro de UEA]], Budapeŝto: 1984. ===[[Projekto pri konstitucio de l' Interpopola Ligo]]=== [[Germana Gabineto por internacia juro]]. '''Projekto pri konstitucio de l' Interpopola Ligo Farita de la subkomisio, kiu estis starigata la 21 septembro 1918'''. 1919. {{citaĵo|En tiu projekto, kun 36 artikoloj, estas difinitaj la celo de l’ Ligo, ĝiaj organoj, la rimedoj uzotaj por eviti konfliktojn, la limigo de l' armadoj, la koloniaj arangoj, k. t. p. Tiaj projektoj ĉiam elvokos [[intereso]]n kaj simpation ĉe la Esperantistoj, kiuj jam de longe atendas la kreon de tutmonda unuiĝo. Juristoj studu tiun projekton, komparu ĝin kun tiu de l’ Pariza konferenco, kiel ankaŭ kun tiu de l' Svisa registaro, kaj taksu ĝian valoron, kion mi ne kapablas. Sed estas rimarkinde kaj laŭdinde, ke projekto pri Interpopola Ligo estas publikigata pei interpopola lingvo. Tiu speciala teksto estas lerte tradukita; kelkaj vortoj tamen eble ne bone elektitaj: «rekurso» ne estas preferinda al la jam uzita «apelacio»; «akomodi» estis ĝis nun rezervita por optika fenomeno; fine, «marino» (ŝiparo) kaj «obligi» (devigi) estas certe malbonaj, ĉar konfuzeblaj kun la jam akceptitaj terminoj: maro, marini (pekli) kaj obl-igi.||[[Georges Stroele|G. S.]]. Esperanto n226 jun 1919}} ===[[Propono de Esperanto-stenografio laŭ ĉs. sistemo]]=== '''Propono de Esperanto-stenografio laŭ ĉs. sistemo'''. Eld. [[Esperanto-Asocio en ĈSR]], [[Prago]]. {{citaĵo|Represaĵo el „Esperantista" Praha, n-ro 4/1950). La 19-an de majo 1951. Okazis en Praha ĉehlingva konkurso por [[stenografo]]j, uzantaj la sistemon Herout-Mikulik. Ĝia celo estis trovi la plej rapidan stenografon en [[ĈSR]]. Venkis kaj la altan titolon akiris Miloš Matula, kiu kapablis skribi 160 vortojn dum minuto. Tia alta rapideco eble neniam ekzistas ĉe efektivaj oratoroj, kiuj ne povas nur ŝuti vortojn, sed per sia parolado volas klarigi al la aŭskultantoj sian temon kaj influi ilin. Tiamaniere la sistemo H.-M. pruvis sian kapablon por tre alta parolrapido.<br> Tiu ĉi sistemo. kiu jam de sia oficialigo en 1921 estas uzata por la ĉeha kaj [[slovaka lingvo]]j. estis jam de la aŭtoroj mem adaptita por germana lingvo kaj tiel ankau instruita en ĉs. komercaj lernejoj antaŭ la dua mondmilito. Aperis ankaŭ alfaroj por angla, rusa kaj [[franca lingvo]]j kaj nun estas eldonita ankaŭ alfaro por Esperanto. Ĝi estas la unua publikigita, ĉar tiu de prof. Vladimir Jukl, sekve de lia morto, ne estis eldonita (vidu E. Slovaka, pĝ. 84/1949). La prezentataj grandaj 4 paĝoj donas al interesulo nur esencon por povi stenografi sen mallongigoj: da [[siglo]]j (radik- kaj vortsignoj) estas ĉi tie nur 101, nombro pli malalta ol estas kutima en nacilingvaj sistemoj. En la enkondukaj linioj estas dirite, ke la ŝanĝoj, faritaj en la alfaro kompare kun la originala sistemo. estas ofte fundamentaj pro la grandaj diferencoj inter la naciaj lingvoj kaj Esperanto koncerne la literan strukturon. Tamen estas klare, ke perfekta scio de la prezentata materialo sufiĉas nur por persona, aŭ kancelaria aplikado. Ĉe tajpistinoj al la maksimume postulata rapideco estas 80 vortoj dum minuto. La diktanto en oficejo ja ne parolas seninterrompe, ĉar li kombinas kaj meditas dum la [[diktado]]. Kiu per la prezentata [[stenografio]] volus noti fluan parolon devus ankoraŭ mem konstrui sistemon de mallongigoj laŭ principoj, validaj por nacilingvaj sistemoj.<br> Fine necesas diri, ke la ĉelilingva stenografio ĝuste travivas ŝanĝojn. kiuj jam estas oficiale publikigitaj kaj validas ekde 1. IX. 1951. Ili certagrade influos ankaŭ la alfaron por Esperanto. Tamen la publikigita verketo estas konvena por tiuj, kiuj jam nun estras la nacilingvan sistemon H-M. Ainbaŭ faktoj certe okupos la aŭtoron (A. Stanura. OSTRAVA-RADVANICE. Taborska 41), ĉar estas necese fari la duan paŝon.|[[Esperantisto Slovaka]] - Numero 09, Septembro (1951)}} ===[[Prospekto de la Filmstrioj]]=== '''Prospekto de la Filmstrioj'''. Eld. [[Esperanta Film-Grupo]], [[Bergen-op-Zoom]], 1948(?) {{citaĵo|Jam kelkajn fojojn ni priparolis ĉi tiun [[serio]]n da [[filmbendo]]j ([[filmstrio]]j). Ĉiu bendo (larĝeco 35mm) konsistas el 30-1000 bildoj (19 x 24mm), por prezento en ĉambro aŭ [[salono]]. Pri ĉiu bildo estas klariga teksto en [[Esperanto]]. Ĉiu titolo provizastre interesan kaj instruan unuhoran programon al grupoj, [[societo]]j, aŭ kursoj, kondiĉe ke ili disponas konvenan projekciilon. La tekstoj mem estas en modela Esperanto. Ni povas varme rekomendi ĉi tiun kuraĝan kaj subtenindan entreprenon al niaj grupoj. Plenaj detaloj troviĝas en la “Prospekto”. Ni donas la prezon en ŝilingoj kaj pencoj por filmbendo kaj teksto kune : ili ne estas aĉeteblaj aparte. Jam aperis jenaj titoloj (multaj aliaj estas en preparo) : ''Antikva Grekujo, 13/9 ; Inter la Araboj 10/7 ; Lando kaj popolo de Siamo, 12/7 ; [[Javo kaj Indonezio]] I, 12/5, II, 13/4 ; Kun [[Sven Hedin]] al Transhimaiajo, 16/3 ; Sovaĝaj bestoj de Afriko, 13/8 ; La vizaĝo de la Terglobo, 14/8; Meksikio, 13/3 ; [[Marvojaĝo al Indonezio]], ; La Mirinda Nilolando, 16/8 ; Borneo laŭ bildoj, 16/3 ; [[Zelando]], 9/-; Palestino Norda, 14/4; [[Palestino Suda]], 13/3''|[[La Brita Esperantisto]] - Numeroj 521-522, Septembro - Oktobro (1948)}} === [[Praha. Ilustrita gvidlibro por turistoj]] === '''Praha. Ilustrita gvidlibro por turistoj'''. Eld. Ĉasopis Ĉeskvch Esperantisto, Praha, 1912? {{Citaĵo|Belege eldonita gvidlibro broŝuro, enhavanta inter la bele presila teksto 41 ilustraĵojn pri la Bohema ĉefurbo kaj ĉirkaŭaĵoj. Riĉe kolorigita koverto reprezentas du belajn vidaĵojn el Praha.|[[Belga Esperantisto]] n052 (feb 1913)}} === La Parizaneto === '''La Parizaneto'''. Resumeto de la vivo kaj manieroj de la francoj, kun specialaj rimarkoj rilate al Parizo de R. Kron, el la franca trad. Connor kaj Hayes, 1904 (?), 126 p. „Uzebla kiel lernolibro.“ (L. I. 1908, p: 91.) === Pejzaĝoj en Aŭstrio === '''Pejzaĝoj en Aŭstrio'''. Eldonis la ministerio por fervojaj aferoj, Vieno. [[1913]], 120 p. Luksa libro pri la antaŭmilita Aŭstrujo kun multaj ilustraĵoj. {{Citaĵo|Belega reklamlibreto, lukse eldonita, kun admirindoj gravuraĵoj enhavanta bone verkitajn detalojn pri la Austria lando. La samideanoj kiuj ne jam posedas tiun eldonaĵon, mendu ĝin sen prokrasti, lli tute ne bedaŭras la malgrandan elspezon.|[[Belga Esperantisto]] n038 (dec 1911)}} === [[Pentroarto en la malnova Hungarujo]] === '''La pentroarto en la malnova Hungarujo'''. Verkis: Genthon István. Trad.: [[Ferenc Szilágyi]]. La bildotekstojn trad. [[Kálmán Kalocsay]]. Eldonejo [[Literatura Mondo]], Budapest, 1932, riĉe ilustrita. (IEMW:370.720-C.Esp-) === [[La Pirato]] === '''La Pirato'''. Spritgazeto, fond. en 1933. „Kaperas ĉiumonate. Kajeroj por Satiro, Humoro ka Libereco. . . relativa. Ŝipestro: R. Schwartz.“ === [[Poŝtkartoj Esperanto-Paris]] === '''Poŝtkartoj Esperanto-Paris'''. Unua serio, vidaĵoj de [[Paris]] kun klariga teksto en Esperanto. Eld. [[Presa Esperantista Societo]], Paris, 1912? Eksteraj ligiloj * [https://mondmilito.hypotheses.org/1997 Satire kaj pirate]. [[Militrakonto]], 09/01/2019 === [[Pri Piedpilkludanto]] === '''Pri Piedpilkludanto'''. Rakonto de V. van Nispen, el la [[Nederlanda lingvo|nederlanda]] trad. M. Bartholomeus. [[1934]], 96 p., kun ilustraĵoj. Malmultaj okazaĵoj, religi-morala tendenco. {{citaĵo|Interesa verko tre taŭga por la knaboj.|[[Brazila Esperantisto]] 1934 n272-282_mar-dec.}} {{citaĵo|Jen libro por romkatolikaj infanoj, intence tradukita laŭ stilo simpla kaj klara. Preso kaj papero estas bonaj, kaj la ilustraĵoj domas al la libro interesan aspekton. Oni sekvas la [[aventuro]]jn de okjara knabo, al kiu la patro donis piedpilkon. Ŝajne la [[gepatroj]] atendis, ke li ludu kun ĝi sen ludejo kaj vestaĵo konvenaj, tamen nenion rompante, kaj ne malpurigante la vestaĵon; certe la kulpeco pri serio da amuzaj katastrofoj ne restas tute ĉe la knabo. Lingve sufiĉe bona, tamen kritikindaĵoj kaj preseraroj ne tute mankas. Anstataŭ ''piedpilkludo'' preferinda estus ''[[futbalo]]''.|[[La Brita Esperantisto]] - Numero 350, Junio (1934)}} ===[[Pri Tri Homoj kaj Malnoblulo]]=== [[Tomaso Sillani.]] '''Pri Tri Homoj kaj Malnoblulo'''. Eld. A. Paolet, S. Vito al Tagliamento. == Q == ===[[Que es el Esperanto?]]=== '''Que es el Esperanto?'''. Eld. [[Sociedad Española Esperantista]], Madrido, 1926(?) == R == === [[Rakontoj el la Biblio]] === '''Rakontoj el la Biblio''' laŭ la traduko de D-ro L. L. Zamenhof; Eld. Brita Esp. Asocio, London, 1921 80 paĝoj. {{Citaĵo|La tre zorge eldonita libro enhavas 14 rakontojn el la Biblio. Ĝi estas antaŭiranto de la aperonta traduko de la Malnova Testamento, super kiu la Biblia Komitato Esperantista laboradas. La [[libreto]] ne nur instigos deziron por la tuta volumo; ĝi ankaŭ antaŭdiras al ni, ke la promesita verko certe estos modelo por ĉiuj esperantistoj laŭ lingva vidpunkto.|[[Belga Esperantisto]] n090-091 (aug-sep 1922)}} ===[[Rakonto kaj aventuro]]=== '''Rakonto kaj aventuro'''. Eld. American esperantist co., Washington D.C., ~1911. {{citaĵo|Tiu libreto konsistas el du rakontoj :« Sur la batalkampo » (de [[Herschel S. Hall]]) kaj la « Aviadisto de Marso » (de Henry H. Barroll). La unuan mi legis kun vera plezuroo ; mi malpli ŝatas la duan.|Esperanto n102 5 jun. 1911}} === [[Raporto pri la subkongreso de Esperanta Psikistaro]] === ''Raporto pri la subkongreso de Esperanta Psikistaro''', kies unua kunsido okazis en « Café Anselmo », [[Anvers]], dimanĉon, la 20-an de aŭgusto, je la 10a matene. — Ambaŭ raportoj estas senpage haveblaj ĉe la [[Oficejo por studado de spiritaj fenomenoj]], Klappeistraat, 8, [[Antwerpen]]. {{Citaĵo|En tiuj du interesaj raportoj ni trovas diversfoje uzita la nomon Anverso. Tio estas entute eraro. Ni komprenas ke eĉ flandranoj povas esti tiel blindigitaj ke ili prefere uzas alian lingvon ol la sian sed la propraj nomoj, kiam oni ilin esperantigas, devas esti esperantigitaj laŭ la originala [[nacia lingvo]]. Tiel en la unua okazo oni devas legi [[Antverpeno]] anstataŭ [[Anverso]].|O.V.S. [[Belga Esperantisto]] n041 (mar 1912)}} ===[[La Reala Vivo de Nia Sinioro kaj Savinto Jesuo Kristo]]=== [[Marika Dragona]]. '''La Reala Vivo de Nia Sinioro kaj Savinto Jesuo Kristo'''. Eld. [[Nikolao Dragonas]], [[Tesaloniko]], 1947(?) {{citaĵo|La aŭtoro klarigas, ke la [[Greka Faŝismo]] kondamnis ŝin je morto, sed ke pro [[interveno]] de [[UNO]] la verdikto ŝanĝiĝis je dumviva mallibero. Ni esperu por ŝi iaman [[liberiĝo]]n. Ĉi tiun disertaĵon ŝi verkis por la edifo de siaj gefiloj. Ĝi eldoniĝis laŭ la [[deziro]] de la [[Tesalonika Esperanta Ligo]], sed pro la cirkonstancoj ne estis eble, ke ŝi ĝin poluru. [[Paĝo]]j 1-30 estas filozofia traktaĵo pri la [[influo]] de heredo kaj la homa diverseco. Paĝoj 31-108 klarigas, ke Kristanismo kaj Socialismo estas du grandaj movadoj, kiuj celas transformi la putran socion nunan en ion idealan kaj gloran. Ambaŭ estas io nova en malnova; bono en malbono; [[lumo]] en mallumo. Sed havante saman [[celo]]n, ili elektas vojojn malsamajn—-unu animan, alia fizikan—por efektivigi la belan [[sonĝo]]n por eterna beno. Ili estas ambaŭ bonaj ; saĝulo uzos ambaŭ. Al la vivo kaj instruo de Kristo raportitaj en la Evangelioj ŝi donas propran interpreton. Kristo estis kontraŭkapitalista [[revoluciulo]] : [[Karl Marx|Marks]] kaj [[Josif Stalin|Stalin]] estas modernaj [[Johano la Baptisto|Johan-Baptisto]] kaj Kristo, ŝi identigas la evangelion de Kristo kun la [[evangelio]] de Socialismo ; la Regnon de Dio kun la Nova Socialisma Ordo. Ni legas pri la Sankta Spirito —de socialismo.. Ekzemplo de ŝia ekzegezo : "Kiam vesperiĝis (ĉar nur vespere oni povas labori konspire)" En fina ĉapitro ŝi admonas, ke la rilato inter religio kaj socialismo devus esti tute amika. La kontraŭreligia sinteno de multaj socialistoj tre tnalbone efikis. Oni ne lasu la potencan batalilon de mistikismo en la [[mano]]j de reakcio, sed ĝin uzu por venko de [[socialismo]]. Ĉu oni konsentas, aŭ forte malkonsentas, kun la aŭtoro, oni trovos ŝian verkon interesa, ĉar tre neordinara. Lingve ĝi estas kritikebla, tamen facile legebla. ''[[Rusujo]], Rusio, Ruslando,'' interpuŝiĝas indiferente. Kurioza trajto : jen elipso, jen senbezona ripeto, de fraza subjekto.|[[La Brita Esperantisto]] - Numeroj 515-516 jan-feb 1948}} ===[[Realigo de norma socio]]=== [[Okamoto Rikiĉi]]. '''Realigo de norma socio'''. Eld. la aŭtoro, [[Jokohamo]], 1933(?) ===[[Receuil de Listes de Logatomes Esperanto]]=== '''Receuil de Listes de Logatomes Esperanto pour Mesures de Nettete.''' Eld. Comite Consultatif International des Communications Téléphoniques a Grande Distance'', Paris, 1933(?), 104 pĝ. {{citaĵo|Jen libro teknika, konsistanta el 15,000 artefaritaj silaboj, presitaj laŭ la Esperanta alfabeto, kiujn oni uzas internacie por provi la telefonian aŭdeblecon de diversaj sonoj kaj sonkombinoj. Tiujn silabojn oni nomas ''logatomoj''. La libro estas rimarkinda ekzemplo de oficiala uzo de nia alfabeto por internacia skribo fonetika, kaj akompanate de “ŝlosilo” Esperanta, por klarigi la [[alfabeto]]n, uziĝas multlande ĉe telefonrondoj oficialaj. Por la laika Esperantisto, kompreneble, la libro estas senutila. Sed ne! Jen almenaŭ 14,000 novaj [[silabo]]j je la dispono de niaj fervoraj fabrikistoj de novaj radikoj !|[[La Brita Esperantisto]] - Numero 344, Decembro (1933)}} ===[[Reeĥoj]]=== '''Reeĥoj: Jugoslavia poemaro'''. Eld. [[Stafeto]], [[Tenerifo]], 1961. {{citaĵo|Post prologo de [[Marinko Ĝivoje]] kaj enkonduko de [[Marjorie Boulton]], sekvas altranga versaro de modernaj jugoslavaj [[poeto]]j. La ŝaŭmanta vigleco de la jugoslavia samideanaro ne povis ekzisti sen prezento de tiu bunta bukedo de unuarangaj poeziaĵoj. Apud [[Božidar Vančik]] kaj Velebit - vibrantaj [[poeto]]j - rangas aliaj, junaj kaj sukaj, kiuj regalas la leganton per kolekto de belaj versaroj. Malmultaj neologismoj atestas pri la saĝeco de la sudorientaj poetoj, kiuj pruvas ke en la vico de «normaluloj» oni povas poeziigi ĉiujn nuancojn de la plej inspirataj pensoj kaj sentoj. Ni reportas la belan versaron de [[Franjo Homar]], kiu atestas pri tiu perfekteco en la simpleco. <poem> De l' lingvaj aroj estis hom’ kreinto kaj uzis ilin, li, jam fruepoke; nun, ŝanĝ okazis - lingvolabirinto la novan homon premas tede, moke! Por ĉiu hom’ en ajna teroparto, ĉu solvivanto, ĉu en socirondo, parola pnovo estas sama arto : homar’ ja unu sur la tuta mondo! Por sama aĵo nur diversa vorto, pro sania ĝojo, ĉie sama sento. Al multlingveco venas jam la morto ; racion serĉas nun la homa gento! Kaj, karaj fratoj de la verda stelo, en marŝ’ triumfa kaj kun venka kanto : Babelon foren! Nun estiĝu helo ; al hom’ sufiĉas, sole, Esperanto! </poem> |Recenzis : ROHO. [[Boletín]] n129 (sep 1961)}} ===[[La Rekonstruo de la Roterdama Urbokoro]]=== '''La Rekonstruo de la Roterdama Urbokoro''', [[Konsilejo por la Rekonstruo de Roterdamo]], [[Rotterdam]] 1947(?) {{citaĵo|18-paĝa libreto, ŝajne senpaga. Ĝi priskribas la laboron nun faratan por rekonstrui la detruitan urbocentron. Ilustras ĝin dek [[plano]]j kaj mapoj. Eldonajo unika en nia [[literaturo]], kaj tre interesa por ĉiu, kiu sin okupas pri arkitekturo aŭ urba planado. Lingve modela.|[[La Brita Esperantisto]] - Numeroj 511-512 nov-dec 1947}} ===[[Resumo de la kurso pri teologio]]=== Le Clement de Saint-Marq. '''Resumo de la kurso pri teologio''' trad. Stas. Anvers (1912). ===[[Resumo pri Vjetnamio]]=== '''Resumo pri Vjetnamio'''. [[Fremdlingva eldonejo]], Hanojo, 1971. {{citaĵo|Jam de m ultaj jaroj Vjetnamio estas nomo ĉiutage renkontata en la ĵurnaloj, en la radio, en la televido. Vjetnamio, unu el la tragedioj de nia epoko, influas kaj influos en la monda historio. La sekvoj de la sanga konflikto tie disvolviĝanta certe sentiĝos rekte aŭ nerekte en la ceteraj landoj, eĉ en la malproksimaj. Ni ĉiuj konas la gravecon de Vjetnam o en la terenoj socia kaj politika, sed kion ni efektive scias pri tiu lando? Vere, kaj bedaŭrinde, preskaŭ nenion. Resumo pri Vjetnamio donas al ni ĝeneralan bildon pri ĝiaj diversaj aspektoj: geografia, historia, kultura, ekonomia, politika, ktp. kaj, kvankam oni traktas ilin de la vidpunkto de la marksisma dialektiko, la libro entenas sufiĉe da objektivaj, kaj meditigaj, [[fakto]]j, kiuj rivelas al ni la landon kaj la spiriton de brava popolo meritanta pli bonan sorton.|[[Fernando de Diego|F. de Diego]]. [[Boletín]] n191 (maj 1972)}} ===[[La Reveno de Nia Sinjoro]]=== H. Miles. '''La Reveno de Nia Sinjoro''', Eldonis la aŭtoro, Londono, 1938? {{citaĵo|La aŭtoro kredas, ke li ricevis gravan lumon pri ĉi tiu malfacila temo. Bedaŭrinde, pro stilaj kaj lingvaj obskuraĵoj, lia klarigo restas nekomprenata de la skribanto.|[[Montagu Christie Butler]] [[La Brita Esperantisto]] - Numero 401, Septembro (1938)}} ===[[Rezultoj de la unua kvinjara plano]]=== '''Rezultoj de la unua kvinjara plano. Raporto ĉe la Unuigita Plenkunsido de Centra Komitato kaj Centra Kontrol-Komisiono de [[TKP]] (b) la 7-an de januaro 1933'''. Trad. K. K . V. Vozdviĵenskij, P. Gavrilov, E . Svedova, V. Polakov . Eld. [[Ekrelo]], Leipzig, 1933. {{citaĵo|La leganto trovos en la broŝuro, pledon ''pro domo'' kiu celas pravigi la kvinjaran planon, pruvi ke ĝi ne nur estis efektivigebla, sed parte estas efektivigita; ĝi celas klarigi kial nur parte kaj ne tute oni realigis ĝin. Ne estas necese diri ke oni aŭdas nur unu sonon, nome la optimisman. La fundo de la [[rezonado]] revenas ĉiam al la saina punkto: kie antaŭ estis nenio, estas nun io. do la kvinjara plano sukcesis. La lingvo uzita estas sufiĉe neologisma kiel decas al renovigantoj de la ideoj. Tiu emo tamen kelkfoje malice ridindigas la [[tradukinto]]jn. Tiel ni trovas ke : "Rilate produktadon de elektro-energio, ni estis sur la plej lasta loko. Nun ni okupas unu el la primaraj lokoj." La vorto "primara" laŭ la internacia uzado, tute ne signifa s: « unuaranga, unuaklasa ». Ĝi signifas: « unuaŝtupa, komenca a kaj figure : "neperfektiĝinta, neevoluinta, neinstruita, needukita" ktp. ĉiuj nuancoj de unuaŝtupa stato. Tiel oni povus diri ke "la sono de strangaj nekomprenitaj vortoj, ĉiam allogas la primarajn homojn". La konstato ke la produktado de elektro-energio okupas primaran aŭ unuaŝtupan lokon ne estas do komplimento.|[[Belga esperantisto]] n202 (jul-dec 1933)}} === [[Revuo de Esperanta Psikistaro]] === '''Revuo de Esperanta Psikistaro'''. Trimonata psikisma gazeto. Redacio kaj Administracio A. Stas Waltwilder par Bilsen (Belgujo). ===[[Rido Sanigas]]=== [[Ivan Georgiev]] kaj [[Todor Iŝev]]. '''Rido Sanigas'''. 1946(?) {{citaĵo|Jen ankoraŭ [[anekdotaro]] (ni jam posedas samtitolan anekdotaron el Italujo). La [[ŝerco]]j estas simplaj kaj legindaj, la formato taŭga por la poŝo|[[La Brita Esperantisto]] n 493-494 maj-jun 1946}} ===[[ Rimedoj por la konscia regulado de l'infano-nombro]]=== ''' Rimedoj por la konscia regulado de l'infano-nombro.''' Eld. [[Nederlanda Ligo Nov-Malthusana]], [[Havro]], 1910 (?). ===[[Rusa-Esperanta Vortaro]]=== N. Korzlinskij, R. Mencoj G. Smirnov, A. Stupin. '''Rusa-Esperanta Vortaro'''. Eld. Librejo Esperanto, Moskvo, ~1910. == S == === SALUS === SALUS. [[Saneca Abstinenca Longviva Universala Societo]]. Romo, 1921? 4 pĝ. === Samideano === SAMIDEANO. Internacia Biblioteko. N. 1. Majo 1921. Eld. [[Os­kar Ziegler]] & Ko, [[Marktredwitz]]. 20 paĝoj 23 X 15 1/2 cm {{Citaĵo|Enhave : Ascendo al Vesuvjo antaŭ kvardek jaroj, de P. Christaller; Surprizo, de M. Walter, tradukis Cani. Fŭrth; La lasta Kanto, de A, Stamatiadis; Dum liberaj horoj, de Heinrich|[[Belga Esperantisto]] n083-084 (jan-feb 1921)}} ===[[Saved by a servant]]=== J. J. Boutwood.'''Saved by a servant'''. Eld. [[British Esperanto Association]], Londono, 1918(?) ===[[Senditaj al la turo]]=== [[John Maddison Morton]]. '''Senditaj al la turo''' trad. [[Frederic William Hipsley]]. ~1911 ===[[Serta gratulatoria in honorem Juan Régulo]]=== '''Serta gratulatoria in honorem Juan Régulo: II Esperantismo'''. Eldonis [[Universitato La Laguna]], [[Tenerifo]] 1985. 790 paĝoj. ISBN, 8460042901, 9788460042907 {{citaĵo|Jen granda libro verkita de okdek kleraj samideanoj honore al [[Profesoro]] [[Juan Régulo Pérez]]. Al la omaĝantoj mi kore aldonas mian modestan personon, pro lia jam malnova amikeco al mi kaj pro lia al Esperanto giganta servo kiun nur per honoro oni povos iel pagi al li. Verko multaŭtora ne povas esti romano. Sepdek-ok malsamaj temoj koncernantaj [[faceto]]jn de Esperanto konsistigas la libron, kaj recenzi ĉiun temon aparte, unuope, estus neeble. Tial mi unue prezentas alfabete ordigitan liston de la aŭtoroj: Albault, Ariste, Auld, Balbin, Benczyk, Bernard, Bormann, Boulton, Baŝgupto, Diego, Goninaz, Duliĉenko (en rusa), Eichholz, Ejsmont, Forster, (en angla), Franch, Giorgi, Golden, Haupenthal (en germana), Kawasaki, Knoedt, Kock, Kolker, Korinek, Lapenna, Lins, Lloancy (en franca), Makkink, Maul, Mattos, Masao, Miliajlov, Nagata-Akiko, Neergard, Novobilsky, Oljanov, Sanchez (en hispana), Pennachietti, Pie, Pilger, Piron, Ragnarsson, Riersl kaj Wood (en angla), Ró'linger, Rosbach, Rossetti, Rumler, SahebZamani, Stp-Bowwitz, Tonkin, Vatré, Themaat, Waringhien, Wells, Zlatnar. Sciemaj legantoj povos multe ĉerpi el la libro: Pri la artikolo, la verbo, la [[adverbo]], la "naturalismo kaj la skemismo", la historio de niaj lingvai [[institucio]]j, la ruslingva influo en niaj verboj, la kabareto "Verda Kato", la prononcado, la nuntempaj ŝancoj de Esperanto, la esperantigo de geografiaj nomoj, la [[Plena Gramatiko]], la rolo de Stafeto, la poezio en la Liva lingvo, la [[problemo]]j en la tradukado de Don Kiĥoto, la gravega rolo de Esperanto kiel [[interlingvo]] por maŝintradukado,... ĝis okdek temoj, inter kiuj tre spicita [[pornografiaĵo]] abunde nuancita per la pimpaj "naturalismaj" AB, AK, OB, Erst... Dufoje mi ellegis la libron, kaj kvankam pluraj el la temoj tiel plaĉis al mi, ke mi notis apude "Tre klara", "Tre fundamenta", "Bonega" mi prisilentas la aŭtornomojn, ĉar mencii ilin ja rekte signifus subtakson de tiuj ne nomitaj. Tamen, malgraŭ tiu pozitiva flanko, ĉu mi aprobu, ke en la nomo de ia propra opinio, ĉiam diskutebla, oni enŝutu en la kutiman, ordinaran [[lingvo]]n, manplenegon da misnomataj neologismoj, kiel Ad, Ob, Of, Ak, Ed, Al, Aŭtem, Erst, Koram, Ma, Par, Sol, Kom, Nam, Nulmen, Omno, Simi, Enim, Ergo, Sempre, Sovente, Solt, Interim,... Mido, Nonsanca, Plurie, Pluriam, Plenunti, Verkili, Tradukili, Internacivortoja (adjektivo de pluralo), kvestio,... k.a. krom la malfundamenta uzo de La anstataŭ la pronoma TIU (la de Kabe, la de Grabowski k.a.)? Ĉu povas plaĉi al mi, ke ni, parolanta flue Esperanton de antaŭ sepdek jaroj devu nun konsulti postartikolan glosaron kvardekfoje dum legado de nur dudek paĝoj? La [[lingvo]]j ne evoluas nek ŝanĝiĝas rapide. Cervantes verkis sian Don Kitoĥon antaŭ preskaŭ kvarcent jaroj kaj tamen ĝia lingvo estas ne tre malsimila je la nuna. Aliflanke mi konstatis ke la verba FAR uzata preporicie aperas ofte eĉ kontraŭ la fundamenta DE post la participo: Verkita DE, kvankam tiukaze DE neniam erarigas. La duopo fare de solvas la problemon en iaj esceptaj okazoj. Kial do Far, cetere ne tre eleganta en buŝo de iuj landanoj? Alia kontraŭlingva peko estas la uzado de prepozicioj antaŭ infinitivo, precipe SEN kaj ĜIS. Parole la prepozicio kuniĝas kun la infinitivo, tiel, ke "sen valorigi" sonas "senvalorigi" kies signifo estas "fari ion senvalora" dum la intenco estis "ne valorigante". La frazo "En restoracio li manĝis ne parolante kaj poste eliris ne paginte" oni skribas li manĝis sen paroli kaj eliris sen pagi. SEN : ANTE kaj : INTE. Car evidente li eniris ne pagonte, ĉu ni diru ankaŭ sen pagi? Aŭ, ĉu la formulo ne taŭgas por ONTE? Ellegu la SERTA GRATULATORIA IN HONOREM JUAN REGULO; vi ne misuzos tempon kaj per ĝia trastudo ni helpos pluporti la torĉon de [[Stafeto]] kaj grandigos la omaĝon al nia kara kaj elstara samideano. |[[Salvador Gumà|Salvador Gumà i Clavell]]. [[Boletín]] n287 (jul 1988)}} ===[[Sciencaj Verkoj publikigitaj de Japanoj en Esperanto]]=== '''Sciencaj Verkoj publikigitaj de Japanoj en Esperanto ekskluzive de medicinaj verkoj, ĝis Oktobro, 1934. '''. Eld. [[Japana Esperanto-Instituto]], Tokio, 1935. Detaloj pri 70 originalaj monografoj sciencaj: 24 resumoj, 14 terminaroj, kaj 32 diversaj verkoj. ===[[Sherlock Holmes en servo de la hispana trono]]=== [[Eduard Kühnl]], [[Karel Procházka]]. '''Sherlock Holmes en servo de la hispana trono'''. Eld. Biblioteko Časopis českých esperantistů, Praha, 1910. 42 p. {{citaĵo|En Frua, senerara Esperanto estas verkita tiu ĉi unua satiro en nia literaturo. Laŭ la lingva vidpunkto ĉerpos el ĝi ne sole la komencantoj, sed ankaŭ perfektaj Esperantistoj legos kun gojo la diversajn vortturnojn kaj la elegantajn dirmanierojn, da kiuj la libro estas plena. En sep ĉapitroj estas priskribata la historio de praktikanto Leliĉek, kiu pro sia vivsimileco estas lerte elserĉita de la fama detektivo Holmes kaj kiu nun ludas la rolon de la hispana reĝo [[Alfonso la 13-a|Alfonso XIII]], por ke nepre ne povu ĉi tiun trafi iu malfelica anarkisto! Ni legas pri la kortegaj ceremonioj pri kiuj oni instruas nian heroon, pri lia unua akrigo en areno, pri lia konferenco kun la angla rego kaj la germana imperiestro (tiu ĉi ankaŭ estis falsa), pri la danĝeroplena vojago en Anglujon k. t. p.; sed ankoraŭ aliaj interesaj scenoj estas enhavitaj en la verketo : ĉiu amiko de humoro legos kun plezuro la verkon, kiu majstre ridindigas la « detektivajn romanojn ».|[[Revuo Esperanto]] n85 5 sep. 1910}} ===[[Sindefendologiaj Studoj]]=== J. Novak (red.) ''' Sindefendologiaj Studoj'''. Eld. [[Ĉeĥa Esperanto-Asocio]], Prago, 1983. 94 pĝ. {{citaĵo|Jen denove prisporta eldonajo el CSSR: Artikolaro de sindefendologiaj studoj. Tri aŭtoroj, kiuj verkas ankaŭ nacilingve, pli malpli kolektive verkis tiujn originalajn artikolojn pri ĵudo kaj similaj sindefendaj sportoj. Temas pleje pri evertoj (speciala batalago). Multaj desegnaĵoj, bona sistemeco kaj profundaj teorioj klarigoj distingas la broŝuron. Fine de ĉiu artikolo oni trovas referencan liston, vortareton, liston de fakaj terminoj kaj ĉeĥan resumon. La eldono de ĉi tiu verko estas taksenda kiel riĉigo de nia faka literaturo kaj taŭga kontribuo al elformigo de [[sporta terminaro]].| [[Michael Lennartz]]. [[Der Esperantist]]_n126_apr.1984}} ===[[Sintrompoj]]=== J. B . Hirscher. '''Sintrompoj''' trad. W. Flamer. Eld. [[IKUE]], 196? {{citaĵo|La eldono de ĉi tiu verketo aperis antaŭ cent jaroj sed ĝia enhavo restas ankoraŭ aktuala. La kajero, vera juvelo de la katolika literaturo, celas precipe instrui la homojn por sin koni kaj per tio forigi tiun ĝeneralan malsanon enradikiĝinta en nia interno: la ko nstantan sintrompon. La kajero, vere grava kaj profunda laŭ enhavo, estas daŭra instigo al analizo kaj kompreno de onia konduto kaj agoj rilate la religiajn kaj moralajn admonojn. Tra la tuta broŝuro la aŭtoro montras profundan konon psikologian pri la [[homa interno]]. Libro leginda kaj meditinda, instrua, amuza kaj profunda!|N. L. ESCARTIN. [[Boletín]] n147 (jan 1965)}} ===[[Skizo de Ekonomia Geografio]]=== [[J. F. Horrabin]]. '''Skizo de Ekonomia Geografio''' trad. B. Ross. Eld. SAT, 1938(?) {{citaĵo|Jen venas, por la Esperantistaro, libro jam famekonata en la originala angla lingvo kaj en nacilingvaj tradukoj. La titolo eĉ ne pale komprenigas, kiom la verko estas interesa por ĉiu inteligenta nun- mondano. La aŭtoro klarigas sian temon vulgare, samtempe kompetente, penante pruvi, ke la geografio ludas la determinan rolon ĉe la ekonomia kaj socia formiĝo de la potencogrupoj. Kiam li skizas la luktojn por potenco inter la britoj kaj usonanoj en Sudameriko, aŭ kiam li klarigas per ekonomiaj kaŭzoj la malsimilojn inter la francaj kaj germanaj vivmanieroj, li faras por ni rakonton ege ekscitan kaj vivplenan kompare kun la [[romano]]j de [[Henry Rider Haggard]] aŭ [[H. G. Wells]]. Ankaŭ por la fakulo la verko nepre devas esti atendinda, ĉar la aŭtoro ne nur montras sin kompetenta, sed ankaŭ havas definitivan vidpunkton, ne ŝateblan por ĉiuj medioj, kiun la libro klare antaŭmetas. Jen verko, do, kiun oni devas aŭ konsenti, aŭ kontraŭbatali. La lingvaĵo estas tre bona, sed kelkaj nekonsekvencaĵoj ĝenas. Ekzemple, oni trovas jen [[Versajlo]], jen ''Versajo'', por la sama urbo, kaj la vorto laborista estas tre neklare uzata. |K. R. C. STURMER. [[La Brita Esperantisto]] - Numero 404, Decembro (1938)}} ===[[Skizo pri Ĉinio]]=== '''Skizo pri Ĉinio'''. Eldonis: «El Popola Ĉinio», Pekino, 1981. {{citaĵo|Temas pri tipa propagandilo, karakterizata de ĉio kion tio signifas. Kiu legis iuajn [''tiel''] el tiuj libroj, tiu jam konas ĉiujn, nur ŝanĝas la lando kaj la nomoj, sed neniam la adjetivoj. Ĉio estas rozkolora, kaj problemoj tute ne ekzistas kaj ĉi-tiu [[verko]] ne estas escepto, sed male. La libro komencas per prezento de la ĉiniaj geografio kaj etnografio. Tion sekvas mallonga skizo pri la ĉina historio, uzante la historian materiismon, tre korekte unue, iom manikee poste. La ĉapitro pri politiko kaj socia organizado fariĝas peza kaj unutona, laŭ mia opinio estas eksceso da detaloj. La du lastaj ĉapitroj, tiuj pri ekonomio kaj kulturo difektas la trouzon de nombroj kaj statistikoj, emfazante la atingojn de la ĉina reĝimo, ĉefe ekde 1948-a, ĉu necesas tiom enuigi ĉiujn? Tamen, aparte interesaj kaj legindaj estas la subĉapitroj traktantaj sciencon, medicinon, literaturon, sportojn, kaj aliajn aferojn preskaŭ nekonataj pri Ĉinio en Eŭropo. La plej grava merito de la verko estas sendube ĝia alloga lingvonivelo, kiel estas kutime en ĉiuj eldonaĵoj de «El Popola Ĉinio». Ĝia vortriĉeco estas mirinda kaj ĝia frazkonstruo estas perfekta. Tio, iasence, vualas la aliajn [[difekto]]jn de la verko. |UNKERA. [[Boletín]] n248 (nov 1981)}} ===[[Socialismo: ĝia ideologio kaj realigo]]=== {{EdE|EdE-S}} *'''Socialismo: ĝia [[ideologio]] kaj realigo'''. - De S. Chazan. 1933, 48 p. {{EDE| evento=Citaĵo el [[Enciklopedio de Esperanto - F|Enciklopedio de Esperanto]] | teksto=„Kontraŭ la revolucia socialismo, li estas adepto de la evoluismo, emfazante, ke la socialismo estas ne nur ekonomia, sed ankaŭ morala problemo, por la efektivigo oni bezonas ĝeneraligon de l'[[Altruismo|altruista]] moralo.“ (xy, „Lingvo-Libro“, l934, p.: 26.)ordigo=Socialismo: ĝia [[ideologio]] kaj realigo }} {{citaĵo|Traktato penanta konscience kaj objektive skizi la kialon de la movado socialista, priskribi la diversajn konfliktantajn skolojn, kaj trankvile kaj science taksi ilian valoron. Manĝo iom solida, sed nutra. Libro pripensiga kaj havinda .|[[La Brita Esperantisto]] - Numero 349, Majo (1934)}} ===[[Solecaj animoj]] === '''Solecaj animoj''' unuakta gajaĵo tradukita de [[Oscar Susmann]]. Eld. [[Paŭlo Balkanji]], Budapeŝto, 1921? {{Citaĵo|Amuza teatraĵeto ludota de 2 aktoroj kaj 2 aktorinoj. Taŭgas por esperantistaj festoj kaj kunvenoj.|[[Belga Esperantisto]] n077-078 (jul-aug 1921)}} ===[[Somera simfonio]]=== A. A. Leenhard. '''Somera simfonio'''. Eld. [[Dansk Esperanto-Forlag]], [[Aabyhøj]], 1970/1987. {{citaĵo|Dek sonetoj pri bunta kaj pom pa somero. Oni tuj vidas, ke la inspiro de la [[aŭtoro]] estas pli profunda ol lia posedo de la poezia strukturo de Esperanto. Lia koro spontane vibras kun sincera [[sento]] ĉe la milfaceta belo de nia mondo, sed li ne funde esploris ankoraŭ la [[rimedo]]jn kaj nuancojn de la lingvo, per kiuj li povus ¡redoni la ĝustan mezuron de sia lirika staturo. Unue, la uzo de viraj rimoj en la [[kunteksto]] de liaj sonetoj ŝajnas principe erara. La viraj rimoj abrupte hakas la fluon de la versoj, kiujn li intencis solenaj, kaj rompas ilian etoson per kuspa efekto. Due, abundas vortokaramboloj apenaŭ prononceblaj. Kiel langi kaj lipi por eldiri ''tempmister', ''laŭbtegment’,'' ĉarmtorent’'', ''roz' sur, incens' de zefir' flustrad ’ laŭ, strand’ de?'' Tiaj kombinoj, anstataŭ emfazi la impreson de idilia, pacoplena somero, ŝajnas sugesti ŝtorm on aŭ preterpason de bruantaj [[ĉaro]]j. Plej bedaŭrinde estas, ke multajn tiajn karambolojn kaj eliziojn oni povus facile elimini. Por ekzemplo, en '' Aŭtun-portreto'', paĝo 27, legiĝas: ''Melankolie svingas ĉe lagbordo kan ’'' Ĉu ne pli flua, kaj pli gramatike korekta, la jena provo: ''Melankolie svingas sin ĉe lago kan ’?'' En la sama soneto: <poem. Kaj malproksime kverkarboj konturas en nebulo </poem> sonus pli ĝuste <poem> Kaj kverkoarbaro fore konturiĝas en nebulo </poem> Aliparte, S-ro Leenhard ŝajnas posedi rakitan rimoprovizon. La rimoparoj glor’-odor’ aperas en ''Majo'' kaj ''Sur la strando''; ''tilio-lilio'', en ''Majo'', ''Somerĝardeno'' kaj ''Somer-imago''; ''maro-paro'' en ''Somerobildoj'' kaj ''Sur la strando''; ''ĉieltegment' - firmament’'' en ''Frusomero'' kaj ''Somerobildoj''; ''naturo-lazuro'' en ''Majo'' kaj ''Somero-adiaŭo''. En grandaj, elegantaj litertipoj pli akre evidentiĝas preseraroj, kiel, interalie, ''fimamento'' (paĝo 11) , aŭdiaŭis (paĝo 15), pesas (paĝo 13). Mi ne scias, ĉu noti kiel mispreson la vorton ''kreman'' en ''kaj ekkaresis ĉarman kreman junulin-femuron''. Duoble frandinda femuro, ĉar junulina kaj, krome, krema. La belaj vinjetoj kaj fronta paĝo de [[Ole Nederland]] rivelas manon de sentema kaj lerta artisto, dum la tipografia aranĝo de la libreto plaĉas per sia sobra eleganto.|[[Fernando de Diego|F. de Diego]]. [[Boletín]] n179 (maj 1970)}} ===[[Sondilo skrapanta]]=== M. Léger. '''Sondilo skrapanta'''. Eld. M. le Dr Richard, Monako, 1904(?). === [[La Sonoril-koncertoj]] === '''La Sonoril-koncertoj''' de [[Jef Denyn]], eldonita de la societo « Mechelen-A antrekkelijkheden; Malines-A ttractions» okaze de la festoj organizitaj nunjare je la honoro de la Majstro-Sonorilaristo de [[Meĥleno]]. {{Citaĵo|La broŝuro enhavas la programon de la diversaj koncertoj kiuj okazos dum la somero sur la turo de la Meĥleno preĝejo. La klarigaj tekstoj pri la koncertoj, pri la sonorilaro, kaj pri la urbo ankaŭ enhavan Esperantan tradukon. Bedaŭrinde tiu teksto enhavas pli ol sufiĉe da eraroj. Ni kore esperas, ke estonte la teksto estu pli zorge korektita. La broŝuro estas bele ilustrita.|[[Belga Esperantisto]] n088-089 (jun-jul 1922)}} ===[[La Societo de amikoj (Kvakeroj) kaj ĝiaj esencaj trajtoj]]=== Edward Gruber. [[La Societo de amikoj (Kvakeroj) kaj ĝiaj esencaj trajtoj]]. Eld. [[Friends Service Council]] de la Societo de Amikoj, London, 1931. {{citaĵo|Edward Gruber estas verkisto de «Kio estas la Kvakerismo?», de "La Biblio: ĝia karaktero kaj inspiro" , de «La Kristianismo kiel Vivo» k. c. Tiu ĉi broŝuro estas nova propagandilo por la kvakerismo. Ĝi estas interesa por ĉiuj, kiuj sin okupas pri tiaj demandoj.|[[Belga esperantisto]] n195 (apr-maj 1932)}} {{citaĵo|Ĉi tiu broŝuro klarigas la kredon de la [[Kvakeroj]] pri la “Interna Lumo,” kaj montras, ke el tiu kredo nature venas la silenta kunvenado, egaleco de la seksoj, eklezia organizo, sinteno pri la [[sakramento]]j, simpleco en ekstera vivo, kaj ĉio, kio distingas ilin de aliaj Kristanoj. Sekvas mallonga historio pri la problemoj kaj agado de la Societo dum kaj post la milito. Leginda broŝuro, bone tradukita. Vortoj notitaj; ''intua, redemplo, mutilas''.| [[Frederic William Hipsley|F. W. HiPSLEY]]. [[La Brita Esperantisto]] - Numero 322, Februaro (1932)}} === Starptautiska valoda lingvo internacia === '''Starptautiska valoda lingvo internacia''', [[latve]] kaj en Esperanto. [[Rigo]], 1923. ===[[Statistika Resumo de Brazilo, 1946]]=== '''Statistika Resumo de Brazilo, 1946''' . Eld. [[Instituto Brazila de Geografio kaj Statistiko]], Rio de Janeiro, 1947(?) {{citaĵo|Ĉi tiu lasta Esperanta eldonaĵo de la [[Brazila Instituto de Geografio kaj Statistiko]] estas dokumento tre atentinda, ekzemplo de serioza oficiala uzo de Esperanto fare de grava nacia Instituto, ĉi estas dense sed klare presita, kaj liveras tre detalan [[statistikero]]n pri Brazilo—loĝantaro ; sanstato ; geografio ; fizika situacio ; stato kaj movado de la loĝantaro ; [[produktaĵo]]j mineralaj, agrikulturaj, kaj industriaj ; [[transporto]] ; komunikado ; financo ; [[komerco]] ; socia servaro ; [[edukado]] ; k.m.a. (sole pri religiaj konfesoj ni trovis nenion). La Esperanta traduko estas vere bonega, kaj liveras modelon por ĉiu simila verko. Ni kore gratulas la Instituton pri la [[eldono]] de ĉi tiu dua Statistika Resumo (la unua aperis en 1940), kaj varme esperas, ke ĝia bonega ekzemplo trovos multajn [[imitanto]]jn ĉe aliaj registaroj.|[[La Brita Esperantisto]] - Numeroj 521-522, Septembro - Oktobro (1948)}} ===[[Stenografiaj Gamoj]]=== A. G. Provost. '''Stenografiaj Gamoj'''. Eld. [[Stenografa Instituto Tutmonda]], [[Issy-les-Moulineaux]], 1938(?) {{citaĵo|Ŝerio da tekstoj lingve kontrolitaj de D-ro [[Pierre Corret|Corret]], en perfekta Esperanto, interesa, kaj diverstema. Ĝi servus bonege kiel legolibro. Tamen la verko principe celas provizi al la lernanto ekzercmaterialon por akiri stenografian aŭ tajpan rapidon: tiucele ĝi estas aranĝita laŭ triopaj paragrafoj legotaj en tri minutoj diversrapide inter po 60 kaj 200 silaboj minute; tamen mankas ĉia gradigo rilate stilan malfacilecon. La verko estas senrezerve rekomendinda, kaj —se nur oni povus instigi la Esperantistaron lerni Esperantan stenografion —ĝi liverus por la [[lernanto]] de iu ajn sistemo idealan materialon. La kompilinto diras, ke la stenografistoj kapablaj sekvi Esperantan oratoron parolrapide estas kalkuleblaj per la fingroj de unu [[mano]], Tio estas vera. Ordinare oni “raportas” Esperantan parolon, mense tradukante ĝin nacilingven, stenografiante la tradukon nacilingve, kaj poste retradukante ĝin Esperanten. Sed tio ja ne estas Esperanta stenografio! La skribanto mem ofte raportis kongreson laŭvorte per Esperanta stenografio kiu ne estas “nur [[alfaro]] de nacia sistemo,” kaj kiu montriĝis taŭga en la praktiko. Mankas nur, ke la Esperantistoj mem interesiĝu pri la afero. Lingva demando : ĉu ''to type'' (-write) pli bone<nowiki>=</nowiki> ''daktilografi'' (laŭ la aŭtoro), ''maŝinskribi'' (malpreciza sed ĝenerale uzata) aŭ ''tajpi'' (propono de [[Gaston Waringhien|Waringhien]]) ?| [[Montagu Christie Butler|M.C.B.]] [[La Brita Esperantisto]] - Numero 401, Septembro (1938)}} === [[Studo pri la organizo de Esperanto]] === '''Studo pri la organizo de Esperanto'''. [[Parizo]], [[Centra Esperantista Librejo]], 1912?, 64 paga. {{Citaĵo|franc-esperanta broŝuro, grandformata, enhavanta interesajn [[detalo]]jn kai projektojn pri organizo de la movado.|[[Belga Esperantisto]] n052 (feb 1913)}} ===[[Sub la nobla ĉevalo]]=== [[Andrzej Szgzypiorski]]. '''Sub la nobla ĉevalo'''. Eldonis [[Pola Esperanto Asocio]], 1965(?) ===[[Sub la Signo de l' Espero]]=== '''Sub la Signo de l' Espero'''. [[Heroldo de Esperanto]], Kolonjo, 1935. {{citaĵo|Kolekto de konkursprovaj noveletoj kaj rakontoj el la Esperantista vivo. Ni citu el la [[Antaŭparolo]]: “La noveletoj ne pretendas specialan literaturan valoron : kelkaj estas eĉ iom naivaj. Tamen kiel tutaĵo ili prezentas beletan bukedon da skizoj pri la pensoj, deziroj, sopiroj, ĝojoj, kaj seniluziiĝoj de nia samideanaro en diversaj landoj kaj kontinentoj. |[[La Brita Esperantisto]] - Numero 368, Decembro (1935)}} ===[[Sudamerika Kolonio por Rifuĝantoj en Kolombio]]=== R. H. Messel. '''Sudamerika Kolonio por Rifuĝantoj en Kolombio'''. Eld. H. Runham Brown, [[Enfield]], 1939(?) {{citaĵo|Ilustrita rakonto pro fondo de nova Sudamerika Kolonio por Rifuĝintoj. |[[La Brita Esperantisto]] - Numero 410, Junio (1939)}} ===[[Sur la bordo]]=== [[Nevil Shule]]. '''Sur la bordo'''. Ĉirkaŭ 2000. {{citaĵo|Romano, kvankam skribita antaŭ 30 jaroj, la verko estas aktuala: “...ĝi avertas nin, ke tria mondmilito estus la fina [[konflikto]], ĉar la atombomboj en la arsenaloj de la [[superpotenco]]j jam superas la nombron, kiu sufiĉus por detrui ĉian vivon de nia planedo”. Enkonduko, p. 1. Tiu verko inspiris filmon en kiu stelrolulis [[Ava Gardner]] kaj [[Gregory Peck]]. |[[Brazila Esperantisto]] - Numero 322, Januaro ĝis Marto 2003}} ===[[Sur la Feliĉvojo]]=== [[René E. Bossière]]. '''Sur la Feliĉvojo'''. Esperantigita de Ch. Meunier, kun la kunlaborado de H. Dubuisson, [[Julia Guillaume-Isbrücker|J. Guillaume]] kaj [[Emmanuel Chicot|E. Chicot]]. Eld. [[Esperantista Centra Librejo]], Parizo, 1930. {{Citaĵo|La libreto estas tre moderna pritrakto de la situacio de Francujo, kaj de [[Eŭropo]] en la postmilita tempo, ne de tiu periodo kiu jam estas for, sed de tiu kiu ankoraŭ devas veni kaj kiu daŭras ĝis proksimume 1980. Estas do sonĝo de la aŭtoro, sed sonĝo bazita sur realeco, sur ciferoj, sur kontraktoj. Ne estas eble detale pritrakti la libron. La rekompencoj de la francaj institucioj montras jam sufiĉe ke la temo estis funde pripensita kaj prilaborita. S-ro Ch. Meunier zorgis por flua esperanta traduko kaj lin helpis en tiu laboro H. Dubuisson, J. Guillaume kaj E. Chicot, kiuj ĉiuj kune meritas laŭdojn por tiu laboro.|[[ Belga esperantisto]] n190 (nov 1931)}} ===[[Svensk-esperantisk ordbok]]=== [[Sam Owen Jansson]], [[Frits Linden]], kaj [[Birger Gerdman]]. '''Svensk-esperantisk ordbok'''. [[Eldona Societo Esperanto]], [[Stockholm]], 1935(?), 576 pĝ. {{citaĵo|Skribinte la apudan artikolon pri la [[Nova Vortaro Japana-Esperanta|Japana vortarego]], ni salutas kun simila ĝojo la aperon de ĉi tiu belega volumo, kiu faras por la sveda lingvo tion, kion faris S-ro [[Okamoto Joŝicugu|Okamoto]] por la japana. Jen [[volumo]], kiu preter ĉia dubo estas fidinda kaj ĉiel bonega. Papero, preso, kaj aranĝo estas plaĉaj, kaj la enhavon oni povas senrezerve laŭdi. Kvankam la posedo de bona vortaro ne faros el iu Esperantiston, tamen ĝi estas [[helpilo]] nekalkuleble valora. Pro la simileco inter la angla kaj la [[sveda lingvo]]j, ĉiuj angla lernanto trovos en ĝi multan helpon. Pri kelkaj detaletoj, kiaj ekz. la misuzo de ''flos'' ĉe ''flott'', ''acido sulfur(ik)a'' anst. ''sulfata'', ne utilas ĉi tie paroli. Tre kore ni gratulas la aŭtoron, la eldonejon, kaj la svedan samideanaron, pri ĉi tiu [[modela verko]].|[[La Brita Esperantisto]] - Numero 364, Aŭgusto (1935)}} ===[[Svislando en la neĝo]]=== '''Svislando en la neĝo'''. Eld. Svisa Turisma Centralo, Zurick, 1938(?) ===[[Svislando kun Poŝtaŭtomobila Servado sur la Alpo-stratoj]]=== '''Svislando kun Poŝtaŭtomobila Servado sur la Alpo-stratoj'''. Eld. [[Svisa Esperanto-Propagando-Servo]]/[[Svisa Centra Turisma Oficejo]]/ [[Ĝenerala Poŝta Direkcio]], Berno, 1924(?). ===[[Systematisk kurs i Esperanto]]=== [[Henrik Seppik]]; [[Ernfrid Malmgren]]. '''Systematisk kurs i Esperanto'''. [[Eldona Societo Esperanto]], Stockholm , 1932. Tiu ĉi libro estis reeldonita en 1936 kiel [[Esperanto keele süstemaatiline kursus]]. Vendiĝis pli ol 5000 ekzempleroj. {{citaĵo|Rapida konversacia [[kurso]], kun notetoj en sveda lingvo. Jam en tri monatoj vendiĝis 3000 ekzempleroj.|[[La Brita Esperantisto]] - Numero 333, Januaro (1933) }} == Ŝ == ===[[Ŝakludado]]=== [[Josefo Giacosa]]. Ŝakludado. Esperantigis verse P. & R. Padulli. Eld. A. Paolet, S. Vito al Tagliamento, 1921 == T == ===[[La Taso de Amservo]]=== [[Eliza Dean Taylor]]. '''La Taso de Amservo''' trad. E. W. Weems. Eld. E. F. Dow, [[West Newton]], 1928, 27 pĝ. ===[[Teozofio kaj ĝia doktrino]]=== '''[[Teozofio]] kaj ĝia doktrino'''. Eld. [[Teozofia Esperanta Ligo]], Praho, 1929. ===[[Tipoj kaj Aspektoj de Brazilo]]=== '''Tipoj kaj Aspektoj de Brazilo'''. Eld. [[Brazila lnstituto de Geografio kaj Statistiko]]. {{citaĵo|Ni jam notisJa aperon de ĉi tiu rimarkinda [[verko]]. Kompetenta recenzo aperas en la nuna [[Esperanto Internacia]].|[[La Brita Esperantisto]] n. 495-469 jul-aŭg 1946}} ===[[Tra Belglando, Nederlando kaj Anglolando per Esperanto]]=== Rienzi. '''Tra Belglando, Nederlando kaj Anglolando per Esperanto'''. Eld. [[Esperantista Centra Oficejo]], Parizo, 1912(?) {{citaĵo|S-ro Rienzi, la aŭtoro de ĉi tiu broŝuro, vojaĝis per Esperanto tra la landoj nomitaj. Preskaŭ la unuan tagon, en kiu li metis piedon en Anglujo, li pruntis motorbiciklon de la [[delegito]] vizitita, kaj fulmorapide flugis tra la stratoj, zorge tenante la veturilon — ''al la dekstra flanko!'' Pro tio, ĉasis lin policisto, al kiu kaptite li balbutis en sia plej bona anglaĵo: ““Do you will com with me to mi fried... S-ro Vivian...” La libreto montras, kiel bonege li sin servis per [[Esperanto]] en siaj vojaĝoj. Ĝi estas rekomendinda, ne kiel modelo de la plej pura literatura [[stilo]], sed kiel tre bona prezento de la praktikebleco de vojaĝoj entreprenitaj per Esperanto kaj U.E.A. |P.J.C. [[La Brita Esperantisto]] - numero 090, junio (1912)}} ===[[La tradicia Vjetnamio]]=== [[Kao Lang Nguyen Kha Vien]] '''La tradicia Vjetnamio'''. Eld. [[Fremdlingva Eldonejo]], Hanojo, 1970. {{citaĵo|Niaj senlacaj samideanoj de Hanojo regalas nin ĉi-foje per verko, kiu prezentas historian perspektivon de Vjetnamio, de la ŝtonepoko ĝis la 18a jarcento, kun mencio de la kultura evoluo de la 17a ĝis la kom enciĝo de la 19a jarcento. Kvankam oni interpretas la [[histori]]on de la vidpunkto de la revolucia dialektiko, kio al kelkaj ŝajnas procedo tro partia kaj subjektiva, tamen la verko havas nedubeblan intereson, ĉar ĝi rivelas la fascinan historion de popolo apenaŭ konata en nia parto de la mondo. La lingvo estas ĝenerale bona, kaj ne valoras mencii sporadajn makuletojn.|[[Fernando de Diego|F. de Diego]]. [[Boletín]] n185 (maj 1971)}} ===[[La Transdorsoĵeto]]=== [[Jindřich Novák]], [[Ivan Špička]], [[Václav Hník]]: '''La Transdorsoĵeto kaj ĝia rilato al la seoinago'''. Eld. Ĉeĥa Esperanto-Asocio. Prago 1982. 70 p. {{citaĵo|Suplemente al [[Starto|STARTO]] aperis en 1982 libro pri speciala elemento de [[ĵudo]]: La [[transdorsoĵeto]]. Ĝi estas faklibro kaj tial malfacile recenzebla de nefakulo. Troviĝas fizikaj klarigoj, teoriaj konsideroj kaj praktikaj ekzercoj. La [[aŭtoro]]j detale priskribas la plenumon de transdorsoĵeto, ili traktas didaktikajn demandojn montras la rilatojn inter transdorsojeto kaj [[seoinago]]. Atentigon meritas la zorga [[preparado]] kaj la komplekseco de la libro. Ĝi enhavas multajn bonege plenumitajn [[desegno]]jn, vortareton kaj liston de terminoj (pĝ. 64: «listo de fakaj terminoj" — termino estas fak-vorto!) kaj ampleksan referencan [[listo]]n. La ĉapitroj 1 kaj 4 enhavas nur po unu subĉapitron (1.1. — 1.1.1.6. kaj 4.1. — 4.1.3.), laŭ mi estus bone ŝanĝi la subdividon kaj forigi la subpunkton 1.| [[Michael Lennartz|M. Lennartz]]. [[Der Esperantist]] n123_jan . 1984}} === [[Transmara Reveno de Ĉeĥoslovakaj legioj el Siberio Ĉehoslovakujon]] === '''Transmara Reveno de Ĉeĥoslovakaj legioj el Siberio Ĉehoslovakujon'''. Eld. Pamatnik Odboje, Praha, 1921. {{Citaĵo|Belega albumo kun 230 fotugravuraĵoj pri la vojaĝo ĉirkaŭ la mondo, kiujn faris la ĉeĥoslovakaj legioj batalintaj en Ruslandon. Klariga teksto de d-ro F. Steidler, estis bonege tradukita de inĝ. L. Berger. La bildoj estas arte presitaj sur luksa papero. Mi ne kapablas fari pli granda laŭdon pri tiu albumo, ol dirante ke ĝia eldono estas entute granda sukceso! Ĉiu vera libramanto deziros posedi la libron, kaj mi eĉ kuraĝas diri, ke ĝia loko estus en ĉiuj lernejoj. |F. D. [[Belga Esperantisto]] n094 (dec 1922) }} ===[[Trapafita dekreto]]=== [[Ivan Tračuk]]. '''Trapafita dekreto''' trad. Nikitin. Eld. [[EKRELO]], Leipzig, 1931, 72-pĝ. La 9-an de novembro 1934 oni [[Datoj de la hungara Esperanto-movado|malpermesis en Hungario]] distribuadon de tiu libro. {{citaĵo|Ĉi tiu libreto prezentas trafan bildon de la solidaj ecoj ennaskaj en la [[homa naturo]]. La verkinto, iama ruĝarmeano, vive kaj kortuŝe priskribas la [[tragediaĵo]]jn de milito (kiajn li mem travivis) rilate al la vivo de simplaj [[kamparano]]j. Al kio servas tiu suferado? Por mi la beleco kaj instruo de la rakontoj kuŝas en tio, ke finfine oni trafas la celon alstrebitan. La stilo de la traduko estas iom stranga, kaj troviĝas ankaŭ sufiĉe multe da [[preseraro]]j; tamen la libro estas tre leginda kaj pensiga.| OFIRO. [[La Brita Esperantisto]] - Numero 322, Februaro (1932)}} === Tria Internacia Specimenfoiro en Padova === '''Tria Internacia Specimenfoiro en Padova. 1 — 10 Junio 1921'''. 6 paĝoj 22 X 29 cm. {{Citaĵo|Tre ampleksa prospekto kun regularo kaj aliĝilo pri tiu foiro, kiu okazas en provizora konstruaĵo kun tute kovritaj trairejoj. Tiu organizaĵo ankaŭ anoncas ke ĝiaj oficejoj korespondas: france, angle, germane, hispane- kaj Esperante. La praktikado de nia lingvo faros ĝian triumfon!|[[Belga Esperantisto]] n075-076 (maj-jun 1921)}} === [[La Tribune Esperantiste]] === '''La Tribune Esperantiste'''. Grava prop. gazeto en franca lingvo. Fondita en 1930 de H. Ferez, kiu ankaŭ redaktas ĝin. Aperas kvaronjare en 60x 45 formato. ===[[Trilingva Lernolibreto de Esperanto]]=== '''Trilingva Lernolibreto de Esperanto'''. Eld. [[Svisa Esperantista Societo]], Berno, 1917(?), 24-paĝa. === Tutmonda Intersteno === '''Tutmonda Intersteno'''. Monata gazeto por la disvastigo de la Intersteno (v.) Aperas de 1930, 21x15 cm. Red. Fr. Graser, Frankfurt. === [[Tutmonda Jarlibro Esperantista 1912]] === '''Tutmonda Jarlibro Esperantista 1912 (korektita ĝis la 1-a de julio 1912)'''. Paris, [[Centra Esperantista Oficejo]], 1912. {{Citaĵo|225-paĝa, grandformata volumo. Enhavas dokumentojn pri la [[Lingva Komitato]], la Akademio, la konstanta komitato de la kongresoj, la [[Centra Oficejo]], la [[Oficiala Gazeto]], la [[Internacia Societo de Amikoj de Esperanto]], la liston de la Internaciaj Fakaj Asocioj kaj institucioj, la liston de la regionaj propagandaj asocioj, la liston de la esperantaj gazetoj kaj fine liston de personoj kiuj deziras korespondadi.|[[Belga Esperantisto]] n050 (dec 1912)}} == U == ===[[Unua helpo (broŝuro)]]=== '''Unua helpo'''. Eld. de [[Burroughs-Wellcome]], Londono, 1913(?) {{citaĵo|La ĉiekonata firmo Burroughs, Wellcome & Ko., Londono, kies artikoloj portas la fabrikmarkon “[[Tabloid]],” jam de longe uzis Esperanton en siaj komercaj rilatoj; kaj nun niaj antaŭemaj amikoj publikigas bele presitan broŝuron (taŭgan por porti en la poŝo), kiu enhavas mallongan sed tre klaran informon pri unua-helpo ĉe akcidentoj. Tiuj, kiuj apudestas, kiam akcidento okazas, fariĝas respondaj por la prizorgo de la suferanto. Ne ĉiam estas eble havigi kuracistan helpon. Tio devas esti tuj farata, sed dum la neevitebla [[intertempo]], oni devas fari ion por malpliigi doloron kaj malhelpi pluan difektiĝon. La Esperantistoj forte subtenu tiun ĉi firmon, kaj sendu poŝtmarkon rekte al ĝi por ekzemplero de la suprenomita verko.|Ŝolom. [[La Brita Esperantisto]] - Numero 104, Aŭgusto (1913)}} ===[[Unua slovaka kristana princo]]=== J. Hodál. '''Unua slovaka kristana princo''' trad. St. Kamaryt. Eld. Komitato de Pribina-festoj, [[Nitra]], 1933(?) ===[[Unesteno: Universala Esperanta Stenografio]]=== *[[Johannes Jakob Sturzenegger]] kaj [[Hainrich Matzinger]]. '''Unesteno: Universala Esperanta Stenografio'''. Eld. Mondo, Zuriko, 1965. {{citaĵo|La vivo konsistas el aro da malhelpoj, kiujn oni devas venki. Antaŭ tiuj [[malhelpo]]j, la homo reagas inventante ilojn, kiuj faciligas la lukton kontraŭ tiuj baraĵoj. La sumo de tiuj famligiloj kreitaj de la homo konsistigas la kulturon. La esperantista kulturo — kaj sekve la tuthomara, el kiu Esperanto estas konsistiga ero — ĵus riĉiĝis per unu el tiuj faciligiloj, kiujn postulas la ĉiutage pli kaj pli nin rapidiganta ĉirkaŭmondo: stenografio propra. La amo al [[Esperanto]] de nia samideano Sturzenegger, apogita sur lia faka kompetento kaj tiu de S-ro. Matzinger pri [[stenografio]], donis al ni la kape priskribitan [[libro]]n, kiu aldone estas unu el la plej belaj iam ajn produktitaj en Esperantujo. Per ĝi, krome, debutas en la Movado nova eldonejo, sidanta en [[Svislando]]. Se mi aldonas, ke la libro estas originale verkita en Esperanto kaj aperas sub la aŭspicio de UEA kaj de Instituto por Esperanto en Komerco kaj [[Industrio]], mi certe apenaŭ povus aldoni aliajn eksterajn rekomendojn. Pri la enhavo mi estas tute laika; sed se juĝi laŭ voĉo de fakuloj, ankaŭ el faka vidpunkto temas pri vere atentinda kontribuo ne nur al la Esperanta, sed ankaŭ al la ĝenerala stenografio. La libro estas fundamente orientita al [[memistruado]], kaj tio estas alia ĝia [[elstaraĵo]], ĉar ordinare stenografiaj lernolibroj estas aranĝitaj por [[klasĉambro]]j. Tiel, post 24-paĝa sojlo kun glosaro kaj skribtefinikaj instrukcioj, venas la unua el la du ĉefaj partoj, kiuj konsistigas la metodon, nome ''Koresponda Skribo'', tra 61 ĉapitroj, el kiuj la 41 lastaj estas perfektigaj; tuj sekvas la dua parto, ''Rapida Skribo'', kiu ampleksas 67 [[ĉapitro]]jn. El pedagogia vidpunkto la libro ŝajnas al mi ia eminenta (mia laikeco devigas min uzi la vorton ŝajnas), ĉar ĝi adaptiĝas al la 3-ŝtupa lernoprocezo de Pestalozzi: rigardi - pensi - agi, kaj estas aldone aranĝita laŭ la metodo de programita instruado kaj laŭ la principo de la facila al la malfacila. Laŭ mia kompreno,[[Universala Esperanta Stenografio]] (UNESTENO) estas [[Misiado|misia laboro]], kiu pioniras preskaŭ virgan kampon de nia propra kulturo. Kiam mi montris la libron en mia Universitato al homoj kun tiufakaj interesoj, ili ĝin admiris kaj laŭdis, sed ne malĉefe impresis ilin, ke [[Esperantujo]] estas tiel fortika kaj serioza «lando», ke ĝi povas aldoni al la faka literaturo stenografia tian produkton. Sekve do mi povas aserti, ke la libro UNESTENO estas bela rezultaĵo de ama krea laboro plenumita de du kompetentaj spertuloj, kiuj, per ĝi, digne aŭtoritatigis nian Movadon en la monda kadro de la stenografia didaktiko. Al ĉiuj esperantistoj, sed ĉefe al interesitoj pri rapidskribanto, mi povas nur rekomendi la libron per duonparafrazo el vortoj de la frumezepoka romhispana klasikulo [[Isidoro el Seviljo]]: ''Sunt hic multa bona: tolle, lege!'' [[La Laguna]], sept. 1967.|[[Juan Régulo Pérez|J. REGULO]]. [[Boletín]] n164 (nov 1967)}} ===[[La Unuiĝo sen Nomo]]=== H. de Greeve. '''La Unuiĝo sen Nomo'''. Eld. la aŭtoro, Harlemo, 1939(?) {{citaĵo|La aŭtoro pledas, ke oni plibonigu la mondon, unue plibonigante sin mem ; ke oni reportu amon en la mondon, amante mem la proksimulon. |[[La Brita Esperantisto]] - Numero 410, Junio (1939)}} ===[[Unika kaj sola en Esperantujo Mnemonika Instituto]]=== D. Fajnŝtein.'''Unika kaj sola en Esperantujo Mnemonika Instituto''', Eld. Zawalna, Vilno, 1932(?) {{citaĵo|Metodo de memorfortigo trifoje premiita de la Pariza Akademio[...] Prospekto pri memorfortigo: kurso instruata per korespondaj lecionoj en Esperanto.|[[Belga esperantisto]] n196 (jun-aug 1932)}} === [[Universala Unuiĝo]] === ''Universala Unuiĝo'' Organo por homa [[unuiĝo]] en ĉiuj formoj de la pensoj kaj agoj. Eld. [[Agentejo Esperanto]], Moskvo, ekde 1914. ===[[Unu jarcento de naciaj luktoj, 1847-1945]]=== '''Unu jarcento de naciaj luktoj, 1847-1945'''. Fremdlingva eldonejo, Hanojo, 1970. {{citaĵo|La tabelo de la enhavo parolas per si mem: La perdo de la sendependeco. La starigo de la kolonia reĝimo (1897-1918). Ekonomiaj transformoj (1919-1929). De la ekonomia krizo ĝis la dua mondmilito (1930-1939). Vjetnamio dum la dua [[mondmilito]] (1939-1945). La fondiĝo de la Vjetnama Demokratia Respubliko (1945-1946). La eventoplenaj jaroj de tiu epoko interpretiĝas en la libro, kiel oni certe atendas de la Hanojaj esperantistoj, laŭ la linioj de la revolucia dialektiko.|[[Fernando de Diego|F. DE DIEGO]]. [[Boletín]] n184 (mar 1971)}} ===[[Urbo São Paulo]]=== '''Urbo São Paulo'''. Eld. [[Brazila Instituto de Geografio kaj Statistiko]], Rio de Janeiro, 1948(?) {{citaĵo|Bela 48-paĝa libro, kun 45 tutpaĝaj bildoj kaj priskriba teksto pri la [[vidindaĵo]]j de tiu Brazila ĉefurbo. Oni jam eldonis similan verkon pri [[Salvador]], kaj esperas aldoni pluajn al la serio. La verko estas oficiala eldonaĵo de la Brazila Instituto de Geografio kaj Statistiko.|[[La Brita Esperantisto]] - Numeroj 521-522, Septembro - Oktobro (1948)}} == Ŭ == == V == ===[[Valentine-Emile Mannevy, Heroo kaj Apostolo]]=== [[Claude Vernay]] kaj [[Marcel Delcourt]]. '''Valentine-Emile Mannevy, Heroo kaj Apostolo'''. Eld. [[Nordfranca Esperantisto]], [[Dunherque]], 1939(?) {{citaĵo|Bonstile verkita biografo, kun portreto, pri [[Leŭtenanto]] [[Valentin Mannevy|Mannevy]] (1882-1912), kies mallongan kaj modestan sed meritoplenan vivon la loka [[Esperantistaro]] ĉiam konservas en memoro kun [[danko]] kaj admiro.|[[La Brita Esperantisto]] - Numero 413, Septembro (1939) }} ===[[Varna - La Reĝino de la Nigra Maro]]=== '''Varna - La Reĝino de la Nigra Maro'''. Eld. Oficejo de Somerrestado (Kurortno bjuro), Varna(?), 1930(?), 32pĝ. {{citaĵo|Bela multkolora bildo sur la unua paĝo de la kovrilo, prezentanta la havenon kun la banejoj, allogas. 27 Ilustraĵoj en la libreto montras belajn angulojn el la haveno, banejojn, la kazinon, apudmaran ĝardenon kaj belajn ĉirkaŭaĵojn de Varna: Diklli taŝ, Alaĝa monaĥejo ktp. Landkarto montras la vojon al Varna de diversaj urboj en [[Meza Eŭropo]]. Speciala tabelo donas la vojaĝdaŭron kaj la veturpagon de la samaj urboj al Varna. La libro estas destinita por eksterlandanoj, por diskonigi la belecon kaj ĉarmon de la [[bulgara Riviero]].|[[Bulgara esperantisto]], j.12 n.09-10}} === [[La Vangfrapo]] === [[Abraham Dreyfus]]. LA VANGFRAPO, unuakta komedio. Trad. el franca lingvo Ŝ. Sar. Eld. [[Librairie de Esperanto]]. Paris. 52 paĝoj ===[[Varsovio rekonstruita]]=== A. Ciborowski kaj S. Jankowski.'''Varsovio rekonstruita'''. Eldonejo «Polonia», Varsovio, 1964(?) {{citaĵo|Pri la drastaj sekvoj de milito oni jam multe skribis kaj spertis laŭlonge de la historio, kaj la lasta mondmilito (1939-1945) ĝisoste skurĝis la homaron. Disŝiritaj korpoj, velkintaj animoj kaj sennombraj detruoj estis la diabla rikolto kiun tiu kunflagrado donacis al [[Eŭropo]]. Tiu ĉi albumo estas plua atestilo pri la emo «ree stumbli en sama ŝtono» kiun la homo prisuferas; sed... ĉu ne la homo estas nevole haŭlita al tiaj [[milito]]j? Jen pensiga demando. Mi inklinas pensi, ke nia mondo estas tretejo kie la okazintaĵoj tretas la homojn «prilaboras» ilin..., sed ni ne fantaziu, kaj revenu en la libron. '''Varsovio rekonstruita''' estas esence fotoalbumo kiu paralele montras bildojn el la ĉefaj stratoj, monumentoj, ktp., de la urbo tiel kiel restis en la 1945a jaro, kaj tiel kiel aspektis en la 1962a. Interesa teksto — en bonega lingvo — klarigas la signifon kaj gravecon kiun havis [[Varsovio]] por la tuta Polujo, vera «koro, cerbo kaj trezorejo» de la nacio. Per [[cifero]]j, statistiko vekas hororon en nia koro: Kiom da voj —kaj fervoj— pontoj, industriaj kaj memoraĵaj konstruaĵoj, [[loĝdomo]]j, lernejoj, ktp. detruitaj!, kaj kio estas multe pli valora: la homoj ! ! La teksto estas grandparte akuza [[dokumento]] bazita sur historiaj faktoj, kies komento trolongigus ĉi tiun recenzon. La libro — 140 paga— estas bone bindita per blanka tolo kun malhelaj verdoflavaj literoj, kaj emajlita, papera kovrilo. Gratulojn al la [[Pola Esperanto Asocio]], aŭtoroj kaj tradukinto, pro la [[eldono]] de tiu grava dokumento.|N. L. ESCARTIN. [[Boletín]] n145 (sep 1964)}} ===Venko=== *S. Frantz. Venko. Verŝaĵo originale verkita. Eld. Esperantista Centra Librejo, Paris. Poŝtkarto : 9 x 14 cm. ===[[La vero pri persekutoj kontraŭ religio en USSR]]=== M. Ŝervud. La vero pri persekutoj kontraŭ religio en USSR. Eld. Uniono de militantaj ateistoj kaj CK SEU, Moskvo, 1930. {{citaĵo|Broŝuro celanta nei aŭ klarigi ]a informojn rondirantajn en eŭropa kaj amerika gazetaro pri kontraŭreligiaj persekutoj en Sovetio. El lingva vidpunkto, oni ne rajtas nomi la libreton valora akiro por nia literaturo, kvankam ĝi estas facile komprenebla, malgraŭ sufiĉe multnombraj nekorektaĵoj. Prijuĝante la enhavon oni devas konstati, ke la argumentado estas tre manka, kaj pro troa klopodado pruvi neekziston de kontraŭreligiaj persekutoj, nur sukcesas veki, eĉ ĉe senreligia Eŭropano, la senton ke ne estas eble en [[Sovetio]] esti liber-pensanto, se tiu koncepto ankaŭ ampleksas liberan ekzercon de iu kulto sen revenĝo iuspeca de la aŭtoritato. Kiu tro volas pruvi, ofte konvinkas pri la malo.|[[Belga esperantisto]] n187 (jul-aug 1931)}} ===[[La vero pri la vjetnam-ĉinaj rilatoj dum tridek lastaj jaroj]]=== '''La vero pri la Vjetnam-Ĉinaj rilatoj dum tridek lastaj jaroj'''. Eld. Ruĝa Rivero; Fremdlingva Eldonejo, Hanoi 1980. - 110 p {{citaĵo|Dum la lastaj kvin jaroj la streĉoj en la mondo denove pliakrigis. Sed nia „La mondo" tro ofte koncentriĝas je [[Eŭropo]]. En [[sudorienta Azio]] ĝis 1975 ekzistis nenia malstreĉiĝo — estis milito. Nur tiam Usono retiris siajn trupojn el SO-Azio, liberiĝis suda [[Vjetnamio]]. Kaj la [[Kamboĝa Genocido|kampuĉia tragedio]] — kiu povus ĝin forgesi? Post la batalo kontraŭ Usono Vjetnamio (por rememoro: 43,2 milionoj da enloĝantoj, 332 559 kv. km da teritorio, [[liberiĝo]] el sub franca kolonieco en 1945) komence de 1979 sin devis defendi kontraŭ ĉina agreso. Mi esperas ke ĉiu memoras la barbarajn batalmetodojn de la ĉinaj trupoj. Sed kiuj estas la kaŭzoj, ke Ĉinio, iam subtenanta revoluciajn [[movado]]jn en la liberiga batalo, ŝanĝis sian politikon kaj agresas kontraŭ lando, en kiu vivas nur 4,5 procentoj de la nombro de la propra enloĝantaro? Respondon pri tio donas ĉi tiu libro. En Vjetnamio eldoniĝis konsiderinda nombro de esperantlingvaj libroj, kaj post paŭzo la eldonagado rekomenciĝis per «Kampuĉio — la nigraj jaroj". Daŭrigas tiun agadon „La vero pri la vjetnam-ĉinaj rilatoj dum tridek lastaj jaroj". Laŭ mi du ecoj distingas tiun verkon: la konsekvenca historia metodo kaj la ampleksa uzo de pruvaj ĉinaj dokumentoj. La aŭtoroj tre detale priskribas la rolon de Vjetnamio en la ĉina strebado al pli granda politika influo kaj klarigas diversajn poziciojn kaj celojn de Ĉinio, Vjetnamio kaj la aliaj du hindoĉinaj [[ŝtat]]j en la periodo de la [[hindoĉina milito]] (ĝis 1954), en la kontraŭusona [[batalo]] kaj post la nacia unuiĝo de [[Vjetnamio]]. En tio ili speciale emfazas la hegemonismon, „grandpotencismon" de la ĉina registaro, tamen menciante la subtenon, kiun donis la ĉina popolo al la batalanta suda najbaro. Do prezentiĝas libro, kiu estas valora por politike interesita homo. Precipe se li ne volas informiĝi ekskluzive per propralandaj gazetoj kaj radioelsendoj. La lingvaĵo havas kelkfoje iom propagandisman stilon — sed tio neniel malaltigas la aprezon, kiun meritas tiu [[libro]].|[[Michael Lennartz]]. [[Der Esperantist]] - Numero 106, Februaro (1981)}} ===[[Viaj Amikoj la Libroj]]=== '''Viaj Amikoj la Libroj'''. Eld. [[Heroldo de Esperanto]], Koln, 1932(?) ===[[Vintro-fabeloj]] [[Heinrich Seidel]]. [[Vintro-fabeloj]]: Unua volumo, trad. I. Bücker. Eld. [[Ader & Borel]], Dresden, 1919(?) {{citaĵo|Sciencistoj asertas, ke dum sia junaĝo, infano devas travivi resume la longan evoluon de sia prapatraro. Ĉu ankaŭ juna lingvo devas progresadi samvoje, kiel naturaj idiomoj, kaj ĉu tial ĝi ŝategas [[legendo]]jn, fabelojn? Riĉa estas jam tiu fako, de "[[La feino]]" en la [[Ekzercaro]] kaj "L' virineto de l'maro" en la Krestomatio, ĝis la [[traduko]]j de l’ rakontaroj de Grimm aŭ de Andersen. Jen simila, kaj tion oni rajtas diri, ne malpli valora verko. "Vintro-fabeloj" prezentanta sin, kiel konvenas en neĝblanka placa bindaĵo. En la [[antaŭparolo]] deziras la tradukintino, ke la ĉarmaj fantaziajoj, kiuj vidigas profundan amon al la naturo, havigu al la tutmonda gejunularo ioman plezuron kiel "al ĉiuj plenaĝuloj sciantaj revi kaj ŝati fantaziaĵojn". Do, sorĉistoj, magiistoj, feinoj, reĝidinoj, sagacaj bestoj, jen la [[personaro]]; miraklaj okazoj, virto rekompencita kaj malbono punita, jen la enhavo de l’ dekunu vivplenaj rakontoj. Oni povas laŭdi la nunan kutimon antaŭekzamenigi manuskripton de societo aŭ de alilandaj spertuloj. La stilo estas vigla, tre komprenebla; ĝi denove montras, kiom nia lingvo, sen plibonigoj, taŭgas por tradukoj fidelaj. Oni rimarkos oftan lertan uzon de l’ apartaj propraĵoj de Esperanto, t. e. adverboj kaj participoj, malpezigante multe da esprimoj. Sed [[perfekteco]] estas malfacile atingebla. En frazoj kiel: "La reĝo estis promesinta al tiu, kiu sukcesas, la manon de lia filino kaj la duonon de lia regno" la vorto "sia" estus sole korekta. Se formoj kiel: "sunumitaloko", "hejmveo", "rapideforumante", "rajdonte kastelen" agrable surprizas, vortoj kiel: "sekalderikolto” aŭ "detondi" gajnus perdante sian "de". En: "La pluvo deglitis de ŝi nenion domanĝante", aŭ: "La akra vintro ne domaĝis la semon", la verbo "domaĝi" havas sencon preskaŭ malan al la ĝisnune uzata. Ĉu "la [[kano]]" povas signifi: "la kanoj" aŭ "la kanejo"? Ĉu prepozicio ne estus pli konsilinda ol akuzativo en: "Ili malsuperen falis la Stuparon" "Moka ridado trasonis la tutan arbon?" Kaj kial "cizeli" anstataŭ "ĉizi"? Sed tiuj makuletoj kaj kelkaj similaj estas neoftaj; vere rekomendinda temppasigilo estas tralego de tiu rakontaro, agrabla laŭ ekstero kaj interno; multaj legantoj pruvu, ke mirindajoj ankoraŭ placas en nia materia epoko kaj rekompencu ia laboron de l' tradukintino kaj la kunagon de l’ [[eldonisto]]j.|G. S.|Esperanto n223 fev 1919}} ===[[Virinoj en Hungario]]=== [[Erzsebet Nogradi Toth]]. '''Virinoj en Hungario'''. Eld. [[Nacia Konsilio de Hungaraj Virinoj]], Budapest 1983, 17 p. {{citaĵo|La malgranda kajero permesas enrigardon en la evoluon de la hungaroj virinoj dum la lastaj 40 jaroj. Ĝin eldonis la Nacia Konsilio de Hungaraj Virinoj kaj redaktis Erzsebet Nogradi Toth. La broŝuro donas informojn pri la realigo de la egalrajteco de la virinoj, komencante kun la inkluzivigo en la [[laborproceso]]n, la faka klereco kaj de la sama [[salajro]] por sama laboro ĝis dumlabora protektado koj sanitara prizorgado. Granda [[parto]] estas dediĉita al la hungara familio, ol la familiopolitiko, al la zorgado pri la pli aĝa generacio, precipe de la virinoj kaj al la kultura klerio. Fine estas substrekata la [[pacoklopodo]]j de la Nacia Konsilio de hungaraj virinoj kaj ilia kontribuo, kiun ili donas en la kadro de la [[tutmonda esperantista movado]]. Kvankam oni ne povis pritrakti ĉiujn problemojn en ĉi tiu 17-paĝa kajero, valorus havi [[informo]]jn pri la enigo de la ciganinoj en la [[evoluproceso]]n de la hungara socio.|[[Monika Schrage]]. [[Der Esperantist]] n123_jan. 1984}} ===[[La vivo de d-ro L. L. Zamenhof en bildoj]]=== [[Henk Thien]]. '''La vivo de d-ro L. L. Zamenhof en bildoj'''. . Eldonas UEA, 1984. Formato 21 x 29 cm. kun 128 pĝ. {{citaĵo|La grandformata libro estas laŭtempe ordigita dokumento pri la tuta vivo de la iniciatinto de la Internacia Lingvo Esperanto. Sen analizoj aŭ provoj al [[interpret]]o oni povas sekvi lian vivon, jaron post jaro, kun la helpo de 114 elektitaj fotoj kaj 25 mapoj, presitaj sur luksa papero. Aperas ankaŭ konsiloj kiel uzi la bildlibron por artikoloj du en klubvesperoj, kie oni povas aranĝi [[kurso]]jn.|Suno. [[Boletín]] n264 (jul 1984)}} ===[[Vivo de D-ro Martin Luther]]=== G. T. Löwe, '''Vivo de D-ro Martin Luther kun aldono: La Malgranda Kateĥismo'''. Eld. la aŭtoro, Dresden, 1933(?) {{citaĵo|Libro interesa kaj utila, sed difektita de multaj eraroj de preso kaj de stilo. |[[La Brita Esperantisto]] - Numero 338, Junio (1933)}} ===[[La Vivo kaj Koncepto de la Societo de Amikoj]]=== '''La Vivo kaj Koncepto de la Societo de Amikoj'''. Eld. [[The Esperanto Publishing Co.]], 1937(?) {{citaĵo|Ĉi tiu libro konsistas el du partoj. Unue ĝi prezentas serion da elĉerpaĵoj el [[kvakeraj skribaĵoj]] verkitaj en la lastaj 300 jaroj, ĉe kiuj la leganto trovos la koncepton de la [[Societo de Amikoj]] aŭ de kelkaj ĝiaj membroj pri diversaj religiaj demandoj kaj pri ĝia [[traduko]] en la ĉiutagan vivon de [[Kristano]]. Pro tio, ke kelkaj citaĵoj estas antikvaj, aŭ esprimitaj per lingvaĵo mistika, eble la ordinara leganto (kaj certe la supraĵa) trovos ĝin kelkloke nefacile komprenebla. Estus konsilinde studi unue la broŝuron ''[[Religio sen Ritoj]]'', kaj aparte la libron [[Fundamentoj de la Kvakerismo]] (B.E.A. 18.), por pli bone kompreni kelkajn aludojn. Tamen tiu, kiu legos la verkon penseme, trovos en ĝi multon pripensindan. Verŝajne la dua parto troviĝos ĝenerale pli facila. Ĝi prezentas la konatajn ''Konsilojn'' kaj ''Demandojn'', kiujn en ĉiu kvakera kunveno oni kutimas de tempo al tempo legi kaj primediti. Pro ilia solida saĝo kaj praktika gravo ilia studo povas esti tre helpa por ĉiu, kiu sin nomas Kristano, ĉu kvakero aŭ ne. Kontentiga traduko de tia verko estas afero eksterordinare malfacila —kiom malfacila povas kompreni nur spertulo-provinto— kaj farebla nur de iu, kiu profunde scias la temon, kaj samtempe majstras ambaŭ lingvojn. Tia estas la tradukinto, [[John A. Gill]] (Kial li kaŝas sian nomon ?). Zorge komparante la tradukon kun la originalo, mi fojon post fojo miris pri la perfekteco de lia traduko (ĉe kiu multe helpis ankaŭ [[James Tyler Harrod|James T. Harrod]]). Tipa malfacilaĵo estas la traduko de la vorto ''ministry'' (laŭ kvakera uzo); ĝi estas tradukita en ''Fundamentoj'' per ''[[ministrado]]'', sed ĉi tie, pli ĝuste, per [[pastrado]] (kp. ''Apok''. 1/6, 5/10). La sola preseraro, kiun mi rimarkis (krom duba ĉu se sur p. 61) estas la ellaso de la apostrofo ĉe ''Friends' Book Centre'' kaj ''Friends’ Service Council'': moda eraro, kiu nuntempe makulas pli ol unu kvakeran eldonaĵon en la angla lingvo. Entute verko, kiu nenion diros al la supraĵulo serĉanta nur facilan distron; sed kiu abunde repagos tiun, kiu ĝin serioze studos kaj pripensos.| [[Montagu Christie Butler|M.C.B.]] [[ La Brita Esperantisto]] - Numero 394, Februaro (1938) }} ===[[La Vivo kaj Oraj Reguloj por la Bonsano]]=== A. Christianson. '''La Vivo kaj Oraj Reguloj por la Bonsano''' trad. [[James Robbie]] kaj [[Alexander M’Callum]]. 1914(?) {{citaĵo|En tiu ĉi ok-paga brogureto ni ricevas kernecajn dirojn de famaj aŭtoroj, fanditajn en [[versaĵo]]n esperantan, ankaŭ dek tri regulojn por la bonsano, kiuj nepre utilos al ĉiu, kiu ilin sekvos. Tamen pri unu el tiuj ĉi mi dubas, ĉu ĝia graveco meritas lokon.|A.E.W. [[La Brita Esperantisto]] - Numero 120, Decembro (1914)}} ===[[Vivo de nia Vojo]]=== [[Adalberto Bangha]]. '''Vivo de nia Vojo'''. Eld. [[Ligo de Jesu-Koro]], Budapeŝto, 1938(?) ===[[Vizitu la Altajn Tatrojn]]=== '''Vizitu la Altajn Tatrojn'''. Eld. [[Stefan Toth]], [[Svit]], 1948 (?) === [[Vœu en faveur de l'adoption de la langue auxiliaire Esperanto]] === '''Vœu en faveur de l'adoption de la langue auxiliaire Esperanto signé par les membres de l'Académie des Sciences'''. Académie des Sciences, 1923? == W == ===[[Warum Esperanto?]]=== '''Warum Esperanto? Warum Deutscher Esperanto-Bund?''' Eld. [[Deutscher Esperanto-Bund]], [[Dresden]], 22pĝ. {{citaĵo| Propaganda broŝuro en germana lingvo. Respondo al oponoj, apologio de [[GEA|G.E.A.]], kaj pozitiva faktaro por konvinki dubemulojn.|[[La Brita Esperantisto]] - Numero 378, Oktobro (1936)}} == X == == Y == == Z == === [[Zamenhofa Kurso de esperanto por ĉeĥoj]] === '''Zamenhofa Kurso de esperanto por ĉeĥoj'''. Eld. R. A. Ĉech, Vieno, 1922? {{Citaĵo|Plena kurso de Esperanto , kun la tu ta ekzercaro fundamenta de D-ro Zamenhof, en Esperanto kaj en [[ĉeĥa lingvo]]. La merito de ĉi tiu eldono estas, ke per la graveco de ĝia eldonnombro (20.000 ekz.) kaj per ĝia [[presigo]] sur tute ordinara ĵurnala papero, ĝi atingis tre malmultekostan prezon. Tre certe tiu eldono multe helpos la propagandon en la [[Ĉeĥoslovaka respubliko]]|[[Belga Esperantisto]] n087 (maj 1922)}} ===[[Zejnab kaj Aman]]=== [[Ĥamid Alimĝan]]. '''Zejnab kaj Aman''' tradukis [[Petro Poliŝĉuk]]. Komisiono pri internaciaj ligoj de esperantistoj de soveta Uzbekistano. Taŝkent, 1968. {{citaĵo|La verketo konsistas el mallonga biografio de Ĥamid Alimĝan, el poemo kaj glosaro. La aŭtoro naskiĝis en j. 1909-a kaj mortis en sia 35-a jaro pro akcidento. En sia poemo Alimĝan rakontas pri la amo inter Zejnab’ (la junulo) kaj [[Aman]] (la junulino), amo kiun malhelpis kruelaj moroj, superstiĉoj, despoteco. La aŭtoro, arda adepto de Socialismo, per sia poemo skurĝas ĉion, kio kontraŭas la homan rajton direkti libere sian amon. Per averto de la tradukinto ni scias, ke en la uzbeka lingvo la akcento falas sur la lastan silabon. Tial estas evidenta la malfacila tasko de la tradukinto: trovi unusilabajn vortojn kaj apostrofi... senĉese. Tamen, tio ne pravigas ke pro rimbezono oni esperantigu uzbekajn [[vorto]]jn, kiuj jam havas sian respektivan en Esperanto, kiel ''dastamo'': rakonto, ''pajandozo'' :tapiŝo, ''perio'' :feino, ''kaseto'' : bovlo, urjuko : abrikoto, ''apa'': fratino k.a. Ie la tradukinto hezitas inter la adjektiva kaj adverba participo: "Se vi iam tuŝinta akvon trinkas ĝin”; "Mi vagis povra, malsatinta". Ankaŭ pro la [[verspostulo]]j iu strofo estas ne tuj komprenebla, pĝ 5: “Ĉi tie plenaj kantojn belajn kanaloj bruas” (ĉi tie plenaj kanaloj bruas belajn kantojn). Laŭ konata proverbo, komenco bona, laboro duona; ni do esperu ke la bravaj [[samideano]]j uzbekaj konigos al ni pli gravajn verkojn de sia literaturo.|S. Gumá. [[Boletín]] n176 (nov 1969)}} == Referencoj == {{Referencoj|2}} {{Unua|kat=ne}} [[Kategorio:Esperanto-eldonaĵoj]] [[Kategorio:Ĝermolistoj]] [[Kategorio:Listoj pri Esperanto]] qnaslwq7sbyfxj9sv1ktvsfdxgdnxra 9494439 9494432 2026-10-16T12:38:20Z Roberto 609 /* La dektri mortis */ 9494439 wikitext text/x-wiki {{ArtikolaMesaĝokesto | speco = ĝermo | bildo = <span style="vertical-align: middle; background:transparent">[[Dosiero:libro.svg|50ra]]<span style="margin-left:-45px;">[[Dosiero:Jubilea simbolo.svg|40ra]]</span></span> | css-stiloj = width: 80%; | teksto =''Tiu ĉi artikolo estas [[Vikipedio:ĝermo|ĝermo]]j de Eldonaĵoj en kaj pri Esperanto. Movu mallongajn informojn pri esperantaj eldonaĵoj en tiun ĉi paĝon metante [[Vikipedio:alidirektilo|alidirektilo]]n.<br />Se vi volus partigi informon en apartan artikolon, aldonu informojn tiel ke '''minimume''' estu tri plenaj frazoj, prefere pli, nepre estu ĝusta kategorio (minimume Kategorio:Esperanto-eldonaĵoj), kaj laŭeble ankaŭ uziĝu la ŝablonoj. Post kreo de aparta artikolo forigu la informon de ĉi tie. }} {{KompaktaEnhavTabelo}} <!--{{Enhavtabelo dekstre|default=hidden}}--> {{-}} == A == ===[[Afrika Revuo]]=== '''Afrika Revuo: Esperanto-gazeto por ĉiuj.'''. Siatempe la sola esperanto-gazeto aperanta en Afriko. Casablanca (Maroko). Jan.-nov.-dec. 1947, 8-20 p. 23x15. 20,5x13,5, presita, 12 n-roj entute 108 paĝoj. Ĉefred. [[Iréne Fink]]. IEMW 705.227-B.Esp. HEM (340), GEBAA (1829), === [[Akordoj Esperantaj]] === [[M. L. Kaplan]]. '''Akordoj esperantaj'''. Eld. [[Jakobo Ŝapiro]], Bialystok, 1923? {{Citaĵo|Aro kun 14 poezioj, kiujn ni povas rekomendi al la amantoj de bonaj versaĵoj|[[Belga Esperantisto]] n101-102 (jul-aug 1923)}} === [[Albumo de konataj Esperantistoj]] === [[Fritz Schuck]]. '''Albumo de konataj Esperantistoj.''' [[1906]]. 55 p. kun 111 fotoj. Unika dokumento pri la pioniroj de la unua epoko de Esperanto. ===[[Al la nuklea epoko pacan akordon]]=== [[Vladen Kuznecov]]. '''Al la nuklea epoko pacan akordon. 6 principoj de Konstantin Ĉernenko — normoj de interrilatoj de la nukleaj regnoj'''. Eld. [[APN]] (Novosti), Moskvo 1984. {{citaĵo|De la konata konata sovetia publicisto Vladen Kuznecov ĵus aperis en Esperanta traduko la broŝuro "Al la nuklea epoko pacan akordon. 6 principoj de Konstantin Ĉernenko — normoj de interrilatoj de la nukleaj regnoj". La 14-paĝan broŝuron eldonis APN (Novosti), Moskvo 1984. Tre bonvena bonege presita materialo. [[Der Esperantist]] n128_jun 1984}} ===[[Amatora iluziisto]]=== [[Magi Emulo]]. '''Amatora iluziisto'''. Eld. Esperanta [[Stenografio]], [[Issy-les-Moulineaux]], 1932(?) {{citaĵo|Facilaj iluzioj fareblaj sen speciala aparato, priskribitaj en Esperanta Stenografio Duployé-Flageul|[[Brazila Esperantisto]] 1932 j23 n01-03_jan-mar}} ===[[Antaŭen al la batalo kaj venko !]]=== '''Antaŭen al la batalo kaj venko !''' Eldonis [[Ekrelo]] ([[Eldon-Kooperativo por Revolucia Esperanto-Literaturo]]), Leipzig, 1931(?), 15 pĝ. La 9-an de novembro 1934 oni [[Datoj de la hungara Esperanto-movado|malpermesis en Hungario]] distribuadon de tiu libro. {{citaĵo|Interna disputo inter diverstendaj liberpensuloj. |[[La Brita Esperantisto]] - Numero 315, julio (1931)}} ===[[Aprenda el Esperanto en su casa!]]=== '''Aprenda el Esperanto en su casa!'''. Eldonis [[Argentina Esperanto-Asocio]] (antaŭaĵo de la nuna [[Argentina Esperanto-Ligo]]), [[Bonaero]], 1927(?) ===[[Arboj de la Arbaro kaj Kampo]]=== [[Frank Booth]]. '''Arboj de la Arbaro kaj Kampo'''. [[Esperanto Publishing Co. Ltd.]], 1947(?) {{citaĵo|Abundas en Esperanto verkoj fikciaj aŭ efemeraj, sed verkoj kun eduka valoro ankoraŭ tro malmultas. Kun plezuro ni bonvenigas ĉi tiun libreton. Ni ne scias la [[nomo]]n de la tradukinto, sed li bone faris sian laboron ; kaj la ilustraĵoj estas vera ĝojo por la okuloj. Eble la titolo iom troesperigas, ĉar (post klarigo pri arba [[botaniko]]) temas pri nur ses arbospecoj : [[frakseno]], platanacero, fago, karpeno, ulmo, kaj kverko. Tamen ne ĉiu certe konas eĉ tiujn ses ; kaj ilin la libro klare priskribas. Sed ni insiste rekomendas —aparte por [[leganto]] nebrita (kiu povas dubi pri la preciza signifo, ekzemple, de ulmo glatfolia, [[ulmo]] ordinara, aŭ kverko durmast)—ke oni aldonu la nomojn Latinajn. Eĉ leganton Britan helpus Angla traduko de du-tri [[vorto]]j ne ĉie troveblaj, ekz., kambiumo, [[tirujo]]. Fina paĝo priskribas la Arbaraman [[Popolo]]n ([[La Brita Esperantisto|B.E.]] 1945, p. 65). Recenzisto kutimas serĉi kritikindaĵojn. Ni do rekomendas, ke ĉe dua eldono oni pripensu jenajn sugestojn : p.2, ĉi-tiu (ĉi tiu) (sen streketo) ; 8/24 brulas {bruli) ; 8/26 aprilo (Aprilo) ; 20 malpli malglataj (pli glataj) (simpligo) ; ruĝtinkturete verdeta (?); 32 mezkampo (kampomeze) ; 37 certa (iu). ''Podue'' (8) estas esprimo interesa, ĉar neordinara, tamen tre trafa : ''duope'' ne signifas same. Entute verko tre rekomendinda: por lernejo ĉe kiu oni instruas Esperanton, bonega legolibro. Kaj ne sole por infanoj. Ni esperas, ke sekvos ĝin aliaj libretoj pri elementa scienco, simile valoraj.|[[La Brita Esperantisto]] - Numeroj 509-510 sep-okt 1947}} {{citaĵo|La tradukisto skribas, ke tiu [[libreto]] helpos al pli granda familiareco kun arboj kiuj ŝirmas kaj nutras la peltajn kaj plumajn estaĵojn kaj provizas la semantajn flamojn ĉirkaŭ kiuj oni kolektigas kiam en [[Anglujo]] la strigoj komencas sian noktan kriadon ». La libreto prezentias ion novan en nia tradukita literaturaĵo, kaj certe interesos multajn, kiuj ŝatas la naturon.|[[Afrika Revuo]] numeroj 11-12, Novembro - Decembro (1947)}} ===[[Argenta Duopo]]=== '''Argenta Duopo. Jubilea libro pri Baghy kaj Kalocsay'''. Eld. [[Literatura Mondo]], Budapest, 1937(?) {{citaĵo|Kiom oni rajtas jam nun profeti pri la [[estonteco]] de la lingvo Esperanto, tiom oni pravas aserti, ke la postmilita laboro de [[Julio Baghy|Baghy]] kaj [[Kálmán Kalocsay|Kalocsay]] restos ĉiama mejloŝtono en nia literaturo. Tial la apero de ilia jubilea libro interesos ĉiun, kiu laŭvalore taksas la kontribuojn de ĉi tiuj hungaroj, al nia kulturo kaj kiu kredas gravaj ties disflorigon kaj popularigon. La unua volumo de Arĝenta Duopo (presita sur paĝoj ornamitaj per verda bordero) konsistas el mallonga enkonduko. La jubileantoj parolas pri si mem, kaj [[kolekto]] da verketoj prozaj kaj versaj pri la jubileantoj el la plumoj de aliaj [[verkisto]]j diverslandaj. Troviĝas en ĉi tiu [[volumo]] ankaŭ multaj fotografaĵoj de Baghy kaj Kalocsay je diversaj aĝoj kaj [[cirkonstanco]]j. En la unua parto la intervjuoj raportitaj de [[László Halka]] ĵetas interesan lumon sur la [[personeco]]jn, la aspirojn, kaj la reciprokan sintenadon de niaj du plej eminentaj vivantaj poetoj; dum al tiu, kiu trovas pli studinda ol la personaĵoj la strukturon de la lingvo, oni povas rekomendi la 12-paĝan resumon de la klera vortkunmeta [[sistemo]] ellaborita de Kalocsay. La enaj diferencoj inter Baghy kaj Kalocsay respeguliĝas en la malsamaj kriterioj, kiujn oni devas uzi, prijuĝante iliajn verkojn. [[Bruno Migliorini]] ([[Dante]] — [[Infero (La Dia Komedio)|Infero]]), [[Lauri Ilmari Lappi]] ([[Kalocsay]] kaj [[Kalevala]]) kaj [[Leo Belmont]] (Strangaj amimoj) ĉiuj emfazas la vaste kulturitan esteton, la preskaŭ pedante sinperfektigeman poeton, kiu estas Kalocsay, kaj kies verkojn oni povas kritike taksi el pure artisma vidpunkto, sen atento al la homo ilin kreinta. Sed ĉe Baghy estas tute malsame; neniel eblas apartigi de li liajn poemojn, romanojn, [[novelo]]jn, ĉar lia spirito, liaj idealoj ĉion enestas kaj ĉion vibrigas, tiel ke jam post [[legado]] de du-tri verkoj oni sentas, ke oni bone konas la homon mem. Ne la malplej granda merito de Baghy kaj Kalocsay sin montris en ilia ĉiama preteco kuraĝigi kaj helpi novajn talentulojn sur la literatura kampo ; ili sukcesis arigi ĉirkaŭ si en Budapeŝto kaj en la paĝoj de ''[[Literatura Mondo]]'' kreskantan nombron da novaj verkistoj, kiuj sen tio eble ne povus elveni antaŭ la publikon. Pri tiu [[faceto]] de ilia multflanka laboro, por kiu la amantoj de la literaturo ŝuldas al ili eternan dankon, ne mankas atestoj sur la [[paĝo]]j de Arĝenta Duopo.|[[Alec Venture]]. [[La Brita Esperantisto]] - Numero 390, oktobro (1937)}} ===[[Artefarita helplingvo Akciom Variant]]=== D. G. Baev. '''Artefarita helplingvo Akciom Variant''' ===[[Asocia Libro, kun oficialaj informoj pri la Itala Esperanto-Movado]]=== '''Asocia Libro, kun oficialaj informoj pri la Itala Esperanto-Movado'''. Eld. Esperanto-Centro Itala, Milano, 1935(?) {{citaĵo|Priskribo kaj historio de la movado tutmonde, kaj aparte en ltalujo, kun [[detalo]]j pri la [[Itala Esperantista Federacio]], kaj artikolo pri la [[faŝismo]]. |[[La Brita Esperantisto]] - Numero 369, Januaro (1936)}} ===[[Astronomio (libro)]]=== '''Astronomio''', Ŝanhajo, 1935(?) ===[[Aŭstrio (libro)]]=== '''Aŭstrio'''. Eld. Varb-oficejo de Ministerio por komerco kaj trafiko, Vieno, 1936(?), 32 pĝ. {{citaĵo|Belege, laŭ artisma vidpunkto eldonita, 32-paĝa gvidlibro tra la lando de la [[UK 1926|XXVIII-a]]. Priskribas turismajn kaj kultur-historiajn atrakciojn de [[Vieno]] kaj de ĉiuj federaciaj landoj de la [[ŝtato]]. Sekvas detala listo de banlokoj, aer-kuraclokoj kaj someraj restadejoj, veturado sur Danubo, sporto kaj popolkostumoj en Aŭstrio. Amaso da perfekte reproduktitaj fotoj de pejzaĝoj ilustras la tekston. Geografia karto estas aldonita. Kolora kovrilo prezentas [[tirolano]]n kaj tirolaninon en iliaj ĉarmaj popolkostumoj.|[[Bulgara esperantisto]] j. 17 n. 09-10 maj-jun 1936}} == B == ===[[Batalante por la metalo]]=== N. Mihajlov. '''Batalante por la metalo''' tradukis P. Gavrilov. Eldonis [[Ekrelo]] ([[Eldon-Kooperativo por Revolucia Esperanto-Literaturo]]), Leipzig, 1931, 27 pĝ. La aŭtoro estis laboristo en la uzino “Serp i Molot”. {{citaĵo|Dramo pri rusaj ŝipanoj en revolucio de 1917. |[[La Brita Esperantisto]] - Numero 311, marto (1931)}} ===[[Bohemaj kantoj]]=== '''Bohemaj kantoj''' trad. [[Rudolfo Dostal]]. Vieno, 1913(?) {{citaĵo|Pri tiu hektografita kolekto de muzikaloj mi ne povas fari pli bone ol rekopii la antaŭparoleton de S-ro R. Dostal: "Provinte esperantigi kelkajn el la amasa riĉeco la plej konatajn bohemajn popolkantojn, mi ne atentis en la tradukoj tiel severe pri la korektaj rimoj, kiel pri la laŭsenca kaj preskaŭ laŭvorta transmeto. La konantoj de la afero scias, ke la originaloj ankaŭ ne estas rimpuraj. Se mi trafis klare kopii la naivan senton de tiuj ĉi popolkantoj, tio min jam kontentigus kaj samtempe tio ree pruvus, kian mirindan flekseblecon Esperanto enhavas. — Pro tio, karaj kantoj, plezurigu kelkhore la Esperantistaron!"|Esperanto n140 mar 1913}} === [[La Bohemaj Mondbanlokoj kaj iliaj ekskursteritorioj]] === [[Ambros Schiffner]]. '''La Bohemaj Mondbanlokoj kaj iliaj ekskursteritorioj'''. Trad. Josef Wünsch kaj Bruno Zeinon. Eld. Landligo por Interkomuniko de Fremduloj, [[Karlsbad]], 1922? ===[[Bukedeto]]=== [[Margarethe Krestanoff]] (org.) '''Bukedeto: sep diversnaciaj rakontoj''' Kun antaŭparolo de [[Marie Hankel]]. Eld. Sudgermana Esperanto-Eldonejo, [[München]], 1923(?) {{citaĵo|Kolekto de sep floroj, ŝiritaj el sep kampoj: el la [[angla]], [[bulgara]], [[franca]], [[germana]], [[montenegra]], [[rusa]] kaj [[turka literaturo]]j. Jen kion skribas en la antaŭparolo nia konata samideanino Marie Hankel: „La leganto de la rakontoj kvazaŭ anime laŭ fabela maniero tramigras sep diversajn landojn, ricevas impreson de malsimilaj karakteroj, samtempe ankaŭ spertas, ke ni ĉiuj simile sentas, ĝojas, ploras kaj ŝercas“ [[Bulgara esperantisto]] j04 n12 aug. 1923}} ===[[Bulgario. Mallonga skizo]]=== *[[Spas Rusinov]]. [[Bulgario. Mallonga skizo]]. Trad. Stefka Ĥristova, Lidia Raevo kaj [[Venelin Mitev]]. [[Redaktoro]], [[Asen Grigorov]]. Pentristo, Doĝo Doĉev. Belarta aranĝo, Dimitr Kartelev. Teknika redaktoro, T. Janĉeva. Sofia-Press, 1968, 119 paĝoj. {{citaĵo|Anstataŭ mallonga skizo pri Bulgario, pli bone estus nomi tiun verketon "Ĉio pri [[Bulgario]]”. Tiu ĉi bela lando de la [[Balkana Duoninsulo]], lerte priskribita kun ĝia situacio, reliefo, naturaj riĉaĵoj, hidrografio, klimato, flaŭro kaj faŭno, loĝantaro kaj ĝia deveno, historio, rajtoj kaj devoj de la civitanoj, libereco de [[konscienco]] kaj [[konfesio]], deviga kaj senpaga edukado de la junularo, ekonomio, industrio, [[agrikulturo]], evoluo de transporto kaj [[komunikado]], komerco, nacia [[enspezo]] kaj distribuado, senpaga sanprotektado, feriado kaj ripozo, sociala [[asekurado]], zorgoj por infanoj kaj patrinoj, [[kulturo]] kaj arto, scienco, [[literaturo]], [[gazetaro]] kaj libroeldonado, muziko kaj sceneja muzikarto, filmarto, artaj [[monumento]]j de la antikvaj tracoj, helenoj, romianoj kaj bizancanoj ĝis nun, [[skulptaĵo]]j, freskoj kaj ĝenerala pentrarto, marmoraj kaj ceramikaj mozaikoj, arkitekturo, bibliotekoj, muzeoj, amatora artagado, korpokulturo kaj sporto, turismo, (kampadejoj, ktp.), per malgrandaj presliteroj ĉio estas detale raportita, kun buntaj mapoj kaj kovrilpaĝo, multaj fotografaĵoj kaj, portretoj pri elstaraj gravuloj de ĉiu epoko. Vere, mankas nenio en tiu ĉi skizo por bone koni la landon... krom iri tien kaj ĝui ties belaĵojn.|J. Devis. [[Boletín]] n173 (maj 1969)}} == C == ===[[100 jaroj de slovaka gimnazio Martin]]=== [[Renatino Vongrej]]. '''100 jaroj de slovaka gimnazio Martin''' trad. Ludoviko Izak. Eld. Meza Ĝeneralkleriga Lernejo, [[Martin]], 1968(?) {{citaĵo|Tre interesa kaj bele prezentita estas tiu broŝuro eldonita de la Meza Ĝeneralkleriga Lernejo en Martin, kiel propagando al la jubileo. De la «Historia Enkonduko » ĝis « Centjara Historio kaj Estanteco » , ĉio estas interesa; la grafika parto estas kiel viva elmontro de la evoluo de la urbo. Gratulon al la urbo MARTIN.|[[Boletín]] n165 (jan 1968)}} ===[[Cuñataí Porá]]=== Katalin. '''Cuñataí Porá''' 20 p. 1987? {{citaĵo|Broŝuro verkita de Katalin. Eldonita de Astura Esperanto-Asocio. La verko estas rakonto de tragedio okazinta meze de ĝangalo en Sud-Ameriko inter indianoj kaj blankuloj en kontrasto al diverseco de [[moro]]j, sed komuneco de profundaj sentoj. La dramo spegulas la subpremadon de la indianoj fare de la blankuloj. La stilo estas flua kaj invitas al senhalta legado ĝis la fino. Cinataí Porti estas la nomo de la rolantino, kiun en [[gvarania lingvo|gvarania]]j vortoj signifas "Belan Knabinon".| G.M.E. [[Boletín]] n280 (maj 1987)}} == Ĉ == ===[[La Ĉaso al diablo]]=== U. E. Bersetzerre. '''La Ĉaso al diablo'''. Trad. A. L. Reni. N. 4-5 de «Malgranda Kolekto de l’Espéranto». Eld. [[Antonio Paolet]], [[San Vito al Tagliamento]], 1916 ===[[Ĉielarka standardo]]=== '''Ĉielarka standardo''' estis la unua gazeto esperantlingva pri [[kooperativismo]], eldonita en Varsovio de eldon-kooperativo Spolnota Ргасу ĉirkaŭ 1935. ===[[Ĉu nova milito? Jes. Kial?]]=== [[A. den Doolaard]]. '''Ĉu nova milito? Jes. Kial?'''. 1939(?) {{citaĵo|Ĝi pritraktas la fiinfluon de trustoj kaj private posedataj armilfabrikejoj sur internacian politikon, kaj vidas en ties komercaj interesoj nepran fonton de militoj. Verŝajne tion konsentus ĉiu, kaj pri la temo jam aperis multaj libroj. La stilo de la nuna verko tamen estas tiel obskura, ke el ĝi mi persone ricevis nenian klaran ideon.| [[Montagu Christie Butler|M.C.B.]] [[La Brita Esperantisto]] - Numero 409, Majo (1939)}} ===[[Ĉu vi konas Italion?]]=== '''Ĉu vi konas Italion?'''. Eld. Direzione Generale per il Turismo, Roma, 1938(?) ===[[ Ĉu vi parolas tendare?]]=== [[Renato Corsetti]], [[Mauro La Torre]], [[Hans Bakker]].''' Ĉu vi parolas tendare? Bildkurso por labortendaroj'''. Eldono: [[TEJO]], Rotterdam , 1974. {{citaĵo|La libro eldoniĝis, laŭ la kunaŭtoro Renato Corsetti, kiel helpilo por la instruado de Esperanto en labortendaroj. En sia karaktero de helpilo ĝi povas fari bonan servon, ne nur inter tendaranoj, sed ankaŭ inter ĉiuspecaj komencantoj, se ilin gvidas kompetenta instruisto. La ekzercoj abundas, kaj la amuzaj desegnoj kontribuas al la uzindeco de la libro.|[[Fernando de Diego]]. [[Boletín]] n208 (mar 1975)}} == D == ===[[Danco ĉirkaŭ lokomobilo]]=== [[Mats Traat]] ([[d:Q729330|en vikidatumoj]]). '''Danco ĉirkaŭ lokomobilo''' trad. [[Hillar Saha]] kaj [[Henrik Seppik]]. 1984(?) {{citaĵo|En Estonio operis en Esperanto romano de estona verkisto Mats Traat "Danco ĉirkaŭ lokomobilo". La baza temo de la romano estas la festo de la estonaj kampuloj en [[vilaĝo]] de la 20-a jarcento. Lia verkaro ricevis plurajn literaturajn premiojn de la Estona Respubliko. Parto de lia [[poezio]] kaj prozo estas tradukita en la rusan, germanan, finnan, bulgaran, latvan kaj aliajn lingvojn. El la [[estona lingvo]] tradukis Hillar Saha kaj Henrik Seppik. Eldonkvanto 4000.| [[Elmar Ratassepp]]. [[Der Esperantist]] n128_jun. 1984}} ===[[Defendi la pacon, preventi nuklean militon]]=== '''Defendi la pacon, preventi nuklean militon: Proponoj de Soveta Unio en la Dua Speciala Sesio de la Ĝenerala Asembleo de UN pri malarmado'''. Eld. [[Asocio de Sovetiaj Esperantistoj]]/ Sovetia MEM-sekcio; Moskvo 1982, 76 p. {{citaĵo|En tiu ĉi broŝuro la sovetia [[MEM]]-sekcio prezentas la Esperanto-tradukon de gravaj dokumentoj pri la persista batalo de [[Soveta Unio]] por konservi la pacon. Temas pri jenaj [[dokumento]]j: — Mesaĝo de [[Leonid Breĵnev|L. I. Breĵnev]] al la Dua Sesio de la [[Ĝenerala Asembleo de UN]] pri malarmado, en kiu li solene proklamis la decidon de Soveta Unio, ne uzi la unua {{JN|nuklea armilo}}; — Parolado de [[Andreo Gromiko|A. A. Gromyko]] je la 15-a de julio 1982 en la sama loko, en kiu li detalege prezentas kaj klarigas la eksteran [[politiko]]n de Soveta Unio, direktitan al konservado de la paco, al haltigo de la vetarmado, speciale rilate la nukleajn armilojn, kaj al iom-post-ioma malaltigo de la nivelo de armiteco per traktadoj kaj intertraktitaj [[Konvencio]]j; — Memorando de [[USSR]] prezentanta la sovetian opinion pri solvendaj problemoj kaj la vojoj al ilia solvo, por elimini la kreskantan nuklean minacon kaj por bridi la [[vetarmado]]n; — Bazaj tezoj de Konvencio pri malpermeso kaj fina neniigo de kemiaj armiloj; — Gazetara konferenco de A. A. Gromyko je la 21-a de julio 1982 en Nov-Jorko, en kiu li, post enkondukaj rimarkigoj, respondas la [[demando]]jn de reprezentantoj de amaskomunikiloj. Ne necesas substreki la politikan gravecon de la prezentitaj materialoj, kaj la sovetiaj [[esperantisto]]j meritas plenan laŭdon kaj aprobon, ke ili disponigis tiun tradukon al la internacia esperantistaro, precipe al tiu en okcidentaj regionoj, en kiuj cni kutime ne tre klopodas disvastigi la veron pri la sinteno kaj celado de Soveta Unio. Krom tio, la broŝuro vekas intereson ankaŭ en lingva rilato, ĉar la materialoj entenas la tutan politikan terminaron de niaj tagoj. Sed tiurilate la broŝuro ŝajnas ne tute kontentiga. La uzitaj nocioj (ekz. raketoj de surtera baziĝo, rimedoj de avangarda bazigo, flugilhavaj raketoj por granda distanco k. a.) ja estas kompreneblaj, sed ofte ŝajnas trovitaj sen deca konsidero de la internacie kutima dirmaniero. Certe ĉiu politike informita leganto komprenas el la kunteksto, ke «blokado" estas tio, kion la anglalingvanoj nomas "freeze" kaj la germanoj «"Einfrieren". Nu, kial ne preni la samsencan Esperanto-vorton "[[frostigo]]" (eble eĉ "fridigo")? Aliakampe ja oni ankaŭ parolas pri frostigitaj aŭ tradiciaj armiloj (kontraste al la nukleaj), sed la tradukintoj preferis la senkoloran esprimon «ordinaroj armiloj". Se oni celas la tutan arsenalon de la nukleaj armiloj, oni devus paroli pri «nukleaj armiloj" aŭ "[[nuklea armilaro]]", sed ne nur pri "[[nuklea armilo]]", same pri "kemia armilaro" aŭ "kemiaj armiloj" kaj ne pri "[[kemia armilo]]". Rimedoj, per kiuj oni volas estigi konfidon inter la ŝtatoj, certe estas "konfidigaj [[rimedo]]j", ne nur "(kon)fidrimedoj". Kaj per "submarino-raketportantoj" la tradukintoj certe celas "raketportantajn (aŭ: raketekipitajn) [[submarŝipo]]jn". Apud la trafa «malarmado" troviĝas okaze "senarmiĝi" kaj "[[malarmigo]]". Kaj certe oni devas supozi sub "gardaranĝoj" protektajn disponojn aŭ aranĝojn. Ankaŭ ĝenerale la lingvaĵo kelkloke efektas iomete ruse, ne nur pro la evidenta necerteco en la apliko aŭ neapliko de la difina [[artikolo]], sed ankaŭ — en la vortelekto; ekz. elpaŝi (anstataŭ pledi, engaĝiĝi) por io; bruliga (anst. urĝega) problemo; penetrita (anst. saturita, kaptita) de zorgo; malmagnetigi (anst. neŭtraligi, malfortigi) la volon; sindevigo (anst. [[devontigo]], devoligo); malelekte (anst. senelekte); militteatro (anst. militejo); informacio (anst. inform-aĵ-o); ŝtatulo (anst. ŝtatisto) k. a. — en la traktado de kelkaj transitivaj verboj" ekz. anonci pri programoj (anst. anonci [[programo]]jn) ; minaci al Soveta Unio (anst minaci Sovetan Union); impresiga (anst. impresa) k. a. — en nekutimaj elipsoj kaj dirmanieroj; ekz. Se restarigi la veron, necesas agnoski . . . (anst. Por restarigi la veron aŭ Se oni volas restarigi la veron) ; Temas pri minaca armilo, precipe se konsideri la atingojn de la scienco (anst. . . . precipe se oni konsideras . . .); ajne bona estu la rezolucio (anst. Kiel ajn bona estu . . .) k. a. Tamen, malgraŭ tiu ŝajna multnombro la lingvaj rimarkoj tute ne malgrandigas la valoron de la prezentita traduko, kiu entute transdonas la komplikajn kaj malfacile tradukeblajn tekstojn en komprenebla kaj flue legebla formo. Estas nepre dezirinde, ke la [[materialo]] atingu kiel eble plej vastan legantaron en Esperantujo. |D-ro [[Karl Schulze]] (᛭)|[[Der Esperantist]] 1983 n122 jun.1983}} ===[[La dektri mortis]]=== L. Vetter. '''La 13 mortis'''. Tradukis [[Hans Borschert]]. Eld. Borschert kaj Riemasch, [[Bamberg]], 1950. {{citaĵo|Mi ĵus finas la legadon de la supre menciita libro. Mi min sentas maltrankvila. Mi jam ne dormis la lastan nokton kaj mi divenas ke la venontan mi ankaŭ pasigos sen dormo plie. Mi dronus en suspekto ĉiuspeca. Se mi ion manĝas aŭ trinkas, nu min demandas ĉu krima mano ne metis venenon en ĝin. Konsekvence, mi suspektas miajn konatulojn, proksimulon!, kaj eĉ mian parencaron ke ili volas mortigi min. Do, se vi intencas pasigi sendormajn noktojn, se vi volas havi la impreson ke ĉio, kion vi trinkas aŭ manĝas havas guston de amara veneno, se vi emas perdi la konfidon al ĉiuj, kiuj vivas kun vi, mi donas al vi taŭgan konsilon: vi leku (''tiel'') « La 13 mortis >. La verkon oni legas facile kaj la teksto estas konvena. Bedaŭrinde kelkaj strangaj formoj, kelkaj novaj vortoj, kaj ankaŭ kelkaj maloftaj preseraroj malagrabligetas la rakonton.| L. GENIN. [[Belga esperantisto]] n306 (okt 1951)}} ===[[Den moderne Forretningsm and koresponderer paa Esperanto]]=== '''Den moderne Forretningsm and koresponderer paa Esperanto (La moderna komercisto korespondas en Esperanto )'''. Eld. Centra Dana Esperantista Ligo, 1920(?) {{citaĵo|La titolo sufiĉe klare montras la celon de tiu Danlingva propagandilo: Koncize dirinte la kvalitojn de Esperanto, ĝian facilecon, la maleblecon elekti nacian lingvon, kiel la anglan, por internaciaj rilatoj, ĝi poste raportas pri la klopodoj jam faritaj en diversaj landoj por la uzo de Esperanto en la komercaj aferoj, pri la specimenfoiroj, kiuj per ĝi reklamis, pri la ĉefaj firmoj, al kiuj Esperanto estis utila, kaj pri la komercaj servoj riceveblaj per UEA. Ni bezonus tian broŝuron, kun precizaj fidindaj kaj novaj informoj, en ĉiuj gravaj lingvoj, kaj plie sufiĉajn monrimedojn por disdonigi ilin en la komercaj rondoj.|[[Georges Stroele|G.S.]] Esperanto n245 jan 1921}} ===[[Der Grossvater unserer Familie]]=== '''Der Grossvater unserer Familie'''. Eld. Internacionalo de Militrezistantoj, [[Enfield]], 1940(?) {{citaĵo|La titolo estas Germana (kial?), sed la teksto estas Esperanta —simpla kaj kompreneble, sed kun tro multe da eraretoj. Ĝi priskribas laboron por diversnaciaj rifuĝintoj en kaj el diversaj landoj. Sur la titolpaĝo estas ĉarma bildo de [[George Lansbury]] kun tri knabinoj zorgataj de la Internacionalo (pro kio la titolo). Petu ekzempleron.|[[La Brita Esperantisto]] - Numero 418, Februaro (1940)}} ===[[Deutsch-Esperanto Taschenwörterbuch]]=== J. Künnel. '''Deutsch-Esperanto Taschenwörterbuch'''. Hamburg {{citaĵo|Kiom ni povas juĝi, ĝi estas tre bona. [[Papero]] neluksa: tamen ke la aŭtoro eldonu ion ajn en la nunaj cirkonstancoj estas mem triumfo. Ni gratulas lin, kaj deziras por la verko grandan disvendon.|[[La Brita Esperantisto]] - Numeroj 521-522, Septembro - Oktobro (1948)}} ===[[Devo de reĝo]]=== A. Vandevelde. '''Devo de reĝo'''. Eld. [[Charles H. Edmons]], London, 1916(?) {{citaĵo|Tiu ĉi teatraĵeto estis tre sukcese ludita ĉe la 9-a [[Brita Kongreso de Esperanto]], en [[York]]. |[[Brazila Esperantisto]] 1916 j07 n09-12 sep-dec.}} {{citaĵo|Vandevelde ne estas nur talentplena aktoro, li ankaŭ scias uzi la plumon. La [[teatraĵo]]n, kiun li prezentis en York kaj kiu estis tiel entuziasme aplaŭdata, li verkis si mem, kaj nun, laŭ la deziro de multaj amikoj, li konsentis publikigi ĝin. La temo estas eltirita el la granda tragedio, kies scenejo nun estas Eŭropo. En boma kaj flua [[Esperanto]] li gloras la heroan viktimon de la unua horo kaj sian glorindan reĝon. La legontoj certe ĝuos la sentplenan [[kanto]]n de la Feino de l' paco; estas ĉefverketo de vere sentita poezio; la [[ritmo]] kaj versfarado estas senriproĉaj. Mi plezure rekomendas tiun ĉarman verketon al ĉiuj amantoj de bona literaturo.|-R.U. [[La Brita Esperantisto]] - Numero 141, Septembro (1916) }} ===[[La Dia Vojo]]=== H. Hubertsson. '''La Dia Vojo''' . Eld. [[Esperanto-Missionen]], [[Nora Stad]], 1953(?) {{citaĵo|Temas pri nova kajero por dissemi la kristanan kredon pere de Esperanto. Ĝi enhavas aron da religiaj normoj, celantaj konduki la homojn al la Dia Vojo, al daŭra paco kaj al superabunda ĝojo pro saviĝo.|[[Boletín]] n060 (dec 1953)}} ===[[Diccionario simultaneo en 21 idiomas]]=== '''Diccionario simultaneo en 21 idiomas''' Eld. Ediciones DISTEIN, Barcelona. 1977, 218 pĝ, 20 x 13 cm. {{citaĵo|Ediciones Distein eldonis vortaron kiu enhavas 2.000 vortojn en 21 [[lingvo]]j: hispana, germana, kataluna, ĉeka, dana, esperanta, finna, franca, greka, nederlanda, hungara, angla, itala, malaja, norvega, pola, portugala, rumana, rusa, sveda kaj turka. Por faciligi ĝian studadon, la vortaro estas dividita en du partojn. En la unua parto estas 2.000 vortoj kun siaj tradukoj en la 21 lingvoj. En la dua parto oni enlistigis la 2.000 [[vorto]]jn, grupigitajn laŭ alfabeta ordo en ĉiu el la 21 lingvoj. Dank'al tiuj du partoj oni povas traduki kaj kompari vortojn facile kaj rapide. Nur unu makulo pro la granda lingvadiverseco la verko enhavas kelkajn [[preseraro]]jn.|[[Boletín]] n257 (maj 1983)}} === [[Die bisherigen Erfolge der Welthifssprache Esperanto auf den ganzen Welt]] === H. Ploeles; [[Hans Sappl]]. '''Die bisherigen Erfolge der Welthifssprache Esperanto auf den ganzen Welt''' (3-a eldono). Eld. Paulus-Verlag, Graz, 1922. {{Citaĵo|Tre interesa dokumento por propagandistoj kaj paroladistoj, kiuj komprenas la germanan lingvon. La libro enhavas allogan historion kaj gramatikon de Esperanto kaj ĉiuspecajn informojn pri la disvastiĝo de nia movado tra la tuta mondo.|[[Belga Esperantisto]] n101-102 (jul-aug 1923)}} === [[La difino de la dattago en la kristana epoko]] === E. Fischer. '''La difino de la dattago en la kristana epoko , nova similia metodo por elkalkuli senskribe (ankaŭ sen tabeloj) la semajntagojn por ĉiuj datoj de la jaro 4 ĝis 5000 post Kristo laŭ [[kalendaro]]j julia kaj gregora'''. Eld. Ader & Borel, Dresden, 1914, - 20 paĝoj, (15,5x11,5) cm . {{Citaĵo|Belege eldonita libreto, kies subtitolo plene montras la enhavon, kiu estas tre agrabla verkita. Ĝi estas tre interesa por grupaj kunvenoj|[[Belga Esperantisto]] n069 (jul 1914)}} ===[[Dion adori]]=== [[Maria Ha De Vermyj]]. '''Dion adori'''. Eld. [[Literatura Mondo]], Budapest, 1938(?). {{citaĵo|La verko konsistas el tri poemoj liberpensaj —''Pentofarantino, En Cirkloj Centrifugaj'' (pri [[Friedrich Nietzsche|Nietzsche]]), kaj ''Amatino Dia''. iuj montras profundan senton poetan kaj religian, ĝisekstazan [[amo]]n al beleco, kaj delikatan elekton de vortoj kaj esprimoj; tamen ili plaĉos nur al tiu, kiu komprenos ilin tra la nuboj de mistikismo.| I. C. FORTEY. [[La Brita Esperantisto]] - Numero 400, Aŭgusto (1938)}} ===[[D-ro Leono Swiezawski kaj liaj verkoj]]=== S. Dziwlik. '''D-ro Leono Swiezawski kaj liaj verkoj'''. Eld. [[Edward Fialek]], Krakovo, 1939(?) {{citaĵo|Interesa rakonto pri la vivo de liberpensa filozofo Swiezawski, kaj pri lia ĉefverko ''Dio Prudento'' [''tiel''] kaj aliaj, kiujn oni esperas eldoni post ne longe. |[[La Brita Esperantisto]] - Numero 405, Januaro (1939)}} ===[[Du horojn en timego]]=== Fratino Teresa. '''Du horojn en timego'''. Eld. Centra Nederlanda Katolika Esperanta Librejo, [[Eindhoven]], 1933(?) {{citaĵo|La libro havas ian propran ĉarmon, kaj ĝenerale la stilo estas bona, kvankam pro la multeco de kunmetitaj vortoj iom peza. |[[La Brita Esperantisto]] - numero 338, junio (1933)}} ===[[Du Premiitaj Tezoj]]=== [[A. J. Edmonds]] kaj [[William Phillimore]]. '''Du Premiitaj Tezoj'''. Eld. [[Brita Esperanto-Asocio]], Londono, 1914. {{citaĵo|Jen 20-paĝa broŝuro enhavanta la tezojn, kiuj gajnigis al la verkintoj, en 1913 kaj 1914 respektive, la Prezidantan Premion, kiun starigis siakoste nia Prezidanto de la B.E.A., S-ro [[Leŭtenanto]] [[Harold Bolingbroke Mudie|H. B. Mudie]]. Ambaŭ tezoj estas tre legindaj por ĉiuj [[Esperantisto]]j, kiel ankaŭ por ne-Esperantistoj, kiuj interesiĝas je la objektoj traktitaj. En la tezo: ''La grava signifo de l' Nova Testamento en Esperanto'', Pastro A. J. Edmonds, M.A., kies bedaŭrindan morton ni raportis en nia numero de lasta Julio, traktas la Novan Testamenton laŭ ĝiaj vidpunktoj literatura kaj morala, ankaŭ konsideras ĝin kiel instruilon kaj propagandilon por la Esperanta movado. Mi devas, kiel honesta kritikanto, raporti, ke kelkaj (tre malmultaj) radikoj estas neĝuste uzitaj, ekzemple en la diro, ke Jesuo “riverencis la virinojn,” kie oni volis komprenigi respektegis. Bonegan pledon faras S-ro W. Phillimore en sia tezo: ''La graveco de Esperanto por la Blinduloj'', montrante, kiajn gravajn servojn jam faris, kaj ankoraŭ plimulte faros, Esperanto por tiuj niaj fratoj, kiuj ne ĝuas la benon de la vidado. Kompreneble li parolas pri la fizike blindaj ; sed li povus dediĉi ankaŭ kelkajn [[vorto]]jn pri spirite blindaj, por kiuj Esperanto nepre servos kiel grava lumigilo.|A.E.W. [[La Brita Esperantisto]] - Numero 120, Decembro (1914)}} == E == ===[[Eklezio kaj Oktobra Revolucio]]=== [[Boris P. Kandidov]], '''Eklezio kaj Oktobra Revolucio'''. Eld. [[Ekrelo]], Leipzig, 1931, 20 pĝ ===[[Ekrigardo al Budhismo]]=== [[Dosiero:1956 Ekrigardo al Budhismo.jpeg|eta]] R. L. Soni. '''Ekrigardo al Budhismo'''. Eld. Budhana Ligo Esperantista, [[Prestatyn]] ([[Denbighshire]], [[Kimrio]]), 1956. {{citaĵo|La broŝuro prezentas tre koncizan enkondukon al la budaisma doktrino, proponata al la multokupita leganto, neinformata pri enhavo kaj potencoj de [[budhismo]]. Ĝi celas servi la budaisman movadon kaj pli bonan komprenon inter [[budhano]]j kaj la cetera mondo por ke per la renaskiĝo de budaismo la mondo povu saviĝi. Estas montrata kelkaj fundamentaj doktrinoj de budhidmo. La mondo estas malsana pro la suferado kiun kaŭzas la avido, t.e. la egoisma deziro asociigi kun ĉio kion ni amas kaj disiĝi de ĉio kion ni malamas. Tiuj egoismaj deziroj kutime kondukas al seniluziiĝo, al suferado. Por forigi la suferadon la homo superregu tiujn avidojn sekvante la vojon de mem-venko, vojon kiu kondukas al Nirvano, la stato de perfekta ripozo, foresto de deziro, iluzio kaj malĝojo. Menciinte la plej gravajn kontribuaĵojn kiujn budaismo faris en la pasinteco por la bono de la mondo, la broŝuro proklamas ke la okcidenta civilizacio urĝe bezonas la forton de la racia, sublima religio, [[konsolo]] kaj espero de triono de la homaro, por eskapi la teruraĵojn de nova mondmilito kaj atingi [[feliĉo]]n, prosperon kaj pacon. F. C.|[[Belga Esperantisto]] - Numero 346, Decembro, 1956}} ===[[Eksplodo de l' Paco]]=== [[Edward Ozimek]]. '''Eksplodo de l' Paco. Telegramo al la Ligo de Nacioj kaj al la Homo'''. Eld. la aŭtoro, Varsovio, 1937. {{citaĵo|Ĉi tiu konciza alvoko por la paco kaj egaligo de l' sociordo—verko de pola fervoja [[pensio|pensiulo]], kiun oni tradukis okaze de la [[UK 1937|Jubilea Kongreso]] — prezentas familiaran eklektikon. Denove pledoj kontraŭ armebudĝetoj, privata fabrikado de armiloj kaj mortpuno, kune kun proponoj pri laborhoroj, edukado, grandurboj, kaj universala uzo de Esperanto. La aŭtoro fincelas Unuigon de la Ŝtatoj de l' Mondo. Facilanime li rekomendas tiurilate centran kontrolon de la financa politiko. Pli realisma ŝajnas la konsilo apliki la plej akrajn sankciojn kontraŭ ŝtatoj kiuj ekster la Ligo preparas batalilojn por atako. “Pereu hodiaŭ miliono—por ke ne pereu post jaroj dekoj da milionoj.” |M.M.D. [[La Brita Esperantisto]] - Numero 391, Novembro (1937)}} {{citaĵo|Ĉi tiu broŝuro skizas praktikan planon por forigi militon. La Ligo de Nacioj devas fariĝi plej supra, direktanta organo, kiu regas la mondon —la “Unuiĝintaj Ŝtatoj de la Mondo”. La aŭtoro kredas ebla tujan realigon de sia detala projekto ; unu postulo kies estas tutmonda enkonduko de [[Esperanto]] en internaciajn rilatojn. Ni ĉiuj devas kun la aŭtoro alceli “universalan unuiĝon de paco, [[libereco]], kaj bonstato”, kaj eĉ se oni dubas, ĉu la [[propono]]j estas eblaj, kaj ĉu ili nepre trafus la celon, oni ja tralegos la bone tradukitan “telegramon” kun intereso.| J. FARRAND. [[La Brita Esperantisto]] - Numero 400, Aŭgusto (1938)}} ===[[Elektitaj Fabeloj de Fay Andreas]]=== '''Elektitaj Fabeloj de Fay Andreas''' trad. Maŭro. Eld. [[Esperanta Librejo]], [[Budapeŝto]], 1946. {{citaĵo|Kolekto de 29 fabloj, kun biografio. Tute leginda, kaj lukse eldonita. Por esti sincera, tamen, oni devas konfesi, ke de literatura vidpunkto la stilo estas nur mezgrada, ŝanĝo de esprimo, elekto de [[radiko]] pli ĝusta, aldono de pronomo, forigo de erareto, rearanĝo de vortordo—aferoj kiom etaj ! Tamen ĉe ili kuŝas la [[diferenco]] inter la verko de inteligenta [[lernanto]] kaj la kreaĵo de majstro !|[[La Brita Esperantisto]] - Numeroj 499-500}} ===[[El Esperanto]]=== '''El Esperanto'''. Eld. [[Societo Kuba por la Propagando de Esperanto]], s/l, 1927(?) 8 pĝ. {{citaĵo|Bonega kaj bele prezentita propagandilo por nia lingvo.|[[Belga esperantisto]] n153 (nov 1927)}} ===[[El idioma internacional Esperanto]]=== '''El idioma internacional Esperanto''' . Eld. Asociacion Esperantista Argentina, 1919? Enhavo : Propaganda parto. Kurso de Esperanto en 18 lecionoj. Ĝenerala Esperanto-hispana vortaro.<ref>Esperanto n231 nov 1919</ref> ===[[Enkondukilo en la fundamentajn regulojn de la mondlingvo Esperanto]]=== '''Enkondukilo en la fundamentajn regulojn de la mondlingvo Esperanto'''. Eldonita de Esperanto-Junularo, [[Leipzig]], 1927(?) ===[[Enkonduko en la kulturon]]=== '''Enkonduko en la kulturon'''. Eld. [[Portugala Eldona Rondo]], Porto, 1982? ===[[En la Lando de la Blanka Monto]]=== [[Léon Huot-Sordot]]. '''En la Lando de la Blanka Monto''' trad. Noel. Eld. [[Presa Esperantista Societo]], Parizo 1913 - 67 pĝ. {{citaĵo|Bonan servon faris al ni Esperantistoj D-ro Noel, prezentante al ni tiel bonstilan tradukon de tre leginda libro. Mi tuj konstatu, ke ĝi neniel estas gvidlibro, tiu severa tirano, kiu, sub masko de bonintenca amiko, diktas al vi, per kiaj brokantitaj adjektivoj vi devas admiri tiun aŭ alian vidindaĵon, kaj distras vian animon per aludoj pri nekoncernaj faktoj rilate doganon, biletprezojn, k.t.p. Kontraŭe, ĝi estas libera rakonto de sprita kaj homa homo, kiu nek afektas emociojn, nek hontas pri ili. Ni amas lin, kiam, matene, kun nelacigitaj kruroj, li marŝe ekiras sur la monton, malŝatante la vagonaron, kiu portas la senfortulojn kaj dikventrulojn ĝis la supro de [[Montenvers]]; kaj egale ni amas lin, kiam, kun membroj streĉitaj de nekutima ekzerciteco, li staras sur la supro kaj meditas pri la komforta hotelo tie malsupre, pri la baldaŭ venonta krepusko, pri la longa penado de la malsuprenira marŝo, kaj decidas enpoŝigi sian antaŭan fierecon kaj veturi kun la dikuloj. Pri du aŭ tri punktoj stilaj en tiu ĉi cetere bonstila [[traduko]] mi sentas min ne plene kontenta; el tiuj mi citos unu, la plej gravan. Rilate la sufikson ''ig'', mi trovas en kelkaj lokoj jen mankon, jen troecon. Ekzemple: teruriga (12, 8) estas neĝusta, ĉar teruri (sen ig) signifas: meti teruron (Ps. xxvii. 1; Ham. 18, 11); dronitaj (14, 18) bezonas ''ig'', ĉar droni signifas, ne sufoki, sed sufokiĝi (Ham. 70, 14; Krest. 185, 35); naŭziga (22, 17) estas trohava, ĉar naŭzi signifas: meti naŭzon (Rab. 33, 11; Rev. 26, 21); ardita (28, 18) devus esti ardigita aŭ ardanta, ĉar ardi signifas : esti varmega (Sent. Sal. vi, 28; Marta 166, 11); duonruinita (50, 18) bezonas la ig (Ham. 46, 14; Rab. 64, 31). Pri la tipografio kaj bildaro de tiu ĉi volumo mi povas diri, ke ili inde subtenas la tradiciojn de la Presa Esperantista Societo de Parizo.|A.E.W. [[La Brita Esperantisto]] - Numero 107, Novembro (1913)}} ===[[Ekskurso en nombroj]]=== F. Emerson Andrews. '''Ekskurso en nombroj'''. Eldonis ''The Duodecimal Society of America'' (poste renomita ''Dozenal Society of America'', [https://dozenal.org/ ligilo]), [[Staten Island]], 1960(?) {{citaĵo|Tiu interesa broŝureto enhavas [[artikolo]]n, kiu prezentas, en popularaj vortoj, malnovan ideon. Ĝi estas la kalkulado laŭ la [[Dekduuma sistemo|bazo 12]], en matematiko, pezoj kaj mezuroj kaj aliaj branĉoj, anstataŭ la uzata [[Dekuma nombrosistemo|decimala sistemo]]. Laŭ la aŭtoro, “la sistemo 12 ne estas malfacila por provi; tradicio, ne malfacileco, estas la obstaklo. Unue, ni devas elpensi eldonajn [[simbolo]]jn, kiujn la hindoj kaj la arabaj forgesis”. |[[Brazila Esperantisto]] 1960_n558-561_sep-dec}} ===[[Ekstremoj]]=== [[Miguel Fernandez]]; [[Jorge Camacho]]; [[Gonçalo Neves]]; [[Liven Dek]]. '''Ekstremoj'''. Eld. [[Internacia Esperanto-Muzeo]], Vieno, 1997. ===[[Esenco de la Danziga Problemo]]=== St. WL '''Esenco de la Danziga Problemo: Kelkaj notoj histori-ekonomiaj. '''. Eld. Pola Esperantista Klubo, Krakovo, 1934? 10 pĝ. ===[[Esperanta vespero tra la radio JFAK]]=== '''Esperanta vespero tra la radio JFAK'''. Eld. [[Taikoku Esperanto-Asocio]], [[Tokio]], 1931(?). {{citaĵo|Enhavas la tekston de la «Esperanta Vespero», kiun la tieaj Esperantistoj dissendis okaze de naskiĝtago de Zamenhof, tra ia radio-stacio J.F.A.K. La teksto estas en Japanaj literoj skribita, sed kun klarigoj en Esperanto|[[Belga esperantisto]] n190 (nov 1931)}} ===[[Esperanto?]]=== '''Esperanto? Eldiroj de eminentaj polaj intelektuloj. En Esperanto kaj [[Pola Lingvo]]. ''' Eld. [[Pola Esperanto-Asocio]], Varsovio, 1965(?) ===[[Esperanto and Machine Translation]]=== Ian D. K. Kelly. '''Esperanto and Machine Translation'''. Eld. [[Esperanto Centre]], Londono, 1983. 4 p. 30 cm. {{citaĵo|Anglalingva informbroŝuro pri la utilo kaj stato de Esperanto en maŝina tradukado|[[Der Esperantist]] n132 apr.1985}} ===[[Esperanto-Bulgara Frazaro]]=== '''Esperanto-Bulgara Frazaro / Есперанто-Български разговорникъ.''' Eld. [[Centra Librejo Esperanto]], [[Sofio]], 1925(?) {{citaĵo|Bontempe venas tiu ĉi libreto ; oni sentas jam bezonon je tia verko, por plifaciligi la parol-lernadon al la novaj [[samideano]]j. La teksto estas aranĝita laŭ la Esperanto-Germana frazlibro „[[Ĉu vi parolas Esperante]]“. Preso bona kaj korekta, escepte okazon de erara neuzo de akuzativo: „kia vetero ni havos morgaŭ?“ (pĝ 12), kaj de erara uzo de akuzativo: „La deziritan ĉambron estos libera hodiaŭ posttagmeze“ (pĝ. 30).|[[Bulgara Esperantisto]], j06 n10, 1925}} ===[[Esperanto a Katolíci]]=== '''Esperanto a Katolíci'''. Eld. [[Katolika Esperanta Societo]], Praha, 1948(?), 32 pĝ {{citaĵo|32-paĝa libreto por diskonigi la Esperantan movadon al la Ĉeĥlingva Romkatolikaro. Alloge presita en 10,000 ekz. Ni esperas, ke ĝi bone trafos sian celan, por kiu ĝi aspektas tre taŭga.|[[La Brita Esperantisto]] - Numeroj 523-523 nov-dec 1948}} ===[[Esperanto Commercial]]=== '''Esperanto Commercial''' Complement de l'Esperanto en dix leçons. Eld. [[Centra Librejo Esperantista]], Paris, 1926? {{citaĵo|Speciala terminaro kaj ekzercaro komercaj.|[[Belga esperantisto]] n138-139 (aug-sep 1926)}} ===[[Esperanto-Deklaracio]]=== C. C. Walker. '''Esperanto-Deklaracio fidela pri la Vero elmontrata laŭ la Sankta Biblio (la neerareblaj Skriboj), kaj ne sama kiel la kredo populara, kiu multe konsistas el la fabloj, kiujn venontajn la apostolo Paŭlo antaŭ diris'''. Eld. la aŭtoro, Birmghan, 1926? ===[[Esperanto for de Friezen]]=== C. Hettema. '''Esperanto for de Friezen ( Frysk EsperantoLearboek)''. Eld. la aŭtoro, [[Munnekeburen]], 1935(?) {{citaĵo|Simpla lernolibro de Esperanto en la [[Frisa lingvaro|lingvo frisa]] : represo de artikolaro ankoraŭ daŭrigata en la gazeto ''It Forban''. Ŝajne la unua en tiu lingvo, kaj tre bona. |[[La Brita Esperantisto]] - Numero 369, Januaro (1936)}} ===[[Esperanto in Outline]]=== R.A.M Kearney. '''Esperanto in Outline'''. Eld. ''[[Brita Esperanto-Asocio|British Esperanto Association]]'', Londono, 1932 (?), 48 pĝ. {{citaĵo|Ĉi tiu libro celas provizi suplementan legaĵon de elementa speco, uzeblan paralele kun iu ajn gramatiko. Ĝi ankaŭ povas utili kiel revizia legaĵo, aŭ eĉ kiel [[lernolibro]] sendependa. Por tiu lasta [[celo]], tamen, estus bone havi la helpon de [[instruisto]]: la ordinara lernanto sole studanta eble trovus ĝin iom tro konciza. Efektive, en 86 malgrandaj paĝoj oni sukcesis prezenti klare kaj interese per simpla kontinua legaĵo la ĉefaĵojn de la [[Esperanta gramatiko]]. Sekvas tre plenaj indeksoj. Iom stranga estas ''Braŭn, Grijn, Ĉalz, Ĝejmz,'' flanke de ''Roberto'' kaj ''Ermesto''. ''Kresento'' estas formo almenaŭ diskutebla ; ordinare oni diras konduti, ne sin konduti. Sed entute la libro ŝajnas tre bona kaj siaspece unika. Ĝi eestas tute rekomendinda. |[[La Brita Esperantisto]] - Numero 329, Septembro (1932)}} === [[L'Espéranto et les associations internationales au congrès mondial de Bruxelles]] === '''L'Espéranto et les associations internationales au congrès mondial de Bruxelles'''. Publikaĵo No 8 de la ''«Societé des Amis de l’Espéranto». Office Central Espérantiste''. Paris, 1920. {{Citaĵo|Stenografa raporto pri la diskutoj pri Es­peranto dum la memorindaj kunsidoj de la Unuiĝo de la Internaciaj Asocioj, [[diskuto]]j, kiuj kondukis al brila venko de Esperanto.|[[Belga Esperantisto]] n083-084 (jan-feb 1921)}} === [[Esperanto for all]] === '''Esperanto for all. How to Read, Write and Speak it'''. Eld. [[British Esperanto Association]], London. {{Citaĵo|Tre praktika propaganda broŝuro kun malgranda gramatiko de nia lingvo. La propagranda parto estas tre efike aranĝita, kaj prezentas la tutan problemon de Esperanto per malgrandaj artikoletoj, laŭ fake: Kio estas Esperanto? La eduka valoro de Esperanto; Esperanto en komerco, komercaj ĉambroj; Kongresoj, scienco; literaturo. Organizaĵoj; Esperanto en Granda Britujo; La aŭtoro de Esperanto; Ligo de Nacioj; Vortoj de Universitataj Profesoroj.|[[Belga Esperantisto]] n101-102 (jul-aug 1923)}} === [[Esperanto-Gazeto]] === Informilo de la ''Esperanto-Gruppe Unterweser'', regiona esperanto-unuiĝo kun centro en la [[distrikto Wesermarsch]] de [[Malsupra Saksio]], Germanio, [http://www.esperanto.de/unterweser ligilo], kvarmonata ekde oktobro 2001. ISSN 1861-3330 ===[[Esperanto Lehrbuch]]=== *''Esperanto Lehrbuch nach grammatikalischer Lehrmethode. (Esperanto-Lernolibro laŭ gramatika instrumetodo)''. Eld. ''-Esperanto-Bund für die Deutschen Sprachgebiete'', do [[Germana Laborista Esperanto-Asocio]], la germanlingca branĉo de [[SAT]], Berlino, 1933(?). {{citaĵo|Verkita en simpla lingvo kun multaj gramatikaj klarigoj, la libreto ŝajnas al ni taŭga por instruado en laboristaj rondoj. La aŭtoro(j) tamen montras la [[emo]]n nenecese kompliki la lingvon. Ni rimarkas la prepozicion kontraŭ kun [[akuzativo]] superflua en sekvantaj ekzemploj: p. 54 rimedo kontraŭ malsanon, kiu estas kontraŭ min. Same "tra" kun superflua akuzativo: p 67 rigardi tra la [[fenestro]]n. Oni ne emu korekti la [[Fundamento de Esperanto|Fundamento]]n, kiu donas tute similajn ekzemplojn kun simpla nominativo: kondukis tra la stratoj § 22.14; iras tra la fenestro § 25.29 ; Trairi tra nia mallarĝa pordo § 33.2: vojeto kondukas tra tiu ĉi kampo al nia domo. Pri kontraŭ; havis malamon kontraŭ la pli juna § 13.1 ; batalis kontraŭ niaj malamikoj § 39.14 Ni same rimarkas eraran uzon de po, en la frazo p. 76: laboristoj laboras nur 6 horojn po tage. Tie oni devus bavi laboras po ses horoj tage, (por tago aŭ ĉiutage), la prepozicio po estas uzota antaŭ la variebla kvanto- po 6, po 8, po 10, kaj ne antaŭ la fiksa unueca ideo: por (ĉiu) tago, por (ĉiu) jaro, por (ĉiu) infano. Vidu Fundam.: po 3 pomoj al ĉiu el la infanoj § 15.14; po 10 paĝoj en ĉiu tago § 15 16|[[Belga esperantisto]] n199 (jan-feb 1933)}} === [[Esperanto, Lingua Internazionale]] === '''Esperanto, Lingua Internazionale'''. [[Cooperativa Esperantista Italiana]]. [[Ĝenovo]], 1912(?). {{Citaĵo|Bona propaganda broŝuro por Italoj. Krom la regulojn de nia lingvo ordigitajn en 10 lecionoj, tiu libreto enhavas noteton pri Esperanto kaj ĝia disvastiĝo kaj pri la Kongresoj, tradukajn ekzercojn, tabelon de la pronomoj, la himnon Espero kaj fine vortareton praktikan esperanto-italan.|[[Belga Esperantisto]] n050 (dec 1912)}} === [[Esperanton Kielioppi]] === * '''Esperanton Kielioppi, gramatiko de Esperanto por finnoj verkita laŭ la Fundamento de D-ro Zamenhof'''. Eldonis K. J. Gummerus, Osakeyhtitö, Jyvaskyla. 120 paĝoj 18 X 12 1/2. ===[[La Esperanto-societo]]=== '''La Esperanto-societo'''. [[UEA]], [[Roterdamo]], 1966. {{citaĵo|El la plumo de la Estraranoj de UEA [[Ivo Lapenna]], [[Gunther Becker]], [[Egidius Wensing|E. L. M. Wensing]] kaj [[Maurice Jaumotte]], la interesa serio de artikoloj, kiuj konsistigas ĉi tiun utilan libreton celas informi al la esperantistaro pri aferoj kiuj koncernas al la plej efika disvastigado de nia lingvo, ĉefe per la celtrafa agado de la lokaj Esperanto-Grupoj. La enhavo prezentiĝas jene: 1 : La rolo de la lokaj Esperanto-Societoj por realigo de la dua laborplano de UEA (I. Lapenna); 2: Unikaj eblecoj por informado sur loka nivelo (G. Becker); 3: Kie formiĝas la vera Esperantisto? (E. L. M. Wensing); 4: Kiel vivadigi niajn lokaj grupojn (M. Jaumotte); 5: Ekzemplo de modela esperanto-societo (I. Lapenna); Modela Statuto de Loka Grupo. El la Dua Baza Laborplano de [[UEA]]. Ne estas necese diri, ke ĉi tiu broŝuro estas speciale interesa por la lokaj Esperanto-grupoj de la tuta mondo. Al ĉiuj ĝi liveros abundajn konsilojn pri [[informado]], organizado kaj distraĵoj.|[[Nicolás Escartín|N. L. ESCARTIN]]. [[Boletín]] n155 (maj 1966)}} ===[[Esperanta Pola kaj Esperanta Litova bibliografio (1887-1912)]]=== Z. Adam. '''Esperanta Pola kaj Esperanta Litova bibliografio (1887-1912)'''. Eld. L. Boguslawski, Varsovio, 1914 (?) {{Citaĵo|Tiu grava verko havigos oportunan dokumentaron al la Esperantistaj literaturistoj kaj historiistoj. Ĝi daurigas, en pli kompleta kaj pli scienca formo, la laboron tiel bone komencitan de S-ro G. Davidov. La Esperanta - Pola Bibliografio enhavas: a) Esperantajn verkojn de polaj autoroj; b) polajn tradukojn de priesperantaj verkoj de nepolaj aŭtoroj; e) kolektajn verkojn de diversnaciaj autoroj. La ordo de libroj estas kronologia, sed nur laŭ jaroj, ĉiuj detaloj de la titoloj estas konservitaj. Prave rimarkigas S-ro Z. Adam, ke en la titoloj ofte troviĝas interesaj kaj gravaj detaloj por la historio de Esperanto. La valoro de tiu libro de S-ro Zakrzeuwki, jam granda en la estanteco, pli kaj pli grandigos en la estontjaroj.|Esperanto n172 jul 1914}} ===[[Esperanto poŝ-libreto]]=== '''Esperanto poŝ-libreto'''. Eld. Librejo Esperanto, Moskvo, 1913(?) du volumoj. N° 1. [[La Premiito]], novelo originale verkita en Esperanto de [[Herschel S. Hall]]. Nº 2. [[Tra la loko ensorĉita]], novelo originale verkita en Esperanto de [[J. Ŝirjaev]] ([[Ivan Malfeliĉulo]]) (17 paĝa). {{citaĵo|Feliĉe kaj esperige komenciĝas la malkara Esperanta poŝ-biblioteko. Efektive "La Premiito" kaj "Tra la loko ensorĉita" ambaŭ sin rekomendas per interesaj temoj, lerte kondukita rakonto kaj bona stilo. En "Tra la loko ensorĉita" mi rimarkis nur la kutiman malkorektajon de niaj rusaj literaturistoj: por ke aranĝi la edziĝofeston (por ke ili aranĝu, por aranĝi). Vidu sur la paĝo 14: por ke ŝi ne forkuru, ĉu iu el niaj rusaj legantoj komplezus skribi al mi (mi ne konas la rusan) kaj klarigi, kial la Rusoj emas tiun nekorektan uzmanieron de "por ke"? |[[Verto]]; Esperanto, n 148 jul 1913}} ===[[Esperanto the world interlanguage]]=== [[George Alan Connor]], [[Doris Tappan Connor]], [[William Solzbacker]] kaj [[Johano Baptisto Se-Tsien Kao]] (kompilintoj). '''Esperanto the world interlanguage — Six books in one'''. Eld. [[Thomas Yoseloff]], [[New York]], 1959. {{citaĵo|Tiu nova reviziita eldono (ses [[libro]]j en unu) enhavas ses partojn: ''Lingvoj kaj Esperanto. Praktika lernolibro. Moderna legolibro. Gvidlibro por la esperantistoj. Esperanta angla vortaro. Angla-Esperanta vortaro. Interesa, utila verko por ĉiuj, kiuj scias la anglan lingvon.|[[Brazila Esperantisto]] 1960_n558-561_sep-dec.}} ===[[Esperdona Islando]]=== Jak. de Vreese. '''Esperdona Islando'''. Esperantigita de [[Fratulo Floriano]]. Eld. [[Espero Katolika]], Parizo, 1931(?) - Islanda originalo: '''Veelbelovend Ijsland''', eld. Xaveriana, Leuven, 1924. {{citaĵo|Tre zorge prezentita libreto, kies kliŝoj sur glata papero presitaj bele aspektas, dum la enhavo ĵetas specialan lumon sur la vivo en tiu malproksima lando, aparte je rilato al la Katolika religio.|[[ Belga esperantisto]] n.190 (nov 1931) }} ===[[Espersteno]]=== J. Catton . '''Espersteno'''. 1912(?) {{citaĵo|Tiu libro ne celas sole tiujn, kiuj jam scias la Pitmanan sistemon, sed ankaŭ samideanojn, kiuj dezirus konatiĝi kun tio per Esperanto. Ĉar ni ne esploris funde la aferon, ni ne povas juĝi pri la komparaj meritoj de ĉi tiu alfaro kaj tiu farita de alia amiko, S-ro Ledger ; tion oni povus decidi nur post detala ekzerciĝado pri ambaŭ. Ni nur konstatas, ke S-ro Catton evidente tre zorge kaj detale ellaboris la aferon, kaj ni kore rekomendas la [[libro]]n al la atento de ĉiu praktikanto de la “flugilhava arto.” |Z. [[La Brita Esperantisto]] - Numero 090, Junio (1912)}} === [[Estas, do, en Kristianismo io valora]] === [[Walter Searle]]. '''Estas, do, en Kristianismo io valora'''. Eld. «One by One» Working Band, London, 1921? ===[[Estonio antaŭe kaj nun]]=== '''Estonio antaŭe kaj nun'''. Eldonis Esperanta Turista Komisiono ĉe [[Esperanto-Asocio de Estonio]], [[Talino]], 1930. ===[[Estonta milito]]=== [[Johano de Bloch]]. '''Estonta milito'''. Eld. Libraro Pacifisma, Parizo, 1908(?) ===[[La Eterna Evangelio]]=== H. J. Pätiälä, pastro. '''La Eterna Evangelio'''. Eldonis la aŭtoro, [[Turku]], 1931(?). {{citaĵo|La aŭtoro intencas daŭrigi la serion de siaj libretoj pri sanktaj kaj bibliaj [[temo]]j. |[[Belga esperantisto]] n189 (okt 1931)}} ===[[Eterna Sopiro]]=== J. Olsvanger. ''Eterna Sopiro'''. Eld. [[Palestina Esperanta Ligo]], Jerusalemo. Tiu verko havis almenaŭ du eldonojn, la dua en la frua 1940 jardeko. ===[[Eŭropa kalendaro 1981-82]]=== '''Eŭropa kalendaro 1981-82'''. Eld. [[Eŭropa Klubo]], Paderborn, 1981. {{citaĵo|Ni havas antaŭ ni surprize kompletan, nekutiman, originalan kaj bele presitan kalendaron. La kovrilo, diverskolora jam, prezentas la flagojn de la diversaj ŝtatoj apartenantaj aŭ apartenontaj al la [[Eŭropa Komunumo]], kaj per diversaj koloroj kaj frazoj montras kion interne havos la kalendaro, tio estas veran eŭropan kulturan informaron. La samaj frazoj de ĉiu paĝo aperas en la lingvoj de la membroj de la nuna, E-Komunumo, krom en la latina kaj en la internacia lingvo Esperanto. Jam de la unua paĝo, krom la notoj de normala kalendaro (dato, semajntago, monato) kaj ĉiam en la menciitaj lingvoj, paĝon post paĝo, oni trovas veran internacian [[vortaro]]n por lerni eŭropajn lingvojn aŭ rememori ilin se iam lernitajn. Krom tio aperas la historio de la evoluo de la Eŭropa Unio, kaj la historio, [[klimato]], ekonomio k.t.p. de la diversaj eŭropaj landoj. Vere ne temas pri poŝa. nek mura kalendaro, sed informa kalendaro, taŭga por sciemaj personoj, ĉar ĝi enhavas ankaŭ prezentadon de la fonetiko, gramatiko k.t.p. de Esperanto, krom aliaj tre utilaj informoj pri eŭropaj gastejoj, hoteloj, konendaj Deklaracioj kiel la [[Universala Deklaracio pri Homaj Rajtoj]] kaj la Memorando de la [[Eŭropa Klubo]]. Por la studentoj, por la lingvamantoj ĉi tiu kalendaro estas posedinda [[juvelo]], kiu permesas lerni aŭ perfektiĝi en diversaj lingvoj samtempe kaj ekkoni novaĵojn kiuj neniam restos malaktualaj. Al tio jam dirita, ni devas aldoni ke la kalendaro prezentas en la lastaj folioj la datojn ĝis 1989-a. Ni gratulas la Eŭropan Klubon de Paderborn pro la granda laboro kaj bona prezentado kaj informado kiun tiu kalendaro proponas al la leganto.|Uruena. [[Boletín]] n248 (nov 1981)}} === serio [[Evangelio de belismo]]=== Okamoto Rikiiĉi (岡本力一著). Eldonis Belisma Koopera Kulturejo, [[Ŝizuoka]], 1932 Serio de tri volumoj, ĉiu en amplekso de 44 paĝoj kaj formato de 13x19 cm: # [[Evangelio de spirita korpo]] # [[Evangelio de sinkompletigo]] # [[Evangelio de pura belo]] ===[[La Evangelio laŭ Sankta Johano kaj la Prediko sur la Monto]]=== '''La Evangelio laŭ Sankta Johano kaj la Prediko sur la Monto en lingvoj Esperanta kaj Portugala.'' Eld. [[Federação Espírita Brasileira]], Rio de Janeiro, 1946? {{citaĵo|Represoj el la Biblio, kun Portugala teksto en paralela kolumno. Espereble ĝi tre utilos al la Brazila [[Esperantistaro]].|[[La Brita Esperantisto]] - Numeroj 491-492 mar-apr 1946}} === Eŭropo Unuigita === '''Eŭropo Unuigita. N° 1. (Skizo de praktika programo pacifista)'''. Teksto Esperanta-Franca. Verkita kaj eldonita de V. Zielinski, [[Konstantinopolo]]. 32 paĝoj 14 X 22 cm. {{Citaĵo|Plej priatentinda [[studo]] pri la nune tiom diskutata problemo de la universala pacigo de la homaro. La aŭtoro ne forgesas la potencon de la lingva pacigilo, kaj dediĉas al Esperanto gravan rolon en la praktikado de la de li proponitaj principoj. La libreto ankaŭ enhavas projekton de mallonga sed klara [[regularo]] de la celata Proksimorienta Paca Asocio|[[Belga Esperantisto]] n087 (maj 1922)}} == F == ===[[Faka Vortareto Nº 1]]=== '''Faka Vortareto Nº 1 (Provizora eldono): Terminoj uzataj en la fabrikado de ombreloj'''. Eld. Brita Literatura kaj Debata Societo, ~1920. {{citaĵo|La komitato de l' eldonanta societo decidis prepari fakajn vortaretojn; jen la unŭa provo. Ĝi ankaŭ anoncas tiajn por ŝuindustrio, [[teksaĵo]]j kaj vestaĵoj ellaborotaj helpe de alilandaj spertaj fakaj samideanoj. Tiu laŭdinda entrepreno starigi teknikajn vortarojn estas certe pli utila ol senĉesa servado de lingvaj plibonigoj. Unu paĝo montras desegnaĵon de ombrelo kun ĉiuj partoj signataj de literoj; la du aliaj donas la Esperantan nomaron de tiuj partoj kaj rilataj esprimoj, kun ilia angla traduko.|[[Georges Stroele|G.S.]] Esperanto n241 sep 1920}} ===[[Faktoj pri Germanujo]]=== [[Helmut Arntz]]. '''Faktoj pri Germanujo'''. Eld. Franz Steiner Verlag, Kolonio, 1958. [[Dosiero:Faktoj pri Germanujo.jpg|eta]] {{citaĵo|Ĝi estas la libro kiun la Germana Federacia Registaro disdonis senpage al la partoprenantoj de la [[UK 1958|universala kongreso en Mainz]] : kaj kiu ĝi nun disponigas al la Fremdlandaj esperantistoj por la prezo de nur unu respondkupono ! Vera donaco ! Ĝi estas tre interesa kaj tre bela. Tute kompreneble ĝi prenas starpunkton kontraŭ la reĝimo en [[Orienta Germanujo]] kaj konsideras fakte kiel Orientan Germanujon la parton kiu troviĝas nun en la Pola ŝtato. Lingvo bona kaj klara. Sed ni ne povas allasi la vorton dojeno : dekano estas la ĝusta vorto. Kara legant(in)o, rapidu havigi al vi tiun riĉan fonton de dokumentado.|[[Belga esperantisto]] n367 (mar-apr 1960)}} {{citaĵo|La nova eldono de tiu informilo pri la nuntempa Germanlande estas detala [[ekspozicio]] de ĉiuj pecoj kaj porcioj kiuj entute formas la tutan nacion, kun [[institucio]]j, registaro, formo de vivo, kaj popola evoluado. Kiel ĉiuj germanaj [[libro]]j, la aspekto estas serioze eleganta kun klaraj fotoj kaj originalaj desegnoj. La enhavo pritraktas la antikvan historion de la lando pasante tra la mezepoko ĝis la modema tempo, kie reliefiĝas la gravaj krizoj kiuj skuis ne nur tiu ŝtato, sed la tutan mondon. Estas rimarkindaj la atingoj kaj alta [[nivelo]] de disvolviĝo, en la kampo de la scienco, arto, kun biografioj de muzikistoj kaj verkistoj; same kiel en la sperta fako, kie oni vidas la progresojn atingitajn de la nova generacio. Finfine oni klare vidas la plibonigojn akiritajn lasta tempe per konstanta laborado kaj persistemo. Potenca ekonomio, aktiva vigla komerco kaj industrio, alta kulturnivele kaj agrablaj vivkondiĉoj por la civitanoj. Estas preskaŭ neeble priskribi detale la tutan interesan informadon. Tial kiu deziru sin informi pri la moderna vivo en tiu lando legu «Faktojn pri Germanujo» |A. Salete. [[Boletín]] n159 (jan 1967)}} ===[[Faktoj pri Nederlando]]=== '''Faktoj pri Nederlando'''. Eldonis la Ministerio de Eksterlandaj Aferoj, ''[[d:Q1037495|Ministerie van Buitenlandse Zaken]]'', [[Amsterdamo]], 1970(?) {{citaĵo|Informa [[broŝuro]] 48-paĝa, pri tiu interesa kaj laborema lando. La teksto estas dividita en 13 ĉapitrojn kaj ilustrita per pluraj fotografaĵoj.|[[Boletín]] n182 (nov 1970)}} ===[[Faktoj pri Norvegujo]]=== '''Faktoj pri Norvegujo''' tradukis [[Hans Amund Rosbach]]. Eld. Chr. Schibsteds Forlag, [[Oslo]], 1953(?) {{citaĵo|Jen tre interesa libreto, ĝemela frato de tiu titolita «Faktoj pri Danlando». Ĝi estas Esperanta eldono de oficiala informbroŝuro, pri la norvega lando, aperinta jam en pluraj lingvoj. Eldonita de Chr. Schibsteds Forlag kaj la plej granda norvega taggazeto ''[[Aftenposten]]'', en kunlaboro kun [[Norvega Esperantista Ligo]], ĝi ricevis subvencion de la norvega departemento por la ekstero. Koncize, sed abunde, la libreto donas konkretajn kaj objektivajn informojn pri la bela lando de la [[fjordo]]j, kiu certe interesos al ĉiuj esperantistoj. La nomo de la tradukinto, [[Johan Hammond Rosbach|S-ro H. A. Rosbach]], konata aŭtoro de «Bagatelaro», estas bona garantio pri lingvoperfakteco. Miaopinie, estus tre interese eldoni similajn libretojn pri aliaj [[lando]]j, kiuj konstigus belan [[kolekto]]n.| J. JUAN FORNÉ [[Boletín]] n060 (dec 1953)}} ===[[La Fermo kaj Sekigo de la Suda Maro]]=== '''La Fermo kaj Sekigo de la Suda Maro'''. Eld. Nederlanda Ĝenerala Fremdultrafika Asocio <!-- nacilingve ne ''Nederlandse Algemene Buitenlandse Verkeersvereniging'' - kio do? -->, [[Hago]], 1938(?) {{citaĵo|Rimarkinda raporto pri la konstruo de digo, kiu en majo 1932 fine fermis la sudan parton de la [[Suda Maro]] (Zuider Zee), kiu fariĝis pro tio akvo enlanda, aldonis 794 al la surfaco de [[Nederlando]], kaj donos kultivlaboron al 300,000 homoj. Sendube unu el la plej interesaj kaj rimarkindaj inĝenieraj laboroj iam plenumitaj. La rakonto estas unika, klare prezentita, kaj belege ilustrita per 33 bildoj elaeraj. Ni varme rekomendas, ke oni ĝin akiru. |[[La Brita Esperantisto]] - Numero 395, marto (1938)}} ===[[Feuillets Encyclopédiques de Documentation Espérantiste]]=== [[Louis Perret]]. '''Feuillets Encyclopédiques de Documentation Espérantiste'''. Lyon, edke 1946 ĝis 1955.<ref>https://arkivo.esperanto-france.org/divers/perret/fede.htm</ref> {{citaĵo|Jen aperis 3-a kajero de tiu bonega verko, kiu alportos senegalan helpon al propagandistoj en landoj de francalingvo. Estas metoda kompilo de plej diversaj tekstoj, opinioj de famuloj, kiujn kompletigas bonegaj fotoj, je tre diversaj temoj kaj okazoj en la esperantista mondo. Estas vere giganta laboro, kiun entreprenis tiu fervora samideano, kiu vere meritas helpon de ĉiuj. Ni esperas, ke ĉiu samideano fariĝos abonanto de tiu Enciklopedio por sia profito en la propagando de nia kara lingvo kaj por helpi la eldoniston en lia peniga kaj honorinda laboro.|[[Afrika Revuo]] numeroj 11-12, Novembro - Decembro (1947)}} ===[[La Fianĉino de Olivetan]]=== Denise Hourtisque. '''La Fianĉino de Olivetan'''. Trad. André Bachelier. Eld. [[Kristana Esperantista Ligo Internacia]], Parizo, 1955(?). {{citaĵo|La enhavo rekondukas nin al la unua periodo de la reformaco (''tiel''), kiam la protestantoj suferis pro gravaj kaj teruraj persekutoj ofte finigantaj sur la [[brulŝtipo]]. Ĝenerale la lingvo estas bona, kvankam kelkaj gramatikaj eraroj ne mankas. Ekz. pago 2: li edzigis sencerbulinon tian, KIA vi. (kiel), paĝo 3: Neniam mi vidis lin kolerantan (koleranta) konduki ĝis bona fino (al); paĝo 6: ĝis ĵeti nin (prepozicio antaŭ infinitivo).|[[Belga Esperantisto]] - Numero 332, aprilo 1955}} ===[[La filoj de l’ŝtonkora homo]]=== T. Horvath, [[Pŭl Korcsmŭros]]. '''La filoj de l’ŝtonkora homo''', trad [[Vilmos Benczik]]. Hungara Esperanto-Asocio, Budapest (1978), 60 p. Bildstria libro bazita en samnoma romano de Mór Jókai (1825—1904). {{citaĵo|Mór Jókai (1825—1904) estas granda [[romanisto]] de la lastjarcenta Hungario. Li verkis pli ol cent librojn, ties temoj li ĉerpis el la heroaj eventoj de la [[revolucio]] kaj liberecbataloj de la jaroj 1848/1849, kaj la tielnomata «reformepoko" inter 1825 kaj 1848. "La filoj de l’ŝtonkora homo" aperis [[1869]], du jardekojn post la malvenko de la liberecbatalo. Ĝi estas deviga legaĵo en la antaŭlasta klaso de la hungaraj [[bazlernejo]]j, ĝi estas tradukita en ok [[lingvo]]jn kaj plurfoje filmigita. HEA prezentas al eksterlanda legantaro la skeleton de la ampleksa verko en [[formo]] de bildrakonto. [[Vilmos Benczik]] esperantigis la tekstojn de T. Horvath kiuj akompanas la desegnaĵojn de [[Pŭl Korcsmŭros]]. Estas provo apliki la en multaj landoj popularan formon de bildrakontoj kaj liveri facilan, intereskaptan legaĵon ankaŭ por komencantoj. Rakontiĝas la aventura historio de la tri fratoj Baradlay kiuj diversmaniere kaj diversloke partoprenis la revolucion [[1848]]. Eĉ tiu mallonga bildrakonto kun malmultvorta teksto prezentas mozaikon de aventuro, politiko, heroismo, sed ankaŭ amo, malico, humoro. Eble la bildrakonto instigas al legado de la nacilingvaj tradukoj de verkoj de Mor Jokai, kiuj helpas al eksterlandanoj pli bone kompreni hungarojn. Tio estis unu el la motivoj kiuj instigis. HEA-n eldoni tiun-ĉi libreton.|[[Linde Knoschke]]. [[Der Esperantist]] - Numero 103, Majo (1980)}} === [[La fina batalilo]] === [[Theodora Wilson Wilson]]. '''la fina batalilo (Hellito aŭ...) Vizio'''. Trad. anonima. Eld. C. W. Daniel Ltd., London, 1916(?) 172 paĝoj. {{citaĵo|Jen libro interesa por ĉiu samideano. Oni sentas, ke la aŭtorino ĝin verkis el plena koro. Kortuŝita de. la teruraĵoj de la Milito, inspirita verki libron, kiu prezentos la faktojn al la ĝenerala nescianta publiko, ŝi esperas, ke la publiko, siavice, kortuŝiĝos kaj inspiriĝos forte militi kontraŭ la milito. Neniu homamanto povas legi la malgajigajn paĝojn ne pensante: “ Efektive tiuj veraĵoj devus esti konataj de ĉiuj, kaj precipe de la nepensemuloj, kiuj avide sekvas la politikajn kaj ĵurnalistajn alvokojn kaj blinde kredas la troigojn kaj falsdirojn de la ĉieaj militemuloj.” En Ĉapitro VII, kie soldatoj parolas en vagonaro en Ĉapitro X, kie flegistino kaj alia virino malkaŝas siajn korsentojn, en Ĉapitro XVII, kie la “ homamaso ” montras sian timon kaj brutan forton,en Ĉapitro XXVI, kie vundita oficiro kaj pastro ortodoksa interŝanĝas siajn opiniojn pri “[[Dio de Bataloj]],” kaj en aliaj, oni facile konstatas, ke la verkintino profunde konas la homan karakteron. Tute trafeŝi prezentas bildon post bildo de la [[Granda Milito]], sed me, kiel la populara kinematografo ilin prezentas. Efektive la libro dividiĝas en 33 Ĉapitrojn, kaj preskaŭ ĉiun oni povas legi kiel apartan rakonton. Tamen la tuta ĉapitraro prezentas unu historion pli malpli bone kunligitan. Al la recenzisto ŝajnas, ke eble la libro mem estus pli grava kaj pli efika, se ĝi enhavus malpli da fantaziaj Ĉapitroj, kaj simple prezentus la krudajn faktojn kiel ili estas, lasante al la imago de ĉiu religiulo aŭ nereligiulo la eltrovon de la vera kaŭzo de la tragediaj tagoj, kiujn ni nun travivas, Pri la esperanta stilo, al la recenzisto malmulto ŝajnis kritikinda. Vortoj kiel “mesaĝo,” “murdi”, “mis-kompreni,” “ perpleksi,” kaj “ kunsorti” ne estas troveblaj, certe, en la ĝisnunaj vortaroj. Iliaj advokatoj pretendas bezonon de tiaj vortoj, kaj, cetere, ĉiam estas permesite al verkistoj la provuzadon de tiaj novaj vortoj. Tamen estus bone aldoni ĉiam moton pri la provvorto, kiel, efektive, oni faris pri unu el la supraj vortoj. (Vidu p. 77). Oni rimarkas: “ Ĉio por kiu, p. 12, kaj “ ĉio por kio,” p. 18. La unua, kredeble, estas preseraro. Malofte eraroj de stilo enestas la libron, sed eble “ kaptante la punkton,” p. 21 ne estas klara al alilanduloj ; kaj pli bona ol “ rediris,” lasta linio, p. 24, estus “ respondis.” Aliflanke, oni povas rekomendi al ĉiu studanto de Esperanto la legadon de tia bone kaj lerte tradukita verko.|Moljo. [[La Brita Esperantisto]] - Numero 146, Februaro (1917)}} === [[Foiro de Frankfurt]] === '''Foiro de Frankfurt. 23-29 sep.''' Frankfurt, 1923, 23 pĝ. Ilustrita. ===[[Folkenes forbund om esperanto]]=== '''Folkenes forbund om esperanto'''. Eld. [[Centra Dana Esperantista Ligo]], Kopenhago, 1923. ===[[Folkloro kaj Kolektivaj Esploroj per Bonvolaj Informantoj]]=== A. Varagnac. '''Folkloro kaj Kolektivaj Esploroj per Bonvolaj Informantoj'''. Eld. Union Republicaine, [[Chalons-sur-Marne]], 1935(?), 8 pĝ. {{citaĵo|Studaĵo pri la utileco de folklora [[studo]], kun klasifiko kaj priskribo de ĝia [[kampo]]. |[[La Brita Esperantisto]] - Numero 368, Decembro (1935)}} ===[[La Franca Linio]]=== '''La Franca Linio. La Linio, kiu fortranĉas la angulon Plymouth al Novjorko en malpli ol ses tagoj'''. Eld. Compagnie Generale Transatlantique, Ltd., Londono, 1926 (?), 8 pĝ. ===[[Fundamenta Esperanto-Japana Vortaro]]=== [[Yoshi H. Ishiguro]] kaj [[Kurachi Haruo]]. '''Fundamenta Esperanto-Japana Vortaro'''. Eld. Kiboŝa, [[Tokio]], 1931(?) {{citaĵo|Luksa rizpapera 100-paĝa [[gramatiko]] kaj vortaro Esperanto-japana, lede bindita, por la veŝt-poŝo. |[[La Brita Esperantisto]] - Numero 314, Junio (1931)}} == G == ===[[Gajaj Klubvesperoj]]=== [[Gudrun Riisberg]] kaj aliaj '''Gajaj Klubvesperoj'''. Eld [[Dansk Esperanto-Forlag]], Aabyhoj, 197(?) {{citaĵo|Jen kolekto de bonhumoraj skeĉoj kaj ludoj tre adekvataj por vivigi nian lingvon en la kluboj. La libreto estas tre bonvena pro la spriteco kaj facila ludeblo de sia enhavo. Mi citu la skeĉojn “La kudrilo", ludebla de kvar aktoroj; “Egal-Rajto", "Fatamorgano" kaj "Kion vi diras?" ludeblaj de du kaj "La Porko” ludebla de tri. Kio pli bona ol praktikadi amuze? La preso esta s tre klara, mi trovis nur tri preserarojn, kiujn mi citas por eviti miskomprenon: p. 5, orelon ilin ( : ili); p. 8 foriros (: foriras); viziko (veziko ) . La lingvo estas korekta. Tamen... bedaŭrinde la uzo de: TIOM tiom malgaja, tiom granda, tiom malĝentila (paĝ. 18, 20, 22) kontraŭ la tradicia kaj pli flua TIEL. ATA "Li povas e sti savATa". AT kiel AS esprimas absolute neperfektan agon, dum la frazo citita celas perfektecon, do savITa (p. 25). A kun la pasiva gerundio. "Veni nerazita” anstataŭ nerazite. AS Por subjunktiveco: “ke la sinjorino estas zorge vestita ” anstataŭ estu. Miaj atentigoj ne iras nur al la simpatia libreto "Gajaj Klubvesperoj”, sedal ĉiu , kiu uzas la lingvon diverĝe, neunuece.|[[Salvador Gumá]]. [[Boletín]] n183 (jan 1971)}} ===[[Geodezia fakterminaro en ses lingvoj]]=== '''Geodezia fakterminaro en ses lingvoj'''. Eld. Budapesti Geodeziaj es Terkepeszeti Vallalat, Budapeŝto, en kvar volumoj: 1976/1980/1981. En la angla, Esperanto, franca, germana, hungara kaj rusa. 1-a parto: Kompensuma kalkulado, kupera geodezio, landa [[mezurado]], 1976 (322 p.) ; 2a parto: Instrumentoj, iloj, instrument-teknikaj nocioj, 1978 (388 p.); 3a parto: Elementa [[geodezio]], parcelado, urb-ordigo, katastro, grundoklasifiko, 1980 (374 p.); 4a parto: [[Topografio]], 1981 (343 p.), 25 cm. === [[George Williams]] === '''George Williams. Skizo de la vivo de la fondinto de la [[Kristana Asocio de Junaj Viroj]] okaze de la centjarfesto de lia naskigo'''. Eld. Tutmonda Komitato de la K. A. de J. V., Ĝenevo, 1921. {{Citaĵo|Traduko laŭ la franca resumo de Th. Geisendorf de la angla verko «The Life of Sir George Williams». — La esperanta stilo kaj lingvo de tiu libro estas bonegaj. Entute tiu eldonaĵo estas tre interesa dokumento|[[Belga Esperantisto]] n092-093 (okt-nov 1922)}} ===[[Gramatiche vocabulari ed eserciçis di lenghe internacional esperanto pailadins furlàns]]=== '''Gramatiche vocabulari ed eserciçis di lenghe internacional esperanto pailadins furlàns'''. Eld. [[Esperanto-Udine]], [[Udine]], 1935(?) ===[[Grammatica da Lingua Esperanto]]=== [[Alberto Alvares Fernandes Vieira]] kaj [[Leonel Gonzaga]]. '''Grammatica da Lingua Esperanto'''. 2a eldono. Eld. M. Piedade & K°, Rio de Janeiro, 1907. ===[[La Granda Reĝo]]=== Pastro Joaĥim. '''La Granda Reĝo'''. Eld. Sekretariejo de la Surtronigo de la S. Koro de Jesuo, Ginneken, 1936(?), 22 pĝ. {{citaĵo|Alvoko al la honorigo de bildo de la [[Koro de Jesuo]] en Romkatolikaj hejmoj, kaj historio de tiucela movado. Lingve sufiĉe bona, sed ne perfekta. Ĉu necesas ''devocio, supremacia'' Preferinda estas ''Jesuo'', ol ''Jezuo''.|[[Montagu Christie Butler|M. C. B.]] [[La Brita Esperantisto]] - Numero 378, oktobro (1936) }} ===[[Gravuras e Vocabularios para o Ensino do Esperanto]]=== '''Gravuras e Vocabularios para o Ensino do Esperanto'''. Eld. [[Liga Esperantista Brasileira]], Rio de Janeiro, 1941(?) {{citaĵo|En ĉi tiu volumeto ni vidas serion de 21 [[bildopaĝo]]j, kiuj prezentas objektojn el la [[ĉiutaga vivo]]. Sur ĉiu paĝo troviĝas plimalpli 50 Esperantaj terminoj, nomantaj la [[objekto]]jn desegnitajn: entute la libro enhavas la nomojn de preskaŭ 1000 objektoj. Pri la Esperanta teksto respondas S-ro [[Alberto Couto Fernandes|S. Couto Fernandes]] [''tiel''], kaj (kiel oni atendus ĉe tia eminenta samideano) ĝi estas tute laŭdinda. Unu-du nekutimaj terminoj estas [[persieno]] (Venetian shutter) (kp. ĵaluzio, Venetian blind); kaj [[babasuarbo]], [[karnaubarbo]] (nomoj de lokaj arboj, kies signifon ni ne eltrovis). La ''[[Union Jack]]'' estas standardo Brita, ne sole Angla. Anstataŭ [[golfio]] aŭ gaŭfo (eksperimentaj nomoj ne plu uzataj) oni nun ordinare nomas la ludon [[golfo]]. Diversloke la bildoj estas iom tro malgrandaj aŭ malklaraj por facila distingo. Sed por 130 milreis la kursestro povas ricevi de la eldonejo la kolekton “A”, kun la samaj bildoj grandformataj por montro surmure : tio tre faciligus la instruadon.|[[La Brita Esperantisto]] - Numeroj 433-434, Majo - Junio (1941) }} ===[[Gvidilo de l' profesoroj kaj de l' lernantoj]]=== '''Gvidilo de l' profesoroj kaj de l' lernantoj'''. Eld. [[Eldonejo de Esperanto]], [[Issy-les-Moulineaux]], 1933(?) {{citaĵo|Konsiloj por la lernado de Esperanta [[stenografio]] Duployé-Flageul kaj modela traduko de l’ ekzercoj.|[[Brazila Esperantisto]] 1933_n258-261_jan-apr.}} [[dosiero:Ŝapiro - Gvidilo tra Bialystok, 1923.pdf|eta|140ra]] === [[Gvidilo tra Bialystok, la nask-urbo de nia Majstro]] === '''Gvidilo tra Bialystok, la nask-urbo de nia Majstro'''. [[Jakobo Ŝapiro]], 1923, eldonejo [[Esperanto Triumfonta]] en [[Horrem]] apud [[Kolonjo]]. ([[d:Q94695516]] en vikidatumoj) == Ĝ == ===[[Ĝenerala instruado en V.D.R.]]=== '''Ĝenerala instruado en V.D.R.''' Eld. [[Fremdlingva eldonejo]], [[Hanojo]], 1971. {{citaĵo|Malgraŭ la sanga batalado, kiu jam de 25 jaroj ŝtormas tra Vjetnamio, la ĝenerala instruado disvolviĝas en vere mirigaj proporcioj, se konsideri kiom da obstakloj kaj handikapoj devas superi militanta popolo. Ĉi tiu [[libro]] bone prilumas la nunan situacion en la kampo de la edukado en [[Nord-Vjetnamio|V. D. R.]], faras rivelajn kom parojn kun la panoramo de pasintaj tempoj kaj projektas kun fido kaj optimismo por la futuro. Leginda libro, kies klara, simpla lingvo estas kroma logaĵo.|[[Fernando de Diego|F. de Diego]]. [[Boletín]] n191 (maj 1972)}} == H == === [[Handbook of the church esperantist leage]] === ''Handbook of the church esperantist leage (La Eklezia Esperantista Ligo)''. Eld. [[Eklezia Esperantista Ligo]], [[Huddersfield]], 12 paĝoj 22 X 14 cm. {{Citaĵo|Tre efike redaktita broŝuro en angla lingvo. Ĝi enhavas klarigon de la tuta programo de la ligo Eklezia, kiu konsistas el: Enkonduki Esperanton en la servo de la religio, Pliigi la Influon de l'Eklezio per Esperanto, Favorigi la literaturon de la internacia lingvo.|[[Belga Esperantisto]] n073-074 (mar-apr 1921)}} ===[[Hat Esperanto eine Zukunft?]]=== '''H. Jungschaffer'''. '''Hat Esperanto eine Zukunft?'''. 1948(?) ===[[Hejmoj de Birdoj]]=== [[Ju Zi]] '''Hejmoj de Birdoj'''. Ilustrita de [[Wu Daisheng]]. Eld. [[Ĉina Esperanto-Eldonejo]], [[Pekino]], 1983, 21 cm. {{citaĵo|Plenkolora infanlibreto pri birdoj kaj ties [[nesto]]j.|[[Der Esperantist]] n130_feb. 1985}} ===[[Heroldo-Taschenworterbuch]]=== '''Heroldo-Taschenworterbuch'''. Eld. [[Heroldo de Esperanto]], [[Kolonjo]], 1933(?) 131 pĝ. {{citaĵo|Esp-Germana kaj German-Esperanta poŝvortaro; klare presita, oportuna formato. Kun plenaj [[listo]]j de nomoj geografiaj kaj personaj, kaj interesa kaj utila enciklopedieto de la [[Esperanta movado]]. Bedaŭrinde la vortaro multe tro facile enlasas vortojn senutilajn kaj dubindajn. [[Ŝanĝo]], ekzemple, de ''fugo'' al ''fugeo'', aŭ de ''vipuro'' al ''vipero'', estas neakceptebla. ''Komuti'' kaj ''ŝalti'', ''gracila'' kaj ''svelta'', ''niti'' kaj ''vinkti'', ''MET'' kaj ''CET'', baraktas kune por ekzisto. Ŝajne oni celis kolekti multajnrenkonteblajn formojn senkribre, lasante la lolon kaj la tritikon kreski kune. Tio utilas pli al la leganto de nia [[gazetaro]], ol al la lernanto bezonanta gvidon. Malgraŭ la amaso da novaj [[vorto]]j, mankas ''heĝo'' ! | [[La Brita Esperantisto]] - Numero 336, Aprilo (1933)}} ===[[Hebrea progreso en Palestino]]=== '''Hebrea progreso en Palestino. Prezentita al la XVII-a Tutmonda Kongreso de Esperanto en Ĝenevo en Aŭgusto 1925'''. [[Centra Cionista Organizaĵo]], Londono, 1925. ===[[Hibakusha]]=== '''Hibakusha'''. Eld. Nihon Hidankyo. Tokyo 1982, 20 p. {{citaĵo|Hibakeoj en Esperanto nomiĝas la vunditoj kaj domaĝitaj de la jeto de atombomboj far [[Usono]] sur Hiroŝimon kaj Nagasakion. La Japana Federacio de la organizaĵoj de A- kaj [[H-bombo]]j suferitoj ([[The Japan Confederation of A- and H-Bomb Sufferiers Organization]]) eldonis 3-lingvan (Esperanta, angla, itala) riĉe kaj ja terure ilustritan kajeron pri la detruitaj [[Hiroŝimo]] kaj [[Nagasaki]] kaj pri ties mortbruligitaj aŭ ankoraŭ vivantaj viktimoj. Ege emociiga broŝuro, kiu helpu al ankoraŭ pli aktiva kontraŭstaro al la usona minaco de "unua nuklea bato". Ni represas parton de la [[broŝuro]]. „'''Kial estis uzita la atombombo?'''<br> Meze de 1945 Japanio jam perdis ĉiom da maraj kaj aeraj armefortoj, kaj preskaŭ restis sen militpovo por daŭrigi la batalon. En [[februaro]] interkonsento estis farita inter la [[aliancano]]j en Jalta, ke Sovetunio partoprenu la militon kontraŭ Japanio en Siberiu [''tiel''] komence de aŭgusto, ĝis tri monatojn post la [[malvenko de nazia Germanio]]. La uzo de la [[atombombo]]j fare de Usono fakte ne estis "por mallongigi la agonion de milito, por savi milojn kaj milojn da vivoj . . ." (la prezidento [[Harry S. Truman|Truman]]), sed "por havigi al si politikan [[avantaĝo]]n en la usona postmilita strategio kontraŭ Sovetunio" (la milita [[sekretario]] [[Henry L. Stimson|Stimson]]). Troviĝis ankaŭ alia kaŝita celo, nome, por esplori la povon de la atombombo pretige por la plua uzo de nukleoj armiloj en la [[estonteco]]. Jen kial ambaŭ urboj estis elektitaj kiel celobjektoj por fari eksperimenton sur la vivantaj korpoj. Pro tio Usono rigardis la damaĝon milita sekreto kaj rifuzis helpi la [[hibakŝo]]jn malgraŭ propono farita de [[Internacia Ruĝa Kruco]]. Usono perforte venigis multe da hibakŝoj al militaj hospitaloj en Hiroŝima kaj Nagasaki, kie ili prenis specimenojn de ilia sango kaj fortranĉis la afektitajn partojn de iliaj malfortiĝintaj korpoj por patologia esplorado, traktante la viktimojn kiel "[[kobajo]]jn", sed ili donis al ĉi tiuj nenian medicinan traktadon.<br> '''Hibakŝoj alvokas por la neniigo de nukleaj armiloj'''.<br> En 1954, kiam Usono faradis eksperimentojn de hidrogenaj bomboj en la [[atolo Bikini]], la telekomunika funkciulo de Japana fiŝista [[ŝipo]], aganta en Pacifika Oceano, mortis pro la radioaktiveco el la "[[polvo de morto]]" kiu falis sur la ŝipon. Tio vekis fortan indignon en larĝa gamo de japana popolo, kaj la [[movado]] kontraŭ A- kaj H-bomboj disvastiĝis tra la tuta lando. Kuraĝigite de la [[Unua Monda Konferenco kontraŭ A -kaj H-bomboj]] en Hiroŝima en 1955, la neglektitaj hibakŝoj unuigis sin kaj formis [[Hidankyo]] [''tiel''] (Federacio de Asocioj de Viktimoj de Atom- kaj [[Hidrogenbombo]]j) la sekvantan jaron. Ekde tiam la hibakŝoj persistis en aktivadoj ĝis nun, postulante la kompletan malpermeson de {{J|nuklea armilo}}, kaj postulante de la registaro efektivigon de nova leĝo por la helpo al hibokŝoj. Subtenate de multe da civitanaj organizoj, Hidankyo, klopodas kolekti 20 milionojn da subskriboj por postuli la starigon de leĝo por helpi la hibakŝojn, kaj ĝi preparas sendi [[delegitaro]]n eksterlandon por dissemi la [[vero]]n, kaj denunci la krimecon de la atorm-bombado pri Hiroŝima kaj Nagasaki." La broŝuro ankaŭ ekzistas unu lingva.|[[Der Esperantist]] n123 jan. 1984}} ===[[Hiroŝima-Nagasaki. Bilda Dokumento pri la Atombombado]]=== '''Hiroŝima-Nagasaki. Bilda Dokumento pri la Atombombado'''. Eld. Eldon-Komitato por Hirosima-Nagasaki, 1978. {{citaĵo|''„Estis mateno agrable serena; oni antaŭvidis ardan varmegon kun la koruso de cikadoj kiel kutime en somero. Hiroŝima, la 6an de aŭgusto 1945, je la 8a horo, 15 minutoj. Matennebulo jam forpasis sub la intensa sunbrilo, kiu ankaŭ tiutage aŭguris tipan somertagon kun varmego. Nagasaki, la 9an de aŭgusto 1945, je la 11-a horo, 2 minutoj. Jen la fatalaj momentoj, kiam du atombomboj de la usona armeo, urania kaj la alia plutonia, unuafoje uzitaj en milito, atakis la du urbojn. Ili pereigis 130 000 — 140 000 homojn en Hiroŝima kaj 60 000 — 70 000 en Nagasaki“.'' Aperis 1979 en Japanio libro pri la sekvoj de la unua atombombado. „Hiroŝima — Nagasaki. Bilda Dokumento pri la Atombombado“. La ampleksa 350-paĝa librego entenas 390 fotojn kolorajn kan nekolorajn, kiuj estas faritaj horojn post la bombado aŭ jarojn poste (ĉar atombomba malsano ankoraŭ hodiaŭ rabadas vivon de travivintoj) kaj 93 kolorajn bildojn, kiuj estas desegnitaj surloke aŭ pentritaj de la bombitoj („hibakŝoj“) mem. Entute oni elektis tre zorge el materialo de pli ol 4000 fotoj kaj 2500 desenaĵoj. Multaj fotoj nur lastatempe estas disponigitaj de la usona mararmeo. Preskaŭ ĉiuj fotoj estas faritaj rekte de la originalaj kliŝoj de la [[posedanto]]j. La libro estas verŝajne unika en la mondo. La eldonadon de la libro ebligis per sia mono 15 000 japanaj civitanoj, kiuj formas la bazon por la „Komitato de Japanaj Civitanoj por sendi Donacajn Kopiojn de Bilda Dokumento de la Atombombado al Niaj Infanoj kaj Kolegaj Homoj en la Mondo“. Ĝis nun aperis eldonoj en la japana, angla, hispana lingvoj kaj en Esperanto. Dum la somero 1979 delegitaro de tiu-ĉi komitato traveturis kelkajn eŭropajn landojn kaj ankaŭ, fine de aŭgusto, estis gastoj de la „Packonsilantaro de GDR“, por transdoni la librojn al la reprezentantoj de GDR. Du [[reprezentanto]]j de la [[Japana Pacdefenda Esperantista Asocio]] (la japana [[MEM]]-sekcio), nome [[Kimiaki Kurita]] kaj [[Ikuo Senga]], kiuj apartenis al la [[delegitaro]], transdonis ekzemplerojn de la esperantolingva eldono al la [[prezidanto]] de [[Centra Laborrondo Esperanto]], [[Rudolf Hahlbohm]]. Tiom pri la faktoj. Nun iom pri la fono de la verko. Ni legas: „Kiel eble plej frua efektivigo de la kompleta abolicio de nukleaj armiloj kaj de la plena malpermeso de atom- kaj hidrogenbomboj — tion forte aspiras ĉiuj [[homo]]j en la mondo. Ni devas nepre komuniki al la sekvantaj generacioj kaj al ĉiuj homoj en la mondo la neniam ripetendan tragedion de Hiroŝima kaj Nagasaki. Tiu arda deziro kovis kaj naskis tiun ĉi libron. La [[projekto]] startis per ideo hazarde ekhavita. En iu mezlernejo en Gubernio Hiroŝima la lernantoj regule sendadis al aliaj [[mezlernejo]]j en la lando lernomaterialojn pri la atombombado, kiujn ili ricevis de siaj instruistoj kaj gepatroj. El tio sekvis, ke en iuj lemejo) oni ekhavis lecionojn pri la atombombado, kaj ke naskiĝis kontakto inter la geknaboj jen per korespondo jen per rekta renkontiĝo. Cu do ne eblos fari la samon adrese al la tutmondaj popoloj? Tio estis la [[ideo]] trafinta unu patron, kiu vizitis Hiroŝimon kune kun siaj infanoj kaj estis forte impresita de la valora agado de la geknaboj. Li tuj parolis al siaj amikojj pri la sugesto, kaj tiel komenciĝis la tuta afero.“ Kion diri pri la fotoj mem? Ili estas tiom teruraj kaj animskuaj, ke apenaŭ sufiĉas la homa lingvo sin esprimi. Tro malmultaj ja scias pri tio, kio okazis 1945 al tiuj du urboj. Gi estas la infero laŭ ĉiuj eblaj variantoj de imago-povo. Se oni trafoliumis la libron, oni ekkomprenos, kio atendos la mondon, se oni ne sukcesas bridi la militpreparantojn. Por ke la libro ankaŭ aperu en Esperanto, esperantistoj-subtenantoj el [[Japanio]] fondis apartan asocion por akceli la [[eldonado]]n. Deko da esperantistoj tradukis la tekston sub la kontrolo de Konisi gaku. Povas okazi, ke japana esperantisto donacos tiun verkon al sia eksterlanda amiko. Tiam tiu nepre sendu sian impreson al„Hiroŝima-Nagasaki osekaj e okuru esperanto no kai“ ĉe Japana Esperanto-Instituto, Wasedamati 12-3, Siuzyuku-ku, Tokio, 162 Japanio. La libro estas forta kaj siaspece unika alvoko al la homaro, ĉion entrepreni por ke finfine ekhaltu la vetarmado, venu la plena kaj senkondiĉa malarmado kaj estu sekurigita la paco. En tiu strebado la esperantistoj de GDR estas plene je la flanko de la japana civitana komitato.|[[Der Esperantist]] - Numero 100, Februaro (1980)}} {{citaĵo|La libro pri Hiroŝima—Nagasaki. Spertoj el ĈSSR<br> Nia paca sekcio streĉas forton, kiel eble plej multe helpi en la batalo por forigi nukleajn armilojn. En tiu klopodo tre helpis al ni japanaj pacamikoj, kiuj donace sendis al ni fotoalbumojn "Hiroŝima — Nagasaki", bilda dokumento pri la atombombado. Tiu donaco instigis nin, sendi al ĉiuj rondetoj alvokan leteron, ke ili organizu inter esperantistoj prelegojn pri la nuklea danĝero kaj ke ili uzu la [[libro]]n kiel dokumenton de teruraj postsekvoj. Paroladoj estis organizitaj ne nur inter esperantistoj, sed la albumoj estis pruntitaj al diversaj societaj organizaĵoj, kie diskutoj havis tre bonan rezulton. Ĝis hodiaŭ jam estis organizitaj prelegoj en 56 lokoj de Ĉeĥoslovakio kaj konstante venas postuloj pri la prunto de tiu ĉi unika libro. Laŭdinda fakto estas, ke la rondetoj en Trebiĉ preparis enkondukan skriban prelegon por ĉiuj. De plua rondeto estis la prelego surbendigita. Aliaj [[aktivulo]]j preparis [[diapozitivo]]jn, lauj vagas kun la libro. Alia rondeto preparis mallongan filmon pri diskuto, kiun instigis trarigardo de la bildoj. Kelkaj kluboj sukcesis pri prelego publiki artikolojn en tagaj gazetoj. Unu aktivulo fondis kronikon de eldiroj, kie ĉiu trarigardante povas skribi sian impreson pri la libro. La libro estis ankaŭ uzita por instruado en alta lernejo en studobjekto „radio�aktiveco **. Ni kredas, ke pluaj rondetoj ankaŭ disvolvos novajn metodojn kaj [[maniero]]jn por la plej efika eluzo de la bilda dokumento. Mi volas esprimi sinceran [[danko]]n al la japanaj pacamikoj, kiuj donis per la eldono de libro decidan paŝon...|[[Drahomir Koĉvara]]. [[Der Esperantist]] n112 feb. 1982}} ===[[Hispanujo-Elvoko al la Pacifismo]]=== [[Herbert Runham Brown]]. '''Hispanujo-Elvoko al la Pacifismo'''. Eld. la aŭtoro, [[Enfield]], 1937(?) {{citaĵo|Interese kaj klare prezentas la vidpunkton de la absolutista militrifuzanto pri la nuna situacio en [[Hispanio]], kaj la problemoj naciaj kaj personaj (ekz., “Se mi estus en Hispanujo!”) kiujn ĝi levas. Lingve bonega. |[[La Brita Esperantisto]] - Numero 383, Marto (1937)}} ===[[Hispanujo (gvidlibro)]]=== [[Francisco Javier Sánchez Cantón]]. '''Hispanujo'''. Eld. Reĝa Delegito por Turismo kaj Artkulturo, Madrido, 1926. {{citaĵo|Ĉi tiu bela libro estas havebla senpage de ĉiu Esperanta grupo aŭ Asocio por sia Biblioteko, per peto pri tio al la Reĝa Delegito por Turismo, Romantika Muzeo, Strato S. Mateo, Madrid, per ilustrita poŝtkarto kiel eble plej bele kaj esperante verkita ; kaj prefere kun la [[stampo]] de la grupo aŭ asocio. |[[La Brita Esperantisto]] - Numero 256, Julio (1926)}} ===[[Historio, instruoj kaj valoro de la Baha’i-movado]]=== '''Historio, instruoj kaj valoro de la Baha’i-movado''' trad. [[Hermann Grossmann]]. Eld. [[Esperanto-komitato de la Baha’i-movado]], Hamburgo, 1925(?) ===[[Historio pri la Skismo en la Laborista Esperanto-Movado]]=== "Historio pri la Skismo en la Laborista Esperanto-Movado. Dokumentaro, — kiu montras la kaŭzojn kaj respondecojn, kaj preparas la bazon por unueca agado." Eld. [[SAT]], Parizo, 1935(?) {{citaĵo|Ĉi tiun broŝuron nepre devas legi ĉiu, kiu interesiĝas pri la laborista Esperanto-movado. Laŭ la antaŭparolo, la kompilintoj “klopodis paroligi nur faktojn, dokumentojn”, kaj ĝia ĉefa valoro estas la interesa kolekto da gazet-artikoloj, leteroj, k.t.p., pri la evoluo de [[Sennacieca Asocio Tutmonda]], la agado de la komunista opozicio, la transpag-malpermeso rilate al la SATmono en Moskvo, kaj la fondo de nova [[Internacio]] — I.P.E. Kompreneble, la komentoj ne pretendas senpartiecon, kaj la “alia flanko” vidas la aferon de mala vidpunkto (vidu, ekz., Sur Posteno, Jan., 1935). Sed ĉu oni konsentas aŭ ne, oni ne povas ignori la verketon.| J.F. [[La Brita Esperantisto]] - Numero 365, Septembro (1935)}} ===[[Homaranismo en praktiko]]=== '''Homaranismo en praktiko: Projekto kaj opinioj pri la Domo de Homamo. La plej grandiosa entrepreno en Esperantujo'''. Eld. [[Oomoto]] Internacia, Parizo, 1932(?) ===[[La Homo, kiun Milionoj aŭskultas]]=== [[Gunnar Furhanimar]]. '''La Homo, kiun Milionoj aŭskultas (Stanley Jones kaj Lia Mesaĝo).''' Eld. [[Kristana Eldonejo]], Stockholm, 1946? {{citaĵo|Jen biografieto, kun portreto, de [[Stanley Jones]] : homo, kiu eble pli multe ol iu ajn alia helpis interpreti la [[Kristanismo]]n al [[Brita Hindio|Hindujo]], kaj Hindujon al la Okcidento. Ni legas pri Ha laboro kiel Kristana [[evangeliisto]] ĉe hinduoj, islamanoj, ateistoj, [[komunisto]]j, kaj teozofoj ; per prelegoj, [[diskutado]], seminario, kaj alimaniere; lia [[vojaĝado]] en Hindujo, ĉinujo, Aŭstralazio, [[Usono]], Sudameriko; la argumentoj de [[oponanto]]j; renkontoj kun [[Mohandas Karamchand Gandhi|Gandhi]] kaj aliaj [[eminentulo]]j ; liaj laborprincipoj ; lia sinteno pri multe da aktualaj kaj gravaj demandoj. Ofta malhelpo estas la fia vivo de Eŭropanoj nekristanaj. En iu urbo (ni legas) du [[Eŭropano]]j duelis, kaj ambaŭ mortis. Bonkore la Hindoj enterigis ilin. Dezirante honori la mortintojn, la Hindoj decidis post pripenso, ke la mortintoj certe amos tion en la morto, kion ili amis en la vivo. Do sur la tombon la Hindoj metis [[cigarskatolo]]n kaj brandobotelon ! En la dua parto iom ĝenas ofta ripeto de ''“ Jones diras . . . , Jones opinias . . . ”''. Tamen oni tute ne celas prezenti iun [[teologio]]n aparte Jones’an, sed nur resumi la esencon de liaj “ok gravaj verkoj" (Kial ne listigi ilin ?) —verkoj mondfamaj, vaste legataj, kaj tradukitaj multlingven. Efektive la paĝoj estas pensigaj kaj meditindaj, ĉu la leganto estas Kristano, aŭ ne. Jen kaj jen troviĝas malofta preseraro (stranga petolaĵo de la presista diablo sur p. 97), aŭ esprimo lingve iomete kritikebla. Sed ĉiuokaze, la verko ne pretendas esti [[literatura majstraĵo]]. Entute la stilo estas simpla, klara, kaj ĝenerale tre bona. Anstataŭ ''kriplino, Filipona, Fidji, Nasaret, farizeo, balsamita'', mi preferus ''kriplulino, Filipina, Nazaret, fariseo, balzamita'' (pli bone, ĉe nomo Biblia, uzi la formon Biblian). La Angla prononco de Jones estas ne ''Ĝons'', sed ''Ĝoŭnz''.|[[Montagu Christie Butler|M.C.B.]] [[La Brita Esperantisto]] - Numeroj 501-502 jan-feb 1946}} ===[[Hon Dat]]=== [[Anh Duk]]. '''Hon Dat''' trad. [[Ngujen Minh Kinh]]; [[Ngujen MinhTung]] kaj [[Ngo Quy Toan]]. [[Hanoi]]: [[Fremdlingva Eldonejo (Hanojo)|Fremdlingva Eldonejo]], 1968. - 446 p. {{citaĵo|Laŭ la antaŭparolo de [[Tran Bach Dang]], Prezidanto de la Konsilantaro de Verkistoj kaj Artistoj de [[Sud-Vjetnamio]], tiu ĉi romano estas vivovera rakonto okazinta en la vilaĝeto Hon Dat, ĉirkaŭ la jaro 1961. Tie, pli ol mil soldatoj, ekipitaj per plej bonaj armiloj eĉ kun helpo de militŝipoj, devis rezigni sian [[batalo]]n, post dektaga kolizio kontraŭ 19 [[gerilano]]j, inter kiuj troviĝis du knaboj, deksepjara kaj dektrijara, tri virinoj kaj sepjara infanino. Post la unua renkonto, kiam, interne de individuaj truoj en la tero, la gerilanoj surprize atakis la soldatojn sur la senŝirma kampo meze de rizejoj plagitaj de kamuflitaj foskaptiloj kien la soldatoj multnombre glitfalis, ili devis forkuri kaj rifuĝi en kaverno, de kie, dum la dektaga sieĝo, preskaŭ sen akvo kaj sen rizo, la gerilanoj kuraĝe defendis sin mortigante pli ol 100 soldatojn de la [[Vjetnama Respublika Armeo]] krom usonan konsilanton. La tuta romano celas glorigi la fanatikan batalvolon de homoj serĉantaj la reunuiĝon de sia patrujo kaj la propran vojon al feliĉo, sen interveno de fremdaj potencoj devigantaj perforte la realigon de io, kio ofendas la sendependan [[spirito]]n de tiu suferanta popolo de herooj profitante samtempe la okazon por politike propagandi. Samkiel «[[Kun la defendantoj de Kon Ko]]», el la sama eldonejo, la romano, en flua lingvo, klare kaj senerare, laŭ [[stilo]], foje estas korektebla la uzado de la prezenco anstataŭ la preterito en verbaj tempoj, eble influataj pro nacia [[esprimmaniero]].|J. DEVIS. [[Boletín]] n170 (nov 1968) }} ===[[Humoraj felietonoj]] === '''Humoraj felietonoj'''. [[Jakobo Ŝapiro]], 1923, eldonejo [[Esperanto Triumfonta]] en [[Horrem]] apud [[Kolonjo]]. ===[[Humoraĵoj (Baucon)]]=== H. Baucon.^{<small>[?]</small>} '''Humoraĵoj''', antaŭparolo de [[Paul Gottfried Christaller]]. Eld. [[Oskar Ziegler]] & Ko., [[Marktredwitz]], 1919 {{citaĵo|Esperanto estas supernacia. Humoro estas internacia. Ambaŭ konstatojn refoje pruvas tiu nova kolekto da kvardek humoraĵoj, tradukitaj de Franca profesoro, eldonitaj en Germanio kun antaŭparolo de Prof. Christaller. Tiu lasta deziras, ke ĝi estu utila, kiel amuzilo por la malnovaj, kiel ekzercilo por la novaj, kiel varbigita por la estontaj samideanoj. Plenumu tiun trioblan esperon la belpresita stilkorekta posteŭlo de "[[Libro de l’ Humoraĵoj]]", de "[[Tutmonda Anekdotaro]]", k. t. p.|Esperanto n232 dec. 1919}} ===[[Hungaraj brodaĵoj]]=== *[[Ladislao de Spolarich]]. '''Hungaraj brodaĵoj'''. Eldonis [[Hungara Esperanto-Federacio]], Sashalom, kvartalo de la [[16-a distrikto de Budapeŝto]], 1937(?) {{citaĵo|Enhavas plejparte ilustraĵojn (25), kiuj prezentas la belegajn hungarajn brodaĵojn en variaj modeloj. La broŝuro ĉefe interesos virinojn. Prezo ne estas indikita ; verŝajne oni liveras la [[broŝuro]]n senpage, propagande por la hungaraj domindustriaj manlaboraĵoj|[[ Belga esperantisto]] n249 (nov 1937)}} <!-- == Ĥ == --> == I == ===[[La iglesia y el problema de la lengua auxiliar internacional]]=== [[Jerzy Korytkowiski]]. '''La iglesia y el problema de la lengua auxiliar internacional'''. Eld. [[Claret]], [[Barcelona]], 1981(?) {{citaĵo|LA IGLESIA Y EL PROBLEMA DE LA LENGUA AUXILIAR INTERNACIONAL de Jerzy Korytkowiski kun antaŭparolo de M. D. Chenu.—La eldonejo «Claret» el Barcelona aperigis ĉi tiun gravan verkon kies titolo jam plene anoncas la enhavon de la 142-paĝa libro, tre bone kaj klare presita. La aŭtoro funde analizas la problemon de la internacia komunikado de la [[katolika eklezio]] dum la jarcentoj kaj post varia kaj kompleta studado sub ĉiuj aspektoj, venas al la racia konkludo ke la internacia lingvo Esperanto estas la perfekta solvo de la problemo. Vere inda kaj leginda verko por ĉiu esperantisto kiu emas koni la pravajn [[argumento]]jn de nia strebado por tutmonda kompreniĝo kaj ankaŭ tre taŭga por la religiaj medioj ĉar ĝi prave pruvas ke nia nobla idealo estas sukcesinda. Ke ĝi okupu indan lokon je nia bretaro post atenta tralegado.|[[Ramon Molera i Pedrals|Ramón MOLERA]]. [[Boletín]] n245 (maj 1981)}} ===[[La Individualisma Socialismo]]=== Felix Lagalaure. '''La Individualisma Socialismo de D-ro Axel Fobertson Proschowsky'''. Eld. Rasa Virina Klubo,<small>^[?]</small> Paris, 1928? ===[[La Internacia Asocio de Poŝtmarkkolektantoj. Kio ? Kial ? Kiel ?]]=== '''La Internacia Asocio de Poŝtmarkkolektantoj. Kio ? Kial ? Kiel ?'''.<ref>La asocio ŝajne en la unua jardeko post la Dua Mondmilito estis faka esperantista asocio. Ekzemple [https://dlibra.kul.pl/Content/47764/52983.pdf troveblis noto pri kunveno de ĝi en la]{{404|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[UK 1953]] (en ''[[Esperanto-Post]]'' 11/1953, p. 128)</ref><ref>Aldona noto: la [[Esperanto-Ligo Filatelista]], faka esperantista asocio daŭridanta la agadon, fondiĝis nur en 1968</ref> Eld. XPDO, Berks,<small>^[?]</small> 1948(?), 16 pĝ. {{referencoj}} ===[[Internacia lingva komunikado]]=== Vidu [[Tadeusz Ejsmont]]. ===[[La Internacia Misia Konsilantaro]]=== Baronino van Boetzelaer van Dubbeldam kaj kaj van der Hoop van Sclechteren. '''La Internacia Misia Konsilantaro (I.M.K.): ĝia celo kaj ĝia tasko. ''' Eld. Nederlanda Misia Studkonsilantaro, Zeist, 1933(?) {{citaĵo|Faktoplena raporto pri klopodoj krei tutmondan kontakton inter la diversaj Kristanaj misioj ĉiulande por komuna helpo kaj konsilo. Ankaŭ pri la fine starigita Konsilantaro, kiu staras super ĉiu sekto aŭ dogmo, krom komuna amo kaj fideleco al Jesuo. Lingve ĝenerale bona.|[[La Brita Esperantisto]] - Numero 334, Februaro (1933)}} ===[[Internacia teatraĵetaro]]=== '''Internacia teatraĵetaro originale verkitaj teatraĵetoj de diverslandaj aŭtoroj'''. Eld. [[Belga Esperanto-Instituto]], [[Antverpeno]], 1931(?), 48 pĝ. {{citaĵo|Tiu ĉi eldonaĵo de « Internacia Eldonejo » apartenas al la kolekto de «Ilustritaj Rakontetoj» kaj «Internacia Dialogaro». Tiu ĉi libro kunmetita tre zorge de prof-o [[Alfred Kenngott]], enhavas mallongajn sed tre trafajn teatraĵetojn de diverslandaj aŭtoroj, inter kiuj ni citu [[Raoul Laporte]] (Germanio), [[Helena Hempel]] (Polio), [[Ludwig Krysta]] (Ĉeĥoslovakio), [[Louise Briggs]] (Anglio) kaj Lucette Faes<ref>poste post edziniĝo Lucette Faes-Janssens</ref> (Belgio). En nia belga organo ni rajtas speciale citi tiun ĉi lastan aŭtorinon, kiu verkis spritan kaj samtempe propagandan teatraĵeton «Esperanto kaj Amoro», kiu certe valoras ne nur agrablan legadon, sed reprezentadon dum intima Esperanta festo. Sed ankaŭ la aliaj meritas [[komplimento]]n. La tuta kolekto bone harmonias. Ankaŭ tiu ĉi verketo eliras la [[presejo]]n de « Belga Esperanto-Instituto », kiu tiel montras, ke ĝia laborejo laboras ĉiuspecajn presformojn.|[[Belga esperantisto]] n189 (okt 1931)}} {{referencoj}} ===[[International Radio Manual]]=== Epton, H. '''International Radio Manual (A Short Dictionary of Radio Terms. ENGLISH-ESPERANTO)'''. Eld. la aŭtoro, Londono, 1925. {{citaĵo|La libro enhavas gramatikon de Esperanto por angloj, ankaŭ esperanto-anglan kaj angla-esperantan radio-vortarojn. Por [[radioamatoro]]j tre necesa kaj rekomendinda libro.|[[Bulgara Esperantisto]] j06 n10, 1925}} === [[Ilustritaj esperantistaj poŝtkartoj]] === {{Citaĵo|La firmo [[Oskar Ziegler]], Bopserstrasse, 8^III [[Stuttgart]] eldonis serion da 6 poŝtkartoj, reprezentantaj virinajn mienojn kaj aĉeteblaj po [[spesmilo|Sm.]] 0.250 la serio da 6 poŝtkartoj, laŭ desegnaĵoj de Breuer.|[[Belga Esperantisto]] n050 (dec 1912)}} === [[Internacia Stenografiisto]] === '''Internacia Stenografiisto''' estis trimonata "oficiala organo de l'Internacia Asocio de la Esperantistoj-Stenografiistoj (IAES) kaj de l'Franca Societo de la Esperantistoj-Stenografiistoj", fondita en 1923 de [[Pierre Flageul]], kiu estis ĝia unua redaktoro. Redaktoro en 1934 estis [[Leon Paul Charles Cogen|Léon Cogen]]. La lasta numero estis tiu de decembro 1934. Antaŭe ĝi aperis sub la nomo "Rondiranta gazeto". '''Ekstera ligilo''': [https://search.onb.ac.at/primo-explore/search?query=any,contains,Internacia%20Stenografisto&tab=default_tab&search_scope=ONB_gesamtbestand&vid=ONB&offset=0 Jarkolektoj] de Internacia Stenografiisto (tie skribita "Stenografisto") en la [[Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj|Kolekto por Planlingvoj kaj Esperantomuzeo]] === [[La Internacia Organizo de la Esperanto Movado]] === Dro Smulder. ''La Internacia Organizo de la Esperanto Movado''. Eld. So Sleijtïers, [[Den Haag]], 1912? ===[[Islamo Esperantiste Rigardata]]=== Colin Evans. '''Islamo Esperantiste Rigardata''', 1946? {{citaĵo|Eble pli ol ĉio malhelpas la progreson de [[Esperanto]] la fakto, ke la ordinara homo, sciante nenion ajn pri la lingvo, tamen pro senbazaj antaŭjuĝoj, aŭ aŭdinte la epiteton "artefarita”, emas ĝin kondamni senesplore; kaj anstataŭ rigardi la faktojn aŭ serĉi la [[vero]]n, senkritike glutas kaj ripetas ĉiun absurdaĵon diritan de kontraŭuloj, mem egale sensciaj. La ideo, ke antaŭ ol esprimi opinion, estus dezirinde kontroli la [[fakto]]jn senpartie, malofte eniras lian kapon. Tamen por prijuĝi iun ajn demandon, estas konsilinde atenti ne nur la dirojn de oponantoj, sed ankaŭ tion, kion vere diras kaj kredas ĝiaj partianoj. Kaj oni kredu blinde nek al unu, nek al alia. Kiom el ni vere scias, kion kredas la [[Islamano]]j ? Multaj devus konfesi, ke ili ne funde esploris la demandon, kaj malmulton scias tre precize, studinte serioze nek la kontraŭ nek la por. Jen libreto, per kiu S-ro Evans prezentas al ni tion, kion pri sia religio diras klera Islamano mem. Li atentigas pri similaĵoj inter vortoj Zamenhofaj kaj Islamo ; klarigas la ĉefajn Islamajn doktrinojn kaj [[devo]]jn ; kaj rebatas popularajn miskomprenojn aŭ erarojn. Pri la temo mem ni ne parolos ĉi tie. Ĉu kelkaj asertoj pri [[Kristanismo]] estas justaj, oni povas malkonsenti. Sed Islamon la aŭtoro prezentas klare, racie, kaj alloge. Efektive, ni dubas, ĉu ekzistas tiel trafa resumo en Esperanto pri iu alia religio. Ni volus vidi en [[Esperanto]] similajn traktaĵojn, samstile kaj de klera kredanto verkitajn, pri ĉiu alia [[religio]]. Nenion oni perdas, kaj multon oni povas gajni, el scio kaj kompreno. Lingve la verko estas tre bona. ''Fraŭd-i'' estas radiko ne ofte renkontata, tamen utila kaj internacia. ''Elektriko'' d.e. ''[[elektro]]''. Ĉu kongregacio povas signifi preĝejan [[adorantaro]]n ? La frazo batali post malamiko volas cedi bezonas atenton.|[[La Brita Esperantisto]], n 493-494 maj-jun 1946}} == J == === [[De Jongste suksessen van hete Esperanto]] === '''De Jongste suksessen van hete Esperanto'''. Eldonis de ''Nederlandse Federatie van Arbeiders Esperantisten'', [[Federacio de Laboristaj Esperantistoj]] (la nederlandlingva sekcio de [[Sennacieca Asocio Tutmonda]]), Amsterdamo, 1921 — 16 paĝoj 16.5X11.5 cm. {{Citaĵo|Propaganda [[broŝuro]] en simpligita [[nederlanda lingvo]].|[[Belga Esperantisto]] n092-093 (okt-nov 1922)}} <!-- == Ĵ == --> == K == ===[[Kan Lik]]=== [[Ho Phuong]]. '''Kan Lik'''. Hanoi: Fremdlingva Eld., 1969. - 320 p. {{citaĵo|Kan Lik estas vjetnama heroino, kies faroj en la tragika milito de ŝia lando konsistigas Ia temon de ĉi tiu biografia romano. La verko estas diversflanke interesa, kaj ties Esperanta traduko spegulas la simplan kaj senpretendan stilon de niaj ĉinaj kaj vjetnamaj samideanoj. Ĝin onilegas facile kaj plaĉe.|[[Boletín]] n183 (jan 1971)}} ===[[Kantas la hungara skolto]]=== '''Kantas la hungara skolto: Hungaraj haj Skoltaj Kantoj.''' Eld. Szalay, Budapeŝto, 1933(?) {{citaĵo|Interesa kolekto da kantoj, multaj kun muziknotoj, kiu meritas atenton de ĉiu [[skolto]] aŭ muzikamanto Esperantista. Vortoj en Esperanto, kaj ofte ankaŭ en hungara lingvo. La Espero en B bemola estas tro alta por ordinara [[voĉo]].|[[La Brita Esperantisto]] - Numero 342, Oktobro (1933)}} ===[[Karpetoj transaltis la Drakpordon]]=== '''Karpetoj transaltis la Drakpordon'''. Eld. [[Ĉina Esperanto-Ligo]], Pekino, 1962(?) {{citaĵo|Infanlibreto alvenis tute nepripensite, kaj multe ĝojigis min. Mi rajtas esti infano kaj amuziĝi per la ĉarmaj bildoj, kaj per la mildega feliĉa rakonto pri kvin karpetoj kiuj multe naĝis, senbrue, foje kontraŭ la [[fluo]], unue en trankvila rivereto, poste en rapida torento, finfine en granda riveroj serĉis, demandis, evitis la barojn de la vojo, restis timigitaj de lokomotivo kaj trajno, ĝis finfine ili trovis la grandegan drakpordon, kaj preskaŭ nekredeble ili transsaltis ĝin kaj trovis... Oh, paradiza artEfarita lago, tio estas preskaŭ la ĉielo! La hirundo helpis ilin kaj transdonis salutojn al la avino. Neniu malamo, neniu venĝo, neniu malbonulo; estas bonaj kvalitoj por infana rakonto, senkompare multe pli bona ol tiuj de la t. n. filmoj por infanoj. Aĉetu ĝin, kaj certe vi ne eraros! |E. G. [[Boletín]] n133 (maj 1962)}} ===[[Katalogo de lingvoj]]=== '''Katalogo de lingvoj naturaj, popolaj, literaturaj, klasikaj kaj artefaritaj (provizora listo). Eld. UEA, ĝenevo, 1927, 40 paĝoj. {{citaĵo|Tiu studo enhavas jenajn ĉapitrojn: La Lingvoj de la homaro: Antikvaj lingvoj de la civilizacio; Modernaj kulturlingvoj de tutmonda graveco, kun proksimuma nombro de parolantoj por ĉiu el ili; La [[Lingvo internacia]] kun Mondlingva Statistiko, kiu enhavas la nomon, jaron kaj lokon de apero, nomon de la aŭtoro de 350 projektoj de internacia lingvo.|D-ro Harry Forta. [[Belga esperantisto]] n155 (jan 1928)}} === Katolika Esperantisto === '''Katolika Esperantisto''' estas oficiala organo de [[Katolika Esperantista Hispana Asocio]]. ===[[Katolika terminaro Esperanto-Español]]=== *Claramunt, Jozefo M. (1964): '''Katolika terminaro Esperanto-Español''', [[Tilburg]], [[Internacia Katolika Informejo]], 1964, 56 p., 20, broŝ., Serio de IKI {{citaĵo|En plaĉa broŝura formato kaj klare legebla teksto, la 56 paga terminaro de H.G. Wonnemakers S.J. kaj P. Huberteno O.F.M., aperas nun en la hispana traduko de J. M. Claramunt Sch. P. kiel 5a broŝuro en la Serio de I.K.I. kaj riĉigas la jam abundan fakan vortararon ekzistantan en la Internacia Lingvo. Tiu libreto, kiu speciale interesos la katolikanojn, enhavas laŭ aboca ordo pli ol mil okcent katolikajn terminojn. La traduko estas ĝenerale bona kaj ni devas gratuli la tradukinton pro la laboro farita; tamen, en venontaj [[eldono]]j oni devos korekti kelkajn misaĵojn kiuj enŝoviĝis en la tekston.|N. L. ESCARTIN. [[Boletín]] n149 (maj 1965)}} ===[[Kantono sub bombardo de japanaj aviadiloj]]=== J. O. Thompson. '''Kantono sub bombardo de japanaj aviadiloj'''. Eld. Johan H., Kantono , 1939(?) {{citaĵo|Ĉinujo en Flamoj - 22 karikaturoj aŭ skizoj de ĉinaj artistoj, kun Esperanta teksto. La volumeto prezentas la ĉinan sintenon kontraŭ la japana invado. |[[La Brita Esperantisto]] - Numero 408, Aprilo (1939)}} ===[[La Kialo]]=== R. A. Laidlaw. '''La Kialo''' trad. F. H. Hanbury kaj Luyken. Eld. Walters Brothers, Londono, 1930(?) 64 pĝ. {{citaĵo|Fama religia traktato, jam eldonita en 14 lingvoj.| [[La Brita Esperantisto]] - Numero 309, Januaro (1931)}} ===[[Kiel atingi Edinburgon]]=== '''Kiel atingi Edinburgon. Al Kontinentaj partoprenontoj de la 18a Universala Kongreso de Esperanto.''' Eld. [[James H. Fitton |J. H. Fitton]], [[Huddersfield]], 1926(?), 10 pĝ. {{citaĵo| Ilustrita broŝuro pri la Londona kaj Nordorienta Fervojo|[[La Brita Esperantisto]] - Numero 256, Julio (1926)}} ===[[Kiel Farigi Kreanto Facile kaj Rapide]]=== Petro Den. '''Kiel Farigi Kreanto Facile kaj Rapide'''. Eld. [[Moraviaj Esperanto-Pioniroj]], 1935(?), 230 pĝ. {{citaĵo|Vidante la vivon kiel serion de eksperimentoj, el kiuj nur la sukcesaj estas kreaj, la aŭtoro provis formuli teorion pri la leĝoj de la kreado, kun la celo helpi al la homoj konstrui pli perfektan mondon. Farante krean eksperimenton, oni devas izoli du eksperimenterojn, kiuj estu kontraŭecaj, sed kiuj tamen enhavu ian komunan [[faktoro]]n. La eksperimenteroj sin kontraŭstaras kiel la pozitivo—la negativon, la viro—la virinon, la progreso—la konservemon, la produktanto—la konsumanton. La pozitiva elemento rigardas al la estonteco, la negativa al la estinteco; la pozitivo celas la unuecon, la negativo—la diversecon. Krea eksperimento faras ekvilibron, [[harmonio]]n, inter la du eroj, kiuj per tio perdas siajn karakterizajn trajtojn kaj kunfandiĝas en novan, tute proprakarakteran tuton. La [[sukceso]]n de la krea ago kondiĉas la ekzisto, en ĝusta kvanto, de ia eraremo, ia pekemo; per ĉiu sukcesa [[eksperimento]] oni iom malpliigas la eraron, la pekon, kaj samgrade alproksimiĝas al la perfekteco. Detale eksponinte la teorion, helpe de analogia rezonado, Petro Den prove aplikas ĝin al konsidero pri iuj gravaj problemoj de la nuntempa mondo; per ĝi li esploras la rilatojn inter la milito kaj la paco, inter la [[reganto]]j kaj la regatoj, kaj inter la scienco kaj la arto. Povas esti ke la teorio en si mem nemulte valoras, sed oni rajtas senhezite rekomendi la verkon kiel tre interesan provon de unu homo ekvilibrigi siajn diversecajn ideojn en la kadro de filozofia leĝaro. La nomo de la eldonfirmo garantias pri la ĝenerala kompetenteco de la traduko ; nur pri detaloj de lingvo-uzo oni povus disputi.| [[Alec Venture]]. [[La Brita Esperantisto]] - Numero 373, majo (1936)}} ===[[Kio estas Socikredito?]]=== Social Credit Coordinating Committee. '''Kio estas Socikredito?'''. Eld. Gordon House, [[Nottingham]], 1947(?) {{citaĵo|Ĉi tiu broŝuro tre klare prezentas la [[ideo]]jn pri ekonomia reformo kiujn iniciatis majoro C. H. Douglas, kaj kiuj (sub la nomo ''Social Credit'') trovas konstante pli grandan [[akcepto]]n. La verko estas malgranda, sed ĝiaj 41 paragrafoj tre klare prezentas la [[afero]]n, sub la rubrikoj ''Graveco de la individuo, Celo de industrio, Manko de mono, [[Eksporto]] ne estas solvo, De kie la mono venos? Nacia kredita departemento, [[Vendado]] subkosta (Justa prezo), Nacia [[dividendo]], [[Libereco]] de elektado. La traduko, farita de [[John Leslie]], estas modela. Ni prefere dirus ''investi'', ol ''plasi''. Ĉu ''Socia [[kredito]]'' ne estus pli agrabla formo, ol Socikredito?|[[La Brita Esperantisto]] - numeroj 509-510 sep-okt 1947}} ===[[Kion rakontas amikoj de Peĉjo]]=== Hermynia Zur Mŭhlen. '''Kion rakontas amikoj de Peĉjo''' trad. "Senheredigito". Eld. [[Sennacieca Asocio Tutmonda]], Leipzig, 1928(?) ===[[Kiu estas kiu inter Nord-Amerikaj Esperantistoj]]=== '''Kiu estas kiu inter Nord-Amerikaj Esperantistoj'''. Eld. Postnikov. ===[[Kiu estas Jozefo?]]=== [[Johan Valano]] kaj Vjekoslav Iveziĉ. '''Kiu estas Jozefo?'''. Eld. [[Internacia Kultura Servo]], Zagrebo, 1984. {{citaĵo|Bildstria [[rakonto]] en facila lingvaĵo, verkita kiel ekzercolegaĵo akompane al „la zagreba instrumetodo".|[[Der Esperantist]] n130_feb. 1985}} ===[[Kiuj semas plorante]]=== [[Éva Tófalvy]] kaj [[Oldřich Kníchal]]. ''Kiuj semas plorante, romano'', 1984, 107 paĝoj, [[Universala Esperanto-Asocio]], Roterdamo,<ref>(eo) [https://www.youtube.com/watch?v=z8Ern0dcNN4 Kiuj semas plorante... - Nicola Ruggiero], YouTube-filmeto</ref>, ISBN 9290170298. Romano kiu ricevis la premion "Raymond Schwartz"<ref>(eo) [https://www.esperokatolika.org/ek19761980/ek1979_05.htm#11 Premio "Raymond Schwartz] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20221215174214/https://www.esperokatolika.org/ek19761980/ek1979_05.htm#11 |date=2022-12-15 }}", Esperanto Katolika, n-ro 5, 1979.</ref> (elp. Ŝvarc), kvazaŭ taglibro de homo, kiu erarvagas sub influo de [[Faŝismo|faŝisma]] ideologio<ref>(eo) [https://katalogo.uea.org/katalogo.php?inf=2241&id=786&recenzo=montru#ek Recenzo de Don Harlow], UEA</ref>. {{citaĵo|«Kiuj semas plorante...» estas psikologia, intima romano, kvazaŭ taglibro de la protagonisto, kiu rakontas pri siaj viveventoj kaj siaj psikaj sintenoj kaj reagoj al la vivo. La aŭtoroj montras, kiel homo povas erarvagi sub la influo de politika ideologio ĉi-kaze naziismo — ĝis perfido al siaj kunhomoj kaj eĉ intimuloj. La stilo estas modera, sen superfluaj precizigoj. La konstruo estas kohera, ne dispeciĝas en ĉapitrojn. Personecaj karakterizoj estas sukcesaj, sociaj kaj politikaj eventoj klarigas el cele efikantaj dialogoj kaj sobraj evidentigoj. Por la Premio konkursis dek manuskriptoj de naŭ aŭtoroj el ses landoj. Eva Tófalvi naskiĝis en Mohacs, Hungario, en 1947-a. Ŝi estas diplomito de la [[Universitato Eötvös Loránd]], [[Budapeŝto]], pri la hungara kaj Esperanta [[filologio]]j. Si jam gajnis kvar aliajn premiojn en la Belartaj Konkursoj de UEA. Ŝi estas la ĉefaŭtoro de «Kiuj semas plorante...». Oldrich Kníchal naskiĝis en [[Humenné]], [[Ĉeĥoslovakio]], en 1939-a. Li finstudis historion kaj filologion en [[Prago]]. Ekde 1981-a li estas redaktoro de la slovaklingva gazeto en Budapeŝto. En 1982-a li gajnis la Premion Luigi Minnja [''tiel''] pro eseo, Eva Tófalvi kaj Oldrich Kníchal estas geedzoj.|Suno. [[Boletín]] n264 (jul 1984)}} {{referencoj}} ===[[Konciza Kompendio por ludi la Klavaron per Klavarskribo]]=== '''Konciza Kompendio por ludi la Klavaron per Klavarskribo'''. Klavarskriba Instituto, Londono, 1948(?) 16 pĝ. {{citaĵo|Jen gvidlibro en Esperanto por la [[lernado]] de genia sistemo de muzika notacio kiu havas Esperantan nomon : “[[Klavarskribo]]”. Antaŭ proksimume 15 jaroj, Cornelius Pot, nederlanda sciencisto kun pasio por [[muziko]], elpensis novan sistemon de muzika notacio, kiu forigas kelkajn el la malfacilaĵoj kaj komplikaĵoj, kiuj ofte senkuraĝigas la lernanton de la piano per la malnova notacio. La sukceso de la metodo iris de lando al lando, kaj nur la postmilitaj malfacilaĵoj (ekz, papermanko) malhelpis ĝian pli rapidan disvastiĝon. Nun, kuraĝigite de ĉiam pli granda aro de diversnaciaj uzantoj, la eldonisto, mem fervora Esperantisto, decidis aperigi ĉi tiun lernolibron en [[Esperanto]]. Per ĝi la jam senkuraĝiĝinto aŭ la nova aspiranto povas eklerni, kaj je sia surprizo tuj provi kaj reprodukti jam konatajn ariojn. Troviĝas pli ol 10,000 diversaj muzikaĵoj en la klavara sistemo. |[[La Brita Esperantisto]] - numeroj 521-522, septembro - oktobro (1948)}} ===[[Konfeso (romano)]]=== [[Milka Pogaĝic]]. '''Konfeso''' trad. [[Antonija Jozičić]]. 1914(?) ===[[Konturo de Oomoto]]=== '''Konturo de Oomoto'''. Eld. Propaganda Oficejo, [[Kameoka]], 1932(?) {{citaĵo| Libreto de propagando|[[Brazila Esperantisto]] 1932 j23_n01-03_jan-mar.}} ===[[Kortfattet Oversigt over Worms’ System paa Esperanto]]=== [[Robert Kreuz]] kaj A. Worms. '''Kortfattet Oversigt over Worms’ System paa Esperanto'''. Eld. Stenografisk Tidsskrift, [[Horsens]], 1934(?), 8 pĝ. {{citaĵo|Resuma adapto por Esperanto de la [[stenografio]] Schrey-Worms. Klare presita, sed tro konciza por utili al tiu, kiu ankoraŭ ne scias la sistemon. |[[La Brita Esperantisto]] - Numero 349, Majo (1934)}} ===[[Kudlago, la malgranda eskimo]]=== [[Nienke van Hichtum]] '''Kudlago, la malgranda eskimo''' tradukis S.D. Mannoury. Eld. Societo Esperanto, Stockholm, 1935(?), 40 pĝ. {{citaĵo|Libreto por novuloj kaj junuloj, kiun ili kun ĝojo kaj utilo legos. La simpla, reala rakonto pri la simpatia eskima bubo Kudlago vekos nian simpation por li kaj lia popolo. La lingvaĵo estas glata, kaj oni plene povas rekomendi la libron al komencantoj kiel ankaŭ al pli lertaj esperantistoj, kiuj deziros sin distri per legado de interesa rakonto. La kovrilo prezentas tutpaĝan originalan bildon de la malgranda Kudlago kaptanta fiŝojn.|[[Bulgara esperantisto]] j.17 n.05-06 jan.-feb. 1936}} ===[[Kudra kaj Trika Terminaro]]=== Myrtle Verda kaj Vilĉjo Verda. '''Kudra kaj Trika Terminaro'''. 1948(?) {{citaĵo| Oni ofte diras, iom ŝerce, ke se kunvenas du Esperantistoj, ili babiladas en Esperanto, sed ke du Esperantistinoj post la unuaj [[frazo]]j emas fali en la nacian lingvon, pro la [[manko]] de teknikaj terminoj pri vestaĵoj kaj aliaj aferoj kun [[intereso]] por virinoj ! Jen provo almenaŭ parte forigi tiun mankon. Efektive vestoj kaj ŝtofoj diferencas ĉiulande kaj ĉiuepoke ; kaj ĉiu fabrikisto emas konstante elpensi por siaj varoj novajn fantaziajn nomojn, baldaii forgesota,iii ; oni do povas dubi, ĉu estas eble aŭ eĉ dezirinde, doni internaciajn nomojn al [[afero]]j pure naciaj, lokaj, aŭ efemeraj. [[Kudrado]] kaj trikado, tamen, prezentas [[kampo]]n internacian kaj gravan, ĝis nun ne sufiĉe atentitan. Al mi, laiko, ŝajnas, ke Ges. Verda bone kompilis ĉi tiun provan [[terminaro]]n; tamen ili saĝe kaj modeste petas komentojn kaj proponojn por plibonigo. Ili mem proponis nur jenajn [[neologismo]]jn : '''''ĉika''' (prefere ol ŝika), chic ; [[nilono]], nylon ; [[plasto]], plastic (material) ; '''tredi''', thread (fadenon en kudrilon, stangon tra ringoj, laĉon tra truoj) ; [[tredilo]], bodkin ; '''trikroĉi''', tricot. Aliaj radikoj jam uzitaj estas ''[[bajeto]], baize ; [[ĉeniljo]], chenille ; '''eskalop-i''', -os scallop ; '''kordur(oj)o''', corduroy ; [[mohajro]], orli (hem), '''sarsen(et)o''', [[silesio]], [[vincjo]], '''-eto''', wincey -ette''. Ĉu ''merceri— mercerize'' ([[Robert Kreuz|Kreuz]]) aŭ ĉu (laŭ la [[Terminaro]] kaj [[PV|P.V.]]) ''mercer-o - mercery ?'' Por ''to mercerize'' la internacia [[formo]] estas ''mercerizi''.|[[La Brita Esperantisto]] - Numeroj 513-514 jan-fev 1948}} ===[[Klereco por Hodiaŭ kaj Morgaŭ]]=== '''Klereco por Hodiaŭ kaj Morgaŭ'''. Eld. [[Verlag Zeit im Bild]], Dresden, 1971(?) 68 paĝoj . {{citaĵo|La broŝuro tem as pri la kleriga sistem o socialism a funkcianta en la [[Germana Demokrata Respubliko]]. Sendube ĝi havas por niaj pedagogoj aplikeblajn sugestojn en la kampo de la edukado. Aparte interesa estas la rubriko 'Kunlaboro de lernejo kaj gepatroj’. Leginda kaj pensiga broŝuro kun pozitivaj ideoj rilate al kelkaj problem oj, kiuj tutm onde plagas la klerigan sistemon.|[[Fernando de Diego|F. de Diego]]. [[Boletín]] n185 (maj 1971)}} === [[Kleine Esperanto Sprach lehre]] === [[Herman Böbs]]. '''Kleine Esperanto Sprach lehre'''. Ader & Borel, Dresden, 1918. {{citaĵo|Bona gramatiko, sufiĉe kompleta en malgranda volumo, praktike aranĝita kun bonaj ekzemploj. En la estontaj eldonoj, kiujn ĝi meritas, estu evitataj kelkaj lingvaj kaj logikaj malbenoj, kiel ekz. "La botisto flikas tiajn ŝuojn, kiuj estis difektataj"; "preferi ovaĵon ol viando" (intence ol anstataŭ al. Kial?); "en nia lingvo estas amaso da lerninda" (lernindaĵoj). "Rapidvagonaro ne haltas en ĉiu stacio kaj bezonas tial proksimume nur la duonan tempon pro sia preskaŭ duobla rapideco" (du katŭzoj nekorekte kunigataj per tial kaj pro), "la tramvojo, kies elektraj veturiloj estas nur duope aŭ triope, dum fervoja vagonaro enhavas ofte 30 vagonojn ("Elektra" estas nur la motora veturilo, ne la senmotoraj vagonoj). |St. Esperanto n238 jun 1920}} ===[[La Kolorigisto-aerveturanto]]=== V. Godineau. '''La Kolorigisto-aerveturanto''', traduko de la grupo Esperantista de Monako, 1905. {{citaĵo|La Kolorigisto-aerveturanto estas la titolo de -24-paga broŝureto tradukita de la grupo Esperantista de [[Monako]], kaj ''tre bone'' tradukita. Ĝi estas rakonteto de aventuro en [[balono]]; kaj troviĝas en la [[Kolekto Esperanta aprobita de d-ro Zamenhof|Kolekto Aprobita]] ; ĝia prezo estas 30 centimoj (4 pencoj afrankite). Tre taŭga kiel [[legolibro]] en la kursoj de lernantoj.|[[La Brita Esperantisto]] - Numero 006, junio (1905)}} === Komerca Foiro de Paris === '''Komerca foiro de Paris 10 — 25 Majo 1921'''. 4 paĝoj 16 X 24 cm. {{Citaĵo|Belaspekta sur luksa papero presita prospekto kun 4 fotografaĵoj. La Komitato de la Foiro sciigas ke ĝi korespondas per ĉiuj lingvoj, speciale per Franca lingvo kaj Esperanto.|[[Belga Esperantisto]] n075-076 (maj-jun 1921)}} ===[[Komercaj leteroj (Berthelot kaj Lambert)]]=== [[Paul Berthelot]] kaj [[Charles Lambert]]. '''Komercaj Leteroj''' . Eld. [[Hachette]], Parizo, 1903. {{citaĵo|Samtempe la « Fundamenta Krestomatio » de Dro Zamenhof, ni ankaŭ ricevis «Komercaj leteroj » de niaj amikoj P. Berthelot kaj Ch. Lambert; prezo 0,50 franko, ĉe Hachette kaj Kio (''tiel'') kaj ĝiaj tenejoj. Tiu broŝuro enhavas multajn modelojn da leteroj, avizoj, kambioj, reklamoj, anoncoj, k. t. p. kiuj gvidos la komercistojn kaj permesos al ili facile kaj ĝuste redakti iliajn esperantajn skribaĵojn. Dezirante fari persone specialan [[propagando]]n ĉe la komercaj Societoj, ni petas amikojn sendi al ni ĉiujn komercajn presaĵojn, kiujn ili ricevus aŭ almenaŭ sciigi nin pri tio. De nun ni dankas ilin.|[[La belga sonorilo]] - Numero 016, Decembro (1903)}} ===Konsiloj al Esperanto-Instruistoj=== '''Konsiloj al Esperanto-Instruistoj'''. Eld. Esperanto-Instituto de Estonio, Tallinn. 1928. {{citaĵo|KONSILOJ REKOMENDOJ KAJ KLARIGOJ por la kandidatoj al la Esperantoekzamenoj, aranĝataj ĉe la suprecitita Instituto. Sespaĝa folio. |[[Belga esperantisto]] n168-169 (feb-mar 1929)}} === [[Kondiĉoj de la Armistico]] === '''Kondiĉoj de la Armistico'''. Novembro 1918, en angla kaj Esparanta lingvoj. Tiun ĉi dokumenton eldonis la [[BEA]], literatura kaj debata Societo por elmontri la taŭgecon de Esperanto por gravaj internaciaj aferoj. La oficiala angla teksto (kiel ĝi aperis en la ĵurnaloj) estas prezentita, kune kun Esperanta traduko. Brita Esperanto-Asocio. ===[[Kristana kulturlaboro en nia tempo]]=== Erik Hj. Linder.''' Kristana kulturlaboro en nia tempo: Prelego ĉe tutŝtata kunveno de la svedaj liberaj Eklezioj'''. Eld. Esperanto-Missionen, Nora Stad. Svedujo, 1957. Broŝ 28 p.. 12X19. {{citaĵo|La aŭtoro konstatas ke nuntempe “ mirige malmultaj kristanoj sin okupas pri arto. ” Li reĵetas la ideon ke tio sekvas el la fakto ke ” la plej grava kultura kontribuo de la kristana eklezio tutsimple estas prediki evangelion al homoj por konvertiĝo kaj saviĝo. ” Li emas kredi ke la ebla kaŭzo de la manko pli ĝuste estas ke " la nun ekzistantaj kristanaj grupoj ial fariĝis malpli konvenaj kiel kulturmedioj. ” Artistoj ja kaj ĝenerale ĉiuj homoj kiuj kreas lon novan sur la kampo de kulturo kaj scienco, malŝatas la malnovan kaj la laŭkutiman ; ili " provas eviti ĉiuin pretajn opiniojn, ĉiujn liniile rektajn [[direktivo]]jn. ” Siaflanke " la katolika eklezio (kaj la angla alteklezio) sukcesis krei favoran kulturan medion. ” Do, se ankaŭ ” la sveda [[kristanaro]] volas formi kulturan medion, tiam ĝi estu vigle diferencigita medio, ne uniformita tia ", kiu " entenu ĉiajn celadojn kaj [[intereso]]jn ” , konkludas la aŭtoro.|F.C. [[Belga esperantisto]] n358 (sep-okt 1958)}} {{citaĵo|La verkisto, profunde kristana kredanto en ĉi tiu broŝuro tre bone pristudas la [[problemo]]n laŭ plej larĝa kompreno: artoscienco-politikoj pri la rilato inter Kristanismo kaj Kulturo. Estas rimarkinde, ke la pensoj de Erik Hj. Linder koincidas en multaj aspektoj kun unu el la lastaj Mesaĝoj de la Papo [[Pio la 12-a]], en kiu oni asertas, ke ĉiu kulturo fundamentas en la religio. Malgraŭ la fakto, ke la aŭtoro estas [[protestanto]], sur paĝo 18 vi trovos bonajn vortojn pri la [[Katolika Eklezio]], kiu vere imponas pro sia firma doktrino. Legante tiun ĉi broŝuron, oni povas konstati, ke la aŭtoro ne lasas sin konsterni pro la plej modernaj eltrovoj, sed restas firme staranta sur la kristana fundamento, kiel la nura bazo por feliĉo kaj ĝojo.| J. JUAN FORNÉ. [[Boletín]] n113 (jan 1959)}} ===[[Kristo kaj Hitlero]]=== H. Boschma. '''Kristo kaj Hitlero''' trad. M.F. Roelants. Eld. [[Tijdsivoom]], [[Lochem]], 1939(?) {{citaĵo|La Nederlanda eldono de ĉi tiu verketo jam atingis la sepan eldonon. En la Biblio ni legas, ki iam [''tiel''] grandaj homamasoj kunvenis, por aŭskulti [[Kristo]]n. Nuntempe la homamasoj emas forgesi Kriston, kaj prefere aŭskultas iun [[Jiddu Krishnamurti|Kriŝnamurtin]] [''tiel''], [[Josif Stalin|Stalinon]], [[Benito Mussolini|Musolinon]], aŭ [[Adolf Hitler|Hitleron]]. Kiel klarigi la eksterordinaran kaj preskaŭ senliman influon, kiuj tiaj gvidantoj malsamaj inter si posedas super la [[animo]] de homoj inteligentaj kaj eĉ religiaj ? Ĉu Kristo vere perdas sian signifon por la homaro ? Kial oni kreas por si novajn diojn ? Traktaĵo interesa kaj aktuala. Esperanta stilo sufiĉe klara, tamen plibonigebla. |[[La Brita Esperantisto]] - Numero 416, Decembro (1939)}} ===[[Kun la defendantoj de Kon Ko]]=== [[Ngujen Khai]]. Kun la defendantoj de Kon Ko. Hanoi: Fremdlingva Eld.,[1967]. - {{citaĵo|Novelo, kiu rakontas pri la heroaĵoj de la defendantoj de [[Kon Ko]], «Insulo de l’ herboj», kontraŭ la atakoj de usonaj militŝipoj kaj aviadiloj. Tiu insuleto, situanta je tridek kilometroj for de la kontinenta [[Nord-Vjetnamio]] kaj proksime de la 17a paralelo, kvankam ampleksas nur kvar kvadratkilometrojn, tamen, depost la komenco de la usona-eskalado, fariĝis morala bastiono por la tuta popolo pro siaj impetaj rebatoj kontraŭ la ĉiutagaj bombardadoj de tiel potenca malamiko. En tiu malŝirmata antaŭposteno de sia lando, ties defendantoj heroe batalas, kvazaŭ tio estus lia normala vivo. Tiuj junuloj, pli malpli dudek jaraj, plenaj de batalvoko preskaŭ ne konis veran pacon, ĉar la unua rezistado kontraŭ la francaj koloniistoj ja okazis dum ilia infaneco. Tre sobraj pro kutimo, ili ne multe bezonas por sia nutrado. Akvo kaj rizo sufiĉas, sed, krom tio, ili havas abunde [[krabo]]j kaj sovaĝaj legomoj kaj herboj por regali sin. Kovritaj per toloj de usonaj paraŝutoj kiel pluvaj ŝirmiloj, bone kamuflitaj per [[liano]]j kaj ĉiam en tre malgrandaj grupetoj, ili ne facile povas esti trafitaj de la malamiko kaj, tiel, la insula malsanulejo ordinare estas preskaŭ malplena. Foje, post furioza artileria duelo, dum kiu la insuleto estis batita per tunoj da [[bombo]]j kaj centoj da raket-kugloj, iu komentarias: «Ĉio ĉi tio nur estas vanta [[disperdo]] de municioj. Kiel mallertaj ili estas!» Simpla rakonto kun simplaj batalantoj, plenfidaj pri sia venko, por kiuj la [[morto]] nur signifas gloran akcidenton. La verko estas bone presita kaj flue skribita, kvankam, eble pro influo de sia nacia lingvo, oni tro ofte uzas la prezencon en la verbaj tempoj.|J. Devis. [[Boletín]] n163 (sep 1967)}} === [[Kvara Internacia Foiro de Retchenberg]] === * '''IVa Kvara Internacia Foiro de [[Retchenberg]]. 11-19 Aŭg. 1923. Prospekto'''. 8 pĝ. 22,5 x 28,5 cm. * E . Spiethof. «'''La senco de la Foiroj'''» , 1 pĝ, 22,5 x 28,5 cm . === [[Kvar Evangelioj kunigitaj en unu rakonto]] === R. Laisney. '''La Kvar Evangelioj kunigitaj en unu rakonto'''. Eld. [[Hachette]], Parizo, 1908,197 p. Aprobita de la katolika eklezio. <small>(IEMW:700.935-B.Esp-)</small> === [[Kuracisto (revuo)]] === '''Kuracisto''' estis internacia monata revuo pri [[medicino]], kiu eldoniĝis ekde [[1913]] en [[Varsovio]]. (Unua) redaktoro kaj administranto estis d-ro [[Józef Chybczyński]]. === [[La Kvinjaro de Sovetlandoj]] === '''La Kvinjaro de Sovetlandoj'''. De Sosnowski, el la rusa trad. V. Polakov. 1923, 80 p. Ĝi per multaj bildoj kaj sugesta teksto iom malkaŝas al ni la spiritstaton, kredon kaj iluziojn de niaj orientaj najbaroj.“ (G. S. ,E' 1923 p: 183.) == L == ===[[Land-defendado per nemilitaj periloj]]=== [[Frans Daels]]. '''Land-defendado per nemilitaj periloj''' trad. J. Debenf kaj P. Uittenbogaavd. Eld. V.O.S. Bruselo, 1939(?) {{Citaĵo|Interesa kaj pensiga parolado, kiu montras la danĝerojn de la nuna armado, kaj proponas kiel [[solvo]]n rimedojn por civitana sindefendo per [[defendilo]]j nemilitaj sed efikaj. La rezisto proponata estas ne nur pasiva, sed ankaŭ tre aktiva. La [[plimulto]]n de la libro ĉiu pensulo sendube konsentos. Iuloke ĝi ŝajnas neklara aŭ pridubebla ; sed la tuta [[parolado]] estas tre studinda.|[[Montagu Christie Butler|M.C.B.]] [[ La Brita Esperantisto]] - Numero 414, Oktobro (1939) }} ===[[La landlima problemo inter Ĉinio kaj Hindio]]=== '''La landlima problemo inter Ĉinio kaj Hindio'''. Pekino: Fremdlingva Eldonejo, 1963. - 133 p., [13] faldfolioj: multaj mapoj. {{citaĵo|La libro temas, kiel la titolo indikas, pri la disputo inter Ĉinio kaj Hindio pro la landlima problemo kaj enhavas diversajn deklarojn, de la Registaro de la [[Ĉina Popola Respubliko]], kaj leterojn de la ĉefministro [[Goŭ Enlaj]] al la ĉefministro [[Jawaharlal Nehru|Nehru]] kaj al la gvidantoj de aziaj kaj afrikaj landoj. Neriproĉebla [[lingvaĵo]]. |N. L. ESCARTIN. [[Boletín]] n138 (okt 1963)}} ===[[Leĝoj de la homa socio]]=== '''Leĝoj de la homa socio''' trad. U. Ungert. [[Eldonejo Lanterno]], [[Munkeno]], 1968. 79 paĝoj, {{citaĵo |La libreto entenas faskon de pensoj, ĉefe pri politiko, ĝenerale ne tre originalaj, kelkaj kontestindaj, apud evidentaj veroj de etika inspiro. Jen specimeno: “ĉiuj scias, ke nobla semo ne kreskas de si mem, sed postulas penon, sistemecan flegadon. Male herbaĉo ekŝvelas, tuj kiam la homamano, kiu ĝin kontraŭbatalas, forestas”. La lingvo kaj la stilo ne meritas multan laŭdon, kaj denove konfirmiĝas, ke oni ne sufiĉe atentas la ĝustan admonon de Waringhien: neniam publikigu [[traduko]]n, eĉ dek-linian, kiun vi ne kontroligis per klera, alilingva esperantisto! |aŭtoro = [[Fernando de Diego|F. de Diego]] }} ===[[Lernolibro de la Esperanta stenografio]]=== *[[Ludoviko Jakob]]. '''Lernolibro de la Esperanta stenografio'''. Eld. Ludoviko Kókai, Budapest, 1913(?) ===[[Lernolibro de Esperanto por la unua lernojaro]]=== [[Jordan Markov Iliev]], [[Kunĉo Vâlev]], [[Ivan Sarafov]]. '''Lernolibro de Esperanto por la unua lernojaro'''. Ŝtata Eldonejo Narodna Prosveta, 1976/1982. {{citaĵo|En Bulgario aperis nova lernolibro por komencantoj, „Lernolibro de Esperanto por la unua lernojaro“. Ĝi konsistas el du enkondukaj kaj 26 ĉefaj lecionoj; krom tio ĝi enhavas 5 ripetajn lecionojn. Legante la [[enhavtabelo]]n, oni povas kontente rimarki, ke ne gramatikaj, sed ĉiutagaj paroltemoj donas al studanto la direkton de lia okupiĝo pri Esperanto. La temoj ampleksas ekzemple la lernejon, la familion, la homan korpon, [[ekskurso]]jn, feriojn, la junpioniran organizon, la laborbrigadon, la kulturan [[vivo]]n, la belan patrolandon Bulgarion, la Unuan de Majo, la organizan laboron de la [[esperantisto]]j. Evidentiĝas, ke tiu ĉi nova lernolibro laŭ [[temelekto]] plenumas gravan lernpsikologian postulon: La instrumaterialo devigu la lernantojn ke ili malkovru siajn pensojn pri diversaj vivsferoj. Foliumante la lernolibron, oni estas surprizita per la granda nombro de [[ilustraĵo]]j, kiuj konvinke klarigas novajn gramatikaĵojn. Tial alia lernpsikologia postulo estas plenumita: Tipaj ecoj de la fremda lingvo estu instruataj tiamaniere, ke ili en la cerbo de lernanto ligiĝu kun personaj [[impreso]]j, travivaĵoj kaj emocioj. Ĉiu leciono estas pliaĉigita per ekzercoj, kiuj celas al ellaborado ĉe [[lernanto]] de diversspecaj lingvokapabloj: bela skribado, preciza lingvologika pensado, memstara formado de esperantlingvaj respondoj aŭ demandoj ktp. La lernolibro meritas rekonon pro sia eduka tendenco: Lernante Esperanton laŭ tiu ĉi libro, vi ekkonas multajn sciindaĵojn aŭ politikajn principojn, ekz.: — „La patrolando postulas de ni esti fortaj, sanaj kulturaj kaj saĝaj [[civitano]]j“ (sepa leciono); — „Ĝi (t. e. la bulgara popolo T. D.) inde plenumas la testamenton de nia instruanto [[Georgi Dimitrov]] — en 15 — 20 jaroj atingi tion, kion aliaj popoloj ĉe aliaj kondiĉoj atingis dum tuta jarcento. Kaj tiu tasko estis plenumita“ (deknaŭa leciono); — „En la Parko de la Libero ni vizitis la Fratan Tombejon de la pereintoj en la batalo kontraŭ la faŝismo. Ni haltis ĉe la [[Monumento de la soveta armeo (Sofio)|Monumento de la Soveta Armeo]] (deknaŭa leciono); Sendube, ankaŭ tria postulo al vera lernolibro de fremda lingvo estas praktike uzita: La lernado de iu fremda lingvo samtempe formu la [[personeco]]n de lernanto. Tiu tria postulo havas plej gravan signifon por la instruado de [[internacia lingvo]] Esperanto. Ni konvinku la popolojn kaj pacamantajn registarojn pri la volo cle esperantistoj en socialismaj landoj, partopreni la konstruadon de la nova socio kaj batali por ĝi! Kelkaj rimarkoj pri eventuala plibonigo de la priparolata bulgara lernolibro: Unue — Ekde la unua ĝis la fina leciono ĉiuj laborinstrukcioj estas formulitaj en bulgara lingvo. Kial ne paŝo post paŝo anstataŭigi la bulgarlingvajn instrukciojn per esperantlingvaj? Tiel la lernantoj pasante povus pligrandigi sian pasivan vorttrezoron. Due — La minusklo „k“ en la manskriba formo estas donita kirile („K“, p. 6 kaj 31), ĝi estas skribenda en latina skribmaniero „k“. Entute — rekomendinda lernolibro de Esperanto! Mi esperas, ke ĝi influu krean rilaton al fremdlingva metodiko flanke de niaj instruantoj kaj [[instruisto]]j. |[[Till Dahlenburg|T. Dahlenburg]]. [[Der Esperantist]] - Numero 091, Majo (1978)}} ===[[Lernu Esperanton]]=== '''Lernu Esperanton''' Eld. Quarello & Cia. Buenos Aires, 1947(?) {{citaĵo|Tiu libreto estas eltiraĵo el la ampleksa verko «LERNU ESPERANTON», kiu ne estas ankoraŭ eldonita kaj destinita por tiuj, kiuj volas ellerni bone la lingvon. Kompreneble ĝi taŭgas bone por hispanlingvanoj, pro klarigoj superfluaj por alilingvuloj.|[[Afrika Revuo]] numeroj 11-12, Novembro - Decembro (1947)}} === [[Leteroj al Brigito]] === J. B. Severac. '''Leteroj al Brigito'''. La socialista partio, ĝiaj principoj kaj ĝiaj taskoj. 1933, 207 p. === [[Lehbuch der Weltsprache Esperanto]] === [[Karl J. Loy]]. '''Lehbuch der Weltsprache Esperanto'''. Eld. J. C. Huber, Dresden, 1921 === [[Libero (revuo)]] === '''Libero'''. Monata revuo de movadoj por reformigo de la vivo. Interese redaktita. Aperis en 1925-26; 244 p. Formato 29x31. (BIL, p: 319.) ===[[Liberigo de timo kaj mizero]]=== '''Liberigo de timo kaj mizero'''. Eldonis Internacia Asocio Bellamy, [[Beverwijk]], 1952 {{citaĵo|Bellamy-Asocio celas formi socian strukturon laŭ ekonomiaj kaj sociaj ordoj klarigataj en la recenzata broŝuro. La Asocio, por disvastigi sian celon tra la mondo, uzas Esperanton kiel internacian lingvon. Por ni, tiu fakto estas la detalo plej rimarkinda kaj tio estus tre plaĉa, ke kia ajn Asocio kun universalaj celoj ankaŭ uzus Esperanton anstataŭ ignori ĝin.|[[Boletín]] n046 (okt 1952)}} ===[[La Libervola Help-servo en la inunditaj regionoj de Liĥtenstejno]]=== '''La Libervola Help-servo en la inunditaj regionoj de Liĥtenstejno (2an de Aprilo ĝis 5a de Oktobro 1928)'''. Eld.: Konstanta Komitato por la LHS, [[Basel]], ĉ 1930. {{citaĵo|Multilustrita broŝuro kun artikoloj en germana, franca kaj angla lingvoj kaj resumo en Esperanto. Tiu libreto donas klaran bildon pri la organizo kaj pri la rezultoj de help-servo organizita dank’al libervolaj laborantoj en la forte frapitaj regionoj.|[[Belga esperantisto]] n180 (feb 1930) }} ===[[Libroj el la lando de la XXVI-a Universala Kongreso de Esperanto]]=== '''Libroj el la lando de la XXVI-a Universala Kongreso de Esperanto'''. Eld. [[Eldona Societo Esperanto]], [[Stockholm]], 1934. ===[[Lingva planado kaj leksikologio]]=== '''Lingva planado kaj leksikologio'''. Fonto, Chapecó, 2001. {{citaĵo|12 kontribuaĵoj en [[Esperanto]] kaj 5 angle dum la II Simpozio de la [[Akademio de Esperanto]] okazinta en Zagreb 2001. Entute partoprenis lingvistikaj [[sciencisto]]j el 9 landoj nome: Hungario 3. [[Germanio]] 3, Usono 2, [[Ĉinio]] 2, Pollando 2, Serbio 1, Ukrainio 1, [[Brazilo]] 1 kaj Aŭstralio 1. Jen ŝanco por profundigi viajn konojn pri Lingva planado kaj Leksikologio. |[[Brazila Esperantisto]] - Numero 323, Aprilo ĝis Junio 2003}} ===[[Li oferis sian vivon, por ke ni vivadu]]=== [[Merle Eyles]]. '''Li oferis sian vivon, por ke ni vivadu'''. 1939(?) {{citaĵo|Rakonto pri la vivo kaj morto de la Pola militrezistanto Jozef Stankunas. |[[La Brita Esperantisto]] - Numero 410, Junio (1939)}} == M == ===[[Malantaŭ la Fronto]]=== '''Malantaŭ la Fronto'''. Eld. [[Esperanto-Undo Koenkai]], Tokio, 1939(?) {{citaĵo|Kolekto da [[bildo]]j montrantaj helpon donatan de la [[japana registaro]] al ĉinoj en la invadita teritorio. |[[La Brita Esperantisto]] - Numero 408, Aprilo (1939)}} ===[[La maljunulino kiu paŝis en la maro]]=== San Antonio ([[Frédéric Dard]]). '''La maljunulino kiu paŝis en la maro''' trad. [[Armela Le Quint]] kaj [[Ĵak Le Puil]]. Eld. [[Espéranto France]], 1996. Originala titolo: "La vieille qui marchait dans la mer" . {{citaĵo|Jen libro nepre legenda de esperantistoj (ne [[komencanto]]j) kiuj ankoraŭ opinias, ke oni ne povas ĉion esprimi en Esperanto. Tiuj kiuj ne scias kiel "aristokrate" insulti, amuzu sin legante tiun libron. Tiuj kiuj bezonas sinonimojn por la instrumentoj el kio konsistas niaj seksaparatoj lernu tiun verkon. Vi trovos almenaŭ ok vortojn ekde vulvo ĝis la simpatiaj inejo kaj etgroto por la mitula mitologia jonio. Pri penisoj aŭ pliaj ĉuroj kaj kacoj la vortaro estas same riĉa. Mi persone ne ŝatis la tro francan vorton bito, despli ke en PIV la signifo estas sufiĉe diferenca eĉ se temas pri ŝtipo. Verdire, kiuj ne donas pli da graveco al siaj seksorganoj ol al aliaj korpopartoj, eble en la komenco de la legado ne ŝatos la tekston, tro pornoaspektan, poste oni alkutimiĝas. La preĝadoj de la maljunulino estas genie satiraj. Mi devas tuj informi ke, laŭ mi, la libro ne temas pri vera traduko sed pri reverkado, bona adapto al nia [[lingvo]] ĉar kredeble San Antonio neniam aŭdis pri "ŝulca parolstilo" (de [[Rikardo Ŝulco]]) aŭ kabeis! Sed ni ne devas forgesi ke kanzonisto Ĵak Le Puil estas la kreinto (jam de 20 jaroj) de la skandalema, ajnista [[revuo]] "[[La Kancerkliniko]]" do en tiu laboro li sin sentis tiel bone, kiel fiŝo en akvo, aŭ kaco en etgroto. La vortaristo Ĵak majstras en la uzo de nekutimaj [[vorto]]j, mi devis konsulti nian PIV- on multfoje... mi renkonte al la vorto ''falva'' preskaŭ notis preseraron sed mi eksciis ke ''falva'' signifas tre hele flava. La neofte uzata lavabo, ĉe ĵak venigis "necesabo" tiel ke abo estas kvazaŭ sufikso por ujo... sed ''ab'' jam estas [[prefikso]]. Ĵak vere troigis en la uzo (tri aŭ kvar fojoj) de la vorto "odekolono" francismo kiu ne riĉigis nian lingvon despli ke "kolonja akvo" ja en la glosaro de la libro, ankaŭ estas en PIV kaj estas jam ordinare uzata... Tre ŝatus mi scii la respondan signifon en la franca lingvo de "umulo" aŭ "umaĵo "kiuj de tempo al tempo aperas. Feliĉe la kunteksto donas ian sencon. Por mi, alia novaĵo estis la adverbigo de la [[prepozicio]]j pri kaj pro al prie kaj proe. En la komenco mi sentis ĝenon poste mi adaptiĝis kaj konstatis la pozitivan aspekton, kiu evitigas la ripetadon de tio pri kio oni parolas. La libron akompanas erartabelo kun dek eraroj. Evidente kelkaj pliaj estas troveblaj sed tute ne ĝenas la legadon. En pago 65 kaj 72 la unua linio estas ripetita - Pago 200 iu plenlumo nepre devas esti [[plenluno]] por doni koheran signifon, ks. Ne tro impresu vin pro la midzadoj kaj frandzadoj de Armela kaj Ĵak eĉ se la ŝtato el Filipinoj ĵus laŭleĝe malpermesis la buŝan seksumadon; miaj geamikoj, [[tradukinto]]j estas saĝaj geavoj al kiuj oni facile donus piajn bildetojn de tiuj konataj ekleziaj sanktuletoj kaj virgulinetoj. La [[intrigo]]j de la romano ne estas tre specialaj, eĉ iom supraĵaj rilate al la peripetioj de [[ŝtelado]] sed la tuto estas pravigita en la fino de la libro pere de iu freŭda skopofilio (jen seksa [[perversio]] kies ekziston mi naivulo ne konis!). Por mi la granda valoro de tiu verko nekonformisma estas tute alia. Ĝi estas libro, kiu detale, riĉe priskribas tion kion la homoj plej timas, plej abomenas t.e. la maljuniĝo... Aŭ ĉu vi konas maljuniĝantan homon, kiu konfesas paŝo post paŝo sian velkon? |[[Gilbert Ledon]]. [[Brazila Esperantisto]] - Numero 299, junio (1997)}} ===[[La Manifesto de Jesuo Kristo]]=== '''La Manifesto de Jesuo Kristo (La Prediko sur la Monto)'''. Eld. L. Jenkins, Londono, 1931(?) {{citaĵo|Represo de Mateo V-VII., kun ilustrita kovrilo. |[[ La Brita Esperantisto]] - Numero 316, Aŭgusto (1931)}} ===[[Memorlibro pri falintaj esperantistoj 1941 — 1945]]=== '''Memorlibro pri falintaj esperantistoj 1941 — 1945'''. Eld. [[Kroatia Esperanto-Ligo]], [[Zagrebo]], 1977, 111 paĝoj. {{citaĵo|Jen libro kiu meritas ne nur vastan disvastigon, sed ĝi instigu ankaŭ aliajn landajn organizojn al simila grava historia laboro, utila por la [[prestiĝo]] de Esperanto en la koncernaj landoj. Post diligenta laboro la jugoslaviaj esperantistoj nun povas dokumenti per la libro la nomojn de 340 falintoj kaj pereintoj el 90 diversaj lokoj de Jugoslavio, inter ili 37 popolaj herooj. Tio signifas, ke la tiam relative malforta Esperanto-movado en Jugoslavio perdis ĉiun trian organizitan esperantiston kaj ĉiu deka falinto estas distingita popola heroo. La libro enhavas biografiojn de preskaŭ ĉiu falinto, kiuj montras, ke multaj el la plej aktivaj esperantistoj falis en la jaroj 1941 — 1945. Tamen la libro nur dokumentas pri la viktimoj, sed ne pri la transvivintaj esperantistoj partoprenintaj la popolliberigan batalon, kies nombro certe ankaŭ estas alta. Ankaŭ ili ĉiutage riskis sian vivon por la [[libereco]] de sia patrio. Tio konfirmas la profundan konsciencon esperantistan, la fidelecon al sia popolo kaj internaciismon ĝis la lasta konsekvenco. Tion emfazas ankaŭ la „rememoroj de postvivintoj“ pri kelkaj el ili. Laŭdinda estas ankaŭ la enmeto de la paĝoj 91 — 11O sub la titolo „El iliaj verkoj (prozo, poezio, scienca verkado), ĉefe represoj el „[[La Suda Stelo]]“ el la jaroj 1939 — 1941. Tiamaniere la leganto pli profunde konatiĝas kun la personecoj de la falintoj kaj iliaj pensoj kaj ideoj, kiuj ankaŭ hodiaŭ parte ankoraŭ por nia Esperanto-movado povas esti valoraj kaj utilaj. La postvivinto [[Joje Kozlevĉar]] memorskribas pri la aktivecoj de esperantistoj en la koncentrejo Dachau1). Tie unue li sukcesis kontakti la ankaŭ nun bone konatan aŭstran laboristan esperantiston Haiderer, kiu havis malaltan koncentrejan numeron. Ili du ankoraŭ kolektis la polan monaĥon Klimoviĉ, la ĉeĥan pastron Pokorny, la ruson Fulda kaj aliĝis ankoraŭ la bulgaro Darev kaj la jugoslavo Vrtunski. Ili fondis Esperantogrupon, aranĝis memortagon honore al la mortotago de d-ro L. L. Zamenhof kaj helpis sin reciproke faciligi la vivon en la koncentrejo, ja eĉ savis la vivon de Joje. Tre kortuŝa por mi ankaŭ estis la kontribuo de [[Emilija Lapenna]] pri „La eta Regina“, la lasta [[JEL]]-kasistino [[Regina Papo]], kiu pereis en [[Auschwitz]].|[[Der Esperantist]] - Numero 085, Majo (1977)}} ===[[Memorlibro pri la Zamenhof-jaro]]=== Memorlibro pri la Zamenhof-jaro. Eld. [[UEA]]/[[Centro de Esploro kaj Dokumentado]], Londono, 1950. {{citaĵo|Vere mirinda juvelo poi: ornami bibliotekon. La esperantistaro devas akiri tiun [[verko]]n, kiu enhavas plenan historion pri la elpenso kaj disvastigado de la plej granda akiraĵo de la homaro : la helpa internacia lingvo «Esperanto». Por celebri la centjaran datrevenon de la naskiĝo de Lia Doktora Moŝto [[Lazaro Ludoviko Zamenhof]] oni presigis tiun senegalan libron, kunigante en ĝi kelkajn el la multaj artikoloj skribitaj de mondkonataj esperantistoj, kiuj dediĉis siajn plej belajn pensojn por memorigi tiun neforgeseblan daton. Jen la nomoj de tiuj, kiuj, kunlaboris por formi tiun-ĉi historion pri la genia kaj homama elpensinto kaj lia, neniam plibonigita, verko : Prof. [[Gaston Waringhien|G. Waringhien]] (Francio ). Prof. Dro. [[Edmond Privat]] (Svislando). Prof. Dro. W. E. Collison M. A. (Anglujo ). Prof. Dro. [[Eŭgeno Bokarev|E. A. Bokarev]] (Sovetunio), Prof. Dro. [[Ivo Lapenna]] (Britujo). Dro. [[André Albault|A. Albault]], Ofi. (Francujo). Sro. [[Adam Zamenhof]] (Pollando). Prof. Dro. [[Paavo Ravila]] (Finnlando). Sro. [[Vilho Setälä]] (Finnlando). Sro. [[Preston Davis]] (Usono). S-ino [[Marjorie Boulton]], B. Litt. (Anglujo). Sro. [[John Francis]] (Skotlando). Sro. [[William Auld]] (Skotlado). D-rino. [[Clelia Conterno Guglielminetti]] (Italujo). Prof. Dro. [[Juan Régulo Pérez|J. Régulo Pérez]] (Hispanujo). Prof. Dro. [[Giorgio Canuto]] (Italujo). Prof. Dro. [[Seiho Nishi]] (Japanujo). Prof. Dro. [[Hugo Sirk]] (Aŭstrajn). Sro. [[Carl Støp-Bowitz|C. Stop-Bowitz]] (Norvegujo). Dro. [[Gerrit François Makkink|G. F. Makkink]] (Nederlando). Sro.[[Davil Kennedy]] (Britujo). Rev. F. Moravec (Germanujo). Sino. [[Julia C. Isbrücker|Julia Isbrucker]] (Nederlando). Sro. [[Gian Carlo Fighiera|G. C. Fighiera]] (Italujo). Tiuj-ĉi nomoj estas garantio de plena [[sukceso]]. La plej multaj uzis tiun belegan fundamentan Esperanton kiun, tiel bone legas kaj komprenas ĉiuj esperantistoj, eĉ la eklernantoj. Nur, en tre malmultaj, mi trovis kelkajn nebezonatajn «neologismojn», kiu laŭ mia modesta opinio), estas tute nenecesaj, tute ne taŭgaj (ĉiam laŭ mia opinio), en multaj okazoj, miskopreneblaj kaj terure malbeligaj. Kial «inventi» novajn [[radiko]]jn, kiam la esperantistoj ne lernis ilin nek en gram atikoj nek en [[vortaro]]j ? Ankaŭ mi volas komentarii pri la opinio de du artikolistinoj (mi ne volas citi la nomojn), kiuj severe kritikas la verkojn (originalajn kaj tradukitajn) de la glora Sro. Zamenhof. Estas oportune memorigi la vortojn de la Majstro : «Kritiki estas facile, fari malfacile». Ĉu tiuj, kiuj kritikas, kapablas plibonigi la kvanton kaj la kvaliton de la laboro farita en, per, por kaj pri Esperanto de tiu bonega, modesta, lerta, laborema ; ĉiam komprenema, pacema kaj homama [[geniulo]] ? Ĉu ni, mizeraj teraj vermoj, povas juĝi la laboron de tiu reĝa aglo, fluginta super la plej altaj montaroj ? Ĉiuj bonaj esperantistoj restas m irigataj antaŭ la [[amplekso]] de lia eksterordinara [[laboro]]. Neniu povas esti komparata kun li. Mi estas certa ke, ĝis nun, li estis, estas kaj, dum multe da tempo, estos, nekomparebla al iu ajn esperanta verkisto. Se mi kuraĝis kritiki la artikolon de unu el tiuj kritikistinoj, certe, de la [[komenco]] ĝis la fino, mi trovus multajn kritikindajn motivojn. — Ekzemple en la unuaj linioj mi trovis tiun strangan frazon : "bredi metaforojn...", kaj, laŭ ĉiuj vortaroj, «Bredi», estas «kulturi kaj eduki bestojn»... ---- Specialan recenzon meritas la «Pensoj de Zamenhof», kiuj aperas en preskaŭ ĉiuj paĝoj de la libro ; la kolekto da bonegaj fotoj, kiuj estas la plej taŭga grafiakra porto pri la gravaj okazintaĵoj en Esperanto ; ĉiuj poezioj ; k. t. p-, k. t. p. nu, fine, ĉio estas leginda. Ĉu ion neperfektan mi trovis? Jes. Ion, kion ne estis bone prizorgita. Mi skribas pri la pli ol dek-kvin preseraroj, kiujn mi trovis. La gelegantoj scios bone kompreni ĉar, ĉiuj estas tute videblaj, sed, kial oni permesis en tiu, ĉiusence mirinda libro, ke tiuj eraretoj aperu ! Ĉu oni ne korektis la presprovojn? Por fini, mi denove rekomendas la akiron de ĉi-tiu nekomparebla libro, kiu (kiel mi diris en la komenco de ĉi tiu recenzo) estas la plej bela juvelo por ornami kaj honori esperantan bibliotekon. |Rafael Vizcaíno Oleína.[[Boletín]] n124 (nov 1960)}} ===[[Mi amis junulinon]]=== [[Walter Trobisch]]. '''Mi amis junulinon'''. Eld. Trobisch, [[Baden-Baden]], 1966(?) ===[[Mia nuna sintenado pri aprendicito]]=== [[Robert T. Morris]]. '''Mia nuna sintenado pri aprendicito''' tradukita de W. B. Besener. Eld. [[American Esperantist Company]], 1909(?) ===[[ Mikrokomputiloj, periferioj kaj aplikoj]]=== '''Mikrokomputiloj, periferioj kaj aplikoj. Prelegoj de INTERKOMPUTO 1982.'''. Eld. NJSzT, Budapest, 1982. Recenzo: {{citaĵo|Eĉ al nekomputeristoj mi ne devas klarigi, kio estas [[Interkomputo|INTERKOMPUTO]]. La prelegoj de tiu konferenco nun ekzistas libroforme, entute ses volumoj. Ĉi tiu recenzata verko enhavas 17 prelegojn el la fakoj [[mikrokomputero]]j, [[periferio]]j, bildoprilaboro koj datumtransigo. Tio donas malgrandan enrigardon en la amplekson de la konferenco kaj la konsiderindan laboron, kiun devis plenumi ne nur la [[preleganto]]j, sed same la aŭskultantoj. Plejparto de la prelegoj havas bazan aŭ superrigardan karakteron. Pli spertaj fakuloj do apenaŭ trovas interesajn novaĵojn. Tiuj, kiuj aĉetas la prelegojn, ja ne havas la avantaĝon de diskutado kaj persona interparolo. Kelkaj el la asertoj ne estas tiel absolute pravaj (ekzemple "[[cipo]] eblas integri la funkciojn de kompleta komputilo", . . . "[[mikroprocezilo]], konsistanta el la centra procezada [[unuo]], storoj kaj enigaj-eligaj cirkvitoj"). Aliaj ŝajnas al mi tro optimismaj (ekz. la elpaŝoj pri la operaciado sistemo IDEALOS). La prelegantoj sin vidis antaŭ malfacila tasko: Estis necese terminologie prepari la kompletan mikrokomputeran fakon. Ĝenerale tio estas bone solvita. Terminologo trovas trezoron por ordigi, diskutigi kaj unuecigi la uzitajn fakvortojn. Tio ankaŭ koncernas la [[traduko]]jn de la varbanoncoj, en kiuj amasas [[termino]]j antaŭe apenaŭ viditaj. La preskvalito ne ĉiam estas kontentiga. Kelkaj prelegoj estas presitaj per komputera [[eligilo]], kiu uzas malbone legeblajn [[litero]]jn. Ekzistas ja pli klare legeblaj, pli naturaj [[litersistemo]]j (ekz. ROBOTRON K 1520). Por estontaj aranĝoj mi proponus ŝanĝojn: Pli emfazita disigo de aparataro kaj programaro kaj pli da prelegoj pri la praktika (industria) aplikado de mikrokomputeroj (tiaj [[materialo]]j ofte ankaŭ mankas en naciaj fakaj kunvenoj!) ĉar la komputerismo jam profunde enradikiĝis en la E-movado, eble rekomendindus dispartigi la kunvenojn, tiel ke INTERKOMPUTO restos la gvida konferenco, sed delegos difinitajn temojn al aliaj sciencaj konferencoj ([[AEST]]). |[[Michael Lennartz]]. [[Der Esperantist]] n123_jan. 1984}} === [[La Militrezistanto]] === '''La Militrezistanto'''. Novaj-eldonaĵoj de l' [[Internacio de Militkontraŭuloj]]. Fondita en [[1930]]. Aperas neregule. Formato 20,5x14. (v. [[Militrezista movado]].) {{citaĵo|Kolekto de informoj pri militrezisto ĉiulande, kun spertoj de individuaj rezistantoj. Faktaro interesa kaj aktuala.|[[La Brita Esperantisto]] - Numero 344, Decembro (1933)}} ===[[La misio de Esperanto]]=== [[Ramatis]]. '''La misio de Esperanto''' trad. [[Giuseppe Grattapaglia]]. Eld. ''Editora do Conhecimento'', 2000(?) {{citaĵo|La eldonejo Editora do Conhecimento lanĉis libroforme en Esperanto la ĉapitron de la verko ''La postivado de la spirito'', kiu pritraktas la zamenhofan lingvon sub ne komuna aspekto, almenaŭ por ne spiritistoj: la movado por Esperanto en la transtomba mondo. La [[libro]] - La misio de Esperanto - estis profesie editorita kaj havas belan [[kovrilo]]n. |[[Brazila Esperantisto]] - Numero 314, Februaro (2001)}} ===[[Misisipi]]=== L. Malaĥ. '''Misisipi'''. Trad. de I. Jurvsta. Eld. [[Juda Esperantista Grupo en Parizo]], Parizo, 1939(?). {{citaĵo|Triakta teatraĵo el la negra vivo, kiu pritraktas la tragedion de Scotsboro, 64 paĝoj plus ilustrita kovrilo, kun biografia [[skizo]] kaj bildo de la aŭtoro|[[Belga esperantisto]] n267-268 (maj-jun 1939)}} {{citaĵo|La plumo pli potencas, ol la glavo ! Aforismo, kies verecon pruvas longa serio da sukcesaj almilitoj, flanke de verkistoj, kontraŭ maljustaĵoj kaj forigendaĵoj en la homa vivo. La temo de ĉi tiu [[teatraĵo]] — la nun malbonfama Skotsbora proceso, en kiu sep negroj estis akuzitaj pri seksatenco kontraŭ du blankulinoj— konsistigas fortan riproĉon kontraŭ la konscienco de la Usona popolo. Post [[Harriet Beecher Stowe]], [[Upton Sinclair]], kaj aliaj, L. Malaĥ faras baton por la emancipiĝo —ne la nure fizika, sed la plena, spirita— de la Amerika negro ; per sia brila bildigo de la terura rasmalamo kiu sin manifestis okaze de la proceso. Estas domaĝe, ke la faktojn, per si sufiĉe elokventajn, li ekspluatas por propagandi la klasbatalon. La traduko ĝenerale estas bona; sed enrampis kelkaj kritikindaĵoj. Kial la du formoj ''[[trajno]]'' kaj ''vagonaro'' ? Persistas la tute nelogika ''depost ''; ''domaĝo'' anstataŭ malutilo ; kaj la ĵargonaĵoj ''aliel'' kaj ''-io'' landnoma. ''Kontinuados'' (p. 37) d.e. ''daŭrigos''. Dube bonaj estas ''[[gangstero]]'' kaj ''[[ŝerifo]]''. Tre leginda ; sed apenaŭ taŭga por klaslegado. |MASON STUTTARD. [[La Brita Esperantisto]] - Numero 416, Decembro (1939)}} ===[[Mitten in Deutschland — mitten in 20. Jahrhundert. Die Zonengrenze]]=== '''Mitten in Deutschland — mitten in 20. Jahrhundert. Die Zonengrenze'''. Eld. Bundesministerium fŭr gesamtdeutsche Fragen, Bonn, 1960 (?). Titolo tradukebla kiel ''Meze en Germanio — Meze en la 20-a jarcento. La Zonlimo.'' {{citaĵo|Broŝuro en germana lingvo, kun [[aldono]] en Esperanto. Kun multnombraj bildoj de pikildratoj, abatisoj, [[bariero]]j, terbunkroj, gardoturoj, ĝi montras la zonlimon, de la Baltika maro apud [[Lubeko|Lubeck]] suden ĝis [[Hof]]. Ĝi donas la originon, bararanĝojn, gardadon de zonlimon, movadon, de la [[loĝantaro]]. |[[Brazila Esperantisto]] 1960_n558-561_sep-dec}} === [[Mizero kaj suferego de la Nurnbergaj infanoj]] === Statistika Oficejo. ''MIZERO KAJ SUFEREGO DE LA NURNBERGAJ INFANOJ''. Eld. Urbkonsilantaro, [[Nurnbergo]], 1920. ===[[Mondo sen Milito]]=== '''Mondo sen Milito. Alvoko de la Societo de Amikoj al la Kristanaj Eklezioj en ĉiu lando'''. Eld. Friends’ House, Londono, 1938(?), 4 pĝ. ===[[Mondpaca Esperantista Movado 30 jara]]=== '''Mondpaca Esperantista Movado 30 jara'''. Eld. Hungara MEM-Sekcio, Budapeŝto, 1983. 44 p {{citaĵo|Rigardante la nuntempan internacian situacion ni devas konstati, ke neniam antaŭe la [[mondo]] estis en tiel terura danĝero kiel nun. Minacas plej detrua, homarpereiga [[nuklea milito]]. Sub tiuj cirkonstancoj la konsciaj kaj pacamaj homoj bezonas ĉiujn fortojn kaj [[streĉo]]jn por eviti tiun katastrofon, ĉu ili ekzistas? Jes, ili ekzistas kiel granda kreskanta tutmonda pacmovado, al kiu ankaŭ apartenas pacamaj esperantistoj, ili ne nur kunbatalas, ĉar ili scias, ke Esperanto kaj la internacilingva movado nur povas evolui en pacaj kondiĉoj, en paca kunekzistado. 30 jaroj [[MEM]] [''tiel''], tio estas 30 jara batalo por [[paco]], popolkompreniĝo fare de esperantistoj. Al tiu ĉi temo estas dediĉita la samnoma malgranda broŝuro. Multaj kompetentuloj de la pacmovado, esperantistaj kaj neesperantistaj, esprimas siajn pensojn kaj sentojn pri estiĝo kaj agado de MEM. [[Romesh Chandra]] ([[d:Q2165147]]), prezidanto de la [[Monda Konsilio de Paco]], omaĝas la egan signifon de la firma kontakto inter la Monda Packonsilio kaj MEM kaj la streĉojn de la esperantistoj kune labori kun ĉiuj pacamaj homoj en la mondo por paco, progreso kaj homa [[digno]]. D-ro [[Imre Pethes]], prezidanto de MEM, dankas al la "[[pioniro]]j, antaŭuloj, kiuj en 1947, dum la [[UK 1947|32-a Universala Kongreso]], iniciatis la fondiĝon de Esperanto pacmovado [''tiel''] kaj partoprenis gravajn aktivecojn kontraŭ milita minaco, precipe kontraŭ atombomba minaco komence de la 50-aj jaroj. Li substrekas, ke la sukceso de la pacbatalo dependis kaj ankaŭ estonte dependos de kunagado de ĉiuj progresemaj kaj pacamaj fortoj-ĉu esperantistaj, ĉu neesperantistaj, sendepende de politikaj, mondkonceptaj aŭ aliaj starpunktoj. [[William Gilbert]], Ĝenerala sekretario de MEM, i. a. dankas al la ĉeĥoslovakaj kaj hungaraj pacamikoj, ke ili ebligis eldonon de kelkaj altvaloraj gravaj Esperanto-dokumentoj kaj emfazas la necesajn kondiĉojn por efika pacmovado, "serĉi kiu unuigas, eviti kio dividas . . . konkretan kaj konsekvencan pacagadon, tute ne utopian, pacifisman . . ." [[Nikola Aleksiev]] aprezas la pacagadon de MEM kaj precipe la pacamikon [[Rudolf Burda]], ĉeĥa esperantisto kaj unua [[prezidanto]] de MEM, kiu kuniniciatis la esperantistan porpacan batalon kaj sindone ĝin partoprenis. La historia skizo pri MEM, ĝia naskiĝo kaj [[evoluo]] en kaj post la tempo de "[[malvarma milito]]", la prezento de la celoj, ĉefaj taskoj de la agadprogramo kaj de la strukturo de MEM estas valoraj precipe por tiuj, kiuj ĝis nun malmulte informiĝis pri la ampleksaj klopodoj por paco per Esperanto, fare de MEM. Prof. [[Semjon Podkaminer]], iama ikono de la esperanista pacmovado, starigas da demandon: ĉu pacmovado povas esti neŭtrala? Li respondas: rilate al diversaj politikaj, religiaj, filozofiaj kaj aliaj konceptoj - jes. Se ĝi ne rajtas esti neŭtrala rilate al problemoj de milito kaj paco, rasa kaj nacia egalrajteco, kontraŭ ia ajn formo de rasimo kaj [[ŝovinismo]]. Entute la memorbroŝuro montras diversajn kaj multajn aspektojn de la esperantistoj, ĉi estas skribita kun alta respondeco por nia vivo. Certe ĝi instigas pluajn Esperanto-amikojn enviciĝi en porpacan agadon.| Ingrid Schödl. [[Der Esperantist]] n123_jan. 1984}} ===[[Mondpaco kaj Ŝantuna demando]]=== '''Mondpaco kaj Ŝantuna demando'''. Eld. Internacia Rilato-Komitato. Nankino, 1928? {{citaĵo|Ĝi pritraktas pri la ekspedo [''tiel''] de Japana armeo al [[Ŝantuno]] kaj okupo de [[Cinano]]<small>^[?]</small> kaj de la tuta longeco de Ŝantuna fervojo|Brazila Esperantisto 1928 j19_n06-12_jul-dec.}} {{citaĵo|32-paĝa albumo kun multaj ekstertekstaj ilustraĵoj, pri la lastatempaj okazintaĵoj en Ĥinujo.|[[Belga esperantisto]] n168-169 (feb-mar 1929)}} ===[[La Mondpaco kiel Psikologia Problemo]]=== H. Thirring. '''La Mondpaco kiel Psikologia Problemo''' trad. H. Sirk. 1946(?) {{citaĵo|Resumo de pli ampleksa verko, baldaŭ aperonta, pri fenomenoj de kultura degenero. Psikologia studo: lingve bona, stile peza.|[[La Brita Esperantisto]] - Numeroj 515-516 mar-apr 1948}} ===[[Kial Mondregistaro?]]=== '''Kial Mondregistaro? Manifesto de la Mondfederalista Grupo de Britaj Parlamentanoj.''' Eld. [[Universala Ligo]], [[Den Haag]], 1953(?) {{citaĵo|Jen mi prezentas hodiaŭ al ia konsidero de ĉiu leganto la suprecitilan dokumenton, kies alloga enhavo ne povas ne interesi. Oportune, do, estas mencii ĉefojn punktojn el la temaro: «La esenco de la paco — La mondo bezonas registaron- La ekonomiaj sekvoj — La [[UNO]] ne estas sufiĉa — Reformo de la UNO —Sukcesa aplikado de la [[leĝo]] — La politika problemo — Mondskala reciproka helpo —Ĉu Mondregistaro estas ebla? — La mondo ŝanĝiĝis». Ĉiuepoke, la homoj klopodis por mondpaco. Sed, preskaŭ ĉiam, ili forgesis gravan faktoron, kiu devas ludi la ĉefan rolon; nome: Plena sincereco kaj bonvolo. Sen tiuj ingrediencoj, ĉiuj projektoj aŭ diskutoj nepre fiaskos. Nu, do fine la homaro havas nun favoran ŝancon por vera solvo?|[[Boletín]] n060 (dec 1953)}} ===[[Mojca Etulino]]=== '''Mojca Etulino: Karintia popola rakonto'''; ilustrita de [[Mara Kraljcva]]. Eld. [[Slovenia Esperanto-Ligo]], 1960. {{citaĵo|Literaturo por infanoj. Belaj desegnaĵoj kaj belaj koloritaj paĝoj. Ĝi rakontas kiel la leporo havas la du antaŭpiedojn mallongaj, ĝi estas numero 1 en la serio « Abeleto » kaj la eldonantoj asertas ke tiu serio havas tre grandan sukceson en Jugoslavujo. Ni nepre kredas tion. Du aliaj numeroj stas (''tiel'') por tiu-ĉi jaro ankoraŭ anoncitaj. Ĝi certe plezurigos la infanojn. Gepatroj kiuj volas kc iliaj infanoj lernu nian lingvon aĉetu tiun malmultekostan libreton. Al pedagogoj ni lasas la diskuton en kiu grado povas influi (malbone) infanan animon la rakonto pri fia ago pro kiu alia estas punata.|F R. [[Belga esperantisto]] n370 (sep-dec 1960)}} ===[[Moralo religia kaj moralo proleta]]=== M. N. Šejnman. '''Moralo religia kaj moralo proleta''' trad. P, Gavrilov. Eld. [[Ekrelo]], Leipzig, 1931, 30 pĝ. {{citaĵo|La pastraĉa moralo ne permesas mortigi birdetojn aŭ cimojn, sed permesas vendon de 8-jaroj knabinoj por bordeloj ! Por la laborista klaso estas morala Ĉio, kio plifortigas diktaturon de la proletaro.|[[ La Brita Esperantisto]] - Numero 316, Aŭgusto (1931)}} ===[[La muelilo kiu ne plu turniĝas]]=== René Bazin. '''La muelilo kiu ne plu turniĝas''', trad. René Badert. Eld. Esperantista Oficejo, [[Tours]], 1907(?) ===[[La Multekolora Libro]]=== '''La Multekolora Libro'''. Eldonis [[Heroldo de Esperanto]], Leipzig, 1935(?) 128 pp. {{citaĵo|Kolekto de 60 artikoletoj represitaj el la jarkolektoj de “Heroldo”, 1923-6. La enhavo estas tre diversa, kaj ĉiurilate taŭga por kursa aŭ hejma legado. La [[fakto]], ke la artikoloj estas verkitaj de [[aŭtoro]]j tre diversnaciaj, igas la artikolojn aparte interesaj. Papero, preso, kaj bindo, bonaj. Tute rekomendinda.|[[La Brita Esperantisto]] - Numero 369, Januaro (1936) }} == N == === [[Nacia Ekspozicio memoriga de la 1-a centjaro de la sendependeco de Brazilio]]=== '''Nacia Ekspozicio memoriga de la 1-a centjaro de la sendependeco de Brazilio, Rio-de-Ĵanejro, 7 sept. - 15 nov. 1922'''. Eld. Ministerio de Justeco kaj Enlandaj Aferoj, 16 paĝoj 29 X 22,5 cm. ===[[Naskiĝo de universala kredo]]=== Richard E. Lambert. '''Naskiĝo de universala kredo'''. Eld. ''Esperanto Book Service of America'', New York, 1952(?) {{citaĵo|Ĉi tiu 8 -paĝa broŝuro, privata eldono de la verkisto, por sciigi pri la universalista kredo, estas por ni — esperantistoj — pruvo, ke per la helplingvo estas legeblaj multaj kaj multaj aferoj, eksteraj al nia kutima [[scio]]. La preso estas klara kaj la lingvo facila, ĉar la broŝuro, kiel esprimas ties [[titolo]], estas historia rakonto pri [[Thomas Potter]] kaj [[John Murray]], fondintoj de la universala kredo.|[[Ernesto Hurtado]]. [[Boletín]] n038 (feb 1952)}} ===[[Nederlando koncize]]=== '''Nederlando koncize'''. Eldono de la Nederlanda Ministerio de Eksterlandaj Aferoj, 1975? {{citaĵo|Ĉi tiu bela broŝuro informas per konciza sed kompleta trarigardo super ĉiuj aspektoj de Nederlando. La historio, la ekstera politiko, la registaro kaj ĝia strukturo, la loĝantaro, la religio, la ekonomiko, la turismo, la agrikulturo, la transporto kaj trafiko, la laboraj interrilatoj, la socialaj aranĝoj, la instruado, estas la ĉefaj ĉapitroj de ĉi tiu kajero vere elstara en la sfero de la naci-informaj broŝuroj. Gratulon al la [[Internacia Esperanto-Instituto]] kaj al la Nederlanda Ministerio de Eksterlandaj Aferoj pro ilia laŭdinda iniciativo.|[[Boletín]] n212 (nov 1975)}} ===[[Nederlandsch-Esperanto Handelstermen]]=== J. B. Eiselein. '''Nederlandsch-Esperanto Handelstermen''' benevens ± 1500 spreekwoorden en uitdrukkingen. Eld. Maimberg, Hertogenbosch, 1926(?) {{citaĵo|La unua duono de la libro enhavas nederlandlingvan komercan terminaron kun traduko en Esperanto. Tiu dokumento sendube faros grandan servon ankaŭ al niaj flandraj amikoj, kiuj ĝis nun ne disponas grandan vortaran materiaion en sia lingvo, despli ke la vortoj prezentitaj en la libro de Eiselein ne aperas en la jam ekzistantaj vortaroj nederlanda-Esperanto. La dua duono de la eldonaĵo konsistas el kolekto de -500 (''tiel'') proverboj kiujn la kompilanto grandparte ĉerpis el la «Proverbaro» de Zamenhof kaj akompanigas de la samsignifa proverbo en nederlanda lingvo. Tiu laboro, multe helpos la Esperantajn verkistojn en la flandra parto de nia lando.|[[Belga esperantisto]] n140-141 (okt-nov 1926)}} ===[[Nekonata paĝo el la historio de patrolanda interlingvistiko]]=== L. L. Vasilevskij. '''Nekonata paĝo el la historio de patrolanda interlingvistiko''' . 1925 ===[[La Neŭtrala Konferenco por Daŭra Pacperado]]=== Louis P. Lochner.<small>^[?]</small> '''La Neŭtrala Konferenco por Daŭra Pacperado'''. Eld. Neŭtrala Konferenco por daŭra pacperado, [[Stockholm]], 1916(?) {{citaĵo|Jen eltiraĵo, kiu iom klarigas la aferon : “Dum iom da tempo estas malfacile atingi, ke la gazetaro distingu inter la porpaca misio de s-ro [[Henry Ford]]<ref>Pri tiu temo vidu la temon [[d:Q17013638|"ŝipo de paco" en vikidatumoj]] kaj la ĉapitron [[Henry Ford#Unua Mondmilito]]</ref> kaj ''Neŭtrala Konferenco por daŭra pacperado'', kiun la ĝia malavara subtenanto oni ofte nomas la ''Forda Konferenco''. Tamen estas klare, ke la karaktero, la organizo kaj la celo de ambaŭ entreprenoj multe diferencas. La unua estas Amerika pilgrimantaro, kiu volis kunigi kaj simboligi la kontraŭmilitajn tendencojn. La dua estas internacia komitato de spertaj, zorge elektitaj homoj por prikonsideri kaj peradi la pacon, sin turnante al la publika opinio kaj al la registaroj.” |[[La Brita Esperantisto]] - numero 146, februaro (1917)}} {{referencoj}} ===Ni=== G. Marin. '''Ni'''. Eld. la aŭtoro, Stroud, 1948(?), 16 pĝ. {{citaĵo|16-paĝa broŝureto kun spritaj [[bildo]]j, kiuj montras la nepran neceson, ke la homaro progresu de paleolita familiismo ĝis tuthomarismo.|[[La Brita Esperantisto]] - Numeroj 523-524 nov-dec 1948}} ===[[Nia Gvidanto]]=== [[Josif Stalin]] kaj kaj E. Jaroslavskij. '''Nia Gvidanto'''. Eld. [[Ekrelo]], Leipzig, 1930(?) {{citaĵo|Skizoj pri Lenin kiel teoriulo kaj kiel praktikulo de armita ribelo.|[[La Brita Esperantisto]] - Numero 311, Marto (1931)}} ===[[Nia Mesmistero]]=== W. Roche. '''Nia Mesmistero''' trad. J. F. Smeehuijzen. 1940(?), 130 pĝ. {{citaĵo|Bela volumeto por helpi meditadon kaj preĝadon antaŭ kaj dum la meso. La teksto estas prezentita en formo de ritma prozo, kun linioj “rompitaj” por instigi al paŭzo kaj penso. Ekz., <poem> <center>Tiom amis Di' la mondon, ke li donis sian Filon ununurnaskitan, por ke ĉin, lin kredanta, ne pereu, sed eternan vivon havu. </center> </poem> De religia vidpunkto oni povas diri, ke la verko ŝajnas tute taŭga por sia celo. Lingve ĝi estas ĝenerale bona. Traduko el traduko estas afero principe nekonsilinda : kiom la nuna verko suferis de la duobla traduko mi ne povas juĝi. Interesaj esprimoj: ''mia tuta mio'' 13; ''nia tuta mio'' 75; ''via vio mem'' 71 ; ''liaĵo'' 28. ''Imperiado via'' 16; ''stari genue'' 25; ''por la [[ĉiamo]]'' 91; ''milmilobe'' 101; ''samkiel... samtiel'' 121. ''La praprofetoj'' 49; ''porsuferada rekompenco'' 73; ''instruo laŭlerneja'' 6; ''egoismo kaj havemo'' 105. ''Unui'' (esti unu) 54 ;''servisti'' (esti servisto) 77; kvazaŭi (esti kvazaŭ) 112. ''Malgraŭ ti’'', ''ĝuste pro ti’'', 75, 78. Kritikeblaj estas ''escepte vian Filon'' (krom via Filo) 21; ''de post kiam'' (de kiam) 21 ; ''hontas mi kaj doloregas'' (kun dolorego) 31 ; ''ne permesu'' (permesu) ''neniam, ke'' 106; ''por ke mi eblu'' (povu) 32; ''neeble (neniel) nombreblaj'' 53; ''mortebla'' (mortema, mortpova) 114, 117. Nur unu grava eraro persistas tra la tuta verko: la uzo de ''digna'' (dignified) anstataŭ ''inda'' (worthy) Ekz., ''Digna'' (Inda) ''estas vi'' 60;''mi ne dignas'' (indas) 31 ; ''nedigna'' (neinda) ''servisto'' 53. Detaloj facile korekteblaj en dua eldono. |[[La Brita Esperantisto]] - Numero 418, Februaro (1940)}} ===[[Nia vojo]]=== Ipe. '''Nia Vojo'''. Eld. [[Jozef Prysborowski]], Varsovio, 1938(?) {{citaĵo|La aŭtoro vidas la solvon de nunaj mondmalordoj en kreskanta supernacia individua kunlaboro. Rilate Esperanton, li bedaŭras la centriĝon de nia [[movado]]: ekz, ĉe [[IEL]] aŭ [[UEA]]. Anstataŭe, li proponas, ke naciaj grupoj laboru sendepende (tio okazas jam nun !), kaj ke oni starigu novan [[organizo]]n sole el individuoj, sen centro, sen [[komitato]]j, sen voĉdono, sen elektoj, financatan de patronaro el bonaj kaj riĉaj homoj (kiel ilin trovi ?), kiuj donacos ĉiom da mono bezonata, sen voĉo pri ĝia elspezo. Oni permesas al la nunaj delegitoj konservi tiun titolon, sed ilia sola devo estos kolekti [[mono]]n de riĉaj patronoj. Ĉiu kunlaboranto pagos po 4 [[svisa franko|svisaj frankoj]] jare, kontraŭ kio li ricevos la centran [[organo]]n, en kiu unufoje aperos lia nomo. La centra organo devos senescepte presigi ĉiun komunikaĵon supernacian kaj nereklaman, kiun ĝi ricevos de anoj pagintaj por tio difinitan sumon. La sola devo de la redaktisto estas zorgi pri la lingva ĝusteco de la senditaĵoj. La patronoj pagos la [[presisto]]n kaj la redaktiston. Oni permesas sammaniere starigi fakajn societojn kaj gazetojn, same senorganizajn, kaj same subtenatajn de bonaj kaj riĉaj homoj, kiuj ĉion pagos sen voĉo pri la dispono de sia mono. Al mi ŝajnas, ke la aŭtoro tute mislegas la nunan situacion. Cetere, kiam, lacigite de longjara disputado pri organizo, ni nun fine trovis kontentigan [[solvo]]n, ĉu ni forĵetu ĉion, tiel pene akiritan, kaj anstataŭe kreu novan organizon, tute nebulan, nepraktikan, senutilan,. kaj nedemokratan, subtenatan per almozpetado al iuj trovotaj mecenatoj, kiuj bonvolos fordoni sian monon laŭ mendo kaj sen voĉo? Certe, s-ro Ipe, ne tie kuŝas “mia vojo.”|[[Montagu Christie Butler]] [[La Brita Esperantisto]] - Numero 400, aŭgusto (1938)}} ===[[Ni devas vivi]]=== [[Kjell Walraamoen]] kaj [[Lina Gabrielli]]. '''Ni devas vivi'''. Eld. [[Stafeto]], La Laguna, 1974. {{citaĵo|Kiam oni legas poezion sen ritmo kaj [[rimo]], oni esperas, ke, kiel kompenson, a poemoj posedu almenaŭ certan forton, subtilon, originalecon en la ideoj aŭ en la tropoj. La poemoj de ''Ni devas vivi'' estas speco de miniaturoj, klopodoj kapti kaj fiksi fugajn momentojn de la vivo. Bedaŭrinde, pliparte ili legiĝas kiel repertuaro da banalaĵoj. Lina Gabrielli montras talenton en la rakontarto, sed ŝiaj poeziaj provoj ne permesas aŭguri al ŝi, almenaŭ ĝis nun, brilan karieron lirikan. Walraamoen ŝajnas posedi iom pli da profundo kaj uzi lingvon iom pli nuancitan kaj maturan.|[[Fernando de Diego|F. de Diego]]. [[Boletín]] n212 (nov 1975)}} ===[[Nie sme bezmocní - Ni ne estas senpovaj]]=== '''[[Marian Repka]]'''. '''Nie sme bezmocní - Ni ne estas senpovaj''' trad. [[Pavol Petrík]] kaj [[Martin Minich]]. Eld. Espero, s/l, 2003. {{citaĵo|Je slovaka merkato aperis interesa libro de slovaka verkisto Marian REPKA: „Nie sme bezmocní – Ni ne estas senpovaj“ - en dulingva, slovakaesperanta eldono. Tial ĝi (krom la enhavo mem) taŭgas ankaŭ kiel bona instruilo (se vi ne komprenas E-an tekston, vi simple rigardos apudan, dekstran paĝon, kie vitrovos samon – slovakan (sennecese serĉi en vortaroj). La [[libro]] priskribas tre „tiklan“ temon, nome atingon de tutmonda paco. La aŭtoro esprimiĝas al temo tre interese, kelkfoje eble eĉ surprize. Sed por pli bona imago legu fragmenton de la libro (p. 122 k. 124): <poem> „Resumo: Ni ankoraŭfoje resumu, jam lastfoje, kvin paŝojn subtenantajn pacon: La unua paŝo subtenanta pacon: lerni la internacian lingvon - Esperanton. La dua paŝo subtenanta pacon: ĉesi dividi homojn laŭ nacieco. La tria paŝo subtenanta pacon: ĉesi dividi homojn laŭ raso. La kvara paŝo subtenanta pacon: rezigni pri ĉiuj ideologioj. La kvina paŝo subtenanta pacon: trovi tempon por meditado. Ĉe la unua paŝo al paco ni havas du eblecojn. Aŭ ni eklernos Esperanton aŭ almenaŭ ni subtenos ĉiujn, kiuj lernas Esperanton. La plej efika subteno estas financa subteno. Esperantistoj estas tre modestaj homoj. Ili antaŭkuris sian epokon, ili komprenis tion, kion aliaj ankoraŭ ne komprenis. Ili mem financas sian edukadon, eldonadon de libroj kaj gazetoj, studadon. Kutime ili instruas senpage. Oni ne perlaboras monon instruante Esperanton. Mi konas la situacion inter esperantistoj. Financoj ebligus al ili, ke ili igu sin pli videblaj. Kontaktajn adresojn de esperantistoj sur la teritorio de la Slovaka respubliko mi jam prezentis. Kiu interesiĝas, tiu facile ekscios aliajn necesajn informojn, se ŝ/li decidos subteni pacon per la subteno al esperantistoj. Mi scias, ke ĉiu krono subtenos kaj kuraĝigos ilin. Kaj por tiu, kiu sendos ĝin, tio estos vere konkreta ago subtenanta pacon. Institucioj, entreprenoj kaj entreprenistoj povas sponzori esperantistojn en sia ĉirkaŭaĵo. Amaskomunikiloj povas doni spacon al esperantistoj, por ke ili aperu en radio kaj televido. Ĉiu, kiu volas vere subteni pacon, tiu povas elekti. Tiu, kiu volas subteni militon, tiu ne devas elekti ion. Milito sin subtenas per si mem. Sufiĉas se ni faras nenion tian, kio subtenas pacon. Ĉe la dua paŝo ni subtenas pacon, kiam ni kondutas al homoj kiel al homoj kaj ne kiel al anoj de iu nacio. Ĉiu, kiu subtenas naciece fokusiĝantajn partiojn, subtenas militon. Do ŝ/li denove povas elekti. Ĉe la tria paŝo ni subtenas pacon ĉiam, kiam ni kondutas al homoj kiel al homoj kaj ne kiel al anoj de iu raso. Ĉiu, kiu subtenas rasismon, tiu subtenas militon. Subteni la kvaran paŝon al paco ne estas malfacile. Ĉiu faru tion sur sia nivelo kaj laŭ siaj ebloj. Kaj ĉiu havas eblojn. Kiu subtenas religiajn diferencojn, tiu subtenas militon; kiu subtenas religie fokusiĝantajn partiojn, tiu subtenas militon; kiu subtenas dekstrumajn aŭ maldekstrumajn partiojn, tiu ankaŭ subtenas militon. Ĉiu, kiu subtenas iun ajn ideologion, tiu subtenas militon. Ĉiu, kiu aliĝas al iu ajn spirita movado, tiu subtenas militon. Ĉiu, kiu agnoskas iun ajn aŭtoritaton, ĉu sekularan aŭ spiritan, tiu same subtenas militon. Ĉiu, kiu volas akiri kiujn ajn sekularajn aŭ spiritajn avantaĝojn, tiu subtenas militon. Sen meditado ne eblas ne subteni militon en la kvara paŝo al paco. Tial tiu, kiu ne strebas aŭ ne havas forton mediti, almenaŭ devus subteni tiujn, kiuj strebas mediti. Tamen, ĉar ekzistas ne nur meditadoj, kiuj kondukas al paco, sed ankaŭ meditadoj, kiuj kondukas al milito, risko, ke nemeditanta persono subtenos tiujn meditantojn, kies meditadoj kondukas al milito, estas tro granda. Tial plej bone en la kazo de necerteco estas ne subteni tiujn, kiuj meditas. Estas malpli granda malbono subteni neniun ol subteni militon. Tiukaze estas multe pli saĝe subteni simple Esperanton kaj laŭ siaj ebloj eviti naciecan kaj rasan dividadojn. Mi ripetas tion, kion mi jam skribis: Se ĉiuj homoj alproprigus almenaŭ la unuan paŝon, la situacio en la mondo signife ŝanĝiĝus favore al paco. Kaj se homoj aldonus al tio pliajn du paŝojn, la minaco de milito preskaŭ malaperus. La konfliktoj restus, sed ili ĉiuj povus esti plejmultgrade solvitaj pervorte. La grandaj militoj eble ne plu aperadus, sed malpacoj kaj malgrandaj militoj ankoraŭ daŭriĝus. Forigi ĉiujn malpacojn kaj ankaŭ malgrandajn militojn eblos nur tiam, kiam la homaro superpaŝos la kritikan (sojlan) nombron de tiuj, kiuj atingis saĝecon, do la staton sen konceptoj. Tiuj homoj poste ne nur inspiros, sed ankaŭ efike helpos al ĉiuj aliaj homoj al tio, ke ankaŭ ili atingu saĝecon. Saĝeco estas io, kion oni ne povas atingi perforte, sed nur per kompreno. Sen ĝi tamen neniu politika sistemo, nek iu religio nek iu alia pensebla organizo povas forigi militojn.“ </poem> PS: Ankaŭ dank´al tiu ĉi libro gejunuloj (SKEJ) revivis – ĝia prezidanto (Peter BALÁŽ) konatiĝis kun E-o pere de tiu ĉi libro – en unua eldono ĝi aperis slovake en 1999. (Kaj kiel dankesprimo li fondis eldonejon ESPERO – <www.espero.sk> kaj eldonis la libron dulingve.) |[[Peter Baláž]]. Esperantisto Slovaka - Numero 01 (2004)}} ===[[Ni ne povas silenti]]=== '''Ni ne povas silenti'''. Eld. «[[Esperanto Kenkjuŝa]]», [[Aitiken]], 1952. {{citaĵo|i tiu broŝuro estas Esperanta traduko de raporto, prezentota por ne okazinta [[Internacia Kuracista Kongreso]] en [[Montecazini]] (Italio) dum oktobro 1952, kun fakaj artikoloj de la tri japanaj reprezentantoj al tiu kongreso. La verko prezentas [[sciigo]]jn pri konsekvencoj de la atombombo de la homa korpo kaj atentigas pri la egaj domaĝoj de la nomita bombo, okaze de rea-uzado.|ERNESTO HURTADO. [[Boletín]] n058 (okt 1953)}} ===[[Nova Afriko]]=== Th. Monnens '''Nova Afriko''', esperantigis Floriano. Eld. Espero Katolika, Parizo, 1927(?) {{citaĵo|Interesega estas la kompatinda historio de tiu mondparto, kiu estis la sklavomerikato de l' mondo dum kvar jarcentoj, ĝis kiam la eklezio alportis al ĝi la ĝojan anoncon. La verketo de Monnens ekvidigas la reviviĝon de tiu nigr-haŭta popolo, kiu laboradas por sia savo|[[Belga esperantisto]] n153 (nov 1927)}} ===[[Nova minaco al Eŭropo: Kiu kulpas?]]=== '''Nova minaco al Eŭropo: Kiu kulpas?'''. Eld. [[Novosti]], Moskvo, 1984. {{citaĵo|Jen la titolo de bonege dokumentita broŝuro en Esperanto, kiun eldonis la sovetia informagentejo [[APN]] (Novosti) laŭ mendo de [[Asocio de Sovetiaj Esperantistoj]] (finredaktita 5. 6. 1984). La 40-paĝa broŝuro, grafike efike aranĝita kun tabeloj kaj fotoj, entenos multe da konvinka materialo pri la usona [[armado]], minaco al Eŭropo.}} ===[[La nova mondo kaj Esperanto]]=== '''La nova mondo kaj Esperanto'''. Eld. [[Brazila Instituto de Geografio kaj Statistiko]], Rio de Janeiro 1952 (?) === [[Nova propono koncerne proporcinombran elekton ĉe elekto al deputatĉambro]] === [[Thorvald Kornerup]]. '''Nova propono koncerne proporcinombran elekton ĉe elekto al deputatĉambro'''. Eld. la aŭtoro, [[Holbaek]], 1914, 8 pĝ. ===[[La Novjara Donaco de Ministro de S. L]]=== '''La Novjara Donaca de Ministro de S. L'''. Eld. Esperanta Presa Societo, Parizo, 1905? {{citaĵo|La aŭtoro de tiu ĉi spiritplena broŝureto fantazias ke la franca Ministro de la publika [[instruado]] ordonis ke esperanto estu instruata en la supraj lernejoj de la lando. Pri tiu temo sin malvolvas gaja sceno, en kiu montriĝas la [[esenco]] kaj ecoj kaj estonteco de nia internacia lingvo. Bonega verketo !|Esperanto-UEA n007_sep 10 1905}} ===[[Nuna Stato de Esperanto en la mondo]]=== '''Nuna Stato de Esperanto en la mondo'''. Eld. [[Liona Esperantista grupo]], Lyon, 1904(?) {{citaĵo|La raporto de la esplora komisio de la Liona Esperantista grupo, kiun jam presigis « [[Lingvo Internacia (gazeto)|Lingvo Internacia]] » estas de nun eldonita sub la titolo : Nuna Stato de Esperanto en la mondo. Oni scias ke tiu broŝuro estos disdonita ĉe la Ekspozicio de S1 Louis (Unuigitaj Amerikaj Ŝtatoj); ĝi enhavas multajn sciigojn pri la movo en ĉiuj landoj kaj estas libro tute necesa por tiuj el niaj [[amiko]]j kiuj disvastigadas Esperanton ĉirkaŭ ilin. La broŝuro estas presita ĉu France, ĉu Esperante.|[[La belga sonorilo]] - Numero 022, Junio (1904)}} ===[[Nurberguer Esperanto-Trichter]]=== '''Nurberguer Esperanto-Trichter''' . Leitfaden fur Schnellund Massenkurse von Ŝattat. Eldonita de Ellersiek & Borel, Berlin, 4 paĝoj, 24 x 31,5 cm. {{citaĵo|Tre praktika okleciona gramatiko por germaniingvaj personoj.|[[Belga esperantisto]] n107-108 (jan-feb 1924)}} ===[[Nuntempa Pollando]]=== '''Nuntempa Pollando'''. Eld. [[Asocio de Esperantistoj en Polujo]], Varsovio, 1948(?), 60 pĝ. {{citaĵo|La verko priskribas nuntempan Polujon de vidpunktoj industria, politika, ekonomia. La stilo estas peza (pro la naturo de la [[temo]]), tamen ĝenerale bona, krom kelke da nenecesaj neologismoj kaj aliaj [[kritikindaĵo]]j : ''laborebleco (laborkapablo), Francio (Francujo) ; demokratizo (demokratigo)'' . . . Oni diras, ke Polujo “ne proklamas [[politiko]]n de revenĝo (venĝo) kontraŭ [[Germanujo]]”, tamen ĝia vivnivelo “ne estu pli alta, ol tiu de aliaj landoj”. Ni demandas al ni, ĉu ĉiu Polo tiel plene aprobas la nunan [[reĝimo]]n en Rusujo, kiel ĉi tiu verko kredigus. La bildo de “novaj domoj” sur p. 29 estas altgrade malloga. Por la okulo de la [[recenzanto]] ĝi aspektas kazerno aŭ malliberejo (“loĝejo de sklavoformikoj” komentis unu rigardinto), kaj neniom similas al [[hejmo]] por homoj. Tamen malsamas [[gusto]]j.|[[La Brita Esperantisto]] - Numeroj 523-524 nov-dec 1948}} == O == ===[[Opetusministeriön esperantotyöryhmän miustio]]=== '''Opetusministeriön esperantotyöryhmän miustio'''. Eld. Opetusministeriö, Helsinki, 1984, mimeo. ISSN 0359—761 X {{citaĵo|Oficiala raporto de la Edukministerio de Finnlando pri la pozicio de [[Esperanto]], kun rekomendoj; resumoj en Esperanto kaj la sveda.|[[Der Esperantist]] n130_feb. 1985}} ===[[La Ora Epoko. La Regno de Dio]]=== '''La Ora Epoko. La Regno de Dio. ''' Eld. [[Raĥelo Porteous]], Glasgow, 6 pĝ. ===[[Oraj leteroj]]=== '''Percy Sadler'''. '''Oraj leteroj'''. Eld. Flükiger & Scmid. Bern. ~1910. {{citaĵo|Kolekto de tre bonstilaj leteroj pri diversaj okazotajoj de la vivo. La Esperanta traduko estas bonege farita de nia sperta samideano kaj ni sincere povas rekomendi tiun verkon al ĉiuj personoj dezirantaj perfektigi en Esperanta korespondado kaj bonstilo.|[[Revuo Esperanto]] n85 5. sep5. 1910}} ===[[La ora ŝtuparo]]=== *E. Phillips Oppenheim. '''La ora ŝtuparo''' Eld. [[The Esperanto Publishing Co Ltd]] , Londono, 1935. {{citaĵo|Ĉe la unua rigardo al tiu verko, oni rekonas la kutiman zorgemon de la Esp-o-Publishing Co.: oportuna formato, bonega papero, bela litertipo kaj bongusta eksteraĵo. La ĉefa ideo troviĝanta en la libro, estas nia ĉies idealo : atingi daŭran mondpacon. La aŭtoro solvis la problemon laŭ stranga, interesplena maniero, kiu ofte igas la leganton pripensi kaj mediti; precipe ĉar la temo estas tiom aktuala kaj ĉar Oppenheim tute ne indulgas la t. n. packonferencojn. La heroo de la rakonto, Warren Rand, estas maljuna, potenca, riĉega ĵurnalposedanto kiu metas ĉion en la servon de sia porpaca penado: sian cerbon, sian potencon, sed, antaŭ ĉio, ankaŭ sian monon , dank'al kiu li fine sukcesas realigi sian vivorevon. Rilate al la lingvo, ni devas fari denove kelkajn rimarkojn. « Lerni » anstataŭ « aŭdi, ekscii » estas anglismo, same kiel « nokto » anstataŭ « vespero » kaj « aĉeti » trinkaĵon por iu. « Ajn » estas ofte erare uzita, same kiel « pli » antaŭ [[adjektivo]], kiam tute ne temas pri komparo ekzemple : pli malgranda, anstataŭ : ne tre granda, negranda. [[Tradukanto]]j klopodu pli kaj pli eviti naciismojn. Kion signifas « blokhaŭso » ? Post « spite » kaj « koncerne » devas troviĝi prepozicio aŭ devas esti uzata akuzativo ! « Pli poste » estas [[pleonasmo]]. La eldonejo meritas ĉiujn laŭdojn pro tiu unua volumo en la nova serio.|[[Belga esperantisto]] n224 (okt 1935)}} {{citaĵo|Per ĉi tiu volumo E.P.C. riĉigas sian romanserion, per kiu ĝi prezentas al la Esperantistaro malpezan literaturon el la speco plejmulte legata de la meza homo. Inter la [[verkisto]]j, kiuj provizas tian legaĵon al la anglalingva publiko, Oppenheim staras en la unua [[vico]], kaj la nuna verko estas oportune elektita por traduko en Esperanton pro la internacieco de la scenejo, sur kiu la rakonto disvolviĝas. Sekvante la manovrojn de homama milionulo, kiu dediĉas sian lertecon kaj sian riĉecon al la tasko devigi la starigon de tutmonda paco, ni flugas de unu eŭropa [[metropolo]] al alia, kaj konatiĝas kun [[diplomato]]j, financistoj, jurnalestroj, sekretagentoj, politikistoj—resume, kun ĉiuj, kiuj influas la destinon de la popoloj. La manuskripto estas laŭlingve kontrolita de nederlanda samideano, kio tamen ne malhelpis, ke kelkaj anglismoj makulu la [[traduko]]n : ekzemple, jam sur la unua paĝo ni renkontas la vorton ''kontroli'' aplikita laŭ [[senco]] ne kutima ĉe la plejmulto de verkistoj, kaj en alia loko aperas ''[[kopio]]'' kun la signifo ''ekzemplero''. Kun bedaŭro oni konstatas ankaŭ la eneston de gramatikaj eraroj, el kiuj la ĉefaj estas misuzo de ''antaŭ ol'' (reganta substantivon); malĝusta apliko de la sufikso ''iĝ'', kaj ties manko kie ĝi necesas; kaj iom da konfuzo inter ''tio'' kaj ''tiu''. Inter la malmultaj neologismoj, tre akceptebla estas ''suspiri'' (angle ''sigh''). La provo prezenti fonetike la prononcon de anglaj nomoj — procedo ne aplikata kutime ĉe nacilingvaj tradukoj — ne estas tre sukcesa, pro la konata manko de Esperantaj literoj por eĉ proksimume imiti la karakterizajn sonojn de la angla lingvo, kaj kelkloke la transskribo estas definitive erara, ekzemple por ''Warren'' oni donas ''Ŭaren'' anstataŭ ''Ŭoren''. Rilate al eksteraĵoj: la libro estas klare presita kun minimumo de preseraroj, kaj havas simplan [[bindaĵo]]n laŭ normala angla [[kutimo]], kun papera “surtuto”.|F.E.W. [[La Brita Esperantisto]] - Numero 366, Oktobro (1935)}} === [[Orell Füssli’s Bildersaal fŭr den Sprachunterricht von C. Egli. Esperanto Ausgabe]] === '''Orell Füssli’s Bildersaal fŭr den Sprachunterricht von C. Egli. Esperanto Ausgabe'''. Zürich, Art. Institut Orell Füssli, 1912? {{Citaĵo|Tiu esperanta eldono de figuraĵoj por la instruado de lingvoj (Esperanto, germana, angla, franca, itala) kompleta en tri broŝuroj kies prezo estas nur 40 [[pfenigo]]j por ĉiu libreto, estas tre uzebla en la esperantaj kursoj. La unua parto enhavas ''vortresumon'' : la dua parto fazojn ; la tria parto "temojn" .|[[Belga Esperantisto]] n041 (mar 1912)}} ===[[Orienta Almanako]]=== '''Orienta Almanako'''. Eld. La Ondo de Esperanto, 1913. {{citaĵo|Orienta ĝi estas, ĉar ĝi enhavas tradukojn el dek unu orientaj lingvoj, el kiuj eĉ la nomojn de kelkaj mi antaŭe ne aŭdis. Tamen kial “ almanako,” mi ne scias; sed eble tiu nomo estas promeso de ĉiujara ripeto. Se tiel, ni povas kalkuli je ĉiujara plezuro, ĉar tiu ĉi numero estas ĉarma [[legaĵo]]. “Unu duono de la mondo ne scias, kiel la alia duono vivas,” diras la proverbo; kaj ĉiu, kiu scivolas pri la vivo de siaj fratoj en aliaj landoj, devas legi ĉi tiun libron. Volonte mi citus multajn bongustajn pecojn, sed pro timo al mia Redaktoro, mi devas kontentiĝi per unu sola: “ Gulĝavar lia edzino ankaŭ estis malavare rekompencita de la naturo per la ekstera [[beleco]] kaj per aliaj ecoj de la kaŭkaza virino. Ŝi estimis siajn bogepatrojn, lavis al ili la piedojn kaj flegis ĉiumaniere, neniam ŝi parolis kun sia edzo dum ies ĉeeesto kaj eĉ neniam rigardis lin, neniu el la maljunuloj estis aŭdinta ŝian voĉon, kaj neniam ŝi estis preteriranta iun viron ne kovrinte sian vizaĝon per la [[tuko]]. Havante tian edzinon, Omar sentis sin feliĉa kaj estis kontenta je sia sorto.” Tiu ĉi lasta frazo meditigas homon kutimintan je aliaj moroj. La lingva [[stilo]] estas ĝenerale bonega; mi volus, tamen, ke kelkaj el la verkintoj estu pli ŝparemaj kun la sufikso “ ig,” precipe kiam ili diras ''terurigi bor teruri''. Grava afero estas, ke S-ro [[Boris Kotzin|B. Kotzin]] en sia antaŭparolo tre afable permesas, kun propaganda celo, la retradukon en la naciajn lingvojn. |A.E.W. [[La Brita Esperantisto]] - Numero 109, Januaro (1914)}} ===[[La originoj de la Protestantismo]]=== J. Tanuma-Tosio. '''La originoj de la Protestantismo'''. Eld. [[Internacia Katolika Informejo]], [[Fraterhuis Loonopzand]], 1947(?) {{citaĵo|Mia patro estis unu el dek gefratoj. Ĉiuj estis kleruloj siafake, kaj preskaŭ ĉiuj verkis librojn pri temoj religiaj, sciencaj, literaturaj. Familia anekdoto : kiam aperis unu libro verkita de onklino Lucy, onklo George ĝin legis, kaj ekkriis "Ho, Lucy ! Kial ajn vi ne ne montris ĝin al mi antaŭ ol forsendi ĝin al la presisto ! Mi estus povinta pliĝustigi ĉiun vorton en ĝi!” Kiel protestanto, mi volus fari saman [[ekkrio]]n kiel mia onklo George. Sed ne ! ĉar almenaŭ kelkajn vortojn mi lasus stari . Cetere, ĉi tie oni ne rajtas polemiki pri tiaj temoj. Mi diru nur, ke protestanto tre malsame verkus la historion. Lingve kaj prese la broŝuro estas bona.|[[Montagu Christie Butler|M.C.B.]] [[La Brita Esperantisto]] - Numeroj 503-504 mar-apr 1947}} === [[Ou en est la question de la langue internationale (Solution pratique)]] === * ''Ou en est la question de la langue internationale (Solution pratique)'' verkita de E. Adam, kun antaŭparolo de [[Fanny Clar]]. Mendebla ĉe la aŭtoro: 24 Boulevard Beaumarchais, Paris, ( ll e ) . — 32 paga broŝuro 19 X 12,5 cm. {{citaĵo|Tiu Franclingva broŝuro estas nuntempa tauga propagandilo; precipe interesaj estas la pruvoj pri la ĉiam pli urĝa neceseco de [[internacia lingvo]], kaj la admonoj al la internaciaj socialistoj, ke ili tian oficiale elektu, kaj eĉ antaŭe ĝin multnombre lernadu. La aŭtoro, pro senpartiemo, prezentas kiel egalvaloraj la sistemojn de Esperanto kaj Ido; pri la polemiko inter ambaŭ anaroj li citas la parolon de La Rochefoucauld: "La disputoj ne longe daŭrus, se nur unu partio malpravus." Ni ankaŭ ne bazas nian preferon sur ambicio, memamo, profitemo aŭ nesufiĉa studo; sed tute libere kaj konscie opinias, ke malgraŭ kelkaj diskutindaj punktoj, Esperanto estas tiel supera je [[Ido]] aŭ Esperantido (ĉiuj formoj aparte aŭ kune), precipe je elasteco, [[harmonio]], reguleco kaj facileco, ke ĝi estas senkompare pli dezirinda, ĉefe por la ĉiulanda laboristaro.|Esperanto n233 jan. 1920}} ===[[Ovomaltino]]=== '''Ovomaltino'''. Eld. D-ro A. Wanders S. A.<ref>Fabrikejo de dietaj [[Maltpreparaĵo|maltpreparaĵoj]]. Ĉeffabrikejo en Bern kaj filioj en : London, Budapest, Chicago, Paris, Milano, Osthofen.</ref>, Bern, 1926. {{citaĵo|Broŝureto de propagando de tiu fortignutraĵo.|[[Brazila Esperantisto]] 1926 j17 n05-08_maj-aug.}} == P == ===[[Pangea - la sole ebla eliro el la mondkrizo]]=== [[Rudolf Herceg]]. '''Pangea - la sole ebla eliro el la mondkrizo'''. Eld. [[Heroldo de Esperanto]], [[Kolonjo]], 1932. {{citaĵo|La aŭtoro proponas al si pruvi, ke 1e la krizo estas ĝenerala, 2e ke ĝiaj kaŭzoj estas a) la (subjektiva kaj objektiva) malharmonio inter la produktado kaj konsumado ; b) la malĝustaj rilatoj inter la apartaj kategorioj de la produktado ; c) hipertrofio de la individualismo persona kaj nacia; d) manko de kontakto kun la naturo. La solvo konsistas en reorganizado de la administrado, de la [[juro]], ekonomio, etiko, estetiko, sociologio, ktp. por atingi tute novan sistemon ĉirkaŭprenantan la tutan homaron.|[[Belga esperantisto]] n200 (mar-apr 1933)}} ===[[Papo Pio X beata]]=== [[Adolf Habdl]]. '''Papo Pio X beata'''. Eld. A. Paolet, [[San Vito al Tagliamento]], 1952(?) {{citaĵo|Belaspekta, alloga libreto kaj per sia [[prezento]] kaj per sia enhavo. Oni ne diras, ĉu estas verko rekte skribita en Esperanto, ĉu traduko de iu esperantisto, ĉu traduko de la aŭtoro mem. Tio estus bone. Mi ne povis ne legi ĝin seninterrompe. Ne nur por katolika samideano, sed ankaŭ por la tutmonda legantaro estas ĉi tiu [[libreto]] io [''tiel''] rava. Per simplaj mallongaj trajtoj, oni prezentas al la leganto la gigantan —humile gigantan — figuron de unu el plej elstaraj homoj de nia epoko. La traduko (mi opinias, ke oni tradukis ĝin el la germana lingvo) estas zorge kaj ame farita laboro, malgraŭ iaj preseraroj, korekteblaj laŭ noto sur lasta pago. Mi ne konas la vortojn: '''hasto, kaplano, fenigo, duomo, paŝtataro, noveno'''. Estus bone, se oni estus doninta difintabelon de ĉiuj ekster-SAT-vortaraj radikoj. Aliamaniere, la atento de la leganto estas neutile disigata, kio ne bone efikas. Eble, tro laŭvorta traduko el germana lingvo enŝovis strangajn tnte ne klasikajn [[konstruo]]jn. Ekzemple: (p. 17) «...kiu estis bona predikisto kaj kredis (pensis?) sia tasko, ankaŭ Sarto fari tian», (p. 96) «...kiuj zorgas pri via kaj de la tuta eklezio saviĝoj». Min faletis aliaj esprimoj: (p. 9) «situanta»; (p. 25) al tiaj, kiuj...» (p. 37) «manĝigis la malsatajn»; (p. 56) «terana»; (p. 73) «povi absolvi novenon»;(p. 86) «tiaj, kiuj devus.» «Mi ne vidis liajn infanojn serĉi panon...» La dirmaniero ''ne jam'' anstataŭ ''ankoraŭ ne'' (paĝoj 73 kaj 100) ŝajnas evitinda pro tio, ke kvankam ĝi estas tute logika, tamen ne klasika. Sed ĉiuj ĉi tiuj, laŭ mia opinio, lingvaj eraretoj neniel malpligrandigas la kortuŝan legadon, la aŭtentikan, gravan celon: klinigi la leganton al la opinio, ke la [[Pio la 10-a|Papo Pio Xa]] estis ja vere neordinara [[servanto de Dio]]. Strangaĵo ŝajnas al mi la manko de presesprimita eklezia permeso. Monflanke: 8 respondkuponoj (32 ptoj.) estas certe, laŭ mia opinio, tro alta prezo. Eble, oni celas ŝirmi la eldonaĵon kontraŭ valutaj disfaloj; sed anstataŭigi naciajn [[monunuo]]jn per nacia oficiala tarifo ŝajnas al mi nuntempe: «eliri el la koto por eniri. en la peĉon». |Eŭma. [[Boletín]] n040 (apr 1952) }} ===[[De Parizo al Lazura Marbordo]]=== M. Retót '''De Parizo al Lazura Marbordo'''. 1960(?) {{citaĵo|M. Rétot verkis tiun broŝuron, en la serio «Turismo por Esperanto en Franclando». Ĝi estas trafa gvidilo, plena je indikoj, bildoj, desegnaĵoj, k. t. p., kiuj bone povas faciligi la veturadon tra la belaj vojoj kiuj kondukas de Parizo al la bela Provenca regiono kaj Lazura Marbordo.|[[Boletín]] n120 (mar 1960)}} ===[[Parolas Japanoj]]=== '''Parolas Japanoj'''. Eld. [[Asocio por Internacia Kontakto]], [[Kantono (Ĉinio)|Kantono]], 1938 (?) {{citaĵo|Ses verketoj de japanoj en [[Ĉinujo]], kiuj ne aprobas la japanan invadon.|[[La Brita Esperantisto]] - Numero 401, Septembro (1938)}} ===[[Patrino kun fusilo]]=== [[Nguyễn Thị]]. '''Patrino kun fusilo'''. Eld. [[Fremdlingva eldonejo]], [[Hanojo]], 1966. [[dosiero:Pelikan textlogo.png|100ra|dekstre]] ===[[Pelikan]]=== Gunther Wagner. '''Pelikan''' ([[d:Q202133|en vikidatumoj]]). [[Hanovro]] kaj [[Vieno]], 1926(?) {{citaĵo|Prospekto en Esperanto de la konataj inkoj por skribi kaj por kopii, skribrubandoj, karbopapero por skribmaŝino kc.|[[Brazila Esperantisto]] 1926 j17 n05-08_maj-aug.}} === [[Per Tolboato]] === '''Per tolboato, Skizo de Jotoka. Ilustrita. Eld. O. Ziegler, [[Marktredwitz]], 1922. 24 paĝoj. {{Citaĵo|Tre agrabla ripoziga legaĵo originale verkita.|[[Belga Esperantisto]] n088-089 (jun-jul 1922)}} ===[[Petit Cours primaire d'Esperanto en 50 leçons graduées]]=== D. Bonnehon; A. Rosiaux. Petit Cours primaire d'Esperanto en 50 leçons graduées. Paris, [[Hachette]], 1910(?). {{citaĵo|Jen estas bonega lernolibro tre rekomendinda al ĉiuj instruistoj, kiuj celas la sciadon de la lingvo Esperanto, instruante ĝin al iliaj lernantoj. Tiu ĉi lernolibro, tre zorge ilustrita kaj bindita, enhavas multajn ekzercojn (thèmes et versions) bone gradigitajn; legadojn; prozaĵojn versaĵojn parkere dirotajn; 200 kutimajn frazojn kaj [[proverbo]]jn kun la franca traduko; kaj fine vortaretojn esperantan-francan kaj francan-esperantan. Se, laŭ la opinio de [[Lev Tolstoj|Tolstoi]], «la sukceso de [[Esperanto]] estas nur pedagogia lerneja afero», ni certigas, ke la verketo de S-roj Bonnehon kaj Rosiaux, havigante bonegajn rezultatojn al ĉiuj popollernejestroj, donos novan antaŭenpuŝon al la [[disvastigo]] de la lingvo internacia.|[[Brazila Esperantisto]] 1910_j03_n05-06_nov-dec}} ===[[Plena Gramatiko de Esperanto]]=== [[Joediko]] (J. Elliott). '''Plena Gramatiko de Esperanto'''. Eld. la aŭtoro, [[Willoughby]], 1940(?) {{citaĵo|Reverkita formo de la 16 Reguloj. Bedaŭrinde, ĉe kelkaj [[detalo]]j ĝi prezentas al ni ne la evangelion laŭ S-ta Zamenhof, sed la evangelion laŭ S-ta Joediko.|[[La Brita Esperantisto]] - Numeroj 429-430, Januaro - Februaro (1941)}} ===[[Plena lernolibro por meminstruo de Esperanto]]=== V. A. Dmitrief kaj [[Paŭlo Medem|P. D. Medem]]. '''Plena lernolibro por meminstruo de Esperanto'''. 1920 (?) {{citaĵo|Tiu ruslingva lernolibro, eldonita en Dresden, estas ĉefe destinita, diras en antaŭparolo S-ro Medem, al la Estonoj, [[Letono]]j kaj [[Litovo]]j, por kiuj tia verko ĝis nun mankis. Kiel ĉiuj tiaj, la libro konsistas el gramatikaj klarigoj, vorttradukoj, ekzercoj por traduko kaj legaĵoj. Ni ne povas jugi la rusan tekston; sed laŭ ekzameno de la Esperantaj partoj kaj laŭ jam konataj tradukoj de S-ro Medem, oni facile konvinkitas, ke tre bona kaj tute korekta estas tiu bele presita libreto. Ĝi prosperigu nian movadon en tiuj novaj landoj, kie ĝia neceseco kaj utilo estas nature pli senteblaj ol aliloke.|[[Georges Stroele|G.S.]] Esperanto n245 jan 1921}} ===[[Plena Malkaŝo de Japanaj Ambicioj]]=== '''Plena Malkaŝo de Japanaj Ambicioj'''. Eld. [[Heroldo de Ĉinujo]], [[Chungking]], 1940(?) {{citaĵo|Mesaĝoj de la Generalisimo. Teksto de [[Wang-Japana Interkonsento]]. Petskribo de Wang al [[Japanujo]]. La Japana Respondo. |[[La Brita Esperantisto]] - Numeroj 422-423, Junio - Julio (1940)}} ===[[Pollando 1944-1964]]=== '''Pollando 1944-1964'''. Eld. Polonia, Varsovio, 1964. {{citaĵo|Kiuj volas informiĝi pri la evoluo de [[Pollando]] trovos en ĉi tiu 260 paga libro (riĉigita per abundaj fotoj, desegnoj, statistikaj cifertabeloj, mapoj ktp.) la plej riĉan kaj taŭgan informilon ĝis nun publikigitan en nia lingvo. Ĝi ampleksas la jenajn rubrikojn: geografio, [[historio]], eksterlanda politiko, industrio, [[agrikulturo]], eksterlanda komerco, sociaj problemoj, klerigado, scienco, [[literaturo]], [[muziko]], teatro, filmo, plastiko, arkitekturo kaj turismo. Tre bonaj lingvo teksto kaj fotoj. Prezo tre malalta rilate la kvaliton de la libro same laŭ aspekto kiel laŭ enhavo.| N. L. ESCARTIN. [[Boletín]] n147 (jan 1965)}} ===[[Pollando Rekonstruiĝas el Ruinoj]]=== '''Pollando Rekonstruiĝas el Ruinoj'''. Eld. [[Eldona Societo Esperanto]]. Stockholm, 1947(?) {{citaĵo|16-paĝa broŝuro, kun klaraj grafikaĵoj, pri la teruraj perdoj kaj suferoj de Polujo dum la milito, kaj ĝia nuna rekonstruo kaj [[progreso]].|[[La Brita Esperantisto]] - Numeroj 519-520 jul-aŭg 1948}} ===[[La Polvo de morto]]=== '''La Polvo de morto'''. Ilustrita. Eld. [[Plenumkomitato por Kontraŭ Atombomba Rezolucio]], [[Osaka]], 1956(?) {{citaĵo|Post la terura tragedio de Hirosima kaj Nagasaki, kun pli ol 250 mil senkulpaj viktimoj, la japana popolo spertas nun la domaĝojn de la nukleaj [[eksperimento]]j, fare de fremdaj potencoj. La radioaktiva polvo, disĵetita pro la eksplodo de [[hidrogenbombo]] sur Bikini, la 1-an de marto 1954, malpurigis la [[marakvo]]n kaj falis sur multajn fiŝkaptistajn boatojn, precipe sur la japanan ŝipeton «[[Fukurju-maru n-ro 5]]«, okazigante la brulvundigon de ĝiaj 23 ŝipanoj kaj la postan morton de unu el la plej grave vunditaj. La damaĝoj de tiu bedaŭrinda okazaĵo estas nekalkuleblaj. Kaŭze de la difektiĝo de miloj da [[tuno]]j da fiŝoj, oni malpermesis la disvendadon de tiu ĉefa manĝaĵo por japanoj, ordonante ĝian enterigon. La paniko estis nepriskribebla, tial ke multenombraj personoj jam estis manĝintaj atomfiŝojn. Pro timego al la radioaktivaĵo fermiĝis grandnombraj [[fiŝbutiko]]j, kaj la [[fiŝista komerco]] paraliziĝis en Japanujo. La mondo estis terurita pro la eksperimentoj de tiaj amasmortiga] armiloj; sed, post domaĝo ne venis saĝo, ĉar ne pro tio ĉesis la provado de nukleaj armiloj. La grandaj potencoj daure fabrikas bombojn A, H kaj tiel plu. Ni memoru, klo okazis en Hirosima kaj Nagasaki, kiam sur tiujn du kompatindajn urbojn defalis la unuaj du atombomboj, kiuj, en komparo kun la modernaj bombegoj, estis infanaj ludiloj. Laŭ opinio de kompetentuloj, kvar bomboj H povus forblovi la tutan Japanujon; sed, por dezertigi landojn kiel Anglujo, Germanujo, Francujo, ktp., sufiĉus du el tiuj superbomboj. La homaro ankoraŭ ne tute bone komprenis la grandegan danĝeron, kiu minacas ĝin. Ne gravas jam veti cent kontraŭ unu, ke iu granda potenco superas alian per nukleaj bomboj, ĉar ĉiu el ili posedas pli ol sufiĉan stokon por la kompleta detruado de ĉiuj urboj de la mondo, por la koncerna ekstermado de la homa vivo sur nia planedo. Ni fidu, ke oni ne riskos provoki tian hekatombon, eĉ se nur estas pro tio, ke neniu profitus el tiu tutmonda dispolviĝo; sed, ni ne forgesu, ke en kiu ajn momento, tio estas ebla... Por rememorigi al iii ĉi tiun senprecedencan danĝeron, kiu pendas super la homaro, oportune aperis ĉi tiu libreto, «La Polvo de la Morto», originale verkita en tre [[korekta lingvo]]. La [[Kongreso de Japanaj Esperantistoj]] tiel apelas la konsciencon de la tutmonda samideanaro, partopreni en la kampanjo por la ĉesigo de la nukleaj eksperimentoj, por la abolicio de tiaj armiloj, kun la celo savi la homaron de la [[minaco de neniigo]], kaj povi ekmarŝi ĉiuj homoj, ŝultron ĉe ŝultro, sur la vojon al glora estonteco, tial ke la [[atomenergio]], same povas pereigi la homan genton, kiel konstrui por ĝi paradizon sur la tero. Dependas nur de la bona aŭ malbona uzo, kiun la aŭtoritatuloj faros el ĉi tiu mirindaĵo de la scienco, la dua fajro eri la historio de la Homaro. |Ricardo Quiles. [[Boletín]] n097 (jan 1957)}} ===[[Popolaj Fabloj el Finnlando]]=== [[Björn Collinder]], [[Vilho Setälä]]. '''Popolaj Fabloj el Finnlando'''. Eld. Kyriiro Oy, Finnlando, 1979. {{citaĵo|Kamuflite sub supra titolo de malgranda [[kajero]] reklamiĝas la interŝanĝo de la esperantistaj supersignoj literoj jene <center> <poem> ŝ ĉ ĵ ĝ ŭ ĥ sh ch zh dzh w x </poem> </center> Efektive, ne estas silvestra sherco, sen dzhene oni tuj povis dzhui la fablojn. Kia dzhusta dzhojo¹ pri la dzhiroj el la dzhangalo de supersignoj! Granda dzhibo de E-o foridzhas kaj nun E-o ekdzhermegos kaj disvastidzhos. La «politikaj awtoritatuloj“ dzhentile dankos kaj chirkawbrakos la dzhermantajn E-istojn. Kaj dzhis la jaro 1987-a ni arandzhos dzheneralan [[festo]]n ne nur pro la l00-a datreveno sed ankaw pro la [[finvenko]] de E-o. Memkompreneble kun dzhimkano kaj festa mandzhado kun burdzhonbrasiko, fromadzho, orandzhazho, rudzha vino kaj dzhino. Stop! Jen oni ekmemoros, ke mi sammaniere povis tre bone legi literaturon laŭ Zamenhof-a "Surogata"² ortografio kaj ankaŭ la tekstojn laŭ alia propono, en kiu la [[supersignaj literoj]] anstataŭiĝas per la literoj c, w, r, y de la internacia [[telegrafa alfabeto]]: <center> <poem> q tq y dy w x ŝ ĉ ĵ ĝ ŭ ĥ </poem> </center> Ĉar la literoj ĉ <nowiki>=</nowiki> tŝ kaj ĝ <nowiki>=</nowiki> dĵ respektive du sonojn reprezentas, ŝajnas, ke ĉi-lasta propono prezentis teknikan solvon de la problemo. Rilate al supersignoj fantomas la reformomanio jam tra naŭ-jardekoj. Signo estas simbolo por determinita afero. Tiukaze unu litero estas — aŭ almenaŭ devas esti — la simbolo por unu difinita [[sono]]. La menciita "teknika solvo" estas valora ne nur nuntempe por la telegrafio ĉe la poŝto, navigado, aviado k. t. p., sed estas speciale grava por la projektado de elektronaj skribmaŝinoj, kiuj aŭtomate transformas la parolon al skribo. La "intestoj" de tiaj maŝinoj estas plej nekomplikaj, se la kondiĉo unu [[litero]] <nowiki>=</nowiki>unu sono“ strikte estas plenuimita. La sama validas ankaŭ por elektronaj komputiloj. Sed singardo! En la unua jardeko de nia jarcento la tre riĉa franco [[Emile Javal|Javal]] (pr. ĵaval) proponis al Zamenhof kvaronan milionon da frankoj, se Zamenhof pledos kaj realigos almenaŭ la prononcon de la litero j al ĵ. Imagu malriĉan Zamenhof-on kaj la tenton per la loga sumo de 250 000 or-frankoj — tiutempe. aha — 1) ĝirejo > Kurve (StraBe) 2) rilatas al la h-anstataŭrigo de la supersignoj |[[Der Esperantist]] n116 jun. 1982}} ===[[Por Kvietaj Personoj]]=== *E. Van Driessche. '''Por Kvietaj Personoj, unuakta komedieto'''. Ĉirkaŭ 1910. Teatraĵo prezentita dum la [[UK 1911]]. {{citaĵo|Tre ridiga [[komedio]], kaj rekomendinda por Esperantistaj festoj. Ĉe la prezento en [[Antverpeno]] ĝi estis gaje ludita kaj bonhumore akceptita. |[[La Brita Esperantisto]] - Numero 084, Decembro (1911)}} ===[[Por la honoro de nia lando]]=== A. Viruly. '''Por la honoro de nia lando''' trad. P. W. Van Sijn. Eld.D. Van & Zonen, Roterdam, 1938. === [[Por la rajto de German-Aŭstrujo]] === '''Por la rajto de German-Aŭstrujo'''. Eld. [[Propagandastelle für Deutsch-Oesterreichs Recht]], Vieno, 20 pĝ, 23,5 X 15,5 cm {{citaĵo|Ne konvenas, ke ni ĉi tie justigu aŭ malpravigu la argumentojn de tiu nova politika pledado. Sufiĉos se ni plezure konstatas, unu fojon pli, ke Esperanto estas uzata en sciencaj verkoj por defendi nacian rajton. Ni ankaŭ esperu, ke baidaŭ la kontraŭaj akraj postuloj de diversaj partioj estos kvietigitaj per decidoj kiel eble plej konformaj al la volo de l’ popoloj, kaj ke pacaj rilatoj iom post iom forigos la ankoraŭ regantajn superecemojn.|[[Georges Stroele|G. S.]]. Esperanto n234 fev 1920}} ===[[Por la paco]]=== '''Por la paco'''. Eld. [[Komisiono pri Internaciaj Ligoj de Sovetaj Esperantistoj]], Moskvo, 1971. {{citaĵo|Kajero pri la defendo de Leningrado dum la milito, la renaskiĝo kaj prosperigo de la urbo depost la konflikto, kaj la perspektivoj al la futuro.|[[Boletín]] n191 (maj 1972)}} === [[Pour la Langue commerciale auxiliaire universelle]] === '''Pour la Langue commerciale auxiliaire universelle. Actes de la Conférence Interrnationale de Chambres de commerce, foires d'échantillons, Groupments économiques et offices du tourisme, réunie à Venise du 2 au 4 avril 1923.''' Eld. Conférence commerciale de Venise, [[Venecio]], 1923 56 pĝ, 13,5 x 21 cm {{Citaĵo|Niaj grupoj kaj propagandistoj uzu tiun ĉi broŝuron elmontranta la praktika flankon de niaj lingvo kaj movado.|[[Belga Esperantisto]] n101-102 (jul-aug 1923)}} ===[[Povo sukseci]]=== [[Henri Thomas Hamblin]] '''Povo sukseci''' trad. [[Frederic William Hipsley]]. Eld. la tradukinto, Birminghan 1947(?) ===[[La prahistoria arto]]=== [[Agostinho da Silva]]. '''La prahistoria arto''' trad. [[José de Freitas Martins]]. Eld. [[Portugala Eldona Rondo]], 1947(?). ===[[Premiaj Romanetoj]]=== '''Premiaj Romanetoj'''. Eld. Eldonita de [[The Esperanto Publishing Co]]. 1946. {{citaĵo|Jen utila aldono al la literaturo Esperanta. En la nuntempa mondo, kie la [[vivo]] tiom urĝas kaj rapidas, preskaŭ ĉiu Esperantisto trovas tiom da aferoj, kiujn li deziras aŭ devas fari, ke ofte mankas al li sufiĉe da tempo por ĝui la tralegon de longa [[romano]]. Por li tial tre havinda estus [[libro]] kies grandeco konvenas al lia poŝo kaj kies enhavo konsistas el aro da mallongaj [[romaneto]]j. La unuopaj eroj de tia libro devus esti interesaj kaj diversecaj, verkitaj laŭ simpla klara stilo, kiu ne postulas multe da cerbumado por diveni la intencon de la [[aŭtoro]] aŭ grandan vortaron por serĉi la [[signifo]]n de neoftaj vortoj. La libro devas esti tia, kian oni povas facile legi en la [[vagonaro]] aŭ omnibuso dum vojaĝeto hejmen post la labortago; aŭ, se necese, dum oni staras en linio por aĉeti la familian [[haringo]]n aŭ terpomon. Tia libro estas “Premiaj Romanetoj”. Ĝi havas ĝenerale stilon simplan kaj klaran ; la eroj estas diversaj kaj bone miksitaj, kaj prezentas literaturan pudingon tre bongustan kaj malpezan. Mem instruisto de Esperanto, mi bonvenigas la novan [[libreto]]n kiel utilan legolibron por kursoj kies membroj iom progresis. Ĝi taŭgas por [[kurso]] en ĝia dua jaro, aŭ—se la lernantoj montras [[entuziasmo]]n kaj inteligenton — eĉ en la dua periodo de la unua jaro. Inter la dudek tri verketoj estas kelkaj pri fantomoj, du-tri ĉarmaj aludoj al la [[Naturo]], kelke da rakontoj el la ĉiutaga vivo, fantaziaĵoj, kaj bonhumoraĵoj. Unu [[tago]]n, en vagonaro, mi ŝoketis miajn [[kunvo]]j agantojn kaj hontigis min mem per subita ekrido pro unu el la humoraĵoj. Mia okulo ne sukcesis rimarki eĉ unu [[preseraro]]n en Esperanta vorto. La sola preseraro rimarkita ne multe gravas, krom al sportistoj, kaj precipe al la [[Chelsea F.C.|Chelsea piedpilka klubo]]. Mi neniam legis pri ludo inter Chelsea kaj Brentwood, kaj mi supozas, ke ne plaĉus al Chelsea la sugesto, ke Brentwood —se ja ekzistas tia klubo— povus ilin venki. Supozeble oni intencas aludi al [[Brentford F.C.|Brentford]]. En la libro okazas kelke da vortoj ne troveblaj en la vortaroj : ekzemple, ''suspiro'' (sigh), ''trado'' (trade wind), ''braso'' (brace, guy, vang). Estus konsilinde, aldoni noton pri ili en estonta eldono. Verŝajne, nova eldono baldaŭ estos necesa, ĉar mi opinias, ke ĉi tiu estas bona libro, kiun la Esperantistaro multe aĉetos. Ni vidas en ĝi la verkojn de dek kvin [[aŭtoro]]j, kies verkoj promesas bone por la [[estonteco]]. Mi gratulas al EPOKO pro la apero de ĉi tiu libro, kaj proponas, ke ili baldaŭ kuraĝigu la verkintojn per nova [[konkurso]] por venigi plenan rikolton por dua libro samspeca.|[[Robert Murray]]. [[La Brita Esperantisto]] - Numeroj 505-506}} {{citaĵo|Tiu lasta eldonaĵo de E.P.C. estas verketo konsistanta el pli ol 20 rakontoj de diversaj aŭtoroj, originale verkitaj, okaze de organizita konkurso de supre nomita eldonejo. La rakontoj estas tiom diversaj, kiom multnombraj estas la aŭtoroj. La temoj estas ĝenerale interesaj. Ni trovis multe da vortoj ne troviĝantaj en Plena Vortaro: kiel: ervardTelo, braso, k. a. La libreto pro siaj mallongaj ĉapitroj taŭgas kiel interesa legolibreto dum daŭrigaj kursoj.|[[Afrika Revuo]] numeroj 11-12, Novembro - Decembro (1947)}} ===[[La pretendoj de kondiĉa senmorteco]]=== R. K. Strang. '''La pretendoj de kondiĉa senmorteco''', trad. Geo. Aldrige. Eld. la aŭtoro, [[Glasgow]], 1932(?), 16 pĝ. {{citaĵo|Ne tuŝante la cetere interesan enhavon, ni tamen bedaŭras, ke la [[teksto]] ne estas lingve modela. Minimume oni rajtas atendi, ke tia verko estu sen gramatikaj eraroj; kaj ke oni ne ignoru la Biblian tradukon de Zamenhof. |[[La Brita Esperantisto]] - Numero 324, Aprilo (1932)}} ===[[Preparantoj de milito]]=== '''Preparantoj de milito , akuza konkludo en la proceso de industria partio'''. Eld [[CK SEU]]. Moskvo, 1931? 72 Paĝoj 15 x 22 cm. {{citaĵo|Tiu proceso interesis multajn. La klarigojn pri ĝi do ankaŭ povas ilin interesi, eĉ se la raporto povas ŝajni partia. Ĝi enhavas efektive multajn sciigojn, kiuj havas veran gravecon por tiuj, kiuj sin okupas pri la speciala temo de la mondrevolucio, de preparo al militoj k. c.|[[Belga esperantisto]] n189 (okt 1931)}} ===[[Pri la transskribo de la Propraj nomoj]]=== '''Pri la transskribo de la Propraj nomoj'''. Paris. Esperantista Centra Oficejo, ~1910. === [[La Principo de la movado por ĉasta vivo]] === '''La Principo de la movado por ĉasta vivo plikarigita el ideala kaj praktika vidpunkto'''. Eldonis D. Roskes, Hago, 1922? 32 paĝoj 13 X 20 cm. {{Citaĵo|Ĉi tiu [[broŝuro]] enhavas ampleksan klarigon, de la principoj de la nomita movado kaj pri la praktiko de ĝi. Al ĉiuj samideanoj kiuj funde deziras pristudi la demandon, ni konsilas havigi al si la libreton, kiu certe donos al ili informon per la plej bona lingvo.|[[Belga Esperantisto]] n087 (maj 1922)}} {{citaĵo|Sur 30 paĝoj de ordinara formato estas koncize, bonlingve traktata la grava demando pri la [[ĉasteco]] en nia vivmaniero. La movado por ĉasta vivo, celante akceli la seksan purecon de la homoj, akceptas kiel idealon la personan kaj socian purecon de la moroj. Ĝi konsideras la sekskuniĝon ne voluptoĝuo, sedorigine kaj esence pluenplantado de la homestaĵoj, kiuj devas do kontraŭbatali la diversajn specojn de la degeneriĝo de la [[popolo]]j kaj la kaŭzojn, kiuj ĝin elvokas, kiel ekzemple: [[pornografio]]n per vorto kaj bildo, onanion, hetero- kaj homoseksualajn [[kontraŭnaturaĵo]]jn. Estas pledata la kuracista esploro antaŭ la [[geiĝo]], por evitigi al oni eventualan malsanon.|[[Belga Esperantisto]] j07 n04 dec 1925}} === [[La Problemo de Irlando]] === '''La problemo de Irlando'''. — Okpaĝa broŝuro 23 X 15 cm. kun histona skizo kaj programo de la Irlanda movado. Verkisto, eldonejo kaj prezo nemontritaj. ===[[Programada teknologio]]=== '''Peter Broczko''' kaj '''Iliona Koutny'''.'''Programada teknologio'''. Eld. [[Hungara Esperanto-Asocio]]/[[Scienca Eldona Centro de UEA]], Budapeŝto: 1984. ===[[Projekto pri konstitucio de l' Interpopola Ligo]]=== [[Germana Gabineto por internacia juro]]. '''Projekto pri konstitucio de l' Interpopola Ligo Farita de la subkomisio, kiu estis starigata la 21 septembro 1918'''. 1919. {{citaĵo|En tiu projekto, kun 36 artikoloj, estas difinitaj la celo de l’ Ligo, ĝiaj organoj, la rimedoj uzotaj por eviti konfliktojn, la limigo de l' armadoj, la koloniaj arangoj, k. t. p. Tiaj projektoj ĉiam elvokos [[intereso]]n kaj simpation ĉe la Esperantistoj, kiuj jam de longe atendas la kreon de tutmonda unuiĝo. Juristoj studu tiun projekton, komparu ĝin kun tiu de l’ Pariza konferenco, kiel ankaŭ kun tiu de l' Svisa registaro, kaj taksu ĝian valoron, kion mi ne kapablas. Sed estas rimarkinde kaj laŭdinde, ke projekto pri Interpopola Ligo estas publikigata pei interpopola lingvo. Tiu speciala teksto estas lerte tradukita; kelkaj vortoj tamen eble ne bone elektitaj: «rekurso» ne estas preferinda al la jam uzita «apelacio»; «akomodi» estis ĝis nun rezervita por optika fenomeno; fine, «marino» (ŝiparo) kaj «obligi» (devigi) estas certe malbonaj, ĉar konfuzeblaj kun la jam akceptitaj terminoj: maro, marini (pekli) kaj obl-igi.||[[Georges Stroele|G. S.]]. Esperanto n226 jun 1919}} ===[[Propono de Esperanto-stenografio laŭ ĉs. sistemo]]=== '''Propono de Esperanto-stenografio laŭ ĉs. sistemo'''. Eld. [[Esperanto-Asocio en ĈSR]], [[Prago]]. {{citaĵo|Represaĵo el „Esperantista" Praha, n-ro 4/1950). La 19-an de majo 1951. Okazis en Praha ĉehlingva konkurso por [[stenografo]]j, uzantaj la sistemon Herout-Mikulik. Ĝia celo estis trovi la plej rapidan stenografon en [[ĈSR]]. Venkis kaj la altan titolon akiris Miloš Matula, kiu kapablis skribi 160 vortojn dum minuto. Tia alta rapideco eble neniam ekzistas ĉe efektivaj oratoroj, kiuj ne povas nur ŝuti vortojn, sed per sia parolado volas klarigi al la aŭskultantoj sian temon kaj influi ilin. Tiamaniere la sistemo H.-M. pruvis sian kapablon por tre alta parolrapido.<br> Tiu ĉi sistemo. kiu jam de sia oficialigo en 1921 estas uzata por la ĉeha kaj [[slovaka lingvo]]j. estis jam de la aŭtoroj mem adaptita por germana lingvo kaj tiel ankau instruita en ĉs. komercaj lernejoj antaŭ la dua mondmilito. Aperis ankaŭ alfaroj por angla, rusa kaj [[franca lingvo]]j kaj nun estas eldonita ankaŭ alfaro por Esperanto. Ĝi estas la unua publikigita, ĉar tiu de prof. Vladimir Jukl, sekve de lia morto, ne estis eldonita (vidu E. Slovaka, pĝ. 84/1949). La prezentataj grandaj 4 paĝoj donas al interesulo nur esencon por povi stenografi sen mallongigoj: da [[siglo]]j (radik- kaj vortsignoj) estas ĉi tie nur 101, nombro pli malalta ol estas kutima en nacilingvaj sistemoj. En la enkondukaj linioj estas dirite, ke la ŝanĝoj, faritaj en la alfaro kompare kun la originala sistemo. estas ofte fundamentaj pro la grandaj diferencoj inter la naciaj lingvoj kaj Esperanto koncerne la literan strukturon. Tamen estas klare, ke perfekta scio de la prezentata materialo sufiĉas nur por persona, aŭ kancelaria aplikado. Ĉe tajpistinoj al la maksimume postulata rapideco estas 80 vortoj dum minuto. La diktanto en oficejo ja ne parolas seninterrompe, ĉar li kombinas kaj meditas dum la [[diktado]]. Kiu per la prezentata [[stenografio]] volus noti fluan parolon devus ankoraŭ mem konstrui sistemon de mallongigoj laŭ principoj, validaj por nacilingvaj sistemoj.<br> Fine necesas diri, ke la ĉelilingva stenografio ĝuste travivas ŝanĝojn. kiuj jam estas oficiale publikigitaj kaj validas ekde 1. IX. 1951. Ili certagrade influos ankaŭ la alfaron por Esperanto. Tamen la publikigita verketo estas konvena por tiuj, kiuj jam nun estras la nacilingvan sistemon H-M. Ainbaŭ faktoj certe okupos la aŭtoron (A. Stanura. OSTRAVA-RADVANICE. Taborska 41), ĉar estas necese fari la duan paŝon.|[[Esperantisto Slovaka]] - Numero 09, Septembro (1951)}} ===[[Prospekto de la Filmstrioj]]=== '''Prospekto de la Filmstrioj'''. Eld. [[Esperanta Film-Grupo]], [[Bergen-op-Zoom]], 1948(?) {{citaĵo|Jam kelkajn fojojn ni priparolis ĉi tiun [[serio]]n da [[filmbendo]]j ([[filmstrio]]j). Ĉiu bendo (larĝeco 35mm) konsistas el 30-1000 bildoj (19 x 24mm), por prezento en ĉambro aŭ [[salono]]. Pri ĉiu bildo estas klariga teksto en [[Esperanto]]. Ĉiu titolo provizastre interesan kaj instruan unuhoran programon al grupoj, [[societo]]j, aŭ kursoj, kondiĉe ke ili disponas konvenan projekciilon. La tekstoj mem estas en modela Esperanto. Ni povas varme rekomendi ĉi tiun kuraĝan kaj subtenindan entreprenon al niaj grupoj. Plenaj detaloj troviĝas en la “Prospekto”. Ni donas la prezon en ŝilingoj kaj pencoj por filmbendo kaj teksto kune : ili ne estas aĉeteblaj aparte. Jam aperis jenaj titoloj (multaj aliaj estas en preparo) : ''Antikva Grekujo, 13/9 ; Inter la Araboj 10/7 ; Lando kaj popolo de Siamo, 12/7 ; [[Javo kaj Indonezio]] I, 12/5, II, 13/4 ; Kun [[Sven Hedin]] al Transhimaiajo, 16/3 ; Sovaĝaj bestoj de Afriko, 13/8 ; La vizaĝo de la Terglobo, 14/8; Meksikio, 13/3 ; [[Marvojaĝo al Indonezio]], ; La Mirinda Nilolando, 16/8 ; Borneo laŭ bildoj, 16/3 ; [[Zelando]], 9/-; Palestino Norda, 14/4; [[Palestino Suda]], 13/3''|[[La Brita Esperantisto]] - Numeroj 521-522, Septembro - Oktobro (1948)}} === [[Praha. Ilustrita gvidlibro por turistoj]] === '''Praha. Ilustrita gvidlibro por turistoj'''. Eld. Ĉasopis Ĉeskvch Esperantisto, Praha, 1912? {{Citaĵo|Belege eldonita gvidlibro broŝuro, enhavanta inter la bele presila teksto 41 ilustraĵojn pri la Bohema ĉefurbo kaj ĉirkaŭaĵoj. Riĉe kolorigita koverto reprezentas du belajn vidaĵojn el Praha.|[[Belga Esperantisto]] n052 (feb 1913)}} === La Parizaneto === '''La Parizaneto'''. Resumeto de la vivo kaj manieroj de la francoj, kun specialaj rimarkoj rilate al Parizo de R. Kron, el la franca trad. Connor kaj Hayes, 1904 (?), 126 p. „Uzebla kiel lernolibro.“ (L. I. 1908, p: 91.) === Pejzaĝoj en Aŭstrio === '''Pejzaĝoj en Aŭstrio'''. Eldonis la ministerio por fervojaj aferoj, Vieno. [[1913]], 120 p. Luksa libro pri la antaŭmilita Aŭstrujo kun multaj ilustraĵoj. {{Citaĵo|Belega reklamlibreto, lukse eldonita, kun admirindoj gravuraĵoj enhavanta bone verkitajn detalojn pri la Austria lando. La samideanoj kiuj ne jam posedas tiun eldonaĵon, mendu ĝin sen prokrasti, lli tute ne bedaŭras la malgrandan elspezon.|[[Belga Esperantisto]] n038 (dec 1911)}} === [[Pentroarto en la malnova Hungarujo]] === '''La pentroarto en la malnova Hungarujo'''. Verkis: Genthon István. Trad.: [[Ferenc Szilágyi]]. La bildotekstojn trad. [[Kálmán Kalocsay]]. Eldonejo [[Literatura Mondo]], Budapest, 1932, riĉe ilustrita. (IEMW:370.720-C.Esp-) === [[La Pirato]] === '''La Pirato'''. Spritgazeto, fond. en 1933. „Kaperas ĉiumonate. Kajeroj por Satiro, Humoro ka Libereco. . . relativa. Ŝipestro: R. Schwartz.“ === [[Poŝtkartoj Esperanto-Paris]] === '''Poŝtkartoj Esperanto-Paris'''. Unua serio, vidaĵoj de [[Paris]] kun klariga teksto en Esperanto. Eld. [[Presa Esperantista Societo]], Paris, 1912? Eksteraj ligiloj * [https://mondmilito.hypotheses.org/1997 Satire kaj pirate]. [[Militrakonto]], 09/01/2019 === [[Pri Piedpilkludanto]] === '''Pri Piedpilkludanto'''. Rakonto de V. van Nispen, el la [[Nederlanda lingvo|nederlanda]] trad. M. Bartholomeus. [[1934]], 96 p., kun ilustraĵoj. Malmultaj okazaĵoj, religi-morala tendenco. {{citaĵo|Interesa verko tre taŭga por la knaboj.|[[Brazila Esperantisto]] 1934 n272-282_mar-dec.}} {{citaĵo|Jen libro por romkatolikaj infanoj, intence tradukita laŭ stilo simpla kaj klara. Preso kaj papero estas bonaj, kaj la ilustraĵoj domas al la libro interesan aspekton. Oni sekvas la [[aventuro]]jn de okjara knabo, al kiu la patro donis piedpilkon. Ŝajne la [[gepatroj]] atendis, ke li ludu kun ĝi sen ludejo kaj vestaĵo konvenaj, tamen nenion rompante, kaj ne malpurigante la vestaĵon; certe la kulpeco pri serio da amuzaj katastrofoj ne restas tute ĉe la knabo. Lingve sufiĉe bona, tamen kritikindaĵoj kaj preseraroj ne tute mankas. Anstataŭ ''piedpilkludo'' preferinda estus ''[[futbalo]]''.|[[La Brita Esperantisto]] - Numero 350, Junio (1934)}} ===[[Pri Tri Homoj kaj Malnoblulo]]=== [[Tomaso Sillani.]] '''Pri Tri Homoj kaj Malnoblulo'''. Eld. A. Paolet, S. Vito al Tagliamento. == Q == ===[[Que es el Esperanto?]]=== '''Que es el Esperanto?'''. Eld. [[Sociedad Española Esperantista]], Madrido, 1926(?) == R == === [[Rakontoj el la Biblio]] === '''Rakontoj el la Biblio''' laŭ la traduko de D-ro L. L. Zamenhof; Eld. Brita Esp. Asocio, London, 1921 80 paĝoj. {{Citaĵo|La tre zorge eldonita libro enhavas 14 rakontojn el la Biblio. Ĝi estas antaŭiranto de la aperonta traduko de la Malnova Testamento, super kiu la Biblia Komitato Esperantista laboradas. La [[libreto]] ne nur instigos deziron por la tuta volumo; ĝi ankaŭ antaŭdiras al ni, ke la promesita verko certe estos modelo por ĉiuj esperantistoj laŭ lingva vidpunkto.|[[Belga Esperantisto]] n090-091 (aug-sep 1922)}} ===[[Rakonto kaj aventuro]]=== '''Rakonto kaj aventuro'''. Eld. American esperantist co., Washington D.C., ~1911. {{citaĵo|Tiu libreto konsistas el du rakontoj :« Sur la batalkampo » (de [[Herschel S. Hall]]) kaj la « Aviadisto de Marso » (de Henry H. Barroll). La unuan mi legis kun vera plezuroo ; mi malpli ŝatas la duan.|Esperanto n102 5 jun. 1911}} === [[Raporto pri la subkongreso de Esperanta Psikistaro]] === ''Raporto pri la subkongreso de Esperanta Psikistaro''', kies unua kunsido okazis en « Café Anselmo », [[Anvers]], dimanĉon, la 20-an de aŭgusto, je la 10a matene. — Ambaŭ raportoj estas senpage haveblaj ĉe la [[Oficejo por studado de spiritaj fenomenoj]], Klappeistraat, 8, [[Antwerpen]]. {{Citaĵo|En tiuj du interesaj raportoj ni trovas diversfoje uzita la nomon Anverso. Tio estas entute eraro. Ni komprenas ke eĉ flandranoj povas esti tiel blindigitaj ke ili prefere uzas alian lingvon ol la sian sed la propraj nomoj, kiam oni ilin esperantigas, devas esti esperantigitaj laŭ la originala [[nacia lingvo]]. Tiel en la unua okazo oni devas legi [[Antverpeno]] anstataŭ [[Anverso]].|O.V.S. [[Belga Esperantisto]] n041 (mar 1912)}} ===[[La Reala Vivo de Nia Sinioro kaj Savinto Jesuo Kristo]]=== [[Marika Dragona]]. '''La Reala Vivo de Nia Sinioro kaj Savinto Jesuo Kristo'''. Eld. [[Nikolao Dragonas]], [[Tesaloniko]], 1947(?) {{citaĵo|La aŭtoro klarigas, ke la [[Greka Faŝismo]] kondamnis ŝin je morto, sed ke pro [[interveno]] de [[UNO]] la verdikto ŝanĝiĝis je dumviva mallibero. Ni esperu por ŝi iaman [[liberiĝo]]n. Ĉi tiun disertaĵon ŝi verkis por la edifo de siaj gefiloj. Ĝi eldoniĝis laŭ la [[deziro]] de la [[Tesalonika Esperanta Ligo]], sed pro la cirkonstancoj ne estis eble, ke ŝi ĝin poluru. [[Paĝo]]j 1-30 estas filozofia traktaĵo pri la [[influo]] de heredo kaj la homa diverseco. Paĝoj 31-108 klarigas, ke Kristanismo kaj Socialismo estas du grandaj movadoj, kiuj celas transformi la putran socion nunan en ion idealan kaj gloran. Ambaŭ estas io nova en malnova; bono en malbono; [[lumo]] en mallumo. Sed havante saman [[celo]]n, ili elektas vojojn malsamajn—-unu animan, alia fizikan—por efektivigi la belan [[sonĝo]]n por eterna beno. Ili estas ambaŭ bonaj ; saĝulo uzos ambaŭ. Al la vivo kaj instruo de Kristo raportitaj en la Evangelioj ŝi donas propran interpreton. Kristo estis kontraŭkapitalista [[revoluciulo]] : [[Karl Marx|Marks]] kaj [[Josif Stalin|Stalin]] estas modernaj [[Johano la Baptisto|Johan-Baptisto]] kaj Kristo, ŝi identigas la evangelion de Kristo kun la [[evangelio]] de Socialismo ; la Regnon de Dio kun la Nova Socialisma Ordo. Ni legas pri la Sankta Spirito —de socialismo.. Ekzemplo de ŝia ekzegezo : "Kiam vesperiĝis (ĉar nur vespere oni povas labori konspire)" En fina ĉapitro ŝi admonas, ke la rilato inter religio kaj socialismo devus esti tute amika. La kontraŭreligia sinteno de multaj socialistoj tre tnalbone efikis. Oni ne lasu la potencan batalilon de mistikismo en la [[mano]]j de reakcio, sed ĝin uzu por venko de [[socialismo]]. Ĉu oni konsentas, aŭ forte malkonsentas, kun la aŭtoro, oni trovos ŝian verkon interesa, ĉar tre neordinara. Lingve ĝi estas kritikebla, tamen facile legebla. ''[[Rusujo]], Rusio, Ruslando,'' interpuŝiĝas indiferente. Kurioza trajto : jen elipso, jen senbezona ripeto, de fraza subjekto.|[[La Brita Esperantisto]] - Numeroj 515-516 jan-feb 1948}} ===[[Realigo de norma socio]]=== [[Okamoto Rikiĉi]]. '''Realigo de norma socio'''. Eld. la aŭtoro, [[Jokohamo]], 1933(?) ===[[Receuil de Listes de Logatomes Esperanto]]=== '''Receuil de Listes de Logatomes Esperanto pour Mesures de Nettete.''' Eld. Comite Consultatif International des Communications Téléphoniques a Grande Distance'', Paris, 1933(?), 104 pĝ. {{citaĵo|Jen libro teknika, konsistanta el 15,000 artefaritaj silaboj, presitaj laŭ la Esperanta alfabeto, kiujn oni uzas internacie por provi la telefonian aŭdeblecon de diversaj sonoj kaj sonkombinoj. Tiujn silabojn oni nomas ''logatomoj''. La libro estas rimarkinda ekzemplo de oficiala uzo de nia alfabeto por internacia skribo fonetika, kaj akompanate de “ŝlosilo” Esperanta, por klarigi la [[alfabeto]]n, uziĝas multlande ĉe telefonrondoj oficialaj. Por la laika Esperantisto, kompreneble, la libro estas senutila. Sed ne! Jen almenaŭ 14,000 novaj [[silabo]]j je la dispono de niaj fervoraj fabrikistoj de novaj radikoj !|[[La Brita Esperantisto]] - Numero 344, Decembro (1933)}} ===[[Reeĥoj]]=== '''Reeĥoj: Jugoslavia poemaro'''. Eld. [[Stafeto]], [[Tenerifo]], 1961. {{citaĵo|Post prologo de [[Marinko Ĝivoje]] kaj enkonduko de [[Marjorie Boulton]], sekvas altranga versaro de modernaj jugoslavaj [[poeto]]j. La ŝaŭmanta vigleco de la jugoslavia samideanaro ne povis ekzisti sen prezento de tiu bunta bukedo de unuarangaj poeziaĵoj. Apud [[Božidar Vančik]] kaj Velebit - vibrantaj [[poeto]]j - rangas aliaj, junaj kaj sukaj, kiuj regalas la leganton per kolekto de belaj versaroj. Malmultaj neologismoj atestas pri la saĝeco de la sudorientaj poetoj, kiuj pruvas ke en la vico de «normaluloj» oni povas poeziigi ĉiujn nuancojn de la plej inspirataj pensoj kaj sentoj. Ni reportas la belan versaron de [[Franjo Homar]], kiu atestas pri tiu perfekteco en la simpleco. <poem> De l' lingvaj aroj estis hom’ kreinto kaj uzis ilin, li, jam fruepoke; nun, ŝanĝ okazis - lingvolabirinto la novan homon premas tede, moke! Por ĉiu hom’ en ajna teroparto, ĉu solvivanto, ĉu en socirondo, parola pnovo estas sama arto : homar’ ja unu sur la tuta mondo! Por sama aĵo nur diversa vorto, pro sania ĝojo, ĉie sama sento. Al multlingveco venas jam la morto ; racion serĉas nun la homa gento! Kaj, karaj fratoj de la verda stelo, en marŝ’ triumfa kaj kun venka kanto : Babelon foren! Nun estiĝu helo ; al hom’ sufiĉas, sole, Esperanto! </poem> |Recenzis : ROHO. [[Boletín]] n129 (sep 1961)}} ===[[La Rekonstruo de la Roterdama Urbokoro]]=== '''La Rekonstruo de la Roterdama Urbokoro''', [[Konsilejo por la Rekonstruo de Roterdamo]], [[Rotterdam]] 1947(?) {{citaĵo|18-paĝa libreto, ŝajne senpaga. Ĝi priskribas la laboron nun faratan por rekonstrui la detruitan urbocentron. Ilustras ĝin dek [[plano]]j kaj mapoj. Eldonajo unika en nia [[literaturo]], kaj tre interesa por ĉiu, kiu sin okupas pri arkitekturo aŭ urba planado. Lingve modela.|[[La Brita Esperantisto]] - Numeroj 511-512 nov-dec 1947}} ===[[Resumo de la kurso pri teologio]]=== Le Clement de Saint-Marq. '''Resumo de la kurso pri teologio''' trad. Stas. Anvers (1912). ===[[Resumo pri Vjetnamio]]=== '''Resumo pri Vjetnamio'''. [[Fremdlingva eldonejo]], Hanojo, 1971. {{citaĵo|Jam de m ultaj jaroj Vjetnamio estas nomo ĉiutage renkontata en la ĵurnaloj, en la radio, en la televido. Vjetnamio, unu el la tragedioj de nia epoko, influas kaj influos en la monda historio. La sekvoj de la sanga konflikto tie disvolviĝanta certe sentiĝos rekte aŭ nerekte en la ceteraj landoj, eĉ en la malproksimaj. Ni ĉiuj konas la gravecon de Vjetnam o en la terenoj socia kaj politika, sed kion ni efektive scias pri tiu lando? Vere, kaj bedaŭrinde, preskaŭ nenion. Resumo pri Vjetnamio donas al ni ĝeneralan bildon pri ĝiaj diversaj aspektoj: geografia, historia, kultura, ekonomia, politika, ktp. kaj, kvankam oni traktas ilin de la vidpunkto de la marksisma dialektiko, la libro entenas sufiĉe da objektivaj, kaj meditigaj, [[fakto]]j, kiuj rivelas al ni la landon kaj la spiriton de brava popolo meritanta pli bonan sorton.|[[Fernando de Diego|F. de Diego]]. [[Boletín]] n191 (maj 1972)}} ===[[La Reveno de Nia Sinjoro]]=== H. Miles. '''La Reveno de Nia Sinjoro''', Eldonis la aŭtoro, Londono, 1938? {{citaĵo|La aŭtoro kredas, ke li ricevis gravan lumon pri ĉi tiu malfacila temo. Bedaŭrinde, pro stilaj kaj lingvaj obskuraĵoj, lia klarigo restas nekomprenata de la skribanto.|[[Montagu Christie Butler]] [[La Brita Esperantisto]] - Numero 401, Septembro (1938)}} ===[[Rezultoj de la unua kvinjara plano]]=== '''Rezultoj de la unua kvinjara plano. Raporto ĉe la Unuigita Plenkunsido de Centra Komitato kaj Centra Kontrol-Komisiono de [[TKP]] (b) la 7-an de januaro 1933'''. Trad. K. K . V. Vozdviĵenskij, P. Gavrilov, E . Svedova, V. Polakov . Eld. [[Ekrelo]], Leipzig, 1933. {{citaĵo|La leganto trovos en la broŝuro, pledon ''pro domo'' kiu celas pravigi la kvinjaran planon, pruvi ke ĝi ne nur estis efektivigebla, sed parte estas efektivigita; ĝi celas klarigi kial nur parte kaj ne tute oni realigis ĝin. Ne estas necese diri ke oni aŭdas nur unu sonon, nome la optimisman. La fundo de la [[rezonado]] revenas ĉiam al la saina punkto: kie antaŭ estis nenio, estas nun io. do la kvinjara plano sukcesis. La lingvo uzita estas sufiĉe neologisma kiel decas al renovigantoj de la ideoj. Tiu emo tamen kelkfoje malice ridindigas la [[tradukinto]]jn. Tiel ni trovas ke : "Rilate produktadon de elektro-energio, ni estis sur la plej lasta loko. Nun ni okupas unu el la primaraj lokoj." La vorto "primara" laŭ la internacia uzado, tute ne signifa s: « unuaranga, unuaklasa ». Ĝi signifas: « unuaŝtupa, komenca a kaj figure : "neperfektiĝinta, neevoluinta, neinstruita, needukita" ktp. ĉiuj nuancoj de unuaŝtupa stato. Tiel oni povus diri ke "la sono de strangaj nekomprenitaj vortoj, ĉiam allogas la primarajn homojn". La konstato ke la produktado de elektro-energio okupas primaran aŭ unuaŝtupan lokon ne estas do komplimento.|[[Belga esperantisto]] n202 (jul-dec 1933)}} === [[Revuo de Esperanta Psikistaro]] === '''Revuo de Esperanta Psikistaro'''. Trimonata psikisma gazeto. Redacio kaj Administracio A. Stas Waltwilder par Bilsen (Belgujo). ===[[Rido Sanigas]]=== [[Ivan Georgiev]] kaj [[Todor Iŝev]]. '''Rido Sanigas'''. 1946(?) {{citaĵo|Jen ankoraŭ [[anekdotaro]] (ni jam posedas samtitolan anekdotaron el Italujo). La [[ŝerco]]j estas simplaj kaj legindaj, la formato taŭga por la poŝo|[[La Brita Esperantisto]] n 493-494 maj-jun 1946}} ===[[ Rimedoj por la konscia regulado de l'infano-nombro]]=== ''' Rimedoj por la konscia regulado de l'infano-nombro.''' Eld. [[Nederlanda Ligo Nov-Malthusana]], [[Havro]], 1910 (?). ===[[Rusa-Esperanta Vortaro]]=== N. Korzlinskij, R. Mencoj G. Smirnov, A. Stupin. '''Rusa-Esperanta Vortaro'''. Eld. Librejo Esperanto, Moskvo, ~1910. == S == === SALUS === SALUS. [[Saneca Abstinenca Longviva Universala Societo]]. Romo, 1921? 4 pĝ. === Samideano === SAMIDEANO. Internacia Biblioteko. N. 1. Majo 1921. Eld. [[Os­kar Ziegler]] & Ko, [[Marktredwitz]]. 20 paĝoj 23 X 15 1/2 cm {{Citaĵo|Enhave : Ascendo al Vesuvjo antaŭ kvardek jaroj, de P. Christaller; Surprizo, de M. Walter, tradukis Cani. Fŭrth; La lasta Kanto, de A, Stamatiadis; Dum liberaj horoj, de Heinrich|[[Belga Esperantisto]] n083-084 (jan-feb 1921)}} ===[[Saved by a servant]]=== J. J. Boutwood.'''Saved by a servant'''. Eld. [[British Esperanto Association]], Londono, 1918(?) ===[[Senditaj al la turo]]=== [[John Maddison Morton]]. '''Senditaj al la turo''' trad. [[Frederic William Hipsley]]. ~1911 ===[[Serta gratulatoria in honorem Juan Régulo]]=== '''Serta gratulatoria in honorem Juan Régulo: II Esperantismo'''. Eldonis [[Universitato La Laguna]], [[Tenerifo]] 1985. 790 paĝoj. ISBN, 8460042901, 9788460042907 {{citaĵo|Jen granda libro verkita de okdek kleraj samideanoj honore al [[Profesoro]] [[Juan Régulo Pérez]]. Al la omaĝantoj mi kore aldonas mian modestan personon, pro lia jam malnova amikeco al mi kaj pro lia al Esperanto giganta servo kiun nur per honoro oni povos iel pagi al li. Verko multaŭtora ne povas esti romano. Sepdek-ok malsamaj temoj koncernantaj [[faceto]]jn de Esperanto konsistigas la libron, kaj recenzi ĉiun temon aparte, unuope, estus neeble. Tial mi unue prezentas alfabete ordigitan liston de la aŭtoroj: Albault, Ariste, Auld, Balbin, Benczyk, Bernard, Bormann, Boulton, Baŝgupto, Diego, Goninaz, Duliĉenko (en rusa), Eichholz, Ejsmont, Forster, (en angla), Franch, Giorgi, Golden, Haupenthal (en germana), Kawasaki, Knoedt, Kock, Kolker, Korinek, Lapenna, Lins, Lloancy (en franca), Makkink, Maul, Mattos, Masao, Miliajlov, Nagata-Akiko, Neergard, Novobilsky, Oljanov, Sanchez (en hispana), Pennachietti, Pie, Pilger, Piron, Ragnarsson, Riersl kaj Wood (en angla), Ró'linger, Rosbach, Rossetti, Rumler, SahebZamani, Stp-Bowwitz, Tonkin, Vatré, Themaat, Waringhien, Wells, Zlatnar. Sciemaj legantoj povos multe ĉerpi el la libro: Pri la artikolo, la verbo, la [[adverbo]], la "naturalismo kaj la skemismo", la historio de niaj lingvai [[institucio]]j, la ruslingva influo en niaj verboj, la kabareto "Verda Kato", la prononcado, la nuntempaj ŝancoj de Esperanto, la esperantigo de geografiaj nomoj, la [[Plena Gramatiko]], la rolo de Stafeto, la poezio en la Liva lingvo, la [[problemo]]j en la tradukado de Don Kiĥoto, la gravega rolo de Esperanto kiel [[interlingvo]] por maŝintradukado,... ĝis okdek temoj, inter kiuj tre spicita [[pornografiaĵo]] abunde nuancita per la pimpaj "naturalismaj" AB, AK, OB, Erst... Dufoje mi ellegis la libron, kaj kvankam pluraj el la temoj tiel plaĉis al mi, ke mi notis apude "Tre klara", "Tre fundamenta", "Bonega" mi prisilentas la aŭtornomojn, ĉar mencii ilin ja rekte signifus subtakson de tiuj ne nomitaj. Tamen, malgraŭ tiu pozitiva flanko, ĉu mi aprobu, ke en la nomo de ia propra opinio, ĉiam diskutebla, oni enŝutu en la kutiman, ordinaran [[lingvo]]n, manplenegon da misnomataj neologismoj, kiel Ad, Ob, Of, Ak, Ed, Al, Aŭtem, Erst, Koram, Ma, Par, Sol, Kom, Nam, Nulmen, Omno, Simi, Enim, Ergo, Sempre, Sovente, Solt, Interim,... Mido, Nonsanca, Plurie, Pluriam, Plenunti, Verkili, Tradukili, Internacivortoja (adjektivo de pluralo), kvestio,... k.a. krom la malfundamenta uzo de La anstataŭ la pronoma TIU (la de Kabe, la de Grabowski k.a.)? Ĉu povas plaĉi al mi, ke ni, parolanta flue Esperanton de antaŭ sepdek jaroj devu nun konsulti postartikolan glosaron kvardekfoje dum legado de nur dudek paĝoj? La [[lingvo]]j ne evoluas nek ŝanĝiĝas rapide. Cervantes verkis sian Don Kitoĥon antaŭ preskaŭ kvarcent jaroj kaj tamen ĝia lingvo estas ne tre malsimila je la nuna. Aliflanke mi konstatis ke la verba FAR uzata preporicie aperas ofte eĉ kontraŭ la fundamenta DE post la participo: Verkita DE, kvankam tiukaze DE neniam erarigas. La duopo fare de solvas la problemon en iaj esceptaj okazoj. Kial do Far, cetere ne tre eleganta en buŝo de iuj landanoj? Alia kontraŭlingva peko estas la uzado de prepozicioj antaŭ infinitivo, precipe SEN kaj ĜIS. Parole la prepozicio kuniĝas kun la infinitivo, tiel, ke "sen valorigi" sonas "senvalorigi" kies signifo estas "fari ion senvalora" dum la intenco estis "ne valorigante". La frazo "En restoracio li manĝis ne parolante kaj poste eliris ne paginte" oni skribas li manĝis sen paroli kaj eliris sen pagi. SEN : ANTE kaj : INTE. Car evidente li eniris ne pagonte, ĉu ni diru ankaŭ sen pagi? Aŭ, ĉu la formulo ne taŭgas por ONTE? Ellegu la SERTA GRATULATORIA IN HONOREM JUAN REGULO; vi ne misuzos tempon kaj per ĝia trastudo ni helpos pluporti la torĉon de [[Stafeto]] kaj grandigos la omaĝon al nia kara kaj elstara samideano. |[[Salvador Gumà|Salvador Gumà i Clavell]]. [[Boletín]] n287 (jul 1988)}} ===[[Sciencaj Verkoj publikigitaj de Japanoj en Esperanto]]=== '''Sciencaj Verkoj publikigitaj de Japanoj en Esperanto ekskluzive de medicinaj verkoj, ĝis Oktobro, 1934. '''. Eld. [[Japana Esperanto-Instituto]], Tokio, 1935. Detaloj pri 70 originalaj monografoj sciencaj: 24 resumoj, 14 terminaroj, kaj 32 diversaj verkoj. ===[[Sherlock Holmes en servo de la hispana trono]]=== [[Eduard Kühnl]], [[Karel Procházka]]. '''Sherlock Holmes en servo de la hispana trono'''. Eld. Biblioteko Časopis českých esperantistů, Praha, 1910. 42 p. {{citaĵo|En Frua, senerara Esperanto estas verkita tiu ĉi unua satiro en nia literaturo. Laŭ la lingva vidpunkto ĉerpos el ĝi ne sole la komencantoj, sed ankaŭ perfektaj Esperantistoj legos kun gojo la diversajn vortturnojn kaj la elegantajn dirmanierojn, da kiuj la libro estas plena. En sep ĉapitroj estas priskribata la historio de praktikanto Leliĉek, kiu pro sia vivsimileco estas lerte elserĉita de la fama detektivo Holmes kaj kiu nun ludas la rolon de la hispana reĝo [[Alfonso la 13-a|Alfonso XIII]], por ke nepre ne povu ĉi tiun trafi iu malfelica anarkisto! Ni legas pri la kortegaj ceremonioj pri kiuj oni instruas nian heroon, pri lia unua akrigo en areno, pri lia konferenco kun la angla rego kaj la germana imperiestro (tiu ĉi ankaŭ estis falsa), pri la danĝeroplena vojago en Anglujon k. t. p.; sed ankoraŭ aliaj interesaj scenoj estas enhavitaj en la verketo : ĉiu amiko de humoro legos kun plezuro la verkon, kiu majstre ridindigas la « detektivajn romanojn ».|[[Revuo Esperanto]] n85 5 sep. 1910}} ===[[Sindefendologiaj Studoj]]=== J. Novak (red.) ''' Sindefendologiaj Studoj'''. Eld. [[Ĉeĥa Esperanto-Asocio]], Prago, 1983. 94 pĝ. {{citaĵo|Jen denove prisporta eldonajo el CSSR: Artikolaro de sindefendologiaj studoj. Tri aŭtoroj, kiuj verkas ankaŭ nacilingve, pli malpli kolektive verkis tiujn originalajn artikolojn pri ĵudo kaj similaj sindefendaj sportoj. Temas pleje pri evertoj (speciala batalago). Multaj desegnaĵoj, bona sistemeco kaj profundaj teorioj klarigoj distingas la broŝuron. Fine de ĉiu artikolo oni trovas referencan liston, vortareton, liston de fakaj terminoj kaj ĉeĥan resumon. La eldono de ĉi tiu verko estas taksenda kiel riĉigo de nia faka literaturo kaj taŭga kontribuo al elformigo de [[sporta terminaro]].| [[Michael Lennartz]]. [[Der Esperantist]]_n126_apr.1984}} ===[[Sintrompoj]]=== J. B . Hirscher. '''Sintrompoj''' trad. W. Flamer. Eld. [[IKUE]], 196? {{citaĵo|La eldono de ĉi tiu verketo aperis antaŭ cent jaroj sed ĝia enhavo restas ankoraŭ aktuala. La kajero, vera juvelo de la katolika literaturo, celas precipe instrui la homojn por sin koni kaj per tio forigi tiun ĝeneralan malsanon enradikiĝinta en nia interno: la ko nstantan sintrompon. La kajero, vere grava kaj profunda laŭ enhavo, estas daŭra instigo al analizo kaj kompreno de onia konduto kaj agoj rilate la religiajn kaj moralajn admonojn. Tra la tuta broŝuro la aŭtoro montras profundan konon psikologian pri la [[homa interno]]. Libro leginda kaj meditinda, instrua, amuza kaj profunda!|N. L. ESCARTIN. [[Boletín]] n147 (jan 1965)}} ===[[Skizo de Ekonomia Geografio]]=== [[J. F. Horrabin]]. '''Skizo de Ekonomia Geografio''' trad. B. Ross. Eld. SAT, 1938(?) {{citaĵo|Jen venas, por la Esperantistaro, libro jam famekonata en la originala angla lingvo kaj en nacilingvaj tradukoj. La titolo eĉ ne pale komprenigas, kiom la verko estas interesa por ĉiu inteligenta nun- mondano. La aŭtoro klarigas sian temon vulgare, samtempe kompetente, penante pruvi, ke la geografio ludas la determinan rolon ĉe la ekonomia kaj socia formiĝo de la potencogrupoj. Kiam li skizas la luktojn por potenco inter la britoj kaj usonanoj en Sudameriko, aŭ kiam li klarigas per ekonomiaj kaŭzoj la malsimilojn inter la francaj kaj germanaj vivmanieroj, li faras por ni rakonton ege ekscitan kaj vivplenan kompare kun la [[romano]]j de [[Henry Rider Haggard]] aŭ [[H. G. Wells]]. Ankaŭ por la fakulo la verko nepre devas esti atendinda, ĉar la aŭtoro ne nur montras sin kompetenta, sed ankaŭ havas definitivan vidpunkton, ne ŝateblan por ĉiuj medioj, kiun la libro klare antaŭmetas. Jen verko, do, kiun oni devas aŭ konsenti, aŭ kontraŭbatali. La lingvaĵo estas tre bona, sed kelkaj nekonsekvencaĵoj ĝenas. Ekzemple, oni trovas jen [[Versajlo]], jen ''Versajo'', por la sama urbo, kaj la vorto laborista estas tre neklare uzata. |K. R. C. STURMER. [[La Brita Esperantisto]] - Numero 404, Decembro (1938)}} ===[[Skizo pri Ĉinio]]=== '''Skizo pri Ĉinio'''. Eldonis: «El Popola Ĉinio», Pekino, 1981. {{citaĵo|Temas pri tipa propagandilo, karakterizata de ĉio kion tio signifas. Kiu legis iuajn [''tiel''] el tiuj libroj, tiu jam konas ĉiujn, nur ŝanĝas la lando kaj la nomoj, sed neniam la adjetivoj. Ĉio estas rozkolora, kaj problemoj tute ne ekzistas kaj ĉi-tiu [[verko]] ne estas escepto, sed male. La libro komencas per prezento de la ĉiniaj geografio kaj etnografio. Tion sekvas mallonga skizo pri la ĉina historio, uzante la historian materiismon, tre korekte unue, iom manikee poste. La ĉapitro pri politiko kaj socia organizado fariĝas peza kaj unutona, laŭ mia opinio estas eksceso da detaloj. La du lastaj ĉapitroj, tiuj pri ekonomio kaj kulturo difektas la trouzon de nombroj kaj statistikoj, emfazante la atingojn de la ĉina reĝimo, ĉefe ekde 1948-a, ĉu necesas tiom enuigi ĉiujn? Tamen, aparte interesaj kaj legindaj estas la subĉapitroj traktantaj sciencon, medicinon, literaturon, sportojn, kaj aliajn aferojn preskaŭ nekonataj pri Ĉinio en Eŭropo. La plej grava merito de la verko estas sendube ĝia alloga lingvonivelo, kiel estas kutime en ĉiuj eldonaĵoj de «El Popola Ĉinio». Ĝia vortriĉeco estas mirinda kaj ĝia frazkonstruo estas perfekta. Tio, iasence, vualas la aliajn [[difekto]]jn de la verko. |UNKERA. [[Boletín]] n248 (nov 1981)}} ===[[Socialismo: ĝia ideologio kaj realigo]]=== {{EdE|EdE-S}} *'''Socialismo: ĝia [[ideologio]] kaj realigo'''. - De S. Chazan. 1933, 48 p. {{EDE| evento=Citaĵo el [[Enciklopedio de Esperanto - F|Enciklopedio de Esperanto]] | teksto=„Kontraŭ la revolucia socialismo, li estas adepto de la evoluismo, emfazante, ke la socialismo estas ne nur ekonomia, sed ankaŭ morala problemo, por la efektivigo oni bezonas ĝeneraligon de l'[[Altruismo|altruista]] moralo.“ (xy, „Lingvo-Libro“, l934, p.: 26.)ordigo=Socialismo: ĝia [[ideologio]] kaj realigo }} {{citaĵo|Traktato penanta konscience kaj objektive skizi la kialon de la movado socialista, priskribi la diversajn konfliktantajn skolojn, kaj trankvile kaj science taksi ilian valoron. Manĝo iom solida, sed nutra. Libro pripensiga kaj havinda .|[[La Brita Esperantisto]] - Numero 349, Majo (1934)}} ===[[Solecaj animoj]] === '''Solecaj animoj''' unuakta gajaĵo tradukita de [[Oscar Susmann]]. Eld. [[Paŭlo Balkanji]], Budapeŝto, 1921? {{Citaĵo|Amuza teatraĵeto ludota de 2 aktoroj kaj 2 aktorinoj. Taŭgas por esperantistaj festoj kaj kunvenoj.|[[Belga Esperantisto]] n077-078 (jul-aug 1921)}} ===[[Somera simfonio]]=== A. A. Leenhard. '''Somera simfonio'''. Eld. [[Dansk Esperanto-Forlag]], [[Aabyhøj]], 1970/1987. {{citaĵo|Dek sonetoj pri bunta kaj pom pa somero. Oni tuj vidas, ke la inspiro de la [[aŭtoro]] estas pli profunda ol lia posedo de la poezia strukturo de Esperanto. Lia koro spontane vibras kun sincera [[sento]] ĉe la milfaceta belo de nia mondo, sed li ne funde esploris ankoraŭ la [[rimedo]]jn kaj nuancojn de la lingvo, per kiuj li povus ¡redoni la ĝustan mezuron de sia lirika staturo. Unue, la uzo de viraj rimoj en la [[kunteksto]] de liaj sonetoj ŝajnas principe erara. La viraj rimoj abrupte hakas la fluon de la versoj, kiujn li intencis solenaj, kaj rompas ilian etoson per kuspa efekto. Due, abundas vortokaramboloj apenaŭ prononceblaj. Kiel langi kaj lipi por eldiri ''tempmister', ''laŭbtegment’,'' ĉarmtorent’'', ''roz' sur, incens' de zefir' flustrad ’ laŭ, strand’ de?'' Tiaj kombinoj, anstataŭ emfazi la impreson de idilia, pacoplena somero, ŝajnas sugesti ŝtorm on aŭ preterpason de bruantaj [[ĉaro]]j. Plej bedaŭrinde estas, ke multajn tiajn karambolojn kaj eliziojn oni povus facile elimini. Por ekzemplo, en '' Aŭtun-portreto'', paĝo 27, legiĝas: ''Melankolie svingas ĉe lagbordo kan ’'' Ĉu ne pli flua, kaj pli gramatike korekta, la jena provo: ''Melankolie svingas sin ĉe lago kan ’?'' En la sama soneto: <poem. Kaj malproksime kverkarboj konturas en nebulo </poem> sonus pli ĝuste <poem> Kaj kverkoarbaro fore konturiĝas en nebulo </poem> Aliparte, S-ro Leenhard ŝajnas posedi rakitan rimoprovizon. La rimoparoj glor’-odor’ aperas en ''Majo'' kaj ''Sur la strando''; ''tilio-lilio'', en ''Majo'', ''Somerĝardeno'' kaj ''Somer-imago''; ''maro-paro'' en ''Somerobildoj'' kaj ''Sur la strando''; ''ĉieltegment' - firmament’'' en ''Frusomero'' kaj ''Somerobildoj''; ''naturo-lazuro'' en ''Majo'' kaj ''Somero-adiaŭo''. En grandaj, elegantaj litertipoj pli akre evidentiĝas preseraroj, kiel, interalie, ''fimamento'' (paĝo 11) , aŭdiaŭis (paĝo 15), pesas (paĝo 13). Mi ne scias, ĉu noti kiel mispreson la vorton ''kreman'' en ''kaj ekkaresis ĉarman kreman junulin-femuron''. Duoble frandinda femuro, ĉar junulina kaj, krome, krema. La belaj vinjetoj kaj fronta paĝo de [[Ole Nederland]] rivelas manon de sentema kaj lerta artisto, dum la tipografia aranĝo de la libreto plaĉas per sia sobra eleganto.|[[Fernando de Diego|F. de Diego]]. [[Boletín]] n179 (maj 1970)}} ===[[Sondilo skrapanta]]=== M. Léger. '''Sondilo skrapanta'''. Eld. M. le Dr Richard, Monako, 1904(?). === [[La Sonoril-koncertoj]] === '''La Sonoril-koncertoj''' de [[Jef Denyn]], eldonita de la societo « Mechelen-A antrekkelijkheden; Malines-A ttractions» okaze de la festoj organizitaj nunjare je la honoro de la Majstro-Sonorilaristo de [[Meĥleno]]. {{Citaĵo|La broŝuro enhavas la programon de la diversaj koncertoj kiuj okazos dum la somero sur la turo de la Meĥleno preĝejo. La klarigaj tekstoj pri la koncertoj, pri la sonorilaro, kaj pri la urbo ankaŭ enhavan Esperantan tradukon. Bedaŭrinde tiu teksto enhavas pli ol sufiĉe da eraroj. Ni kore esperas, ke estonte la teksto estu pli zorge korektita. La broŝuro estas bele ilustrita.|[[Belga Esperantisto]] n088-089 (jun-jul 1922)}} ===[[La Societo de amikoj (Kvakeroj) kaj ĝiaj esencaj trajtoj]]=== Edward Gruber. [[La Societo de amikoj (Kvakeroj) kaj ĝiaj esencaj trajtoj]]. Eld. [[Friends Service Council]] de la Societo de Amikoj, London, 1931. {{citaĵo|Edward Gruber estas verkisto de «Kio estas la Kvakerismo?», de "La Biblio: ĝia karaktero kaj inspiro" , de «La Kristianismo kiel Vivo» k. c. Tiu ĉi broŝuro estas nova propagandilo por la kvakerismo. Ĝi estas interesa por ĉiuj, kiuj sin okupas pri tiaj demandoj.|[[Belga esperantisto]] n195 (apr-maj 1932)}} {{citaĵo|Ĉi tiu broŝuro klarigas la kredon de la [[Kvakeroj]] pri la “Interna Lumo,” kaj montras, ke el tiu kredo nature venas la silenta kunvenado, egaleco de la seksoj, eklezia organizo, sinteno pri la [[sakramento]]j, simpleco en ekstera vivo, kaj ĉio, kio distingas ilin de aliaj Kristanoj. Sekvas mallonga historio pri la problemoj kaj agado de la Societo dum kaj post la milito. Leginda broŝuro, bone tradukita. Vortoj notitaj; ''intua, redemplo, mutilas''.| [[Frederic William Hipsley|F. W. HiPSLEY]]. [[La Brita Esperantisto]] - Numero 322, Februaro (1932)}} === Starptautiska valoda lingvo internacia === '''Starptautiska valoda lingvo internacia''', [[latve]] kaj en Esperanto. [[Rigo]], 1923. ===[[Statistika Resumo de Brazilo, 1946]]=== '''Statistika Resumo de Brazilo, 1946''' . Eld. [[Instituto Brazila de Geografio kaj Statistiko]], Rio de Janeiro, 1947(?) {{citaĵo|Ĉi tiu lasta Esperanta eldonaĵo de la [[Brazila Instituto de Geografio kaj Statistiko]] estas dokumento tre atentinda, ekzemplo de serioza oficiala uzo de Esperanto fare de grava nacia Instituto, ĉi estas dense sed klare presita, kaj liveras tre detalan [[statistikero]]n pri Brazilo—loĝantaro ; sanstato ; geografio ; fizika situacio ; stato kaj movado de la loĝantaro ; [[produktaĵo]]j mineralaj, agrikulturaj, kaj industriaj ; [[transporto]] ; komunikado ; financo ; [[komerco]] ; socia servaro ; [[edukado]] ; k.m.a. (sole pri religiaj konfesoj ni trovis nenion). La Esperanta traduko estas vere bonega, kaj liveras modelon por ĉiu simila verko. Ni kore gratulas la Instituton pri la [[eldono]] de ĉi tiu dua Statistika Resumo (la unua aperis en 1940), kaj varme esperas, ke ĝia bonega ekzemplo trovos multajn [[imitanto]]jn ĉe aliaj registaroj.|[[La Brita Esperantisto]] - Numeroj 521-522, Septembro - Oktobro (1948)}} ===[[Stenografiaj Gamoj]]=== A. G. Provost. '''Stenografiaj Gamoj'''. Eld. [[Stenografa Instituto Tutmonda]], [[Issy-les-Moulineaux]], 1938(?) {{citaĵo|Ŝerio da tekstoj lingve kontrolitaj de D-ro [[Pierre Corret|Corret]], en perfekta Esperanto, interesa, kaj diverstema. Ĝi servus bonege kiel legolibro. Tamen la verko principe celas provizi al la lernanto ekzercmaterialon por akiri stenografian aŭ tajpan rapidon: tiucele ĝi estas aranĝita laŭ triopaj paragrafoj legotaj en tri minutoj diversrapide inter po 60 kaj 200 silaboj minute; tamen mankas ĉia gradigo rilate stilan malfacilecon. La verko estas senrezerve rekomendinda, kaj —se nur oni povus instigi la Esperantistaron lerni Esperantan stenografion —ĝi liverus por la [[lernanto]] de iu ajn sistemo idealan materialon. La kompilinto diras, ke la stenografistoj kapablaj sekvi Esperantan oratoron parolrapide estas kalkuleblaj per la fingroj de unu [[mano]], Tio estas vera. Ordinare oni “raportas” Esperantan parolon, mense tradukante ĝin nacilingven, stenografiante la tradukon nacilingve, kaj poste retradukante ĝin Esperanten. Sed tio ja ne estas Esperanta stenografio! La skribanto mem ofte raportis kongreson laŭvorte per Esperanta stenografio kiu ne estas “nur [[alfaro]] de nacia sistemo,” kaj kiu montriĝis taŭga en la praktiko. Mankas nur, ke la Esperantistoj mem interesiĝu pri la afero. Lingva demando : ĉu ''to type'' (-write) pli bone<nowiki>=</nowiki> ''daktilografi'' (laŭ la aŭtoro), ''maŝinskribi'' (malpreciza sed ĝenerale uzata) aŭ ''tajpi'' (propono de [[Gaston Waringhien|Waringhien]]) ?| [[Montagu Christie Butler|M.C.B.]] [[La Brita Esperantisto]] - Numero 401, Septembro (1938)}} === [[Studo pri la organizo de Esperanto]] === '''Studo pri la organizo de Esperanto'''. [[Parizo]], [[Centra Esperantista Librejo]], 1912?, 64 paga. {{Citaĵo|franc-esperanta broŝuro, grandformata, enhavanta interesajn [[detalo]]jn kai projektojn pri organizo de la movado.|[[Belga Esperantisto]] n052 (feb 1913)}} ===[[Sub la nobla ĉevalo]]=== [[Andrzej Szgzypiorski]]. '''Sub la nobla ĉevalo'''. Eldonis [[Pola Esperanto Asocio]], 1965(?) ===[[Sub la Signo de l' Espero]]=== '''Sub la Signo de l' Espero'''. [[Heroldo de Esperanto]], Kolonjo, 1935. {{citaĵo|Kolekto de konkursprovaj noveletoj kaj rakontoj el la Esperantista vivo. Ni citu el la [[Antaŭparolo]]: “La noveletoj ne pretendas specialan literaturan valoron : kelkaj estas eĉ iom naivaj. Tamen kiel tutaĵo ili prezentas beletan bukedon da skizoj pri la pensoj, deziroj, sopiroj, ĝojoj, kaj seniluziiĝoj de nia samideanaro en diversaj landoj kaj kontinentoj. |[[La Brita Esperantisto]] - Numero 368, Decembro (1935)}} ===[[Sudamerika Kolonio por Rifuĝantoj en Kolombio]]=== R. H. Messel. '''Sudamerika Kolonio por Rifuĝantoj en Kolombio'''. Eld. H. Runham Brown, [[Enfield]], 1939(?) {{citaĵo|Ilustrita rakonto pro fondo de nova Sudamerika Kolonio por Rifuĝintoj. |[[La Brita Esperantisto]] - Numero 410, Junio (1939)}} ===[[Sur la bordo]]=== [[Nevil Shule]]. '''Sur la bordo'''. Ĉirkaŭ 2000. {{citaĵo|Romano, kvankam skribita antaŭ 30 jaroj, la verko estas aktuala: “...ĝi avertas nin, ke tria mondmilito estus la fina [[konflikto]], ĉar la atombomboj en la arsenaloj de la [[superpotenco]]j jam superas la nombron, kiu sufiĉus por detrui ĉian vivon de nia planedo”. Enkonduko, p. 1. Tiu verko inspiris filmon en kiu stelrolulis [[Ava Gardner]] kaj [[Gregory Peck]]. |[[Brazila Esperantisto]] - Numero 322, Januaro ĝis Marto 2003}} ===[[Sur la Feliĉvojo]]=== [[René E. Bossière]]. '''Sur la Feliĉvojo'''. Esperantigita de Ch. Meunier, kun la kunlaborado de H. Dubuisson, [[Julia Guillaume-Isbrücker|J. Guillaume]] kaj [[Emmanuel Chicot|E. Chicot]]. Eld. [[Esperantista Centra Librejo]], Parizo, 1930. {{Citaĵo|La libreto estas tre moderna pritrakto de la situacio de Francujo, kaj de [[Eŭropo]] en la postmilita tempo, ne de tiu periodo kiu jam estas for, sed de tiu kiu ankoraŭ devas veni kaj kiu daŭras ĝis proksimume 1980. Estas do sonĝo de la aŭtoro, sed sonĝo bazita sur realeco, sur ciferoj, sur kontraktoj. Ne estas eble detale pritrakti la libron. La rekompencoj de la francaj institucioj montras jam sufiĉe ke la temo estis funde pripensita kaj prilaborita. S-ro Ch. Meunier zorgis por flua esperanta traduko kaj lin helpis en tiu laboro H. Dubuisson, J. Guillaume kaj E. Chicot, kiuj ĉiuj kune meritas laŭdojn por tiu laboro.|[[ Belga esperantisto]] n190 (nov 1931)}} ===[[Svensk-esperantisk ordbok]]=== [[Sam Owen Jansson]], [[Frits Linden]], kaj [[Birger Gerdman]]. '''Svensk-esperantisk ordbok'''. [[Eldona Societo Esperanto]], [[Stockholm]], 1935(?), 576 pĝ. {{citaĵo|Skribinte la apudan artikolon pri la [[Nova Vortaro Japana-Esperanta|Japana vortarego]], ni salutas kun simila ĝojo la aperon de ĉi tiu belega volumo, kiu faras por la sveda lingvo tion, kion faris S-ro [[Okamoto Joŝicugu|Okamoto]] por la japana. Jen [[volumo]], kiu preter ĉia dubo estas fidinda kaj ĉiel bonega. Papero, preso, kaj aranĝo estas plaĉaj, kaj la enhavon oni povas senrezerve laŭdi. Kvankam la posedo de bona vortaro ne faros el iu Esperantiston, tamen ĝi estas [[helpilo]] nekalkuleble valora. Pro la simileco inter la angla kaj la [[sveda lingvo]]j, ĉiuj angla lernanto trovos en ĝi multan helpon. Pri kelkaj detaletoj, kiaj ekz. la misuzo de ''flos'' ĉe ''flott'', ''acido sulfur(ik)a'' anst. ''sulfata'', ne utilas ĉi tie paroli. Tre kore ni gratulas la aŭtoron, la eldonejon, kaj la svedan samideanaron, pri ĉi tiu [[modela verko]].|[[La Brita Esperantisto]] - Numero 364, Aŭgusto (1935)}} ===[[Svislando en la neĝo]]=== '''Svislando en la neĝo'''. Eld. Svisa Turisma Centralo, Zurick, 1938(?) ===[[Svislando kun Poŝtaŭtomobila Servado sur la Alpo-stratoj]]=== '''Svislando kun Poŝtaŭtomobila Servado sur la Alpo-stratoj'''. Eld. [[Svisa Esperanto-Propagando-Servo]]/[[Svisa Centra Turisma Oficejo]]/ [[Ĝenerala Poŝta Direkcio]], Berno, 1924(?). ===[[Systematisk kurs i Esperanto]]=== [[Henrik Seppik]]; [[Ernfrid Malmgren]]. '''Systematisk kurs i Esperanto'''. [[Eldona Societo Esperanto]], Stockholm , 1932. Tiu ĉi libro estis reeldonita en 1936 kiel [[Esperanto keele süstemaatiline kursus]]. Vendiĝis pli ol 5000 ekzempleroj. {{citaĵo|Rapida konversacia [[kurso]], kun notetoj en sveda lingvo. Jam en tri monatoj vendiĝis 3000 ekzempleroj.|[[La Brita Esperantisto]] - Numero 333, Januaro (1933) }} == Ŝ == ===[[Ŝakludado]]=== [[Josefo Giacosa]]. Ŝakludado. Esperantigis verse P. & R. Padulli. Eld. A. Paolet, S. Vito al Tagliamento, 1921 == T == ===[[La Taso de Amservo]]=== [[Eliza Dean Taylor]]. '''La Taso de Amservo''' trad. E. W. Weems. Eld. E. F. Dow, [[West Newton]], 1928, 27 pĝ. ===[[Teozofio kaj ĝia doktrino]]=== '''[[Teozofio]] kaj ĝia doktrino'''. Eld. [[Teozofia Esperanta Ligo]], Praho, 1929. ===[[Tipoj kaj Aspektoj de Brazilo]]=== '''Tipoj kaj Aspektoj de Brazilo'''. Eld. [[Brazila lnstituto de Geografio kaj Statistiko]]. {{citaĵo|Ni jam notisJa aperon de ĉi tiu rimarkinda [[verko]]. Kompetenta recenzo aperas en la nuna [[Esperanto Internacia]].|[[La Brita Esperantisto]] n. 495-469 jul-aŭg 1946}} ===[[Tra Belglando, Nederlando kaj Anglolando per Esperanto]]=== Rienzi. '''Tra Belglando, Nederlando kaj Anglolando per Esperanto'''. Eld. [[Esperantista Centra Oficejo]], Parizo, 1912(?) {{citaĵo|S-ro Rienzi, la aŭtoro de ĉi tiu broŝuro, vojaĝis per Esperanto tra la landoj nomitaj. Preskaŭ la unuan tagon, en kiu li metis piedon en Anglujo, li pruntis motorbiciklon de la [[delegito]] vizitita, kaj fulmorapide flugis tra la stratoj, zorge tenante la veturilon — ''al la dekstra flanko!'' Pro tio, ĉasis lin policisto, al kiu kaptite li balbutis en sia plej bona anglaĵo: ““Do you will com with me to mi fried... S-ro Vivian...” La libreto montras, kiel bonege li sin servis per [[Esperanto]] en siaj vojaĝoj. Ĝi estas rekomendinda, ne kiel modelo de la plej pura literatura [[stilo]], sed kiel tre bona prezento de la praktikebleco de vojaĝoj entreprenitaj per Esperanto kaj U.E.A. |P.J.C. [[La Brita Esperantisto]] - numero 090, junio (1912)}} ===[[La tradicia Vjetnamio]]=== [[Kao Lang Nguyen Kha Vien]] '''La tradicia Vjetnamio'''. Eld. [[Fremdlingva Eldonejo]], Hanojo, 1970. {{citaĵo|Niaj senlacaj samideanoj de Hanojo regalas nin ĉi-foje per verko, kiu prezentas historian perspektivon de Vjetnamio, de la ŝtonepoko ĝis la 18a jarcento, kun mencio de la kultura evoluo de la 17a ĝis la kom enciĝo de la 19a jarcento. Kvankam oni interpretas la [[histori]]on de la vidpunkto de la revolucia dialektiko, kio al kelkaj ŝajnas procedo tro partia kaj subjektiva, tamen la verko havas nedubeblan intereson, ĉar ĝi rivelas la fascinan historion de popolo apenaŭ konata en nia parto de la mondo. La lingvo estas ĝenerale bona, kaj ne valoras mencii sporadajn makuletojn.|[[Fernando de Diego|F. de Diego]]. [[Boletín]] n185 (maj 1971)}} ===[[La Transdorsoĵeto]]=== [[Jindřich Novák]], [[Ivan Špička]], [[Václav Hník]]: '''La Transdorsoĵeto kaj ĝia rilato al la seoinago'''. Eld. Ĉeĥa Esperanto-Asocio. Prago 1982. 70 p. {{citaĵo|Suplemente al [[Starto|STARTO]] aperis en 1982 libro pri speciala elemento de [[ĵudo]]: La [[transdorsoĵeto]]. Ĝi estas faklibro kaj tial malfacile recenzebla de nefakulo. Troviĝas fizikaj klarigoj, teoriaj konsideroj kaj praktikaj ekzercoj. La [[aŭtoro]]j detale priskribas la plenumon de transdorsoĵeto, ili traktas didaktikajn demandojn montras la rilatojn inter transdorsojeto kaj [[seoinago]]. Atentigon meritas la zorga [[preparado]] kaj la komplekseco de la libro. Ĝi enhavas multajn bonege plenumitajn [[desegno]]jn, vortareton kaj liston de terminoj (pĝ. 64: «listo de fakaj terminoj" — termino estas fak-vorto!) kaj ampleksan referencan [[listo]]n. La ĉapitroj 1 kaj 4 enhavas nur po unu subĉapitron (1.1. — 1.1.1.6. kaj 4.1. — 4.1.3.), laŭ mi estus bone ŝanĝi la subdividon kaj forigi la subpunkton 1.| [[Michael Lennartz|M. Lennartz]]. [[Der Esperantist]] n123_jan . 1984}} === [[Transmara Reveno de Ĉeĥoslovakaj legioj el Siberio Ĉehoslovakujon]] === '''Transmara Reveno de Ĉeĥoslovakaj legioj el Siberio Ĉehoslovakujon'''. Eld. Pamatnik Odboje, Praha, 1921. {{Citaĵo|Belega albumo kun 230 fotugravuraĵoj pri la vojaĝo ĉirkaŭ la mondo, kiujn faris la ĉeĥoslovakaj legioj batalintaj en Ruslandon. Klariga teksto de d-ro F. Steidler, estis bonege tradukita de inĝ. L. Berger. La bildoj estas arte presitaj sur luksa papero. Mi ne kapablas fari pli granda laŭdon pri tiu albumo, ol dirante ke ĝia eldono estas entute granda sukceso! Ĉiu vera libramanto deziros posedi la libron, kaj mi eĉ kuraĝas diri, ke ĝia loko estus en ĉiuj lernejoj. |F. D. [[Belga Esperantisto]] n094 (dec 1922) }} ===[[Trapafita dekreto]]=== [[Ivan Tračuk]]. '''Trapafita dekreto''' trad. Nikitin. Eld. [[EKRELO]], Leipzig, 1931, 72-pĝ. La 9-an de novembro 1934 oni [[Datoj de la hungara Esperanto-movado|malpermesis en Hungario]] distribuadon de tiu libro. {{citaĵo|Ĉi tiu libreto prezentas trafan bildon de la solidaj ecoj ennaskaj en la [[homa naturo]]. La verkinto, iama ruĝarmeano, vive kaj kortuŝe priskribas la [[tragediaĵo]]jn de milito (kiajn li mem travivis) rilate al la vivo de simplaj [[kamparano]]j. Al kio servas tiu suferado? Por mi la beleco kaj instruo de la rakontoj kuŝas en tio, ke finfine oni trafas la celon alstrebitan. La stilo de la traduko estas iom stranga, kaj troviĝas ankaŭ sufiĉe multe da [[preseraro]]j; tamen la libro estas tre leginda kaj pensiga.| OFIRO. [[La Brita Esperantisto]] - Numero 322, Februaro (1932)}} === Tria Internacia Specimenfoiro en Padova === '''Tria Internacia Specimenfoiro en Padova. 1 — 10 Junio 1921'''. 6 paĝoj 22 X 29 cm. {{Citaĵo|Tre ampleksa prospekto kun regularo kaj aliĝilo pri tiu foiro, kiu okazas en provizora konstruaĵo kun tute kovritaj trairejoj. Tiu organizaĵo ankaŭ anoncas ke ĝiaj oficejoj korespondas: france, angle, germane, hispane- kaj Esperante. La praktikado de nia lingvo faros ĝian triumfon!|[[Belga Esperantisto]] n075-076 (maj-jun 1921)}} === [[La Tribune Esperantiste]] === '''La Tribune Esperantiste'''. Grava prop. gazeto en franca lingvo. Fondita en 1930 de H. Ferez, kiu ankaŭ redaktas ĝin. Aperas kvaronjare en 60x 45 formato. ===[[Trilingva Lernolibreto de Esperanto]]=== '''Trilingva Lernolibreto de Esperanto'''. Eld. [[Svisa Esperantista Societo]], Berno, 1917(?), 24-paĝa. === Tutmonda Intersteno === '''Tutmonda Intersteno'''. Monata gazeto por la disvastigo de la Intersteno (v.) Aperas de 1930, 21x15 cm. Red. Fr. Graser, Frankfurt. === [[Tutmonda Jarlibro Esperantista 1912]] === '''Tutmonda Jarlibro Esperantista 1912 (korektita ĝis la 1-a de julio 1912)'''. Paris, [[Centra Esperantista Oficejo]], 1912. {{Citaĵo|225-paĝa, grandformata volumo. Enhavas dokumentojn pri la [[Lingva Komitato]], la Akademio, la konstanta komitato de la kongresoj, la [[Centra Oficejo]], la [[Oficiala Gazeto]], la [[Internacia Societo de Amikoj de Esperanto]], la liston de la Internaciaj Fakaj Asocioj kaj institucioj, la liston de la regionaj propagandaj asocioj, la liston de la esperantaj gazetoj kaj fine liston de personoj kiuj deziras korespondadi.|[[Belga Esperantisto]] n050 (dec 1912)}} == U == ===[[Unua helpo (broŝuro)]]=== '''Unua helpo'''. Eld. de [[Burroughs-Wellcome]], Londono, 1913(?) {{citaĵo|La ĉiekonata firmo Burroughs, Wellcome & Ko., Londono, kies artikoloj portas la fabrikmarkon “[[Tabloid]],” jam de longe uzis Esperanton en siaj komercaj rilatoj; kaj nun niaj antaŭemaj amikoj publikigas bele presitan broŝuron (taŭgan por porti en la poŝo), kiu enhavas mallongan sed tre klaran informon pri unua-helpo ĉe akcidentoj. Tiuj, kiuj apudestas, kiam akcidento okazas, fariĝas respondaj por la prizorgo de la suferanto. Ne ĉiam estas eble havigi kuracistan helpon. Tio devas esti tuj farata, sed dum la neevitebla [[intertempo]], oni devas fari ion por malpliigi doloron kaj malhelpi pluan difektiĝon. La Esperantistoj forte subtenu tiun ĉi firmon, kaj sendu poŝtmarkon rekte al ĝi por ekzemplero de la suprenomita verko.|Ŝolom. [[La Brita Esperantisto]] - Numero 104, Aŭgusto (1913)}} ===[[Unua slovaka kristana princo]]=== J. Hodál. '''Unua slovaka kristana princo''' trad. St. Kamaryt. Eld. Komitato de Pribina-festoj, [[Nitra]], 1933(?) ===[[Unesteno: Universala Esperanta Stenografio]]=== *[[Johannes Jakob Sturzenegger]] kaj [[Hainrich Matzinger]]. '''Unesteno: Universala Esperanta Stenografio'''. Eld. Mondo, Zuriko, 1965. {{citaĵo|La vivo konsistas el aro da malhelpoj, kiujn oni devas venki. Antaŭ tiuj [[malhelpo]]j, la homo reagas inventante ilojn, kiuj faciligas la lukton kontraŭ tiuj baraĵoj. La sumo de tiuj famligiloj kreitaj de la homo konsistigas la kulturon. La esperantista kulturo — kaj sekve la tuthomara, el kiu Esperanto estas konsistiga ero — ĵus riĉiĝis per unu el tiuj faciligiloj, kiujn postulas la ĉiutage pli kaj pli nin rapidiganta ĉirkaŭmondo: stenografio propra. La amo al [[Esperanto]] de nia samideano Sturzenegger, apogita sur lia faka kompetento kaj tiu de S-ro. Matzinger pri [[stenografio]], donis al ni la kape priskribitan [[libro]]n, kiu aldone estas unu el la plej belaj iam ajn produktitaj en Esperantujo. Per ĝi, krome, debutas en la Movado nova eldonejo, sidanta en [[Svislando]]. Se mi aldonas, ke la libro estas originale verkita en Esperanto kaj aperas sub la aŭspicio de UEA kaj de Instituto por Esperanto en Komerco kaj [[Industrio]], mi certe apenaŭ povus aldoni aliajn eksterajn rekomendojn. Pri la enhavo mi estas tute laika; sed se juĝi laŭ voĉo de fakuloj, ankaŭ el faka vidpunkto temas pri vere atentinda kontribuo ne nur al la Esperanta, sed ankaŭ al la ĝenerala stenografio. La libro estas fundamente orientita al [[memistruado]], kaj tio estas alia ĝia [[elstaraĵo]], ĉar ordinare stenografiaj lernolibroj estas aranĝitaj por [[klasĉambro]]j. Tiel, post 24-paĝa sojlo kun glosaro kaj skribtefinikaj instrukcioj, venas la unua el la du ĉefaj partoj, kiuj konsistigas la metodon, nome ''Koresponda Skribo'', tra 61 ĉapitroj, el kiuj la 41 lastaj estas perfektigaj; tuj sekvas la dua parto, ''Rapida Skribo'', kiu ampleksas 67 [[ĉapitro]]jn. El pedagogia vidpunkto la libro ŝajnas al mi ia eminenta (mia laikeco devigas min uzi la vorton ŝajnas), ĉar ĝi adaptiĝas al la 3-ŝtupa lernoprocezo de Pestalozzi: rigardi - pensi - agi, kaj estas aldone aranĝita laŭ la metodo de programita instruado kaj laŭ la principo de la facila al la malfacila. Laŭ mia kompreno,[[Universala Esperanta Stenografio]] (UNESTENO) estas [[Misiado|misia laboro]], kiu pioniras preskaŭ virgan kampon de nia propra kulturo. Kiam mi montris la libron en mia Universitato al homoj kun tiufakaj interesoj, ili ĝin admiris kaj laŭdis, sed ne malĉefe impresis ilin, ke [[Esperantujo]] estas tiel fortika kaj serioza «lando», ke ĝi povas aldoni al la faka literaturo stenografia tian produkton. Sekve do mi povas aserti, ke la libro UNESTENO estas bela rezultaĵo de ama krea laboro plenumita de du kompetentaj spertuloj, kiuj, per ĝi, digne aŭtoritatigis nian Movadon en la monda kadro de la stenografia didaktiko. Al ĉiuj esperantistoj, sed ĉefe al interesitoj pri rapidskribanto, mi povas nur rekomendi la libron per duonparafrazo el vortoj de la frumezepoka romhispana klasikulo [[Isidoro el Seviljo]]: ''Sunt hic multa bona: tolle, lege!'' [[La Laguna]], sept. 1967.|[[Juan Régulo Pérez|J. REGULO]]. [[Boletín]] n164 (nov 1967)}} ===[[La Unuiĝo sen Nomo]]=== H. de Greeve. '''La Unuiĝo sen Nomo'''. Eld. la aŭtoro, Harlemo, 1939(?) {{citaĵo|La aŭtoro pledas, ke oni plibonigu la mondon, unue plibonigante sin mem ; ke oni reportu amon en la mondon, amante mem la proksimulon. |[[La Brita Esperantisto]] - Numero 410, Junio (1939)}} ===[[Unika kaj sola en Esperantujo Mnemonika Instituto]]=== D. Fajnŝtein.'''Unika kaj sola en Esperantujo Mnemonika Instituto''', Eld. Zawalna, Vilno, 1932(?) {{citaĵo|Metodo de memorfortigo trifoje premiita de la Pariza Akademio[...] Prospekto pri memorfortigo: kurso instruata per korespondaj lecionoj en Esperanto.|[[Belga esperantisto]] n196 (jun-aug 1932)}} === [[Universala Unuiĝo]] === ''Universala Unuiĝo'' Organo por homa [[unuiĝo]] en ĉiuj formoj de la pensoj kaj agoj. Eld. [[Agentejo Esperanto]], Moskvo, ekde 1914. ===[[Unu jarcento de naciaj luktoj, 1847-1945]]=== '''Unu jarcento de naciaj luktoj, 1847-1945'''. Fremdlingva eldonejo, Hanojo, 1970. {{citaĵo|La tabelo de la enhavo parolas per si mem: La perdo de la sendependeco. La starigo de la kolonia reĝimo (1897-1918). Ekonomiaj transformoj (1919-1929). De la ekonomia krizo ĝis la dua mondmilito (1930-1939). Vjetnamio dum la dua [[mondmilito]] (1939-1945). La fondiĝo de la Vjetnama Demokratia Respubliko (1945-1946). La eventoplenaj jaroj de tiu epoko interpretiĝas en la libro, kiel oni certe atendas de la Hanojaj esperantistoj, laŭ la linioj de la revolucia dialektiko.|[[Fernando de Diego|F. DE DIEGO]]. [[Boletín]] n184 (mar 1971)}} ===[[Urbo São Paulo]]=== '''Urbo São Paulo'''. Eld. [[Brazila Instituto de Geografio kaj Statistiko]], Rio de Janeiro, 1948(?) {{citaĵo|Bela 48-paĝa libro, kun 45 tutpaĝaj bildoj kaj priskriba teksto pri la [[vidindaĵo]]j de tiu Brazila ĉefurbo. Oni jam eldonis similan verkon pri [[Salvador]], kaj esperas aldoni pluajn al la serio. La verko estas oficiala eldonaĵo de la Brazila Instituto de Geografio kaj Statistiko.|[[La Brita Esperantisto]] - Numeroj 521-522, Septembro - Oktobro (1948)}} == Ŭ == == V == ===[[Valentine-Emile Mannevy, Heroo kaj Apostolo]]=== [[Claude Vernay]] kaj [[Marcel Delcourt]]. '''Valentine-Emile Mannevy, Heroo kaj Apostolo'''. Eld. [[Nordfranca Esperantisto]], [[Dunherque]], 1939(?) {{citaĵo|Bonstile verkita biografo, kun portreto, pri [[Leŭtenanto]] [[Valentin Mannevy|Mannevy]] (1882-1912), kies mallongan kaj modestan sed meritoplenan vivon la loka [[Esperantistaro]] ĉiam konservas en memoro kun [[danko]] kaj admiro.|[[La Brita Esperantisto]] - Numero 413, Septembro (1939) }} ===[[Varna - La Reĝino de la Nigra Maro]]=== '''Varna - La Reĝino de la Nigra Maro'''. Eld. Oficejo de Somerrestado (Kurortno bjuro), Varna(?), 1930(?), 32pĝ. {{citaĵo|Bela multkolora bildo sur la unua paĝo de la kovrilo, prezentanta la havenon kun la banejoj, allogas. 27 Ilustraĵoj en la libreto montras belajn angulojn el la haveno, banejojn, la kazinon, apudmaran ĝardenon kaj belajn ĉirkaŭaĵojn de Varna: Diklli taŝ, Alaĝa monaĥejo ktp. Landkarto montras la vojon al Varna de diversaj urboj en [[Meza Eŭropo]]. Speciala tabelo donas la vojaĝdaŭron kaj la veturpagon de la samaj urboj al Varna. La libro estas destinita por eksterlandanoj, por diskonigi la belecon kaj ĉarmon de la [[bulgara Riviero]].|[[Bulgara esperantisto]], j.12 n.09-10}} === [[La Vangfrapo]] === [[Abraham Dreyfus]]. LA VANGFRAPO, unuakta komedio. Trad. el franca lingvo Ŝ. Sar. Eld. [[Librairie de Esperanto]]. Paris. 52 paĝoj ===[[Varsovio rekonstruita]]=== A. Ciborowski kaj S. Jankowski.'''Varsovio rekonstruita'''. Eldonejo «Polonia», Varsovio, 1964(?) {{citaĵo|Pri la drastaj sekvoj de milito oni jam multe skribis kaj spertis laŭlonge de la historio, kaj la lasta mondmilito (1939-1945) ĝisoste skurĝis la homaron. Disŝiritaj korpoj, velkintaj animoj kaj sennombraj detruoj estis la diabla rikolto kiun tiu kunflagrado donacis al [[Eŭropo]]. Tiu ĉi albumo estas plua atestilo pri la emo «ree stumbli en sama ŝtono» kiun la homo prisuferas; sed... ĉu ne la homo estas nevole haŭlita al tiaj [[milito]]j? Jen pensiga demando. Mi inklinas pensi, ke nia mondo estas tretejo kie la okazintaĵoj tretas la homojn «prilaboras» ilin..., sed ni ne fantaziu, kaj revenu en la libron. '''Varsovio rekonstruita''' estas esence fotoalbumo kiu paralele montras bildojn el la ĉefaj stratoj, monumentoj, ktp., de la urbo tiel kiel restis en la 1945a jaro, kaj tiel kiel aspektis en la 1962a. Interesa teksto — en bonega lingvo — klarigas la signifon kaj gravecon kiun havis [[Varsovio]] por la tuta Polujo, vera «koro, cerbo kaj trezorejo» de la nacio. Per [[cifero]]j, statistiko vekas hororon en nia koro: Kiom da voj —kaj fervoj— pontoj, industriaj kaj memoraĵaj konstruaĵoj, [[loĝdomo]]j, lernejoj, ktp. detruitaj!, kaj kio estas multe pli valora: la homoj ! ! La teksto estas grandparte akuza [[dokumento]] bazita sur historiaj faktoj, kies komento trolongigus ĉi tiun recenzon. La libro — 140 paga— estas bone bindita per blanka tolo kun malhelaj verdoflavaj literoj, kaj emajlita, papera kovrilo. Gratulojn al la [[Pola Esperanto Asocio]], aŭtoroj kaj tradukinto, pro la [[eldono]] de tiu grava dokumento.|N. L. ESCARTIN. [[Boletín]] n145 (sep 1964)}} ===Venko=== *S. Frantz. Venko. Verŝaĵo originale verkita. Eld. Esperantista Centra Librejo, Paris. Poŝtkarto : 9 x 14 cm. ===[[La vero pri persekutoj kontraŭ religio en USSR]]=== M. Ŝervud. La vero pri persekutoj kontraŭ religio en USSR. Eld. Uniono de militantaj ateistoj kaj CK SEU, Moskvo, 1930. {{citaĵo|Broŝuro celanta nei aŭ klarigi ]a informojn rondirantajn en eŭropa kaj amerika gazetaro pri kontraŭreligiaj persekutoj en Sovetio. El lingva vidpunkto, oni ne rajtas nomi la libreton valora akiro por nia literaturo, kvankam ĝi estas facile komprenebla, malgraŭ sufiĉe multnombraj nekorektaĵoj. Prijuĝante la enhavon oni devas konstati, ke la argumentado estas tre manka, kaj pro troa klopodado pruvi neekziston de kontraŭreligiaj persekutoj, nur sukcesas veki, eĉ ĉe senreligia Eŭropano, la senton ke ne estas eble en [[Sovetio]] esti liber-pensanto, se tiu koncepto ankaŭ ampleksas liberan ekzercon de iu kulto sen revenĝo iuspeca de la aŭtoritato. Kiu tro volas pruvi, ofte konvinkas pri la malo.|[[Belga esperantisto]] n187 (jul-aug 1931)}} ===[[La vero pri la vjetnam-ĉinaj rilatoj dum tridek lastaj jaroj]]=== '''La vero pri la Vjetnam-Ĉinaj rilatoj dum tridek lastaj jaroj'''. Eld. Ruĝa Rivero; Fremdlingva Eldonejo, Hanoi 1980. - 110 p {{citaĵo|Dum la lastaj kvin jaroj la streĉoj en la mondo denove pliakrigis. Sed nia „La mondo" tro ofte koncentriĝas je [[Eŭropo]]. En [[sudorienta Azio]] ĝis 1975 ekzistis nenia malstreĉiĝo — estis milito. Nur tiam Usono retiris siajn trupojn el SO-Azio, liberiĝis suda [[Vjetnamio]]. Kaj la [[Kamboĝa Genocido|kampuĉia tragedio]] — kiu povus ĝin forgesi? Post la batalo kontraŭ Usono Vjetnamio (por rememoro: 43,2 milionoj da enloĝantoj, 332 559 kv. km da teritorio, [[liberiĝo]] el sub franca kolonieco en 1945) komence de 1979 sin devis defendi kontraŭ ĉina agreso. Mi esperas ke ĉiu memoras la barbarajn batalmetodojn de la ĉinaj trupoj. Sed kiuj estas la kaŭzoj, ke Ĉinio, iam subtenanta revoluciajn [[movado]]jn en la liberiga batalo, ŝanĝis sian politikon kaj agresas kontraŭ lando, en kiu vivas nur 4,5 procentoj de la nombro de la propra enloĝantaro? Respondon pri tio donas ĉi tiu libro. En Vjetnamio eldoniĝis konsiderinda nombro de esperantlingvaj libroj, kaj post paŭzo la eldonagado rekomenciĝis per «Kampuĉio — la nigraj jaroj". Daŭrigas tiun agadon „La vero pri la vjetnam-ĉinaj rilatoj dum tridek lastaj jaroj". Laŭ mi du ecoj distingas tiun verkon: la konsekvenca historia metodo kaj la ampleksa uzo de pruvaj ĉinaj dokumentoj. La aŭtoroj tre detale priskribas la rolon de Vjetnamio en la ĉina strebado al pli granda politika influo kaj klarigas diversajn poziciojn kaj celojn de Ĉinio, Vjetnamio kaj la aliaj du hindoĉinaj [[ŝtat]]j en la periodo de la [[hindoĉina milito]] (ĝis 1954), en la kontraŭusona [[batalo]] kaj post la nacia unuiĝo de [[Vjetnamio]]. En tio ili speciale emfazas la hegemonismon, „grandpotencismon" de la ĉina registaro, tamen menciante la subtenon, kiun donis la ĉina popolo al la batalanta suda najbaro. Do prezentiĝas libro, kiu estas valora por politike interesita homo. Precipe se li ne volas informiĝi ekskluzive per propralandaj gazetoj kaj radioelsendoj. La lingvaĵo havas kelkfoje iom propagandisman stilon — sed tio neniel malaltigas la aprezon, kiun meritas tiu [[libro]].|[[Michael Lennartz]]. [[Der Esperantist]] - Numero 106, Februaro (1981)}} ===[[Viaj Amikoj la Libroj]]=== '''Viaj Amikoj la Libroj'''. Eld. [[Heroldo de Esperanto]], Koln, 1932(?) ===[[Vintro-fabeloj]] [[Heinrich Seidel]]. [[Vintro-fabeloj]]: Unua volumo, trad. I. Bücker. Eld. [[Ader & Borel]], Dresden, 1919(?) {{citaĵo|Sciencistoj asertas, ke dum sia junaĝo, infano devas travivi resume la longan evoluon de sia prapatraro. Ĉu ankaŭ juna lingvo devas progresadi samvoje, kiel naturaj idiomoj, kaj ĉu tial ĝi ŝategas [[legendo]]jn, fabelojn? Riĉa estas jam tiu fako, de "[[La feino]]" en la [[Ekzercaro]] kaj "L' virineto de l'maro" en la Krestomatio, ĝis la [[traduko]]j de l’ rakontaroj de Grimm aŭ de Andersen. Jen simila, kaj tion oni rajtas diri, ne malpli valora verko. "Vintro-fabeloj" prezentanta sin, kiel konvenas en neĝblanka placa bindaĵo. En la [[antaŭparolo]] deziras la tradukintino, ke la ĉarmaj fantaziajoj, kiuj vidigas profundan amon al la naturo, havigu al la tutmonda gejunularo ioman plezuron kiel "al ĉiuj plenaĝuloj sciantaj revi kaj ŝati fantaziaĵojn". Do, sorĉistoj, magiistoj, feinoj, reĝidinoj, sagacaj bestoj, jen la [[personaro]]; miraklaj okazoj, virto rekompencita kaj malbono punita, jen la enhavo de l’ dekunu vivplenaj rakontoj. Oni povas laŭdi la nunan kutimon antaŭekzamenigi manuskripton de societo aŭ de alilandaj spertuloj. La stilo estas vigla, tre komprenebla; ĝi denove montras, kiom nia lingvo, sen plibonigoj, taŭgas por tradukoj fidelaj. Oni rimarkos oftan lertan uzon de l’ apartaj propraĵoj de Esperanto, t. e. adverboj kaj participoj, malpezigante multe da esprimoj. Sed [[perfekteco]] estas malfacile atingebla. En frazoj kiel: "La reĝo estis promesinta al tiu, kiu sukcesas, la manon de lia filino kaj la duonon de lia regno" la vorto "sia" estus sole korekta. Se formoj kiel: "sunumitaloko", "hejmveo", "rapideforumante", "rajdonte kastelen" agrable surprizas, vortoj kiel: "sekalderikolto” aŭ "detondi" gajnus perdante sian "de". En: "La pluvo deglitis de ŝi nenion domanĝante", aŭ: "La akra vintro ne domaĝis la semon", la verbo "domaĝi" havas sencon preskaŭ malan al la ĝisnune uzata. Ĉu "la [[kano]]" povas signifi: "la kanoj" aŭ "la kanejo"? Ĉu prepozicio ne estus pli konsilinda ol akuzativo en: "Ili malsuperen falis la Stuparon" "Moka ridado trasonis la tutan arbon?" Kaj kial "cizeli" anstataŭ "ĉizi"? Sed tiuj makuletoj kaj kelkaj similaj estas neoftaj; vere rekomendinda temppasigilo estas tralego de tiu rakontaro, agrabla laŭ ekstero kaj interno; multaj legantoj pruvu, ke mirindajoj ankoraŭ placas en nia materia epoko kaj rekompencu ia laboron de l' tradukintino kaj la kunagon de l’ [[eldonisto]]j.|G. S.|Esperanto n223 fev 1919}} ===[[Virinoj en Hungario]]=== [[Erzsebet Nogradi Toth]]. '''Virinoj en Hungario'''. Eld. [[Nacia Konsilio de Hungaraj Virinoj]], Budapest 1983, 17 p. {{citaĵo|La malgranda kajero permesas enrigardon en la evoluon de la hungaroj virinoj dum la lastaj 40 jaroj. Ĝin eldonis la Nacia Konsilio de Hungaraj Virinoj kaj redaktis Erzsebet Nogradi Toth. La broŝuro donas informojn pri la realigo de la egalrajteco de la virinoj, komencante kun la inkluzivigo en la [[laborproceso]]n, la faka klereco kaj de la sama [[salajro]] por sama laboro ĝis dumlabora protektado koj sanitara prizorgado. Granda [[parto]] estas dediĉita al la hungara familio, ol la familiopolitiko, al la zorgado pri la pli aĝa generacio, precipe de la virinoj kaj al la kultura klerio. Fine estas substrekata la [[pacoklopodo]]j de la Nacia Konsilio de hungaraj virinoj kaj ilia kontribuo, kiun ili donas en la kadro de la [[tutmonda esperantista movado]]. Kvankam oni ne povis pritrakti ĉiujn problemojn en ĉi tiu 17-paĝa kajero, valorus havi [[informo]]jn pri la enigo de la ciganinoj en la [[evoluproceso]]n de la hungara socio.|[[Monika Schrage]]. [[Der Esperantist]] n123_jan. 1984}} ===[[La vivo de d-ro L. L. Zamenhof en bildoj]]=== [[Henk Thien]]. '''La vivo de d-ro L. L. Zamenhof en bildoj'''. . Eldonas UEA, 1984. Formato 21 x 29 cm. kun 128 pĝ. {{citaĵo|La grandformata libro estas laŭtempe ordigita dokumento pri la tuta vivo de la iniciatinto de la Internacia Lingvo Esperanto. Sen analizoj aŭ provoj al [[interpret]]o oni povas sekvi lian vivon, jaron post jaro, kun la helpo de 114 elektitaj fotoj kaj 25 mapoj, presitaj sur luksa papero. Aperas ankaŭ konsiloj kiel uzi la bildlibron por artikoloj du en klubvesperoj, kie oni povas aranĝi [[kurso]]jn.|Suno. [[Boletín]] n264 (jul 1984)}} ===[[Vivo de D-ro Martin Luther]]=== G. T. Löwe, '''Vivo de D-ro Martin Luther kun aldono: La Malgranda Kateĥismo'''. Eld. la aŭtoro, Dresden, 1933(?) {{citaĵo|Libro interesa kaj utila, sed difektita de multaj eraroj de preso kaj de stilo. |[[La Brita Esperantisto]] - Numero 338, Junio (1933)}} ===[[La Vivo kaj Koncepto de la Societo de Amikoj]]=== '''La Vivo kaj Koncepto de la Societo de Amikoj'''. Eld. [[The Esperanto Publishing Co.]], 1937(?) {{citaĵo|Ĉi tiu libro konsistas el du partoj. Unue ĝi prezentas serion da elĉerpaĵoj el [[kvakeraj skribaĵoj]] verkitaj en la lastaj 300 jaroj, ĉe kiuj la leganto trovos la koncepton de la [[Societo de Amikoj]] aŭ de kelkaj ĝiaj membroj pri diversaj religiaj demandoj kaj pri ĝia [[traduko]] en la ĉiutagan vivon de [[Kristano]]. Pro tio, ke kelkaj citaĵoj estas antikvaj, aŭ esprimitaj per lingvaĵo mistika, eble la ordinara leganto (kaj certe la supraĵa) trovos ĝin kelkloke nefacile komprenebla. Estus konsilinde studi unue la broŝuron ''[[Religio sen Ritoj]]'', kaj aparte la libron [[Fundamentoj de la Kvakerismo]] (B.E.A. 18.), por pli bone kompreni kelkajn aludojn. Tamen tiu, kiu legos la verkon penseme, trovos en ĝi multon pripensindan. Verŝajne la dua parto troviĝos ĝenerale pli facila. Ĝi prezentas la konatajn ''Konsilojn'' kaj ''Demandojn'', kiujn en ĉiu kvakera kunveno oni kutimas de tempo al tempo legi kaj primediti. Pro ilia solida saĝo kaj praktika gravo ilia studo povas esti tre helpa por ĉiu, kiu sin nomas Kristano, ĉu kvakero aŭ ne. Kontentiga traduko de tia verko estas afero eksterordinare malfacila —kiom malfacila povas kompreni nur spertulo-provinto— kaj farebla nur de iu, kiu profunde scias la temon, kaj samtempe majstras ambaŭ lingvojn. Tia estas la tradukinto, [[John A. Gill]] (Kial li kaŝas sian nomon ?). Zorge komparante la tradukon kun la originalo, mi fojon post fojo miris pri la perfekteco de lia traduko (ĉe kiu multe helpis ankaŭ [[James Tyler Harrod|James T. Harrod]]). Tipa malfacilaĵo estas la traduko de la vorto ''ministry'' (laŭ kvakera uzo); ĝi estas tradukita en ''Fundamentoj'' per ''[[ministrado]]'', sed ĉi tie, pli ĝuste, per [[pastrado]] (kp. ''Apok''. 1/6, 5/10). La sola preseraro, kiun mi rimarkis (krom duba ĉu se sur p. 61) estas la ellaso de la apostrofo ĉe ''Friends' Book Centre'' kaj ''Friends’ Service Council'': moda eraro, kiu nuntempe makulas pli ol unu kvakeran eldonaĵon en la angla lingvo. Entute verko, kiu nenion diros al la supraĵulo serĉanta nur facilan distron; sed kiu abunde repagos tiun, kiu ĝin serioze studos kaj pripensos.| [[Montagu Christie Butler|M.C.B.]] [[ La Brita Esperantisto]] - Numero 394, Februaro (1938) }} ===[[La Vivo kaj Oraj Reguloj por la Bonsano]]=== A. Christianson. '''La Vivo kaj Oraj Reguloj por la Bonsano''' trad. [[James Robbie]] kaj [[Alexander M’Callum]]. 1914(?) {{citaĵo|En tiu ĉi ok-paga brogureto ni ricevas kernecajn dirojn de famaj aŭtoroj, fanditajn en [[versaĵo]]n esperantan, ankaŭ dek tri regulojn por la bonsano, kiuj nepre utilos al ĉiu, kiu ilin sekvos. Tamen pri unu el tiuj ĉi mi dubas, ĉu ĝia graveco meritas lokon.|A.E.W. [[La Brita Esperantisto]] - Numero 120, Decembro (1914)}} ===[[Vivo de nia Vojo]]=== [[Adalberto Bangha]]. '''Vivo de nia Vojo'''. Eld. [[Ligo de Jesu-Koro]], Budapeŝto, 1938(?) ===[[Vizitu la Altajn Tatrojn]]=== '''Vizitu la Altajn Tatrojn'''. Eld. [[Stefan Toth]], [[Svit]], 1948 (?) === [[Vœu en faveur de l'adoption de la langue auxiliaire Esperanto]] === '''Vœu en faveur de l'adoption de la langue auxiliaire Esperanto signé par les membres de l'Académie des Sciences'''. Académie des Sciences, 1923? == W == ===[[Warum Esperanto?]]=== '''Warum Esperanto? Warum Deutscher Esperanto-Bund?''' Eld. [[Deutscher Esperanto-Bund]], [[Dresden]], 22pĝ. {{citaĵo| Propaganda broŝuro en germana lingvo. Respondo al oponoj, apologio de [[GEA|G.E.A.]], kaj pozitiva faktaro por konvinki dubemulojn.|[[La Brita Esperantisto]] - Numero 378, Oktobro (1936)}} == X == == Y == == Z == === [[Zamenhofa Kurso de esperanto por ĉeĥoj]] === '''Zamenhofa Kurso de esperanto por ĉeĥoj'''. Eld. R. A. Ĉech, Vieno, 1922? {{Citaĵo|Plena kurso de Esperanto , kun la tu ta ekzercaro fundamenta de D-ro Zamenhof, en Esperanto kaj en [[ĉeĥa lingvo]]. La merito de ĉi tiu eldono estas, ke per la graveco de ĝia eldonnombro (20.000 ekz.) kaj per ĝia [[presigo]] sur tute ordinara ĵurnala papero, ĝi atingis tre malmultekostan prezon. Tre certe tiu eldono multe helpos la propagandon en la [[Ĉeĥoslovaka respubliko]]|[[Belga Esperantisto]] n087 (maj 1922)}} ===[[Zejnab kaj Aman]]=== [[Ĥamid Alimĝan]]. '''Zejnab kaj Aman''' tradukis [[Petro Poliŝĉuk]]. Komisiono pri internaciaj ligoj de esperantistoj de soveta Uzbekistano. Taŝkent, 1968. {{citaĵo|La verketo konsistas el mallonga biografio de Ĥamid Alimĝan, el poemo kaj glosaro. La aŭtoro naskiĝis en j. 1909-a kaj mortis en sia 35-a jaro pro akcidento. En sia poemo Alimĝan rakontas pri la amo inter Zejnab’ (la junulo) kaj [[Aman]] (la junulino), amo kiun malhelpis kruelaj moroj, superstiĉoj, despoteco. La aŭtoro, arda adepto de Socialismo, per sia poemo skurĝas ĉion, kio kontraŭas la homan rajton direkti libere sian amon. Per averto de la tradukinto ni scias, ke en la uzbeka lingvo la akcento falas sur la lastan silabon. Tial estas evidenta la malfacila tasko de la tradukinto: trovi unusilabajn vortojn kaj apostrofi... senĉese. Tamen, tio ne pravigas ke pro rimbezono oni esperantigu uzbekajn [[vorto]]jn, kiuj jam havas sian respektivan en Esperanto, kiel ''dastamo'': rakonto, ''pajandozo'' :tapiŝo, ''perio'' :feino, ''kaseto'' : bovlo, urjuko : abrikoto, ''apa'': fratino k.a. Ie la tradukinto hezitas inter la adjektiva kaj adverba participo: "Se vi iam tuŝinta akvon trinkas ĝin”; "Mi vagis povra, malsatinta". Ankaŭ pro la [[verspostulo]]j iu strofo estas ne tuj komprenebla, pĝ 5: “Ĉi tie plenaj kantojn belajn kanaloj bruas” (ĉi tie plenaj kanaloj bruas belajn kantojn). Laŭ konata proverbo, komenco bona, laboro duona; ni do esperu ke la bravaj [[samideano]]j uzbekaj konigos al ni pli gravajn verkojn de sia literaturo.|S. Gumá. [[Boletín]] n176 (nov 1969)}} == Referencoj == {{Referencoj|2}} {{Unua|kat=ne}} [[Kategorio:Esperanto-eldonaĵoj]] [[Kategorio:Ĝermolistoj]] [[Kategorio:Listoj pri Esperanto]] 0i2y8rjhazlyd812xplkkp9nm0atcy4 9494445 9494439 2026-10-16T12:50:47Z Roberto 609 /* Ekrigardo al Budhismo */ 9494445 wikitext text/x-wiki {{ArtikolaMesaĝokesto | speco = ĝermo | bildo = <span style="vertical-align: middle; background:transparent">[[Dosiero:libro.svg|50ra]]<span style="margin-left:-45px;">[[Dosiero:Jubilea simbolo.svg|40ra]]</span></span> | css-stiloj = width: 80%; | teksto =''Tiu ĉi artikolo estas [[Vikipedio:ĝermo|ĝermo]]j de Eldonaĵoj en kaj pri Esperanto. Movu mallongajn informojn pri esperantaj eldonaĵoj en tiun ĉi paĝon metante [[Vikipedio:alidirektilo|alidirektilo]]n.<br />Se vi volus partigi informon en apartan artikolon, aldonu informojn tiel ke '''minimume''' estu tri plenaj frazoj, prefere pli, nepre estu ĝusta kategorio (minimume Kategorio:Esperanto-eldonaĵoj), kaj laŭeble ankaŭ uziĝu la ŝablonoj. Post kreo de aparta artikolo forigu la informon de ĉi tie. }} {{KompaktaEnhavTabelo}} <!--{{Enhavtabelo dekstre|default=hidden}}--> {{-}} == A == ===[[Afrika Revuo]]=== '''Afrika Revuo: Esperanto-gazeto por ĉiuj.'''. Siatempe la sola esperanto-gazeto aperanta en Afriko. Casablanca (Maroko). Jan.-nov.-dec. 1947, 8-20 p. 23x15. 20,5x13,5, presita, 12 n-roj entute 108 paĝoj. Ĉefred. [[Iréne Fink]]. IEMW 705.227-B.Esp. HEM (340), GEBAA (1829), === [[Akordoj Esperantaj]] === [[M. L. Kaplan]]. '''Akordoj esperantaj'''. Eld. [[Jakobo Ŝapiro]], Bialystok, 1923? {{Citaĵo|Aro kun 14 poezioj, kiujn ni povas rekomendi al la amantoj de bonaj versaĵoj|[[Belga Esperantisto]] n101-102 (jul-aug 1923)}} === [[Albumo de konataj Esperantistoj]] === [[Fritz Schuck]]. '''Albumo de konataj Esperantistoj.''' [[1906]]. 55 p. kun 111 fotoj. Unika dokumento pri la pioniroj de la unua epoko de Esperanto. ===[[Al la nuklea epoko pacan akordon]]=== [[Vladen Kuznecov]]. '''Al la nuklea epoko pacan akordon. 6 principoj de Konstantin Ĉernenko — normoj de interrilatoj de la nukleaj regnoj'''. Eld. [[APN]] (Novosti), Moskvo 1984. {{citaĵo|De la konata konata sovetia publicisto Vladen Kuznecov ĵus aperis en Esperanta traduko la broŝuro "Al la nuklea epoko pacan akordon. 6 principoj de Konstantin Ĉernenko — normoj de interrilatoj de la nukleaj regnoj". La 14-paĝan broŝuron eldonis APN (Novosti), Moskvo 1984. Tre bonvena bonege presita materialo. [[Der Esperantist]] n128_jun 1984}} ===[[Amatora iluziisto]]=== [[Magi Emulo]]. '''Amatora iluziisto'''. Eld. Esperanta [[Stenografio]], [[Issy-les-Moulineaux]], 1932(?) {{citaĵo|Facilaj iluzioj fareblaj sen speciala aparato, priskribitaj en Esperanta Stenografio Duployé-Flageul|[[Brazila Esperantisto]] 1932 j23 n01-03_jan-mar}} ===[[Antaŭen al la batalo kaj venko !]]=== '''Antaŭen al la batalo kaj venko !''' Eldonis [[Ekrelo]] ([[Eldon-Kooperativo por Revolucia Esperanto-Literaturo]]), Leipzig, 1931(?), 15 pĝ. La 9-an de novembro 1934 oni [[Datoj de la hungara Esperanto-movado|malpermesis en Hungario]] distribuadon de tiu libro. {{citaĵo|Interna disputo inter diverstendaj liberpensuloj. |[[La Brita Esperantisto]] - Numero 315, julio (1931)}} ===[[Aprenda el Esperanto en su casa!]]=== '''Aprenda el Esperanto en su casa!'''. Eldonis [[Argentina Esperanto-Asocio]] (antaŭaĵo de la nuna [[Argentina Esperanto-Ligo]]), [[Bonaero]], 1927(?) ===[[Arboj de la Arbaro kaj Kampo]]=== [[Frank Booth]]. '''Arboj de la Arbaro kaj Kampo'''. [[Esperanto Publishing Co. Ltd.]], 1947(?) {{citaĵo|Abundas en Esperanto verkoj fikciaj aŭ efemeraj, sed verkoj kun eduka valoro ankoraŭ tro malmultas. Kun plezuro ni bonvenigas ĉi tiun libreton. Ni ne scias la [[nomo]]n de la tradukinto, sed li bone faris sian laboron ; kaj la ilustraĵoj estas vera ĝojo por la okuloj. Eble la titolo iom troesperigas, ĉar (post klarigo pri arba [[botaniko]]) temas pri nur ses arbospecoj : [[frakseno]], platanacero, fago, karpeno, ulmo, kaj kverko. Tamen ne ĉiu certe konas eĉ tiujn ses ; kaj ilin la libro klare priskribas. Sed ni insiste rekomendas —aparte por [[leganto]] nebrita (kiu povas dubi pri la preciza signifo, ekzemple, de ulmo glatfolia, [[ulmo]] ordinara, aŭ kverko durmast)—ke oni aldonu la nomojn Latinajn. Eĉ leganton Britan helpus Angla traduko de du-tri [[vorto]]j ne ĉie troveblaj, ekz., kambiumo, [[tirujo]]. Fina paĝo priskribas la Arbaraman [[Popolo]]n ([[La Brita Esperantisto|B.E.]] 1945, p. 65). Recenzisto kutimas serĉi kritikindaĵojn. Ni do rekomendas, ke ĉe dua eldono oni pripensu jenajn sugestojn : p.2, ĉi-tiu (ĉi tiu) (sen streketo) ; 8/24 brulas {bruli) ; 8/26 aprilo (Aprilo) ; 20 malpli malglataj (pli glataj) (simpligo) ; ruĝtinkturete verdeta (?); 32 mezkampo (kampomeze) ; 37 certa (iu). ''Podue'' (8) estas esprimo interesa, ĉar neordinara, tamen tre trafa : ''duope'' ne signifas same. Entute verko tre rekomendinda: por lernejo ĉe kiu oni instruas Esperanton, bonega legolibro. Kaj ne sole por infanoj. Ni esperas, ke sekvos ĝin aliaj libretoj pri elementa scienco, simile valoraj.|[[La Brita Esperantisto]] - Numeroj 509-510 sep-okt 1947}} {{citaĵo|La tradukisto skribas, ke tiu [[libreto]] helpos al pli granda familiareco kun arboj kiuj ŝirmas kaj nutras la peltajn kaj plumajn estaĵojn kaj provizas la semantajn flamojn ĉirkaŭ kiuj oni kolektigas kiam en [[Anglujo]] la strigoj komencas sian noktan kriadon ». La libreto prezentias ion novan en nia tradukita literaturaĵo, kaj certe interesos multajn, kiuj ŝatas la naturon.|[[Afrika Revuo]] numeroj 11-12, Novembro - Decembro (1947)}} ===[[Argenta Duopo]]=== '''Argenta Duopo. Jubilea libro pri Baghy kaj Kalocsay'''. Eld. [[Literatura Mondo]], Budapest, 1937(?) {{citaĵo|Kiom oni rajtas jam nun profeti pri la [[estonteco]] de la lingvo Esperanto, tiom oni pravas aserti, ke la postmilita laboro de [[Julio Baghy|Baghy]] kaj [[Kálmán Kalocsay|Kalocsay]] restos ĉiama mejloŝtono en nia literaturo. Tial la apero de ilia jubilea libro interesos ĉiun, kiu laŭvalore taksas la kontribuojn de ĉi tiuj hungaroj, al nia kulturo kaj kiu kredas gravaj ties disflorigon kaj popularigon. La unua volumo de Arĝenta Duopo (presita sur paĝoj ornamitaj per verda bordero) konsistas el mallonga enkonduko. La jubileantoj parolas pri si mem, kaj [[kolekto]] da verketoj prozaj kaj versaj pri la jubileantoj el la plumoj de aliaj [[verkisto]]j diverslandaj. Troviĝas en ĉi tiu [[volumo]] ankaŭ multaj fotografaĵoj de Baghy kaj Kalocsay je diversaj aĝoj kaj [[cirkonstanco]]j. En la unua parto la intervjuoj raportitaj de [[László Halka]] ĵetas interesan lumon sur la [[personeco]]jn, la aspirojn, kaj la reciprokan sintenadon de niaj du plej eminentaj vivantaj poetoj; dum al tiu, kiu trovas pli studinda ol la personaĵoj la strukturon de la lingvo, oni povas rekomendi la 12-paĝan resumon de la klera vortkunmeta [[sistemo]] ellaborita de Kalocsay. La enaj diferencoj inter Baghy kaj Kalocsay respeguliĝas en la malsamaj kriterioj, kiujn oni devas uzi, prijuĝante iliajn verkojn. [[Bruno Migliorini]] ([[Dante]] — [[Infero (La Dia Komedio)|Infero]]), [[Lauri Ilmari Lappi]] ([[Kalocsay]] kaj [[Kalevala]]) kaj [[Leo Belmont]] (Strangaj amimoj) ĉiuj emfazas la vaste kulturitan esteton, la preskaŭ pedante sinperfektigeman poeton, kiu estas Kalocsay, kaj kies verkojn oni povas kritike taksi el pure artisma vidpunkto, sen atento al la homo ilin kreinta. Sed ĉe Baghy estas tute malsame; neniel eblas apartigi de li liajn poemojn, romanojn, [[novelo]]jn, ĉar lia spirito, liaj idealoj ĉion enestas kaj ĉion vibrigas, tiel ke jam post [[legado]] de du-tri verkoj oni sentas, ke oni bone konas la homon mem. Ne la malplej granda merito de Baghy kaj Kalocsay sin montris en ilia ĉiama preteco kuraĝigi kaj helpi novajn talentulojn sur la literatura kampo ; ili sukcesis arigi ĉirkaŭ si en Budapeŝto kaj en la paĝoj de ''[[Literatura Mondo]]'' kreskantan nombron da novaj verkistoj, kiuj sen tio eble ne povus elveni antaŭ la publikon. Pri tiu [[faceto]] de ilia multflanka laboro, por kiu la amantoj de la literaturo ŝuldas al ili eternan dankon, ne mankas atestoj sur la [[paĝo]]j de Arĝenta Duopo.|[[Alec Venture]]. [[La Brita Esperantisto]] - Numero 390, oktobro (1937)}} ===[[Artefarita helplingvo Akciom Variant]]=== D. G. Baev. '''Artefarita helplingvo Akciom Variant''' ===[[Asocia Libro, kun oficialaj informoj pri la Itala Esperanto-Movado]]=== '''Asocia Libro, kun oficialaj informoj pri la Itala Esperanto-Movado'''. Eld. Esperanto-Centro Itala, Milano, 1935(?) {{citaĵo|Priskribo kaj historio de la movado tutmonde, kaj aparte en ltalujo, kun [[detalo]]j pri la [[Itala Esperantista Federacio]], kaj artikolo pri la [[faŝismo]]. |[[La Brita Esperantisto]] - Numero 369, Januaro (1936)}} ===[[Astronomio (libro)]]=== '''Astronomio''', Ŝanhajo, 1935(?) ===[[Aŭstrio (libro)]]=== '''Aŭstrio'''. Eld. Varb-oficejo de Ministerio por komerco kaj trafiko, Vieno, 1936(?), 32 pĝ. {{citaĵo|Belege, laŭ artisma vidpunkto eldonita, 32-paĝa gvidlibro tra la lando de la [[UK 1926|XXVIII-a]]. Priskribas turismajn kaj kultur-historiajn atrakciojn de [[Vieno]] kaj de ĉiuj federaciaj landoj de la [[ŝtato]]. Sekvas detala listo de banlokoj, aer-kuraclokoj kaj someraj restadejoj, veturado sur Danubo, sporto kaj popolkostumoj en Aŭstrio. Amaso da perfekte reproduktitaj fotoj de pejzaĝoj ilustras la tekston. Geografia karto estas aldonita. Kolora kovrilo prezentas [[tirolano]]n kaj tirolaninon en iliaj ĉarmaj popolkostumoj.|[[Bulgara esperantisto]] j. 17 n. 09-10 maj-jun 1936}} == B == ===[[Batalante por la metalo]]=== N. Mihajlov. '''Batalante por la metalo''' tradukis P. Gavrilov. Eldonis [[Ekrelo]] ([[Eldon-Kooperativo por Revolucia Esperanto-Literaturo]]), Leipzig, 1931, 27 pĝ. La aŭtoro estis laboristo en la uzino “Serp i Molot”. {{citaĵo|Dramo pri rusaj ŝipanoj en revolucio de 1917. |[[La Brita Esperantisto]] - Numero 311, marto (1931)}} ===[[Bohemaj kantoj]]=== '''Bohemaj kantoj''' trad. [[Rudolfo Dostal]]. Vieno, 1913(?) {{citaĵo|Pri tiu hektografita kolekto de muzikaloj mi ne povas fari pli bone ol rekopii la antaŭparoleton de S-ro R. Dostal: "Provinte esperantigi kelkajn el la amasa riĉeco la plej konatajn bohemajn popolkantojn, mi ne atentis en la tradukoj tiel severe pri la korektaj rimoj, kiel pri la laŭsenca kaj preskaŭ laŭvorta transmeto. La konantoj de la afero scias, ke la originaloj ankaŭ ne estas rimpuraj. Se mi trafis klare kopii la naivan senton de tiuj ĉi popolkantoj, tio min jam kontentigus kaj samtempe tio ree pruvus, kian mirindan flekseblecon Esperanto enhavas. — Pro tio, karaj kantoj, plezurigu kelkhore la Esperantistaron!"|Esperanto n140 mar 1913}} === [[La Bohemaj Mondbanlokoj kaj iliaj ekskursteritorioj]] === [[Ambros Schiffner]]. '''La Bohemaj Mondbanlokoj kaj iliaj ekskursteritorioj'''. Trad. Josef Wünsch kaj Bruno Zeinon. Eld. Landligo por Interkomuniko de Fremduloj, [[Karlsbad]], 1922? ===[[Bukedeto]]=== [[Margarethe Krestanoff]] (org.) '''Bukedeto: sep diversnaciaj rakontoj''' Kun antaŭparolo de [[Marie Hankel]]. Eld. Sudgermana Esperanto-Eldonejo, [[München]], 1923(?) {{citaĵo|Kolekto de sep floroj, ŝiritaj el sep kampoj: el la [[angla]], [[bulgara]], [[franca]], [[germana]], [[montenegra]], [[rusa]] kaj [[turka literaturo]]j. Jen kion skribas en la antaŭparolo nia konata samideanino Marie Hankel: „La leganto de la rakontoj kvazaŭ anime laŭ fabela maniero tramigras sep diversajn landojn, ricevas impreson de malsimilaj karakteroj, samtempe ankaŭ spertas, ke ni ĉiuj simile sentas, ĝojas, ploras kaj ŝercas“ [[Bulgara esperantisto]] j04 n12 aug. 1923}} ===[[Bulgario. Mallonga skizo]]=== *[[Spas Rusinov]]. [[Bulgario. Mallonga skizo]]. Trad. Stefka Ĥristova, Lidia Raevo kaj [[Venelin Mitev]]. [[Redaktoro]], [[Asen Grigorov]]. Pentristo, Doĝo Doĉev. Belarta aranĝo, Dimitr Kartelev. Teknika redaktoro, T. Janĉeva. Sofia-Press, 1968, 119 paĝoj. {{citaĵo|Anstataŭ mallonga skizo pri Bulgario, pli bone estus nomi tiun verketon "Ĉio pri [[Bulgario]]”. Tiu ĉi bela lando de la [[Balkana Duoninsulo]], lerte priskribita kun ĝia situacio, reliefo, naturaj riĉaĵoj, hidrografio, klimato, flaŭro kaj faŭno, loĝantaro kaj ĝia deveno, historio, rajtoj kaj devoj de la civitanoj, libereco de [[konscienco]] kaj [[konfesio]], deviga kaj senpaga edukado de la junularo, ekonomio, industrio, [[agrikulturo]], evoluo de transporto kaj [[komunikado]], komerco, nacia [[enspezo]] kaj distribuado, senpaga sanprotektado, feriado kaj ripozo, sociala [[asekurado]], zorgoj por infanoj kaj patrinoj, [[kulturo]] kaj arto, scienco, [[literaturo]], [[gazetaro]] kaj libroeldonado, muziko kaj sceneja muzikarto, filmarto, artaj [[monumento]]j de la antikvaj tracoj, helenoj, romianoj kaj bizancanoj ĝis nun, [[skulptaĵo]]j, freskoj kaj ĝenerala pentrarto, marmoraj kaj ceramikaj mozaikoj, arkitekturo, bibliotekoj, muzeoj, amatora artagado, korpokulturo kaj sporto, turismo, (kampadejoj, ktp.), per malgrandaj presliteroj ĉio estas detale raportita, kun buntaj mapoj kaj kovrilpaĝo, multaj fotografaĵoj kaj, portretoj pri elstaraj gravuloj de ĉiu epoko. Vere, mankas nenio en tiu ĉi skizo por bone koni la landon... krom iri tien kaj ĝui ties belaĵojn.|J. Devis. [[Boletín]] n173 (maj 1969)}} == C == ===[[100 jaroj de slovaka gimnazio Martin]]=== [[Renatino Vongrej]]. '''100 jaroj de slovaka gimnazio Martin''' trad. Ludoviko Izak. Eld. Meza Ĝeneralkleriga Lernejo, [[Martin]], 1968(?) {{citaĵo|Tre interesa kaj bele prezentita estas tiu broŝuro eldonita de la Meza Ĝeneralkleriga Lernejo en Martin, kiel propagando al la jubileo. De la «Historia Enkonduko » ĝis « Centjara Historio kaj Estanteco » , ĉio estas interesa; la grafika parto estas kiel viva elmontro de la evoluo de la urbo. Gratulon al la urbo MARTIN.|[[Boletín]] n165 (jan 1968)}} ===[[Cuñataí Porá]]=== Katalin. '''Cuñataí Porá''' 20 p. 1987? {{citaĵo|Broŝuro verkita de Katalin. Eldonita de Astura Esperanto-Asocio. La verko estas rakonto de tragedio okazinta meze de ĝangalo en Sud-Ameriko inter indianoj kaj blankuloj en kontrasto al diverseco de [[moro]]j, sed komuneco de profundaj sentoj. La dramo spegulas la subpremadon de la indianoj fare de la blankuloj. La stilo estas flua kaj invitas al senhalta legado ĝis la fino. Cinataí Porti estas la nomo de la rolantino, kiun en [[gvarania lingvo|gvarania]]j vortoj signifas "Belan Knabinon".| G.M.E. [[Boletín]] n280 (maj 1987)}} == Ĉ == ===[[La Ĉaso al diablo]]=== U. E. Bersetzerre. '''La Ĉaso al diablo'''. Trad. A. L. Reni. N. 4-5 de «Malgranda Kolekto de l’Espéranto». Eld. [[Antonio Paolet]], [[San Vito al Tagliamento]], 1916 ===[[Ĉielarka standardo]]=== '''Ĉielarka standardo''' estis la unua gazeto esperantlingva pri [[kooperativismo]], eldonita en Varsovio de eldon-kooperativo Spolnota Ргасу ĉirkaŭ 1935. ===[[Ĉu nova milito? Jes. Kial?]]=== [[A. den Doolaard]]. '''Ĉu nova milito? Jes. Kial?'''. 1939(?) {{citaĵo|Ĝi pritraktas la fiinfluon de trustoj kaj private posedataj armilfabrikejoj sur internacian politikon, kaj vidas en ties komercaj interesoj nepran fonton de militoj. Verŝajne tion konsentus ĉiu, kaj pri la temo jam aperis multaj libroj. La stilo de la nuna verko tamen estas tiel obskura, ke el ĝi mi persone ricevis nenian klaran ideon.| [[Montagu Christie Butler|M.C.B.]] [[La Brita Esperantisto]] - Numero 409, Majo (1939)}} ===[[Ĉu vi konas Italion?]]=== '''Ĉu vi konas Italion?'''. Eld. Direzione Generale per il Turismo, Roma, 1938(?) ===[[ Ĉu vi parolas tendare?]]=== [[Renato Corsetti]], [[Mauro La Torre]], [[Hans Bakker]].''' Ĉu vi parolas tendare? Bildkurso por labortendaroj'''. Eldono: [[TEJO]], Rotterdam , 1974. {{citaĵo|La libro eldoniĝis, laŭ la kunaŭtoro Renato Corsetti, kiel helpilo por la instruado de Esperanto en labortendaroj. En sia karaktero de helpilo ĝi povas fari bonan servon, ne nur inter tendaranoj, sed ankaŭ inter ĉiuspecaj komencantoj, se ilin gvidas kompetenta instruisto. La ekzercoj abundas, kaj la amuzaj desegnoj kontribuas al la uzindeco de la libro.|[[Fernando de Diego]]. [[Boletín]] n208 (mar 1975)}} == D == ===[[Danco ĉirkaŭ lokomobilo]]=== [[Mats Traat]] ([[d:Q729330|en vikidatumoj]]). '''Danco ĉirkaŭ lokomobilo''' trad. [[Hillar Saha]] kaj [[Henrik Seppik]]. 1984(?) {{citaĵo|En Estonio operis en Esperanto romano de estona verkisto Mats Traat "Danco ĉirkaŭ lokomobilo". La baza temo de la romano estas la festo de la estonaj kampuloj en [[vilaĝo]] de la 20-a jarcento. Lia verkaro ricevis plurajn literaturajn premiojn de la Estona Respubliko. Parto de lia [[poezio]] kaj prozo estas tradukita en la rusan, germanan, finnan, bulgaran, latvan kaj aliajn lingvojn. El la [[estona lingvo]] tradukis Hillar Saha kaj Henrik Seppik. Eldonkvanto 4000.| [[Elmar Ratassepp]]. [[Der Esperantist]] n128_jun. 1984}} ===[[Defendi la pacon, preventi nuklean militon]]=== '''Defendi la pacon, preventi nuklean militon: Proponoj de Soveta Unio en la Dua Speciala Sesio de la Ĝenerala Asembleo de UN pri malarmado'''. Eld. [[Asocio de Sovetiaj Esperantistoj]]/ Sovetia MEM-sekcio; Moskvo 1982, 76 p. {{citaĵo|En tiu ĉi broŝuro la sovetia [[MEM]]-sekcio prezentas la Esperanto-tradukon de gravaj dokumentoj pri la persista batalo de [[Soveta Unio]] por konservi la pacon. Temas pri jenaj [[dokumento]]j: — Mesaĝo de [[Leonid Breĵnev|L. I. Breĵnev]] al la Dua Sesio de la [[Ĝenerala Asembleo de UN]] pri malarmado, en kiu li solene proklamis la decidon de Soveta Unio, ne uzi la unua {{JN|nuklea armilo}}; — Parolado de [[Andreo Gromiko|A. A. Gromyko]] je la 15-a de julio 1982 en la sama loko, en kiu li detalege prezentas kaj klarigas la eksteran [[politiko]]n de Soveta Unio, direktitan al konservado de la paco, al haltigo de la vetarmado, speciale rilate la nukleajn armilojn, kaj al iom-post-ioma malaltigo de la nivelo de armiteco per traktadoj kaj intertraktitaj [[Konvencio]]j; — Memorando de [[USSR]] prezentanta la sovetian opinion pri solvendaj problemoj kaj la vojoj al ilia solvo, por elimini la kreskantan nuklean minacon kaj por bridi la [[vetarmado]]n; — Bazaj tezoj de Konvencio pri malpermeso kaj fina neniigo de kemiaj armiloj; — Gazetara konferenco de A. A. Gromyko je la 21-a de julio 1982 en Nov-Jorko, en kiu li, post enkondukaj rimarkigoj, respondas la [[demando]]jn de reprezentantoj de amaskomunikiloj. Ne necesas substreki la politikan gravecon de la prezentitaj materialoj, kaj la sovetiaj [[esperantisto]]j meritas plenan laŭdon kaj aprobon, ke ili disponigis tiun tradukon al la internacia esperantistaro, precipe al tiu en okcidentaj regionoj, en kiuj cni kutime ne tre klopodas disvastigi la veron pri la sinteno kaj celado de Soveta Unio. Krom tio, la broŝuro vekas intereson ankaŭ en lingva rilato, ĉar la materialoj entenas la tutan politikan terminaron de niaj tagoj. Sed tiurilate la broŝuro ŝajnas ne tute kontentiga. La uzitaj nocioj (ekz. raketoj de surtera baziĝo, rimedoj de avangarda bazigo, flugilhavaj raketoj por granda distanco k. a.) ja estas kompreneblaj, sed ofte ŝajnas trovitaj sen deca konsidero de la internacie kutima dirmaniero. Certe ĉiu politike informita leganto komprenas el la kunteksto, ke «blokado" estas tio, kion la anglalingvanoj nomas "freeze" kaj la germanoj «"Einfrieren". Nu, kial ne preni la samsencan Esperanto-vorton "[[frostigo]]" (eble eĉ "fridigo")? Aliakampe ja oni ankaŭ parolas pri frostigitaj aŭ tradiciaj armiloj (kontraste al la nukleaj), sed la tradukintoj preferis la senkoloran esprimon «ordinaroj armiloj". Se oni celas la tutan arsenalon de la nukleaj armiloj, oni devus paroli pri «nukleaj armiloj" aŭ "[[nuklea armilaro]]", sed ne nur pri "[[nuklea armilo]]", same pri "kemia armilaro" aŭ "kemiaj armiloj" kaj ne pri "[[kemia armilo]]". Rimedoj, per kiuj oni volas estigi konfidon inter la ŝtatoj, certe estas "konfidigaj [[rimedo]]j", ne nur "(kon)fidrimedoj". Kaj per "submarino-raketportantoj" la tradukintoj certe celas "raketportantajn (aŭ: raketekipitajn) [[submarŝipo]]jn". Apud la trafa «malarmado" troviĝas okaze "senarmiĝi" kaj "[[malarmigo]]". Kaj certe oni devas supozi sub "gardaranĝoj" protektajn disponojn aŭ aranĝojn. Ankaŭ ĝenerale la lingvaĵo kelkloke efektas iomete ruse, ne nur pro la evidenta necerteco en la apliko aŭ neapliko de la difina [[artikolo]], sed ankaŭ — en la vortelekto; ekz. elpaŝi (anstataŭ pledi, engaĝiĝi) por io; bruliga (anst. urĝega) problemo; penetrita (anst. saturita, kaptita) de zorgo; malmagnetigi (anst. neŭtraligi, malfortigi) la volon; sindevigo (anst. [[devontigo]], devoligo); malelekte (anst. senelekte); militteatro (anst. militejo); informacio (anst. inform-aĵ-o); ŝtatulo (anst. ŝtatisto) k. a. — en la traktado de kelkaj transitivaj verboj" ekz. anonci pri programoj (anst. anonci [[programo]]jn) ; minaci al Soveta Unio (anst minaci Sovetan Union); impresiga (anst. impresa) k. a. — en nekutimaj elipsoj kaj dirmanieroj; ekz. Se restarigi la veron, necesas agnoski . . . (anst. Por restarigi la veron aŭ Se oni volas restarigi la veron) ; Temas pri minaca armilo, precipe se konsideri la atingojn de la scienco (anst. . . . precipe se oni konsideras . . .); ajne bona estu la rezolucio (anst. Kiel ajn bona estu . . .) k. a. Tamen, malgraŭ tiu ŝajna multnombro la lingvaj rimarkoj tute ne malgrandigas la valoron de la prezentita traduko, kiu entute transdonas la komplikajn kaj malfacile tradukeblajn tekstojn en komprenebla kaj flue legebla formo. Estas nepre dezirinde, ke la [[materialo]] atingu kiel eble plej vastan legantaron en Esperantujo. |D-ro [[Karl Schulze]] (᛭)|[[Der Esperantist]] 1983 n122 jun.1983}} ===[[La dektri mortis]]=== L. Vetter. '''La 13 mortis'''. Tradukis [[Hans Borschert]]. Eld. Borschert kaj Riemasch, [[Bamberg]], 1950. {{citaĵo|Mi ĵus finas la legadon de la supre menciita libro. Mi min sentas maltrankvila. Mi jam ne dormis la lastan nokton kaj mi divenas ke la venontan mi ankaŭ pasigos sen dormo plie. Mi dronus en suspekto ĉiuspeca. Se mi ion manĝas aŭ trinkas, nu min demandas ĉu krima mano ne metis venenon en ĝin. Konsekvence, mi suspektas miajn konatulojn, proksimulon!, kaj eĉ mian parencaron ke ili volas mortigi min. Do, se vi intencas pasigi sendormajn noktojn, se vi volas havi la impreson ke ĉio, kion vi trinkas aŭ manĝas havas guston de amara veneno, se vi emas perdi la konfidon al ĉiuj, kiuj vivas kun vi, mi donas al vi taŭgan konsilon: vi leku (''tiel'') « La 13 mortis >. La verkon oni legas facile kaj la teksto estas konvena. Bedaŭrinde kelkaj strangaj formoj, kelkaj novaj vortoj, kaj ankaŭ kelkaj maloftaj preseraroj malagrabligetas la rakonton.| L. GENIN. [[Belga esperantisto]] n306 (okt 1951)}} ===[[Den moderne Forretningsm and koresponderer paa Esperanto]]=== '''Den moderne Forretningsm and koresponderer paa Esperanto (La moderna komercisto korespondas en Esperanto )'''. Eld. Centra Dana Esperantista Ligo, 1920(?) {{citaĵo|La titolo sufiĉe klare montras la celon de tiu Danlingva propagandilo: Koncize dirinte la kvalitojn de Esperanto, ĝian facilecon, la maleblecon elekti nacian lingvon, kiel la anglan, por internaciaj rilatoj, ĝi poste raportas pri la klopodoj jam faritaj en diversaj landoj por la uzo de Esperanto en la komercaj aferoj, pri la specimenfoiroj, kiuj per ĝi reklamis, pri la ĉefaj firmoj, al kiuj Esperanto estis utila, kaj pri la komercaj servoj riceveblaj per UEA. Ni bezonus tian broŝuron, kun precizaj fidindaj kaj novaj informoj, en ĉiuj gravaj lingvoj, kaj plie sufiĉajn monrimedojn por disdonigi ilin en la komercaj rondoj.|[[Georges Stroele|G.S.]] Esperanto n245 jan 1921}} ===[[Der Grossvater unserer Familie]]=== '''Der Grossvater unserer Familie'''. Eld. Internacionalo de Militrezistantoj, [[Enfield]], 1940(?) {{citaĵo|La titolo estas Germana (kial?), sed la teksto estas Esperanta —simpla kaj kompreneble, sed kun tro multe da eraretoj. Ĝi priskribas laboron por diversnaciaj rifuĝintoj en kaj el diversaj landoj. Sur la titolpaĝo estas ĉarma bildo de [[George Lansbury]] kun tri knabinoj zorgataj de la Internacionalo (pro kio la titolo). Petu ekzempleron.|[[La Brita Esperantisto]] - Numero 418, Februaro (1940)}} ===[[Deutsch-Esperanto Taschenwörterbuch]]=== J. Künnel. '''Deutsch-Esperanto Taschenwörterbuch'''. Hamburg {{citaĵo|Kiom ni povas juĝi, ĝi estas tre bona. [[Papero]] neluksa: tamen ke la aŭtoro eldonu ion ajn en la nunaj cirkonstancoj estas mem triumfo. Ni gratulas lin, kaj deziras por la verko grandan disvendon.|[[La Brita Esperantisto]] - Numeroj 521-522, Septembro - Oktobro (1948)}} ===[[Devo de reĝo]]=== A. Vandevelde. '''Devo de reĝo'''. Eld. [[Charles H. Edmons]], London, 1916(?) {{citaĵo|Tiu ĉi teatraĵeto estis tre sukcese ludita ĉe la 9-a [[Brita Kongreso de Esperanto]], en [[York]]. |[[Brazila Esperantisto]] 1916 j07 n09-12 sep-dec.}} {{citaĵo|Vandevelde ne estas nur talentplena aktoro, li ankaŭ scias uzi la plumon. La [[teatraĵo]]n, kiun li prezentis en York kaj kiu estis tiel entuziasme aplaŭdata, li verkis si mem, kaj nun, laŭ la deziro de multaj amikoj, li konsentis publikigi ĝin. La temo estas eltirita el la granda tragedio, kies scenejo nun estas Eŭropo. En boma kaj flua [[Esperanto]] li gloras la heroan viktimon de la unua horo kaj sian glorindan reĝon. La legontoj certe ĝuos la sentplenan [[kanto]]n de la Feino de l' paco; estas ĉefverketo de vere sentita poezio; la [[ritmo]] kaj versfarado estas senriproĉaj. Mi plezure rekomendas tiun ĉarman verketon al ĉiuj amantoj de bona literaturo.|-R.U. [[La Brita Esperantisto]] - Numero 141, Septembro (1916) }} ===[[La Dia Vojo]]=== H. Hubertsson. '''La Dia Vojo''' . Eld. [[Esperanto-Missionen]], [[Nora Stad]], 1953(?) {{citaĵo|Temas pri nova kajero por dissemi la kristanan kredon pere de Esperanto. Ĝi enhavas aron da religiaj normoj, celantaj konduki la homojn al la Dia Vojo, al daŭra paco kaj al superabunda ĝojo pro saviĝo.|[[Boletín]] n060 (dec 1953)}} ===[[Diccionario simultaneo en 21 idiomas]]=== '''Diccionario simultaneo en 21 idiomas''' Eld. Ediciones DISTEIN, Barcelona. 1977, 218 pĝ, 20 x 13 cm. {{citaĵo|Ediciones Distein eldonis vortaron kiu enhavas 2.000 vortojn en 21 [[lingvo]]j: hispana, germana, kataluna, ĉeka, dana, esperanta, finna, franca, greka, nederlanda, hungara, angla, itala, malaja, norvega, pola, portugala, rumana, rusa, sveda kaj turka. Por faciligi ĝian studadon, la vortaro estas dividita en du partojn. En la unua parto estas 2.000 vortoj kun siaj tradukoj en la 21 lingvoj. En la dua parto oni enlistigis la 2.000 [[vorto]]jn, grupigitajn laŭ alfabeta ordo en ĉiu el la 21 lingvoj. Dank'al tiuj du partoj oni povas traduki kaj kompari vortojn facile kaj rapide. Nur unu makulo pro la granda lingvadiverseco la verko enhavas kelkajn [[preseraro]]jn.|[[Boletín]] n257 (maj 1983)}} === [[Die bisherigen Erfolge der Welthifssprache Esperanto auf den ganzen Welt]] === H. Ploeles; [[Hans Sappl]]. '''Die bisherigen Erfolge der Welthifssprache Esperanto auf den ganzen Welt''' (3-a eldono). Eld. Paulus-Verlag, Graz, 1922. {{Citaĵo|Tre interesa dokumento por propagandistoj kaj paroladistoj, kiuj komprenas la germanan lingvon. La libro enhavas allogan historion kaj gramatikon de Esperanto kaj ĉiuspecajn informojn pri la disvastiĝo de nia movado tra la tuta mondo.|[[Belga Esperantisto]] n101-102 (jul-aug 1923)}} === [[La difino de la dattago en la kristana epoko]] === E. Fischer. '''La difino de la dattago en la kristana epoko , nova similia metodo por elkalkuli senskribe (ankaŭ sen tabeloj) la semajntagojn por ĉiuj datoj de la jaro 4 ĝis 5000 post Kristo laŭ [[kalendaro]]j julia kaj gregora'''. Eld. Ader & Borel, Dresden, 1914, - 20 paĝoj, (15,5x11,5) cm . {{Citaĵo|Belege eldonita libreto, kies subtitolo plene montras la enhavon, kiu estas tre agrabla verkita. Ĝi estas tre interesa por grupaj kunvenoj|[[Belga Esperantisto]] n069 (jul 1914)}} ===[[Dion adori]]=== [[Maria Ha De Vermyj]]. '''Dion adori'''. Eld. [[Literatura Mondo]], Budapest, 1938(?). {{citaĵo|La verko konsistas el tri poemoj liberpensaj —''Pentofarantino, En Cirkloj Centrifugaj'' (pri [[Friedrich Nietzsche|Nietzsche]]), kaj ''Amatino Dia''. iuj montras profundan senton poetan kaj religian, ĝisekstazan [[amo]]n al beleco, kaj delikatan elekton de vortoj kaj esprimoj; tamen ili plaĉos nur al tiu, kiu komprenos ilin tra la nuboj de mistikismo.| I. C. FORTEY. [[La Brita Esperantisto]] - Numero 400, Aŭgusto (1938)}} ===[[D-ro Leono Swiezawski kaj liaj verkoj]]=== S. Dziwlik. '''D-ro Leono Swiezawski kaj liaj verkoj'''. Eld. [[Edward Fialek]], Krakovo, 1939(?) {{citaĵo|Interesa rakonto pri la vivo de liberpensa filozofo Swiezawski, kaj pri lia ĉefverko ''Dio Prudento'' [''tiel''] kaj aliaj, kiujn oni esperas eldoni post ne longe. |[[La Brita Esperantisto]] - Numero 405, Januaro (1939)}} ===[[Du horojn en timego]]=== Fratino Teresa. '''Du horojn en timego'''. Eld. Centra Nederlanda Katolika Esperanta Librejo, [[Eindhoven]], 1933(?) {{citaĵo|La libro havas ian propran ĉarmon, kaj ĝenerale la stilo estas bona, kvankam pro la multeco de kunmetitaj vortoj iom peza. |[[La Brita Esperantisto]] - numero 338, junio (1933)}} ===[[Du Premiitaj Tezoj]]=== [[A. J. Edmonds]] kaj [[William Phillimore]]. '''Du Premiitaj Tezoj'''. Eld. [[Brita Esperanto-Asocio]], Londono, 1914. {{citaĵo|Jen 20-paĝa broŝuro enhavanta la tezojn, kiuj gajnigis al la verkintoj, en 1913 kaj 1914 respektive, la Prezidantan Premion, kiun starigis siakoste nia Prezidanto de la B.E.A., S-ro [[Leŭtenanto]] [[Harold Bolingbroke Mudie|H. B. Mudie]]. Ambaŭ tezoj estas tre legindaj por ĉiuj [[Esperantisto]]j, kiel ankaŭ por ne-Esperantistoj, kiuj interesiĝas je la objektoj traktitaj. En la tezo: ''La grava signifo de l' Nova Testamento en Esperanto'', Pastro A. J. Edmonds, M.A., kies bedaŭrindan morton ni raportis en nia numero de lasta Julio, traktas la Novan Testamenton laŭ ĝiaj vidpunktoj literatura kaj morala, ankaŭ konsideras ĝin kiel instruilon kaj propagandilon por la Esperanta movado. Mi devas, kiel honesta kritikanto, raporti, ke kelkaj (tre malmultaj) radikoj estas neĝuste uzitaj, ekzemple en la diro, ke Jesuo “riverencis la virinojn,” kie oni volis komprenigi respektegis. Bonegan pledon faras S-ro W. Phillimore en sia tezo: ''La graveco de Esperanto por la Blinduloj'', montrante, kiajn gravajn servojn jam faris, kaj ankoraŭ plimulte faros, Esperanto por tiuj niaj fratoj, kiuj ne ĝuas la benon de la vidado. Kompreneble li parolas pri la fizike blindaj ; sed li povus dediĉi ankaŭ kelkajn [[vorto]]jn pri spirite blindaj, por kiuj Esperanto nepre servos kiel grava lumigilo.|A.E.W. [[La Brita Esperantisto]] - Numero 120, Decembro (1914)}} == E == ===[[Eklezio kaj Oktobra Revolucio]]=== [[Boris P. Kandidov]], '''Eklezio kaj Oktobra Revolucio'''. Eld. [[Ekrelo]], Leipzig, 1931, 20 pĝ ===[[Eksplodo de l' Paco]]=== [[Edward Ozimek]]. '''Eksplodo de l' Paco. Telegramo al la Ligo de Nacioj kaj al la Homo'''. Eld. la aŭtoro, Varsovio, 1937. {{citaĵo|Ĉi tiu konciza alvoko por la paco kaj egaligo de l' sociordo—verko de pola fervoja [[pensio|pensiulo]], kiun oni tradukis okaze de la [[UK 1937|Jubilea Kongreso]] — prezentas familiaran eklektikon. Denove pledoj kontraŭ armebudĝetoj, privata fabrikado de armiloj kaj mortpuno, kune kun proponoj pri laborhoroj, edukado, grandurboj, kaj universala uzo de Esperanto. La aŭtoro fincelas Unuigon de la Ŝtatoj de l' Mondo. Facilanime li rekomendas tiurilate centran kontrolon de la financa politiko. Pli realisma ŝajnas la konsilo apliki la plej akrajn sankciojn kontraŭ ŝtatoj kiuj ekster la Ligo preparas batalilojn por atako. “Pereu hodiaŭ miliono—por ke ne pereu post jaroj dekoj da milionoj.” |M.M.D. [[La Brita Esperantisto]] - Numero 391, Novembro (1937)}} {{citaĵo|Ĉi tiu broŝuro skizas praktikan planon por forigi militon. La Ligo de Nacioj devas fariĝi plej supra, direktanta organo, kiu regas la mondon —la “Unuiĝintaj Ŝtatoj de la Mondo”. La aŭtoro kredas ebla tujan realigon de sia detala projekto ; unu postulo kies estas tutmonda enkonduko de [[Esperanto]] en internaciajn rilatojn. Ni ĉiuj devas kun la aŭtoro alceli “universalan unuiĝon de paco, [[libereco]], kaj bonstato”, kaj eĉ se oni dubas, ĉu la [[propono]]j estas eblaj, kaj ĉu ili nepre trafus la celon, oni ja tralegos la bone tradukitan “telegramon” kun intereso.| J. FARRAND. [[La Brita Esperantisto]] - Numero 400, Aŭgusto (1938)}} ===[[Elektitaj Fabeloj de Fay Andreas]]=== '''Elektitaj Fabeloj de Fay Andreas''' trad. Maŭro. Eld. [[Esperanta Librejo]], [[Budapeŝto]], 1946. {{citaĵo|Kolekto de 29 fabloj, kun biografio. Tute leginda, kaj lukse eldonita. Por esti sincera, tamen, oni devas konfesi, ke de literatura vidpunkto la stilo estas nur mezgrada, ŝanĝo de esprimo, elekto de [[radiko]] pli ĝusta, aldono de pronomo, forigo de erareto, rearanĝo de vortordo—aferoj kiom etaj ! Tamen ĉe ili kuŝas la [[diferenco]] inter la verko de inteligenta [[lernanto]] kaj la kreaĵo de majstro !|[[La Brita Esperantisto]] - Numeroj 499-500}} ===[[El Esperanto]]=== '''El Esperanto'''. Eld. [[Societo Kuba por la Propagando de Esperanto]], s/l, 1927(?) 8 pĝ. {{citaĵo|Bonega kaj bele prezentita propagandilo por nia lingvo.|[[Belga esperantisto]] n153 (nov 1927)}} ===[[El idioma internacional Esperanto]]=== '''El idioma internacional Esperanto''' . Eld. Asociacion Esperantista Argentina, 1919? Enhavo : Propaganda parto. Kurso de Esperanto en 18 lecionoj. Ĝenerala Esperanto-hispana vortaro.<ref>Esperanto n231 nov 1919</ref> ===[[Enkondukilo en la fundamentajn regulojn de la mondlingvo Esperanto]]=== '''Enkondukilo en la fundamentajn regulojn de la mondlingvo Esperanto'''. Eldonita de Esperanto-Junularo, [[Leipzig]], 1927(?) ===[[Enkonduko en la kulturon]]=== '''Enkonduko en la kulturon'''. Eld. [[Portugala Eldona Rondo]], Porto, 1982? ===[[En la Lando de la Blanka Monto]]=== [[Léon Huot-Sordot]]. '''En la Lando de la Blanka Monto''' trad. Noel. Eld. [[Presa Esperantista Societo]], Parizo 1913 - 67 pĝ. {{citaĵo|Bonan servon faris al ni Esperantistoj D-ro Noel, prezentante al ni tiel bonstilan tradukon de tre leginda libro. Mi tuj konstatu, ke ĝi neniel estas gvidlibro, tiu severa tirano, kiu, sub masko de bonintenca amiko, diktas al vi, per kiaj brokantitaj adjektivoj vi devas admiri tiun aŭ alian vidindaĵon, kaj distras vian animon per aludoj pri nekoncernaj faktoj rilate doganon, biletprezojn, k.t.p. Kontraŭe, ĝi estas libera rakonto de sprita kaj homa homo, kiu nek afektas emociojn, nek hontas pri ili. Ni amas lin, kiam, matene, kun nelacigitaj kruroj, li marŝe ekiras sur la monton, malŝatante la vagonaron, kiu portas la senfortulojn kaj dikventrulojn ĝis la supro de [[Montenvers]]; kaj egale ni amas lin, kiam, kun membroj streĉitaj de nekutima ekzerciteco, li staras sur la supro kaj meditas pri la komforta hotelo tie malsupre, pri la baldaŭ venonta krepusko, pri la longa penado de la malsuprenira marŝo, kaj decidas enpoŝigi sian antaŭan fierecon kaj veturi kun la dikuloj. Pri du aŭ tri punktoj stilaj en tiu ĉi cetere bonstila [[traduko]] mi sentas min ne plene kontenta; el tiuj mi citos unu, la plej gravan. Rilate la sufikson ''ig'', mi trovas en kelkaj lokoj jen mankon, jen troecon. Ekzemple: teruriga (12, 8) estas neĝusta, ĉar teruri (sen ig) signifas: meti teruron (Ps. xxvii. 1; Ham. 18, 11); dronitaj (14, 18) bezonas ''ig'', ĉar droni signifas, ne sufoki, sed sufokiĝi (Ham. 70, 14; Krest. 185, 35); naŭziga (22, 17) estas trohava, ĉar naŭzi signifas: meti naŭzon (Rab. 33, 11; Rev. 26, 21); ardita (28, 18) devus esti ardigita aŭ ardanta, ĉar ardi signifas : esti varmega (Sent. Sal. vi, 28; Marta 166, 11); duonruinita (50, 18) bezonas la ig (Ham. 46, 14; Rab. 64, 31). Pri la tipografio kaj bildaro de tiu ĉi volumo mi povas diri, ke ili inde subtenas la tradiciojn de la Presa Esperantista Societo de Parizo.|A.E.W. [[La Brita Esperantisto]] - Numero 107, Novembro (1913)}} ===[[Ekskurso en nombroj]]=== F. Emerson Andrews. '''Ekskurso en nombroj'''. Eldonis ''The Duodecimal Society of America'' (poste renomita ''Dozenal Society of America'', [https://dozenal.org/ ligilo]), [[Staten Island]], 1960(?) {{citaĵo|Tiu interesa broŝureto enhavas [[artikolo]]n, kiu prezentas, en popularaj vortoj, malnovan ideon. Ĝi estas la kalkulado laŭ la [[Dekduuma sistemo|bazo 12]], en matematiko, pezoj kaj mezuroj kaj aliaj branĉoj, anstataŭ la uzata [[Dekuma nombrosistemo|decimala sistemo]]. Laŭ la aŭtoro, “la sistemo 12 ne estas malfacila por provi; tradicio, ne malfacileco, estas la obstaklo. Unue, ni devas elpensi eldonajn [[simbolo]]jn, kiujn la hindoj kaj la arabaj forgesis”. |[[Brazila Esperantisto]] 1960_n558-561_sep-dec}} ===[[Ekstremoj]]=== [[Miguel Fernandez]]; [[Jorge Camacho]]; [[Gonçalo Neves]]; [[Liven Dek]]. '''Ekstremoj'''. Eld. [[Internacia Esperanto-Muzeo]], Vieno, 1997. ===[[Esenco de la Danziga Problemo]]=== St. WL '''Esenco de la Danziga Problemo: Kelkaj notoj histori-ekonomiaj. '''. Eld. Pola Esperantista Klubo, Krakovo, 1934? 10 pĝ. ===[[Esperanta vespero tra la radio JFAK]]=== '''Esperanta vespero tra la radio JFAK'''. Eld. [[Taikoku Esperanto-Asocio]], [[Tokio]], 1931(?). {{citaĵo|Enhavas la tekston de la «Esperanta Vespero», kiun la tieaj Esperantistoj dissendis okaze de naskiĝtago de Zamenhof, tra ia radio-stacio J.F.A.K. La teksto estas en Japanaj literoj skribita, sed kun klarigoj en Esperanto|[[Belga esperantisto]] n190 (nov 1931)}} ===[[Esperanto?]]=== '''Esperanto? Eldiroj de eminentaj polaj intelektuloj. En Esperanto kaj [[Pola Lingvo]]. ''' Eld. [[Pola Esperanto-Asocio]], Varsovio, 1965(?) ===[[Esperanto and Machine Translation]]=== Ian D. K. Kelly. '''Esperanto and Machine Translation'''. Eld. [[Esperanto Centre]], Londono, 1983. 4 p. 30 cm. {{citaĵo|Anglalingva informbroŝuro pri la utilo kaj stato de Esperanto en maŝina tradukado|[[Der Esperantist]] n132 apr.1985}} ===[[Esperanto-Bulgara Frazaro]]=== '''Esperanto-Bulgara Frazaro / Есперанто-Български разговорникъ.''' Eld. [[Centra Librejo Esperanto]], [[Sofio]], 1925(?) {{citaĵo|Bontempe venas tiu ĉi libreto ; oni sentas jam bezonon je tia verko, por plifaciligi la parol-lernadon al la novaj [[samideano]]j. La teksto estas aranĝita laŭ la Esperanto-Germana frazlibro „[[Ĉu vi parolas Esperante]]“. Preso bona kaj korekta, escepte okazon de erara neuzo de akuzativo: „kia vetero ni havos morgaŭ?“ (pĝ 12), kaj de erara uzo de akuzativo: „La deziritan ĉambron estos libera hodiaŭ posttagmeze“ (pĝ. 30).|[[Bulgara Esperantisto]], j06 n10, 1925}} ===[[Esperanto a Katolíci]]=== '''Esperanto a Katolíci'''. Eld. [[Katolika Esperanta Societo]], Praha, 1948(?), 32 pĝ {{citaĵo|32-paĝa libreto por diskonigi la Esperantan movadon al la Ĉeĥlingva Romkatolikaro. Alloge presita en 10,000 ekz. Ni esperas, ke ĝi bone trafos sian celan, por kiu ĝi aspektas tre taŭga.|[[La Brita Esperantisto]] - Numeroj 523-523 nov-dec 1948}} ===[[Esperanto Commercial]]=== '''Esperanto Commercial''' Complement de l'Esperanto en dix leçons. Eld. [[Centra Librejo Esperantista]], Paris, 1926? {{citaĵo|Speciala terminaro kaj ekzercaro komercaj.|[[Belga esperantisto]] n138-139 (aug-sep 1926)}} ===[[Esperanto-Deklaracio]]=== C. C. Walker. '''Esperanto-Deklaracio fidela pri la Vero elmontrata laŭ la Sankta Biblio (la neerareblaj Skriboj), kaj ne sama kiel la kredo populara, kiu multe konsistas el la fabloj, kiujn venontajn la apostolo Paŭlo antaŭ diris'''. Eld. la aŭtoro, Birmghan, 1926? ===[[Esperanto for de Friezen]]=== C. Hettema. '''Esperanto for de Friezen ( Frysk EsperantoLearboek)''. Eld. la aŭtoro, [[Munnekeburen]], 1935(?) {{citaĵo|Simpla lernolibro de Esperanto en la [[Frisa lingvaro|lingvo frisa]] : represo de artikolaro ankoraŭ daŭrigata en la gazeto ''It Forban''. Ŝajne la unua en tiu lingvo, kaj tre bona. |[[La Brita Esperantisto]] - Numero 369, Januaro (1936)}} ===[[Esperanto in Outline]]=== R.A.M Kearney. '''Esperanto in Outline'''. Eld. ''[[Brita Esperanto-Asocio|British Esperanto Association]]'', Londono, 1932 (?), 48 pĝ. {{citaĵo|Ĉi tiu libro celas provizi suplementan legaĵon de elementa speco, uzeblan paralele kun iu ajn gramatiko. Ĝi ankaŭ povas utili kiel revizia legaĵo, aŭ eĉ kiel [[lernolibro]] sendependa. Por tiu lasta [[celo]], tamen, estus bone havi la helpon de [[instruisto]]: la ordinara lernanto sole studanta eble trovus ĝin iom tro konciza. Efektive, en 86 malgrandaj paĝoj oni sukcesis prezenti klare kaj interese per simpla kontinua legaĵo la ĉefaĵojn de la [[Esperanta gramatiko]]. Sekvas tre plenaj indeksoj. Iom stranga estas ''Braŭn, Grijn, Ĉalz, Ĝejmz,'' flanke de ''Roberto'' kaj ''Ermesto''. ''Kresento'' estas formo almenaŭ diskutebla ; ordinare oni diras konduti, ne sin konduti. Sed entute la libro ŝajnas tre bona kaj siaspece unika. Ĝi eestas tute rekomendinda. |[[La Brita Esperantisto]] - Numero 329, Septembro (1932)}} === [[L'Espéranto et les associations internationales au congrès mondial de Bruxelles]] === '''L'Espéranto et les associations internationales au congrès mondial de Bruxelles'''. Publikaĵo No 8 de la ''«Societé des Amis de l’Espéranto». Office Central Espérantiste''. Paris, 1920. {{Citaĵo|Stenografa raporto pri la diskutoj pri Es­peranto dum la memorindaj kunsidoj de la Unuiĝo de la Internaciaj Asocioj, [[diskuto]]j, kiuj kondukis al brila venko de Esperanto.|[[Belga Esperantisto]] n083-084 (jan-feb 1921)}} === [[Esperanto for all]] === '''Esperanto for all. How to Read, Write and Speak it'''. Eld. [[British Esperanto Association]], London. {{Citaĵo|Tre praktika propaganda broŝuro kun malgranda gramatiko de nia lingvo. La propagranda parto estas tre efike aranĝita, kaj prezentas la tutan problemon de Esperanto per malgrandaj artikoletoj, laŭ fake: Kio estas Esperanto? La eduka valoro de Esperanto; Esperanto en komerco, komercaj ĉambroj; Kongresoj, scienco; literaturo. Organizaĵoj; Esperanto en Granda Britujo; La aŭtoro de Esperanto; Ligo de Nacioj; Vortoj de Universitataj Profesoroj.|[[Belga Esperantisto]] n101-102 (jul-aug 1923)}} === [[Esperanto-Gazeto]] === Informilo de la ''Esperanto-Gruppe Unterweser'', regiona esperanto-unuiĝo kun centro en la [[distrikto Wesermarsch]] de [[Malsupra Saksio]], Germanio, [http://www.esperanto.de/unterweser ligilo], kvarmonata ekde oktobro 2001. ISSN 1861-3330 ===[[Esperanto Lehrbuch]]=== *''Esperanto Lehrbuch nach grammatikalischer Lehrmethode. (Esperanto-Lernolibro laŭ gramatika instrumetodo)''. Eld. ''-Esperanto-Bund für die Deutschen Sprachgebiete'', do [[Germana Laborista Esperanto-Asocio]], la germanlingca branĉo de [[SAT]], Berlino, 1933(?). {{citaĵo|Verkita en simpla lingvo kun multaj gramatikaj klarigoj, la libreto ŝajnas al ni taŭga por instruado en laboristaj rondoj. La aŭtoro(j) tamen montras la [[emo]]n nenecese kompliki la lingvon. Ni rimarkas la prepozicion kontraŭ kun [[akuzativo]] superflua en sekvantaj ekzemploj: p. 54 rimedo kontraŭ malsanon, kiu estas kontraŭ min. Same "tra" kun superflua akuzativo: p 67 rigardi tra la [[fenestro]]n. Oni ne emu korekti la [[Fundamento de Esperanto|Fundamento]]n, kiu donas tute similajn ekzemplojn kun simpla nominativo: kondukis tra la stratoj § 22.14; iras tra la fenestro § 25.29 ; Trairi tra nia mallarĝa pordo § 33.2: vojeto kondukas tra tiu ĉi kampo al nia domo. Pri kontraŭ; havis malamon kontraŭ la pli juna § 13.1 ; batalis kontraŭ niaj malamikoj § 39.14 Ni same rimarkas eraran uzon de po, en la frazo p. 76: laboristoj laboras nur 6 horojn po tage. Tie oni devus bavi laboras po ses horoj tage, (por tago aŭ ĉiutage), la prepozicio po estas uzota antaŭ la variebla kvanto- po 6, po 8, po 10, kaj ne antaŭ la fiksa unueca ideo: por (ĉiu) tago, por (ĉiu) jaro, por (ĉiu) infano. Vidu Fundam.: po 3 pomoj al ĉiu el la infanoj § 15.14; po 10 paĝoj en ĉiu tago § 15 16|[[Belga esperantisto]] n199 (jan-feb 1933)}} === [[Esperanto, Lingua Internazionale]] === '''Esperanto, Lingua Internazionale'''. [[Cooperativa Esperantista Italiana]]. [[Ĝenovo]], 1912(?). {{Citaĵo|Bona propaganda broŝuro por Italoj. Krom la regulojn de nia lingvo ordigitajn en 10 lecionoj, tiu libreto enhavas noteton pri Esperanto kaj ĝia disvastiĝo kaj pri la Kongresoj, tradukajn ekzercojn, tabelon de la pronomoj, la himnon Espero kaj fine vortareton praktikan esperanto-italan.|[[Belga Esperantisto]] n050 (dec 1912)}} === [[Esperanton Kielioppi]] === * '''Esperanton Kielioppi, gramatiko de Esperanto por finnoj verkita laŭ la Fundamento de D-ro Zamenhof'''. Eldonis K. J. Gummerus, Osakeyhtitö, Jyvaskyla. 120 paĝoj 18 X 12 1/2. ===[[La Esperanto-societo]]=== '''La Esperanto-societo'''. [[UEA]], [[Roterdamo]], 1966. {{citaĵo|El la plumo de la Estraranoj de UEA [[Ivo Lapenna]], [[Gunther Becker]], [[Egidius Wensing|E. L. M. Wensing]] kaj [[Maurice Jaumotte]], la interesa serio de artikoloj, kiuj konsistigas ĉi tiun utilan libreton celas informi al la esperantistaro pri aferoj kiuj koncernas al la plej efika disvastigado de nia lingvo, ĉefe per la celtrafa agado de la lokaj Esperanto-Grupoj. La enhavo prezentiĝas jene: 1 : La rolo de la lokaj Esperanto-Societoj por realigo de la dua laborplano de UEA (I. Lapenna); 2: Unikaj eblecoj por informado sur loka nivelo (G. Becker); 3: Kie formiĝas la vera Esperantisto? (E. L. M. Wensing); 4: Kiel vivadigi niajn lokaj grupojn (M. Jaumotte); 5: Ekzemplo de modela esperanto-societo (I. Lapenna); Modela Statuto de Loka Grupo. El la Dua Baza Laborplano de [[UEA]]. Ne estas necese diri, ke ĉi tiu broŝuro estas speciale interesa por la lokaj Esperanto-grupoj de la tuta mondo. Al ĉiuj ĝi liveros abundajn konsilojn pri [[informado]], organizado kaj distraĵoj.|[[Nicolás Escartín|N. L. ESCARTIN]]. [[Boletín]] n155 (maj 1966)}} ===[[Esperanta Pola kaj Esperanta Litova bibliografio (1887-1912)]]=== Z. Adam. '''Esperanta Pola kaj Esperanta Litova bibliografio (1887-1912)'''. Eld. L. Boguslawski, Varsovio, 1914 (?) {{Citaĵo|Tiu grava verko havigos oportunan dokumentaron al la Esperantistaj literaturistoj kaj historiistoj. Ĝi daurigas, en pli kompleta kaj pli scienca formo, la laboron tiel bone komencitan de S-ro G. Davidov. La Esperanta - Pola Bibliografio enhavas: a) Esperantajn verkojn de polaj autoroj; b) polajn tradukojn de priesperantaj verkoj de nepolaj aŭtoroj; e) kolektajn verkojn de diversnaciaj autoroj. La ordo de libroj estas kronologia, sed nur laŭ jaroj, ĉiuj detaloj de la titoloj estas konservitaj. Prave rimarkigas S-ro Z. Adam, ke en la titoloj ofte troviĝas interesaj kaj gravaj detaloj por la historio de Esperanto. La valoro de tiu libro de S-ro Zakrzeuwki, jam granda en la estanteco, pli kaj pli grandigos en la estontjaroj.|Esperanto n172 jul 1914}} ===[[Esperanto poŝ-libreto]]=== '''Esperanto poŝ-libreto'''. Eld. Librejo Esperanto, Moskvo, 1913(?) du volumoj. N° 1. [[La Premiito]], novelo originale verkita en Esperanto de [[Herschel S. Hall]]. Nº 2. [[Tra la loko ensorĉita]], novelo originale verkita en Esperanto de [[J. Ŝirjaev]] ([[Ivan Malfeliĉulo]]) (17 paĝa). {{citaĵo|Feliĉe kaj esperige komenciĝas la malkara Esperanta poŝ-biblioteko. Efektive "La Premiito" kaj "Tra la loko ensorĉita" ambaŭ sin rekomendas per interesaj temoj, lerte kondukita rakonto kaj bona stilo. En "Tra la loko ensorĉita" mi rimarkis nur la kutiman malkorektajon de niaj rusaj literaturistoj: por ke aranĝi la edziĝofeston (por ke ili aranĝu, por aranĝi). Vidu sur la paĝo 14: por ke ŝi ne forkuru, ĉu iu el niaj rusaj legantoj komplezus skribi al mi (mi ne konas la rusan) kaj klarigi, kial la Rusoj emas tiun nekorektan uzmanieron de "por ke"? |[[Verto]]; Esperanto, n 148 jul 1913}} ===[[Esperanto the world interlanguage]]=== [[George Alan Connor]], [[Doris Tappan Connor]], [[William Solzbacker]] kaj [[Johano Baptisto Se-Tsien Kao]] (kompilintoj). '''Esperanto the world interlanguage — Six books in one'''. Eld. [[Thomas Yoseloff]], [[New York]], 1959. {{citaĵo|Tiu nova reviziita eldono (ses [[libro]]j en unu) enhavas ses partojn: ''Lingvoj kaj Esperanto. Praktika lernolibro. Moderna legolibro. Gvidlibro por la esperantistoj. Esperanta angla vortaro. Angla-Esperanta vortaro. Interesa, utila verko por ĉiuj, kiuj scias la anglan lingvon.|[[Brazila Esperantisto]] 1960_n558-561_sep-dec.}} ===[[Esperdona Islando]]=== Jak. de Vreese. '''Esperdona Islando'''. Esperantigita de [[Fratulo Floriano]]. Eld. [[Espero Katolika]], Parizo, 1931(?) - Islanda originalo: '''Veelbelovend Ijsland''', eld. Xaveriana, Leuven, 1924. {{citaĵo|Tre zorge prezentita libreto, kies kliŝoj sur glata papero presitaj bele aspektas, dum la enhavo ĵetas specialan lumon sur la vivo en tiu malproksima lando, aparte je rilato al la Katolika religio.|[[ Belga esperantisto]] n.190 (nov 1931) }} ===[[Espersteno]]=== J. Catton . '''Espersteno'''. 1912(?) {{citaĵo|Tiu libro ne celas sole tiujn, kiuj jam scias la Pitmanan sistemon, sed ankaŭ samideanojn, kiuj dezirus konatiĝi kun tio per Esperanto. Ĉar ni ne esploris funde la aferon, ni ne povas juĝi pri la komparaj meritoj de ĉi tiu alfaro kaj tiu farita de alia amiko, S-ro Ledger ; tion oni povus decidi nur post detala ekzerciĝado pri ambaŭ. Ni nur konstatas, ke S-ro Catton evidente tre zorge kaj detale ellaboris la aferon, kaj ni kore rekomendas la [[libro]]n al la atento de ĉiu praktikanto de la “flugilhava arto.” |Z. [[La Brita Esperantisto]] - Numero 090, Junio (1912)}} === [[Estas, do, en Kristianismo io valora]] === [[Walter Searle]]. '''Estas, do, en Kristianismo io valora'''. Eld. «One by One» Working Band, London, 1921? ===[[Estonio antaŭe kaj nun]]=== '''Estonio antaŭe kaj nun'''. Eldonis Esperanta Turista Komisiono ĉe [[Esperanto-Asocio de Estonio]], [[Talino]], 1930. ===[[Estonta milito]]=== [[Johano de Bloch]]. '''Estonta milito'''. Eld. Libraro Pacifisma, Parizo, 1908(?) ===[[La Eterna Evangelio]]=== H. J. Pätiälä, pastro. '''La Eterna Evangelio'''. Eldonis la aŭtoro, [[Turku]], 1931(?). {{citaĵo|La aŭtoro intencas daŭrigi la serion de siaj libretoj pri sanktaj kaj bibliaj [[temo]]j. |[[Belga esperantisto]] n189 (okt 1931)}} ===[[Eterna Sopiro]]=== J. Olsvanger. ''Eterna Sopiro'''. Eld. [[Palestina Esperanta Ligo]], Jerusalemo. Tiu verko havis almenaŭ du eldonojn, la dua en la frua 1940 jardeko. ===[[Eŭropa kalendaro 1981-82]]=== '''Eŭropa kalendaro 1981-82'''. Eld. [[Eŭropa Klubo]], Paderborn, 1981. {{citaĵo|Ni havas antaŭ ni surprize kompletan, nekutiman, originalan kaj bele presitan kalendaron. La kovrilo, diverskolora jam, prezentas la flagojn de la diversaj ŝtatoj apartenantaj aŭ apartenontaj al la [[Eŭropa Komunumo]], kaj per diversaj koloroj kaj frazoj montras kion interne havos la kalendaro, tio estas veran eŭropan kulturan informaron. La samaj frazoj de ĉiu paĝo aperas en la lingvoj de la membroj de la nuna, E-Komunumo, krom en la latina kaj en la internacia lingvo Esperanto. Jam de la unua paĝo, krom la notoj de normala kalendaro (dato, semajntago, monato) kaj ĉiam en la menciitaj lingvoj, paĝon post paĝo, oni trovas veran internacian [[vortaro]]n por lerni eŭropajn lingvojn aŭ rememori ilin se iam lernitajn. Krom tio aperas la historio de la evoluo de la Eŭropa Unio, kaj la historio, [[klimato]], ekonomio k.t.p. de la diversaj eŭropaj landoj. Vere ne temas pri poŝa. nek mura kalendaro, sed informa kalendaro, taŭga por sciemaj personoj, ĉar ĝi enhavas ankaŭ prezentadon de la fonetiko, gramatiko k.t.p. de Esperanto, krom aliaj tre utilaj informoj pri eŭropaj gastejoj, hoteloj, konendaj Deklaracioj kiel la [[Universala Deklaracio pri Homaj Rajtoj]] kaj la Memorando de la [[Eŭropa Klubo]]. Por la studentoj, por la lingvamantoj ĉi tiu kalendaro estas posedinda [[juvelo]], kiu permesas lerni aŭ perfektiĝi en diversaj lingvoj samtempe kaj ekkoni novaĵojn kiuj neniam restos malaktualaj. Al tio jam dirita, ni devas aldoni ke la kalendaro prezentas en la lastaj folioj la datojn ĝis 1989-a. Ni gratulas la Eŭropan Klubon de Paderborn pro la granda laboro kaj bona prezentado kaj informado kiun tiu kalendaro proponas al la leganto.|Uruena. [[Boletín]] n248 (nov 1981)}} === serio [[Evangelio de belismo]]=== Okamoto Rikiiĉi (岡本力一著). Eldonis Belisma Koopera Kulturejo, [[Ŝizuoka]], 1932 Serio de tri volumoj, ĉiu en amplekso de 44 paĝoj kaj formato de 13x19 cm: # [[Evangelio de spirita korpo]] # [[Evangelio de sinkompletigo]] # [[Evangelio de pura belo]] ===[[La Evangelio laŭ Sankta Johano kaj la Prediko sur la Monto]]=== '''La Evangelio laŭ Sankta Johano kaj la Prediko sur la Monto en lingvoj Esperanta kaj Portugala.'' Eld. [[Federação Espírita Brasileira]], Rio de Janeiro, 1946? {{citaĵo|Represoj el la Biblio, kun Portugala teksto en paralela kolumno. Espereble ĝi tre utilos al la Brazila [[Esperantistaro]].|[[La Brita Esperantisto]] - Numeroj 491-492 mar-apr 1946}} === Eŭropo Unuigita === '''Eŭropo Unuigita. N° 1. (Skizo de praktika programo pacifista)'''. Teksto Esperanta-Franca. Verkita kaj eldonita de V. Zielinski, [[Konstantinopolo]]. 32 paĝoj 14 X 22 cm. {{Citaĵo|Plej priatentinda [[studo]] pri la nune tiom diskutata problemo de la universala pacigo de la homaro. La aŭtoro ne forgesas la potencon de la lingva pacigilo, kaj dediĉas al Esperanto gravan rolon en la praktikado de la de li proponitaj principoj. La libreto ankaŭ enhavas projekton de mallonga sed klara [[regularo]] de la celata Proksimorienta Paca Asocio|[[Belga Esperantisto]] n087 (maj 1922)}} == F == ===[[Faka Vortareto Nº 1]]=== '''Faka Vortareto Nº 1 (Provizora eldono): Terminoj uzataj en la fabrikado de ombreloj'''. Eld. Brita Literatura kaj Debata Societo, ~1920. {{citaĵo|La komitato de l' eldonanta societo decidis prepari fakajn vortaretojn; jen la unŭa provo. Ĝi ankaŭ anoncas tiajn por ŝuindustrio, [[teksaĵo]]j kaj vestaĵoj ellaborotaj helpe de alilandaj spertaj fakaj samideanoj. Tiu laŭdinda entrepreno starigi teknikajn vortarojn estas certe pli utila ol senĉesa servado de lingvaj plibonigoj. Unu paĝo montras desegnaĵon de ombrelo kun ĉiuj partoj signataj de literoj; la du aliaj donas la Esperantan nomaron de tiuj partoj kaj rilataj esprimoj, kun ilia angla traduko.|[[Georges Stroele|G.S.]] Esperanto n241 sep 1920}} ===[[Faktoj pri Germanujo]]=== [[Helmut Arntz]]. '''Faktoj pri Germanujo'''. Eld. Franz Steiner Verlag, Kolonio, 1958. [[Dosiero:Faktoj pri Germanujo.jpg|eta]] {{citaĵo|Ĝi estas la libro kiun la Germana Federacia Registaro disdonis senpage al la partoprenantoj de la [[UK 1958|universala kongreso en Mainz]] : kaj kiu ĝi nun disponigas al la Fremdlandaj esperantistoj por la prezo de nur unu respondkupono ! Vera donaco ! Ĝi estas tre interesa kaj tre bela. Tute kompreneble ĝi prenas starpunkton kontraŭ la reĝimo en [[Orienta Germanujo]] kaj konsideras fakte kiel Orientan Germanujon la parton kiu troviĝas nun en la Pola ŝtato. Lingvo bona kaj klara. Sed ni ne povas allasi la vorton dojeno : dekano estas la ĝusta vorto. Kara legant(in)o, rapidu havigi al vi tiun riĉan fonton de dokumentado.|[[Belga esperantisto]] n367 (mar-apr 1960)}} {{citaĵo|La nova eldono de tiu informilo pri la nuntempa Germanlande estas detala [[ekspozicio]] de ĉiuj pecoj kaj porcioj kiuj entute formas la tutan nacion, kun [[institucio]]j, registaro, formo de vivo, kaj popola evoluado. Kiel ĉiuj germanaj [[libro]]j, la aspekto estas serioze eleganta kun klaraj fotoj kaj originalaj desegnoj. La enhavo pritraktas la antikvan historion de la lando pasante tra la mezepoko ĝis la modema tempo, kie reliefiĝas la gravaj krizoj kiuj skuis ne nur tiu ŝtato, sed la tutan mondon. Estas rimarkindaj la atingoj kaj alta [[nivelo]] de disvolviĝo, en la kampo de la scienco, arto, kun biografioj de muzikistoj kaj verkistoj; same kiel en la sperta fako, kie oni vidas la progresojn atingitajn de la nova generacio. Finfine oni klare vidas la plibonigojn akiritajn lasta tempe per konstanta laborado kaj persistemo. Potenca ekonomio, aktiva vigla komerco kaj industrio, alta kulturnivele kaj agrablaj vivkondiĉoj por la civitanoj. Estas preskaŭ neeble priskribi detale la tutan interesan informadon. Tial kiu deziru sin informi pri la moderna vivo en tiu lando legu «Faktojn pri Germanujo» |A. Salete. [[Boletín]] n159 (jan 1967)}} ===[[Faktoj pri Nederlando]]=== '''Faktoj pri Nederlando'''. Eldonis la Ministerio de Eksterlandaj Aferoj, ''[[d:Q1037495|Ministerie van Buitenlandse Zaken]]'', [[Amsterdamo]], 1970(?) {{citaĵo|Informa [[broŝuro]] 48-paĝa, pri tiu interesa kaj laborema lando. La teksto estas dividita en 13 ĉapitrojn kaj ilustrita per pluraj fotografaĵoj.|[[Boletín]] n182 (nov 1970)}} ===[[Faktoj pri Norvegujo]]=== '''Faktoj pri Norvegujo''' tradukis [[Hans Amund Rosbach]]. Eld. Chr. Schibsteds Forlag, [[Oslo]], 1953(?) {{citaĵo|Jen tre interesa libreto, ĝemela frato de tiu titolita «Faktoj pri Danlando». Ĝi estas Esperanta eldono de oficiala informbroŝuro, pri la norvega lando, aperinta jam en pluraj lingvoj. Eldonita de Chr. Schibsteds Forlag kaj la plej granda norvega taggazeto ''[[Aftenposten]]'', en kunlaboro kun [[Norvega Esperantista Ligo]], ĝi ricevis subvencion de la norvega departemento por la ekstero. Koncize, sed abunde, la libreto donas konkretajn kaj objektivajn informojn pri la bela lando de la [[fjordo]]j, kiu certe interesos al ĉiuj esperantistoj. La nomo de la tradukinto, [[Johan Hammond Rosbach|S-ro H. A. Rosbach]], konata aŭtoro de «Bagatelaro», estas bona garantio pri lingvoperfakteco. Miaopinie, estus tre interese eldoni similajn libretojn pri aliaj [[lando]]j, kiuj konstigus belan [[kolekto]]n.| J. JUAN FORNÉ [[Boletín]] n060 (dec 1953)}} ===[[La Fermo kaj Sekigo de la Suda Maro]]=== '''La Fermo kaj Sekigo de la Suda Maro'''. Eld. Nederlanda Ĝenerala Fremdultrafika Asocio <!-- nacilingve ne ''Nederlandse Algemene Buitenlandse Verkeersvereniging'' - kio do? -->, [[Hago]], 1938(?) {{citaĵo|Rimarkinda raporto pri la konstruo de digo, kiu en majo 1932 fine fermis la sudan parton de la [[Suda Maro]] (Zuider Zee), kiu fariĝis pro tio akvo enlanda, aldonis 794 al la surfaco de [[Nederlando]], kaj donos kultivlaboron al 300,000 homoj. Sendube unu el la plej interesaj kaj rimarkindaj inĝenieraj laboroj iam plenumitaj. La rakonto estas unika, klare prezentita, kaj belege ilustrita per 33 bildoj elaeraj. Ni varme rekomendas, ke oni ĝin akiru. |[[La Brita Esperantisto]] - Numero 395, marto (1938)}} ===[[Feuillets Encyclopédiques de Documentation Espérantiste]]=== [[Louis Perret]]. '''Feuillets Encyclopédiques de Documentation Espérantiste'''. Lyon, edke 1946 ĝis 1955.<ref>https://arkivo.esperanto-france.org/divers/perret/fede.htm</ref> {{citaĵo|Jen aperis 3-a kajero de tiu bonega verko, kiu alportos senegalan helpon al propagandistoj en landoj de francalingvo. Estas metoda kompilo de plej diversaj tekstoj, opinioj de famuloj, kiujn kompletigas bonegaj fotoj, je tre diversaj temoj kaj okazoj en la esperantista mondo. Estas vere giganta laboro, kiun entreprenis tiu fervora samideano, kiu vere meritas helpon de ĉiuj. Ni esperas, ke ĉiu samideano fariĝos abonanto de tiu Enciklopedio por sia profito en la propagando de nia kara lingvo kaj por helpi la eldoniston en lia peniga kaj honorinda laboro.|[[Afrika Revuo]] numeroj 11-12, Novembro - Decembro (1947)}} ===[[La Fianĉino de Olivetan]]=== Denise Hourtisque. '''La Fianĉino de Olivetan'''. Trad. André Bachelier. Eld. [[Kristana Esperantista Ligo Internacia]], Parizo, 1955(?). {{citaĵo|La enhavo rekondukas nin al la unua periodo de la reformaco (''tiel''), kiam la protestantoj suferis pro gravaj kaj teruraj persekutoj ofte finigantaj sur la [[brulŝtipo]]. Ĝenerale la lingvo estas bona, kvankam kelkaj gramatikaj eraroj ne mankas. Ekz. pago 2: li edzigis sencerbulinon tian, KIA vi. (kiel), paĝo 3: Neniam mi vidis lin kolerantan (koleranta) konduki ĝis bona fino (al); paĝo 6: ĝis ĵeti nin (prepozicio antaŭ infinitivo).|[[Belga Esperantisto]] - Numero 332, aprilo 1955}} ===[[La filoj de l’ŝtonkora homo]]=== T. Horvath, [[Pŭl Korcsmŭros]]. '''La filoj de l’ŝtonkora homo''', trad [[Vilmos Benczik]]. Hungara Esperanto-Asocio, Budapest (1978), 60 p. Bildstria libro bazita en samnoma romano de Mór Jókai (1825—1904). {{citaĵo|Mór Jókai (1825—1904) estas granda [[romanisto]] de la lastjarcenta Hungario. Li verkis pli ol cent librojn, ties temoj li ĉerpis el la heroaj eventoj de la [[revolucio]] kaj liberecbataloj de la jaroj 1848/1849, kaj la tielnomata «reformepoko" inter 1825 kaj 1848. "La filoj de l’ŝtonkora homo" aperis [[1869]], du jardekojn post la malvenko de la liberecbatalo. Ĝi estas deviga legaĵo en la antaŭlasta klaso de la hungaraj [[bazlernejo]]j, ĝi estas tradukita en ok [[lingvo]]jn kaj plurfoje filmigita. HEA prezentas al eksterlanda legantaro la skeleton de la ampleksa verko en [[formo]] de bildrakonto. [[Vilmos Benczik]] esperantigis la tekstojn de T. Horvath kiuj akompanas la desegnaĵojn de [[Pŭl Korcsmŭros]]. Estas provo apliki la en multaj landoj popularan formon de bildrakontoj kaj liveri facilan, intereskaptan legaĵon ankaŭ por komencantoj. Rakontiĝas la aventura historio de la tri fratoj Baradlay kiuj diversmaniere kaj diversloke partoprenis la revolucion [[1848]]. Eĉ tiu mallonga bildrakonto kun malmultvorta teksto prezentas mozaikon de aventuro, politiko, heroismo, sed ankaŭ amo, malico, humoro. Eble la bildrakonto instigas al legado de la nacilingvaj tradukoj de verkoj de Mor Jokai, kiuj helpas al eksterlandanoj pli bone kompreni hungarojn. Tio estis unu el la motivoj kiuj instigis. HEA-n eldoni tiun-ĉi libreton.|[[Linde Knoschke]]. [[Der Esperantist]] - Numero 103, Majo (1980)}} === [[La fina batalilo]] === [[Theodora Wilson Wilson]]. '''la fina batalilo (Hellito aŭ...) Vizio'''. Trad. anonima. Eld. C. W. Daniel Ltd., London, 1916(?) 172 paĝoj. {{citaĵo|Jen libro interesa por ĉiu samideano. Oni sentas, ke la aŭtorino ĝin verkis el plena koro. Kortuŝita de. la teruraĵoj de la Milito, inspirita verki libron, kiu prezentos la faktojn al la ĝenerala nescianta publiko, ŝi esperas, ke la publiko, siavice, kortuŝiĝos kaj inspiriĝos forte militi kontraŭ la milito. Neniu homamanto povas legi la malgajigajn paĝojn ne pensante: “ Efektive tiuj veraĵoj devus esti konataj de ĉiuj, kaj precipe de la nepensemuloj, kiuj avide sekvas la politikajn kaj ĵurnalistajn alvokojn kaj blinde kredas la troigojn kaj falsdirojn de la ĉieaj militemuloj.” En Ĉapitro VII, kie soldatoj parolas en vagonaro en Ĉapitro X, kie flegistino kaj alia virino malkaŝas siajn korsentojn, en Ĉapitro XVII, kie la “ homamaso ” montras sian timon kaj brutan forton,en Ĉapitro XXVI, kie vundita oficiro kaj pastro ortodoksa interŝanĝas siajn opiniojn pri “[[Dio de Bataloj]],” kaj en aliaj, oni facile konstatas, ke la verkintino profunde konas la homan karakteron. Tute trafeŝi prezentas bildon post bildo de la [[Granda Milito]], sed me, kiel la populara kinematografo ilin prezentas. Efektive la libro dividiĝas en 33 Ĉapitrojn, kaj preskaŭ ĉiun oni povas legi kiel apartan rakonton. Tamen la tuta ĉapitraro prezentas unu historion pli malpli bone kunligitan. Al la recenzisto ŝajnas, ke eble la libro mem estus pli grava kaj pli efika, se ĝi enhavus malpli da fantaziaj Ĉapitroj, kaj simple prezentus la krudajn faktojn kiel ili estas, lasante al la imago de ĉiu religiulo aŭ nereligiulo la eltrovon de la vera kaŭzo de la tragediaj tagoj, kiujn ni nun travivas, Pri la esperanta stilo, al la recenzisto malmulto ŝajnis kritikinda. Vortoj kiel “mesaĝo,” “murdi”, “mis-kompreni,” “ perpleksi,” kaj “ kunsorti” ne estas troveblaj, certe, en la ĝisnunaj vortaroj. Iliaj advokatoj pretendas bezonon de tiaj vortoj, kaj, cetere, ĉiam estas permesite al verkistoj la provuzadon de tiaj novaj vortoj. Tamen estus bone aldoni ĉiam moton pri la provvorto, kiel, efektive, oni faris pri unu el la supraj vortoj. (Vidu p. 77). Oni rimarkas: “ Ĉio por kiu, p. 12, kaj “ ĉio por kio,” p. 18. La unua, kredeble, estas preseraro. Malofte eraroj de stilo enestas la libron, sed eble “ kaptante la punkton,” p. 21 ne estas klara al alilanduloj ; kaj pli bona ol “ rediris,” lasta linio, p. 24, estus “ respondis.” Aliflanke, oni povas rekomendi al ĉiu studanto de Esperanto la legadon de tia bone kaj lerte tradukita verko.|Moljo. [[La Brita Esperantisto]] - Numero 146, Februaro (1917)}} === [[Foiro de Frankfurt]] === '''Foiro de Frankfurt. 23-29 sep.''' Frankfurt, 1923, 23 pĝ. Ilustrita. ===[[Folkenes forbund om esperanto]]=== '''Folkenes forbund om esperanto'''. Eld. [[Centra Dana Esperantista Ligo]], Kopenhago, 1923. ===[[Folkloro kaj Kolektivaj Esploroj per Bonvolaj Informantoj]]=== A. Varagnac. '''Folkloro kaj Kolektivaj Esploroj per Bonvolaj Informantoj'''. Eld. Union Republicaine, [[Chalons-sur-Marne]], 1935(?), 8 pĝ. {{citaĵo|Studaĵo pri la utileco de folklora [[studo]], kun klasifiko kaj priskribo de ĝia [[kampo]]. |[[La Brita Esperantisto]] - Numero 368, Decembro (1935)}} ===[[La Franca Linio]]=== '''La Franca Linio. La Linio, kiu fortranĉas la angulon Plymouth al Novjorko en malpli ol ses tagoj'''. Eld. Compagnie Generale Transatlantique, Ltd., Londono, 1926 (?), 8 pĝ. ===[[Fundamenta Esperanto-Japana Vortaro]]=== [[Yoshi H. Ishiguro]] kaj [[Kurachi Haruo]]. '''Fundamenta Esperanto-Japana Vortaro'''. Eld. Kiboŝa, [[Tokio]], 1931(?) {{citaĵo|Luksa rizpapera 100-paĝa [[gramatiko]] kaj vortaro Esperanto-japana, lede bindita, por la veŝt-poŝo. |[[La Brita Esperantisto]] - Numero 314, Junio (1931)}} == G == ===[[Gajaj Klubvesperoj]]=== [[Gudrun Riisberg]] kaj aliaj '''Gajaj Klubvesperoj'''. Eld [[Dansk Esperanto-Forlag]], Aabyhoj, 197(?) {{citaĵo|Jen kolekto de bonhumoraj skeĉoj kaj ludoj tre adekvataj por vivigi nian lingvon en la kluboj. La libreto estas tre bonvena pro la spriteco kaj facila ludeblo de sia enhavo. Mi citu la skeĉojn “La kudrilo", ludebla de kvar aktoroj; “Egal-Rajto", "Fatamorgano" kaj "Kion vi diras?" ludeblaj de du kaj "La Porko” ludebla de tri. Kio pli bona ol praktikadi amuze? La preso esta s tre klara, mi trovis nur tri preserarojn, kiujn mi citas por eviti miskomprenon: p. 5, orelon ilin ( : ili); p. 8 foriros (: foriras); viziko (veziko ) . La lingvo estas korekta. Tamen... bedaŭrinde la uzo de: TIOM tiom malgaja, tiom granda, tiom malĝentila (paĝ. 18, 20, 22) kontraŭ la tradicia kaj pli flua TIEL. ATA "Li povas e sti savATa". AT kiel AS esprimas absolute neperfektan agon, dum la frazo citita celas perfektecon, do savITa (p. 25). A kun la pasiva gerundio. "Veni nerazita” anstataŭ nerazite. AS Por subjunktiveco: “ke la sinjorino estas zorge vestita ” anstataŭ estu. Miaj atentigoj ne iras nur al la simpatia libreto "Gajaj Klubvesperoj”, sedal ĉiu , kiu uzas la lingvon diverĝe, neunuece.|[[Salvador Gumá]]. [[Boletín]] n183 (jan 1971)}} ===[[Geodezia fakterminaro en ses lingvoj]]=== '''Geodezia fakterminaro en ses lingvoj'''. Eld. Budapesti Geodeziaj es Terkepeszeti Vallalat, Budapeŝto, en kvar volumoj: 1976/1980/1981. En la angla, Esperanto, franca, germana, hungara kaj rusa. 1-a parto: Kompensuma kalkulado, kupera geodezio, landa [[mezurado]], 1976 (322 p.) ; 2a parto: Instrumentoj, iloj, instrument-teknikaj nocioj, 1978 (388 p.); 3a parto: Elementa [[geodezio]], parcelado, urb-ordigo, katastro, grundoklasifiko, 1980 (374 p.); 4a parto: [[Topografio]], 1981 (343 p.), 25 cm. === [[George Williams]] === '''George Williams. Skizo de la vivo de la fondinto de la [[Kristana Asocio de Junaj Viroj]] okaze de la centjarfesto de lia naskigo'''. Eld. Tutmonda Komitato de la K. A. de J. V., Ĝenevo, 1921. {{Citaĵo|Traduko laŭ la franca resumo de Th. Geisendorf de la angla verko «The Life of Sir George Williams». — La esperanta stilo kaj lingvo de tiu libro estas bonegaj. Entute tiu eldonaĵo estas tre interesa dokumento|[[Belga Esperantisto]] n092-093 (okt-nov 1922)}} ===[[Gramatiche vocabulari ed eserciçis di lenghe internacional esperanto pailadins furlàns]]=== '''Gramatiche vocabulari ed eserciçis di lenghe internacional esperanto pailadins furlàns'''. Eld. [[Esperanto-Udine]], [[Udine]], 1935(?) ===[[Grammatica da Lingua Esperanto]]=== [[Alberto Alvares Fernandes Vieira]] kaj [[Leonel Gonzaga]]. '''Grammatica da Lingua Esperanto'''. 2a eldono. Eld. M. Piedade & K°, Rio de Janeiro, 1907. ===[[La Granda Reĝo]]=== Pastro Joaĥim. '''La Granda Reĝo'''. Eld. Sekretariejo de la Surtronigo de la S. Koro de Jesuo, Ginneken, 1936(?), 22 pĝ. {{citaĵo|Alvoko al la honorigo de bildo de la [[Koro de Jesuo]] en Romkatolikaj hejmoj, kaj historio de tiucela movado. Lingve sufiĉe bona, sed ne perfekta. Ĉu necesas ''devocio, supremacia'' Preferinda estas ''Jesuo'', ol ''Jezuo''.|[[Montagu Christie Butler|M. C. B.]] [[La Brita Esperantisto]] - Numero 378, oktobro (1936) }} ===[[Gravuras e Vocabularios para o Ensino do Esperanto]]=== '''Gravuras e Vocabularios para o Ensino do Esperanto'''. Eld. [[Liga Esperantista Brasileira]], Rio de Janeiro, 1941(?) {{citaĵo|En ĉi tiu volumeto ni vidas serion de 21 [[bildopaĝo]]j, kiuj prezentas objektojn el la [[ĉiutaga vivo]]. Sur ĉiu paĝo troviĝas plimalpli 50 Esperantaj terminoj, nomantaj la [[objekto]]jn desegnitajn: entute la libro enhavas la nomojn de preskaŭ 1000 objektoj. Pri la Esperanta teksto respondas S-ro [[Alberto Couto Fernandes|S. Couto Fernandes]] [''tiel''], kaj (kiel oni atendus ĉe tia eminenta samideano) ĝi estas tute laŭdinda. Unu-du nekutimaj terminoj estas [[persieno]] (Venetian shutter) (kp. ĵaluzio, Venetian blind); kaj [[babasuarbo]], [[karnaubarbo]] (nomoj de lokaj arboj, kies signifon ni ne eltrovis). La ''[[Union Jack]]'' estas standardo Brita, ne sole Angla. Anstataŭ [[golfio]] aŭ gaŭfo (eksperimentaj nomoj ne plu uzataj) oni nun ordinare nomas la ludon [[golfo]]. Diversloke la bildoj estas iom tro malgrandaj aŭ malklaraj por facila distingo. Sed por 130 milreis la kursestro povas ricevi de la eldonejo la kolekton “A”, kun la samaj bildoj grandformataj por montro surmure : tio tre faciligus la instruadon.|[[La Brita Esperantisto]] - Numeroj 433-434, Majo - Junio (1941) }} ===[[Gvidilo de l' profesoroj kaj de l' lernantoj]]=== '''Gvidilo de l' profesoroj kaj de l' lernantoj'''. Eld. [[Eldonejo de Esperanto]], [[Issy-les-Moulineaux]], 1933(?) {{citaĵo|Konsiloj por la lernado de Esperanta [[stenografio]] Duployé-Flageul kaj modela traduko de l’ ekzercoj.|[[Brazila Esperantisto]] 1933_n258-261_jan-apr.}} [[dosiero:Ŝapiro - Gvidilo tra Bialystok, 1923.pdf|eta|140ra]] === [[Gvidilo tra Bialystok, la nask-urbo de nia Majstro]] === '''Gvidilo tra Bialystok, la nask-urbo de nia Majstro'''. [[Jakobo Ŝapiro]], 1923, eldonejo [[Esperanto Triumfonta]] en [[Horrem]] apud [[Kolonjo]]. ([[d:Q94695516]] en vikidatumoj) == Ĝ == ===[[Ĝenerala instruado en V.D.R.]]=== '''Ĝenerala instruado en V.D.R.''' Eld. [[Fremdlingva eldonejo]], [[Hanojo]], 1971. {{citaĵo|Malgraŭ la sanga batalado, kiu jam de 25 jaroj ŝtormas tra Vjetnamio, la ĝenerala instruado disvolviĝas en vere mirigaj proporcioj, se konsideri kiom da obstakloj kaj handikapoj devas superi militanta popolo. Ĉi tiu [[libro]] bone prilumas la nunan situacion en la kampo de la edukado en [[Nord-Vjetnamio|V. D. R.]], faras rivelajn kom parojn kun la panoramo de pasintaj tempoj kaj projektas kun fido kaj optimismo por la futuro. Leginda libro, kies klara, simpla lingvo estas kroma logaĵo.|[[Fernando de Diego|F. de Diego]]. [[Boletín]] n191 (maj 1972)}} == H == === [[Handbook of the church esperantist leage]] === ''Handbook of the church esperantist leage (La Eklezia Esperantista Ligo)''. Eld. [[Eklezia Esperantista Ligo]], [[Huddersfield]], 12 paĝoj 22 X 14 cm. {{Citaĵo|Tre efike redaktita broŝuro en angla lingvo. Ĝi enhavas klarigon de la tuta programo de la ligo Eklezia, kiu konsistas el: Enkonduki Esperanton en la servo de la religio, Pliigi la Influon de l'Eklezio per Esperanto, Favorigi la literaturon de la internacia lingvo.|[[Belga Esperantisto]] n073-074 (mar-apr 1921)}} ===[[Hat Esperanto eine Zukunft?]]=== '''H. Jungschaffer'''. '''Hat Esperanto eine Zukunft?'''. 1948(?) ===[[Hejmoj de Birdoj]]=== [[Ju Zi]] '''Hejmoj de Birdoj'''. Ilustrita de [[Wu Daisheng]]. Eld. [[Ĉina Esperanto-Eldonejo]], [[Pekino]], 1983, 21 cm. {{citaĵo|Plenkolora infanlibreto pri birdoj kaj ties [[nesto]]j.|[[Der Esperantist]] n130_feb. 1985}} ===[[Heroldo-Taschenworterbuch]]=== '''Heroldo-Taschenworterbuch'''. Eld. [[Heroldo de Esperanto]], [[Kolonjo]], 1933(?) 131 pĝ. {{citaĵo|Esp-Germana kaj German-Esperanta poŝvortaro; klare presita, oportuna formato. Kun plenaj [[listo]]j de nomoj geografiaj kaj personaj, kaj interesa kaj utila enciklopedieto de la [[Esperanta movado]]. Bedaŭrinde la vortaro multe tro facile enlasas vortojn senutilajn kaj dubindajn. [[Ŝanĝo]], ekzemple, de ''fugo'' al ''fugeo'', aŭ de ''vipuro'' al ''vipero'', estas neakceptebla. ''Komuti'' kaj ''ŝalti'', ''gracila'' kaj ''svelta'', ''niti'' kaj ''vinkti'', ''MET'' kaj ''CET'', baraktas kune por ekzisto. Ŝajne oni celis kolekti multajnrenkonteblajn formojn senkribre, lasante la lolon kaj la tritikon kreski kune. Tio utilas pli al la leganto de nia [[gazetaro]], ol al la lernanto bezonanta gvidon. Malgraŭ la amaso da novaj [[vorto]]j, mankas ''heĝo'' ! | [[La Brita Esperantisto]] - Numero 336, Aprilo (1933)}} ===[[Hebrea progreso en Palestino]]=== '''Hebrea progreso en Palestino. Prezentita al la XVII-a Tutmonda Kongreso de Esperanto en Ĝenevo en Aŭgusto 1925'''. [[Centra Cionista Organizaĵo]], Londono, 1925. ===[[Hibakusha]]=== '''Hibakusha'''. Eld. Nihon Hidankyo. Tokyo 1982, 20 p. {{citaĵo|Hibakeoj en Esperanto nomiĝas la vunditoj kaj domaĝitaj de la jeto de atombomboj far [[Usono]] sur Hiroŝimon kaj Nagasakion. La Japana Federacio de la organizaĵoj de A- kaj [[H-bombo]]j suferitoj ([[The Japan Confederation of A- and H-Bomb Sufferiers Organization]]) eldonis 3-lingvan (Esperanta, angla, itala) riĉe kaj ja terure ilustritan kajeron pri la detruitaj [[Hiroŝimo]] kaj [[Nagasaki]] kaj pri ties mortbruligitaj aŭ ankoraŭ vivantaj viktimoj. Ege emociiga broŝuro, kiu helpu al ankoraŭ pli aktiva kontraŭstaro al la usona minaco de "unua nuklea bato". Ni represas parton de la [[broŝuro]]. „'''Kial estis uzita la atombombo?'''<br> Meze de 1945 Japanio jam perdis ĉiom da maraj kaj aeraj armefortoj, kaj preskaŭ restis sen militpovo por daŭrigi la batalon. En [[februaro]] interkonsento estis farita inter la [[aliancano]]j en Jalta, ke Sovetunio partoprenu la militon kontraŭ Japanio en Siberiu [''tiel''] komence de aŭgusto, ĝis tri monatojn post la [[malvenko de nazia Germanio]]. La uzo de la [[atombombo]]j fare de Usono fakte ne estis "por mallongigi la agonion de milito, por savi milojn kaj milojn da vivoj . . ." (la prezidento [[Harry S. Truman|Truman]]), sed "por havigi al si politikan [[avantaĝo]]n en la usona postmilita strategio kontraŭ Sovetunio" (la milita [[sekretario]] [[Henry L. Stimson|Stimson]]). Troviĝis ankaŭ alia kaŝita celo, nome, por esplori la povon de la atombombo pretige por la plua uzo de nukleoj armiloj en la [[estonteco]]. Jen kial ambaŭ urboj estis elektitaj kiel celobjektoj por fari eksperimenton sur la vivantaj korpoj. Pro tio Usono rigardis la damaĝon milita sekreto kaj rifuzis helpi la [[hibakŝo]]jn malgraŭ propono farita de [[Internacia Ruĝa Kruco]]. Usono perforte venigis multe da hibakŝoj al militaj hospitaloj en Hiroŝima kaj Nagasaki, kie ili prenis specimenojn de ilia sango kaj fortranĉis la afektitajn partojn de iliaj malfortiĝintaj korpoj por patologia esplorado, traktante la viktimojn kiel "[[kobajo]]jn", sed ili donis al ĉi tiuj nenian medicinan traktadon.<br> '''Hibakŝoj alvokas por la neniigo de nukleaj armiloj'''.<br> En 1954, kiam Usono faradis eksperimentojn de hidrogenaj bomboj en la [[atolo Bikini]], la telekomunika funkciulo de Japana fiŝista [[ŝipo]], aganta en Pacifika Oceano, mortis pro la radioaktiveco el la "[[polvo de morto]]" kiu falis sur la ŝipon. Tio vekis fortan indignon en larĝa gamo de japana popolo, kaj la [[movado]] kontraŭ A- kaj H-bomboj disvastiĝis tra la tuta lando. Kuraĝigite de la [[Unua Monda Konferenco kontraŭ A -kaj H-bomboj]] en Hiroŝima en 1955, la neglektitaj hibakŝoj unuigis sin kaj formis [[Hidankyo]] [''tiel''] (Federacio de Asocioj de Viktimoj de Atom- kaj [[Hidrogenbombo]]j) la sekvantan jaron. Ekde tiam la hibakŝoj persistis en aktivadoj ĝis nun, postulante la kompletan malpermeson de {{J|nuklea armilo}}, kaj postulante de la registaro efektivigon de nova leĝo por la helpo al hibokŝoj. Subtenate de multe da civitanaj organizoj, Hidankyo, klopodas kolekti 20 milionojn da subskriboj por postuli la starigon de leĝo por helpi la hibakŝojn, kaj ĝi preparas sendi [[delegitaro]]n eksterlandon por dissemi la [[vero]]n, kaj denunci la krimecon de la atorm-bombado pri Hiroŝima kaj Nagasaki." La broŝuro ankaŭ ekzistas unu lingva.|[[Der Esperantist]] n123 jan. 1984}} ===[[Hiroŝima-Nagasaki. Bilda Dokumento pri la Atombombado]]=== '''Hiroŝima-Nagasaki. Bilda Dokumento pri la Atombombado'''. Eld. Eldon-Komitato por Hirosima-Nagasaki, 1978. {{citaĵo|''„Estis mateno agrable serena; oni antaŭvidis ardan varmegon kun la koruso de cikadoj kiel kutime en somero. Hiroŝima, la 6an de aŭgusto 1945, je la 8a horo, 15 minutoj. Matennebulo jam forpasis sub la intensa sunbrilo, kiu ankaŭ tiutage aŭguris tipan somertagon kun varmego. Nagasaki, la 9an de aŭgusto 1945, je la 11-a horo, 2 minutoj. Jen la fatalaj momentoj, kiam du atombomboj de la usona armeo, urania kaj la alia plutonia, unuafoje uzitaj en milito, atakis la du urbojn. Ili pereigis 130 000 — 140 000 homojn en Hiroŝima kaj 60 000 — 70 000 en Nagasaki“.'' Aperis 1979 en Japanio libro pri la sekvoj de la unua atombombado. „Hiroŝima — Nagasaki. Bilda Dokumento pri la Atombombado“. La ampleksa 350-paĝa librego entenas 390 fotojn kolorajn kan nekolorajn, kiuj estas faritaj horojn post la bombado aŭ jarojn poste (ĉar atombomba malsano ankoraŭ hodiaŭ rabadas vivon de travivintoj) kaj 93 kolorajn bildojn, kiuj estas desegnitaj surloke aŭ pentritaj de la bombitoj („hibakŝoj“) mem. Entute oni elektis tre zorge el materialo de pli ol 4000 fotoj kaj 2500 desenaĵoj. Multaj fotoj nur lastatempe estas disponigitaj de la usona mararmeo. Preskaŭ ĉiuj fotoj estas faritaj rekte de la originalaj kliŝoj de la [[posedanto]]j. La libro estas verŝajne unika en la mondo. La eldonadon de la libro ebligis per sia mono 15 000 japanaj civitanoj, kiuj formas la bazon por la „Komitato de Japanaj Civitanoj por sendi Donacajn Kopiojn de Bilda Dokumento de la Atombombado al Niaj Infanoj kaj Kolegaj Homoj en la Mondo“. Ĝis nun aperis eldonoj en la japana, angla, hispana lingvoj kaj en Esperanto. Dum la somero 1979 delegitaro de tiu-ĉi komitato traveturis kelkajn eŭropajn landojn kaj ankaŭ, fine de aŭgusto, estis gastoj de la „Packonsilantaro de GDR“, por transdoni la librojn al la reprezentantoj de GDR. Du [[reprezentanto]]j de la [[Japana Pacdefenda Esperantista Asocio]] (la japana [[MEM]]-sekcio), nome [[Kimiaki Kurita]] kaj [[Ikuo Senga]], kiuj apartenis al la [[delegitaro]], transdonis ekzemplerojn de la esperantolingva eldono al la [[prezidanto]] de [[Centra Laborrondo Esperanto]], [[Rudolf Hahlbohm]]. Tiom pri la faktoj. Nun iom pri la fono de la verko. Ni legas: „Kiel eble plej frua efektivigo de la kompleta abolicio de nukleaj armiloj kaj de la plena malpermeso de atom- kaj hidrogenbomboj — tion forte aspiras ĉiuj [[homo]]j en la mondo. Ni devas nepre komuniki al la sekvantaj generacioj kaj al ĉiuj homoj en la mondo la neniam ripetendan tragedion de Hiroŝima kaj Nagasaki. Tiu arda deziro kovis kaj naskis tiun ĉi libron. La [[projekto]] startis per ideo hazarde ekhavita. En iu mezlernejo en Gubernio Hiroŝima la lernantoj regule sendadis al aliaj [[mezlernejo]]j en la lando lernomaterialojn pri la atombombado, kiujn ili ricevis de siaj instruistoj kaj gepatroj. El tio sekvis, ke en iuj lemejo) oni ekhavis lecionojn pri la atombombado, kaj ke naskiĝis kontakto inter la geknaboj jen per korespondo jen per rekta renkontiĝo. Cu do ne eblos fari la samon adrese al la tutmondaj popoloj? Tio estis la [[ideo]] trafinta unu patron, kiu vizitis Hiroŝimon kune kun siaj infanoj kaj estis forte impresita de la valora agado de la geknaboj. Li tuj parolis al siaj amikojj pri la sugesto, kaj tiel komenciĝis la tuta afero.“ Kion diri pri la fotoj mem? Ili estas tiom teruraj kaj animskuaj, ke apenaŭ sufiĉas la homa lingvo sin esprimi. Tro malmultaj ja scias pri tio, kio okazis 1945 al tiuj du urboj. Gi estas la infero laŭ ĉiuj eblaj variantoj de imago-povo. Se oni trafoliumis la libron, oni ekkomprenos, kio atendos la mondon, se oni ne sukcesas bridi la militpreparantojn. Por ke la libro ankaŭ aperu en Esperanto, esperantistoj-subtenantoj el [[Japanio]] fondis apartan asocion por akceli la [[eldonado]]n. Deko da esperantistoj tradukis la tekston sub la kontrolo de Konisi gaku. Povas okazi, ke japana esperantisto donacos tiun verkon al sia eksterlanda amiko. Tiam tiu nepre sendu sian impreson al„Hiroŝima-Nagasaki osekaj e okuru esperanto no kai“ ĉe Japana Esperanto-Instituto, Wasedamati 12-3, Siuzyuku-ku, Tokio, 162 Japanio. La libro estas forta kaj siaspece unika alvoko al la homaro, ĉion entrepreni por ke finfine ekhaltu la vetarmado, venu la plena kaj senkondiĉa malarmado kaj estu sekurigita la paco. En tiu strebado la esperantistoj de GDR estas plene je la flanko de la japana civitana komitato.|[[Der Esperantist]] - Numero 100, Februaro (1980)}} {{citaĵo|La libro pri Hiroŝima—Nagasaki. Spertoj el ĈSSR<br> Nia paca sekcio streĉas forton, kiel eble plej multe helpi en la batalo por forigi nukleajn armilojn. En tiu klopodo tre helpis al ni japanaj pacamikoj, kiuj donace sendis al ni fotoalbumojn "Hiroŝima — Nagasaki", bilda dokumento pri la atombombado. Tiu donaco instigis nin, sendi al ĉiuj rondetoj alvokan leteron, ke ili organizu inter esperantistoj prelegojn pri la nuklea danĝero kaj ke ili uzu la [[libro]]n kiel dokumenton de teruraj postsekvoj. Paroladoj estis organizitaj ne nur inter esperantistoj, sed la albumoj estis pruntitaj al diversaj societaj organizaĵoj, kie diskutoj havis tre bonan rezulton. Ĝis hodiaŭ jam estis organizitaj prelegoj en 56 lokoj de Ĉeĥoslovakio kaj konstante venas postuloj pri la prunto de tiu ĉi unika libro. Laŭdinda fakto estas, ke la rondetoj en Trebiĉ preparis enkondukan skriban prelegon por ĉiuj. De plua rondeto estis la prelego surbendigita. Aliaj [[aktivulo]]j preparis [[diapozitivo]]jn, lauj vagas kun la libro. Alia rondeto preparis mallongan filmon pri diskuto, kiun instigis trarigardo de la bildoj. Kelkaj kluboj sukcesis pri prelego publiki artikolojn en tagaj gazetoj. Unu aktivulo fondis kronikon de eldiroj, kie ĉiu trarigardante povas skribi sian impreson pri la libro. La libro estis ankaŭ uzita por instruado en alta lernejo en studobjekto „radio�aktiveco **. Ni kredas, ke pluaj rondetoj ankaŭ disvolvos novajn metodojn kaj [[maniero]]jn por la plej efika eluzo de la bilda dokumento. Mi volas esprimi sinceran [[danko]]n al la japanaj pacamikoj, kiuj donis per la eldono de libro decidan paŝon...|[[Drahomir Koĉvara]]. [[Der Esperantist]] n112 feb. 1982}} ===[[Hispanujo-Elvoko al la Pacifismo]]=== [[Herbert Runham Brown]]. '''Hispanujo-Elvoko al la Pacifismo'''. Eld. la aŭtoro, [[Enfield]], 1937(?) {{citaĵo|Interese kaj klare prezentas la vidpunkton de la absolutista militrifuzanto pri la nuna situacio en [[Hispanio]], kaj la problemoj naciaj kaj personaj (ekz., “Se mi estus en Hispanujo!”) kiujn ĝi levas. Lingve bonega. |[[La Brita Esperantisto]] - Numero 383, Marto (1937)}} ===[[Hispanujo (gvidlibro)]]=== [[Francisco Javier Sánchez Cantón]]. '''Hispanujo'''. Eld. Reĝa Delegito por Turismo kaj Artkulturo, Madrido, 1926. {{citaĵo|Ĉi tiu bela libro estas havebla senpage de ĉiu Esperanta grupo aŭ Asocio por sia Biblioteko, per peto pri tio al la Reĝa Delegito por Turismo, Romantika Muzeo, Strato S. Mateo, Madrid, per ilustrita poŝtkarto kiel eble plej bele kaj esperante verkita ; kaj prefere kun la [[stampo]] de la grupo aŭ asocio. |[[La Brita Esperantisto]] - Numero 256, Julio (1926)}} ===[[Historio, instruoj kaj valoro de la Baha’i-movado]]=== '''Historio, instruoj kaj valoro de la Baha’i-movado''' trad. [[Hermann Grossmann]]. Eld. [[Esperanto-komitato de la Baha’i-movado]], Hamburgo, 1925(?) ===[[Historio pri la Skismo en la Laborista Esperanto-Movado]]=== "Historio pri la Skismo en la Laborista Esperanto-Movado. Dokumentaro, — kiu montras la kaŭzojn kaj respondecojn, kaj preparas la bazon por unueca agado." Eld. [[SAT]], Parizo, 1935(?) {{citaĵo|Ĉi tiun broŝuron nepre devas legi ĉiu, kiu interesiĝas pri la laborista Esperanto-movado. Laŭ la antaŭparolo, la kompilintoj “klopodis paroligi nur faktojn, dokumentojn”, kaj ĝia ĉefa valoro estas la interesa kolekto da gazet-artikoloj, leteroj, k.t.p., pri la evoluo de [[Sennacieca Asocio Tutmonda]], la agado de la komunista opozicio, la transpag-malpermeso rilate al la SATmono en Moskvo, kaj la fondo de nova [[Internacio]] — I.P.E. Kompreneble, la komentoj ne pretendas senpartiecon, kaj la “alia flanko” vidas la aferon de mala vidpunkto (vidu, ekz., Sur Posteno, Jan., 1935). Sed ĉu oni konsentas aŭ ne, oni ne povas ignori la verketon.| J.F. [[La Brita Esperantisto]] - Numero 365, Septembro (1935)}} ===[[Homaranismo en praktiko]]=== '''Homaranismo en praktiko: Projekto kaj opinioj pri la Domo de Homamo. La plej grandiosa entrepreno en Esperantujo'''. Eld. [[Oomoto]] Internacia, Parizo, 1932(?) ===[[La Homo, kiun Milionoj aŭskultas]]=== [[Gunnar Furhanimar]]. '''La Homo, kiun Milionoj aŭskultas (Stanley Jones kaj Lia Mesaĝo).''' Eld. [[Kristana Eldonejo]], Stockholm, 1946? {{citaĵo|Jen biografieto, kun portreto, de [[Stanley Jones]] : homo, kiu eble pli multe ol iu ajn alia helpis interpreti la [[Kristanismo]]n al [[Brita Hindio|Hindujo]], kaj Hindujon al la Okcidento. Ni legas pri Ha laboro kiel Kristana [[evangeliisto]] ĉe hinduoj, islamanoj, ateistoj, [[komunisto]]j, kaj teozofoj ; per prelegoj, [[diskutado]], seminario, kaj alimaniere; lia [[vojaĝado]] en Hindujo, ĉinujo, Aŭstralazio, [[Usono]], Sudameriko; la argumentoj de [[oponanto]]j; renkontoj kun [[Mohandas Karamchand Gandhi|Gandhi]] kaj aliaj [[eminentulo]]j ; liaj laborprincipoj ; lia sinteno pri multe da aktualaj kaj gravaj demandoj. Ofta malhelpo estas la fia vivo de Eŭropanoj nekristanaj. En iu urbo (ni legas) du [[Eŭropano]]j duelis, kaj ambaŭ mortis. Bonkore la Hindoj enterigis ilin. Dezirante honori la mortintojn, la Hindoj decidis post pripenso, ke la mortintoj certe amos tion en la morto, kion ili amis en la vivo. Do sur la tombon la Hindoj metis [[cigarskatolo]]n kaj brandobotelon ! En la dua parto iom ĝenas ofta ripeto de ''“ Jones diras . . . , Jones opinias . . . ”''. Tamen oni tute ne celas prezenti iun [[teologio]]n aparte Jones’an, sed nur resumi la esencon de liaj “ok gravaj verkoj" (Kial ne listigi ilin ?) —verkoj mondfamaj, vaste legataj, kaj tradukitaj multlingven. Efektive la paĝoj estas pensigaj kaj meditindaj, ĉu la leganto estas Kristano, aŭ ne. Jen kaj jen troviĝas malofta preseraro (stranga petolaĵo de la presista diablo sur p. 97), aŭ esprimo lingve iomete kritikebla. Sed ĉiuokaze, la verko ne pretendas esti [[literatura majstraĵo]]. Entute la stilo estas simpla, klara, kaj ĝenerale tre bona. Anstataŭ ''kriplino, Filipona, Fidji, Nasaret, farizeo, balsamita'', mi preferus ''kriplulino, Filipina, Nazaret, fariseo, balzamita'' (pli bone, ĉe nomo Biblia, uzi la formon Biblian). La Angla prononco de Jones estas ne ''Ĝons'', sed ''Ĝoŭnz''.|[[Montagu Christie Butler|M.C.B.]] [[La Brita Esperantisto]] - Numeroj 501-502 jan-feb 1946}} ===[[Hon Dat]]=== [[Anh Duk]]. '''Hon Dat''' trad. [[Ngujen Minh Kinh]]; [[Ngujen MinhTung]] kaj [[Ngo Quy Toan]]. [[Hanoi]]: [[Fremdlingva Eldonejo (Hanojo)|Fremdlingva Eldonejo]], 1968. - 446 p. {{citaĵo|Laŭ la antaŭparolo de [[Tran Bach Dang]], Prezidanto de la Konsilantaro de Verkistoj kaj Artistoj de [[Sud-Vjetnamio]], tiu ĉi romano estas vivovera rakonto okazinta en la vilaĝeto Hon Dat, ĉirkaŭ la jaro 1961. Tie, pli ol mil soldatoj, ekipitaj per plej bonaj armiloj eĉ kun helpo de militŝipoj, devis rezigni sian [[batalo]]n, post dektaga kolizio kontraŭ 19 [[gerilano]]j, inter kiuj troviĝis du knaboj, deksepjara kaj dektrijara, tri virinoj kaj sepjara infanino. Post la unua renkonto, kiam, interne de individuaj truoj en la tero, la gerilanoj surprize atakis la soldatojn sur la senŝirma kampo meze de rizejoj plagitaj de kamuflitaj foskaptiloj kien la soldatoj multnombre glitfalis, ili devis forkuri kaj rifuĝi en kaverno, de kie, dum la dektaga sieĝo, preskaŭ sen akvo kaj sen rizo, la gerilanoj kuraĝe defendis sin mortigante pli ol 100 soldatojn de la [[Vjetnama Respublika Armeo]] krom usonan konsilanton. La tuta romano celas glorigi la fanatikan batalvolon de homoj serĉantaj la reunuiĝon de sia patrujo kaj la propran vojon al feliĉo, sen interveno de fremdaj potencoj devigantaj perforte la realigon de io, kio ofendas la sendependan [[spirito]]n de tiu suferanta popolo de herooj profitante samtempe la okazon por politike propagandi. Samkiel «[[Kun la defendantoj de Kon Ko]]», el la sama eldonejo, la romano, en flua lingvo, klare kaj senerare, laŭ [[stilo]], foje estas korektebla la uzado de la prezenco anstataŭ la preterito en verbaj tempoj, eble influataj pro nacia [[esprimmaniero]].|J. DEVIS. [[Boletín]] n170 (nov 1968) }} ===[[Humoraj felietonoj]] === '''Humoraj felietonoj'''. [[Jakobo Ŝapiro]], 1923, eldonejo [[Esperanto Triumfonta]] en [[Horrem]] apud [[Kolonjo]]. ===[[Humoraĵoj (Baucon)]]=== H. Baucon.^{<small>[?]</small>} '''Humoraĵoj''', antaŭparolo de [[Paul Gottfried Christaller]]. Eld. [[Oskar Ziegler]] & Ko., [[Marktredwitz]], 1919 {{citaĵo|Esperanto estas supernacia. Humoro estas internacia. Ambaŭ konstatojn refoje pruvas tiu nova kolekto da kvardek humoraĵoj, tradukitaj de Franca profesoro, eldonitaj en Germanio kun antaŭparolo de Prof. Christaller. Tiu lasta deziras, ke ĝi estu utila, kiel amuzilo por la malnovaj, kiel ekzercilo por la novaj, kiel varbigita por la estontaj samideanoj. Plenumu tiun trioblan esperon la belpresita stilkorekta posteŭlo de "[[Libro de l’ Humoraĵoj]]", de "[[Tutmonda Anekdotaro]]", k. t. p.|Esperanto n232 dec. 1919}} ===[[Hungaraj brodaĵoj]]=== *[[Ladislao de Spolarich]]. '''Hungaraj brodaĵoj'''. Eldonis [[Hungara Esperanto-Federacio]], Sashalom, kvartalo de la [[16-a distrikto de Budapeŝto]], 1937(?) {{citaĵo|Enhavas plejparte ilustraĵojn (25), kiuj prezentas la belegajn hungarajn brodaĵojn en variaj modeloj. La broŝuro ĉefe interesos virinojn. Prezo ne estas indikita ; verŝajne oni liveras la [[broŝuro]]n senpage, propagande por la hungaraj domindustriaj manlaboraĵoj|[[ Belga esperantisto]] n249 (nov 1937)}} <!-- == Ĥ == --> == I == ===[[La iglesia y el problema de la lengua auxiliar internacional]]=== [[Jerzy Korytkowiski]]. '''La iglesia y el problema de la lengua auxiliar internacional'''. Eld. [[Claret]], [[Barcelona]], 1981(?) {{citaĵo|LA IGLESIA Y EL PROBLEMA DE LA LENGUA AUXILIAR INTERNACIONAL de Jerzy Korytkowiski kun antaŭparolo de M. D. Chenu.—La eldonejo «Claret» el Barcelona aperigis ĉi tiun gravan verkon kies titolo jam plene anoncas la enhavon de la 142-paĝa libro, tre bone kaj klare presita. La aŭtoro funde analizas la problemon de la internacia komunikado de la [[katolika eklezio]] dum la jarcentoj kaj post varia kaj kompleta studado sub ĉiuj aspektoj, venas al la racia konkludo ke la internacia lingvo Esperanto estas la perfekta solvo de la problemo. Vere inda kaj leginda verko por ĉiu esperantisto kiu emas koni la pravajn [[argumento]]jn de nia strebado por tutmonda kompreniĝo kaj ankaŭ tre taŭga por la religiaj medioj ĉar ĝi prave pruvas ke nia nobla idealo estas sukcesinda. Ke ĝi okupu indan lokon je nia bretaro post atenta tralegado.|[[Ramon Molera i Pedrals|Ramón MOLERA]]. [[Boletín]] n245 (maj 1981)}} ===[[La Individualisma Socialismo]]=== Felix Lagalaure. '''La Individualisma Socialismo de D-ro Axel Fobertson Proschowsky'''. Eld. Rasa Virina Klubo,<small>^[?]</small> Paris, 1928? ===[[La Internacia Asocio de Poŝtmarkkolektantoj. Kio ? Kial ? Kiel ?]]=== '''La Internacia Asocio de Poŝtmarkkolektantoj. Kio ? Kial ? Kiel ?'''.<ref>La asocio ŝajne en la unua jardeko post la Dua Mondmilito estis faka esperantista asocio. Ekzemple [https://dlibra.kul.pl/Content/47764/52983.pdf troveblis noto pri kunveno de ĝi en la]{{404|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[UK 1953]] (en ''[[Esperanto-Post]]'' 11/1953, p. 128)</ref><ref>Aldona noto: la [[Esperanto-Ligo Filatelista]], faka esperantista asocio daŭridanta la agadon, fondiĝis nur en 1968</ref> Eld. XPDO, Berks,<small>^[?]</small> 1948(?), 16 pĝ. {{referencoj}} ===[[Internacia lingva komunikado]]=== Vidu [[Tadeusz Ejsmont]]. ===[[La Internacia Misia Konsilantaro]]=== Baronino van Boetzelaer van Dubbeldam kaj kaj van der Hoop van Sclechteren. '''La Internacia Misia Konsilantaro (I.M.K.): ĝia celo kaj ĝia tasko. ''' Eld. Nederlanda Misia Studkonsilantaro, Zeist, 1933(?) {{citaĵo|Faktoplena raporto pri klopodoj krei tutmondan kontakton inter la diversaj Kristanaj misioj ĉiulande por komuna helpo kaj konsilo. Ankaŭ pri la fine starigita Konsilantaro, kiu staras super ĉiu sekto aŭ dogmo, krom komuna amo kaj fideleco al Jesuo. Lingve ĝenerale bona.|[[La Brita Esperantisto]] - Numero 334, Februaro (1933)}} ===[[Internacia teatraĵetaro]]=== '''Internacia teatraĵetaro originale verkitaj teatraĵetoj de diverslandaj aŭtoroj'''. Eld. [[Belga Esperanto-Instituto]], [[Antverpeno]], 1931(?), 48 pĝ. {{citaĵo|Tiu ĉi eldonaĵo de « Internacia Eldonejo » apartenas al la kolekto de «Ilustritaj Rakontetoj» kaj «Internacia Dialogaro». Tiu ĉi libro kunmetita tre zorge de prof-o [[Alfred Kenngott]], enhavas mallongajn sed tre trafajn teatraĵetojn de diverslandaj aŭtoroj, inter kiuj ni citu [[Raoul Laporte]] (Germanio), [[Helena Hempel]] (Polio), [[Ludwig Krysta]] (Ĉeĥoslovakio), [[Louise Briggs]] (Anglio) kaj Lucette Faes<ref>poste post edziniĝo Lucette Faes-Janssens</ref> (Belgio). En nia belga organo ni rajtas speciale citi tiun ĉi lastan aŭtorinon, kiu verkis spritan kaj samtempe propagandan teatraĵeton «Esperanto kaj Amoro», kiu certe valoras ne nur agrablan legadon, sed reprezentadon dum intima Esperanta festo. Sed ankaŭ la aliaj meritas [[komplimento]]n. La tuta kolekto bone harmonias. Ankaŭ tiu ĉi verketo eliras la [[presejo]]n de « Belga Esperanto-Instituto », kiu tiel montras, ke ĝia laborejo laboras ĉiuspecajn presformojn.|[[Belga esperantisto]] n189 (okt 1931)}} {{referencoj}} ===[[International Radio Manual]]=== Epton, H. '''International Radio Manual (A Short Dictionary of Radio Terms. ENGLISH-ESPERANTO)'''. Eld. la aŭtoro, Londono, 1925. {{citaĵo|La libro enhavas gramatikon de Esperanto por angloj, ankaŭ esperanto-anglan kaj angla-esperantan radio-vortarojn. Por [[radioamatoro]]j tre necesa kaj rekomendinda libro.|[[Bulgara Esperantisto]] j06 n10, 1925}} === [[Ilustritaj esperantistaj poŝtkartoj]] === {{Citaĵo|La firmo [[Oskar Ziegler]], Bopserstrasse, 8^III [[Stuttgart]] eldonis serion da 6 poŝtkartoj, reprezentantaj virinajn mienojn kaj aĉeteblaj po [[spesmilo|Sm.]] 0.250 la serio da 6 poŝtkartoj, laŭ desegnaĵoj de Breuer.|[[Belga Esperantisto]] n050 (dec 1912)}} === [[Internacia Stenografiisto]] === '''Internacia Stenografiisto''' estis trimonata "oficiala organo de l'Internacia Asocio de la Esperantistoj-Stenografiistoj (IAES) kaj de l'Franca Societo de la Esperantistoj-Stenografiistoj", fondita en 1923 de [[Pierre Flageul]], kiu estis ĝia unua redaktoro. Redaktoro en 1934 estis [[Leon Paul Charles Cogen|Léon Cogen]]. La lasta numero estis tiu de decembro 1934. Antaŭe ĝi aperis sub la nomo "Rondiranta gazeto". '''Ekstera ligilo''': [https://search.onb.ac.at/primo-explore/search?query=any,contains,Internacia%20Stenografisto&tab=default_tab&search_scope=ONB_gesamtbestand&vid=ONB&offset=0 Jarkolektoj] de Internacia Stenografiisto (tie skribita "Stenografisto") en la [[Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj|Kolekto por Planlingvoj kaj Esperantomuzeo]] === [[La Internacia Organizo de la Esperanto Movado]] === Dro Smulder. ''La Internacia Organizo de la Esperanto Movado''. Eld. So Sleijtïers, [[Den Haag]], 1912? ===[[Islamo Esperantiste Rigardata]]=== Colin Evans. '''Islamo Esperantiste Rigardata''', 1946? {{citaĵo|Eble pli ol ĉio malhelpas la progreson de [[Esperanto]] la fakto, ke la ordinara homo, sciante nenion ajn pri la lingvo, tamen pro senbazaj antaŭjuĝoj, aŭ aŭdinte la epiteton "artefarita”, emas ĝin kondamni senesplore; kaj anstataŭ rigardi la faktojn aŭ serĉi la [[vero]]n, senkritike glutas kaj ripetas ĉiun absurdaĵon diritan de kontraŭuloj, mem egale sensciaj. La ideo, ke antaŭ ol esprimi opinion, estus dezirinde kontroli la [[fakto]]jn senpartie, malofte eniras lian kapon. Tamen por prijuĝi iun ajn demandon, estas konsilinde atenti ne nur la dirojn de oponantoj, sed ankaŭ tion, kion vere diras kaj kredas ĝiaj partianoj. Kaj oni kredu blinde nek al unu, nek al alia. Kiom el ni vere scias, kion kredas la [[Islamano]]j ? Multaj devus konfesi, ke ili ne funde esploris la demandon, kaj malmulton scias tre precize, studinte serioze nek la kontraŭ nek la por. Jen libreto, per kiu S-ro Evans prezentas al ni tion, kion pri sia religio diras klera Islamano mem. Li atentigas pri similaĵoj inter vortoj Zamenhofaj kaj Islamo ; klarigas la ĉefajn Islamajn doktrinojn kaj [[devo]]jn ; kaj rebatas popularajn miskomprenojn aŭ erarojn. Pri la temo mem ni ne parolos ĉi tie. Ĉu kelkaj asertoj pri [[Kristanismo]] estas justaj, oni povas malkonsenti. Sed Islamon la aŭtoro prezentas klare, racie, kaj alloge. Efektive, ni dubas, ĉu ekzistas tiel trafa resumo en Esperanto pri iu alia religio. Ni volus vidi en [[Esperanto]] similajn traktaĵojn, samstile kaj de klera kredanto verkitajn, pri ĉiu alia [[religio]]. Nenion oni perdas, kaj multon oni povas gajni, el scio kaj kompreno. Lingve la verko estas tre bona. ''Fraŭd-i'' estas radiko ne ofte renkontata, tamen utila kaj internacia. ''Elektriko'' d.e. ''[[elektro]]''. Ĉu kongregacio povas signifi preĝejan [[adorantaro]]n ? La frazo batali post malamiko volas cedi bezonas atenton.|[[La Brita Esperantisto]], n 493-494 maj-jun 1946}} == J == === [[De Jongste suksessen van hete Esperanto]] === '''De Jongste suksessen van hete Esperanto'''. Eldonis de ''Nederlandse Federatie van Arbeiders Esperantisten'', [[Federacio de Laboristaj Esperantistoj]] (la nederlandlingva sekcio de [[Sennacieca Asocio Tutmonda]]), Amsterdamo, 1921 — 16 paĝoj 16.5X11.5 cm. {{Citaĵo|Propaganda [[broŝuro]] en simpligita [[nederlanda lingvo]].|[[Belga Esperantisto]] n092-093 (okt-nov 1922)}} <!-- == Ĵ == --> == K == ===[[Kan Lik]]=== [[Ho Phuong]]. '''Kan Lik'''. Hanoi: Fremdlingva Eld., 1969. - 320 p. {{citaĵo|Kan Lik estas vjetnama heroino, kies faroj en la tragika milito de ŝia lando konsistigas Ia temon de ĉi tiu biografia romano. La verko estas diversflanke interesa, kaj ties Esperanta traduko spegulas la simplan kaj senpretendan stilon de niaj ĉinaj kaj vjetnamaj samideanoj. Ĝin onilegas facile kaj plaĉe.|[[Boletín]] n183 (jan 1971)}} ===[[Kantas la hungara skolto]]=== '''Kantas la hungara skolto: Hungaraj haj Skoltaj Kantoj.''' Eld. Szalay, Budapeŝto, 1933(?) {{citaĵo|Interesa kolekto da kantoj, multaj kun muziknotoj, kiu meritas atenton de ĉiu [[skolto]] aŭ muzikamanto Esperantista. Vortoj en Esperanto, kaj ofte ankaŭ en hungara lingvo. La Espero en B bemola estas tro alta por ordinara [[voĉo]].|[[La Brita Esperantisto]] - Numero 342, Oktobro (1933)}} ===[[Karpetoj transaltis la Drakpordon]]=== '''Karpetoj transaltis la Drakpordon'''. Eld. [[Ĉina Esperanto-Ligo]], Pekino, 1962(?) {{citaĵo|Infanlibreto alvenis tute nepripensite, kaj multe ĝojigis min. Mi rajtas esti infano kaj amuziĝi per la ĉarmaj bildoj, kaj per la mildega feliĉa rakonto pri kvin karpetoj kiuj multe naĝis, senbrue, foje kontraŭ la [[fluo]], unue en trankvila rivereto, poste en rapida torento, finfine en granda riveroj serĉis, demandis, evitis la barojn de la vojo, restis timigitaj de lokomotivo kaj trajno, ĝis finfine ili trovis la grandegan drakpordon, kaj preskaŭ nekredeble ili transsaltis ĝin kaj trovis... Oh, paradiza artEfarita lago, tio estas preskaŭ la ĉielo! La hirundo helpis ilin kaj transdonis salutojn al la avino. Neniu malamo, neniu venĝo, neniu malbonulo; estas bonaj kvalitoj por infana rakonto, senkompare multe pli bona ol tiuj de la t. n. filmoj por infanoj. Aĉetu ĝin, kaj certe vi ne eraros! |E. G. [[Boletín]] n133 (maj 1962)}} ===[[Katalogo de lingvoj]]=== '''Katalogo de lingvoj naturaj, popolaj, literaturaj, klasikaj kaj artefaritaj (provizora listo). Eld. UEA, ĝenevo, 1927, 40 paĝoj. {{citaĵo|Tiu studo enhavas jenajn ĉapitrojn: La Lingvoj de la homaro: Antikvaj lingvoj de la civilizacio; Modernaj kulturlingvoj de tutmonda graveco, kun proksimuma nombro de parolantoj por ĉiu el ili; La [[Lingvo internacia]] kun Mondlingva Statistiko, kiu enhavas la nomon, jaron kaj lokon de apero, nomon de la aŭtoro de 350 projektoj de internacia lingvo.|D-ro Harry Forta. [[Belga esperantisto]] n155 (jan 1928)}} === Katolika Esperantisto === '''Katolika Esperantisto''' estas oficiala organo de [[Katolika Esperantista Hispana Asocio]]. ===[[Katolika terminaro Esperanto-Español]]=== *Claramunt, Jozefo M. (1964): '''Katolika terminaro Esperanto-Español''', [[Tilburg]], [[Internacia Katolika Informejo]], 1964, 56 p., 20, broŝ., Serio de IKI {{citaĵo|En plaĉa broŝura formato kaj klare legebla teksto, la 56 paga terminaro de H.G. Wonnemakers S.J. kaj P. Huberteno O.F.M., aperas nun en la hispana traduko de J. M. Claramunt Sch. P. kiel 5a broŝuro en la Serio de I.K.I. kaj riĉigas la jam abundan fakan vortararon ekzistantan en la Internacia Lingvo. Tiu libreto, kiu speciale interesos la katolikanojn, enhavas laŭ aboca ordo pli ol mil okcent katolikajn terminojn. La traduko estas ĝenerale bona kaj ni devas gratuli la tradukinton pro la laboro farita; tamen, en venontaj [[eldono]]j oni devos korekti kelkajn misaĵojn kiuj enŝoviĝis en la tekston.|N. L. ESCARTIN. [[Boletín]] n149 (maj 1965)}} ===[[Kantono sub bombardo de japanaj aviadiloj]]=== J. O. Thompson. '''Kantono sub bombardo de japanaj aviadiloj'''. Eld. Johan H., Kantono , 1939(?) {{citaĵo|Ĉinujo en Flamoj - 22 karikaturoj aŭ skizoj de ĉinaj artistoj, kun Esperanta teksto. La volumeto prezentas la ĉinan sintenon kontraŭ la japana invado. |[[La Brita Esperantisto]] - Numero 408, Aprilo (1939)}} ===[[La Kialo]]=== R. A. Laidlaw. '''La Kialo''' trad. F. H. Hanbury kaj Luyken. Eld. Walters Brothers, Londono, 1930(?) 64 pĝ. {{citaĵo|Fama religia traktato, jam eldonita en 14 lingvoj.| [[La Brita Esperantisto]] - Numero 309, Januaro (1931)}} ===[[Kiel atingi Edinburgon]]=== '''Kiel atingi Edinburgon. Al Kontinentaj partoprenontoj de la 18a Universala Kongreso de Esperanto.''' Eld. [[James H. Fitton |J. H. Fitton]], [[Huddersfield]], 1926(?), 10 pĝ. {{citaĵo| Ilustrita broŝuro pri la Londona kaj Nordorienta Fervojo|[[La Brita Esperantisto]] - Numero 256, Julio (1926)}} ===[[Kiel Farigi Kreanto Facile kaj Rapide]]=== Petro Den. '''Kiel Farigi Kreanto Facile kaj Rapide'''. Eld. [[Moraviaj Esperanto-Pioniroj]], 1935(?), 230 pĝ. {{citaĵo|Vidante la vivon kiel serion de eksperimentoj, el kiuj nur la sukcesaj estas kreaj, la aŭtoro provis formuli teorion pri la leĝoj de la kreado, kun la celo helpi al la homoj konstrui pli perfektan mondon. Farante krean eksperimenton, oni devas izoli du eksperimenterojn, kiuj estu kontraŭecaj, sed kiuj tamen enhavu ian komunan [[faktoro]]n. La eksperimenteroj sin kontraŭstaras kiel la pozitivo—la negativon, la viro—la virinon, la progreso—la konservemon, la produktanto—la konsumanton. La pozitiva elemento rigardas al la estonteco, la negativa al la estinteco; la pozitivo celas la unuecon, la negativo—la diversecon. Krea eksperimento faras ekvilibron, [[harmonio]]n, inter la du eroj, kiuj per tio perdas siajn karakterizajn trajtojn kaj kunfandiĝas en novan, tute proprakarakteran tuton. La [[sukceso]]n de la krea ago kondiĉas la ekzisto, en ĝusta kvanto, de ia eraremo, ia pekemo; per ĉiu sukcesa [[eksperimento]] oni iom malpliigas la eraron, la pekon, kaj samgrade alproksimiĝas al la perfekteco. Detale eksponinte la teorion, helpe de analogia rezonado, Petro Den prove aplikas ĝin al konsidero pri iuj gravaj problemoj de la nuntempa mondo; per ĝi li esploras la rilatojn inter la milito kaj la paco, inter la [[reganto]]j kaj la regatoj, kaj inter la scienco kaj la arto. Povas esti ke la teorio en si mem nemulte valoras, sed oni rajtas senhezite rekomendi la verkon kiel tre interesan provon de unu homo ekvilibrigi siajn diversecajn ideojn en la kadro de filozofia leĝaro. La nomo de la eldonfirmo garantias pri la ĝenerala kompetenteco de la traduko ; nur pri detaloj de lingvo-uzo oni povus disputi.| [[Alec Venture]]. [[La Brita Esperantisto]] - Numero 373, majo (1936)}} ===[[Kio estas Socikredito?]]=== Social Credit Coordinating Committee. '''Kio estas Socikredito?'''. Eld. Gordon House, [[Nottingham]], 1947(?) {{citaĵo|Ĉi tiu broŝuro tre klare prezentas la [[ideo]]jn pri ekonomia reformo kiujn iniciatis majoro C. H. Douglas, kaj kiuj (sub la nomo ''Social Credit'') trovas konstante pli grandan [[akcepto]]n. La verko estas malgranda, sed ĝiaj 41 paragrafoj tre klare prezentas la [[afero]]n, sub la rubrikoj ''Graveco de la individuo, Celo de industrio, Manko de mono, [[Eksporto]] ne estas solvo, De kie la mono venos? Nacia kredita departemento, [[Vendado]] subkosta (Justa prezo), Nacia [[dividendo]], [[Libereco]] de elektado. La traduko, farita de [[John Leslie]], estas modela. Ni prefere dirus ''investi'', ol ''plasi''. Ĉu ''Socia [[kredito]]'' ne estus pli agrabla formo, ol Socikredito?|[[La Brita Esperantisto]] - numeroj 509-510 sep-okt 1947}} ===[[Kion rakontas amikoj de Peĉjo]]=== Hermynia Zur Mŭhlen. '''Kion rakontas amikoj de Peĉjo''' trad. "Senheredigito". Eld. [[Sennacieca Asocio Tutmonda]], Leipzig, 1928(?) ===[[Kiu estas kiu inter Nord-Amerikaj Esperantistoj]]=== '''Kiu estas kiu inter Nord-Amerikaj Esperantistoj'''. Eld. Postnikov. ===[[Kiu estas Jozefo?]]=== [[Johan Valano]] kaj Vjekoslav Iveziĉ. '''Kiu estas Jozefo?'''. Eld. [[Internacia Kultura Servo]], Zagrebo, 1984. {{citaĵo|Bildstria [[rakonto]] en facila lingvaĵo, verkita kiel ekzercolegaĵo akompane al „la zagreba instrumetodo".|[[Der Esperantist]] n130_feb. 1985}} ===[[Kiuj semas plorante]]=== [[Éva Tófalvy]] kaj [[Oldřich Kníchal]]. ''Kiuj semas plorante, romano'', 1984, 107 paĝoj, [[Universala Esperanto-Asocio]], Roterdamo,<ref>(eo) [https://www.youtube.com/watch?v=z8Ern0dcNN4 Kiuj semas plorante... - Nicola Ruggiero], YouTube-filmeto</ref>, ISBN 9290170298. Romano kiu ricevis la premion "Raymond Schwartz"<ref>(eo) [https://www.esperokatolika.org/ek19761980/ek1979_05.htm#11 Premio "Raymond Schwartz] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20221215174214/https://www.esperokatolika.org/ek19761980/ek1979_05.htm#11 |date=2022-12-15 }}", Esperanto Katolika, n-ro 5, 1979.</ref> (elp. Ŝvarc), kvazaŭ taglibro de homo, kiu erarvagas sub influo de [[Faŝismo|faŝisma]] ideologio<ref>(eo) [https://katalogo.uea.org/katalogo.php?inf=2241&id=786&recenzo=montru#ek Recenzo de Don Harlow], UEA</ref>. {{citaĵo|«Kiuj semas plorante...» estas psikologia, intima romano, kvazaŭ taglibro de la protagonisto, kiu rakontas pri siaj viveventoj kaj siaj psikaj sintenoj kaj reagoj al la vivo. La aŭtoroj montras, kiel homo povas erarvagi sub la influo de politika ideologio ĉi-kaze naziismo — ĝis perfido al siaj kunhomoj kaj eĉ intimuloj. La stilo estas modera, sen superfluaj precizigoj. La konstruo estas kohera, ne dispeciĝas en ĉapitrojn. Personecaj karakterizoj estas sukcesaj, sociaj kaj politikaj eventoj klarigas el cele efikantaj dialogoj kaj sobraj evidentigoj. Por la Premio konkursis dek manuskriptoj de naŭ aŭtoroj el ses landoj. Eva Tófalvi naskiĝis en Mohacs, Hungario, en 1947-a. Ŝi estas diplomito de la [[Universitato Eötvös Loránd]], [[Budapeŝto]], pri la hungara kaj Esperanta [[filologio]]j. Si jam gajnis kvar aliajn premiojn en la Belartaj Konkursoj de UEA. Ŝi estas la ĉefaŭtoro de «Kiuj semas plorante...». Oldrich Kníchal naskiĝis en [[Humenné]], [[Ĉeĥoslovakio]], en 1939-a. Li finstudis historion kaj filologion en [[Prago]]. Ekde 1981-a li estas redaktoro de la slovaklingva gazeto en Budapeŝto. En 1982-a li gajnis la Premion Luigi Minnja [''tiel''] pro eseo, Eva Tófalvi kaj Oldrich Kníchal estas geedzoj.|Suno. [[Boletín]] n264 (jul 1984)}} {{referencoj}} ===[[Konciza Kompendio por ludi la Klavaron per Klavarskribo]]=== '''Konciza Kompendio por ludi la Klavaron per Klavarskribo'''. Klavarskriba Instituto, Londono, 1948(?) 16 pĝ. {{citaĵo|Jen gvidlibro en Esperanto por la [[lernado]] de genia sistemo de muzika notacio kiu havas Esperantan nomon : “[[Klavarskribo]]”. Antaŭ proksimume 15 jaroj, Cornelius Pot, nederlanda sciencisto kun pasio por [[muziko]], elpensis novan sistemon de muzika notacio, kiu forigas kelkajn el la malfacilaĵoj kaj komplikaĵoj, kiuj ofte senkuraĝigas la lernanton de la piano per la malnova notacio. La sukceso de la metodo iris de lando al lando, kaj nur la postmilitaj malfacilaĵoj (ekz, papermanko) malhelpis ĝian pli rapidan disvastiĝon. Nun, kuraĝigite de ĉiam pli granda aro de diversnaciaj uzantoj, la eldonisto, mem fervora Esperantisto, decidis aperigi ĉi tiun lernolibron en [[Esperanto]]. Per ĝi la jam senkuraĝiĝinto aŭ la nova aspiranto povas eklerni, kaj je sia surprizo tuj provi kaj reprodukti jam konatajn ariojn. Troviĝas pli ol 10,000 diversaj muzikaĵoj en la klavara sistemo. |[[La Brita Esperantisto]] - numeroj 521-522, septembro - oktobro (1948)}} ===[[Konfeso (romano)]]=== [[Milka Pogaĝic]]. '''Konfeso''' trad. [[Antonija Jozičić]]. 1914(?) ===[[Konturo de Oomoto]]=== '''Konturo de Oomoto'''. Eld. Propaganda Oficejo, [[Kameoka]], 1932(?) {{citaĵo| Libreto de propagando|[[Brazila Esperantisto]] 1932 j23_n01-03_jan-mar.}} ===[[Kortfattet Oversigt over Worms’ System paa Esperanto]]=== [[Robert Kreuz]] kaj A. Worms. '''Kortfattet Oversigt over Worms’ System paa Esperanto'''. Eld. Stenografisk Tidsskrift, [[Horsens]], 1934(?), 8 pĝ. {{citaĵo|Resuma adapto por Esperanto de la [[stenografio]] Schrey-Worms. Klare presita, sed tro konciza por utili al tiu, kiu ankoraŭ ne scias la sistemon. |[[La Brita Esperantisto]] - Numero 349, Majo (1934)}} ===[[Kudlago, la malgranda eskimo]]=== [[Nienke van Hichtum]] '''Kudlago, la malgranda eskimo''' tradukis S.D. Mannoury. Eld. Societo Esperanto, Stockholm, 1935(?), 40 pĝ. {{citaĵo|Libreto por novuloj kaj junuloj, kiun ili kun ĝojo kaj utilo legos. La simpla, reala rakonto pri la simpatia eskima bubo Kudlago vekos nian simpation por li kaj lia popolo. La lingvaĵo estas glata, kaj oni plene povas rekomendi la libron al komencantoj kiel ankaŭ al pli lertaj esperantistoj, kiuj deziros sin distri per legado de interesa rakonto. La kovrilo prezentas tutpaĝan originalan bildon de la malgranda Kudlago kaptanta fiŝojn.|[[Bulgara esperantisto]] j.17 n.05-06 jan.-feb. 1936}} ===[[Kudra kaj Trika Terminaro]]=== Myrtle Verda kaj Vilĉjo Verda. '''Kudra kaj Trika Terminaro'''. 1948(?) {{citaĵo| Oni ofte diras, iom ŝerce, ke se kunvenas du Esperantistoj, ili babiladas en Esperanto, sed ke du Esperantistinoj post la unuaj [[frazo]]j emas fali en la nacian lingvon, pro la [[manko]] de teknikaj terminoj pri vestaĵoj kaj aliaj aferoj kun [[intereso]] por virinoj ! Jen provo almenaŭ parte forigi tiun mankon. Efektive vestoj kaj ŝtofoj diferencas ĉiulande kaj ĉiuepoke ; kaj ĉiu fabrikisto emas konstante elpensi por siaj varoj novajn fantaziajn nomojn, baldaii forgesota,iii ; oni do povas dubi, ĉu estas eble aŭ eĉ dezirinde, doni internaciajn nomojn al [[afero]]j pure naciaj, lokaj, aŭ efemeraj. [[Kudrado]] kaj trikado, tamen, prezentas [[kampo]]n internacian kaj gravan, ĝis nun ne sufiĉe atentitan. Al mi, laiko, ŝajnas, ke Ges. Verda bone kompilis ĉi tiun provan [[terminaro]]n; tamen ili saĝe kaj modeste petas komentojn kaj proponojn por plibonigo. Ili mem proponis nur jenajn [[neologismo]]jn : '''''ĉika''' (prefere ol ŝika), chic ; [[nilono]], nylon ; [[plasto]], plastic (material) ; '''tredi''', thread (fadenon en kudrilon, stangon tra ringoj, laĉon tra truoj) ; [[tredilo]], bodkin ; '''trikroĉi''', tricot. Aliaj radikoj jam uzitaj estas ''[[bajeto]], baize ; [[ĉeniljo]], chenille ; '''eskalop-i''', -os scallop ; '''kordur(oj)o''', corduroy ; [[mohajro]], orli (hem), '''sarsen(et)o''', [[silesio]], [[vincjo]], '''-eto''', wincey -ette''. Ĉu ''merceri— mercerize'' ([[Robert Kreuz|Kreuz]]) aŭ ĉu (laŭ la [[Terminaro]] kaj [[PV|P.V.]]) ''mercer-o - mercery ?'' Por ''to mercerize'' la internacia [[formo]] estas ''mercerizi''.|[[La Brita Esperantisto]] - Numeroj 513-514 jan-fev 1948}} ===[[Klereco por Hodiaŭ kaj Morgaŭ]]=== '''Klereco por Hodiaŭ kaj Morgaŭ'''. Eld. [[Verlag Zeit im Bild]], Dresden, 1971(?) 68 paĝoj . {{citaĵo|La broŝuro tem as pri la kleriga sistem o socialism a funkcianta en la [[Germana Demokrata Respubliko]]. Sendube ĝi havas por niaj pedagogoj aplikeblajn sugestojn en la kampo de la edukado. Aparte interesa estas la rubriko 'Kunlaboro de lernejo kaj gepatroj’. Leginda kaj pensiga broŝuro kun pozitivaj ideoj rilate al kelkaj problem oj, kiuj tutm onde plagas la klerigan sistemon.|[[Fernando de Diego|F. de Diego]]. [[Boletín]] n185 (maj 1971)}} === [[Kleine Esperanto Sprach lehre]] === [[Herman Böbs]]. '''Kleine Esperanto Sprach lehre'''. Ader & Borel, Dresden, 1918. {{citaĵo|Bona gramatiko, sufiĉe kompleta en malgranda volumo, praktike aranĝita kun bonaj ekzemploj. En la estontaj eldonoj, kiujn ĝi meritas, estu evitataj kelkaj lingvaj kaj logikaj malbenoj, kiel ekz. "La botisto flikas tiajn ŝuojn, kiuj estis difektataj"; "preferi ovaĵon ol viando" (intence ol anstataŭ al. Kial?); "en nia lingvo estas amaso da lerninda" (lernindaĵoj). "Rapidvagonaro ne haltas en ĉiu stacio kaj bezonas tial proksimume nur la duonan tempon pro sia preskaŭ duobla rapideco" (du katŭzoj nekorekte kunigataj per tial kaj pro), "la tramvojo, kies elektraj veturiloj estas nur duope aŭ triope, dum fervoja vagonaro enhavas ofte 30 vagonojn ("Elektra" estas nur la motora veturilo, ne la senmotoraj vagonoj). |St. Esperanto n238 jun 1920}} ===[[La Kolorigisto-aerveturanto]]=== V. Godineau. '''La Kolorigisto-aerveturanto''', traduko de la grupo Esperantista de Monako, 1905. {{citaĵo|La Kolorigisto-aerveturanto estas la titolo de -24-paga broŝureto tradukita de la grupo Esperantista de [[Monako]], kaj ''tre bone'' tradukita. Ĝi estas rakonteto de aventuro en [[balono]]; kaj troviĝas en la [[Kolekto Esperanta aprobita de d-ro Zamenhof|Kolekto Aprobita]] ; ĝia prezo estas 30 centimoj (4 pencoj afrankite). Tre taŭga kiel [[legolibro]] en la kursoj de lernantoj.|[[La Brita Esperantisto]] - Numero 006, junio (1905)}} === Komerca Foiro de Paris === '''Komerca foiro de Paris 10 — 25 Majo 1921'''. 4 paĝoj 16 X 24 cm. {{Citaĵo|Belaspekta sur luksa papero presita prospekto kun 4 fotografaĵoj. La Komitato de la Foiro sciigas ke ĝi korespondas per ĉiuj lingvoj, speciale per Franca lingvo kaj Esperanto.|[[Belga Esperantisto]] n075-076 (maj-jun 1921)}} ===[[Komercaj leteroj (Berthelot kaj Lambert)]]=== [[Paul Berthelot]] kaj [[Charles Lambert]]. '''Komercaj Leteroj''' . Eld. [[Hachette]], Parizo, 1903. {{citaĵo|Samtempe la « Fundamenta Krestomatio » de Dro Zamenhof, ni ankaŭ ricevis «Komercaj leteroj » de niaj amikoj P. Berthelot kaj Ch. Lambert; prezo 0,50 franko, ĉe Hachette kaj Kio (''tiel'') kaj ĝiaj tenejoj. Tiu broŝuro enhavas multajn modelojn da leteroj, avizoj, kambioj, reklamoj, anoncoj, k. t. p. kiuj gvidos la komercistojn kaj permesos al ili facile kaj ĝuste redakti iliajn esperantajn skribaĵojn. Dezirante fari persone specialan [[propagando]]n ĉe la komercaj Societoj, ni petas amikojn sendi al ni ĉiujn komercajn presaĵojn, kiujn ili ricevus aŭ almenaŭ sciigi nin pri tio. De nun ni dankas ilin.|[[La belga sonorilo]] - Numero 016, Decembro (1903)}} ===Konsiloj al Esperanto-Instruistoj=== '''Konsiloj al Esperanto-Instruistoj'''. Eld. Esperanto-Instituto de Estonio, Tallinn. 1928. {{citaĵo|KONSILOJ REKOMENDOJ KAJ KLARIGOJ por la kandidatoj al la Esperantoekzamenoj, aranĝataj ĉe la suprecitita Instituto. Sespaĝa folio. |[[Belga esperantisto]] n168-169 (feb-mar 1929)}} === [[Kondiĉoj de la Armistico]] === '''Kondiĉoj de la Armistico'''. Novembro 1918, en angla kaj Esparanta lingvoj. Tiun ĉi dokumenton eldonis la [[BEA]], literatura kaj debata Societo por elmontri la taŭgecon de Esperanto por gravaj internaciaj aferoj. La oficiala angla teksto (kiel ĝi aperis en la ĵurnaloj) estas prezentita, kune kun Esperanta traduko. Brita Esperanto-Asocio. ===[[Kristana kulturlaboro en nia tempo]]=== Erik Hj. Linder.''' Kristana kulturlaboro en nia tempo: Prelego ĉe tutŝtata kunveno de la svedaj liberaj Eklezioj'''. Eld. Esperanto-Missionen, Nora Stad. Svedujo, 1957. Broŝ 28 p.. 12X19. {{citaĵo|La aŭtoro konstatas ke nuntempe “ mirige malmultaj kristanoj sin okupas pri arto. ” Li reĵetas la ideon ke tio sekvas el la fakto ke ” la plej grava kultura kontribuo de la kristana eklezio tutsimple estas prediki evangelion al homoj por konvertiĝo kaj saviĝo. ” Li emas kredi ke la ebla kaŭzo de la manko pli ĝuste estas ke " la nun ekzistantaj kristanaj grupoj ial fariĝis malpli konvenaj kiel kulturmedioj. ” Artistoj ja kaj ĝenerale ĉiuj homoj kiuj kreas lon novan sur la kampo de kulturo kaj scienco, malŝatas la malnovan kaj la laŭkutiman ; ili " provas eviti ĉiuin pretajn opiniojn, ĉiujn liniile rektajn [[direktivo]]jn. ” Siaflanke " la katolika eklezio (kaj la angla alteklezio) sukcesis krei favoran kulturan medion. ” Do, se ankaŭ ” la sveda [[kristanaro]] volas formi kulturan medion, tiam ĝi estu vigle diferencigita medio, ne uniformita tia ", kiu " entenu ĉiajn celadojn kaj [[intereso]]jn ” , konkludas la aŭtoro.|F.C. [[Belga esperantisto]] n358 (sep-okt 1958)}} {{citaĵo|La verkisto, profunde kristana kredanto en ĉi tiu broŝuro tre bone pristudas la [[problemo]]n laŭ plej larĝa kompreno: artoscienco-politikoj pri la rilato inter Kristanismo kaj Kulturo. Estas rimarkinde, ke la pensoj de Erik Hj. Linder koincidas en multaj aspektoj kun unu el la lastaj Mesaĝoj de la Papo [[Pio la 12-a]], en kiu oni asertas, ke ĉiu kulturo fundamentas en la religio. Malgraŭ la fakto, ke la aŭtoro estas [[protestanto]], sur paĝo 18 vi trovos bonajn vortojn pri la [[Katolika Eklezio]], kiu vere imponas pro sia firma doktrino. Legante tiun ĉi broŝuron, oni povas konstati, ke la aŭtoro ne lasas sin konsterni pro la plej modernaj eltrovoj, sed restas firme staranta sur la kristana fundamento, kiel la nura bazo por feliĉo kaj ĝojo.| J. JUAN FORNÉ. [[Boletín]] n113 (jan 1959)}} ===[[Kristo kaj Hitlero]]=== H. Boschma. '''Kristo kaj Hitlero''' trad. M.F. Roelants. Eld. [[Tijdsivoom]], [[Lochem]], 1939(?) {{citaĵo|La Nederlanda eldono de ĉi tiu verketo jam atingis la sepan eldonon. En la Biblio ni legas, ki iam [''tiel''] grandaj homamasoj kunvenis, por aŭskulti [[Kristo]]n. Nuntempe la homamasoj emas forgesi Kriston, kaj prefere aŭskultas iun [[Jiddu Krishnamurti|Kriŝnamurtin]] [''tiel''], [[Josif Stalin|Stalinon]], [[Benito Mussolini|Musolinon]], aŭ [[Adolf Hitler|Hitleron]]. Kiel klarigi la eksterordinaran kaj preskaŭ senliman influon, kiuj tiaj gvidantoj malsamaj inter si posedas super la [[animo]] de homoj inteligentaj kaj eĉ religiaj ? Ĉu Kristo vere perdas sian signifon por la homaro ? Kial oni kreas por si novajn diojn ? Traktaĵo interesa kaj aktuala. Esperanta stilo sufiĉe klara, tamen plibonigebla. |[[La Brita Esperantisto]] - Numero 416, Decembro (1939)}} ===[[Kun la defendantoj de Kon Ko]]=== [[Ngujen Khai]]. Kun la defendantoj de Kon Ko. Hanoi: Fremdlingva Eld.,[1967]. - {{citaĵo|Novelo, kiu rakontas pri la heroaĵoj de la defendantoj de [[Kon Ko]], «Insulo de l’ herboj», kontraŭ la atakoj de usonaj militŝipoj kaj aviadiloj. Tiu insuleto, situanta je tridek kilometroj for de la kontinenta [[Nord-Vjetnamio]] kaj proksime de la 17a paralelo, kvankam ampleksas nur kvar kvadratkilometrojn, tamen, depost la komenco de la usona-eskalado, fariĝis morala bastiono por la tuta popolo pro siaj impetaj rebatoj kontraŭ la ĉiutagaj bombardadoj de tiel potenca malamiko. En tiu malŝirmata antaŭposteno de sia lando, ties defendantoj heroe batalas, kvazaŭ tio estus lia normala vivo. Tiuj junuloj, pli malpli dudek jaraj, plenaj de batalvoko preskaŭ ne konis veran pacon, ĉar la unua rezistado kontraŭ la francaj koloniistoj ja okazis dum ilia infaneco. Tre sobraj pro kutimo, ili ne multe bezonas por sia nutrado. Akvo kaj rizo sufiĉas, sed, krom tio, ili havas abunde [[krabo]]j kaj sovaĝaj legomoj kaj herboj por regali sin. Kovritaj per toloj de usonaj paraŝutoj kiel pluvaj ŝirmiloj, bone kamuflitaj per [[liano]]j kaj ĉiam en tre malgrandaj grupetoj, ili ne facile povas esti trafitaj de la malamiko kaj, tiel, la insula malsanulejo ordinare estas preskaŭ malplena. Foje, post furioza artileria duelo, dum kiu la insuleto estis batita per tunoj da [[bombo]]j kaj centoj da raket-kugloj, iu komentarias: «Ĉio ĉi tio nur estas vanta [[disperdo]] de municioj. Kiel mallertaj ili estas!» Simpla rakonto kun simplaj batalantoj, plenfidaj pri sia venko, por kiuj la [[morto]] nur signifas gloran akcidenton. La verko estas bone presita kaj flue skribita, kvankam, eble pro influo de sia nacia lingvo, oni tro ofte uzas la prezencon en la verbaj tempoj.|J. Devis. [[Boletín]] n163 (sep 1967)}} === [[Kvara Internacia Foiro de Retchenberg]] === * '''IVa Kvara Internacia Foiro de [[Retchenberg]]. 11-19 Aŭg. 1923. Prospekto'''. 8 pĝ. 22,5 x 28,5 cm. * E . Spiethof. «'''La senco de la Foiroj'''» , 1 pĝ, 22,5 x 28,5 cm . === [[Kvar Evangelioj kunigitaj en unu rakonto]] === R. Laisney. '''La Kvar Evangelioj kunigitaj en unu rakonto'''. Eld. [[Hachette]], Parizo, 1908,197 p. Aprobita de la katolika eklezio. <small>(IEMW:700.935-B.Esp-)</small> === [[Kuracisto (revuo)]] === '''Kuracisto''' estis internacia monata revuo pri [[medicino]], kiu eldoniĝis ekde [[1913]] en [[Varsovio]]. (Unua) redaktoro kaj administranto estis d-ro [[Józef Chybczyński]]. === [[La Kvinjaro de Sovetlandoj]] === '''La Kvinjaro de Sovetlandoj'''. De Sosnowski, el la rusa trad. V. Polakov. 1923, 80 p. Ĝi per multaj bildoj kaj sugesta teksto iom malkaŝas al ni la spiritstaton, kredon kaj iluziojn de niaj orientaj najbaroj.“ (G. S. ,E' 1923 p: 183.) == L == ===[[Land-defendado per nemilitaj periloj]]=== [[Frans Daels]]. '''Land-defendado per nemilitaj periloj''' trad. J. Debenf kaj P. Uittenbogaavd. Eld. V.O.S. Bruselo, 1939(?) {{Citaĵo|Interesa kaj pensiga parolado, kiu montras la danĝerojn de la nuna armado, kaj proponas kiel [[solvo]]n rimedojn por civitana sindefendo per [[defendilo]]j nemilitaj sed efikaj. La rezisto proponata estas ne nur pasiva, sed ankaŭ tre aktiva. La [[plimulto]]n de la libro ĉiu pensulo sendube konsentos. Iuloke ĝi ŝajnas neklara aŭ pridubebla ; sed la tuta [[parolado]] estas tre studinda.|[[Montagu Christie Butler|M.C.B.]] [[ La Brita Esperantisto]] - Numero 414, Oktobro (1939) }} ===[[La landlima problemo inter Ĉinio kaj Hindio]]=== '''La landlima problemo inter Ĉinio kaj Hindio'''. Pekino: Fremdlingva Eldonejo, 1963. - 133 p., [13] faldfolioj: multaj mapoj. {{citaĵo|La libro temas, kiel la titolo indikas, pri la disputo inter Ĉinio kaj Hindio pro la landlima problemo kaj enhavas diversajn deklarojn, de la Registaro de la [[Ĉina Popola Respubliko]], kaj leterojn de la ĉefministro [[Goŭ Enlaj]] al la ĉefministro [[Jawaharlal Nehru|Nehru]] kaj al la gvidantoj de aziaj kaj afrikaj landoj. Neriproĉebla [[lingvaĵo]]. |N. L. ESCARTIN. [[Boletín]] n138 (okt 1963)}} ===[[Leĝoj de la homa socio]]=== '''Leĝoj de la homa socio''' trad. U. Ungert. [[Eldonejo Lanterno]], [[Munkeno]], 1968. 79 paĝoj, {{citaĵo |La libreto entenas faskon de pensoj, ĉefe pri politiko, ĝenerale ne tre originalaj, kelkaj kontestindaj, apud evidentaj veroj de etika inspiro. Jen specimeno: “ĉiuj scias, ke nobla semo ne kreskas de si mem, sed postulas penon, sistemecan flegadon. Male herbaĉo ekŝvelas, tuj kiam la homamano, kiu ĝin kontraŭbatalas, forestas”. La lingvo kaj la stilo ne meritas multan laŭdon, kaj denove konfirmiĝas, ke oni ne sufiĉe atentas la ĝustan admonon de Waringhien: neniam publikigu [[traduko]]n, eĉ dek-linian, kiun vi ne kontroligis per klera, alilingva esperantisto! |aŭtoro = [[Fernando de Diego|F. de Diego]] }} ===[[Lernolibro de la Esperanta stenografio]]=== *[[Ludoviko Jakob]]. '''Lernolibro de la Esperanta stenografio'''. Eld. Ludoviko Kókai, Budapest, 1913(?) ===[[Lernolibro de Esperanto por la unua lernojaro]]=== [[Jordan Markov Iliev]], [[Kunĉo Vâlev]], [[Ivan Sarafov]]. '''Lernolibro de Esperanto por la unua lernojaro'''. Ŝtata Eldonejo Narodna Prosveta, 1976/1982. {{citaĵo|En Bulgario aperis nova lernolibro por komencantoj, „Lernolibro de Esperanto por la unua lernojaro“. Ĝi konsistas el du enkondukaj kaj 26 ĉefaj lecionoj; krom tio ĝi enhavas 5 ripetajn lecionojn. Legante la [[enhavtabelo]]n, oni povas kontente rimarki, ke ne gramatikaj, sed ĉiutagaj paroltemoj donas al studanto la direkton de lia okupiĝo pri Esperanto. La temoj ampleksas ekzemple la lernejon, la familion, la homan korpon, [[ekskurso]]jn, feriojn, la junpioniran organizon, la laborbrigadon, la kulturan [[vivo]]n, la belan patrolandon Bulgarion, la Unuan de Majo, la organizan laboron de la [[esperantisto]]j. Evidentiĝas, ke tiu ĉi nova lernolibro laŭ [[temelekto]] plenumas gravan lernpsikologian postulon: La instrumaterialo devigu la lernantojn ke ili malkovru siajn pensojn pri diversaj vivsferoj. Foliumante la lernolibron, oni estas surprizita per la granda nombro de [[ilustraĵo]]j, kiuj konvinke klarigas novajn gramatikaĵojn. Tial alia lernpsikologia postulo estas plenumita: Tipaj ecoj de la fremda lingvo estu instruataj tiamaniere, ke ili en la cerbo de lernanto ligiĝu kun personaj [[impreso]]j, travivaĵoj kaj emocioj. Ĉiu leciono estas pliaĉigita per ekzercoj, kiuj celas al ellaborado ĉe [[lernanto]] de diversspecaj lingvokapabloj: bela skribado, preciza lingvologika pensado, memstara formado de esperantlingvaj respondoj aŭ demandoj ktp. La lernolibro meritas rekonon pro sia eduka tendenco: Lernante Esperanton laŭ tiu ĉi libro, vi ekkonas multajn sciindaĵojn aŭ politikajn principojn, ekz.: — „La patrolando postulas de ni esti fortaj, sanaj kulturaj kaj saĝaj [[civitano]]j“ (sepa leciono); — „Ĝi (t. e. la bulgara popolo T. D.) inde plenumas la testamenton de nia instruanto [[Georgi Dimitrov]] — en 15 — 20 jaroj atingi tion, kion aliaj popoloj ĉe aliaj kondiĉoj atingis dum tuta jarcento. Kaj tiu tasko estis plenumita“ (deknaŭa leciono); — „En la Parko de la Libero ni vizitis la Fratan Tombejon de la pereintoj en la batalo kontraŭ la faŝismo. Ni haltis ĉe la [[Monumento de la soveta armeo (Sofio)|Monumento de la Soveta Armeo]] (deknaŭa leciono); Sendube, ankaŭ tria postulo al vera lernolibro de fremda lingvo estas praktike uzita: La lernado de iu fremda lingvo samtempe formu la [[personeco]]n de lernanto. Tiu tria postulo havas plej gravan signifon por la instruado de [[internacia lingvo]] Esperanto. Ni konvinku la popolojn kaj pacamantajn registarojn pri la volo cle esperantistoj en socialismaj landoj, partopreni la konstruadon de la nova socio kaj batali por ĝi! Kelkaj rimarkoj pri eventuala plibonigo de la priparolata bulgara lernolibro: Unue — Ekde la unua ĝis la fina leciono ĉiuj laborinstrukcioj estas formulitaj en bulgara lingvo. Kial ne paŝo post paŝo anstataŭigi la bulgarlingvajn instrukciojn per esperantlingvaj? Tiel la lernantoj pasante povus pligrandigi sian pasivan vorttrezoron. Due — La minusklo „k“ en la manskriba formo estas donita kirile („K“, p. 6 kaj 31), ĝi estas skribenda en latina skribmaniero „k“. Entute — rekomendinda lernolibro de Esperanto! Mi esperas, ke ĝi influu krean rilaton al fremdlingva metodiko flanke de niaj instruantoj kaj [[instruisto]]j. |[[Till Dahlenburg|T. Dahlenburg]]. [[Der Esperantist]] - Numero 091, Majo (1978)}} ===[[Lernu Esperanton]]=== '''Lernu Esperanton''' Eld. Quarello & Cia. Buenos Aires, 1947(?) {{citaĵo|Tiu libreto estas eltiraĵo el la ampleksa verko «LERNU ESPERANTON», kiu ne estas ankoraŭ eldonita kaj destinita por tiuj, kiuj volas ellerni bone la lingvon. Kompreneble ĝi taŭgas bone por hispanlingvanoj, pro klarigoj superfluaj por alilingvuloj.|[[Afrika Revuo]] numeroj 11-12, Novembro - Decembro (1947)}} === [[Leteroj al Brigito]] === J. B. Severac. '''Leteroj al Brigito'''. La socialista partio, ĝiaj principoj kaj ĝiaj taskoj. 1933, 207 p. === [[Lehbuch der Weltsprache Esperanto]] === [[Karl J. Loy]]. '''Lehbuch der Weltsprache Esperanto'''. Eld. J. C. Huber, Dresden, 1921 === [[Libero (revuo)]] === '''Libero'''. Monata revuo de movadoj por reformigo de la vivo. Interese redaktita. Aperis en 1925-26; 244 p. Formato 29x31. (BIL, p: 319.) ===[[Liberigo de timo kaj mizero]]=== '''Liberigo de timo kaj mizero'''. Eldonis Internacia Asocio Bellamy, [[Beverwijk]], 1952 {{citaĵo|Bellamy-Asocio celas formi socian strukturon laŭ ekonomiaj kaj sociaj ordoj klarigataj en la recenzata broŝuro. La Asocio, por disvastigi sian celon tra la mondo, uzas Esperanton kiel internacian lingvon. Por ni, tiu fakto estas la detalo plej rimarkinda kaj tio estus tre plaĉa, ke kia ajn Asocio kun universalaj celoj ankaŭ uzus Esperanton anstataŭ ignori ĝin.|[[Boletín]] n046 (okt 1952)}} ===[[La Libervola Help-servo en la inunditaj regionoj de Liĥtenstejno]]=== '''La Libervola Help-servo en la inunditaj regionoj de Liĥtenstejno (2an de Aprilo ĝis 5a de Oktobro 1928)'''. Eld.: Konstanta Komitato por la LHS, [[Basel]], ĉ 1930. {{citaĵo|Multilustrita broŝuro kun artikoloj en germana, franca kaj angla lingvoj kaj resumo en Esperanto. Tiu libreto donas klaran bildon pri la organizo kaj pri la rezultoj de help-servo organizita dank’al libervolaj laborantoj en la forte frapitaj regionoj.|[[Belga esperantisto]] n180 (feb 1930) }} ===[[Libroj el la lando de la XXVI-a Universala Kongreso de Esperanto]]=== '''Libroj el la lando de la XXVI-a Universala Kongreso de Esperanto'''. Eld. [[Eldona Societo Esperanto]], [[Stockholm]], 1934. ===[[Lingva planado kaj leksikologio]]=== '''Lingva planado kaj leksikologio'''. Fonto, Chapecó, 2001. {{citaĵo|12 kontribuaĵoj en [[Esperanto]] kaj 5 angle dum la II Simpozio de la [[Akademio de Esperanto]] okazinta en Zagreb 2001. Entute partoprenis lingvistikaj [[sciencisto]]j el 9 landoj nome: Hungario 3. [[Germanio]] 3, Usono 2, [[Ĉinio]] 2, Pollando 2, Serbio 1, Ukrainio 1, [[Brazilo]] 1 kaj Aŭstralio 1. Jen ŝanco por profundigi viajn konojn pri Lingva planado kaj Leksikologio. |[[Brazila Esperantisto]] - Numero 323, Aprilo ĝis Junio 2003}} ===[[Li oferis sian vivon, por ke ni vivadu]]=== [[Merle Eyles]]. '''Li oferis sian vivon, por ke ni vivadu'''. 1939(?) {{citaĵo|Rakonto pri la vivo kaj morto de la Pola militrezistanto Jozef Stankunas. |[[La Brita Esperantisto]] - Numero 410, Junio (1939)}} == M == ===[[Malantaŭ la Fronto]]=== '''Malantaŭ la Fronto'''. Eld. [[Esperanto-Undo Koenkai]], Tokio, 1939(?) {{citaĵo|Kolekto da [[bildo]]j montrantaj helpon donatan de la [[japana registaro]] al ĉinoj en la invadita teritorio. |[[La Brita Esperantisto]] - Numero 408, Aprilo (1939)}} ===[[La maljunulino kiu paŝis en la maro]]=== San Antonio ([[Frédéric Dard]]). '''La maljunulino kiu paŝis en la maro''' trad. [[Armela Le Quint]] kaj [[Ĵak Le Puil]]. Eld. [[Espéranto France]], 1996. Originala titolo: "La vieille qui marchait dans la mer" . {{citaĵo|Jen libro nepre legenda de esperantistoj (ne [[komencanto]]j) kiuj ankoraŭ opinias, ke oni ne povas ĉion esprimi en Esperanto. Tiuj kiuj ne scias kiel "aristokrate" insulti, amuzu sin legante tiun libron. Tiuj kiuj bezonas sinonimojn por la instrumentoj el kio konsistas niaj seksaparatoj lernu tiun verkon. Vi trovos almenaŭ ok vortojn ekde vulvo ĝis la simpatiaj inejo kaj etgroto por la mitula mitologia jonio. Pri penisoj aŭ pliaj ĉuroj kaj kacoj la vortaro estas same riĉa. Mi persone ne ŝatis la tro francan vorton bito, despli ke en PIV la signifo estas sufiĉe diferenca eĉ se temas pri ŝtipo. Verdire, kiuj ne donas pli da graveco al siaj seksorganoj ol al aliaj korpopartoj, eble en la komenco de la legado ne ŝatos la tekston, tro pornoaspektan, poste oni alkutimiĝas. La preĝadoj de la maljunulino estas genie satiraj. Mi devas tuj informi ke, laŭ mi, la libro ne temas pri vera traduko sed pri reverkado, bona adapto al nia [[lingvo]] ĉar kredeble San Antonio neniam aŭdis pri "ŝulca parolstilo" (de [[Rikardo Ŝulco]]) aŭ kabeis! Sed ni ne devas forgesi ke kanzonisto Ĵak Le Puil estas la kreinto (jam de 20 jaroj) de la skandalema, ajnista [[revuo]] "[[La Kancerkliniko]]" do en tiu laboro li sin sentis tiel bone, kiel fiŝo en akvo, aŭ kaco en etgroto. La vortaristo Ĵak majstras en la uzo de nekutimaj [[vorto]]j, mi devis konsulti nian PIV- on multfoje... mi renkonte al la vorto ''falva'' preskaŭ notis preseraron sed mi eksciis ke ''falva'' signifas tre hele flava. La neofte uzata lavabo, ĉe ĵak venigis "necesabo" tiel ke abo estas kvazaŭ sufikso por ujo... sed ''ab'' jam estas [[prefikso]]. Ĵak vere troigis en la uzo (tri aŭ kvar fojoj) de la vorto "odekolono" francismo kiu ne riĉigis nian lingvon despli ke "kolonja akvo" ja en la glosaro de la libro, ankaŭ estas en PIV kaj estas jam ordinare uzata... Tre ŝatus mi scii la respondan signifon en la franca lingvo de "umulo" aŭ "umaĵo "kiuj de tempo al tempo aperas. Feliĉe la kunteksto donas ian sencon. Por mi, alia novaĵo estis la adverbigo de la [[prepozicio]]j pri kaj pro al prie kaj proe. En la komenco mi sentis ĝenon poste mi adaptiĝis kaj konstatis la pozitivan aspekton, kiu evitigas la ripetadon de tio pri kio oni parolas. La libron akompanas erartabelo kun dek eraroj. Evidente kelkaj pliaj estas troveblaj sed tute ne ĝenas la legadon. En pago 65 kaj 72 la unua linio estas ripetita - Pago 200 iu plenlumo nepre devas esti [[plenluno]] por doni koheran signifon, ks. Ne tro impresu vin pro la midzadoj kaj frandzadoj de Armela kaj Ĵak eĉ se la ŝtato el Filipinoj ĵus laŭleĝe malpermesis la buŝan seksumadon; miaj geamikoj, [[tradukinto]]j estas saĝaj geavoj al kiuj oni facile donus piajn bildetojn de tiuj konataj ekleziaj sanktuletoj kaj virgulinetoj. La [[intrigo]]j de la romano ne estas tre specialaj, eĉ iom supraĵaj rilate al la peripetioj de [[ŝtelado]] sed la tuto estas pravigita en la fino de la libro pere de iu freŭda skopofilio (jen seksa [[perversio]] kies ekziston mi naivulo ne konis!). Por mi la granda valoro de tiu verko nekonformisma estas tute alia. Ĝi estas libro, kiu detale, riĉe priskribas tion kion la homoj plej timas, plej abomenas t.e. la maljuniĝo... Aŭ ĉu vi konas maljuniĝantan homon, kiu konfesas paŝo post paŝo sian velkon? |[[Gilbert Ledon]]. [[Brazila Esperantisto]] - Numero 299, junio (1997)}} ===[[La Manifesto de Jesuo Kristo]]=== '''La Manifesto de Jesuo Kristo (La Prediko sur la Monto)'''. Eld. L. Jenkins, Londono, 1931(?) {{citaĵo|Represo de Mateo V-VII., kun ilustrita kovrilo. |[[ La Brita Esperantisto]] - Numero 316, Aŭgusto (1931)}} ===[[Memorlibro pri falintaj esperantistoj 1941 — 1945]]=== '''Memorlibro pri falintaj esperantistoj 1941 — 1945'''. Eld. [[Kroatia Esperanto-Ligo]], [[Zagrebo]], 1977, 111 paĝoj. {{citaĵo|Jen libro kiu meritas ne nur vastan disvastigon, sed ĝi instigu ankaŭ aliajn landajn organizojn al simila grava historia laboro, utila por la [[prestiĝo]] de Esperanto en la koncernaj landoj. Post diligenta laboro la jugoslaviaj esperantistoj nun povas dokumenti per la libro la nomojn de 340 falintoj kaj pereintoj el 90 diversaj lokoj de Jugoslavio, inter ili 37 popolaj herooj. Tio signifas, ke la tiam relative malforta Esperanto-movado en Jugoslavio perdis ĉiun trian organizitan esperantiston kaj ĉiu deka falinto estas distingita popola heroo. La libro enhavas biografiojn de preskaŭ ĉiu falinto, kiuj montras, ke multaj el la plej aktivaj esperantistoj falis en la jaroj 1941 — 1945. Tamen la libro nur dokumentas pri la viktimoj, sed ne pri la transvivintaj esperantistoj partoprenintaj la popolliberigan batalon, kies nombro certe ankaŭ estas alta. Ankaŭ ili ĉiutage riskis sian vivon por la [[libereco]] de sia patrio. Tio konfirmas la profundan konsciencon esperantistan, la fidelecon al sia popolo kaj internaciismon ĝis la lasta konsekvenco. Tion emfazas ankaŭ la „rememoroj de postvivintoj“ pri kelkaj el ili. Laŭdinda estas ankaŭ la enmeto de la paĝoj 91 — 11O sub la titolo „El iliaj verkoj (prozo, poezio, scienca verkado), ĉefe represoj el „[[La Suda Stelo]]“ el la jaroj 1939 — 1941. Tiamaniere la leganto pli profunde konatiĝas kun la personecoj de la falintoj kaj iliaj pensoj kaj ideoj, kiuj ankaŭ hodiaŭ parte ankoraŭ por nia Esperanto-movado povas esti valoraj kaj utilaj. La postvivinto [[Joje Kozlevĉar]] memorskribas pri la aktivecoj de esperantistoj en la koncentrejo Dachau1). Tie unue li sukcesis kontakti la ankaŭ nun bone konatan aŭstran laboristan esperantiston Haiderer, kiu havis malaltan koncentrejan numeron. Ili du ankoraŭ kolektis la polan monaĥon Klimoviĉ, la ĉeĥan pastron Pokorny, la ruson Fulda kaj aliĝis ankoraŭ la bulgaro Darev kaj la jugoslavo Vrtunski. Ili fondis Esperantogrupon, aranĝis memortagon honore al la mortotago de d-ro L. L. Zamenhof kaj helpis sin reciproke faciligi la vivon en la koncentrejo, ja eĉ savis la vivon de Joje. Tre kortuŝa por mi ankaŭ estis la kontribuo de [[Emilija Lapenna]] pri „La eta Regina“, la lasta [[JEL]]-kasistino [[Regina Papo]], kiu pereis en [[Auschwitz]].|[[Der Esperantist]] - Numero 085, Majo (1977)}} ===[[Memorlibro pri la Zamenhof-jaro]]=== Memorlibro pri la Zamenhof-jaro. Eld. [[UEA]]/[[Centro de Esploro kaj Dokumentado]], Londono, 1950. {{citaĵo|Vere mirinda juvelo poi: ornami bibliotekon. La esperantistaro devas akiri tiun [[verko]]n, kiu enhavas plenan historion pri la elpenso kaj disvastigado de la plej granda akiraĵo de la homaro : la helpa internacia lingvo «Esperanto». Por celebri la centjaran datrevenon de la naskiĝo de Lia Doktora Moŝto [[Lazaro Ludoviko Zamenhof]] oni presigis tiun senegalan libron, kunigante en ĝi kelkajn el la multaj artikoloj skribitaj de mondkonataj esperantistoj, kiuj dediĉis siajn plej belajn pensojn por memorigi tiun neforgeseblan daton. Jen la nomoj de tiuj, kiuj, kunlaboris por formi tiun-ĉi historion pri la genia kaj homama elpensinto kaj lia, neniam plibonigita, verko : Prof. [[Gaston Waringhien|G. Waringhien]] (Francio ). Prof. Dro. [[Edmond Privat]] (Svislando). Prof. Dro. W. E. Collison M. A. (Anglujo ). Prof. Dro. [[Eŭgeno Bokarev|E. A. Bokarev]] (Sovetunio), Prof. Dro. [[Ivo Lapenna]] (Britujo). Dro. [[André Albault|A. Albault]], Ofi. (Francujo). Sro. [[Adam Zamenhof]] (Pollando). Prof. Dro. [[Paavo Ravila]] (Finnlando). Sro. [[Vilho Setälä]] (Finnlando). Sro. [[Preston Davis]] (Usono). S-ino [[Marjorie Boulton]], B. Litt. (Anglujo). Sro. [[John Francis]] (Skotlando). Sro. [[William Auld]] (Skotlado). D-rino. [[Clelia Conterno Guglielminetti]] (Italujo). Prof. Dro. [[Juan Régulo Pérez|J. Régulo Pérez]] (Hispanujo). Prof. Dro. [[Giorgio Canuto]] (Italujo). Prof. Dro. [[Seiho Nishi]] (Japanujo). Prof. Dro. [[Hugo Sirk]] (Aŭstrajn). Sro. [[Carl Støp-Bowitz|C. Stop-Bowitz]] (Norvegujo). Dro. [[Gerrit François Makkink|G. F. Makkink]] (Nederlando). Sro.[[Davil Kennedy]] (Britujo). Rev. F. Moravec (Germanujo). Sino. [[Julia C. Isbrücker|Julia Isbrucker]] (Nederlando). Sro. [[Gian Carlo Fighiera|G. C. Fighiera]] (Italujo). Tiuj-ĉi nomoj estas garantio de plena [[sukceso]]. La plej multaj uzis tiun belegan fundamentan Esperanton kiun, tiel bone legas kaj komprenas ĉiuj esperantistoj, eĉ la eklernantoj. Nur, en tre malmultaj, mi trovis kelkajn nebezonatajn «neologismojn», kiu laŭ mia modesta opinio), estas tute nenecesaj, tute ne taŭgaj (ĉiam laŭ mia opinio), en multaj okazoj, miskopreneblaj kaj terure malbeligaj. Kial «inventi» novajn [[radiko]]jn, kiam la esperantistoj ne lernis ilin nek en gram atikoj nek en [[vortaro]]j ? Ankaŭ mi volas komentarii pri la opinio de du artikolistinoj (mi ne volas citi la nomojn), kiuj severe kritikas la verkojn (originalajn kaj tradukitajn) de la glora Sro. Zamenhof. Estas oportune memorigi la vortojn de la Majstro : «Kritiki estas facile, fari malfacile». Ĉu tiuj, kiuj kritikas, kapablas plibonigi la kvanton kaj la kvaliton de la laboro farita en, per, por kaj pri Esperanto de tiu bonega, modesta, lerta, laborema ; ĉiam komprenema, pacema kaj homama [[geniulo]] ? Ĉu ni, mizeraj teraj vermoj, povas juĝi la laboron de tiu reĝa aglo, fluginta super la plej altaj montaroj ? Ĉiuj bonaj esperantistoj restas m irigataj antaŭ la [[amplekso]] de lia eksterordinara [[laboro]]. Neniu povas esti komparata kun li. Mi estas certa ke, ĝis nun, li estis, estas kaj, dum multe da tempo, estos, nekomparebla al iu ajn esperanta verkisto. Se mi kuraĝis kritiki la artikolon de unu el tiuj kritikistinoj, certe, de la [[komenco]] ĝis la fino, mi trovus multajn kritikindajn motivojn. — Ekzemple en la unuaj linioj mi trovis tiun strangan frazon : "bredi metaforojn...", kaj, laŭ ĉiuj vortaroj, «Bredi», estas «kulturi kaj eduki bestojn»... ---- Specialan recenzon meritas la «Pensoj de Zamenhof», kiuj aperas en preskaŭ ĉiuj paĝoj de la libro ; la kolekto da bonegaj fotoj, kiuj estas la plej taŭga grafiakra porto pri la gravaj okazintaĵoj en Esperanto ; ĉiuj poezioj ; k. t. p-, k. t. p. nu, fine, ĉio estas leginda. Ĉu ion neperfektan mi trovis? Jes. Ion, kion ne estis bone prizorgita. Mi skribas pri la pli ol dek-kvin preseraroj, kiujn mi trovis. La gelegantoj scios bone kompreni ĉar, ĉiuj estas tute videblaj, sed, kial oni permesis en tiu, ĉiusence mirinda libro, ke tiuj eraretoj aperu ! Ĉu oni ne korektis la presprovojn? Por fini, mi denove rekomendas la akiron de ĉi-tiu nekomparebla libro, kiu (kiel mi diris en la komenco de ĉi tiu recenzo) estas la plej bela juvelo por ornami kaj honori esperantan bibliotekon. |Rafael Vizcaíno Oleína.[[Boletín]] n124 (nov 1960)}} ===[[Mi amis junulinon]]=== [[Walter Trobisch]]. '''Mi amis junulinon'''. Eld. Trobisch, [[Baden-Baden]], 1966(?) ===[[Mia nuna sintenado pri aprendicito]]=== [[Robert T. Morris]]. '''Mia nuna sintenado pri aprendicito''' tradukita de W. B. Besener. Eld. [[American Esperantist Company]], 1909(?) ===[[ Mikrokomputiloj, periferioj kaj aplikoj]]=== '''Mikrokomputiloj, periferioj kaj aplikoj. Prelegoj de INTERKOMPUTO 1982.'''. Eld. NJSzT, Budapest, 1982. Recenzo: {{citaĵo|Eĉ al nekomputeristoj mi ne devas klarigi, kio estas [[Interkomputo|INTERKOMPUTO]]. La prelegoj de tiu konferenco nun ekzistas libroforme, entute ses volumoj. Ĉi tiu recenzata verko enhavas 17 prelegojn el la fakoj [[mikrokomputero]]j, [[periferio]]j, bildoprilaboro koj datumtransigo. Tio donas malgrandan enrigardon en la amplekson de la konferenco kaj la konsiderindan laboron, kiun devis plenumi ne nur la [[preleganto]]j, sed same la aŭskultantoj. Plejparto de la prelegoj havas bazan aŭ superrigardan karakteron. Pli spertaj fakuloj do apenaŭ trovas interesajn novaĵojn. Tiuj, kiuj aĉetas la prelegojn, ja ne havas la avantaĝon de diskutado kaj persona interparolo. Kelkaj el la asertoj ne estas tiel absolute pravaj (ekzemple "[[cipo]] eblas integri la funkciojn de kompleta komputilo", . . . "[[mikroprocezilo]], konsistanta el la centra procezada [[unuo]], storoj kaj enigaj-eligaj cirkvitoj"). Aliaj ŝajnas al mi tro optimismaj (ekz. la elpaŝoj pri la operaciado sistemo IDEALOS). La prelegantoj sin vidis antaŭ malfacila tasko: Estis necese terminologie prepari la kompletan mikrokomputeran fakon. Ĝenerale tio estas bone solvita. Terminologo trovas trezoron por ordigi, diskutigi kaj unuecigi la uzitajn fakvortojn. Tio ankaŭ koncernas la [[traduko]]jn de la varbanoncoj, en kiuj amasas [[termino]]j antaŭe apenaŭ viditaj. La preskvalito ne ĉiam estas kontentiga. Kelkaj prelegoj estas presitaj per komputera [[eligilo]], kiu uzas malbone legeblajn [[litero]]jn. Ekzistas ja pli klare legeblaj, pli naturaj [[litersistemo]]j (ekz. ROBOTRON K 1520). Por estontaj aranĝoj mi proponus ŝanĝojn: Pli emfazita disigo de aparataro kaj programaro kaj pli da prelegoj pri la praktika (industria) aplikado de mikrokomputeroj (tiaj [[materialo]]j ofte ankaŭ mankas en naciaj fakaj kunvenoj!) ĉar la komputerismo jam profunde enradikiĝis en la E-movado, eble rekomendindus dispartigi la kunvenojn, tiel ke INTERKOMPUTO restos la gvida konferenco, sed delegos difinitajn temojn al aliaj sciencaj konferencoj ([[AEST]]). |[[Michael Lennartz]]. [[Der Esperantist]] n123_jan. 1984}} === [[La Militrezistanto]] === '''La Militrezistanto'''. Novaj-eldonaĵoj de l' [[Internacio de Militkontraŭuloj]]. Fondita en [[1930]]. Aperas neregule. Formato 20,5x14. (v. [[Militrezista movado]].) {{citaĵo|Kolekto de informoj pri militrezisto ĉiulande, kun spertoj de individuaj rezistantoj. Faktaro interesa kaj aktuala.|[[La Brita Esperantisto]] - Numero 344, Decembro (1933)}} ===[[La misio de Esperanto]]=== [[Ramatis]]. '''La misio de Esperanto''' trad. [[Giuseppe Grattapaglia]]. Eld. ''Editora do Conhecimento'', 2000(?) {{citaĵo|La eldonejo Editora do Conhecimento lanĉis libroforme en Esperanto la ĉapitron de la verko ''La postivado de la spirito'', kiu pritraktas la zamenhofan lingvon sub ne komuna aspekto, almenaŭ por ne spiritistoj: la movado por Esperanto en la transtomba mondo. La [[libro]] - La misio de Esperanto - estis profesie editorita kaj havas belan [[kovrilo]]n. |[[Brazila Esperantisto]] - Numero 314, Februaro (2001)}} ===[[Misisipi]]=== L. Malaĥ. '''Misisipi'''. Trad. de I. Jurvsta. Eld. [[Juda Esperantista Grupo en Parizo]], Parizo, 1939(?). {{citaĵo|Triakta teatraĵo el la negra vivo, kiu pritraktas la tragedion de Scotsboro, 64 paĝoj plus ilustrita kovrilo, kun biografia [[skizo]] kaj bildo de la aŭtoro|[[Belga esperantisto]] n267-268 (maj-jun 1939)}} {{citaĵo|La plumo pli potencas, ol la glavo ! Aforismo, kies verecon pruvas longa serio da sukcesaj almilitoj, flanke de verkistoj, kontraŭ maljustaĵoj kaj forigendaĵoj en la homa vivo. La temo de ĉi tiu [[teatraĵo]] — la nun malbonfama Skotsbora proceso, en kiu sep negroj estis akuzitaj pri seksatenco kontraŭ du blankulinoj— konsistigas fortan riproĉon kontraŭ la konscienco de la Usona popolo. Post [[Harriet Beecher Stowe]], [[Upton Sinclair]], kaj aliaj, L. Malaĥ faras baton por la emancipiĝo —ne la nure fizika, sed la plena, spirita— de la Amerika negro ; per sia brila bildigo de la terura rasmalamo kiu sin manifestis okaze de la proceso. Estas domaĝe, ke la faktojn, per si sufiĉe elokventajn, li ekspluatas por propagandi la klasbatalon. La traduko ĝenerale estas bona; sed enrampis kelkaj kritikindaĵoj. Kial la du formoj ''[[trajno]]'' kaj ''vagonaro'' ? Persistas la tute nelogika ''depost ''; ''domaĝo'' anstataŭ malutilo ; kaj la ĵargonaĵoj ''aliel'' kaj ''-io'' landnoma. ''Kontinuados'' (p. 37) d.e. ''daŭrigos''. Dube bonaj estas ''[[gangstero]]'' kaj ''[[ŝerifo]]''. Tre leginda ; sed apenaŭ taŭga por klaslegado. |MASON STUTTARD. [[La Brita Esperantisto]] - Numero 416, Decembro (1939)}} ===[[Mitten in Deutschland — mitten in 20. Jahrhundert. Die Zonengrenze]]=== '''Mitten in Deutschland — mitten in 20. Jahrhundert. Die Zonengrenze'''. Eld. Bundesministerium fŭr gesamtdeutsche Fragen, Bonn, 1960 (?). Titolo tradukebla kiel ''Meze en Germanio — Meze en la 20-a jarcento. La Zonlimo.'' {{citaĵo|Broŝuro en germana lingvo, kun [[aldono]] en Esperanto. Kun multnombraj bildoj de pikildratoj, abatisoj, [[bariero]]j, terbunkroj, gardoturoj, ĝi montras la zonlimon, de la Baltika maro apud [[Lubeko|Lubeck]] suden ĝis [[Hof]]. Ĝi donas la originon, bararanĝojn, gardadon de zonlimon, movadon, de la [[loĝantaro]]. |[[Brazila Esperantisto]] 1960_n558-561_sep-dec}} === [[Mizero kaj suferego de la Nurnbergaj infanoj]] === Statistika Oficejo. ''MIZERO KAJ SUFEREGO DE LA NURNBERGAJ INFANOJ''. Eld. Urbkonsilantaro, [[Nurnbergo]], 1920. ===[[Mondo sen Milito]]=== '''Mondo sen Milito. Alvoko de la Societo de Amikoj al la Kristanaj Eklezioj en ĉiu lando'''. Eld. Friends’ House, Londono, 1938(?), 4 pĝ. ===[[Mondpaca Esperantista Movado 30 jara]]=== '''Mondpaca Esperantista Movado 30 jara'''. Eld. Hungara MEM-Sekcio, Budapeŝto, 1983. 44 p {{citaĵo|Rigardante la nuntempan internacian situacion ni devas konstati, ke neniam antaŭe la [[mondo]] estis en tiel terura danĝero kiel nun. Minacas plej detrua, homarpereiga [[nuklea milito]]. Sub tiuj cirkonstancoj la konsciaj kaj pacamaj homoj bezonas ĉiujn fortojn kaj [[streĉo]]jn por eviti tiun katastrofon, ĉu ili ekzistas? Jes, ili ekzistas kiel granda kreskanta tutmonda pacmovado, al kiu ankaŭ apartenas pacamaj esperantistoj, ili ne nur kunbatalas, ĉar ili scias, ke Esperanto kaj la internacilingva movado nur povas evolui en pacaj kondiĉoj, en paca kunekzistado. 30 jaroj [[MEM]] [''tiel''], tio estas 30 jara batalo por [[paco]], popolkompreniĝo fare de esperantistoj. Al tiu ĉi temo estas dediĉita la samnoma malgranda broŝuro. Multaj kompetentuloj de la pacmovado, esperantistaj kaj neesperantistaj, esprimas siajn pensojn kaj sentojn pri estiĝo kaj agado de MEM. [[Romesh Chandra]] ([[d:Q2165147]]), prezidanto de la [[Monda Konsilio de Paco]], omaĝas la egan signifon de la firma kontakto inter la Monda Packonsilio kaj MEM kaj la streĉojn de la esperantistoj kune labori kun ĉiuj pacamaj homoj en la mondo por paco, progreso kaj homa [[digno]]. D-ro [[Imre Pethes]], prezidanto de MEM, dankas al la "[[pioniro]]j, antaŭuloj, kiuj en 1947, dum la [[UK 1947|32-a Universala Kongreso]], iniciatis la fondiĝon de Esperanto pacmovado [''tiel''] kaj partoprenis gravajn aktivecojn kontraŭ milita minaco, precipe kontraŭ atombomba minaco komence de la 50-aj jaroj. Li substrekas, ke la sukceso de la pacbatalo dependis kaj ankaŭ estonte dependos de kunagado de ĉiuj progresemaj kaj pacamaj fortoj-ĉu esperantistaj, ĉu neesperantistaj, sendepende de politikaj, mondkonceptaj aŭ aliaj starpunktoj. [[William Gilbert]], Ĝenerala sekretario de MEM, i. a. dankas al la ĉeĥoslovakaj kaj hungaraj pacamikoj, ke ili ebligis eldonon de kelkaj altvaloraj gravaj Esperanto-dokumentoj kaj emfazas la necesajn kondiĉojn por efika pacmovado, "serĉi kiu unuigas, eviti kio dividas . . . konkretan kaj konsekvencan pacagadon, tute ne utopian, pacifisman . . ." [[Nikola Aleksiev]] aprezas la pacagadon de MEM kaj precipe la pacamikon [[Rudolf Burda]], ĉeĥa esperantisto kaj unua [[prezidanto]] de MEM, kiu kuniniciatis la esperantistan porpacan batalon kaj sindone ĝin partoprenis. La historia skizo pri MEM, ĝia naskiĝo kaj [[evoluo]] en kaj post la tempo de "[[malvarma milito]]", la prezento de la celoj, ĉefaj taskoj de la agadprogramo kaj de la strukturo de MEM estas valoraj precipe por tiuj, kiuj ĝis nun malmulte informiĝis pri la ampleksaj klopodoj por paco per Esperanto, fare de MEM. Prof. [[Semjon Podkaminer]], iama ikono de la esperanista pacmovado, starigas da demandon: ĉu pacmovado povas esti neŭtrala? Li respondas: rilate al diversaj politikaj, religiaj, filozofiaj kaj aliaj konceptoj - jes. Se ĝi ne rajtas esti neŭtrala rilate al problemoj de milito kaj paco, rasa kaj nacia egalrajteco, kontraŭ ia ajn formo de rasimo kaj [[ŝovinismo]]. Entute la memorbroŝuro montras diversajn kaj multajn aspektojn de la esperantistoj, ĉi estas skribita kun alta respondeco por nia vivo. Certe ĝi instigas pluajn Esperanto-amikojn enviciĝi en porpacan agadon.| Ingrid Schödl. [[Der Esperantist]] n123_jan. 1984}} ===[[Mondpaco kaj Ŝantuna demando]]=== '''Mondpaco kaj Ŝantuna demando'''. Eld. Internacia Rilato-Komitato. Nankino, 1928? {{citaĵo|Ĝi pritraktas pri la ekspedo [''tiel''] de Japana armeo al [[Ŝantuno]] kaj okupo de [[Cinano]]<small>^[?]</small> kaj de la tuta longeco de Ŝantuna fervojo|Brazila Esperantisto 1928 j19_n06-12_jul-dec.}} {{citaĵo|32-paĝa albumo kun multaj ekstertekstaj ilustraĵoj, pri la lastatempaj okazintaĵoj en Ĥinujo.|[[Belga esperantisto]] n168-169 (feb-mar 1929)}} ===[[La Mondpaco kiel Psikologia Problemo]]=== H. Thirring. '''La Mondpaco kiel Psikologia Problemo''' trad. H. Sirk. 1946(?) {{citaĵo|Resumo de pli ampleksa verko, baldaŭ aperonta, pri fenomenoj de kultura degenero. Psikologia studo: lingve bona, stile peza.|[[La Brita Esperantisto]] - Numeroj 515-516 mar-apr 1948}} ===[[Kial Mondregistaro?]]=== '''Kial Mondregistaro? Manifesto de la Mondfederalista Grupo de Britaj Parlamentanoj.''' Eld. [[Universala Ligo]], [[Den Haag]], 1953(?) {{citaĵo|Jen mi prezentas hodiaŭ al ia konsidero de ĉiu leganto la suprecitilan dokumenton, kies alloga enhavo ne povas ne interesi. Oportune, do, estas mencii ĉefojn punktojn el la temaro: «La esenco de la paco — La mondo bezonas registaron- La ekonomiaj sekvoj — La [[UNO]] ne estas sufiĉa — Reformo de la UNO —Sukcesa aplikado de la [[leĝo]] — La politika problemo — Mondskala reciproka helpo —Ĉu Mondregistaro estas ebla? — La mondo ŝanĝiĝis». Ĉiuepoke, la homoj klopodis por mondpaco. Sed, preskaŭ ĉiam, ili forgesis gravan faktoron, kiu devas ludi la ĉefan rolon; nome: Plena sincereco kaj bonvolo. Sen tiuj ingrediencoj, ĉiuj projektoj aŭ diskutoj nepre fiaskos. Nu, do fine la homaro havas nun favoran ŝancon por vera solvo?|[[Boletín]] n060 (dec 1953)}} ===[[Mojca Etulino]]=== '''Mojca Etulino: Karintia popola rakonto'''; ilustrita de [[Mara Kraljcva]]. Eld. [[Slovenia Esperanto-Ligo]], 1960. {{citaĵo|Literaturo por infanoj. Belaj desegnaĵoj kaj belaj koloritaj paĝoj. Ĝi rakontas kiel la leporo havas la du antaŭpiedojn mallongaj, ĝi estas numero 1 en la serio « Abeleto » kaj la eldonantoj asertas ke tiu serio havas tre grandan sukceson en Jugoslavujo. Ni nepre kredas tion. Du aliaj numeroj stas (''tiel'') por tiu-ĉi jaro ankoraŭ anoncitaj. Ĝi certe plezurigos la infanojn. Gepatroj kiuj volas kc iliaj infanoj lernu nian lingvon aĉetu tiun malmultekostan libreton. Al pedagogoj ni lasas la diskuton en kiu grado povas influi (malbone) infanan animon la rakonto pri fia ago pro kiu alia estas punata.|F R. [[Belga esperantisto]] n370 (sep-dec 1960)}} ===[[Moralo religia kaj moralo proleta]]=== M. N. Šejnman. '''Moralo religia kaj moralo proleta''' trad. P, Gavrilov. Eld. [[Ekrelo]], Leipzig, 1931, 30 pĝ. {{citaĵo|La pastraĉa moralo ne permesas mortigi birdetojn aŭ cimojn, sed permesas vendon de 8-jaroj knabinoj por bordeloj ! Por la laborista klaso estas morala Ĉio, kio plifortigas diktaturon de la proletaro.|[[ La Brita Esperantisto]] - Numero 316, Aŭgusto (1931)}} ===[[La muelilo kiu ne plu turniĝas]]=== René Bazin. '''La muelilo kiu ne plu turniĝas''', trad. René Badert. Eld. Esperantista Oficejo, [[Tours]], 1907(?) ===[[La Multekolora Libro]]=== '''La Multekolora Libro'''. Eldonis [[Heroldo de Esperanto]], Leipzig, 1935(?) 128 pp. {{citaĵo|Kolekto de 60 artikoletoj represitaj el la jarkolektoj de “Heroldo”, 1923-6. La enhavo estas tre diversa, kaj ĉiurilate taŭga por kursa aŭ hejma legado. La [[fakto]], ke la artikoloj estas verkitaj de [[aŭtoro]]j tre diversnaciaj, igas la artikolojn aparte interesaj. Papero, preso, kaj bindo, bonaj. Tute rekomendinda.|[[La Brita Esperantisto]] - Numero 369, Januaro (1936) }} == N == === [[Nacia Ekspozicio memoriga de la 1-a centjaro de la sendependeco de Brazilio]]=== '''Nacia Ekspozicio memoriga de la 1-a centjaro de la sendependeco de Brazilio, Rio-de-Ĵanejro, 7 sept. - 15 nov. 1922'''. Eld. Ministerio de Justeco kaj Enlandaj Aferoj, 16 paĝoj 29 X 22,5 cm. ===[[Naskiĝo de universala kredo]]=== Richard E. Lambert. '''Naskiĝo de universala kredo'''. Eld. ''Esperanto Book Service of America'', New York, 1952(?) {{citaĵo|Ĉi tiu 8 -paĝa broŝuro, privata eldono de la verkisto, por sciigi pri la universalista kredo, estas por ni — esperantistoj — pruvo, ke per la helplingvo estas legeblaj multaj kaj multaj aferoj, eksteraj al nia kutima [[scio]]. La preso estas klara kaj la lingvo facila, ĉar la broŝuro, kiel esprimas ties [[titolo]], estas historia rakonto pri [[Thomas Potter]] kaj [[John Murray]], fondintoj de la universala kredo.|[[Ernesto Hurtado]]. [[Boletín]] n038 (feb 1952)}} ===[[Nederlando koncize]]=== '''Nederlando koncize'''. Eldono de la Nederlanda Ministerio de Eksterlandaj Aferoj, 1975? {{citaĵo|Ĉi tiu bela broŝuro informas per konciza sed kompleta trarigardo super ĉiuj aspektoj de Nederlando. La historio, la ekstera politiko, la registaro kaj ĝia strukturo, la loĝantaro, la religio, la ekonomiko, la turismo, la agrikulturo, la transporto kaj trafiko, la laboraj interrilatoj, la socialaj aranĝoj, la instruado, estas la ĉefaj ĉapitroj de ĉi tiu kajero vere elstara en la sfero de la naci-informaj broŝuroj. Gratulon al la [[Internacia Esperanto-Instituto]] kaj al la Nederlanda Ministerio de Eksterlandaj Aferoj pro ilia laŭdinda iniciativo.|[[Boletín]] n212 (nov 1975)}} ===[[Nederlandsch-Esperanto Handelstermen]]=== J. B. Eiselein. '''Nederlandsch-Esperanto Handelstermen''' benevens ± 1500 spreekwoorden en uitdrukkingen. Eld. Maimberg, Hertogenbosch, 1926(?) {{citaĵo|La unua duono de la libro enhavas nederlandlingvan komercan terminaron kun traduko en Esperanto. Tiu dokumento sendube faros grandan servon ankaŭ al niaj flandraj amikoj, kiuj ĝis nun ne disponas grandan vortaran materiaion en sia lingvo, despli ke la vortoj prezentitaj en la libro de Eiselein ne aperas en la jam ekzistantaj vortaroj nederlanda-Esperanto. La dua duono de la eldonaĵo konsistas el kolekto de -500 (''tiel'') proverboj kiujn la kompilanto grandparte ĉerpis el la «Proverbaro» de Zamenhof kaj akompanigas de la samsignifa proverbo en nederlanda lingvo. Tiu laboro, multe helpos la Esperantajn verkistojn en la flandra parto de nia lando.|[[Belga esperantisto]] n140-141 (okt-nov 1926)}} ===[[Nekonata paĝo el la historio de patrolanda interlingvistiko]]=== L. L. Vasilevskij. '''Nekonata paĝo el la historio de patrolanda interlingvistiko''' . 1925 ===[[La Neŭtrala Konferenco por Daŭra Pacperado]]=== Louis P. Lochner.<small>^[?]</small> '''La Neŭtrala Konferenco por Daŭra Pacperado'''. Eld. Neŭtrala Konferenco por daŭra pacperado, [[Stockholm]], 1916(?) {{citaĵo|Jen eltiraĵo, kiu iom klarigas la aferon : “Dum iom da tempo estas malfacile atingi, ke la gazetaro distingu inter la porpaca misio de s-ro [[Henry Ford]]<ref>Pri tiu temo vidu la temon [[d:Q17013638|"ŝipo de paco" en vikidatumoj]] kaj la ĉapitron [[Henry Ford#Unua Mondmilito]]</ref> kaj ''Neŭtrala Konferenco por daŭra pacperado'', kiun la ĝia malavara subtenanto oni ofte nomas la ''Forda Konferenco''. Tamen estas klare, ke la karaktero, la organizo kaj la celo de ambaŭ entreprenoj multe diferencas. La unua estas Amerika pilgrimantaro, kiu volis kunigi kaj simboligi la kontraŭmilitajn tendencojn. La dua estas internacia komitato de spertaj, zorge elektitaj homoj por prikonsideri kaj peradi la pacon, sin turnante al la publika opinio kaj al la registaroj.” |[[La Brita Esperantisto]] - numero 146, februaro (1917)}} {{referencoj}} ===Ni=== G. Marin. '''Ni'''. Eld. la aŭtoro, Stroud, 1948(?), 16 pĝ. {{citaĵo|16-paĝa broŝureto kun spritaj [[bildo]]j, kiuj montras la nepran neceson, ke la homaro progresu de paleolita familiismo ĝis tuthomarismo.|[[La Brita Esperantisto]] - Numeroj 523-524 nov-dec 1948}} ===[[Nia Gvidanto]]=== [[Josif Stalin]] kaj kaj E. Jaroslavskij. '''Nia Gvidanto'''. Eld. [[Ekrelo]], Leipzig, 1930(?) {{citaĵo|Skizoj pri Lenin kiel teoriulo kaj kiel praktikulo de armita ribelo.|[[La Brita Esperantisto]] - Numero 311, Marto (1931)}} ===[[Nia Mesmistero]]=== W. Roche. '''Nia Mesmistero''' trad. J. F. Smeehuijzen. 1940(?), 130 pĝ. {{citaĵo|Bela volumeto por helpi meditadon kaj preĝadon antaŭ kaj dum la meso. La teksto estas prezentita en formo de ritma prozo, kun linioj “rompitaj” por instigi al paŭzo kaj penso. Ekz., <poem> <center>Tiom amis Di' la mondon, ke li donis sian Filon ununurnaskitan, por ke ĉin, lin kredanta, ne pereu, sed eternan vivon havu. </center> </poem> De religia vidpunkto oni povas diri, ke la verko ŝajnas tute taŭga por sia celo. Lingve ĝi estas ĝenerale bona. Traduko el traduko estas afero principe nekonsilinda : kiom la nuna verko suferis de la duobla traduko mi ne povas juĝi. Interesaj esprimoj: ''mia tuta mio'' 13; ''nia tuta mio'' 75; ''via vio mem'' 71 ; ''liaĵo'' 28. ''Imperiado via'' 16; ''stari genue'' 25; ''por la [[ĉiamo]]'' 91; ''milmilobe'' 101; ''samkiel... samtiel'' 121. ''La praprofetoj'' 49; ''porsuferada rekompenco'' 73; ''instruo laŭlerneja'' 6; ''egoismo kaj havemo'' 105. ''Unui'' (esti unu) 54 ;''servisti'' (esti servisto) 77; kvazaŭi (esti kvazaŭ) 112. ''Malgraŭ ti’'', ''ĝuste pro ti’'', 75, 78. Kritikeblaj estas ''escepte vian Filon'' (krom via Filo) 21; ''de post kiam'' (de kiam) 21 ; ''hontas mi kaj doloregas'' (kun dolorego) 31 ; ''ne permesu'' (permesu) ''neniam, ke'' 106; ''por ke mi eblu'' (povu) 32; ''neeble (neniel) nombreblaj'' 53; ''mortebla'' (mortema, mortpova) 114, 117. Nur unu grava eraro persistas tra la tuta verko: la uzo de ''digna'' (dignified) anstataŭ ''inda'' (worthy) Ekz., ''Digna'' (Inda) ''estas vi'' 60;''mi ne dignas'' (indas) 31 ; ''nedigna'' (neinda) ''servisto'' 53. Detaloj facile korekteblaj en dua eldono. |[[La Brita Esperantisto]] - Numero 418, Februaro (1940)}} ===[[Nia vojo]]=== Ipe. '''Nia Vojo'''. Eld. [[Jozef Prysborowski]], Varsovio, 1938(?) {{citaĵo|La aŭtoro vidas la solvon de nunaj mondmalordoj en kreskanta supernacia individua kunlaboro. Rilate Esperanton, li bedaŭras la centriĝon de nia [[movado]]: ekz, ĉe [[IEL]] aŭ [[UEA]]. Anstataŭe, li proponas, ke naciaj grupoj laboru sendepende (tio okazas jam nun !), kaj ke oni starigu novan [[organizo]]n sole el individuoj, sen centro, sen [[komitato]]j, sen voĉdono, sen elektoj, financatan de patronaro el bonaj kaj riĉaj homoj (kiel ilin trovi ?), kiuj donacos ĉiom da mono bezonata, sen voĉo pri ĝia elspezo. Oni permesas al la nunaj delegitoj konservi tiun titolon, sed ilia sola devo estos kolekti [[mono]]n de riĉaj patronoj. Ĉiu kunlaboranto pagos po 4 [[svisa franko|svisaj frankoj]] jare, kontraŭ kio li ricevos la centran [[organo]]n, en kiu unufoje aperos lia nomo. La centra organo devos senescepte presigi ĉiun komunikaĵon supernacian kaj nereklaman, kiun ĝi ricevos de anoj pagintaj por tio difinitan sumon. La sola devo de la redaktisto estas zorgi pri la lingva ĝusteco de la senditaĵoj. La patronoj pagos la [[presisto]]n kaj la redaktiston. Oni permesas sammaniere starigi fakajn societojn kaj gazetojn, same senorganizajn, kaj same subtenatajn de bonaj kaj riĉaj homoj, kiuj ĉion pagos sen voĉo pri la dispono de sia mono. Al mi ŝajnas, ke la aŭtoro tute mislegas la nunan situacion. Cetere, kiam, lacigite de longjara disputado pri organizo, ni nun fine trovis kontentigan [[solvo]]n, ĉu ni forĵetu ĉion, tiel pene akiritan, kaj anstataŭe kreu novan organizon, tute nebulan, nepraktikan, senutilan,. kaj nedemokratan, subtenatan per almozpetado al iuj trovotaj mecenatoj, kiuj bonvolos fordoni sian monon laŭ mendo kaj sen voĉo? Certe, s-ro Ipe, ne tie kuŝas “mia vojo.”|[[Montagu Christie Butler]] [[La Brita Esperantisto]] - Numero 400, aŭgusto (1938)}} ===[[Ni devas vivi]]=== [[Kjell Walraamoen]] kaj [[Lina Gabrielli]]. '''Ni devas vivi'''. Eld. [[Stafeto]], La Laguna, 1974. {{citaĵo|Kiam oni legas poezion sen ritmo kaj [[rimo]], oni esperas, ke, kiel kompenson, a poemoj posedu almenaŭ certan forton, subtilon, originalecon en la ideoj aŭ en la tropoj. La poemoj de ''Ni devas vivi'' estas speco de miniaturoj, klopodoj kapti kaj fiksi fugajn momentojn de la vivo. Bedaŭrinde, pliparte ili legiĝas kiel repertuaro da banalaĵoj. Lina Gabrielli montras talenton en la rakontarto, sed ŝiaj poeziaj provoj ne permesas aŭguri al ŝi, almenaŭ ĝis nun, brilan karieron lirikan. Walraamoen ŝajnas posedi iom pli da profundo kaj uzi lingvon iom pli nuancitan kaj maturan.|[[Fernando de Diego|F. de Diego]]. [[Boletín]] n212 (nov 1975)}} ===[[Nie sme bezmocní - Ni ne estas senpovaj]]=== '''[[Marian Repka]]'''. '''Nie sme bezmocní - Ni ne estas senpovaj''' trad. [[Pavol Petrík]] kaj [[Martin Minich]]. Eld. Espero, s/l, 2003. {{citaĵo|Je slovaka merkato aperis interesa libro de slovaka verkisto Marian REPKA: „Nie sme bezmocní – Ni ne estas senpovaj“ - en dulingva, slovakaesperanta eldono. Tial ĝi (krom la enhavo mem) taŭgas ankaŭ kiel bona instruilo (se vi ne komprenas E-an tekston, vi simple rigardos apudan, dekstran paĝon, kie vitrovos samon – slovakan (sennecese serĉi en vortaroj). La [[libro]] priskribas tre „tiklan“ temon, nome atingon de tutmonda paco. La aŭtoro esprimiĝas al temo tre interese, kelkfoje eble eĉ surprize. Sed por pli bona imago legu fragmenton de la libro (p. 122 k. 124): <poem> „Resumo: Ni ankoraŭfoje resumu, jam lastfoje, kvin paŝojn subtenantajn pacon: La unua paŝo subtenanta pacon: lerni la internacian lingvon - Esperanton. La dua paŝo subtenanta pacon: ĉesi dividi homojn laŭ nacieco. La tria paŝo subtenanta pacon: ĉesi dividi homojn laŭ raso. La kvara paŝo subtenanta pacon: rezigni pri ĉiuj ideologioj. La kvina paŝo subtenanta pacon: trovi tempon por meditado. Ĉe la unua paŝo al paco ni havas du eblecojn. Aŭ ni eklernos Esperanton aŭ almenaŭ ni subtenos ĉiujn, kiuj lernas Esperanton. La plej efika subteno estas financa subteno. Esperantistoj estas tre modestaj homoj. Ili antaŭkuris sian epokon, ili komprenis tion, kion aliaj ankoraŭ ne komprenis. Ili mem financas sian edukadon, eldonadon de libroj kaj gazetoj, studadon. Kutime ili instruas senpage. Oni ne perlaboras monon instruante Esperanton. Mi konas la situacion inter esperantistoj. Financoj ebligus al ili, ke ili igu sin pli videblaj. Kontaktajn adresojn de esperantistoj sur la teritorio de la Slovaka respubliko mi jam prezentis. Kiu interesiĝas, tiu facile ekscios aliajn necesajn informojn, se ŝ/li decidos subteni pacon per la subteno al esperantistoj. Mi scias, ke ĉiu krono subtenos kaj kuraĝigos ilin. Kaj por tiu, kiu sendos ĝin, tio estos vere konkreta ago subtenanta pacon. Institucioj, entreprenoj kaj entreprenistoj povas sponzori esperantistojn en sia ĉirkaŭaĵo. Amaskomunikiloj povas doni spacon al esperantistoj, por ke ili aperu en radio kaj televido. Ĉiu, kiu volas vere subteni pacon, tiu povas elekti. Tiu, kiu volas subteni militon, tiu ne devas elekti ion. Milito sin subtenas per si mem. Sufiĉas se ni faras nenion tian, kio subtenas pacon. Ĉe la dua paŝo ni subtenas pacon, kiam ni kondutas al homoj kiel al homoj kaj ne kiel al anoj de iu nacio. Ĉiu, kiu subtenas naciece fokusiĝantajn partiojn, subtenas militon. Do ŝ/li denove povas elekti. Ĉe la tria paŝo ni subtenas pacon ĉiam, kiam ni kondutas al homoj kiel al homoj kaj ne kiel al anoj de iu raso. Ĉiu, kiu subtenas rasismon, tiu subtenas militon. Subteni la kvaran paŝon al paco ne estas malfacile. Ĉiu faru tion sur sia nivelo kaj laŭ siaj ebloj. Kaj ĉiu havas eblojn. Kiu subtenas religiajn diferencojn, tiu subtenas militon; kiu subtenas religie fokusiĝantajn partiojn, tiu subtenas militon; kiu subtenas dekstrumajn aŭ maldekstrumajn partiojn, tiu ankaŭ subtenas militon. Ĉiu, kiu subtenas iun ajn ideologion, tiu subtenas militon. Ĉiu, kiu aliĝas al iu ajn spirita movado, tiu subtenas militon. Ĉiu, kiu agnoskas iun ajn aŭtoritaton, ĉu sekularan aŭ spiritan, tiu same subtenas militon. Ĉiu, kiu volas akiri kiujn ajn sekularajn aŭ spiritajn avantaĝojn, tiu subtenas militon. Sen meditado ne eblas ne subteni militon en la kvara paŝo al paco. Tial tiu, kiu ne strebas aŭ ne havas forton mediti, almenaŭ devus subteni tiujn, kiuj strebas mediti. Tamen, ĉar ekzistas ne nur meditadoj, kiuj kondukas al paco, sed ankaŭ meditadoj, kiuj kondukas al milito, risko, ke nemeditanta persono subtenos tiujn meditantojn, kies meditadoj kondukas al milito, estas tro granda. Tial plej bone en la kazo de necerteco estas ne subteni tiujn, kiuj meditas. Estas malpli granda malbono subteni neniun ol subteni militon. Tiukaze estas multe pli saĝe subteni simple Esperanton kaj laŭ siaj ebloj eviti naciecan kaj rasan dividadojn. Mi ripetas tion, kion mi jam skribis: Se ĉiuj homoj alproprigus almenaŭ la unuan paŝon, la situacio en la mondo signife ŝanĝiĝus favore al paco. Kaj se homoj aldonus al tio pliajn du paŝojn, la minaco de milito preskaŭ malaperus. La konfliktoj restus, sed ili ĉiuj povus esti plejmultgrade solvitaj pervorte. La grandaj militoj eble ne plu aperadus, sed malpacoj kaj malgrandaj militoj ankoraŭ daŭriĝus. Forigi ĉiujn malpacojn kaj ankaŭ malgrandajn militojn eblos nur tiam, kiam la homaro superpaŝos la kritikan (sojlan) nombron de tiuj, kiuj atingis saĝecon, do la staton sen konceptoj. Tiuj homoj poste ne nur inspiros, sed ankaŭ efike helpos al ĉiuj aliaj homoj al tio, ke ankaŭ ili atingu saĝecon. Saĝeco estas io, kion oni ne povas atingi perforte, sed nur per kompreno. Sen ĝi tamen neniu politika sistemo, nek iu religio nek iu alia pensebla organizo povas forigi militojn.“ </poem> PS: Ankaŭ dank´al tiu ĉi libro gejunuloj (SKEJ) revivis – ĝia prezidanto (Peter BALÁŽ) konatiĝis kun E-o pere de tiu ĉi libro – en unua eldono ĝi aperis slovake en 1999. (Kaj kiel dankesprimo li fondis eldonejon ESPERO – <www.espero.sk> kaj eldonis la libron dulingve.) |[[Peter Baláž]]. Esperantisto Slovaka - Numero 01 (2004)}} ===[[Ni ne povas silenti]]=== '''Ni ne povas silenti'''. Eld. «[[Esperanto Kenkjuŝa]]», [[Aitiken]], 1952. {{citaĵo|i tiu broŝuro estas Esperanta traduko de raporto, prezentota por ne okazinta [[Internacia Kuracista Kongreso]] en [[Montecazini]] (Italio) dum oktobro 1952, kun fakaj artikoloj de la tri japanaj reprezentantoj al tiu kongreso. La verko prezentas [[sciigo]]jn pri konsekvencoj de la atombombo de la homa korpo kaj atentigas pri la egaj domaĝoj de la nomita bombo, okaze de rea-uzado.|ERNESTO HURTADO. [[Boletín]] n058 (okt 1953)}} ===[[Nova Afriko]]=== Th. Monnens '''Nova Afriko''', esperantigis Floriano. Eld. Espero Katolika, Parizo, 1927(?) {{citaĵo|Interesega estas la kompatinda historio de tiu mondparto, kiu estis la sklavomerikato de l' mondo dum kvar jarcentoj, ĝis kiam la eklezio alportis al ĝi la ĝojan anoncon. La verketo de Monnens ekvidigas la reviviĝon de tiu nigr-haŭta popolo, kiu laboradas por sia savo|[[Belga esperantisto]] n153 (nov 1927)}} ===[[Nova minaco al Eŭropo: Kiu kulpas?]]=== '''Nova minaco al Eŭropo: Kiu kulpas?'''. Eld. [[Novosti]], Moskvo, 1984. {{citaĵo|Jen la titolo de bonege dokumentita broŝuro en Esperanto, kiun eldonis la sovetia informagentejo [[APN]] (Novosti) laŭ mendo de [[Asocio de Sovetiaj Esperantistoj]] (finredaktita 5. 6. 1984). La 40-paĝa broŝuro, grafike efike aranĝita kun tabeloj kaj fotoj, entenos multe da konvinka materialo pri la usona [[armado]], minaco al Eŭropo.}} ===[[La nova mondo kaj Esperanto]]=== '''La nova mondo kaj Esperanto'''. Eld. [[Brazila Instituto de Geografio kaj Statistiko]], Rio de Janeiro 1952 (?) === [[Nova propono koncerne proporcinombran elekton ĉe elekto al deputatĉambro]] === [[Thorvald Kornerup]]. '''Nova propono koncerne proporcinombran elekton ĉe elekto al deputatĉambro'''. Eld. la aŭtoro, [[Holbaek]], 1914, 8 pĝ. ===[[La Novjara Donaco de Ministro de S. L]]=== '''La Novjara Donaca de Ministro de S. L'''. Eld. Esperanta Presa Societo, Parizo, 1905? {{citaĵo|La aŭtoro de tiu ĉi spiritplena broŝureto fantazias ke la franca Ministro de la publika [[instruado]] ordonis ke esperanto estu instruata en la supraj lernejoj de la lando. Pri tiu temo sin malvolvas gaja sceno, en kiu montriĝas la [[esenco]] kaj ecoj kaj estonteco de nia internacia lingvo. Bonega verketo !|Esperanto-UEA n007_sep 10 1905}} ===[[Nuna Stato de Esperanto en la mondo]]=== '''Nuna Stato de Esperanto en la mondo'''. Eld. [[Liona Esperantista grupo]], Lyon, 1904(?) {{citaĵo|La raporto de la esplora komisio de la Liona Esperantista grupo, kiun jam presigis « [[Lingvo Internacia (gazeto)|Lingvo Internacia]] » estas de nun eldonita sub la titolo : Nuna Stato de Esperanto en la mondo. Oni scias ke tiu broŝuro estos disdonita ĉe la Ekspozicio de S1 Louis (Unuigitaj Amerikaj Ŝtatoj); ĝi enhavas multajn sciigojn pri la movo en ĉiuj landoj kaj estas libro tute necesa por tiuj el niaj [[amiko]]j kiuj disvastigadas Esperanton ĉirkaŭ ilin. La broŝuro estas presita ĉu France, ĉu Esperante.|[[La belga sonorilo]] - Numero 022, Junio (1904)}} ===[[Nurberguer Esperanto-Trichter]]=== '''Nurberguer Esperanto-Trichter''' . Leitfaden fur Schnellund Massenkurse von Ŝattat. Eldonita de Ellersiek & Borel, Berlin, 4 paĝoj, 24 x 31,5 cm. {{citaĵo|Tre praktika okleciona gramatiko por germaniingvaj personoj.|[[Belga esperantisto]] n107-108 (jan-feb 1924)}} ===[[Nuntempa Pollando]]=== '''Nuntempa Pollando'''. Eld. [[Asocio de Esperantistoj en Polujo]], Varsovio, 1948(?), 60 pĝ. {{citaĵo|La verko priskribas nuntempan Polujon de vidpunktoj industria, politika, ekonomia. La stilo estas peza (pro la naturo de la [[temo]]), tamen ĝenerale bona, krom kelke da nenecesaj neologismoj kaj aliaj [[kritikindaĵo]]j : ''laborebleco (laborkapablo), Francio (Francujo) ; demokratizo (demokratigo)'' . . . Oni diras, ke Polujo “ne proklamas [[politiko]]n de revenĝo (venĝo) kontraŭ [[Germanujo]]”, tamen ĝia vivnivelo “ne estu pli alta, ol tiu de aliaj landoj”. Ni demandas al ni, ĉu ĉiu Polo tiel plene aprobas la nunan [[reĝimo]]n en Rusujo, kiel ĉi tiu verko kredigus. La bildo de “novaj domoj” sur p. 29 estas altgrade malloga. Por la okulo de la [[recenzanto]] ĝi aspektas kazerno aŭ malliberejo (“loĝejo de sklavoformikoj” komentis unu rigardinto), kaj neniom similas al [[hejmo]] por homoj. Tamen malsamas [[gusto]]j.|[[La Brita Esperantisto]] - Numeroj 523-524 nov-dec 1948}} == O == ===[[Opetusministeriön esperantotyöryhmän miustio]]=== '''Opetusministeriön esperantotyöryhmän miustio'''. Eld. Opetusministeriö, Helsinki, 1984, mimeo. ISSN 0359—761 X {{citaĵo|Oficiala raporto de la Edukministerio de Finnlando pri la pozicio de [[Esperanto]], kun rekomendoj; resumoj en Esperanto kaj la sveda.|[[Der Esperantist]] n130_feb. 1985}} ===[[La Ora Epoko. La Regno de Dio]]=== '''La Ora Epoko. La Regno de Dio. ''' Eld. [[Raĥelo Porteous]], Glasgow, 6 pĝ. ===[[Oraj leteroj]]=== '''Percy Sadler'''. '''Oraj leteroj'''. Eld. Flükiger & Scmid. Bern. ~1910. {{citaĵo|Kolekto de tre bonstilaj leteroj pri diversaj okazotajoj de la vivo. La Esperanta traduko estas bonege farita de nia sperta samideano kaj ni sincere povas rekomendi tiun verkon al ĉiuj personoj dezirantaj perfektigi en Esperanta korespondado kaj bonstilo.|[[Revuo Esperanto]] n85 5. sep5. 1910}} ===[[La ora ŝtuparo]]=== *E. Phillips Oppenheim. '''La ora ŝtuparo''' Eld. [[The Esperanto Publishing Co Ltd]] , Londono, 1935. {{citaĵo|Ĉe la unua rigardo al tiu verko, oni rekonas la kutiman zorgemon de la Esp-o-Publishing Co.: oportuna formato, bonega papero, bela litertipo kaj bongusta eksteraĵo. La ĉefa ideo troviĝanta en la libro, estas nia ĉies idealo : atingi daŭran mondpacon. La aŭtoro solvis la problemon laŭ stranga, interesplena maniero, kiu ofte igas la leganton pripensi kaj mediti; precipe ĉar la temo estas tiom aktuala kaj ĉar Oppenheim tute ne indulgas la t. n. packonferencojn. La heroo de la rakonto, Warren Rand, estas maljuna, potenca, riĉega ĵurnalposedanto kiu metas ĉion en la servon de sia porpaca penado: sian cerbon, sian potencon, sed, antaŭ ĉio, ankaŭ sian monon , dank'al kiu li fine sukcesas realigi sian vivorevon. Rilate al la lingvo, ni devas fari denove kelkajn rimarkojn. « Lerni » anstataŭ « aŭdi, ekscii » estas anglismo, same kiel « nokto » anstataŭ « vespero » kaj « aĉeti » trinkaĵon por iu. « Ajn » estas ofte erare uzita, same kiel « pli » antaŭ [[adjektivo]], kiam tute ne temas pri komparo ekzemple : pli malgranda, anstataŭ : ne tre granda, negranda. [[Tradukanto]]j klopodu pli kaj pli eviti naciismojn. Kion signifas « blokhaŭso » ? Post « spite » kaj « koncerne » devas troviĝi prepozicio aŭ devas esti uzata akuzativo ! « Pli poste » estas [[pleonasmo]]. La eldonejo meritas ĉiujn laŭdojn pro tiu unua volumo en la nova serio.|[[Belga esperantisto]] n224 (okt 1935)}} {{citaĵo|Per ĉi tiu volumo E.P.C. riĉigas sian romanserion, per kiu ĝi prezentas al la Esperantistaro malpezan literaturon el la speco plejmulte legata de la meza homo. Inter la [[verkisto]]j, kiuj provizas tian legaĵon al la anglalingva publiko, Oppenheim staras en la unua [[vico]], kaj la nuna verko estas oportune elektita por traduko en Esperanton pro la internacieco de la scenejo, sur kiu la rakonto disvolviĝas. Sekvante la manovrojn de homama milionulo, kiu dediĉas sian lertecon kaj sian riĉecon al la tasko devigi la starigon de tutmonda paco, ni flugas de unu eŭropa [[metropolo]] al alia, kaj konatiĝas kun [[diplomato]]j, financistoj, jurnalestroj, sekretagentoj, politikistoj—resume, kun ĉiuj, kiuj influas la destinon de la popoloj. La manuskripto estas laŭlingve kontrolita de nederlanda samideano, kio tamen ne malhelpis, ke kelkaj anglismoj makulu la [[traduko]]n : ekzemple, jam sur la unua paĝo ni renkontas la vorton ''kontroli'' aplikita laŭ [[senco]] ne kutima ĉe la plejmulto de verkistoj, kaj en alia loko aperas ''[[kopio]]'' kun la signifo ''ekzemplero''. Kun bedaŭro oni konstatas ankaŭ la eneston de gramatikaj eraroj, el kiuj la ĉefaj estas misuzo de ''antaŭ ol'' (reganta substantivon); malĝusta apliko de la sufikso ''iĝ'', kaj ties manko kie ĝi necesas; kaj iom da konfuzo inter ''tio'' kaj ''tiu''. Inter la malmultaj neologismoj, tre akceptebla estas ''suspiri'' (angle ''sigh''). La provo prezenti fonetike la prononcon de anglaj nomoj — procedo ne aplikata kutime ĉe nacilingvaj tradukoj — ne estas tre sukcesa, pro la konata manko de Esperantaj literoj por eĉ proksimume imiti la karakterizajn sonojn de la angla lingvo, kaj kelkloke la transskribo estas definitive erara, ekzemple por ''Warren'' oni donas ''Ŭaren'' anstataŭ ''Ŭoren''. Rilate al eksteraĵoj: la libro estas klare presita kun minimumo de preseraroj, kaj havas simplan [[bindaĵo]]n laŭ normala angla [[kutimo]], kun papera “surtuto”.|F.E.W. [[La Brita Esperantisto]] - Numero 366, Oktobro (1935)}} === [[Orell Füssli’s Bildersaal fŭr den Sprachunterricht von C. Egli. Esperanto Ausgabe]] === '''Orell Füssli’s Bildersaal fŭr den Sprachunterricht von C. Egli. Esperanto Ausgabe'''. Zürich, Art. Institut Orell Füssli, 1912? {{Citaĵo|Tiu esperanta eldono de figuraĵoj por la instruado de lingvoj (Esperanto, germana, angla, franca, itala) kompleta en tri broŝuroj kies prezo estas nur 40 [[pfenigo]]j por ĉiu libreto, estas tre uzebla en la esperantaj kursoj. La unua parto enhavas ''vortresumon'' : la dua parto fazojn ; la tria parto "temojn" .|[[Belga Esperantisto]] n041 (mar 1912)}} ===[[Orienta Almanako]]=== '''Orienta Almanako'''. Eld. La Ondo de Esperanto, 1913. {{citaĵo|Orienta ĝi estas, ĉar ĝi enhavas tradukojn el dek unu orientaj lingvoj, el kiuj eĉ la nomojn de kelkaj mi antaŭe ne aŭdis. Tamen kial “ almanako,” mi ne scias; sed eble tiu nomo estas promeso de ĉiujara ripeto. Se tiel, ni povas kalkuli je ĉiujara plezuro, ĉar tiu ĉi numero estas ĉarma [[legaĵo]]. “Unu duono de la mondo ne scias, kiel la alia duono vivas,” diras la proverbo; kaj ĉiu, kiu scivolas pri la vivo de siaj fratoj en aliaj landoj, devas legi ĉi tiun libron. Volonte mi citus multajn bongustajn pecojn, sed pro timo al mia Redaktoro, mi devas kontentiĝi per unu sola: “ Gulĝavar lia edzino ankaŭ estis malavare rekompencita de la naturo per la ekstera [[beleco]] kaj per aliaj ecoj de la kaŭkaza virino. Ŝi estimis siajn bogepatrojn, lavis al ili la piedojn kaj flegis ĉiumaniere, neniam ŝi parolis kun sia edzo dum ies ĉeeesto kaj eĉ neniam rigardis lin, neniu el la maljunuloj estis aŭdinta ŝian voĉon, kaj neniam ŝi estis preteriranta iun viron ne kovrinte sian vizaĝon per la [[tuko]]. Havante tian edzinon, Omar sentis sin feliĉa kaj estis kontenta je sia sorto.” Tiu ĉi lasta frazo meditigas homon kutimintan je aliaj moroj. La lingva [[stilo]] estas ĝenerale bonega; mi volus, tamen, ke kelkaj el la verkintoj estu pli ŝparemaj kun la sufikso “ ig,” precipe kiam ili diras ''terurigi bor teruri''. Grava afero estas, ke S-ro [[Boris Kotzin|B. Kotzin]] en sia antaŭparolo tre afable permesas, kun propaganda celo, la retradukon en la naciajn lingvojn. |A.E.W. [[La Brita Esperantisto]] - Numero 109, Januaro (1914)}} ===[[La originoj de la Protestantismo]]=== J. Tanuma-Tosio. '''La originoj de la Protestantismo'''. Eld. [[Internacia Katolika Informejo]], [[Fraterhuis Loonopzand]], 1947(?) {{citaĵo|Mia patro estis unu el dek gefratoj. Ĉiuj estis kleruloj siafake, kaj preskaŭ ĉiuj verkis librojn pri temoj religiaj, sciencaj, literaturaj. Familia anekdoto : kiam aperis unu libro verkita de onklino Lucy, onklo George ĝin legis, kaj ekkriis "Ho, Lucy ! Kial ajn vi ne ne montris ĝin al mi antaŭ ol forsendi ĝin al la presisto ! Mi estus povinta pliĝustigi ĉiun vorton en ĝi!” Kiel protestanto, mi volus fari saman [[ekkrio]]n kiel mia onklo George. Sed ne ! ĉar almenaŭ kelkajn vortojn mi lasus stari . Cetere, ĉi tie oni ne rajtas polemiki pri tiaj temoj. Mi diru nur, ke protestanto tre malsame verkus la historion. Lingve kaj prese la broŝuro estas bona.|[[Montagu Christie Butler|M.C.B.]] [[La Brita Esperantisto]] - Numeroj 503-504 mar-apr 1947}} === [[Ou en est la question de la langue internationale (Solution pratique)]] === * ''Ou en est la question de la langue internationale (Solution pratique)'' verkita de E. Adam, kun antaŭparolo de [[Fanny Clar]]. Mendebla ĉe la aŭtoro: 24 Boulevard Beaumarchais, Paris, ( ll e ) . — 32 paga broŝuro 19 X 12,5 cm. {{citaĵo|Tiu Franclingva broŝuro estas nuntempa tauga propagandilo; precipe interesaj estas la pruvoj pri la ĉiam pli urĝa neceseco de [[internacia lingvo]], kaj la admonoj al la internaciaj socialistoj, ke ili tian oficiale elektu, kaj eĉ antaŭe ĝin multnombre lernadu. La aŭtoro, pro senpartiemo, prezentas kiel egalvaloraj la sistemojn de Esperanto kaj Ido; pri la polemiko inter ambaŭ anaroj li citas la parolon de La Rochefoucauld: "La disputoj ne longe daŭrus, se nur unu partio malpravus." Ni ankaŭ ne bazas nian preferon sur ambicio, memamo, profitemo aŭ nesufiĉa studo; sed tute libere kaj konscie opinias, ke malgraŭ kelkaj diskutindaj punktoj, Esperanto estas tiel supera je [[Ido]] aŭ Esperantido (ĉiuj formoj aparte aŭ kune), precipe je elasteco, [[harmonio]], reguleco kaj facileco, ke ĝi estas senkompare pli dezirinda, ĉefe por la ĉiulanda laboristaro.|Esperanto n233 jan. 1920}} ===[[Ovomaltino]]=== '''Ovomaltino'''. Eld. D-ro A. Wanders S. A.<ref>Fabrikejo de dietaj [[Maltpreparaĵo|maltpreparaĵoj]]. Ĉeffabrikejo en Bern kaj filioj en : London, Budapest, Chicago, Paris, Milano, Osthofen.</ref>, Bern, 1926. {{citaĵo|Broŝureto de propagando de tiu fortignutraĵo.|[[Brazila Esperantisto]] 1926 j17 n05-08_maj-aug.}} == P == ===[[Pangea - la sole ebla eliro el la mondkrizo]]=== [[Rudolf Herceg]]. '''Pangea - la sole ebla eliro el la mondkrizo'''. Eld. [[Heroldo de Esperanto]], [[Kolonjo]], 1932. {{citaĵo|La aŭtoro proponas al si pruvi, ke 1e la krizo estas ĝenerala, 2e ke ĝiaj kaŭzoj estas a) la (subjektiva kaj objektiva) malharmonio inter la produktado kaj konsumado ; b) la malĝustaj rilatoj inter la apartaj kategorioj de la produktado ; c) hipertrofio de la individualismo persona kaj nacia; d) manko de kontakto kun la naturo. La solvo konsistas en reorganizado de la administrado, de la [[juro]], ekonomio, etiko, estetiko, sociologio, ktp. por atingi tute novan sistemon ĉirkaŭprenantan la tutan homaron.|[[Belga esperantisto]] n200 (mar-apr 1933)}} ===[[Papo Pio X beata]]=== [[Adolf Habdl]]. '''Papo Pio X beata'''. Eld. A. Paolet, [[San Vito al Tagliamento]], 1952(?) {{citaĵo|Belaspekta, alloga libreto kaj per sia [[prezento]] kaj per sia enhavo. Oni ne diras, ĉu estas verko rekte skribita en Esperanto, ĉu traduko de iu esperantisto, ĉu traduko de la aŭtoro mem. Tio estus bone. Mi ne povis ne legi ĝin seninterrompe. Ne nur por katolika samideano, sed ankaŭ por la tutmonda legantaro estas ĉi tiu [[libreto]] io [''tiel''] rava. Per simplaj mallongaj trajtoj, oni prezentas al la leganto la gigantan —humile gigantan — figuron de unu el plej elstaraj homoj de nia epoko. La traduko (mi opinias, ke oni tradukis ĝin el la germana lingvo) estas zorge kaj ame farita laboro, malgraŭ iaj preseraroj, korekteblaj laŭ noto sur lasta pago. Mi ne konas la vortojn: '''hasto, kaplano, fenigo, duomo, paŝtataro, noveno'''. Estus bone, se oni estus doninta difintabelon de ĉiuj ekster-SAT-vortaraj radikoj. Aliamaniere, la atento de la leganto estas neutile disigata, kio ne bone efikas. Eble, tro laŭvorta traduko el germana lingvo enŝovis strangajn tnte ne klasikajn [[konstruo]]jn. Ekzemple: (p. 17) «...kiu estis bona predikisto kaj kredis (pensis?) sia tasko, ankaŭ Sarto fari tian», (p. 96) «...kiuj zorgas pri via kaj de la tuta eklezio saviĝoj». Min faletis aliaj esprimoj: (p. 9) «situanta»; (p. 25) al tiaj, kiuj...» (p. 37) «manĝigis la malsatajn»; (p. 56) «terana»; (p. 73) «povi absolvi novenon»;(p. 86) «tiaj, kiuj devus.» «Mi ne vidis liajn infanojn serĉi panon...» La dirmaniero ''ne jam'' anstataŭ ''ankoraŭ ne'' (paĝoj 73 kaj 100) ŝajnas evitinda pro tio, ke kvankam ĝi estas tute logika, tamen ne klasika. Sed ĉiuj ĉi tiuj, laŭ mia opinio, lingvaj eraretoj neniel malpligrandigas la kortuŝan legadon, la aŭtentikan, gravan celon: klinigi la leganton al la opinio, ke la [[Pio la 10-a|Papo Pio Xa]] estis ja vere neordinara [[servanto de Dio]]. Strangaĵo ŝajnas al mi la manko de presesprimita eklezia permeso. Monflanke: 8 respondkuponoj (32 ptoj.) estas certe, laŭ mia opinio, tro alta prezo. Eble, oni celas ŝirmi la eldonaĵon kontraŭ valutaj disfaloj; sed anstataŭigi naciajn [[monunuo]]jn per nacia oficiala tarifo ŝajnas al mi nuntempe: «eliri el la koto por eniri. en la peĉon». |Eŭma. [[Boletín]] n040 (apr 1952) }} ===[[De Parizo al Lazura Marbordo]]=== M. Retót '''De Parizo al Lazura Marbordo'''. 1960(?) {{citaĵo|M. Rétot verkis tiun broŝuron, en la serio «Turismo por Esperanto en Franclando». Ĝi estas trafa gvidilo, plena je indikoj, bildoj, desegnaĵoj, k. t. p., kiuj bone povas faciligi la veturadon tra la belaj vojoj kiuj kondukas de Parizo al la bela Provenca regiono kaj Lazura Marbordo.|[[Boletín]] n120 (mar 1960)}} ===[[Parolas Japanoj]]=== '''Parolas Japanoj'''. Eld. [[Asocio por Internacia Kontakto]], [[Kantono (Ĉinio)|Kantono]], 1938 (?) {{citaĵo|Ses verketoj de japanoj en [[Ĉinujo]], kiuj ne aprobas la japanan invadon.|[[La Brita Esperantisto]] - Numero 401, Septembro (1938)}} ===[[Patrino kun fusilo]]=== [[Nguyễn Thị]]. '''Patrino kun fusilo'''. Eld. [[Fremdlingva eldonejo]], [[Hanojo]], 1966. [[dosiero:Pelikan textlogo.png|100ra|dekstre]] ===[[Pelikan]]=== Gunther Wagner. '''Pelikan''' ([[d:Q202133|en vikidatumoj]]). [[Hanovro]] kaj [[Vieno]], 1926(?) {{citaĵo|Prospekto en Esperanto de la konataj inkoj por skribi kaj por kopii, skribrubandoj, karbopapero por skribmaŝino kc.|[[Brazila Esperantisto]] 1926 j17 n05-08_maj-aug.}} === [[Per Tolboato]] === '''Per tolboato, Skizo de Jotoka. Ilustrita. Eld. O. Ziegler, [[Marktredwitz]], 1922. 24 paĝoj. {{Citaĵo|Tre agrabla ripoziga legaĵo originale verkita.|[[Belga Esperantisto]] n088-089 (jun-jul 1922)}} ===[[Petit Cours primaire d'Esperanto en 50 leçons graduées]]=== D. Bonnehon; A. Rosiaux. Petit Cours primaire d'Esperanto en 50 leçons graduées. Paris, [[Hachette]], 1910(?). {{citaĵo|Jen estas bonega lernolibro tre rekomendinda al ĉiuj instruistoj, kiuj celas la sciadon de la lingvo Esperanto, instruante ĝin al iliaj lernantoj. Tiu ĉi lernolibro, tre zorge ilustrita kaj bindita, enhavas multajn ekzercojn (thèmes et versions) bone gradigitajn; legadojn; prozaĵojn versaĵojn parkere dirotajn; 200 kutimajn frazojn kaj [[proverbo]]jn kun la franca traduko; kaj fine vortaretojn esperantan-francan kaj francan-esperantan. Se, laŭ la opinio de [[Lev Tolstoj|Tolstoi]], «la sukceso de [[Esperanto]] estas nur pedagogia lerneja afero», ni certigas, ke la verketo de S-roj Bonnehon kaj Rosiaux, havigante bonegajn rezultatojn al ĉiuj popollernejestroj, donos novan antaŭenpuŝon al la [[disvastigo]] de la lingvo internacia.|[[Brazila Esperantisto]] 1910_j03_n05-06_nov-dec}} ===[[Plena Gramatiko de Esperanto]]=== [[Joediko]] (J. Elliott). '''Plena Gramatiko de Esperanto'''. Eld. la aŭtoro, [[Willoughby]], 1940(?) {{citaĵo|Reverkita formo de la 16 Reguloj. Bedaŭrinde, ĉe kelkaj [[detalo]]j ĝi prezentas al ni ne la evangelion laŭ S-ta Zamenhof, sed la evangelion laŭ S-ta Joediko.|[[La Brita Esperantisto]] - Numeroj 429-430, Januaro - Februaro (1941)}} ===[[Plena lernolibro por meminstruo de Esperanto]]=== V. A. Dmitrief kaj [[Paŭlo Medem|P. D. Medem]]. '''Plena lernolibro por meminstruo de Esperanto'''. 1920 (?) {{citaĵo|Tiu ruslingva lernolibro, eldonita en Dresden, estas ĉefe destinita, diras en antaŭparolo S-ro Medem, al la Estonoj, [[Letono]]j kaj [[Litovo]]j, por kiuj tia verko ĝis nun mankis. Kiel ĉiuj tiaj, la libro konsistas el gramatikaj klarigoj, vorttradukoj, ekzercoj por traduko kaj legaĵoj. Ni ne povas jugi la rusan tekston; sed laŭ ekzameno de la Esperantaj partoj kaj laŭ jam konataj tradukoj de S-ro Medem, oni facile konvinkitas, ke tre bona kaj tute korekta estas tiu bele presita libreto. Ĝi prosperigu nian movadon en tiuj novaj landoj, kie ĝia neceseco kaj utilo estas nature pli senteblaj ol aliloke.|[[Georges Stroele|G.S.]] Esperanto n245 jan 1921}} ===[[Plena Malkaŝo de Japanaj Ambicioj]]=== '''Plena Malkaŝo de Japanaj Ambicioj'''. Eld. [[Heroldo de Ĉinujo]], [[Chungking]], 1940(?) {{citaĵo|Mesaĝoj de la Generalisimo. Teksto de [[Wang-Japana Interkonsento]]. Petskribo de Wang al [[Japanujo]]. La Japana Respondo. |[[La Brita Esperantisto]] - Numeroj 422-423, Junio - Julio (1940)}} ===[[Pollando 1944-1964]]=== '''Pollando 1944-1964'''. Eld. Polonia, Varsovio, 1964. {{citaĵo|Kiuj volas informiĝi pri la evoluo de [[Pollando]] trovos en ĉi tiu 260 paga libro (riĉigita per abundaj fotoj, desegnoj, statistikaj cifertabeloj, mapoj ktp.) la plej riĉan kaj taŭgan informilon ĝis nun publikigitan en nia lingvo. Ĝi ampleksas la jenajn rubrikojn: geografio, [[historio]], eksterlanda politiko, industrio, [[agrikulturo]], eksterlanda komerco, sociaj problemoj, klerigado, scienco, [[literaturo]], [[muziko]], teatro, filmo, plastiko, arkitekturo kaj turismo. Tre bonaj lingvo teksto kaj fotoj. Prezo tre malalta rilate la kvaliton de la libro same laŭ aspekto kiel laŭ enhavo.| N. L. ESCARTIN. [[Boletín]] n147 (jan 1965)}} ===[[Pollando Rekonstruiĝas el Ruinoj]]=== '''Pollando Rekonstruiĝas el Ruinoj'''. Eld. [[Eldona Societo Esperanto]]. Stockholm, 1947(?) {{citaĵo|16-paĝa broŝuro, kun klaraj grafikaĵoj, pri la teruraj perdoj kaj suferoj de Polujo dum la milito, kaj ĝia nuna rekonstruo kaj [[progreso]].|[[La Brita Esperantisto]] - Numeroj 519-520 jul-aŭg 1948}} ===[[La Polvo de morto]]=== '''La Polvo de morto'''. Ilustrita. Eld. [[Plenumkomitato por Kontraŭ Atombomba Rezolucio]], [[Osaka]], 1956(?) {{citaĵo|Post la terura tragedio de Hirosima kaj Nagasaki, kun pli ol 250 mil senkulpaj viktimoj, la japana popolo spertas nun la domaĝojn de la nukleaj [[eksperimento]]j, fare de fremdaj potencoj. La radioaktiva polvo, disĵetita pro la eksplodo de [[hidrogenbombo]] sur Bikini, la 1-an de marto 1954, malpurigis la [[marakvo]]n kaj falis sur multajn fiŝkaptistajn boatojn, precipe sur la japanan ŝipeton «[[Fukurju-maru n-ro 5]]«, okazigante la brulvundigon de ĝiaj 23 ŝipanoj kaj la postan morton de unu el la plej grave vunditaj. La damaĝoj de tiu bedaŭrinda okazaĵo estas nekalkuleblaj. Kaŭze de la difektiĝo de miloj da [[tuno]]j da fiŝoj, oni malpermesis la disvendadon de tiu ĉefa manĝaĵo por japanoj, ordonante ĝian enterigon. La paniko estis nepriskribebla, tial ke multenombraj personoj jam estis manĝintaj atomfiŝojn. Pro timego al la radioaktivaĵo fermiĝis grandnombraj [[fiŝbutiko]]j, kaj la [[fiŝista komerco]] paraliziĝis en Japanujo. La mondo estis terurita pro la eksperimentoj de tiaj amasmortiga] armiloj; sed, post domaĝo ne venis saĝo, ĉar ne pro tio ĉesis la provado de nukleaj armiloj. La grandaj potencoj daure fabrikas bombojn A, H kaj tiel plu. Ni memoru, klo okazis en Hirosima kaj Nagasaki, kiam sur tiujn du kompatindajn urbojn defalis la unuaj du atombomboj, kiuj, en komparo kun la modernaj bombegoj, estis infanaj ludiloj. Laŭ opinio de kompetentuloj, kvar bomboj H povus forblovi la tutan Japanujon; sed, por dezertigi landojn kiel Anglujo, Germanujo, Francujo, ktp., sufiĉus du el tiuj superbomboj. La homaro ankoraŭ ne tute bone komprenis la grandegan danĝeron, kiu minacas ĝin. Ne gravas jam veti cent kontraŭ unu, ke iu granda potenco superas alian per nukleaj bomboj, ĉar ĉiu el ili posedas pli ol sufiĉan stokon por la kompleta detruado de ĉiuj urboj de la mondo, por la koncerna ekstermado de la homa vivo sur nia planedo. Ni fidu, ke oni ne riskos provoki tian hekatombon, eĉ se nur estas pro tio, ke neniu profitus el tiu tutmonda dispolviĝo; sed, ni ne forgesu, ke en kiu ajn momento, tio estas ebla... Por rememorigi al iii ĉi tiun senprecedencan danĝeron, kiu pendas super la homaro, oportune aperis ĉi tiu libreto, «La Polvo de la Morto», originale verkita en tre [[korekta lingvo]]. La [[Kongreso de Japanaj Esperantistoj]] tiel apelas la konsciencon de la tutmonda samideanaro, partopreni en la kampanjo por la ĉesigo de la nukleaj eksperimentoj, por la abolicio de tiaj armiloj, kun la celo savi la homaron de la [[minaco de neniigo]], kaj povi ekmarŝi ĉiuj homoj, ŝultron ĉe ŝultro, sur la vojon al glora estonteco, tial ke la [[atomenergio]], same povas pereigi la homan genton, kiel konstrui por ĝi paradizon sur la tero. Dependas nur de la bona aŭ malbona uzo, kiun la aŭtoritatuloj faros el ĉi tiu mirindaĵo de la scienco, la dua fajro eri la historio de la Homaro. |Ricardo Quiles. [[Boletín]] n097 (jan 1957)}} ===[[Popolaj Fabloj el Finnlando]]=== [[Björn Collinder]], [[Vilho Setälä]]. '''Popolaj Fabloj el Finnlando'''. Eld. Kyriiro Oy, Finnlando, 1979. {{citaĵo|Kamuflite sub supra titolo de malgranda [[kajero]] reklamiĝas la interŝanĝo de la esperantistaj supersignoj literoj jene <center> <poem> ŝ ĉ ĵ ĝ ŭ ĥ sh ch zh dzh w x </poem> </center> Efektive, ne estas silvestra sherco, sen dzhene oni tuj povis dzhui la fablojn. Kia dzhusta dzhojo¹ pri la dzhiroj el la dzhangalo de supersignoj! Granda dzhibo de E-o foridzhas kaj nun E-o ekdzhermegos kaj disvastidzhos. La «politikaj awtoritatuloj“ dzhentile dankos kaj chirkawbrakos la dzhermantajn E-istojn. Kaj dzhis la jaro 1987-a ni arandzhos dzheneralan [[festo]]n ne nur pro la l00-a datreveno sed ankaw pro la [[finvenko]] de E-o. Memkompreneble kun dzhimkano kaj festa mandzhado kun burdzhonbrasiko, fromadzho, orandzhazho, rudzha vino kaj dzhino. Stop! Jen oni ekmemoros, ke mi sammaniere povis tre bone legi literaturon laŭ Zamenhof-a "Surogata"² ortografio kaj ankaŭ la tekstojn laŭ alia propono, en kiu la [[supersignaj literoj]] anstataŭiĝas per la literoj c, w, r, y de la internacia [[telegrafa alfabeto]]: <center> <poem> q tq y dy w x ŝ ĉ ĵ ĝ ŭ ĥ </poem> </center> Ĉar la literoj ĉ <nowiki>=</nowiki> tŝ kaj ĝ <nowiki>=</nowiki> dĵ respektive du sonojn reprezentas, ŝajnas, ke ĉi-lasta propono prezentis teknikan solvon de la problemo. Rilate al supersignoj fantomas la reformomanio jam tra naŭ-jardekoj. Signo estas simbolo por determinita afero. Tiukaze unu litero estas — aŭ almenaŭ devas esti — la simbolo por unu difinita [[sono]]. La menciita "teknika solvo" estas valora ne nur nuntempe por la telegrafio ĉe la poŝto, navigado, aviado k. t. p., sed estas speciale grava por la projektado de elektronaj skribmaŝinoj, kiuj aŭtomate transformas la parolon al skribo. La "intestoj" de tiaj maŝinoj estas plej nekomplikaj, se la kondiĉo unu [[litero]] <nowiki>=</nowiki>unu sono“ strikte estas plenuimita. La sama validas ankaŭ por elektronaj komputiloj. Sed singardo! En la unua jardeko de nia jarcento la tre riĉa franco [[Emile Javal|Javal]] (pr. ĵaval) proponis al Zamenhof kvaronan milionon da frankoj, se Zamenhof pledos kaj realigos almenaŭ la prononcon de la litero j al ĵ. Imagu malriĉan Zamenhof-on kaj la tenton per la loga sumo de 250 000 or-frankoj — tiutempe. aha — 1) ĝirejo > Kurve (StraBe) 2) rilatas al la h-anstataŭrigo de la supersignoj |[[Der Esperantist]] n116 jun. 1982}} ===[[Por Kvietaj Personoj]]=== *E. Van Driessche. '''Por Kvietaj Personoj, unuakta komedieto'''. Ĉirkaŭ 1910. Teatraĵo prezentita dum la [[UK 1911]]. {{citaĵo|Tre ridiga [[komedio]], kaj rekomendinda por Esperantistaj festoj. Ĉe la prezento en [[Antverpeno]] ĝi estis gaje ludita kaj bonhumore akceptita. |[[La Brita Esperantisto]] - Numero 084, Decembro (1911)}} ===[[Por la honoro de nia lando]]=== A. Viruly. '''Por la honoro de nia lando''' trad. P. W. Van Sijn. Eld.D. Van & Zonen, Roterdam, 1938. === [[Por la rajto de German-Aŭstrujo]] === '''Por la rajto de German-Aŭstrujo'''. Eld. [[Propagandastelle für Deutsch-Oesterreichs Recht]], Vieno, 20 pĝ, 23,5 X 15,5 cm {{citaĵo|Ne konvenas, ke ni ĉi tie justigu aŭ malpravigu la argumentojn de tiu nova politika pledado. Sufiĉos se ni plezure konstatas, unu fojon pli, ke Esperanto estas uzata en sciencaj verkoj por defendi nacian rajton. Ni ankaŭ esperu, ke baidaŭ la kontraŭaj akraj postuloj de diversaj partioj estos kvietigitaj per decidoj kiel eble plej konformaj al la volo de l’ popoloj, kaj ke pacaj rilatoj iom post iom forigos la ankoraŭ regantajn superecemojn.|[[Georges Stroele|G. S.]]. Esperanto n234 fev 1920}} ===[[Por la paco]]=== '''Por la paco'''. Eld. [[Komisiono pri Internaciaj Ligoj de Sovetaj Esperantistoj]], Moskvo, 1971. {{citaĵo|Kajero pri la defendo de Leningrado dum la milito, la renaskiĝo kaj prosperigo de la urbo depost la konflikto, kaj la perspektivoj al la futuro.|[[Boletín]] n191 (maj 1972)}} === [[Pour la Langue commerciale auxiliaire universelle]] === '''Pour la Langue commerciale auxiliaire universelle. Actes de la Conférence Interrnationale de Chambres de commerce, foires d'échantillons, Groupments économiques et offices du tourisme, réunie à Venise du 2 au 4 avril 1923.''' Eld. Conférence commerciale de Venise, [[Venecio]], 1923 56 pĝ, 13,5 x 21 cm {{Citaĵo|Niaj grupoj kaj propagandistoj uzu tiun ĉi broŝuron elmontranta la praktika flankon de niaj lingvo kaj movado.|[[Belga Esperantisto]] n101-102 (jul-aug 1923)}} ===[[Povo sukseci]]=== [[Henri Thomas Hamblin]] '''Povo sukseci''' trad. [[Frederic William Hipsley]]. Eld. la tradukinto, Birminghan 1947(?) ===[[La prahistoria arto]]=== [[Agostinho da Silva]]. '''La prahistoria arto''' trad. [[José de Freitas Martins]]. Eld. [[Portugala Eldona Rondo]], 1947(?). ===[[Premiaj Romanetoj]]=== '''Premiaj Romanetoj'''. Eld. Eldonita de [[The Esperanto Publishing Co]]. 1946. {{citaĵo|Jen utila aldono al la literaturo Esperanta. En la nuntempa mondo, kie la [[vivo]] tiom urĝas kaj rapidas, preskaŭ ĉiu Esperantisto trovas tiom da aferoj, kiujn li deziras aŭ devas fari, ke ofte mankas al li sufiĉe da tempo por ĝui la tralegon de longa [[romano]]. Por li tial tre havinda estus [[libro]] kies grandeco konvenas al lia poŝo kaj kies enhavo konsistas el aro da mallongaj [[romaneto]]j. La unuopaj eroj de tia libro devus esti interesaj kaj diversecaj, verkitaj laŭ simpla klara stilo, kiu ne postulas multe da cerbumado por diveni la intencon de la [[aŭtoro]] aŭ grandan vortaron por serĉi la [[signifo]]n de neoftaj vortoj. La libro devas esti tia, kian oni povas facile legi en la [[vagonaro]] aŭ omnibuso dum vojaĝeto hejmen post la labortago; aŭ, se necese, dum oni staras en linio por aĉeti la familian [[haringo]]n aŭ terpomon. Tia libro estas “Premiaj Romanetoj”. Ĝi havas ĝenerale stilon simplan kaj klaran ; la eroj estas diversaj kaj bone miksitaj, kaj prezentas literaturan pudingon tre bongustan kaj malpezan. Mem instruisto de Esperanto, mi bonvenigas la novan [[libreto]]n kiel utilan legolibron por kursoj kies membroj iom progresis. Ĝi taŭgas por [[kurso]] en ĝia dua jaro, aŭ—se la lernantoj montras [[entuziasmo]]n kaj inteligenton — eĉ en la dua periodo de la unua jaro. Inter la dudek tri verketoj estas kelkaj pri fantomoj, du-tri ĉarmaj aludoj al la [[Naturo]], kelke da rakontoj el la ĉiutaga vivo, fantaziaĵoj, kaj bonhumoraĵoj. Unu [[tago]]n, en vagonaro, mi ŝoketis miajn [[kunvo]]j agantojn kaj hontigis min mem per subita ekrido pro unu el la humoraĵoj. Mia okulo ne sukcesis rimarki eĉ unu [[preseraro]]n en Esperanta vorto. La sola preseraro rimarkita ne multe gravas, krom al sportistoj, kaj precipe al la [[Chelsea F.C.|Chelsea piedpilka klubo]]. Mi neniam legis pri ludo inter Chelsea kaj Brentwood, kaj mi supozas, ke ne plaĉus al Chelsea la sugesto, ke Brentwood —se ja ekzistas tia klubo— povus ilin venki. Supozeble oni intencas aludi al [[Brentford F.C.|Brentford]]. En la libro okazas kelke da vortoj ne troveblaj en la vortaroj : ekzemple, ''suspiro'' (sigh), ''trado'' (trade wind), ''braso'' (brace, guy, vang). Estus konsilinde, aldoni noton pri ili en estonta eldono. Verŝajne, nova eldono baldaŭ estos necesa, ĉar mi opinias, ke ĉi tiu estas bona libro, kiun la Esperantistaro multe aĉetos. Ni vidas en ĝi la verkojn de dek kvin [[aŭtoro]]j, kies verkoj promesas bone por la [[estonteco]]. Mi gratulas al EPOKO pro la apero de ĉi tiu libro, kaj proponas, ke ili baldaŭ kuraĝigu la verkintojn per nova [[konkurso]] por venigi plenan rikolton por dua libro samspeca.|[[Robert Murray]]. [[La Brita Esperantisto]] - Numeroj 505-506}} {{citaĵo|Tiu lasta eldonaĵo de E.P.C. estas verketo konsistanta el pli ol 20 rakontoj de diversaj aŭtoroj, originale verkitaj, okaze de organizita konkurso de supre nomita eldonejo. La rakontoj estas tiom diversaj, kiom multnombraj estas la aŭtoroj. La temoj estas ĝenerale interesaj. Ni trovis multe da vortoj ne troviĝantaj en Plena Vortaro: kiel: ervardTelo, braso, k. a. La libreto pro siaj mallongaj ĉapitroj taŭgas kiel interesa legolibreto dum daŭrigaj kursoj.|[[Afrika Revuo]] numeroj 11-12, Novembro - Decembro (1947)}} ===[[La pretendoj de kondiĉa senmorteco]]=== R. K. Strang. '''La pretendoj de kondiĉa senmorteco''', trad. Geo. Aldrige. Eld. la aŭtoro, [[Glasgow]], 1932(?), 16 pĝ. {{citaĵo|Ne tuŝante la cetere interesan enhavon, ni tamen bedaŭras, ke la [[teksto]] ne estas lingve modela. Minimume oni rajtas atendi, ke tia verko estu sen gramatikaj eraroj; kaj ke oni ne ignoru la Biblian tradukon de Zamenhof. |[[La Brita Esperantisto]] - Numero 324, Aprilo (1932)}} ===[[Preparantoj de milito]]=== '''Preparantoj de milito , akuza konkludo en la proceso de industria partio'''. Eld [[CK SEU]]. Moskvo, 1931? 72 Paĝoj 15 x 22 cm. {{citaĵo|Tiu proceso interesis multajn. La klarigojn pri ĝi do ankaŭ povas ilin interesi, eĉ se la raporto povas ŝajni partia. Ĝi enhavas efektive multajn sciigojn, kiuj havas veran gravecon por tiuj, kiuj sin okupas pri la speciala temo de la mondrevolucio, de preparo al militoj k. c.|[[Belga esperantisto]] n189 (okt 1931)}} ===[[Pri la transskribo de la Propraj nomoj]]=== '''Pri la transskribo de la Propraj nomoj'''. Paris. Esperantista Centra Oficejo, ~1910. === [[La Principo de la movado por ĉasta vivo]] === '''La Principo de la movado por ĉasta vivo plikarigita el ideala kaj praktika vidpunkto'''. Eldonis D. Roskes, Hago, 1922? 32 paĝoj 13 X 20 cm. {{Citaĵo|Ĉi tiu [[broŝuro]] enhavas ampleksan klarigon, de la principoj de la nomita movado kaj pri la praktiko de ĝi. Al ĉiuj samideanoj kiuj funde deziras pristudi la demandon, ni konsilas havigi al si la libreton, kiu certe donos al ili informon per la plej bona lingvo.|[[Belga Esperantisto]] n087 (maj 1922)}} {{citaĵo|Sur 30 paĝoj de ordinara formato estas koncize, bonlingve traktata la grava demando pri la [[ĉasteco]] en nia vivmaniero. La movado por ĉasta vivo, celante akceli la seksan purecon de la homoj, akceptas kiel idealon la personan kaj socian purecon de la moroj. Ĝi konsideras la sekskuniĝon ne voluptoĝuo, sedorigine kaj esence pluenplantado de la homestaĵoj, kiuj devas do kontraŭbatali la diversajn specojn de la degeneriĝo de la [[popolo]]j kaj la kaŭzojn, kiuj ĝin elvokas, kiel ekzemple: [[pornografio]]n per vorto kaj bildo, onanion, hetero- kaj homoseksualajn [[kontraŭnaturaĵo]]jn. Estas pledata la kuracista esploro antaŭ la [[geiĝo]], por evitigi al oni eventualan malsanon.|[[Belga Esperantisto]] j07 n04 dec 1925}} === [[La Problemo de Irlando]] === '''La problemo de Irlando'''. — Okpaĝa broŝuro 23 X 15 cm. kun histona skizo kaj programo de la Irlanda movado. Verkisto, eldonejo kaj prezo nemontritaj. ===[[Programada teknologio]]=== '''Peter Broczko''' kaj '''Iliona Koutny'''.'''Programada teknologio'''. Eld. [[Hungara Esperanto-Asocio]]/[[Scienca Eldona Centro de UEA]], Budapeŝto: 1984. ===[[Projekto pri konstitucio de l' Interpopola Ligo]]=== [[Germana Gabineto por internacia juro]]. '''Projekto pri konstitucio de l' Interpopola Ligo Farita de la subkomisio, kiu estis starigata la 21 septembro 1918'''. 1919. {{citaĵo|En tiu projekto, kun 36 artikoloj, estas difinitaj la celo de l’ Ligo, ĝiaj organoj, la rimedoj uzotaj por eviti konfliktojn, la limigo de l' armadoj, la koloniaj arangoj, k. t. p. Tiaj projektoj ĉiam elvokos [[intereso]]n kaj simpation ĉe la Esperantistoj, kiuj jam de longe atendas la kreon de tutmonda unuiĝo. Juristoj studu tiun projekton, komparu ĝin kun tiu de l’ Pariza konferenco, kiel ankaŭ kun tiu de l' Svisa registaro, kaj taksu ĝian valoron, kion mi ne kapablas. Sed estas rimarkinde kaj laŭdinde, ke projekto pri Interpopola Ligo estas publikigata pei interpopola lingvo. Tiu speciala teksto estas lerte tradukita; kelkaj vortoj tamen eble ne bone elektitaj: «rekurso» ne estas preferinda al la jam uzita «apelacio»; «akomodi» estis ĝis nun rezervita por optika fenomeno; fine, «marino» (ŝiparo) kaj «obligi» (devigi) estas certe malbonaj, ĉar konfuzeblaj kun la jam akceptitaj terminoj: maro, marini (pekli) kaj obl-igi.||[[Georges Stroele|G. S.]]. Esperanto n226 jun 1919}} ===[[Propono de Esperanto-stenografio laŭ ĉs. sistemo]]=== '''Propono de Esperanto-stenografio laŭ ĉs. sistemo'''. Eld. [[Esperanto-Asocio en ĈSR]], [[Prago]]. {{citaĵo|Represaĵo el „Esperantista" Praha, n-ro 4/1950). La 19-an de majo 1951. Okazis en Praha ĉehlingva konkurso por [[stenografo]]j, uzantaj la sistemon Herout-Mikulik. Ĝia celo estis trovi la plej rapidan stenografon en [[ĈSR]]. Venkis kaj la altan titolon akiris Miloš Matula, kiu kapablis skribi 160 vortojn dum minuto. Tia alta rapideco eble neniam ekzistas ĉe efektivaj oratoroj, kiuj ne povas nur ŝuti vortojn, sed per sia parolado volas klarigi al la aŭskultantoj sian temon kaj influi ilin. Tiamaniere la sistemo H.-M. pruvis sian kapablon por tre alta parolrapido.<br> Tiu ĉi sistemo. kiu jam de sia oficialigo en 1921 estas uzata por la ĉeha kaj [[slovaka lingvo]]j. estis jam de la aŭtoroj mem adaptita por germana lingvo kaj tiel ankau instruita en ĉs. komercaj lernejoj antaŭ la dua mondmilito. Aperis ankaŭ alfaroj por angla, rusa kaj [[franca lingvo]]j kaj nun estas eldonita ankaŭ alfaro por Esperanto. Ĝi estas la unua publikigita, ĉar tiu de prof. Vladimir Jukl, sekve de lia morto, ne estis eldonita (vidu E. Slovaka, pĝ. 84/1949). La prezentataj grandaj 4 paĝoj donas al interesulo nur esencon por povi stenografi sen mallongigoj: da [[siglo]]j (radik- kaj vortsignoj) estas ĉi tie nur 101, nombro pli malalta ol estas kutima en nacilingvaj sistemoj. En la enkondukaj linioj estas dirite, ke la ŝanĝoj, faritaj en la alfaro kompare kun la originala sistemo. estas ofte fundamentaj pro la grandaj diferencoj inter la naciaj lingvoj kaj Esperanto koncerne la literan strukturon. Tamen estas klare, ke perfekta scio de la prezentata materialo sufiĉas nur por persona, aŭ kancelaria aplikado. Ĉe tajpistinoj al la maksimume postulata rapideco estas 80 vortoj dum minuto. La diktanto en oficejo ja ne parolas seninterrompe, ĉar li kombinas kaj meditas dum la [[diktado]]. Kiu per la prezentata [[stenografio]] volus noti fluan parolon devus ankoraŭ mem konstrui sistemon de mallongigoj laŭ principoj, validaj por nacilingvaj sistemoj.<br> Fine necesas diri, ke la ĉelilingva stenografio ĝuste travivas ŝanĝojn. kiuj jam estas oficiale publikigitaj kaj validas ekde 1. IX. 1951. Ili certagrade influos ankaŭ la alfaron por Esperanto. Tamen la publikigita verketo estas konvena por tiuj, kiuj jam nun estras la nacilingvan sistemon H-M. Ainbaŭ faktoj certe okupos la aŭtoron (A. Stanura. OSTRAVA-RADVANICE. Taborska 41), ĉar estas necese fari la duan paŝon.|[[Esperantisto Slovaka]] - Numero 09, Septembro (1951)}} ===[[Prospekto de la Filmstrioj]]=== '''Prospekto de la Filmstrioj'''. Eld. [[Esperanta Film-Grupo]], [[Bergen-op-Zoom]], 1948(?) {{citaĵo|Jam kelkajn fojojn ni priparolis ĉi tiun [[serio]]n da [[filmbendo]]j ([[filmstrio]]j). Ĉiu bendo (larĝeco 35mm) konsistas el 30-1000 bildoj (19 x 24mm), por prezento en ĉambro aŭ [[salono]]. Pri ĉiu bildo estas klariga teksto en [[Esperanto]]. Ĉiu titolo provizastre interesan kaj instruan unuhoran programon al grupoj, [[societo]]j, aŭ kursoj, kondiĉe ke ili disponas konvenan projekciilon. La tekstoj mem estas en modela Esperanto. Ni povas varme rekomendi ĉi tiun kuraĝan kaj subtenindan entreprenon al niaj grupoj. Plenaj detaloj troviĝas en la “Prospekto”. Ni donas la prezon en ŝilingoj kaj pencoj por filmbendo kaj teksto kune : ili ne estas aĉeteblaj aparte. Jam aperis jenaj titoloj (multaj aliaj estas en preparo) : ''Antikva Grekujo, 13/9 ; Inter la Araboj 10/7 ; Lando kaj popolo de Siamo, 12/7 ; [[Javo kaj Indonezio]] I, 12/5, II, 13/4 ; Kun [[Sven Hedin]] al Transhimaiajo, 16/3 ; Sovaĝaj bestoj de Afriko, 13/8 ; La vizaĝo de la Terglobo, 14/8; Meksikio, 13/3 ; [[Marvojaĝo al Indonezio]], ; La Mirinda Nilolando, 16/8 ; Borneo laŭ bildoj, 16/3 ; [[Zelando]], 9/-; Palestino Norda, 14/4; [[Palestino Suda]], 13/3''|[[La Brita Esperantisto]] - Numeroj 521-522, Septembro - Oktobro (1948)}} === [[Praha. Ilustrita gvidlibro por turistoj]] === '''Praha. Ilustrita gvidlibro por turistoj'''. Eld. Ĉasopis Ĉeskvch Esperantisto, Praha, 1912? {{Citaĵo|Belege eldonita gvidlibro broŝuro, enhavanta inter la bele presila teksto 41 ilustraĵojn pri la Bohema ĉefurbo kaj ĉirkaŭaĵoj. Riĉe kolorigita koverto reprezentas du belajn vidaĵojn el Praha.|[[Belga Esperantisto]] n052 (feb 1913)}} === La Parizaneto === '''La Parizaneto'''. Resumeto de la vivo kaj manieroj de la francoj, kun specialaj rimarkoj rilate al Parizo de R. Kron, el la franca trad. Connor kaj Hayes, 1904 (?), 126 p. „Uzebla kiel lernolibro.“ (L. I. 1908, p: 91.) === Pejzaĝoj en Aŭstrio === '''Pejzaĝoj en Aŭstrio'''. Eldonis la ministerio por fervojaj aferoj, Vieno. [[1913]], 120 p. Luksa libro pri la antaŭmilita Aŭstrujo kun multaj ilustraĵoj. {{Citaĵo|Belega reklamlibreto, lukse eldonita, kun admirindoj gravuraĵoj enhavanta bone verkitajn detalojn pri la Austria lando. La samideanoj kiuj ne jam posedas tiun eldonaĵon, mendu ĝin sen prokrasti, lli tute ne bedaŭras la malgrandan elspezon.|[[Belga Esperantisto]] n038 (dec 1911)}} === [[Pentroarto en la malnova Hungarujo]] === '''La pentroarto en la malnova Hungarujo'''. Verkis: Genthon István. Trad.: [[Ferenc Szilágyi]]. La bildotekstojn trad. [[Kálmán Kalocsay]]. Eldonejo [[Literatura Mondo]], Budapest, 1932, riĉe ilustrita. (IEMW:370.720-C.Esp-) === [[La Pirato]] === '''La Pirato'''. Spritgazeto, fond. en 1933. „Kaperas ĉiumonate. Kajeroj por Satiro, Humoro ka Libereco. . . relativa. Ŝipestro: R. Schwartz.“ === [[Poŝtkartoj Esperanto-Paris]] === '''Poŝtkartoj Esperanto-Paris'''. Unua serio, vidaĵoj de [[Paris]] kun klariga teksto en Esperanto. Eld. [[Presa Esperantista Societo]], Paris, 1912? Eksteraj ligiloj * [https://mondmilito.hypotheses.org/1997 Satire kaj pirate]. [[Militrakonto]], 09/01/2019 === [[Pri Piedpilkludanto]] === '''Pri Piedpilkludanto'''. Rakonto de V. van Nispen, el la [[Nederlanda lingvo|nederlanda]] trad. M. Bartholomeus. [[1934]], 96 p., kun ilustraĵoj. Malmultaj okazaĵoj, religi-morala tendenco. {{citaĵo|Interesa verko tre taŭga por la knaboj.|[[Brazila Esperantisto]] 1934 n272-282_mar-dec.}} {{citaĵo|Jen libro por romkatolikaj infanoj, intence tradukita laŭ stilo simpla kaj klara. Preso kaj papero estas bonaj, kaj la ilustraĵoj domas al la libro interesan aspekton. Oni sekvas la [[aventuro]]jn de okjara knabo, al kiu la patro donis piedpilkon. Ŝajne la [[gepatroj]] atendis, ke li ludu kun ĝi sen ludejo kaj vestaĵo konvenaj, tamen nenion rompante, kaj ne malpurigante la vestaĵon; certe la kulpeco pri serio da amuzaj katastrofoj ne restas tute ĉe la knabo. Lingve sufiĉe bona, tamen kritikindaĵoj kaj preseraroj ne tute mankas. Anstataŭ ''piedpilkludo'' preferinda estus ''[[futbalo]]''.|[[La Brita Esperantisto]] - Numero 350, Junio (1934)}} ===[[Pri Tri Homoj kaj Malnoblulo]]=== [[Tomaso Sillani.]] '''Pri Tri Homoj kaj Malnoblulo'''. Eld. A. Paolet, S. Vito al Tagliamento. == Q == ===[[Que es el Esperanto?]]=== '''Que es el Esperanto?'''. Eld. [[Sociedad Española Esperantista]], Madrido, 1926(?) == R == === [[Rakontoj el la Biblio]] === '''Rakontoj el la Biblio''' laŭ la traduko de D-ro L. L. Zamenhof; Eld. Brita Esp. Asocio, London, 1921 80 paĝoj. {{Citaĵo|La tre zorge eldonita libro enhavas 14 rakontojn el la Biblio. Ĝi estas antaŭiranto de la aperonta traduko de la Malnova Testamento, super kiu la Biblia Komitato Esperantista laboradas. La [[libreto]] ne nur instigos deziron por la tuta volumo; ĝi ankaŭ antaŭdiras al ni, ke la promesita verko certe estos modelo por ĉiuj esperantistoj laŭ lingva vidpunkto.|[[Belga Esperantisto]] n090-091 (aug-sep 1922)}} ===[[Rakonto kaj aventuro]]=== '''Rakonto kaj aventuro'''. Eld. American esperantist co., Washington D.C., ~1911. {{citaĵo|Tiu libreto konsistas el du rakontoj :« Sur la batalkampo » (de [[Herschel S. Hall]]) kaj la « Aviadisto de Marso » (de Henry H. Barroll). La unuan mi legis kun vera plezuroo ; mi malpli ŝatas la duan.|Esperanto n102 5 jun. 1911}} === [[Raporto pri la subkongreso de Esperanta Psikistaro]] === ''Raporto pri la subkongreso de Esperanta Psikistaro''', kies unua kunsido okazis en « Café Anselmo », [[Anvers]], dimanĉon, la 20-an de aŭgusto, je la 10a matene. — Ambaŭ raportoj estas senpage haveblaj ĉe la [[Oficejo por studado de spiritaj fenomenoj]], Klappeistraat, 8, [[Antwerpen]]. {{Citaĵo|En tiuj du interesaj raportoj ni trovas diversfoje uzita la nomon Anverso. Tio estas entute eraro. Ni komprenas ke eĉ flandranoj povas esti tiel blindigitaj ke ili prefere uzas alian lingvon ol la sian sed la propraj nomoj, kiam oni ilin esperantigas, devas esti esperantigitaj laŭ la originala [[nacia lingvo]]. Tiel en la unua okazo oni devas legi [[Antverpeno]] anstataŭ [[Anverso]].|O.V.S. [[Belga Esperantisto]] n041 (mar 1912)}} ===[[La Reala Vivo de Nia Sinioro kaj Savinto Jesuo Kristo]]=== [[Marika Dragona]]. '''La Reala Vivo de Nia Sinioro kaj Savinto Jesuo Kristo'''. Eld. [[Nikolao Dragonas]], [[Tesaloniko]], 1947(?) {{citaĵo|La aŭtoro klarigas, ke la [[Greka Faŝismo]] kondamnis ŝin je morto, sed ke pro [[interveno]] de [[UNO]] la verdikto ŝanĝiĝis je dumviva mallibero. Ni esperu por ŝi iaman [[liberiĝo]]n. Ĉi tiun disertaĵon ŝi verkis por la edifo de siaj gefiloj. Ĝi eldoniĝis laŭ la [[deziro]] de la [[Tesalonika Esperanta Ligo]], sed pro la cirkonstancoj ne estis eble, ke ŝi ĝin poluru. [[Paĝo]]j 1-30 estas filozofia traktaĵo pri la [[influo]] de heredo kaj la homa diverseco. Paĝoj 31-108 klarigas, ke Kristanismo kaj Socialismo estas du grandaj movadoj, kiuj celas transformi la putran socion nunan en ion idealan kaj gloran. Ambaŭ estas io nova en malnova; bono en malbono; [[lumo]] en mallumo. Sed havante saman [[celo]]n, ili elektas vojojn malsamajn—-unu animan, alia fizikan—por efektivigi la belan [[sonĝo]]n por eterna beno. Ili estas ambaŭ bonaj ; saĝulo uzos ambaŭ. Al la vivo kaj instruo de Kristo raportitaj en la Evangelioj ŝi donas propran interpreton. Kristo estis kontraŭkapitalista [[revoluciulo]] : [[Karl Marx|Marks]] kaj [[Josif Stalin|Stalin]] estas modernaj [[Johano la Baptisto|Johan-Baptisto]] kaj Kristo, ŝi identigas la evangelion de Kristo kun la [[evangelio]] de Socialismo ; la Regnon de Dio kun la Nova Socialisma Ordo. Ni legas pri la Sankta Spirito —de socialismo.. Ekzemplo de ŝia ekzegezo : "Kiam vesperiĝis (ĉar nur vespere oni povas labori konspire)" En fina ĉapitro ŝi admonas, ke la rilato inter religio kaj socialismo devus esti tute amika. La kontraŭreligia sinteno de multaj socialistoj tre tnalbone efikis. Oni ne lasu la potencan batalilon de mistikismo en la [[mano]]j de reakcio, sed ĝin uzu por venko de [[socialismo]]. Ĉu oni konsentas, aŭ forte malkonsentas, kun la aŭtoro, oni trovos ŝian verkon interesa, ĉar tre neordinara. Lingve ĝi estas kritikebla, tamen facile legebla. ''[[Rusujo]], Rusio, Ruslando,'' interpuŝiĝas indiferente. Kurioza trajto : jen elipso, jen senbezona ripeto, de fraza subjekto.|[[La Brita Esperantisto]] - Numeroj 515-516 jan-feb 1948}} ===[[Realigo de norma socio]]=== [[Okamoto Rikiĉi]]. '''Realigo de norma socio'''. Eld. la aŭtoro, [[Jokohamo]], 1933(?) ===[[Receuil de Listes de Logatomes Esperanto]]=== '''Receuil de Listes de Logatomes Esperanto pour Mesures de Nettete.''' Eld. Comite Consultatif International des Communications Téléphoniques a Grande Distance'', Paris, 1933(?), 104 pĝ. {{citaĵo|Jen libro teknika, konsistanta el 15,000 artefaritaj silaboj, presitaj laŭ la Esperanta alfabeto, kiujn oni uzas internacie por provi la telefonian aŭdeblecon de diversaj sonoj kaj sonkombinoj. Tiujn silabojn oni nomas ''logatomoj''. La libro estas rimarkinda ekzemplo de oficiala uzo de nia alfabeto por internacia skribo fonetika, kaj akompanate de “ŝlosilo” Esperanta, por klarigi la [[alfabeto]]n, uziĝas multlande ĉe telefonrondoj oficialaj. Por la laika Esperantisto, kompreneble, la libro estas senutila. Sed ne! Jen almenaŭ 14,000 novaj [[silabo]]j je la dispono de niaj fervoraj fabrikistoj de novaj radikoj !|[[La Brita Esperantisto]] - Numero 344, Decembro (1933)}} ===[[Reeĥoj]]=== '''Reeĥoj: Jugoslavia poemaro'''. Eld. [[Stafeto]], [[Tenerifo]], 1961. {{citaĵo|Post prologo de [[Marinko Ĝivoje]] kaj enkonduko de [[Marjorie Boulton]], sekvas altranga versaro de modernaj jugoslavaj [[poeto]]j. La ŝaŭmanta vigleco de la jugoslavia samideanaro ne povis ekzisti sen prezento de tiu bunta bukedo de unuarangaj poeziaĵoj. Apud [[Božidar Vančik]] kaj Velebit - vibrantaj [[poeto]]j - rangas aliaj, junaj kaj sukaj, kiuj regalas la leganton per kolekto de belaj versaroj. Malmultaj neologismoj atestas pri la saĝeco de la sudorientaj poetoj, kiuj pruvas ke en la vico de «normaluloj» oni povas poeziigi ĉiujn nuancojn de la plej inspirataj pensoj kaj sentoj. Ni reportas la belan versaron de [[Franjo Homar]], kiu atestas pri tiu perfekteco en la simpleco. <poem> De l' lingvaj aroj estis hom’ kreinto kaj uzis ilin, li, jam fruepoke; nun, ŝanĝ okazis - lingvolabirinto la novan homon premas tede, moke! Por ĉiu hom’ en ajna teroparto, ĉu solvivanto, ĉu en socirondo, parola pnovo estas sama arto : homar’ ja unu sur la tuta mondo! Por sama aĵo nur diversa vorto, pro sania ĝojo, ĉie sama sento. Al multlingveco venas jam la morto ; racion serĉas nun la homa gento! Kaj, karaj fratoj de la verda stelo, en marŝ’ triumfa kaj kun venka kanto : Babelon foren! Nun estiĝu helo ; al hom’ sufiĉas, sole, Esperanto! </poem> |Recenzis : ROHO. [[Boletín]] n129 (sep 1961)}} ===[[La Rekonstruo de la Roterdama Urbokoro]]=== '''La Rekonstruo de la Roterdama Urbokoro''', [[Konsilejo por la Rekonstruo de Roterdamo]], [[Rotterdam]] 1947(?) {{citaĵo|18-paĝa libreto, ŝajne senpaga. Ĝi priskribas la laboron nun faratan por rekonstrui la detruitan urbocentron. Ilustras ĝin dek [[plano]]j kaj mapoj. Eldonajo unika en nia [[literaturo]], kaj tre interesa por ĉiu, kiu sin okupas pri arkitekturo aŭ urba planado. Lingve modela.|[[La Brita Esperantisto]] - Numeroj 511-512 nov-dec 1947}} ===[[Resumo de la kurso pri teologio]]=== Le Clement de Saint-Marq. '''Resumo de la kurso pri teologio''' trad. Stas. Anvers (1912). ===[[Resumo pri Vjetnamio]]=== '''Resumo pri Vjetnamio'''. [[Fremdlingva eldonejo]], Hanojo, 1971. {{citaĵo|Jam de m ultaj jaroj Vjetnamio estas nomo ĉiutage renkontata en la ĵurnaloj, en la radio, en la televido. Vjetnamio, unu el la tragedioj de nia epoko, influas kaj influos en la monda historio. La sekvoj de la sanga konflikto tie disvolviĝanta certe sentiĝos rekte aŭ nerekte en la ceteraj landoj, eĉ en la malproksimaj. Ni ĉiuj konas la gravecon de Vjetnam o en la terenoj socia kaj politika, sed kion ni efektive scias pri tiu lando? Vere, kaj bedaŭrinde, preskaŭ nenion. Resumo pri Vjetnamio donas al ni ĝeneralan bildon pri ĝiaj diversaj aspektoj: geografia, historia, kultura, ekonomia, politika, ktp. kaj, kvankam oni traktas ilin de la vidpunkto de la marksisma dialektiko, la libro entenas sufiĉe da objektivaj, kaj meditigaj, [[fakto]]j, kiuj rivelas al ni la landon kaj la spiriton de brava popolo meritanta pli bonan sorton.|[[Fernando de Diego|F. de Diego]]. [[Boletín]] n191 (maj 1972)}} ===[[La Reveno de Nia Sinjoro]]=== H. Miles. '''La Reveno de Nia Sinjoro''', Eldonis la aŭtoro, Londono, 1938? {{citaĵo|La aŭtoro kredas, ke li ricevis gravan lumon pri ĉi tiu malfacila temo. Bedaŭrinde, pro stilaj kaj lingvaj obskuraĵoj, lia klarigo restas nekomprenata de la skribanto.|[[Montagu Christie Butler]] [[La Brita Esperantisto]] - Numero 401, Septembro (1938)}} ===[[Rezultoj de la unua kvinjara plano]]=== '''Rezultoj de la unua kvinjara plano. Raporto ĉe la Unuigita Plenkunsido de Centra Komitato kaj Centra Kontrol-Komisiono de [[TKP]] (b) la 7-an de januaro 1933'''. Trad. K. K . V. Vozdviĵenskij, P. Gavrilov, E . Svedova, V. Polakov . Eld. [[Ekrelo]], Leipzig, 1933. {{citaĵo|La leganto trovos en la broŝuro, pledon ''pro domo'' kiu celas pravigi la kvinjaran planon, pruvi ke ĝi ne nur estis efektivigebla, sed parte estas efektivigita; ĝi celas klarigi kial nur parte kaj ne tute oni realigis ĝin. Ne estas necese diri ke oni aŭdas nur unu sonon, nome la optimisman. La fundo de la [[rezonado]] revenas ĉiam al la saina punkto: kie antaŭ estis nenio, estas nun io. do la kvinjara plano sukcesis. La lingvo uzita estas sufiĉe neologisma kiel decas al renovigantoj de la ideoj. Tiu emo tamen kelkfoje malice ridindigas la [[tradukinto]]jn. Tiel ni trovas ke : "Rilate produktadon de elektro-energio, ni estis sur la plej lasta loko. Nun ni okupas unu el la primaraj lokoj." La vorto "primara" laŭ la internacia uzado, tute ne signifa s: « unuaranga, unuaklasa ». Ĝi signifas: « unuaŝtupa, komenca a kaj figure : "neperfektiĝinta, neevoluinta, neinstruita, needukita" ktp. ĉiuj nuancoj de unuaŝtupa stato. Tiel oni povus diri ke "la sono de strangaj nekomprenitaj vortoj, ĉiam allogas la primarajn homojn". La konstato ke la produktado de elektro-energio okupas primaran aŭ unuaŝtupan lokon ne estas do komplimento.|[[Belga esperantisto]] n202 (jul-dec 1933)}} === [[Revuo de Esperanta Psikistaro]] === '''Revuo de Esperanta Psikistaro'''. Trimonata psikisma gazeto. Redacio kaj Administracio A. Stas Waltwilder par Bilsen (Belgujo). ===[[Rido Sanigas]]=== [[Ivan Georgiev]] kaj [[Todor Iŝev]]. '''Rido Sanigas'''. 1946(?) {{citaĵo|Jen ankoraŭ [[anekdotaro]] (ni jam posedas samtitolan anekdotaron el Italujo). La [[ŝerco]]j estas simplaj kaj legindaj, la formato taŭga por la poŝo|[[La Brita Esperantisto]] n 493-494 maj-jun 1946}} ===[[ Rimedoj por la konscia regulado de l'infano-nombro]]=== ''' Rimedoj por la konscia regulado de l'infano-nombro.''' Eld. [[Nederlanda Ligo Nov-Malthusana]], [[Havro]], 1910 (?). ===[[Rusa-Esperanta Vortaro]]=== N. Korzlinskij, R. Mencoj G. Smirnov, A. Stupin. '''Rusa-Esperanta Vortaro'''. Eld. Librejo Esperanto, Moskvo, ~1910. == S == === SALUS === SALUS. [[Saneca Abstinenca Longviva Universala Societo]]. Romo, 1921? 4 pĝ. === Samideano === SAMIDEANO. Internacia Biblioteko. N. 1. Majo 1921. Eld. [[Os­kar Ziegler]] & Ko, [[Marktredwitz]]. 20 paĝoj 23 X 15 1/2 cm {{Citaĵo|Enhave : Ascendo al Vesuvjo antaŭ kvardek jaroj, de P. Christaller; Surprizo, de M. Walter, tradukis Cani. Fŭrth; La lasta Kanto, de A, Stamatiadis; Dum liberaj horoj, de Heinrich|[[Belga Esperantisto]] n083-084 (jan-feb 1921)}} ===[[Saved by a servant]]=== J. J. Boutwood.'''Saved by a servant'''. Eld. [[British Esperanto Association]], Londono, 1918(?) ===[[Senditaj al la turo]]=== [[John Maddison Morton]]. '''Senditaj al la turo''' trad. [[Frederic William Hipsley]]. ~1911 ===[[Serta gratulatoria in honorem Juan Régulo]]=== '''Serta gratulatoria in honorem Juan Régulo: II Esperantismo'''. Eldonis [[Universitato La Laguna]], [[Tenerifo]] 1985. 790 paĝoj. ISBN, 8460042901, 9788460042907 {{citaĵo|Jen granda libro verkita de okdek kleraj samideanoj honore al [[Profesoro]] [[Juan Régulo Pérez]]. Al la omaĝantoj mi kore aldonas mian modestan personon, pro lia jam malnova amikeco al mi kaj pro lia al Esperanto giganta servo kiun nur per honoro oni povos iel pagi al li. Verko multaŭtora ne povas esti romano. Sepdek-ok malsamaj temoj koncernantaj [[faceto]]jn de Esperanto konsistigas la libron, kaj recenzi ĉiun temon aparte, unuope, estus neeble. Tial mi unue prezentas alfabete ordigitan liston de la aŭtoroj: Albault, Ariste, Auld, Balbin, Benczyk, Bernard, Bormann, Boulton, Baŝgupto, Diego, Goninaz, Duliĉenko (en rusa), Eichholz, Ejsmont, Forster, (en angla), Franch, Giorgi, Golden, Haupenthal (en germana), Kawasaki, Knoedt, Kock, Kolker, Korinek, Lapenna, Lins, Lloancy (en franca), Makkink, Maul, Mattos, Masao, Miliajlov, Nagata-Akiko, Neergard, Novobilsky, Oljanov, Sanchez (en hispana), Pennachietti, Pie, Pilger, Piron, Ragnarsson, Riersl kaj Wood (en angla), Ró'linger, Rosbach, Rossetti, Rumler, SahebZamani, Stp-Bowwitz, Tonkin, Vatré, Themaat, Waringhien, Wells, Zlatnar. Sciemaj legantoj povos multe ĉerpi el la libro: Pri la artikolo, la verbo, la [[adverbo]], la "naturalismo kaj la skemismo", la historio de niaj lingvai [[institucio]]j, la ruslingva influo en niaj verboj, la kabareto "Verda Kato", la prononcado, la nuntempaj ŝancoj de Esperanto, la esperantigo de geografiaj nomoj, la [[Plena Gramatiko]], la rolo de Stafeto, la poezio en la Liva lingvo, la [[problemo]]j en la tradukado de Don Kiĥoto, la gravega rolo de Esperanto kiel [[interlingvo]] por maŝintradukado,... ĝis okdek temoj, inter kiuj tre spicita [[pornografiaĵo]] abunde nuancita per la pimpaj "naturalismaj" AB, AK, OB, Erst... Dufoje mi ellegis la libron, kaj kvankam pluraj el la temoj tiel plaĉis al mi, ke mi notis apude "Tre klara", "Tre fundamenta", "Bonega" mi prisilentas la aŭtornomojn, ĉar mencii ilin ja rekte signifus subtakson de tiuj ne nomitaj. Tamen, malgraŭ tiu pozitiva flanko, ĉu mi aprobu, ke en la nomo de ia propra opinio, ĉiam diskutebla, oni enŝutu en la kutiman, ordinaran [[lingvo]]n, manplenegon da misnomataj neologismoj, kiel Ad, Ob, Of, Ak, Ed, Al, Aŭtem, Erst, Koram, Ma, Par, Sol, Kom, Nam, Nulmen, Omno, Simi, Enim, Ergo, Sempre, Sovente, Solt, Interim,... Mido, Nonsanca, Plurie, Pluriam, Plenunti, Verkili, Tradukili, Internacivortoja (adjektivo de pluralo), kvestio,... k.a. krom la malfundamenta uzo de La anstataŭ la pronoma TIU (la de Kabe, la de Grabowski k.a.)? Ĉu povas plaĉi al mi, ke ni, parolanta flue Esperanton de antaŭ sepdek jaroj devu nun konsulti postartikolan glosaron kvardekfoje dum legado de nur dudek paĝoj? La [[lingvo]]j ne evoluas nek ŝanĝiĝas rapide. Cervantes verkis sian Don Kitoĥon antaŭ preskaŭ kvarcent jaroj kaj tamen ĝia lingvo estas ne tre malsimila je la nuna. Aliflanke mi konstatis ke la verba FAR uzata preporicie aperas ofte eĉ kontraŭ la fundamenta DE post la participo: Verkita DE, kvankam tiukaze DE neniam erarigas. La duopo fare de solvas la problemon en iaj esceptaj okazoj. Kial do Far, cetere ne tre eleganta en buŝo de iuj landanoj? Alia kontraŭlingva peko estas la uzado de prepozicioj antaŭ infinitivo, precipe SEN kaj ĜIS. Parole la prepozicio kuniĝas kun la infinitivo, tiel, ke "sen valorigi" sonas "senvalorigi" kies signifo estas "fari ion senvalora" dum la intenco estis "ne valorigante". La frazo "En restoracio li manĝis ne parolante kaj poste eliris ne paginte" oni skribas li manĝis sen paroli kaj eliris sen pagi. SEN : ANTE kaj : INTE. Car evidente li eniris ne pagonte, ĉu ni diru ankaŭ sen pagi? Aŭ, ĉu la formulo ne taŭgas por ONTE? Ellegu la SERTA GRATULATORIA IN HONOREM JUAN REGULO; vi ne misuzos tempon kaj per ĝia trastudo ni helpos pluporti la torĉon de [[Stafeto]] kaj grandigos la omaĝon al nia kara kaj elstara samideano. |[[Salvador Gumà|Salvador Gumà i Clavell]]. [[Boletín]] n287 (jul 1988)}} ===[[Sciencaj Verkoj publikigitaj de Japanoj en Esperanto]]=== '''Sciencaj Verkoj publikigitaj de Japanoj en Esperanto ekskluzive de medicinaj verkoj, ĝis Oktobro, 1934. '''. Eld. [[Japana Esperanto-Instituto]], Tokio, 1935. Detaloj pri 70 originalaj monografoj sciencaj: 24 resumoj, 14 terminaroj, kaj 32 diversaj verkoj. ===[[Sherlock Holmes en servo de la hispana trono]]=== [[Eduard Kühnl]], [[Karel Procházka]]. '''Sherlock Holmes en servo de la hispana trono'''. Eld. Biblioteko Časopis českých esperantistů, Praha, 1910. 42 p. {{citaĵo|En Frua, senerara Esperanto estas verkita tiu ĉi unua satiro en nia literaturo. Laŭ la lingva vidpunkto ĉerpos el ĝi ne sole la komencantoj, sed ankaŭ perfektaj Esperantistoj legos kun gojo la diversajn vortturnojn kaj la elegantajn dirmanierojn, da kiuj la libro estas plena. En sep ĉapitroj estas priskribata la historio de praktikanto Leliĉek, kiu pro sia vivsimileco estas lerte elserĉita de la fama detektivo Holmes kaj kiu nun ludas la rolon de la hispana reĝo [[Alfonso la 13-a|Alfonso XIII]], por ke nepre ne povu ĉi tiun trafi iu malfelica anarkisto! Ni legas pri la kortegaj ceremonioj pri kiuj oni instruas nian heroon, pri lia unua akrigo en areno, pri lia konferenco kun la angla rego kaj la germana imperiestro (tiu ĉi ankaŭ estis falsa), pri la danĝeroplena vojago en Anglujon k. t. p.; sed ankoraŭ aliaj interesaj scenoj estas enhavitaj en la verketo : ĉiu amiko de humoro legos kun plezuro la verkon, kiu majstre ridindigas la « detektivajn romanojn ».|[[Revuo Esperanto]] n85 5 sep. 1910}} ===[[Sindefendologiaj Studoj]]=== J. Novak (red.) ''' Sindefendologiaj Studoj'''. Eld. [[Ĉeĥa Esperanto-Asocio]], Prago, 1983. 94 pĝ. {{citaĵo|Jen denove prisporta eldonajo el CSSR: Artikolaro de sindefendologiaj studoj. Tri aŭtoroj, kiuj verkas ankaŭ nacilingve, pli malpli kolektive verkis tiujn originalajn artikolojn pri ĵudo kaj similaj sindefendaj sportoj. Temas pleje pri evertoj (speciala batalago). Multaj desegnaĵoj, bona sistemeco kaj profundaj teorioj klarigoj distingas la broŝuron. Fine de ĉiu artikolo oni trovas referencan liston, vortareton, liston de fakaj terminoj kaj ĉeĥan resumon. La eldono de ĉi tiu verko estas taksenda kiel riĉigo de nia faka literaturo kaj taŭga kontribuo al elformigo de [[sporta terminaro]].| [[Michael Lennartz]]. [[Der Esperantist]]_n126_apr.1984}} ===[[Sintrompoj]]=== J. B . Hirscher. '''Sintrompoj''' trad. W. Flamer. Eld. [[IKUE]], 196? {{citaĵo|La eldono de ĉi tiu verketo aperis antaŭ cent jaroj sed ĝia enhavo restas ankoraŭ aktuala. La kajero, vera juvelo de la katolika literaturo, celas precipe instrui la homojn por sin koni kaj per tio forigi tiun ĝeneralan malsanon enradikiĝinta en nia interno: la ko nstantan sintrompon. La kajero, vere grava kaj profunda laŭ enhavo, estas daŭra instigo al analizo kaj kompreno de onia konduto kaj agoj rilate la religiajn kaj moralajn admonojn. Tra la tuta broŝuro la aŭtoro montras profundan konon psikologian pri la [[homa interno]]. Libro leginda kaj meditinda, instrua, amuza kaj profunda!|N. L. ESCARTIN. [[Boletín]] n147 (jan 1965)}} ===[[Skizo de Ekonomia Geografio]]=== [[J. F. Horrabin]]. '''Skizo de Ekonomia Geografio''' trad. B. Ross. Eld. SAT, 1938(?) {{citaĵo|Jen venas, por la Esperantistaro, libro jam famekonata en la originala angla lingvo kaj en nacilingvaj tradukoj. La titolo eĉ ne pale komprenigas, kiom la verko estas interesa por ĉiu inteligenta nun- mondano. La aŭtoro klarigas sian temon vulgare, samtempe kompetente, penante pruvi, ke la geografio ludas la determinan rolon ĉe la ekonomia kaj socia formiĝo de la potencogrupoj. Kiam li skizas la luktojn por potenco inter la britoj kaj usonanoj en Sudameriko, aŭ kiam li klarigas per ekonomiaj kaŭzoj la malsimilojn inter la francaj kaj germanaj vivmanieroj, li faras por ni rakonton ege ekscitan kaj vivplenan kompare kun la [[romano]]j de [[Henry Rider Haggard]] aŭ [[H. G. Wells]]. Ankaŭ por la fakulo la verko nepre devas esti atendinda, ĉar la aŭtoro ne nur montras sin kompetenta, sed ankaŭ havas definitivan vidpunkton, ne ŝateblan por ĉiuj medioj, kiun la libro klare antaŭmetas. Jen verko, do, kiun oni devas aŭ konsenti, aŭ kontraŭbatali. La lingvaĵo estas tre bona, sed kelkaj nekonsekvencaĵoj ĝenas. Ekzemple, oni trovas jen [[Versajlo]], jen ''Versajo'', por la sama urbo, kaj la vorto laborista estas tre neklare uzata. |K. R. C. STURMER. [[La Brita Esperantisto]] - Numero 404, Decembro (1938)}} ===[[Skizo pri Ĉinio]]=== '''Skizo pri Ĉinio'''. Eldonis: «El Popola Ĉinio», Pekino, 1981. {{citaĵo|Temas pri tipa propagandilo, karakterizata de ĉio kion tio signifas. Kiu legis iuajn [''tiel''] el tiuj libroj, tiu jam konas ĉiujn, nur ŝanĝas la lando kaj la nomoj, sed neniam la adjetivoj. Ĉio estas rozkolora, kaj problemoj tute ne ekzistas kaj ĉi-tiu [[verko]] ne estas escepto, sed male. La libro komencas per prezento de la ĉiniaj geografio kaj etnografio. Tion sekvas mallonga skizo pri la ĉina historio, uzante la historian materiismon, tre korekte unue, iom manikee poste. La ĉapitro pri politiko kaj socia organizado fariĝas peza kaj unutona, laŭ mia opinio estas eksceso da detaloj. La du lastaj ĉapitroj, tiuj pri ekonomio kaj kulturo difektas la trouzon de nombroj kaj statistikoj, emfazante la atingojn de la ĉina reĝimo, ĉefe ekde 1948-a, ĉu necesas tiom enuigi ĉiujn? Tamen, aparte interesaj kaj legindaj estas la subĉapitroj traktantaj sciencon, medicinon, literaturon, sportojn, kaj aliajn aferojn preskaŭ nekonataj pri Ĉinio en Eŭropo. La plej grava merito de la verko estas sendube ĝia alloga lingvonivelo, kiel estas kutime en ĉiuj eldonaĵoj de «El Popola Ĉinio». Ĝia vortriĉeco estas mirinda kaj ĝia frazkonstruo estas perfekta. Tio, iasence, vualas la aliajn [[difekto]]jn de la verko. |UNKERA. [[Boletín]] n248 (nov 1981)}} ===[[Socialismo: ĝia ideologio kaj realigo]]=== {{EdE|EdE-S}} *'''Socialismo: ĝia [[ideologio]] kaj realigo'''. - De S. Chazan. 1933, 48 p. {{EDE| evento=Citaĵo el [[Enciklopedio de Esperanto - F|Enciklopedio de Esperanto]] | teksto=„Kontraŭ la revolucia socialismo, li estas adepto de la evoluismo, emfazante, ke la socialismo estas ne nur ekonomia, sed ankaŭ morala problemo, por la efektivigo oni bezonas ĝeneraligon de l'[[Altruismo|altruista]] moralo.“ (xy, „Lingvo-Libro“, l934, p.: 26.)ordigo=Socialismo: ĝia [[ideologio]] kaj realigo }} {{citaĵo|Traktato penanta konscience kaj objektive skizi la kialon de la movado socialista, priskribi la diversajn konfliktantajn skolojn, kaj trankvile kaj science taksi ilian valoron. Manĝo iom solida, sed nutra. Libro pripensiga kaj havinda .|[[La Brita Esperantisto]] - Numero 349, Majo (1934)}} ===[[Solecaj animoj]] === '''Solecaj animoj''' unuakta gajaĵo tradukita de [[Oscar Susmann]]. Eld. [[Paŭlo Balkanji]], Budapeŝto, 1921? {{Citaĵo|Amuza teatraĵeto ludota de 2 aktoroj kaj 2 aktorinoj. Taŭgas por esperantistaj festoj kaj kunvenoj.|[[Belga Esperantisto]] n077-078 (jul-aug 1921)}} ===[[Somera simfonio]]=== A. A. Leenhard. '''Somera simfonio'''. Eld. [[Dansk Esperanto-Forlag]], [[Aabyhøj]], 1970/1987. {{citaĵo|Dek sonetoj pri bunta kaj pom pa somero. Oni tuj vidas, ke la inspiro de la [[aŭtoro]] estas pli profunda ol lia posedo de la poezia strukturo de Esperanto. Lia koro spontane vibras kun sincera [[sento]] ĉe la milfaceta belo de nia mondo, sed li ne funde esploris ankoraŭ la [[rimedo]]jn kaj nuancojn de la lingvo, per kiuj li povus ¡redoni la ĝustan mezuron de sia lirika staturo. Unue, la uzo de viraj rimoj en la [[kunteksto]] de liaj sonetoj ŝajnas principe erara. La viraj rimoj abrupte hakas la fluon de la versoj, kiujn li intencis solenaj, kaj rompas ilian etoson per kuspa efekto. Due, abundas vortokaramboloj apenaŭ prononceblaj. Kiel langi kaj lipi por eldiri ''tempmister', ''laŭbtegment’,'' ĉarmtorent’'', ''roz' sur, incens' de zefir' flustrad ’ laŭ, strand’ de?'' Tiaj kombinoj, anstataŭ emfazi la impreson de idilia, pacoplena somero, ŝajnas sugesti ŝtorm on aŭ preterpason de bruantaj [[ĉaro]]j. Plej bedaŭrinde estas, ke multajn tiajn karambolojn kaj eliziojn oni povus facile elimini. Por ekzemplo, en '' Aŭtun-portreto'', paĝo 27, legiĝas: ''Melankolie svingas ĉe lagbordo kan ’'' Ĉu ne pli flua, kaj pli gramatike korekta, la jena provo: ''Melankolie svingas sin ĉe lago kan ’?'' En la sama soneto: <poem. Kaj malproksime kverkarboj konturas en nebulo </poem> sonus pli ĝuste <poem> Kaj kverkoarbaro fore konturiĝas en nebulo </poem> Aliparte, S-ro Leenhard ŝajnas posedi rakitan rimoprovizon. La rimoparoj glor’-odor’ aperas en ''Majo'' kaj ''Sur la strando''; ''tilio-lilio'', en ''Majo'', ''Somerĝardeno'' kaj ''Somer-imago''; ''maro-paro'' en ''Somerobildoj'' kaj ''Sur la strando''; ''ĉieltegment' - firmament’'' en ''Frusomero'' kaj ''Somerobildoj''; ''naturo-lazuro'' en ''Majo'' kaj ''Somero-adiaŭo''. En grandaj, elegantaj litertipoj pli akre evidentiĝas preseraroj, kiel, interalie, ''fimamento'' (paĝo 11) , aŭdiaŭis (paĝo 15), pesas (paĝo 13). Mi ne scias, ĉu noti kiel mispreson la vorton ''kreman'' en ''kaj ekkaresis ĉarman kreman junulin-femuron''. Duoble frandinda femuro, ĉar junulina kaj, krome, krema. La belaj vinjetoj kaj fronta paĝo de [[Ole Nederland]] rivelas manon de sentema kaj lerta artisto, dum la tipografia aranĝo de la libreto plaĉas per sia sobra eleganto.|[[Fernando de Diego|F. de Diego]]. [[Boletín]] n179 (maj 1970)}} ===[[Sondilo skrapanta]]=== M. Léger. '''Sondilo skrapanta'''. Eld. M. le Dr Richard, Monako, 1904(?). === [[La Sonoril-koncertoj]] === '''La Sonoril-koncertoj''' de [[Jef Denyn]], eldonita de la societo « Mechelen-A antrekkelijkheden; Malines-A ttractions» okaze de la festoj organizitaj nunjare je la honoro de la Majstro-Sonorilaristo de [[Meĥleno]]. {{Citaĵo|La broŝuro enhavas la programon de la diversaj koncertoj kiuj okazos dum la somero sur la turo de la Meĥleno preĝejo. La klarigaj tekstoj pri la koncertoj, pri la sonorilaro, kaj pri la urbo ankaŭ enhavan Esperantan tradukon. Bedaŭrinde tiu teksto enhavas pli ol sufiĉe da eraroj. Ni kore esperas, ke estonte la teksto estu pli zorge korektita. La broŝuro estas bele ilustrita.|[[Belga Esperantisto]] n088-089 (jun-jul 1922)}} ===[[La Societo de amikoj (Kvakeroj) kaj ĝiaj esencaj trajtoj]]=== Edward Gruber. [[La Societo de amikoj (Kvakeroj) kaj ĝiaj esencaj trajtoj]]. Eld. [[Friends Service Council]] de la Societo de Amikoj, London, 1931. {{citaĵo|Edward Gruber estas verkisto de «Kio estas la Kvakerismo?», de "La Biblio: ĝia karaktero kaj inspiro" , de «La Kristianismo kiel Vivo» k. c. Tiu ĉi broŝuro estas nova propagandilo por la kvakerismo. Ĝi estas interesa por ĉiuj, kiuj sin okupas pri tiaj demandoj.|[[Belga esperantisto]] n195 (apr-maj 1932)}} {{citaĵo|Ĉi tiu broŝuro klarigas la kredon de la [[Kvakeroj]] pri la “Interna Lumo,” kaj montras, ke el tiu kredo nature venas la silenta kunvenado, egaleco de la seksoj, eklezia organizo, sinteno pri la [[sakramento]]j, simpleco en ekstera vivo, kaj ĉio, kio distingas ilin de aliaj Kristanoj. Sekvas mallonga historio pri la problemoj kaj agado de la Societo dum kaj post la milito. Leginda broŝuro, bone tradukita. Vortoj notitaj; ''intua, redemplo, mutilas''.| [[Frederic William Hipsley|F. W. HiPSLEY]]. [[La Brita Esperantisto]] - Numero 322, Februaro (1932)}} === Starptautiska valoda lingvo internacia === '''Starptautiska valoda lingvo internacia''', [[latve]] kaj en Esperanto. [[Rigo]], 1923. ===[[Statistika Resumo de Brazilo, 1946]]=== '''Statistika Resumo de Brazilo, 1946''' . Eld. [[Instituto Brazila de Geografio kaj Statistiko]], Rio de Janeiro, 1947(?) {{citaĵo|Ĉi tiu lasta Esperanta eldonaĵo de la [[Brazila Instituto de Geografio kaj Statistiko]] estas dokumento tre atentinda, ekzemplo de serioza oficiala uzo de Esperanto fare de grava nacia Instituto, ĉi estas dense sed klare presita, kaj liveras tre detalan [[statistikero]]n pri Brazilo—loĝantaro ; sanstato ; geografio ; fizika situacio ; stato kaj movado de la loĝantaro ; [[produktaĵo]]j mineralaj, agrikulturaj, kaj industriaj ; [[transporto]] ; komunikado ; financo ; [[komerco]] ; socia servaro ; [[edukado]] ; k.m.a. (sole pri religiaj konfesoj ni trovis nenion). La Esperanta traduko estas vere bonega, kaj liveras modelon por ĉiu simila verko. Ni kore gratulas la Instituton pri la [[eldono]] de ĉi tiu dua Statistika Resumo (la unua aperis en 1940), kaj varme esperas, ke ĝia bonega ekzemplo trovos multajn [[imitanto]]jn ĉe aliaj registaroj.|[[La Brita Esperantisto]] - Numeroj 521-522, Septembro - Oktobro (1948)}} ===[[Stenografiaj Gamoj]]=== A. G. Provost. '''Stenografiaj Gamoj'''. Eld. [[Stenografa Instituto Tutmonda]], [[Issy-les-Moulineaux]], 1938(?) {{citaĵo|Ŝerio da tekstoj lingve kontrolitaj de D-ro [[Pierre Corret|Corret]], en perfekta Esperanto, interesa, kaj diverstema. Ĝi servus bonege kiel legolibro. Tamen la verko principe celas provizi al la lernanto ekzercmaterialon por akiri stenografian aŭ tajpan rapidon: tiucele ĝi estas aranĝita laŭ triopaj paragrafoj legotaj en tri minutoj diversrapide inter po 60 kaj 200 silaboj minute; tamen mankas ĉia gradigo rilate stilan malfacilecon. La verko estas senrezerve rekomendinda, kaj —se nur oni povus instigi la Esperantistaron lerni Esperantan stenografion —ĝi liverus por la [[lernanto]] de iu ajn sistemo idealan materialon. La kompilinto diras, ke la stenografistoj kapablaj sekvi Esperantan oratoron parolrapide estas kalkuleblaj per la fingroj de unu [[mano]], Tio estas vera. Ordinare oni “raportas” Esperantan parolon, mense tradukante ĝin nacilingven, stenografiante la tradukon nacilingve, kaj poste retradukante ĝin Esperanten. Sed tio ja ne estas Esperanta stenografio! La skribanto mem ofte raportis kongreson laŭvorte per Esperanta stenografio kiu ne estas “nur [[alfaro]] de nacia sistemo,” kaj kiu montriĝis taŭga en la praktiko. Mankas nur, ke la Esperantistoj mem interesiĝu pri la afero. Lingva demando : ĉu ''to type'' (-write) pli bone<nowiki>=</nowiki> ''daktilografi'' (laŭ la aŭtoro), ''maŝinskribi'' (malpreciza sed ĝenerale uzata) aŭ ''tajpi'' (propono de [[Gaston Waringhien|Waringhien]]) ?| [[Montagu Christie Butler|M.C.B.]] [[La Brita Esperantisto]] - Numero 401, Septembro (1938)}} === [[Studo pri la organizo de Esperanto]] === '''Studo pri la organizo de Esperanto'''. [[Parizo]], [[Centra Esperantista Librejo]], 1912?, 64 paga. {{Citaĵo|franc-esperanta broŝuro, grandformata, enhavanta interesajn [[detalo]]jn kai projektojn pri organizo de la movado.|[[Belga Esperantisto]] n052 (feb 1913)}} ===[[Sub la nobla ĉevalo]]=== [[Andrzej Szgzypiorski]]. '''Sub la nobla ĉevalo'''. Eldonis [[Pola Esperanto Asocio]], 1965(?) ===[[Sub la Signo de l' Espero]]=== '''Sub la Signo de l' Espero'''. [[Heroldo de Esperanto]], Kolonjo, 1935. {{citaĵo|Kolekto de konkursprovaj noveletoj kaj rakontoj el la Esperantista vivo. Ni citu el la [[Antaŭparolo]]: “La noveletoj ne pretendas specialan literaturan valoron : kelkaj estas eĉ iom naivaj. Tamen kiel tutaĵo ili prezentas beletan bukedon da skizoj pri la pensoj, deziroj, sopiroj, ĝojoj, kaj seniluziiĝoj de nia samideanaro en diversaj landoj kaj kontinentoj. |[[La Brita Esperantisto]] - Numero 368, Decembro (1935)}} ===[[Sudamerika Kolonio por Rifuĝantoj en Kolombio]]=== R. H. Messel. '''Sudamerika Kolonio por Rifuĝantoj en Kolombio'''. Eld. H. Runham Brown, [[Enfield]], 1939(?) {{citaĵo|Ilustrita rakonto pro fondo de nova Sudamerika Kolonio por Rifuĝintoj. |[[La Brita Esperantisto]] - Numero 410, Junio (1939)}} ===[[Sur la bordo]]=== [[Nevil Shule]]. '''Sur la bordo'''. Ĉirkaŭ 2000. {{citaĵo|Romano, kvankam skribita antaŭ 30 jaroj, la verko estas aktuala: “...ĝi avertas nin, ke tria mondmilito estus la fina [[konflikto]], ĉar la atombomboj en la arsenaloj de la [[superpotenco]]j jam superas la nombron, kiu sufiĉus por detrui ĉian vivon de nia planedo”. Enkonduko, p. 1. Tiu verko inspiris filmon en kiu stelrolulis [[Ava Gardner]] kaj [[Gregory Peck]]. |[[Brazila Esperantisto]] - Numero 322, Januaro ĝis Marto 2003}} ===[[Sur la Feliĉvojo]]=== [[René E. Bossière]]. '''Sur la Feliĉvojo'''. Esperantigita de Ch. Meunier, kun la kunlaborado de H. Dubuisson, [[Julia Guillaume-Isbrücker|J. Guillaume]] kaj [[Emmanuel Chicot|E. Chicot]]. Eld. [[Esperantista Centra Librejo]], Parizo, 1930. {{Citaĵo|La libreto estas tre moderna pritrakto de la situacio de Francujo, kaj de [[Eŭropo]] en la postmilita tempo, ne de tiu periodo kiu jam estas for, sed de tiu kiu ankoraŭ devas veni kaj kiu daŭras ĝis proksimume 1980. Estas do sonĝo de la aŭtoro, sed sonĝo bazita sur realeco, sur ciferoj, sur kontraktoj. Ne estas eble detale pritrakti la libron. La rekompencoj de la francaj institucioj montras jam sufiĉe ke la temo estis funde pripensita kaj prilaborita. S-ro Ch. Meunier zorgis por flua esperanta traduko kaj lin helpis en tiu laboro H. Dubuisson, J. Guillaume kaj E. Chicot, kiuj ĉiuj kune meritas laŭdojn por tiu laboro.|[[ Belga esperantisto]] n190 (nov 1931)}} ===[[Svensk-esperantisk ordbok]]=== [[Sam Owen Jansson]], [[Frits Linden]], kaj [[Birger Gerdman]]. '''Svensk-esperantisk ordbok'''. [[Eldona Societo Esperanto]], [[Stockholm]], 1935(?), 576 pĝ. {{citaĵo|Skribinte la apudan artikolon pri la [[Nova Vortaro Japana-Esperanta|Japana vortarego]], ni salutas kun simila ĝojo la aperon de ĉi tiu belega volumo, kiu faras por la sveda lingvo tion, kion faris S-ro [[Okamoto Joŝicugu|Okamoto]] por la japana. Jen [[volumo]], kiu preter ĉia dubo estas fidinda kaj ĉiel bonega. Papero, preso, kaj aranĝo estas plaĉaj, kaj la enhavon oni povas senrezerve laŭdi. Kvankam la posedo de bona vortaro ne faros el iu Esperantiston, tamen ĝi estas [[helpilo]] nekalkuleble valora. Pro la simileco inter la angla kaj la [[sveda lingvo]]j, ĉiuj angla lernanto trovos en ĝi multan helpon. Pri kelkaj detaletoj, kiaj ekz. la misuzo de ''flos'' ĉe ''flott'', ''acido sulfur(ik)a'' anst. ''sulfata'', ne utilas ĉi tie paroli. Tre kore ni gratulas la aŭtoron, la eldonejon, kaj la svedan samideanaron, pri ĉi tiu [[modela verko]].|[[La Brita Esperantisto]] - Numero 364, Aŭgusto (1935)}} ===[[Svislando en la neĝo]]=== '''Svislando en la neĝo'''. Eld. Svisa Turisma Centralo, Zurick, 1938(?) ===[[Svislando kun Poŝtaŭtomobila Servado sur la Alpo-stratoj]]=== '''Svislando kun Poŝtaŭtomobila Servado sur la Alpo-stratoj'''. Eld. [[Svisa Esperanto-Propagando-Servo]]/[[Svisa Centra Turisma Oficejo]]/ [[Ĝenerala Poŝta Direkcio]], Berno, 1924(?). ===[[Systematisk kurs i Esperanto]]=== [[Henrik Seppik]]; [[Ernfrid Malmgren]]. '''Systematisk kurs i Esperanto'''. [[Eldona Societo Esperanto]], Stockholm , 1932. Tiu ĉi libro estis reeldonita en 1936 kiel [[Esperanto keele süstemaatiline kursus]]. Vendiĝis pli ol 5000 ekzempleroj. {{citaĵo|Rapida konversacia [[kurso]], kun notetoj en sveda lingvo. Jam en tri monatoj vendiĝis 3000 ekzempleroj.|[[La Brita Esperantisto]] - Numero 333, Januaro (1933) }} == Ŝ == ===[[Ŝakludado]]=== [[Josefo Giacosa]]. Ŝakludado. Esperantigis verse P. & R. Padulli. Eld. A. Paolet, S. Vito al Tagliamento, 1921 == T == ===[[La Taso de Amservo]]=== [[Eliza Dean Taylor]]. '''La Taso de Amservo''' trad. E. W. Weems. Eld. E. F. Dow, [[West Newton]], 1928, 27 pĝ. ===[[Teozofio kaj ĝia doktrino]]=== '''[[Teozofio]] kaj ĝia doktrino'''. Eld. [[Teozofia Esperanta Ligo]], Praho, 1929. ===[[Tipoj kaj Aspektoj de Brazilo]]=== '''Tipoj kaj Aspektoj de Brazilo'''. Eld. [[Brazila lnstituto de Geografio kaj Statistiko]]. {{citaĵo|Ni jam notisJa aperon de ĉi tiu rimarkinda [[verko]]. Kompetenta recenzo aperas en la nuna [[Esperanto Internacia]].|[[La Brita Esperantisto]] n. 495-469 jul-aŭg 1946}} ===[[Tra Belglando, Nederlando kaj Anglolando per Esperanto]]=== Rienzi. '''Tra Belglando, Nederlando kaj Anglolando per Esperanto'''. Eld. [[Esperantista Centra Oficejo]], Parizo, 1912(?) {{citaĵo|S-ro Rienzi, la aŭtoro de ĉi tiu broŝuro, vojaĝis per Esperanto tra la landoj nomitaj. Preskaŭ la unuan tagon, en kiu li metis piedon en Anglujo, li pruntis motorbiciklon de la [[delegito]] vizitita, kaj fulmorapide flugis tra la stratoj, zorge tenante la veturilon — ''al la dekstra flanko!'' Pro tio, ĉasis lin policisto, al kiu kaptite li balbutis en sia plej bona anglaĵo: ““Do you will com with me to mi fried... S-ro Vivian...” La libreto montras, kiel bonege li sin servis per [[Esperanto]] en siaj vojaĝoj. Ĝi estas rekomendinda, ne kiel modelo de la plej pura literatura [[stilo]], sed kiel tre bona prezento de la praktikebleco de vojaĝoj entreprenitaj per Esperanto kaj U.E.A. |P.J.C. [[La Brita Esperantisto]] - numero 090, junio (1912)}} ===[[La tradicia Vjetnamio]]=== [[Kao Lang Nguyen Kha Vien]] '''La tradicia Vjetnamio'''. Eld. [[Fremdlingva Eldonejo]], Hanojo, 1970. {{citaĵo|Niaj senlacaj samideanoj de Hanojo regalas nin ĉi-foje per verko, kiu prezentas historian perspektivon de Vjetnamio, de la ŝtonepoko ĝis la 18a jarcento, kun mencio de la kultura evoluo de la 17a ĝis la kom enciĝo de la 19a jarcento. Kvankam oni interpretas la [[histori]]on de la vidpunkto de la revolucia dialektiko, kio al kelkaj ŝajnas procedo tro partia kaj subjektiva, tamen la verko havas nedubeblan intereson, ĉar ĝi rivelas la fascinan historion de popolo apenaŭ konata en nia parto de la mondo. La lingvo estas ĝenerale bona, kaj ne valoras mencii sporadajn makuletojn.|[[Fernando de Diego|F. de Diego]]. [[Boletín]] n185 (maj 1971)}} ===[[La Transdorsoĵeto]]=== [[Jindřich Novák]], [[Ivan Špička]], [[Václav Hník]]: '''La Transdorsoĵeto kaj ĝia rilato al la seoinago'''. Eld. Ĉeĥa Esperanto-Asocio. Prago 1982. 70 p. {{citaĵo|Suplemente al [[Starto|STARTO]] aperis en 1982 libro pri speciala elemento de [[ĵudo]]: La [[transdorsoĵeto]]. Ĝi estas faklibro kaj tial malfacile recenzebla de nefakulo. Troviĝas fizikaj klarigoj, teoriaj konsideroj kaj praktikaj ekzercoj. La [[aŭtoro]]j detale priskribas la plenumon de transdorsoĵeto, ili traktas didaktikajn demandojn montras la rilatojn inter transdorsojeto kaj [[seoinago]]. Atentigon meritas la zorga [[preparado]] kaj la komplekseco de la libro. Ĝi enhavas multajn bonege plenumitajn [[desegno]]jn, vortareton kaj liston de terminoj (pĝ. 64: «listo de fakaj terminoj" — termino estas fak-vorto!) kaj ampleksan referencan [[listo]]n. La ĉapitroj 1 kaj 4 enhavas nur po unu subĉapitron (1.1. — 1.1.1.6. kaj 4.1. — 4.1.3.), laŭ mi estus bone ŝanĝi la subdividon kaj forigi la subpunkton 1.| [[Michael Lennartz|M. Lennartz]]. [[Der Esperantist]] n123_jan . 1984}} === [[Transmara Reveno de Ĉeĥoslovakaj legioj el Siberio Ĉehoslovakujon]] === '''Transmara Reveno de Ĉeĥoslovakaj legioj el Siberio Ĉehoslovakujon'''. Eld. Pamatnik Odboje, Praha, 1921. {{Citaĵo|Belega albumo kun 230 fotugravuraĵoj pri la vojaĝo ĉirkaŭ la mondo, kiujn faris la ĉeĥoslovakaj legioj batalintaj en Ruslandon. Klariga teksto de d-ro F. Steidler, estis bonege tradukita de inĝ. L. Berger. La bildoj estas arte presitaj sur luksa papero. Mi ne kapablas fari pli granda laŭdon pri tiu albumo, ol dirante ke ĝia eldono estas entute granda sukceso! Ĉiu vera libramanto deziros posedi la libron, kaj mi eĉ kuraĝas diri, ke ĝia loko estus en ĉiuj lernejoj. |F. D. [[Belga Esperantisto]] n094 (dec 1922) }} ===[[Trapafita dekreto]]=== [[Ivan Tračuk]]. '''Trapafita dekreto''' trad. Nikitin. Eld. [[EKRELO]], Leipzig, 1931, 72-pĝ. La 9-an de novembro 1934 oni [[Datoj de la hungara Esperanto-movado|malpermesis en Hungario]] distribuadon de tiu libro. {{citaĵo|Ĉi tiu libreto prezentas trafan bildon de la solidaj ecoj ennaskaj en la [[homa naturo]]. La verkinto, iama ruĝarmeano, vive kaj kortuŝe priskribas la [[tragediaĵo]]jn de milito (kiajn li mem travivis) rilate al la vivo de simplaj [[kamparano]]j. Al kio servas tiu suferado? Por mi la beleco kaj instruo de la rakontoj kuŝas en tio, ke finfine oni trafas la celon alstrebitan. La stilo de la traduko estas iom stranga, kaj troviĝas ankaŭ sufiĉe multe da [[preseraro]]j; tamen la libro estas tre leginda kaj pensiga.| OFIRO. [[La Brita Esperantisto]] - Numero 322, Februaro (1932)}} === Tria Internacia Specimenfoiro en Padova === '''Tria Internacia Specimenfoiro en Padova. 1 — 10 Junio 1921'''. 6 paĝoj 22 X 29 cm. {{Citaĵo|Tre ampleksa prospekto kun regularo kaj aliĝilo pri tiu foiro, kiu okazas en provizora konstruaĵo kun tute kovritaj trairejoj. Tiu organizaĵo ankaŭ anoncas ke ĝiaj oficejoj korespondas: france, angle, germane, hispane- kaj Esperante. La praktikado de nia lingvo faros ĝian triumfon!|[[Belga Esperantisto]] n075-076 (maj-jun 1921)}} === [[La Tribune Esperantiste]] === '''La Tribune Esperantiste'''. Grava prop. gazeto en franca lingvo. Fondita en 1930 de H. Ferez, kiu ankaŭ redaktas ĝin. Aperas kvaronjare en 60x 45 formato. ===[[Trilingva Lernolibreto de Esperanto]]=== '''Trilingva Lernolibreto de Esperanto'''. Eld. [[Svisa Esperantista Societo]], Berno, 1917(?), 24-paĝa. === Tutmonda Intersteno === '''Tutmonda Intersteno'''. Monata gazeto por la disvastigo de la Intersteno (v.) Aperas de 1930, 21x15 cm. Red. Fr. Graser, Frankfurt. === [[Tutmonda Jarlibro Esperantista 1912]] === '''Tutmonda Jarlibro Esperantista 1912 (korektita ĝis la 1-a de julio 1912)'''. Paris, [[Centra Esperantista Oficejo]], 1912. {{Citaĵo|225-paĝa, grandformata volumo. Enhavas dokumentojn pri la [[Lingva Komitato]], la Akademio, la konstanta komitato de la kongresoj, la [[Centra Oficejo]], la [[Oficiala Gazeto]], la [[Internacia Societo de Amikoj de Esperanto]], la liston de la Internaciaj Fakaj Asocioj kaj institucioj, la liston de la regionaj propagandaj asocioj, la liston de la esperantaj gazetoj kaj fine liston de personoj kiuj deziras korespondadi.|[[Belga Esperantisto]] n050 (dec 1912)}} == U == ===[[Unua helpo (broŝuro)]]=== '''Unua helpo'''. Eld. de [[Burroughs-Wellcome]], Londono, 1913(?) {{citaĵo|La ĉiekonata firmo Burroughs, Wellcome & Ko., Londono, kies artikoloj portas la fabrikmarkon “[[Tabloid]],” jam de longe uzis Esperanton en siaj komercaj rilatoj; kaj nun niaj antaŭemaj amikoj publikigas bele presitan broŝuron (taŭgan por porti en la poŝo), kiu enhavas mallongan sed tre klaran informon pri unua-helpo ĉe akcidentoj. Tiuj, kiuj apudestas, kiam akcidento okazas, fariĝas respondaj por la prizorgo de la suferanto. Ne ĉiam estas eble havigi kuracistan helpon. Tio devas esti tuj farata, sed dum la neevitebla [[intertempo]], oni devas fari ion por malpliigi doloron kaj malhelpi pluan difektiĝon. La Esperantistoj forte subtenu tiun ĉi firmon, kaj sendu poŝtmarkon rekte al ĝi por ekzemplero de la suprenomita verko.|Ŝolom. [[La Brita Esperantisto]] - Numero 104, Aŭgusto (1913)}} ===[[Unua slovaka kristana princo]]=== J. Hodál. '''Unua slovaka kristana princo''' trad. St. Kamaryt. Eld. Komitato de Pribina-festoj, [[Nitra]], 1933(?) ===[[Unesteno: Universala Esperanta Stenografio]]=== *[[Johannes Jakob Sturzenegger]] kaj [[Hainrich Matzinger]]. '''Unesteno: Universala Esperanta Stenografio'''. Eld. Mondo, Zuriko, 1965. {{citaĵo|La vivo konsistas el aro da malhelpoj, kiujn oni devas venki. Antaŭ tiuj [[malhelpo]]j, la homo reagas inventante ilojn, kiuj faciligas la lukton kontraŭ tiuj baraĵoj. La sumo de tiuj famligiloj kreitaj de la homo konsistigas la kulturon. La esperantista kulturo — kaj sekve la tuthomara, el kiu Esperanto estas konsistiga ero — ĵus riĉiĝis per unu el tiuj faciligiloj, kiujn postulas la ĉiutage pli kaj pli nin rapidiganta ĉirkaŭmondo: stenografio propra. La amo al [[Esperanto]] de nia samideano Sturzenegger, apogita sur lia faka kompetento kaj tiu de S-ro. Matzinger pri [[stenografio]], donis al ni la kape priskribitan [[libro]]n, kiu aldone estas unu el la plej belaj iam ajn produktitaj en Esperantujo. Per ĝi, krome, debutas en la Movado nova eldonejo, sidanta en [[Svislando]]. Se mi aldonas, ke la libro estas originale verkita en Esperanto kaj aperas sub la aŭspicio de UEA kaj de Instituto por Esperanto en Komerco kaj [[Industrio]], mi certe apenaŭ povus aldoni aliajn eksterajn rekomendojn. Pri la enhavo mi estas tute laika; sed se juĝi laŭ voĉo de fakuloj, ankaŭ el faka vidpunkto temas pri vere atentinda kontribuo ne nur al la Esperanta, sed ankaŭ al la ĝenerala stenografio. La libro estas fundamente orientita al [[memistruado]], kaj tio estas alia ĝia [[elstaraĵo]], ĉar ordinare stenografiaj lernolibroj estas aranĝitaj por [[klasĉambro]]j. Tiel, post 24-paĝa sojlo kun glosaro kaj skribtefinikaj instrukcioj, venas la unua el la du ĉefaj partoj, kiuj konsistigas la metodon, nome ''Koresponda Skribo'', tra 61 ĉapitroj, el kiuj la 41 lastaj estas perfektigaj; tuj sekvas la dua parto, ''Rapida Skribo'', kiu ampleksas 67 [[ĉapitro]]jn. El pedagogia vidpunkto la libro ŝajnas al mi ia eminenta (mia laikeco devigas min uzi la vorton ŝajnas), ĉar ĝi adaptiĝas al la 3-ŝtupa lernoprocezo de Pestalozzi: rigardi - pensi - agi, kaj estas aldone aranĝita laŭ la metodo de programita instruado kaj laŭ la principo de la facila al la malfacila. Laŭ mia kompreno,[[Universala Esperanta Stenografio]] (UNESTENO) estas [[Misiado|misia laboro]], kiu pioniras preskaŭ virgan kampon de nia propra kulturo. Kiam mi montris la libron en mia Universitato al homoj kun tiufakaj interesoj, ili ĝin admiris kaj laŭdis, sed ne malĉefe impresis ilin, ke [[Esperantujo]] estas tiel fortika kaj serioza «lando», ke ĝi povas aldoni al la faka literaturo stenografia tian produkton. Sekve do mi povas aserti, ke la libro UNESTENO estas bela rezultaĵo de ama krea laboro plenumita de du kompetentaj spertuloj, kiuj, per ĝi, digne aŭtoritatigis nian Movadon en la monda kadro de la stenografia didaktiko. Al ĉiuj esperantistoj, sed ĉefe al interesitoj pri rapidskribanto, mi povas nur rekomendi la libron per duonparafrazo el vortoj de la frumezepoka romhispana klasikulo [[Isidoro el Seviljo]]: ''Sunt hic multa bona: tolle, lege!'' [[La Laguna]], sept. 1967.|[[Juan Régulo Pérez|J. REGULO]]. [[Boletín]] n164 (nov 1967)}} ===[[La Unuiĝo sen Nomo]]=== H. de Greeve. '''La Unuiĝo sen Nomo'''. Eld. la aŭtoro, Harlemo, 1939(?) {{citaĵo|La aŭtoro pledas, ke oni plibonigu la mondon, unue plibonigante sin mem ; ke oni reportu amon en la mondon, amante mem la proksimulon. |[[La Brita Esperantisto]] - Numero 410, Junio (1939)}} ===[[Unika kaj sola en Esperantujo Mnemonika Instituto]]=== D. Fajnŝtein.'''Unika kaj sola en Esperantujo Mnemonika Instituto''', Eld. Zawalna, Vilno, 1932(?) {{citaĵo|Metodo de memorfortigo trifoje premiita de la Pariza Akademio[...] Prospekto pri memorfortigo: kurso instruata per korespondaj lecionoj en Esperanto.|[[Belga esperantisto]] n196 (jun-aug 1932)}} === [[Universala Unuiĝo]] === ''Universala Unuiĝo'' Organo por homa [[unuiĝo]] en ĉiuj formoj de la pensoj kaj agoj. Eld. [[Agentejo Esperanto]], Moskvo, ekde 1914. ===[[Unu jarcento de naciaj luktoj, 1847-1945]]=== '''Unu jarcento de naciaj luktoj, 1847-1945'''. Fremdlingva eldonejo, Hanojo, 1970. {{citaĵo|La tabelo de la enhavo parolas per si mem: La perdo de la sendependeco. La starigo de la kolonia reĝimo (1897-1918). Ekonomiaj transformoj (1919-1929). De la ekonomia krizo ĝis la dua mondmilito (1930-1939). Vjetnamio dum la dua [[mondmilito]] (1939-1945). La fondiĝo de la Vjetnama Demokratia Respubliko (1945-1946). La eventoplenaj jaroj de tiu epoko interpretiĝas en la libro, kiel oni certe atendas de la Hanojaj esperantistoj, laŭ la linioj de la revolucia dialektiko.|[[Fernando de Diego|F. DE DIEGO]]. [[Boletín]] n184 (mar 1971)}} ===[[Urbo São Paulo]]=== '''Urbo São Paulo'''. Eld. [[Brazila Instituto de Geografio kaj Statistiko]], Rio de Janeiro, 1948(?) {{citaĵo|Bela 48-paĝa libro, kun 45 tutpaĝaj bildoj kaj priskriba teksto pri la [[vidindaĵo]]j de tiu Brazila ĉefurbo. Oni jam eldonis similan verkon pri [[Salvador]], kaj esperas aldoni pluajn al la serio. La verko estas oficiala eldonaĵo de la Brazila Instituto de Geografio kaj Statistiko.|[[La Brita Esperantisto]] - Numeroj 521-522, Septembro - Oktobro (1948)}} == Ŭ == == V == ===[[Valentine-Emile Mannevy, Heroo kaj Apostolo]]=== [[Claude Vernay]] kaj [[Marcel Delcourt]]. '''Valentine-Emile Mannevy, Heroo kaj Apostolo'''. Eld. [[Nordfranca Esperantisto]], [[Dunherque]], 1939(?) {{citaĵo|Bonstile verkita biografo, kun portreto, pri [[Leŭtenanto]] [[Valentin Mannevy|Mannevy]] (1882-1912), kies mallongan kaj modestan sed meritoplenan vivon la loka [[Esperantistaro]] ĉiam konservas en memoro kun [[danko]] kaj admiro.|[[La Brita Esperantisto]] - Numero 413, Septembro (1939) }} ===[[Varna - La Reĝino de la Nigra Maro]]=== '''Varna - La Reĝino de la Nigra Maro'''. Eld. Oficejo de Somerrestado (Kurortno bjuro), Varna(?), 1930(?), 32pĝ. {{citaĵo|Bela multkolora bildo sur la unua paĝo de la kovrilo, prezentanta la havenon kun la banejoj, allogas. 27 Ilustraĵoj en la libreto montras belajn angulojn el la haveno, banejojn, la kazinon, apudmaran ĝardenon kaj belajn ĉirkaŭaĵojn de Varna: Diklli taŝ, Alaĝa monaĥejo ktp. Landkarto montras la vojon al Varna de diversaj urboj en [[Meza Eŭropo]]. Speciala tabelo donas la vojaĝdaŭron kaj la veturpagon de la samaj urboj al Varna. La libro estas destinita por eksterlandanoj, por diskonigi la belecon kaj ĉarmon de la [[bulgara Riviero]].|[[Bulgara esperantisto]], j.12 n.09-10}} === [[La Vangfrapo]] === [[Abraham Dreyfus]]. LA VANGFRAPO, unuakta komedio. Trad. el franca lingvo Ŝ. Sar. Eld. [[Librairie de Esperanto]]. Paris. 52 paĝoj ===[[Varsovio rekonstruita]]=== A. Ciborowski kaj S. Jankowski.'''Varsovio rekonstruita'''. Eldonejo «Polonia», Varsovio, 1964(?) {{citaĵo|Pri la drastaj sekvoj de milito oni jam multe skribis kaj spertis laŭlonge de la historio, kaj la lasta mondmilito (1939-1945) ĝisoste skurĝis la homaron. Disŝiritaj korpoj, velkintaj animoj kaj sennombraj detruoj estis la diabla rikolto kiun tiu kunflagrado donacis al [[Eŭropo]]. Tiu ĉi albumo estas plua atestilo pri la emo «ree stumbli en sama ŝtono» kiun la homo prisuferas; sed... ĉu ne la homo estas nevole haŭlita al tiaj [[milito]]j? Jen pensiga demando. Mi inklinas pensi, ke nia mondo estas tretejo kie la okazintaĵoj tretas la homojn «prilaboras» ilin..., sed ni ne fantaziu, kaj revenu en la libron. '''Varsovio rekonstruita''' estas esence fotoalbumo kiu paralele montras bildojn el la ĉefaj stratoj, monumentoj, ktp., de la urbo tiel kiel restis en la 1945a jaro, kaj tiel kiel aspektis en la 1962a. Interesa teksto — en bonega lingvo — klarigas la signifon kaj gravecon kiun havis [[Varsovio]] por la tuta Polujo, vera «koro, cerbo kaj trezorejo» de la nacio. Per [[cifero]]j, statistiko vekas hororon en nia koro: Kiom da voj —kaj fervoj— pontoj, industriaj kaj memoraĵaj konstruaĵoj, [[loĝdomo]]j, lernejoj, ktp. detruitaj!, kaj kio estas multe pli valora: la homoj ! ! La teksto estas grandparte akuza [[dokumento]] bazita sur historiaj faktoj, kies komento trolongigus ĉi tiun recenzon. La libro — 140 paga— estas bone bindita per blanka tolo kun malhelaj verdoflavaj literoj, kaj emajlita, papera kovrilo. Gratulojn al la [[Pola Esperanto Asocio]], aŭtoroj kaj tradukinto, pro la [[eldono]] de tiu grava dokumento.|N. L. ESCARTIN. [[Boletín]] n145 (sep 1964)}} ===Venko=== *S. Frantz. Venko. Verŝaĵo originale verkita. Eld. Esperantista Centra Librejo, Paris. Poŝtkarto : 9 x 14 cm. ===[[La vero pri persekutoj kontraŭ religio en USSR]]=== M. Ŝervud. La vero pri persekutoj kontraŭ religio en USSR. Eld. Uniono de militantaj ateistoj kaj CK SEU, Moskvo, 1930. {{citaĵo|Broŝuro celanta nei aŭ klarigi ]a informojn rondirantajn en eŭropa kaj amerika gazetaro pri kontraŭreligiaj persekutoj en Sovetio. El lingva vidpunkto, oni ne rajtas nomi la libreton valora akiro por nia literaturo, kvankam ĝi estas facile komprenebla, malgraŭ sufiĉe multnombraj nekorektaĵoj. Prijuĝante la enhavon oni devas konstati, ke la argumentado estas tre manka, kaj pro troa klopodado pruvi neekziston de kontraŭreligiaj persekutoj, nur sukcesas veki, eĉ ĉe senreligia Eŭropano, la senton ke ne estas eble en [[Sovetio]] esti liber-pensanto, se tiu koncepto ankaŭ ampleksas liberan ekzercon de iu kulto sen revenĝo iuspeca de la aŭtoritato. Kiu tro volas pruvi, ofte konvinkas pri la malo.|[[Belga esperantisto]] n187 (jul-aug 1931)}} ===[[La vero pri la vjetnam-ĉinaj rilatoj dum tridek lastaj jaroj]]=== '''La vero pri la Vjetnam-Ĉinaj rilatoj dum tridek lastaj jaroj'''. Eld. Ruĝa Rivero; Fremdlingva Eldonejo, Hanoi 1980. - 110 p {{citaĵo|Dum la lastaj kvin jaroj la streĉoj en la mondo denove pliakrigis. Sed nia „La mondo" tro ofte koncentriĝas je [[Eŭropo]]. En [[sudorienta Azio]] ĝis 1975 ekzistis nenia malstreĉiĝo — estis milito. Nur tiam Usono retiris siajn trupojn el SO-Azio, liberiĝis suda [[Vjetnamio]]. Kaj la [[Kamboĝa Genocido|kampuĉia tragedio]] — kiu povus ĝin forgesi? Post la batalo kontraŭ Usono Vjetnamio (por rememoro: 43,2 milionoj da enloĝantoj, 332 559 kv. km da teritorio, [[liberiĝo]] el sub franca kolonieco en 1945) komence de 1979 sin devis defendi kontraŭ ĉina agreso. Mi esperas ke ĉiu memoras la barbarajn batalmetodojn de la ĉinaj trupoj. Sed kiuj estas la kaŭzoj, ke Ĉinio, iam subtenanta revoluciajn [[movado]]jn en la liberiga batalo, ŝanĝis sian politikon kaj agresas kontraŭ lando, en kiu vivas nur 4,5 procentoj de la nombro de la propra enloĝantaro? Respondon pri tio donas ĉi tiu libro. En Vjetnamio eldoniĝis konsiderinda nombro de esperantlingvaj libroj, kaj post paŭzo la eldonagado rekomenciĝis per «Kampuĉio — la nigraj jaroj". Daŭrigas tiun agadon „La vero pri la vjetnam-ĉinaj rilatoj dum tridek lastaj jaroj". Laŭ mi du ecoj distingas tiun verkon: la konsekvenca historia metodo kaj la ampleksa uzo de pruvaj ĉinaj dokumentoj. La aŭtoroj tre detale priskribas la rolon de Vjetnamio en la ĉina strebado al pli granda politika influo kaj klarigas diversajn poziciojn kaj celojn de Ĉinio, Vjetnamio kaj la aliaj du hindoĉinaj [[ŝtat]]j en la periodo de la [[hindoĉina milito]] (ĝis 1954), en la kontraŭusona [[batalo]] kaj post la nacia unuiĝo de [[Vjetnamio]]. En tio ili speciale emfazas la hegemonismon, „grandpotencismon" de la ĉina registaro, tamen menciante la subtenon, kiun donis la ĉina popolo al la batalanta suda najbaro. Do prezentiĝas libro, kiu estas valora por politike interesita homo. Precipe se li ne volas informiĝi ekskluzive per propralandaj gazetoj kaj radioelsendoj. La lingvaĵo havas kelkfoje iom propagandisman stilon — sed tio neniel malaltigas la aprezon, kiun meritas tiu [[libro]].|[[Michael Lennartz]]. [[Der Esperantist]] - Numero 106, Februaro (1981)}} ===[[Viaj Amikoj la Libroj]]=== '''Viaj Amikoj la Libroj'''. Eld. [[Heroldo de Esperanto]], Koln, 1932(?) ===[[Vintro-fabeloj]] [[Heinrich Seidel]]. [[Vintro-fabeloj]]: Unua volumo, trad. I. Bücker. Eld. [[Ader & Borel]], Dresden, 1919(?) {{citaĵo|Sciencistoj asertas, ke dum sia junaĝo, infano devas travivi resume la longan evoluon de sia prapatraro. Ĉu ankaŭ juna lingvo devas progresadi samvoje, kiel naturaj idiomoj, kaj ĉu tial ĝi ŝategas [[legendo]]jn, fabelojn? Riĉa estas jam tiu fako, de "[[La feino]]" en la [[Ekzercaro]] kaj "L' virineto de l'maro" en la Krestomatio, ĝis la [[traduko]]j de l’ rakontaroj de Grimm aŭ de Andersen. Jen simila, kaj tion oni rajtas diri, ne malpli valora verko. "Vintro-fabeloj" prezentanta sin, kiel konvenas en neĝblanka placa bindaĵo. En la [[antaŭparolo]] deziras la tradukintino, ke la ĉarmaj fantaziajoj, kiuj vidigas profundan amon al la naturo, havigu al la tutmonda gejunularo ioman plezuron kiel "al ĉiuj plenaĝuloj sciantaj revi kaj ŝati fantaziaĵojn". Do, sorĉistoj, magiistoj, feinoj, reĝidinoj, sagacaj bestoj, jen la [[personaro]]; miraklaj okazoj, virto rekompencita kaj malbono punita, jen la enhavo de l’ dekunu vivplenaj rakontoj. Oni povas laŭdi la nunan kutimon antaŭekzamenigi manuskripton de societo aŭ de alilandaj spertuloj. La stilo estas vigla, tre komprenebla; ĝi denove montras, kiom nia lingvo, sen plibonigoj, taŭgas por tradukoj fidelaj. Oni rimarkos oftan lertan uzon de l’ apartaj propraĵoj de Esperanto, t. e. adverboj kaj participoj, malpezigante multe da esprimoj. Sed [[perfekteco]] estas malfacile atingebla. En frazoj kiel: "La reĝo estis promesinta al tiu, kiu sukcesas, la manon de lia filino kaj la duonon de lia regno" la vorto "sia" estus sole korekta. Se formoj kiel: "sunumitaloko", "hejmveo", "rapideforumante", "rajdonte kastelen" agrable surprizas, vortoj kiel: "sekalderikolto” aŭ "detondi" gajnus perdante sian "de". En: "La pluvo deglitis de ŝi nenion domanĝante", aŭ: "La akra vintro ne domaĝis la semon", la verbo "domaĝi" havas sencon preskaŭ malan al la ĝisnune uzata. Ĉu "la [[kano]]" povas signifi: "la kanoj" aŭ "la kanejo"? Ĉu prepozicio ne estus pli konsilinda ol akuzativo en: "Ili malsuperen falis la Stuparon" "Moka ridado trasonis la tutan arbon?" Kaj kial "cizeli" anstataŭ "ĉizi"? Sed tiuj makuletoj kaj kelkaj similaj estas neoftaj; vere rekomendinda temppasigilo estas tralego de tiu rakontaro, agrabla laŭ ekstero kaj interno; multaj legantoj pruvu, ke mirindajoj ankoraŭ placas en nia materia epoko kaj rekompencu ia laboron de l' tradukintino kaj la kunagon de l’ [[eldonisto]]j.|G. S.|Esperanto n223 fev 1919}} ===[[Virinoj en Hungario]]=== [[Erzsebet Nogradi Toth]]. '''Virinoj en Hungario'''. Eld. [[Nacia Konsilio de Hungaraj Virinoj]], Budapest 1983, 17 p. {{citaĵo|La malgranda kajero permesas enrigardon en la evoluon de la hungaroj virinoj dum la lastaj 40 jaroj. Ĝin eldonis la Nacia Konsilio de Hungaraj Virinoj kaj redaktis Erzsebet Nogradi Toth. La broŝuro donas informojn pri la realigo de la egalrajteco de la virinoj, komencante kun la inkluzivigo en la [[laborproceso]]n, la faka klereco kaj de la sama [[salajro]] por sama laboro ĝis dumlabora protektado koj sanitara prizorgado. Granda [[parto]] estas dediĉita al la hungara familio, ol la familiopolitiko, al la zorgado pri la pli aĝa generacio, precipe de la virinoj kaj al la kultura klerio. Fine estas substrekata la [[pacoklopodo]]j de la Nacia Konsilio de hungaraj virinoj kaj ilia kontribuo, kiun ili donas en la kadro de la [[tutmonda esperantista movado]]. Kvankam oni ne povis pritrakti ĉiujn problemojn en ĉi tiu 17-paĝa kajero, valorus havi [[informo]]jn pri la enigo de la ciganinoj en la [[evoluproceso]]n de la hungara socio.|[[Monika Schrage]]. [[Der Esperantist]] n123_jan. 1984}} ===[[La vivo de d-ro L. L. Zamenhof en bildoj]]=== [[Henk Thien]]. '''La vivo de d-ro L. L. Zamenhof en bildoj'''. . Eldonas UEA, 1984. Formato 21 x 29 cm. kun 128 pĝ. {{citaĵo|La grandformata libro estas laŭtempe ordigita dokumento pri la tuta vivo de la iniciatinto de la Internacia Lingvo Esperanto. Sen analizoj aŭ provoj al [[interpret]]o oni povas sekvi lian vivon, jaron post jaro, kun la helpo de 114 elektitaj fotoj kaj 25 mapoj, presitaj sur luksa papero. Aperas ankaŭ konsiloj kiel uzi la bildlibron por artikoloj du en klubvesperoj, kie oni povas aranĝi [[kurso]]jn.|Suno. [[Boletín]] n264 (jul 1984)}} ===[[Vivo de D-ro Martin Luther]]=== G. T. Löwe, '''Vivo de D-ro Martin Luther kun aldono: La Malgranda Kateĥismo'''. Eld. la aŭtoro, Dresden, 1933(?) {{citaĵo|Libro interesa kaj utila, sed difektita de multaj eraroj de preso kaj de stilo. |[[La Brita Esperantisto]] - Numero 338, Junio (1933)}} ===[[La Vivo kaj Koncepto de la Societo de Amikoj]]=== '''La Vivo kaj Koncepto de la Societo de Amikoj'''. Eld. [[The Esperanto Publishing Co.]], 1937(?) {{citaĵo|Ĉi tiu libro konsistas el du partoj. Unue ĝi prezentas serion da elĉerpaĵoj el [[kvakeraj skribaĵoj]] verkitaj en la lastaj 300 jaroj, ĉe kiuj la leganto trovos la koncepton de la [[Societo de Amikoj]] aŭ de kelkaj ĝiaj membroj pri diversaj religiaj demandoj kaj pri ĝia [[traduko]] en la ĉiutagan vivon de [[Kristano]]. Pro tio, ke kelkaj citaĵoj estas antikvaj, aŭ esprimitaj per lingvaĵo mistika, eble la ordinara leganto (kaj certe la supraĵa) trovos ĝin kelkloke nefacile komprenebla. Estus konsilinde studi unue la broŝuron ''[[Religio sen Ritoj]]'', kaj aparte la libron [[Fundamentoj de la Kvakerismo]] (B.E.A. 18.), por pli bone kompreni kelkajn aludojn. Tamen tiu, kiu legos la verkon penseme, trovos en ĝi multon pripensindan. Verŝajne la dua parto troviĝos ĝenerale pli facila. Ĝi prezentas la konatajn ''Konsilojn'' kaj ''Demandojn'', kiujn en ĉiu kvakera kunveno oni kutimas de tempo al tempo legi kaj primediti. Pro ilia solida saĝo kaj praktika gravo ilia studo povas esti tre helpa por ĉiu, kiu sin nomas Kristano, ĉu kvakero aŭ ne. Kontentiga traduko de tia verko estas afero eksterordinare malfacila —kiom malfacila povas kompreni nur spertulo-provinto— kaj farebla nur de iu, kiu profunde scias la temon, kaj samtempe majstras ambaŭ lingvojn. Tia estas la tradukinto, [[John A. Gill]] (Kial li kaŝas sian nomon ?). Zorge komparante la tradukon kun la originalo, mi fojon post fojo miris pri la perfekteco de lia traduko (ĉe kiu multe helpis ankaŭ [[James Tyler Harrod|James T. Harrod]]). Tipa malfacilaĵo estas la traduko de la vorto ''ministry'' (laŭ kvakera uzo); ĝi estas tradukita en ''Fundamentoj'' per ''[[ministrado]]'', sed ĉi tie, pli ĝuste, per [[pastrado]] (kp. ''Apok''. 1/6, 5/10). La sola preseraro, kiun mi rimarkis (krom duba ĉu se sur p. 61) estas la ellaso de la apostrofo ĉe ''Friends' Book Centre'' kaj ''Friends’ Service Council'': moda eraro, kiu nuntempe makulas pli ol unu kvakeran eldonaĵon en la angla lingvo. Entute verko, kiu nenion diros al la supraĵulo serĉanta nur facilan distron; sed kiu abunde repagos tiun, kiu ĝin serioze studos kaj pripensos.| [[Montagu Christie Butler|M.C.B.]] [[ La Brita Esperantisto]] - Numero 394, Februaro (1938) }} ===[[La Vivo kaj Oraj Reguloj por la Bonsano]]=== A. Christianson. '''La Vivo kaj Oraj Reguloj por la Bonsano''' trad. [[James Robbie]] kaj [[Alexander M’Callum]]. 1914(?) {{citaĵo|En tiu ĉi ok-paga brogureto ni ricevas kernecajn dirojn de famaj aŭtoroj, fanditajn en [[versaĵo]]n esperantan, ankaŭ dek tri regulojn por la bonsano, kiuj nepre utilos al ĉiu, kiu ilin sekvos. Tamen pri unu el tiuj ĉi mi dubas, ĉu ĝia graveco meritas lokon.|A.E.W. [[La Brita Esperantisto]] - Numero 120, Decembro (1914)}} ===[[Vivo de nia Vojo]]=== [[Adalberto Bangha]]. '''Vivo de nia Vojo'''. Eld. [[Ligo de Jesu-Koro]], Budapeŝto, 1938(?) ===[[Vizitu la Altajn Tatrojn]]=== '''Vizitu la Altajn Tatrojn'''. Eld. [[Stefan Toth]], [[Svit]], 1948 (?) === [[Vœu en faveur de l'adoption de la langue auxiliaire Esperanto]] === '''Vœu en faveur de l'adoption de la langue auxiliaire Esperanto signé par les membres de l'Académie des Sciences'''. Académie des Sciences, 1923? == W == ===[[Warum Esperanto?]]=== '''Warum Esperanto? Warum Deutscher Esperanto-Bund?''' Eld. [[Deutscher Esperanto-Bund]], [[Dresden]], 22pĝ. {{citaĵo| Propaganda broŝuro en germana lingvo. Respondo al oponoj, apologio de [[GEA|G.E.A.]], kaj pozitiva faktaro por konvinki dubemulojn.|[[La Brita Esperantisto]] - Numero 378, Oktobro (1936)}} == X == == Y == == Z == === [[Zamenhofa Kurso de esperanto por ĉeĥoj]] === '''Zamenhofa Kurso de esperanto por ĉeĥoj'''. Eld. R. A. Ĉech, Vieno, 1922? {{Citaĵo|Plena kurso de Esperanto , kun la tu ta ekzercaro fundamenta de D-ro Zamenhof, en Esperanto kaj en [[ĉeĥa lingvo]]. La merito de ĉi tiu eldono estas, ke per la graveco de ĝia eldonnombro (20.000 ekz.) kaj per ĝia [[presigo]] sur tute ordinara ĵurnala papero, ĝi atingis tre malmultekostan prezon. Tre certe tiu eldono multe helpos la propagandon en la [[Ĉeĥoslovaka respubliko]]|[[Belga Esperantisto]] n087 (maj 1922)}} ===[[Zejnab kaj Aman]]=== [[Ĥamid Alimĝan]]. '''Zejnab kaj Aman''' tradukis [[Petro Poliŝĉuk]]. Komisiono pri internaciaj ligoj de esperantistoj de soveta Uzbekistano. Taŝkent, 1968. {{citaĵo|La verketo konsistas el mallonga biografio de Ĥamid Alimĝan, el poemo kaj glosaro. La aŭtoro naskiĝis en j. 1909-a kaj mortis en sia 35-a jaro pro akcidento. En sia poemo Alimĝan rakontas pri la amo inter Zejnab’ (la junulo) kaj [[Aman]] (la junulino), amo kiun malhelpis kruelaj moroj, superstiĉoj, despoteco. La aŭtoro, arda adepto de Socialismo, per sia poemo skurĝas ĉion, kio kontraŭas la homan rajton direkti libere sian amon. Per averto de la tradukinto ni scias, ke en la uzbeka lingvo la akcento falas sur la lastan silabon. Tial estas evidenta la malfacila tasko de la tradukinto: trovi unusilabajn vortojn kaj apostrofi... senĉese. Tamen, tio ne pravigas ke pro rimbezono oni esperantigu uzbekajn [[vorto]]jn, kiuj jam havas sian respektivan en Esperanto, kiel ''dastamo'': rakonto, ''pajandozo'' :tapiŝo, ''perio'' :feino, ''kaseto'' : bovlo, urjuko : abrikoto, ''apa'': fratino k.a. Ie la tradukinto hezitas inter la adjektiva kaj adverba participo: "Se vi iam tuŝinta akvon trinkas ĝin”; "Mi vagis povra, malsatinta". Ankaŭ pro la [[verspostulo]]j iu strofo estas ne tuj komprenebla, pĝ 5: “Ĉi tie plenaj kantojn belajn kanaloj bruas” (ĉi tie plenaj kanaloj bruas belajn kantojn). Laŭ konata proverbo, komenco bona, laboro duona; ni do esperu ke la bravaj [[samideano]]j uzbekaj konigos al ni pli gravajn verkojn de sia literaturo.|S. Gumá. [[Boletín]] n176 (nov 1969)}} == Referencoj == {{Referencoj|2}} {{Unua|kat=ne}} [[Kategorio:Esperanto-eldonaĵoj]] [[Kategorio:Ĝermolistoj]] [[Kategorio:Listoj pri Esperanto]] 2iti873qorso81g3gym4ss2glv7l9rw 9494525 9494445 2026-10-16T16:01:37Z Roberto 609 /* La Dia Vojo */ 9494525 wikitext text/x-wiki {{ArtikolaMesaĝokesto | speco = ĝermo | bildo = <span style="vertical-align: middle; background:transparent">[[Dosiero:libro.svg|50ra]]<span style="margin-left:-45px;">[[Dosiero:Jubilea simbolo.svg|40ra]]</span></span> | css-stiloj = width: 80%; | teksto =''Tiu ĉi artikolo estas [[Vikipedio:ĝermo|ĝermo]]j de Eldonaĵoj en kaj pri Esperanto. Movu mallongajn informojn pri esperantaj eldonaĵoj en tiun ĉi paĝon metante [[Vikipedio:alidirektilo|alidirektilo]]n.<br />Se vi volus partigi informon en apartan artikolon, aldonu informojn tiel ke '''minimume''' estu tri plenaj frazoj, prefere pli, nepre estu ĝusta kategorio (minimume Kategorio:Esperanto-eldonaĵoj), kaj laŭeble ankaŭ uziĝu la ŝablonoj. Post kreo de aparta artikolo forigu la informon de ĉi tie. }} {{KompaktaEnhavTabelo}} <!--{{Enhavtabelo dekstre|default=hidden}}--> {{-}} == A == ===[[Afrika Revuo]]=== '''Afrika Revuo: Esperanto-gazeto por ĉiuj.'''. Siatempe la sola esperanto-gazeto aperanta en Afriko. Casablanca (Maroko). Jan.-nov.-dec. 1947, 8-20 p. 23x15. 20,5x13,5, presita, 12 n-roj entute 108 paĝoj. Ĉefred. [[Iréne Fink]]. IEMW 705.227-B.Esp. HEM (340), GEBAA (1829), === [[Akordoj Esperantaj]] === [[M. L. Kaplan]]. '''Akordoj esperantaj'''. Eld. [[Jakobo Ŝapiro]], Bialystok, 1923? {{Citaĵo|Aro kun 14 poezioj, kiujn ni povas rekomendi al la amantoj de bonaj versaĵoj|[[Belga Esperantisto]] n101-102 (jul-aug 1923)}} === [[Albumo de konataj Esperantistoj]] === [[Fritz Schuck]]. '''Albumo de konataj Esperantistoj.''' [[1906]]. 55 p. kun 111 fotoj. Unika dokumento pri la pioniroj de la unua epoko de Esperanto. ===[[Al la nuklea epoko pacan akordon]]=== [[Vladen Kuznecov]]. '''Al la nuklea epoko pacan akordon. 6 principoj de Konstantin Ĉernenko — normoj de interrilatoj de la nukleaj regnoj'''. Eld. [[APN]] (Novosti), Moskvo 1984. {{citaĵo|De la konata konata sovetia publicisto Vladen Kuznecov ĵus aperis en Esperanta traduko la broŝuro "Al la nuklea epoko pacan akordon. 6 principoj de Konstantin Ĉernenko — normoj de interrilatoj de la nukleaj regnoj". La 14-paĝan broŝuron eldonis APN (Novosti), Moskvo 1984. Tre bonvena bonege presita materialo. [[Der Esperantist]] n128_jun 1984}} ===[[Amatora iluziisto]]=== [[Magi Emulo]]. '''Amatora iluziisto'''. Eld. Esperanta [[Stenografio]], [[Issy-les-Moulineaux]], 1932(?) {{citaĵo|Facilaj iluzioj fareblaj sen speciala aparato, priskribitaj en Esperanta Stenografio Duployé-Flageul|[[Brazila Esperantisto]] 1932 j23 n01-03_jan-mar}} ===[[Antaŭen al la batalo kaj venko !]]=== '''Antaŭen al la batalo kaj venko !''' Eldonis [[Ekrelo]] ([[Eldon-Kooperativo por Revolucia Esperanto-Literaturo]]), Leipzig, 1931(?), 15 pĝ. La 9-an de novembro 1934 oni [[Datoj de la hungara Esperanto-movado|malpermesis en Hungario]] distribuadon de tiu libro. {{citaĵo|Interna disputo inter diverstendaj liberpensuloj. |[[La Brita Esperantisto]] - Numero 315, julio (1931)}} ===[[Aprenda el Esperanto en su casa!]]=== '''Aprenda el Esperanto en su casa!'''. Eldonis [[Argentina Esperanto-Asocio]] (antaŭaĵo de la nuna [[Argentina Esperanto-Ligo]]), [[Bonaero]], 1927(?) ===[[Arboj de la Arbaro kaj Kampo]]=== [[Frank Booth]]. '''Arboj de la Arbaro kaj Kampo'''. [[Esperanto Publishing Co. Ltd.]], 1947(?) {{citaĵo|Abundas en Esperanto verkoj fikciaj aŭ efemeraj, sed verkoj kun eduka valoro ankoraŭ tro malmultas. Kun plezuro ni bonvenigas ĉi tiun libreton. Ni ne scias la [[nomo]]n de la tradukinto, sed li bone faris sian laboron ; kaj la ilustraĵoj estas vera ĝojo por la okuloj. Eble la titolo iom troesperigas, ĉar (post klarigo pri arba [[botaniko]]) temas pri nur ses arbospecoj : [[frakseno]], platanacero, fago, karpeno, ulmo, kaj kverko. Tamen ne ĉiu certe konas eĉ tiujn ses ; kaj ilin la libro klare priskribas. Sed ni insiste rekomendas —aparte por [[leganto]] nebrita (kiu povas dubi pri la preciza signifo, ekzemple, de ulmo glatfolia, [[ulmo]] ordinara, aŭ kverko durmast)—ke oni aldonu la nomojn Latinajn. Eĉ leganton Britan helpus Angla traduko de du-tri [[vorto]]j ne ĉie troveblaj, ekz., kambiumo, [[tirujo]]. Fina paĝo priskribas la Arbaraman [[Popolo]]n ([[La Brita Esperantisto|B.E.]] 1945, p. 65). Recenzisto kutimas serĉi kritikindaĵojn. Ni do rekomendas, ke ĉe dua eldono oni pripensu jenajn sugestojn : p.2, ĉi-tiu (ĉi tiu) (sen streketo) ; 8/24 brulas {bruli) ; 8/26 aprilo (Aprilo) ; 20 malpli malglataj (pli glataj) (simpligo) ; ruĝtinkturete verdeta (?); 32 mezkampo (kampomeze) ; 37 certa (iu). ''Podue'' (8) estas esprimo interesa, ĉar neordinara, tamen tre trafa : ''duope'' ne signifas same. Entute verko tre rekomendinda: por lernejo ĉe kiu oni instruas Esperanton, bonega legolibro. Kaj ne sole por infanoj. Ni esperas, ke sekvos ĝin aliaj libretoj pri elementa scienco, simile valoraj.|[[La Brita Esperantisto]] - Numeroj 509-510 sep-okt 1947}} {{citaĵo|La tradukisto skribas, ke tiu [[libreto]] helpos al pli granda familiareco kun arboj kiuj ŝirmas kaj nutras la peltajn kaj plumajn estaĵojn kaj provizas la semantajn flamojn ĉirkaŭ kiuj oni kolektigas kiam en [[Anglujo]] la strigoj komencas sian noktan kriadon ». La libreto prezentias ion novan en nia tradukita literaturaĵo, kaj certe interesos multajn, kiuj ŝatas la naturon.|[[Afrika Revuo]] numeroj 11-12, Novembro - Decembro (1947)}} ===[[Argenta Duopo]]=== '''Argenta Duopo. Jubilea libro pri Baghy kaj Kalocsay'''. Eld. [[Literatura Mondo]], Budapest, 1937(?) {{citaĵo|Kiom oni rajtas jam nun profeti pri la [[estonteco]] de la lingvo Esperanto, tiom oni pravas aserti, ke la postmilita laboro de [[Julio Baghy|Baghy]] kaj [[Kálmán Kalocsay|Kalocsay]] restos ĉiama mejloŝtono en nia literaturo. Tial la apero de ilia jubilea libro interesos ĉiun, kiu laŭvalore taksas la kontribuojn de ĉi tiuj hungaroj, al nia kulturo kaj kiu kredas gravaj ties disflorigon kaj popularigon. La unua volumo de Arĝenta Duopo (presita sur paĝoj ornamitaj per verda bordero) konsistas el mallonga enkonduko. La jubileantoj parolas pri si mem, kaj [[kolekto]] da verketoj prozaj kaj versaj pri la jubileantoj el la plumoj de aliaj [[verkisto]]j diverslandaj. Troviĝas en ĉi tiu [[volumo]] ankaŭ multaj fotografaĵoj de Baghy kaj Kalocsay je diversaj aĝoj kaj [[cirkonstanco]]j. En la unua parto la intervjuoj raportitaj de [[László Halka]] ĵetas interesan lumon sur la [[personeco]]jn, la aspirojn, kaj la reciprokan sintenadon de niaj du plej eminentaj vivantaj poetoj; dum al tiu, kiu trovas pli studinda ol la personaĵoj la strukturon de la lingvo, oni povas rekomendi la 12-paĝan resumon de la klera vortkunmeta [[sistemo]] ellaborita de Kalocsay. La enaj diferencoj inter Baghy kaj Kalocsay respeguliĝas en la malsamaj kriterioj, kiujn oni devas uzi, prijuĝante iliajn verkojn. [[Bruno Migliorini]] ([[Dante]] — [[Infero (La Dia Komedio)|Infero]]), [[Lauri Ilmari Lappi]] ([[Kalocsay]] kaj [[Kalevala]]) kaj [[Leo Belmont]] (Strangaj amimoj) ĉiuj emfazas la vaste kulturitan esteton, la preskaŭ pedante sinperfektigeman poeton, kiu estas Kalocsay, kaj kies verkojn oni povas kritike taksi el pure artisma vidpunkto, sen atento al la homo ilin kreinta. Sed ĉe Baghy estas tute malsame; neniel eblas apartigi de li liajn poemojn, romanojn, [[novelo]]jn, ĉar lia spirito, liaj idealoj ĉion enestas kaj ĉion vibrigas, tiel ke jam post [[legado]] de du-tri verkoj oni sentas, ke oni bone konas la homon mem. Ne la malplej granda merito de Baghy kaj Kalocsay sin montris en ilia ĉiama preteco kuraĝigi kaj helpi novajn talentulojn sur la literatura kampo ; ili sukcesis arigi ĉirkaŭ si en Budapeŝto kaj en la paĝoj de ''[[Literatura Mondo]]'' kreskantan nombron da novaj verkistoj, kiuj sen tio eble ne povus elveni antaŭ la publikon. Pri tiu [[faceto]] de ilia multflanka laboro, por kiu la amantoj de la literaturo ŝuldas al ili eternan dankon, ne mankas atestoj sur la [[paĝo]]j de Arĝenta Duopo.|[[Alec Venture]]. [[La Brita Esperantisto]] - Numero 390, oktobro (1937)}} ===[[Artefarita helplingvo Akciom Variant]]=== D. G. Baev. '''Artefarita helplingvo Akciom Variant''' ===[[Asocia Libro, kun oficialaj informoj pri la Itala Esperanto-Movado]]=== '''Asocia Libro, kun oficialaj informoj pri la Itala Esperanto-Movado'''. Eld. Esperanto-Centro Itala, Milano, 1935(?) {{citaĵo|Priskribo kaj historio de la movado tutmonde, kaj aparte en ltalujo, kun [[detalo]]j pri la [[Itala Esperantista Federacio]], kaj artikolo pri la [[faŝismo]]. |[[La Brita Esperantisto]] - Numero 369, Januaro (1936)}} ===[[Astronomio (libro)]]=== '''Astronomio''', Ŝanhajo, 1935(?) ===[[Aŭstrio (libro)]]=== '''Aŭstrio'''. Eld. Varb-oficejo de Ministerio por komerco kaj trafiko, Vieno, 1936(?), 32 pĝ. {{citaĵo|Belege, laŭ artisma vidpunkto eldonita, 32-paĝa gvidlibro tra la lando de la [[UK 1926|XXVIII-a]]. Priskribas turismajn kaj kultur-historiajn atrakciojn de [[Vieno]] kaj de ĉiuj federaciaj landoj de la [[ŝtato]]. Sekvas detala listo de banlokoj, aer-kuraclokoj kaj someraj restadejoj, veturado sur Danubo, sporto kaj popolkostumoj en Aŭstrio. Amaso da perfekte reproduktitaj fotoj de pejzaĝoj ilustras la tekston. Geografia karto estas aldonita. Kolora kovrilo prezentas [[tirolano]]n kaj tirolaninon en iliaj ĉarmaj popolkostumoj.|[[Bulgara esperantisto]] j. 17 n. 09-10 maj-jun 1936}} == B == ===[[Batalante por la metalo]]=== N. Mihajlov. '''Batalante por la metalo''' tradukis P. Gavrilov. Eldonis [[Ekrelo]] ([[Eldon-Kooperativo por Revolucia Esperanto-Literaturo]]), Leipzig, 1931, 27 pĝ. La aŭtoro estis laboristo en la uzino “Serp i Molot”. {{citaĵo|Dramo pri rusaj ŝipanoj en revolucio de 1917. |[[La Brita Esperantisto]] - Numero 311, marto (1931)}} ===[[Bohemaj kantoj]]=== '''Bohemaj kantoj''' trad. [[Rudolfo Dostal]]. Vieno, 1913(?) {{citaĵo|Pri tiu hektografita kolekto de muzikaloj mi ne povas fari pli bone ol rekopii la antaŭparoleton de S-ro R. Dostal: "Provinte esperantigi kelkajn el la amasa riĉeco la plej konatajn bohemajn popolkantojn, mi ne atentis en la tradukoj tiel severe pri la korektaj rimoj, kiel pri la laŭsenca kaj preskaŭ laŭvorta transmeto. La konantoj de la afero scias, ke la originaloj ankaŭ ne estas rimpuraj. Se mi trafis klare kopii la naivan senton de tiuj ĉi popolkantoj, tio min jam kontentigus kaj samtempe tio ree pruvus, kian mirindan flekseblecon Esperanto enhavas. — Pro tio, karaj kantoj, plezurigu kelkhore la Esperantistaron!"|Esperanto n140 mar 1913}} === [[La Bohemaj Mondbanlokoj kaj iliaj ekskursteritorioj]] === [[Ambros Schiffner]]. '''La Bohemaj Mondbanlokoj kaj iliaj ekskursteritorioj'''. Trad. Josef Wünsch kaj Bruno Zeinon. Eld. Landligo por Interkomuniko de Fremduloj, [[Karlsbad]], 1922? ===[[Bukedeto]]=== [[Margarethe Krestanoff]] (org.) '''Bukedeto: sep diversnaciaj rakontoj''' Kun antaŭparolo de [[Marie Hankel]]. Eld. Sudgermana Esperanto-Eldonejo, [[München]], 1923(?) {{citaĵo|Kolekto de sep floroj, ŝiritaj el sep kampoj: el la [[angla]], [[bulgara]], [[franca]], [[germana]], [[montenegra]], [[rusa]] kaj [[turka literaturo]]j. Jen kion skribas en la antaŭparolo nia konata samideanino Marie Hankel: „La leganto de la rakontoj kvazaŭ anime laŭ fabela maniero tramigras sep diversajn landojn, ricevas impreson de malsimilaj karakteroj, samtempe ankaŭ spertas, ke ni ĉiuj simile sentas, ĝojas, ploras kaj ŝercas“ [[Bulgara esperantisto]] j04 n12 aug. 1923}} ===[[Bulgario. Mallonga skizo]]=== *[[Spas Rusinov]]. [[Bulgario. Mallonga skizo]]. Trad. Stefka Ĥristova, Lidia Raevo kaj [[Venelin Mitev]]. [[Redaktoro]], [[Asen Grigorov]]. Pentristo, Doĝo Doĉev. Belarta aranĝo, Dimitr Kartelev. Teknika redaktoro, T. Janĉeva. Sofia-Press, 1968, 119 paĝoj. {{citaĵo|Anstataŭ mallonga skizo pri Bulgario, pli bone estus nomi tiun verketon "Ĉio pri [[Bulgario]]”. Tiu ĉi bela lando de la [[Balkana Duoninsulo]], lerte priskribita kun ĝia situacio, reliefo, naturaj riĉaĵoj, hidrografio, klimato, flaŭro kaj faŭno, loĝantaro kaj ĝia deveno, historio, rajtoj kaj devoj de la civitanoj, libereco de [[konscienco]] kaj [[konfesio]], deviga kaj senpaga edukado de la junularo, ekonomio, industrio, [[agrikulturo]], evoluo de transporto kaj [[komunikado]], komerco, nacia [[enspezo]] kaj distribuado, senpaga sanprotektado, feriado kaj ripozo, sociala [[asekurado]], zorgoj por infanoj kaj patrinoj, [[kulturo]] kaj arto, scienco, [[literaturo]], [[gazetaro]] kaj libroeldonado, muziko kaj sceneja muzikarto, filmarto, artaj [[monumento]]j de la antikvaj tracoj, helenoj, romianoj kaj bizancanoj ĝis nun, [[skulptaĵo]]j, freskoj kaj ĝenerala pentrarto, marmoraj kaj ceramikaj mozaikoj, arkitekturo, bibliotekoj, muzeoj, amatora artagado, korpokulturo kaj sporto, turismo, (kampadejoj, ktp.), per malgrandaj presliteroj ĉio estas detale raportita, kun buntaj mapoj kaj kovrilpaĝo, multaj fotografaĵoj kaj, portretoj pri elstaraj gravuloj de ĉiu epoko. Vere, mankas nenio en tiu ĉi skizo por bone koni la landon... krom iri tien kaj ĝui ties belaĵojn.|J. Devis. [[Boletín]] n173 (maj 1969)}} == C == ===[[100 jaroj de slovaka gimnazio Martin]]=== [[Renatino Vongrej]]. '''100 jaroj de slovaka gimnazio Martin''' trad. Ludoviko Izak. Eld. Meza Ĝeneralkleriga Lernejo, [[Martin]], 1968(?) {{citaĵo|Tre interesa kaj bele prezentita estas tiu broŝuro eldonita de la Meza Ĝeneralkleriga Lernejo en Martin, kiel propagando al la jubileo. De la «Historia Enkonduko » ĝis « Centjara Historio kaj Estanteco » , ĉio estas interesa; la grafika parto estas kiel viva elmontro de la evoluo de la urbo. Gratulon al la urbo MARTIN.|[[Boletín]] n165 (jan 1968)}} ===[[Cuñataí Porá]]=== Katalin. '''Cuñataí Porá''' 20 p. 1987? {{citaĵo|Broŝuro verkita de Katalin. Eldonita de Astura Esperanto-Asocio. La verko estas rakonto de tragedio okazinta meze de ĝangalo en Sud-Ameriko inter indianoj kaj blankuloj en kontrasto al diverseco de [[moro]]j, sed komuneco de profundaj sentoj. La dramo spegulas la subpremadon de la indianoj fare de la blankuloj. La stilo estas flua kaj invitas al senhalta legado ĝis la fino. Cinataí Porti estas la nomo de la rolantino, kiun en [[gvarania lingvo|gvarania]]j vortoj signifas "Belan Knabinon".| G.M.E. [[Boletín]] n280 (maj 1987)}} == Ĉ == ===[[La Ĉaso al diablo]]=== U. E. Bersetzerre. '''La Ĉaso al diablo'''. Trad. A. L. Reni. N. 4-5 de «Malgranda Kolekto de l’Espéranto». Eld. [[Antonio Paolet]], [[San Vito al Tagliamento]], 1916 ===[[Ĉielarka standardo]]=== '''Ĉielarka standardo''' estis la unua gazeto esperantlingva pri [[kooperativismo]], eldonita en Varsovio de eldon-kooperativo Spolnota Ргасу ĉirkaŭ 1935. ===[[Ĉu nova milito? Jes. Kial?]]=== [[A. den Doolaard]]. '''Ĉu nova milito? Jes. Kial?'''. 1939(?) {{citaĵo|Ĝi pritraktas la fiinfluon de trustoj kaj private posedataj armilfabrikejoj sur internacian politikon, kaj vidas en ties komercaj interesoj nepran fonton de militoj. Verŝajne tion konsentus ĉiu, kaj pri la temo jam aperis multaj libroj. La stilo de la nuna verko tamen estas tiel obskura, ke el ĝi mi persone ricevis nenian klaran ideon.| [[Montagu Christie Butler|M.C.B.]] [[La Brita Esperantisto]] - Numero 409, Majo (1939)}} ===[[Ĉu vi konas Italion?]]=== '''Ĉu vi konas Italion?'''. Eld. Direzione Generale per il Turismo, Roma, 1938(?) ===[[ Ĉu vi parolas tendare?]]=== [[Renato Corsetti]], [[Mauro La Torre]], [[Hans Bakker]].''' Ĉu vi parolas tendare? Bildkurso por labortendaroj'''. Eldono: [[TEJO]], Rotterdam , 1974. {{citaĵo|La libro eldoniĝis, laŭ la kunaŭtoro Renato Corsetti, kiel helpilo por la instruado de Esperanto en labortendaroj. En sia karaktero de helpilo ĝi povas fari bonan servon, ne nur inter tendaranoj, sed ankaŭ inter ĉiuspecaj komencantoj, se ilin gvidas kompetenta instruisto. La ekzercoj abundas, kaj la amuzaj desegnoj kontribuas al la uzindeco de la libro.|[[Fernando de Diego]]. [[Boletín]] n208 (mar 1975)}} == D == ===[[Danco ĉirkaŭ lokomobilo]]=== [[Mats Traat]] ([[d:Q729330|en vikidatumoj]]). '''Danco ĉirkaŭ lokomobilo''' trad. [[Hillar Saha]] kaj [[Henrik Seppik]]. 1984(?) {{citaĵo|En Estonio operis en Esperanto romano de estona verkisto Mats Traat "Danco ĉirkaŭ lokomobilo". La baza temo de la romano estas la festo de la estonaj kampuloj en [[vilaĝo]] de la 20-a jarcento. Lia verkaro ricevis plurajn literaturajn premiojn de la Estona Respubliko. Parto de lia [[poezio]] kaj prozo estas tradukita en la rusan, germanan, finnan, bulgaran, latvan kaj aliajn lingvojn. El la [[estona lingvo]] tradukis Hillar Saha kaj Henrik Seppik. Eldonkvanto 4000.| [[Elmar Ratassepp]]. [[Der Esperantist]] n128_jun. 1984}} ===[[Defendi la pacon, preventi nuklean militon]]=== '''Defendi la pacon, preventi nuklean militon: Proponoj de Soveta Unio en la Dua Speciala Sesio de la Ĝenerala Asembleo de UN pri malarmado'''. Eld. [[Asocio de Sovetiaj Esperantistoj]]/ Sovetia MEM-sekcio; Moskvo 1982, 76 p. {{citaĵo|En tiu ĉi broŝuro la sovetia [[MEM]]-sekcio prezentas la Esperanto-tradukon de gravaj dokumentoj pri la persista batalo de [[Soveta Unio]] por konservi la pacon. Temas pri jenaj [[dokumento]]j: — Mesaĝo de [[Leonid Breĵnev|L. I. Breĵnev]] al la Dua Sesio de la [[Ĝenerala Asembleo de UN]] pri malarmado, en kiu li solene proklamis la decidon de Soveta Unio, ne uzi la unua {{JN|nuklea armilo}}; — Parolado de [[Andreo Gromiko|A. A. Gromyko]] je la 15-a de julio 1982 en la sama loko, en kiu li detalege prezentas kaj klarigas la eksteran [[politiko]]n de Soveta Unio, direktitan al konservado de la paco, al haltigo de la vetarmado, speciale rilate la nukleajn armilojn, kaj al iom-post-ioma malaltigo de la nivelo de armiteco per traktadoj kaj intertraktitaj [[Konvencio]]j; — Memorando de [[USSR]] prezentanta la sovetian opinion pri solvendaj problemoj kaj la vojoj al ilia solvo, por elimini la kreskantan nuklean minacon kaj por bridi la [[vetarmado]]n; — Bazaj tezoj de Konvencio pri malpermeso kaj fina neniigo de kemiaj armiloj; — Gazetara konferenco de A. A. Gromyko je la 21-a de julio 1982 en Nov-Jorko, en kiu li, post enkondukaj rimarkigoj, respondas la [[demando]]jn de reprezentantoj de amaskomunikiloj. Ne necesas substreki la politikan gravecon de la prezentitaj materialoj, kaj la sovetiaj [[esperantisto]]j meritas plenan laŭdon kaj aprobon, ke ili disponigis tiun tradukon al la internacia esperantistaro, precipe al tiu en okcidentaj regionoj, en kiuj cni kutime ne tre klopodas disvastigi la veron pri la sinteno kaj celado de Soveta Unio. Krom tio, la broŝuro vekas intereson ankaŭ en lingva rilato, ĉar la materialoj entenas la tutan politikan terminaron de niaj tagoj. Sed tiurilate la broŝuro ŝajnas ne tute kontentiga. La uzitaj nocioj (ekz. raketoj de surtera baziĝo, rimedoj de avangarda bazigo, flugilhavaj raketoj por granda distanco k. a.) ja estas kompreneblaj, sed ofte ŝajnas trovitaj sen deca konsidero de la internacie kutima dirmaniero. Certe ĉiu politike informita leganto komprenas el la kunteksto, ke «blokado" estas tio, kion la anglalingvanoj nomas "freeze" kaj la germanoj «"Einfrieren". Nu, kial ne preni la samsencan Esperanto-vorton "[[frostigo]]" (eble eĉ "fridigo")? Aliakampe ja oni ankaŭ parolas pri frostigitaj aŭ tradiciaj armiloj (kontraste al la nukleaj), sed la tradukintoj preferis la senkoloran esprimon «ordinaroj armiloj". Se oni celas la tutan arsenalon de la nukleaj armiloj, oni devus paroli pri «nukleaj armiloj" aŭ "[[nuklea armilaro]]", sed ne nur pri "[[nuklea armilo]]", same pri "kemia armilaro" aŭ "kemiaj armiloj" kaj ne pri "[[kemia armilo]]". Rimedoj, per kiuj oni volas estigi konfidon inter la ŝtatoj, certe estas "konfidigaj [[rimedo]]j", ne nur "(kon)fidrimedoj". Kaj per "submarino-raketportantoj" la tradukintoj certe celas "raketportantajn (aŭ: raketekipitajn) [[submarŝipo]]jn". Apud la trafa «malarmado" troviĝas okaze "senarmiĝi" kaj "[[malarmigo]]". Kaj certe oni devas supozi sub "gardaranĝoj" protektajn disponojn aŭ aranĝojn. Ankaŭ ĝenerale la lingvaĵo kelkloke efektas iomete ruse, ne nur pro la evidenta necerteco en la apliko aŭ neapliko de la difina [[artikolo]], sed ankaŭ — en la vortelekto; ekz. elpaŝi (anstataŭ pledi, engaĝiĝi) por io; bruliga (anst. urĝega) problemo; penetrita (anst. saturita, kaptita) de zorgo; malmagnetigi (anst. neŭtraligi, malfortigi) la volon; sindevigo (anst. [[devontigo]], devoligo); malelekte (anst. senelekte); militteatro (anst. militejo); informacio (anst. inform-aĵ-o); ŝtatulo (anst. ŝtatisto) k. a. — en la traktado de kelkaj transitivaj verboj" ekz. anonci pri programoj (anst. anonci [[programo]]jn) ; minaci al Soveta Unio (anst minaci Sovetan Union); impresiga (anst. impresa) k. a. — en nekutimaj elipsoj kaj dirmanieroj; ekz. Se restarigi la veron, necesas agnoski . . . (anst. Por restarigi la veron aŭ Se oni volas restarigi la veron) ; Temas pri minaca armilo, precipe se konsideri la atingojn de la scienco (anst. . . . precipe se oni konsideras . . .); ajne bona estu la rezolucio (anst. Kiel ajn bona estu . . .) k. a. Tamen, malgraŭ tiu ŝajna multnombro la lingvaj rimarkoj tute ne malgrandigas la valoron de la prezentita traduko, kiu entute transdonas la komplikajn kaj malfacile tradukeblajn tekstojn en komprenebla kaj flue legebla formo. Estas nepre dezirinde, ke la [[materialo]] atingu kiel eble plej vastan legantaron en Esperantujo. |D-ro [[Karl Schulze]] (᛭)|[[Der Esperantist]] 1983 n122 jun.1983}} ===[[La dektri mortis]]=== L. Vetter. '''La 13 mortis'''. Tradukis [[Hans Borschert]]. Eld. Borschert kaj Riemasch, [[Bamberg]], 1950. {{citaĵo|Mi ĵus finas la legadon de la supre menciita libro. Mi min sentas maltrankvila. Mi jam ne dormis la lastan nokton kaj mi divenas ke la venontan mi ankaŭ pasigos sen dormo plie. Mi dronus en suspekto ĉiuspeca. Se mi ion manĝas aŭ trinkas, nu min demandas ĉu krima mano ne metis venenon en ĝin. Konsekvence, mi suspektas miajn konatulojn, proksimulon!, kaj eĉ mian parencaron ke ili volas mortigi min. Do, se vi intencas pasigi sendormajn noktojn, se vi volas havi la impreson ke ĉio, kion vi trinkas aŭ manĝas havas guston de amara veneno, se vi emas perdi la konfidon al ĉiuj, kiuj vivas kun vi, mi donas al vi taŭgan konsilon: vi leku (''tiel'') « La 13 mortis >. La verkon oni legas facile kaj la teksto estas konvena. Bedaŭrinde kelkaj strangaj formoj, kelkaj novaj vortoj, kaj ankaŭ kelkaj maloftaj preseraroj malagrabligetas la rakonton.| L. GENIN. [[Belga esperantisto]] n306 (okt 1951)}} ===[[Den moderne Forretningsm and koresponderer paa Esperanto]]=== '''Den moderne Forretningsm and koresponderer paa Esperanto (La moderna komercisto korespondas en Esperanto )'''. Eld. Centra Dana Esperantista Ligo, 1920(?) {{citaĵo|La titolo sufiĉe klare montras la celon de tiu Danlingva propagandilo: Koncize dirinte la kvalitojn de Esperanto, ĝian facilecon, la maleblecon elekti nacian lingvon, kiel la anglan, por internaciaj rilatoj, ĝi poste raportas pri la klopodoj jam faritaj en diversaj landoj por la uzo de Esperanto en la komercaj aferoj, pri la specimenfoiroj, kiuj per ĝi reklamis, pri la ĉefaj firmoj, al kiuj Esperanto estis utila, kaj pri la komercaj servoj riceveblaj per UEA. Ni bezonus tian broŝuron, kun precizaj fidindaj kaj novaj informoj, en ĉiuj gravaj lingvoj, kaj plie sufiĉajn monrimedojn por disdonigi ilin en la komercaj rondoj.|[[Georges Stroele|G.S.]] Esperanto n245 jan 1921}} ===[[Der Grossvater unserer Familie]]=== '''Der Grossvater unserer Familie'''. Eld. Internacionalo de Militrezistantoj, [[Enfield]], 1940(?) {{citaĵo|La titolo estas Germana (kial?), sed la teksto estas Esperanta —simpla kaj kompreneble, sed kun tro multe da eraretoj. Ĝi priskribas laboron por diversnaciaj rifuĝintoj en kaj el diversaj landoj. Sur la titolpaĝo estas ĉarma bildo de [[George Lansbury]] kun tri knabinoj zorgataj de la Internacionalo (pro kio la titolo). Petu ekzempleron.|[[La Brita Esperantisto]] - Numero 418, Februaro (1940)}} ===[[Deutsch-Esperanto Taschenwörterbuch]]=== J. Künnel. '''Deutsch-Esperanto Taschenwörterbuch'''. Hamburg {{citaĵo|Kiom ni povas juĝi, ĝi estas tre bona. [[Papero]] neluksa: tamen ke la aŭtoro eldonu ion ajn en la nunaj cirkonstancoj estas mem triumfo. Ni gratulas lin, kaj deziras por la verko grandan disvendon.|[[La Brita Esperantisto]] - Numeroj 521-522, Septembro - Oktobro (1948)}} ===[[Devo de reĝo]]=== A. Vandevelde. '''Devo de reĝo'''. Eld. [[Charles H. Edmons]], London, 1916(?) {{citaĵo|Tiu ĉi teatraĵeto estis tre sukcese ludita ĉe la 9-a [[Brita Kongreso de Esperanto]], en [[York]]. |[[Brazila Esperantisto]] 1916 j07 n09-12 sep-dec.}} {{citaĵo|Vandevelde ne estas nur talentplena aktoro, li ankaŭ scias uzi la plumon. La [[teatraĵo]]n, kiun li prezentis en York kaj kiu estis tiel entuziasme aplaŭdata, li verkis si mem, kaj nun, laŭ la deziro de multaj amikoj, li konsentis publikigi ĝin. La temo estas eltirita el la granda tragedio, kies scenejo nun estas Eŭropo. En boma kaj flua [[Esperanto]] li gloras la heroan viktimon de la unua horo kaj sian glorindan reĝon. La legontoj certe ĝuos la sentplenan [[kanto]]n de la Feino de l' paco; estas ĉefverketo de vere sentita poezio; la [[ritmo]] kaj versfarado estas senriproĉaj. Mi plezure rekomendas tiun ĉarman verketon al ĉiuj amantoj de bona literaturo.|-R.U. [[La Brita Esperantisto]] - Numero 141, Septembro (1916) }} ===[[La Dia Vojo]]=== H. Hubertsson. '''La Dia Vojo''' . Eld. [[Esperanto-Missionen]], [[Nora Stad]], 1953(?) {{citaĵo|Temas pri nova kajero por dissemi la kristanan kredon pere de Esperanto. Ĝi enhavas aron da religiaj normoj, celantaj konduki la homojn al la Dia Vojo, al daŭra paco kaj al superabunda ĝojo pro saviĝo.|[[Boletín]] n060 (dec 1953)}} ===[[Die Welthilfsprache Esperanto in zwei Wochen]]=== A. Pankratz. '''Die Welthilfsprache Esperanto in zwei Wochen'''. Eld. Nowe Tory, Bydgoszcz, 1921? {{citaĵo|Jen nova gramatiko por Germanoj; tiuj estos baldaŭ tre embarasataj por elekti el riĉa kolekto da lernolibroj, ĉi tiu estas dividata en 14 lecionoj; ĉiu konsistas el detalaj gramatikaj kiarigoj, vortformado pere de sufiksoj kaj piefiksoj, kaj ekzercoj. En la klarigoj kaj ekzercoj, ĉiuj ekzemplaj frazoj estas donataj Esperante kaj germanlingve; tiel aparta ŝlosilo aŭ vortaro estas nebezona. La libreto finigas per la 16a regularo el la Fundamento kaj konsiloj al la lernantoj kun adresoj de l’ Esperantaj gazetoj. Tiu ne tro ampleksa sed tamen plena lernilo estas tute laŭfundamenta kaj rekomendinda.|[[Georges Stroele|G.S.]] Esperanto n246 feb 1921}} ===[[Diccionario simultaneo en 21 idiomas]]=== '''Diccionario simultaneo en 21 idiomas''' Eld. Ediciones DISTEIN, Barcelona. 1977, 218 pĝ, 20 x 13 cm. {{citaĵo|Ediciones Distein eldonis vortaron kiu enhavas 2.000 vortojn en 21 [[lingvo]]j: hispana, germana, kataluna, ĉeka, dana, esperanta, finna, franca, greka, nederlanda, hungara, angla, itala, malaja, norvega, pola, portugala, rumana, rusa, sveda kaj turka. Por faciligi ĝian studadon, la vortaro estas dividita en du partojn. En la unua parto estas 2.000 vortoj kun siaj tradukoj en la 21 lingvoj. En la dua parto oni enlistigis la 2.000 [[vorto]]jn, grupigitajn laŭ alfabeta ordo en ĉiu el la 21 lingvoj. Dank'al tiuj du partoj oni povas traduki kaj kompari vortojn facile kaj rapide. Nur unu makulo pro la granda lingvadiverseco la verko enhavas kelkajn [[preseraro]]jn.|[[Boletín]] n257 (maj 1983)}} === [[Die bisherigen Erfolge der Welthifssprache Esperanto auf den ganzen Welt]] === H. Ploeles; [[Hans Sappl]]. '''Die bisherigen Erfolge der Welthifssprache Esperanto auf den ganzen Welt''' (3-a eldono). Eld. Paulus-Verlag, Graz, 1922. {{Citaĵo|Tre interesa dokumento por propagandistoj kaj paroladistoj, kiuj komprenas la germanan lingvon. La libro enhavas allogan historion kaj gramatikon de Esperanto kaj ĉiuspecajn informojn pri la disvastiĝo de nia movado tra la tuta mondo.|[[Belga Esperantisto]] n101-102 (jul-aug 1923)}} === [[La difino de la dattago en la kristana epoko]] === E. Fischer. '''La difino de la dattago en la kristana epoko , nova similia metodo por elkalkuli senskribe (ankaŭ sen tabeloj) la semajntagojn por ĉiuj datoj de la jaro 4 ĝis 5000 post Kristo laŭ [[kalendaro]]j julia kaj gregora'''. Eld. Ader & Borel, Dresden, 1914, - 20 paĝoj, (15,5x11,5) cm . {{Citaĵo|Belege eldonita libreto, kies subtitolo plene montras la enhavon, kiu estas tre agrabla verkita. Ĝi estas tre interesa por grupaj kunvenoj|[[Belga Esperantisto]] n069 (jul 1914)}} ===[[Dion adori]]=== [[Maria Ha De Vermyj]]. '''Dion adori'''. Eld. [[Literatura Mondo]], Budapest, 1938(?). {{citaĵo|La verko konsistas el tri poemoj liberpensaj —''Pentofarantino, En Cirkloj Centrifugaj'' (pri [[Friedrich Nietzsche|Nietzsche]]), kaj ''Amatino Dia''. iuj montras profundan senton poetan kaj religian, ĝisekstazan [[amo]]n al beleco, kaj delikatan elekton de vortoj kaj esprimoj; tamen ili plaĉos nur al tiu, kiu komprenos ilin tra la nuboj de mistikismo.| I. C. FORTEY. [[La Brita Esperantisto]] - Numero 400, Aŭgusto (1938)}} ===[[D-ro Leono Swiezawski kaj liaj verkoj]]=== S. Dziwlik. '''D-ro Leono Swiezawski kaj liaj verkoj'''. Eld. [[Edward Fialek]], Krakovo, 1939(?) {{citaĵo|Interesa rakonto pri la vivo de liberpensa filozofo Swiezawski, kaj pri lia ĉefverko ''Dio Prudento'' [''tiel''] kaj aliaj, kiujn oni esperas eldoni post ne longe. |[[La Brita Esperantisto]] - Numero 405, Januaro (1939)}} ===[[Du horojn en timego]]=== Fratino Teresa. '''Du horojn en timego'''. Eld. Centra Nederlanda Katolika Esperanta Librejo, [[Eindhoven]], 1933(?) {{citaĵo|La libro havas ian propran ĉarmon, kaj ĝenerale la stilo estas bona, kvankam pro la multeco de kunmetitaj vortoj iom peza. |[[La Brita Esperantisto]] - numero 338, junio (1933)}} ===[[Du Premiitaj Tezoj]]=== [[A. J. Edmonds]] kaj [[William Phillimore]]. '''Du Premiitaj Tezoj'''. Eld. [[Brita Esperanto-Asocio]], Londono, 1914. {{citaĵo|Jen 20-paĝa broŝuro enhavanta la tezojn, kiuj gajnigis al la verkintoj, en 1913 kaj 1914 respektive, la Prezidantan Premion, kiun starigis siakoste nia Prezidanto de la B.E.A., S-ro [[Leŭtenanto]] [[Harold Bolingbroke Mudie|H. B. Mudie]]. Ambaŭ tezoj estas tre legindaj por ĉiuj [[Esperantisto]]j, kiel ankaŭ por ne-Esperantistoj, kiuj interesiĝas je la objektoj traktitaj. En la tezo: ''La grava signifo de l' Nova Testamento en Esperanto'', Pastro A. J. Edmonds, M.A., kies bedaŭrindan morton ni raportis en nia numero de lasta Julio, traktas la Novan Testamenton laŭ ĝiaj vidpunktoj literatura kaj morala, ankaŭ konsideras ĝin kiel instruilon kaj propagandilon por la Esperanta movado. Mi devas, kiel honesta kritikanto, raporti, ke kelkaj (tre malmultaj) radikoj estas neĝuste uzitaj, ekzemple en la diro, ke Jesuo “riverencis la virinojn,” kie oni volis komprenigi respektegis. Bonegan pledon faras S-ro W. Phillimore en sia tezo: ''La graveco de Esperanto por la Blinduloj'', montrante, kiajn gravajn servojn jam faris, kaj ankoraŭ plimulte faros, Esperanto por tiuj niaj fratoj, kiuj ne ĝuas la benon de la vidado. Kompreneble li parolas pri la fizike blindaj ; sed li povus dediĉi ankaŭ kelkajn [[vorto]]jn pri spirite blindaj, por kiuj Esperanto nepre servos kiel grava lumigilo.|A.E.W. [[La Brita Esperantisto]] - Numero 120, Decembro (1914)}} == E == ===[[Eklezio kaj Oktobra Revolucio]]=== [[Boris P. Kandidov]], '''Eklezio kaj Oktobra Revolucio'''. Eld. [[Ekrelo]], Leipzig, 1931, 20 pĝ ===[[Eksplodo de l' Paco]]=== [[Edward Ozimek]]. '''Eksplodo de l' Paco. Telegramo al la Ligo de Nacioj kaj al la Homo'''. Eld. la aŭtoro, Varsovio, 1937. {{citaĵo|Ĉi tiu konciza alvoko por la paco kaj egaligo de l' sociordo—verko de pola fervoja [[pensio|pensiulo]], kiun oni tradukis okaze de la [[UK 1937|Jubilea Kongreso]] — prezentas familiaran eklektikon. Denove pledoj kontraŭ armebudĝetoj, privata fabrikado de armiloj kaj mortpuno, kune kun proponoj pri laborhoroj, edukado, grandurboj, kaj universala uzo de Esperanto. La aŭtoro fincelas Unuigon de la Ŝtatoj de l' Mondo. Facilanime li rekomendas tiurilate centran kontrolon de la financa politiko. Pli realisma ŝajnas la konsilo apliki la plej akrajn sankciojn kontraŭ ŝtatoj kiuj ekster la Ligo preparas batalilojn por atako. “Pereu hodiaŭ miliono—por ke ne pereu post jaroj dekoj da milionoj.” |M.M.D. [[La Brita Esperantisto]] - Numero 391, Novembro (1937)}} {{citaĵo|Ĉi tiu broŝuro skizas praktikan planon por forigi militon. La Ligo de Nacioj devas fariĝi plej supra, direktanta organo, kiu regas la mondon —la “Unuiĝintaj Ŝtatoj de la Mondo”. La aŭtoro kredas ebla tujan realigon de sia detala projekto ; unu postulo kies estas tutmonda enkonduko de [[Esperanto]] en internaciajn rilatojn. Ni ĉiuj devas kun la aŭtoro alceli “universalan unuiĝon de paco, [[libereco]], kaj bonstato”, kaj eĉ se oni dubas, ĉu la [[propono]]j estas eblaj, kaj ĉu ili nepre trafus la celon, oni ja tralegos la bone tradukitan “telegramon” kun intereso.| J. FARRAND. [[La Brita Esperantisto]] - Numero 400, Aŭgusto (1938)}} ===[[Elektitaj Fabeloj de Fay Andreas]]=== '''Elektitaj Fabeloj de Fay Andreas''' trad. Maŭro. Eld. [[Esperanta Librejo]], [[Budapeŝto]], 1946. {{citaĵo|Kolekto de 29 fabloj, kun biografio. Tute leginda, kaj lukse eldonita. Por esti sincera, tamen, oni devas konfesi, ke de literatura vidpunkto la stilo estas nur mezgrada, ŝanĝo de esprimo, elekto de [[radiko]] pli ĝusta, aldono de pronomo, forigo de erareto, rearanĝo de vortordo—aferoj kiom etaj ! Tamen ĉe ili kuŝas la [[diferenco]] inter la verko de inteligenta [[lernanto]] kaj la kreaĵo de majstro !|[[La Brita Esperantisto]] - Numeroj 499-500}} ===[[El Esperanto]]=== '''El Esperanto'''. Eld. [[Societo Kuba por la Propagando de Esperanto]], s/l, 1927(?) 8 pĝ. {{citaĵo|Bonega kaj bele prezentita propagandilo por nia lingvo.|[[Belga esperantisto]] n153 (nov 1927)}} ===[[El idioma internacional Esperanto]]=== '''El idioma internacional Esperanto''' . Eld. Asociacion Esperantista Argentina, 1919? Enhavo : Propaganda parto. Kurso de Esperanto en 18 lecionoj. Ĝenerala Esperanto-hispana vortaro.<ref>Esperanto n231 nov 1919</ref> ===[[Enkondukilo en la fundamentajn regulojn de la mondlingvo Esperanto]]=== '''Enkondukilo en la fundamentajn regulojn de la mondlingvo Esperanto'''. Eldonita de Esperanto-Junularo, [[Leipzig]], 1927(?) ===[[Enkonduko en la kulturon]]=== '''Enkonduko en la kulturon'''. Eld. [[Portugala Eldona Rondo]], Porto, 1982? ===[[En la Lando de la Blanka Monto]]=== [[Léon Huot-Sordot]]. '''En la Lando de la Blanka Monto''' trad. Noel. Eld. [[Presa Esperantista Societo]], Parizo 1913 - 67 pĝ. {{citaĵo|Bonan servon faris al ni Esperantistoj D-ro Noel, prezentante al ni tiel bonstilan tradukon de tre leginda libro. Mi tuj konstatu, ke ĝi neniel estas gvidlibro, tiu severa tirano, kiu, sub masko de bonintenca amiko, diktas al vi, per kiaj brokantitaj adjektivoj vi devas admiri tiun aŭ alian vidindaĵon, kaj distras vian animon per aludoj pri nekoncernaj faktoj rilate doganon, biletprezojn, k.t.p. Kontraŭe, ĝi estas libera rakonto de sprita kaj homa homo, kiu nek afektas emociojn, nek hontas pri ili. Ni amas lin, kiam, matene, kun nelacigitaj kruroj, li marŝe ekiras sur la monton, malŝatante la vagonaron, kiu portas la senfortulojn kaj dikventrulojn ĝis la supro de [[Montenvers]]; kaj egale ni amas lin, kiam, kun membroj streĉitaj de nekutima ekzerciteco, li staras sur la supro kaj meditas pri la komforta hotelo tie malsupre, pri la baldaŭ venonta krepusko, pri la longa penado de la malsuprenira marŝo, kaj decidas enpoŝigi sian antaŭan fierecon kaj veturi kun la dikuloj. Pri du aŭ tri punktoj stilaj en tiu ĉi cetere bonstila [[traduko]] mi sentas min ne plene kontenta; el tiuj mi citos unu, la plej gravan. Rilate la sufikson ''ig'', mi trovas en kelkaj lokoj jen mankon, jen troecon. Ekzemple: teruriga (12, 8) estas neĝusta, ĉar teruri (sen ig) signifas: meti teruron (Ps. xxvii. 1; Ham. 18, 11); dronitaj (14, 18) bezonas ''ig'', ĉar droni signifas, ne sufoki, sed sufokiĝi (Ham. 70, 14; Krest. 185, 35); naŭziga (22, 17) estas trohava, ĉar naŭzi signifas: meti naŭzon (Rab. 33, 11; Rev. 26, 21); ardita (28, 18) devus esti ardigita aŭ ardanta, ĉar ardi signifas : esti varmega (Sent. Sal. vi, 28; Marta 166, 11); duonruinita (50, 18) bezonas la ig (Ham. 46, 14; Rab. 64, 31). Pri la tipografio kaj bildaro de tiu ĉi volumo mi povas diri, ke ili inde subtenas la tradiciojn de la Presa Esperantista Societo de Parizo.|A.E.W. [[La Brita Esperantisto]] - Numero 107, Novembro (1913)}} ===[[Ekskurso en nombroj]]=== F. Emerson Andrews. '''Ekskurso en nombroj'''. Eldonis ''The Duodecimal Society of America'' (poste renomita ''Dozenal Society of America'', [https://dozenal.org/ ligilo]), [[Staten Island]], 1960(?) {{citaĵo|Tiu interesa broŝureto enhavas [[artikolo]]n, kiu prezentas, en popularaj vortoj, malnovan ideon. Ĝi estas la kalkulado laŭ la [[Dekduuma sistemo|bazo 12]], en matematiko, pezoj kaj mezuroj kaj aliaj branĉoj, anstataŭ la uzata [[Dekuma nombrosistemo|decimala sistemo]]. Laŭ la aŭtoro, “la sistemo 12 ne estas malfacila por provi; tradicio, ne malfacileco, estas la obstaklo. Unue, ni devas elpensi eldonajn [[simbolo]]jn, kiujn la hindoj kaj la arabaj forgesis”. |[[Brazila Esperantisto]] 1960_n558-561_sep-dec}} ===[[Ekstremoj]]=== [[Miguel Fernandez]]; [[Jorge Camacho]]; [[Gonçalo Neves]]; [[Liven Dek]]. '''Ekstremoj'''. Eld. [[Internacia Esperanto-Muzeo]], Vieno, 1997. ===[[Esenco de la Danziga Problemo]]=== St. WL '''Esenco de la Danziga Problemo: Kelkaj notoj histori-ekonomiaj. '''. Eld. Pola Esperantista Klubo, Krakovo, 1934? 10 pĝ. ===[[Esperanta vespero tra la radio JFAK]]=== '''Esperanta vespero tra la radio JFAK'''. Eld. [[Taikoku Esperanto-Asocio]], [[Tokio]], 1931(?). {{citaĵo|Enhavas la tekston de la «Esperanta Vespero», kiun la tieaj Esperantistoj dissendis okaze de naskiĝtago de Zamenhof, tra ia radio-stacio J.F.A.K. La teksto estas en Japanaj literoj skribita, sed kun klarigoj en Esperanto|[[Belga esperantisto]] n190 (nov 1931)}} ===[[Esperanto?]]=== '''Esperanto? Eldiroj de eminentaj polaj intelektuloj. En Esperanto kaj [[Pola Lingvo]]. ''' Eld. [[Pola Esperanto-Asocio]], Varsovio, 1965(?) ===[[Esperanto and Machine Translation]]=== Ian D. K. Kelly. '''Esperanto and Machine Translation'''. Eld. [[Esperanto Centre]], Londono, 1983. 4 p. 30 cm. {{citaĵo|Anglalingva informbroŝuro pri la utilo kaj stato de Esperanto en maŝina tradukado|[[Der Esperantist]] n132 apr.1985}} ===[[Esperanto-Bulgara Frazaro]]=== '''Esperanto-Bulgara Frazaro / Есперанто-Български разговорникъ.''' Eld. [[Centra Librejo Esperanto]], [[Sofio]], 1925(?) {{citaĵo|Bontempe venas tiu ĉi libreto ; oni sentas jam bezonon je tia verko, por plifaciligi la parol-lernadon al la novaj [[samideano]]j. La teksto estas aranĝita laŭ la Esperanto-Germana frazlibro „[[Ĉu vi parolas Esperante]]“. Preso bona kaj korekta, escepte okazon de erara neuzo de akuzativo: „kia vetero ni havos morgaŭ?“ (pĝ 12), kaj de erara uzo de akuzativo: „La deziritan ĉambron estos libera hodiaŭ posttagmeze“ (pĝ. 30).|[[Bulgara Esperantisto]], j06 n10, 1925}} ===[[Esperanto a Katolíci]]=== '''Esperanto a Katolíci'''. Eld. [[Katolika Esperanta Societo]], Praha, 1948(?), 32 pĝ {{citaĵo|32-paĝa libreto por diskonigi la Esperantan movadon al la Ĉeĥlingva Romkatolikaro. Alloge presita en 10,000 ekz. Ni esperas, ke ĝi bone trafos sian celan, por kiu ĝi aspektas tre taŭga.|[[La Brita Esperantisto]] - Numeroj 523-523 nov-dec 1948}} ===[[Esperanto Commercial]]=== '''Esperanto Commercial''' Complement de l'Esperanto en dix leçons. Eld. [[Centra Librejo Esperantista]], Paris, 1926? {{citaĵo|Speciala terminaro kaj ekzercaro komercaj.|[[Belga esperantisto]] n138-139 (aug-sep 1926)}} ===[[Esperanto-Deklaracio]]=== C. C. Walker. '''Esperanto-Deklaracio fidela pri la Vero elmontrata laŭ la Sankta Biblio (la neerareblaj Skriboj), kaj ne sama kiel la kredo populara, kiu multe konsistas el la fabloj, kiujn venontajn la apostolo Paŭlo antaŭ diris'''. Eld. la aŭtoro, Birmghan, 1926? ===[[Esperanto for de Friezen]]=== C. Hettema. '''Esperanto for de Friezen ( Frysk EsperantoLearboek)''. Eld. la aŭtoro, [[Munnekeburen]], 1935(?) {{citaĵo|Simpla lernolibro de Esperanto en la [[Frisa lingvaro|lingvo frisa]] : represo de artikolaro ankoraŭ daŭrigata en la gazeto ''It Forban''. Ŝajne la unua en tiu lingvo, kaj tre bona. |[[La Brita Esperantisto]] - Numero 369, Januaro (1936)}} ===[[Esperanto in Outline]]=== R.A.M Kearney. '''Esperanto in Outline'''. Eld. ''[[Brita Esperanto-Asocio|British Esperanto Association]]'', Londono, 1932 (?), 48 pĝ. {{citaĵo|Ĉi tiu libro celas provizi suplementan legaĵon de elementa speco, uzeblan paralele kun iu ajn gramatiko. Ĝi ankaŭ povas utili kiel revizia legaĵo, aŭ eĉ kiel [[lernolibro]] sendependa. Por tiu lasta [[celo]], tamen, estus bone havi la helpon de [[instruisto]]: la ordinara lernanto sole studanta eble trovus ĝin iom tro konciza. Efektive, en 86 malgrandaj paĝoj oni sukcesis prezenti klare kaj interese per simpla kontinua legaĵo la ĉefaĵojn de la [[Esperanta gramatiko]]. Sekvas tre plenaj indeksoj. Iom stranga estas ''Braŭn, Grijn, Ĉalz, Ĝejmz,'' flanke de ''Roberto'' kaj ''Ermesto''. ''Kresento'' estas formo almenaŭ diskutebla ; ordinare oni diras konduti, ne sin konduti. Sed entute la libro ŝajnas tre bona kaj siaspece unika. Ĝi eestas tute rekomendinda. |[[La Brita Esperantisto]] - Numero 329, Septembro (1932)}} === [[L'Espéranto et les associations internationales au congrès mondial de Bruxelles]] === '''L'Espéranto et les associations internationales au congrès mondial de Bruxelles'''. Publikaĵo No 8 de la ''«Societé des Amis de l’Espéranto». Office Central Espérantiste''. Paris, 1920. {{Citaĵo|Stenografa raporto pri la diskutoj pri Es­peranto dum la memorindaj kunsidoj de la Unuiĝo de la Internaciaj Asocioj, [[diskuto]]j, kiuj kondukis al brila venko de Esperanto.|[[Belga Esperantisto]] n083-084 (jan-feb 1921)}} === [[Esperanto for all]] === '''Esperanto for all. How to Read, Write and Speak it'''. Eld. [[British Esperanto Association]], London. {{Citaĵo|Tre praktika propaganda broŝuro kun malgranda gramatiko de nia lingvo. La propagranda parto estas tre efike aranĝita, kaj prezentas la tutan problemon de Esperanto per malgrandaj artikoletoj, laŭ fake: Kio estas Esperanto? La eduka valoro de Esperanto; Esperanto en komerco, komercaj ĉambroj; Kongresoj, scienco; literaturo. Organizaĵoj; Esperanto en Granda Britujo; La aŭtoro de Esperanto; Ligo de Nacioj; Vortoj de Universitataj Profesoroj.|[[Belga Esperantisto]] n101-102 (jul-aug 1923)}} === [[Esperanto-Gazeto]] === Informilo de la ''Esperanto-Gruppe Unterweser'', regiona esperanto-unuiĝo kun centro en la [[distrikto Wesermarsch]] de [[Malsupra Saksio]], Germanio, [http://www.esperanto.de/unterweser ligilo], kvarmonata ekde oktobro 2001. ISSN 1861-3330 ===[[Esperanto Lehrbuch]]=== *''Esperanto Lehrbuch nach grammatikalischer Lehrmethode. (Esperanto-Lernolibro laŭ gramatika instrumetodo)''. Eld. ''-Esperanto-Bund für die Deutschen Sprachgebiete'', do [[Germana Laborista Esperanto-Asocio]], la germanlingca branĉo de [[SAT]], Berlino, 1933(?). {{citaĵo|Verkita en simpla lingvo kun multaj gramatikaj klarigoj, la libreto ŝajnas al ni taŭga por instruado en laboristaj rondoj. La aŭtoro(j) tamen montras la [[emo]]n nenecese kompliki la lingvon. Ni rimarkas la prepozicion kontraŭ kun [[akuzativo]] superflua en sekvantaj ekzemploj: p. 54 rimedo kontraŭ malsanon, kiu estas kontraŭ min. Same "tra" kun superflua akuzativo: p 67 rigardi tra la [[fenestro]]n. Oni ne emu korekti la [[Fundamento de Esperanto|Fundamento]]n, kiu donas tute similajn ekzemplojn kun simpla nominativo: kondukis tra la stratoj § 22.14; iras tra la fenestro § 25.29 ; Trairi tra nia mallarĝa pordo § 33.2: vojeto kondukas tra tiu ĉi kampo al nia domo. Pri kontraŭ; havis malamon kontraŭ la pli juna § 13.1 ; batalis kontraŭ niaj malamikoj § 39.14 Ni same rimarkas eraran uzon de po, en la frazo p. 76: laboristoj laboras nur 6 horojn po tage. Tie oni devus bavi laboras po ses horoj tage, (por tago aŭ ĉiutage), la prepozicio po estas uzota antaŭ la variebla kvanto- po 6, po 8, po 10, kaj ne antaŭ la fiksa unueca ideo: por (ĉiu) tago, por (ĉiu) jaro, por (ĉiu) infano. Vidu Fundam.: po 3 pomoj al ĉiu el la infanoj § 15.14; po 10 paĝoj en ĉiu tago § 15 16|[[Belga esperantisto]] n199 (jan-feb 1933)}} === [[Esperanto, Lingua Internazionale]] === '''Esperanto, Lingua Internazionale'''. [[Cooperativa Esperantista Italiana]]. [[Ĝenovo]], 1912(?). {{Citaĵo|Bona propaganda broŝuro por Italoj. Krom la regulojn de nia lingvo ordigitajn en 10 lecionoj, tiu libreto enhavas noteton pri Esperanto kaj ĝia disvastiĝo kaj pri la Kongresoj, tradukajn ekzercojn, tabelon de la pronomoj, la himnon Espero kaj fine vortareton praktikan esperanto-italan.|[[Belga Esperantisto]] n050 (dec 1912)}} === [[Esperanton Kielioppi]] === * '''Esperanton Kielioppi, gramatiko de Esperanto por finnoj verkita laŭ la Fundamento de D-ro Zamenhof'''. Eldonis K. J. Gummerus, Osakeyhtitö, Jyvaskyla. 120 paĝoj 18 X 12 1/2. ===[[La Esperanto-societo]]=== '''La Esperanto-societo'''. [[UEA]], [[Roterdamo]], 1966. {{citaĵo|El la plumo de la Estraranoj de UEA [[Ivo Lapenna]], [[Gunther Becker]], [[Egidius Wensing|E. L. M. Wensing]] kaj [[Maurice Jaumotte]], la interesa serio de artikoloj, kiuj konsistigas ĉi tiun utilan libreton celas informi al la esperantistaro pri aferoj kiuj koncernas al la plej efika disvastigado de nia lingvo, ĉefe per la celtrafa agado de la lokaj Esperanto-Grupoj. La enhavo prezentiĝas jene: 1 : La rolo de la lokaj Esperanto-Societoj por realigo de la dua laborplano de UEA (I. Lapenna); 2: Unikaj eblecoj por informado sur loka nivelo (G. Becker); 3: Kie formiĝas la vera Esperantisto? (E. L. M. Wensing); 4: Kiel vivadigi niajn lokaj grupojn (M. Jaumotte); 5: Ekzemplo de modela esperanto-societo (I. Lapenna); Modela Statuto de Loka Grupo. El la Dua Baza Laborplano de [[UEA]]. Ne estas necese diri, ke ĉi tiu broŝuro estas speciale interesa por la lokaj Esperanto-grupoj de la tuta mondo. Al ĉiuj ĝi liveros abundajn konsilojn pri [[informado]], organizado kaj distraĵoj.|[[Nicolás Escartín|N. L. ESCARTIN]]. [[Boletín]] n155 (maj 1966)}} ===[[Esperanta Pola kaj Esperanta Litova bibliografio (1887-1912)]]=== Z. Adam. '''Esperanta Pola kaj Esperanta Litova bibliografio (1887-1912)'''. Eld. L. Boguslawski, Varsovio, 1914 (?) {{Citaĵo|Tiu grava verko havigos oportunan dokumentaron al la Esperantistaj literaturistoj kaj historiistoj. Ĝi daurigas, en pli kompleta kaj pli scienca formo, la laboron tiel bone komencitan de S-ro G. Davidov. La Esperanta - Pola Bibliografio enhavas: a) Esperantajn verkojn de polaj autoroj; b) polajn tradukojn de priesperantaj verkoj de nepolaj aŭtoroj; e) kolektajn verkojn de diversnaciaj autoroj. La ordo de libroj estas kronologia, sed nur laŭ jaroj, ĉiuj detaloj de la titoloj estas konservitaj. Prave rimarkigas S-ro Z. Adam, ke en la titoloj ofte troviĝas interesaj kaj gravaj detaloj por la historio de Esperanto. La valoro de tiu libro de S-ro Zakrzeuwki, jam granda en la estanteco, pli kaj pli grandigos en la estontjaroj.|Esperanto n172 jul 1914}} ===[[Esperanto poŝ-libreto]]=== '''Esperanto poŝ-libreto'''. Eld. Librejo Esperanto, Moskvo, 1913(?) du volumoj. N° 1. [[La Premiito]], novelo originale verkita en Esperanto de [[Herschel S. Hall]]. Nº 2. [[Tra la loko ensorĉita]], novelo originale verkita en Esperanto de [[J. Ŝirjaev]] ([[Ivan Malfeliĉulo]]) (17 paĝa). {{citaĵo|Feliĉe kaj esperige komenciĝas la malkara Esperanta poŝ-biblioteko. Efektive "La Premiito" kaj "Tra la loko ensorĉita" ambaŭ sin rekomendas per interesaj temoj, lerte kondukita rakonto kaj bona stilo. En "Tra la loko ensorĉita" mi rimarkis nur la kutiman malkorektajon de niaj rusaj literaturistoj: por ke aranĝi la edziĝofeston (por ke ili aranĝu, por aranĝi). Vidu sur la paĝo 14: por ke ŝi ne forkuru, ĉu iu el niaj rusaj legantoj komplezus skribi al mi (mi ne konas la rusan) kaj klarigi, kial la Rusoj emas tiun nekorektan uzmanieron de "por ke"? |[[Verto]]; Esperanto, n 148 jul 1913}} ===[[Esperanto the world interlanguage]]=== [[George Alan Connor]], [[Doris Tappan Connor]], [[William Solzbacker]] kaj [[Johano Baptisto Se-Tsien Kao]] (kompilintoj). '''Esperanto the world interlanguage — Six books in one'''. Eld. [[Thomas Yoseloff]], [[New York]], 1959. {{citaĵo|Tiu nova reviziita eldono (ses [[libro]]j en unu) enhavas ses partojn: ''Lingvoj kaj Esperanto. Praktika lernolibro. Moderna legolibro. Gvidlibro por la esperantistoj. Esperanta angla vortaro. Angla-Esperanta vortaro. Interesa, utila verko por ĉiuj, kiuj scias la anglan lingvon.|[[Brazila Esperantisto]] 1960_n558-561_sep-dec.}} ===[[Esperdona Islando]]=== Jak. de Vreese. '''Esperdona Islando'''. Esperantigita de [[Fratulo Floriano]]. Eld. [[Espero Katolika]], Parizo, 1931(?) - Islanda originalo: '''Veelbelovend Ijsland''', eld. Xaveriana, Leuven, 1924. {{citaĵo|Tre zorge prezentita libreto, kies kliŝoj sur glata papero presitaj bele aspektas, dum la enhavo ĵetas specialan lumon sur la vivo en tiu malproksima lando, aparte je rilato al la Katolika religio.|[[ Belga esperantisto]] n.190 (nov 1931) }} ===[[Espersteno]]=== J. Catton . '''Espersteno'''. 1912(?) {{citaĵo|Tiu libro ne celas sole tiujn, kiuj jam scias la Pitmanan sistemon, sed ankaŭ samideanojn, kiuj dezirus konatiĝi kun tio per Esperanto. Ĉar ni ne esploris funde la aferon, ni ne povas juĝi pri la komparaj meritoj de ĉi tiu alfaro kaj tiu farita de alia amiko, S-ro Ledger ; tion oni povus decidi nur post detala ekzerciĝado pri ambaŭ. Ni nur konstatas, ke S-ro Catton evidente tre zorge kaj detale ellaboris la aferon, kaj ni kore rekomendas la [[libro]]n al la atento de ĉiu praktikanto de la “flugilhava arto.” |Z. [[La Brita Esperantisto]] - Numero 090, Junio (1912)}} === [[Estas, do, en Kristianismo io valora]] === [[Walter Searle]]. '''Estas, do, en Kristianismo io valora'''. Eld. «One by One» Working Band, London, 1921? ===[[Estonio antaŭe kaj nun]]=== '''Estonio antaŭe kaj nun'''. Eldonis Esperanta Turista Komisiono ĉe [[Esperanto-Asocio de Estonio]], [[Talino]], 1930. ===[[Estonta milito]]=== [[Johano de Bloch]]. '''Estonta milito'''. Eld. Libraro Pacifisma, Parizo, 1908(?) ===[[La Eterna Evangelio]]=== H. J. Pätiälä, pastro. '''La Eterna Evangelio'''. Eldonis la aŭtoro, [[Turku]], 1931(?). {{citaĵo|La aŭtoro intencas daŭrigi la serion de siaj libretoj pri sanktaj kaj bibliaj [[temo]]j. |[[Belga esperantisto]] n189 (okt 1931)}} ===[[Eterna Sopiro]]=== J. Olsvanger. ''Eterna Sopiro'''. Eld. [[Palestina Esperanta Ligo]], Jerusalemo. Tiu verko havis almenaŭ du eldonojn, la dua en la frua 1940 jardeko. ===[[Eŭropa kalendaro 1981-82]]=== '''Eŭropa kalendaro 1981-82'''. Eld. [[Eŭropa Klubo]], Paderborn, 1981. {{citaĵo|Ni havas antaŭ ni surprize kompletan, nekutiman, originalan kaj bele presitan kalendaron. La kovrilo, diverskolora jam, prezentas la flagojn de la diversaj ŝtatoj apartenantaj aŭ apartenontaj al la [[Eŭropa Komunumo]], kaj per diversaj koloroj kaj frazoj montras kion interne havos la kalendaro, tio estas veran eŭropan kulturan informaron. La samaj frazoj de ĉiu paĝo aperas en la lingvoj de la membroj de la nuna, E-Komunumo, krom en la latina kaj en la internacia lingvo Esperanto. Jam de la unua paĝo, krom la notoj de normala kalendaro (dato, semajntago, monato) kaj ĉiam en la menciitaj lingvoj, paĝon post paĝo, oni trovas veran internacian [[vortaro]]n por lerni eŭropajn lingvojn aŭ rememori ilin se iam lernitajn. Krom tio aperas la historio de la evoluo de la Eŭropa Unio, kaj la historio, [[klimato]], ekonomio k.t.p. de la diversaj eŭropaj landoj. Vere ne temas pri poŝa. nek mura kalendaro, sed informa kalendaro, taŭga por sciemaj personoj, ĉar ĝi enhavas ankaŭ prezentadon de la fonetiko, gramatiko k.t.p. de Esperanto, krom aliaj tre utilaj informoj pri eŭropaj gastejoj, hoteloj, konendaj Deklaracioj kiel la [[Universala Deklaracio pri Homaj Rajtoj]] kaj la Memorando de la [[Eŭropa Klubo]]. Por la studentoj, por la lingvamantoj ĉi tiu kalendaro estas posedinda [[juvelo]], kiu permesas lerni aŭ perfektiĝi en diversaj lingvoj samtempe kaj ekkoni novaĵojn kiuj neniam restos malaktualaj. Al tio jam dirita, ni devas aldoni ke la kalendaro prezentas en la lastaj folioj la datojn ĝis 1989-a. Ni gratulas la Eŭropan Klubon de Paderborn pro la granda laboro kaj bona prezentado kaj informado kiun tiu kalendaro proponas al la leganto.|Uruena. [[Boletín]] n248 (nov 1981)}} === serio [[Evangelio de belismo]]=== Okamoto Rikiiĉi (岡本力一著). Eldonis Belisma Koopera Kulturejo, [[Ŝizuoka]], 1932 Serio de tri volumoj, ĉiu en amplekso de 44 paĝoj kaj formato de 13x19 cm: # [[Evangelio de spirita korpo]] # [[Evangelio de sinkompletigo]] # [[Evangelio de pura belo]] ===[[La Evangelio laŭ Sankta Johano kaj la Prediko sur la Monto]]=== '''La Evangelio laŭ Sankta Johano kaj la Prediko sur la Monto en lingvoj Esperanta kaj Portugala.'' Eld. [[Federação Espírita Brasileira]], Rio de Janeiro, 1946? {{citaĵo|Represoj el la Biblio, kun Portugala teksto en paralela kolumno. Espereble ĝi tre utilos al la Brazila [[Esperantistaro]].|[[La Brita Esperantisto]] - Numeroj 491-492 mar-apr 1946}} === Eŭropo Unuigita === '''Eŭropo Unuigita. N° 1. (Skizo de praktika programo pacifista)'''. Teksto Esperanta-Franca. Verkita kaj eldonita de V. Zielinski, [[Konstantinopolo]]. 32 paĝoj 14 X 22 cm. {{Citaĵo|Plej priatentinda [[studo]] pri la nune tiom diskutata problemo de la universala pacigo de la homaro. La aŭtoro ne forgesas la potencon de la lingva pacigilo, kaj dediĉas al Esperanto gravan rolon en la praktikado de la de li proponitaj principoj. La libreto ankaŭ enhavas projekton de mallonga sed klara [[regularo]] de la celata Proksimorienta Paca Asocio|[[Belga Esperantisto]] n087 (maj 1922)}} == F == ===[[Faka Vortareto Nº 1]]=== '''Faka Vortareto Nº 1 (Provizora eldono): Terminoj uzataj en la fabrikado de ombreloj'''. Eld. Brita Literatura kaj Debata Societo, ~1920. {{citaĵo|La komitato de l' eldonanta societo decidis prepari fakajn vortaretojn; jen la unŭa provo. Ĝi ankaŭ anoncas tiajn por ŝuindustrio, [[teksaĵo]]j kaj vestaĵoj ellaborotaj helpe de alilandaj spertaj fakaj samideanoj. Tiu laŭdinda entrepreno starigi teknikajn vortarojn estas certe pli utila ol senĉesa servado de lingvaj plibonigoj. Unu paĝo montras desegnaĵon de ombrelo kun ĉiuj partoj signataj de literoj; la du aliaj donas la Esperantan nomaron de tiuj partoj kaj rilataj esprimoj, kun ilia angla traduko.|[[Georges Stroele|G.S.]] Esperanto n241 sep 1920}} ===[[Faktoj pri Germanujo]]=== [[Helmut Arntz]]. '''Faktoj pri Germanujo'''. Eld. Franz Steiner Verlag, Kolonio, 1958. [[Dosiero:Faktoj pri Germanujo.jpg|eta]] {{citaĵo|Ĝi estas la libro kiun la Germana Federacia Registaro disdonis senpage al la partoprenantoj de la [[UK 1958|universala kongreso en Mainz]] : kaj kiu ĝi nun disponigas al la Fremdlandaj esperantistoj por la prezo de nur unu respondkupono ! Vera donaco ! Ĝi estas tre interesa kaj tre bela. Tute kompreneble ĝi prenas starpunkton kontraŭ la reĝimo en [[Orienta Germanujo]] kaj konsideras fakte kiel Orientan Germanujon la parton kiu troviĝas nun en la Pola ŝtato. Lingvo bona kaj klara. Sed ni ne povas allasi la vorton dojeno : dekano estas la ĝusta vorto. Kara legant(in)o, rapidu havigi al vi tiun riĉan fonton de dokumentado.|[[Belga esperantisto]] n367 (mar-apr 1960)}} {{citaĵo|La nova eldono de tiu informilo pri la nuntempa Germanlande estas detala [[ekspozicio]] de ĉiuj pecoj kaj porcioj kiuj entute formas la tutan nacion, kun [[institucio]]j, registaro, formo de vivo, kaj popola evoluado. Kiel ĉiuj germanaj [[libro]]j, la aspekto estas serioze eleganta kun klaraj fotoj kaj originalaj desegnoj. La enhavo pritraktas la antikvan historion de la lando pasante tra la mezepoko ĝis la modema tempo, kie reliefiĝas la gravaj krizoj kiuj skuis ne nur tiu ŝtato, sed la tutan mondon. Estas rimarkindaj la atingoj kaj alta [[nivelo]] de disvolviĝo, en la kampo de la scienco, arto, kun biografioj de muzikistoj kaj verkistoj; same kiel en la sperta fako, kie oni vidas la progresojn atingitajn de la nova generacio. Finfine oni klare vidas la plibonigojn akiritajn lasta tempe per konstanta laborado kaj persistemo. Potenca ekonomio, aktiva vigla komerco kaj industrio, alta kulturnivele kaj agrablaj vivkondiĉoj por la civitanoj. Estas preskaŭ neeble priskribi detale la tutan interesan informadon. Tial kiu deziru sin informi pri la moderna vivo en tiu lando legu «Faktojn pri Germanujo» |A. Salete. [[Boletín]] n159 (jan 1967)}} ===[[Faktoj pri Nederlando]]=== '''Faktoj pri Nederlando'''. Eldonis la Ministerio de Eksterlandaj Aferoj, ''[[d:Q1037495|Ministerie van Buitenlandse Zaken]]'', [[Amsterdamo]], 1970(?) {{citaĵo|Informa [[broŝuro]] 48-paĝa, pri tiu interesa kaj laborema lando. La teksto estas dividita en 13 ĉapitrojn kaj ilustrita per pluraj fotografaĵoj.|[[Boletín]] n182 (nov 1970)}} ===[[Faktoj pri Norvegujo]]=== '''Faktoj pri Norvegujo''' tradukis [[Hans Amund Rosbach]]. Eld. Chr. Schibsteds Forlag, [[Oslo]], 1953(?) {{citaĵo|Jen tre interesa libreto, ĝemela frato de tiu titolita «Faktoj pri Danlando». Ĝi estas Esperanta eldono de oficiala informbroŝuro, pri la norvega lando, aperinta jam en pluraj lingvoj. Eldonita de Chr. Schibsteds Forlag kaj la plej granda norvega taggazeto ''[[Aftenposten]]'', en kunlaboro kun [[Norvega Esperantista Ligo]], ĝi ricevis subvencion de la norvega departemento por la ekstero. Koncize, sed abunde, la libreto donas konkretajn kaj objektivajn informojn pri la bela lando de la [[fjordo]]j, kiu certe interesos al ĉiuj esperantistoj. La nomo de la tradukinto, [[Johan Hammond Rosbach|S-ro H. A. Rosbach]], konata aŭtoro de «Bagatelaro», estas bona garantio pri lingvoperfakteco. Miaopinie, estus tre interese eldoni similajn libretojn pri aliaj [[lando]]j, kiuj konstigus belan [[kolekto]]n.| J. JUAN FORNÉ [[Boletín]] n060 (dec 1953)}} ===[[La Fermo kaj Sekigo de la Suda Maro]]=== '''La Fermo kaj Sekigo de la Suda Maro'''. Eld. Nederlanda Ĝenerala Fremdultrafika Asocio <!-- nacilingve ne ''Nederlandse Algemene Buitenlandse Verkeersvereniging'' - kio do? -->, [[Hago]], 1938(?) {{citaĵo|Rimarkinda raporto pri la konstruo de digo, kiu en majo 1932 fine fermis la sudan parton de la [[Suda Maro]] (Zuider Zee), kiu fariĝis pro tio akvo enlanda, aldonis 794 al la surfaco de [[Nederlando]], kaj donos kultivlaboron al 300,000 homoj. Sendube unu el la plej interesaj kaj rimarkindaj inĝenieraj laboroj iam plenumitaj. La rakonto estas unika, klare prezentita, kaj belege ilustrita per 33 bildoj elaeraj. Ni varme rekomendas, ke oni ĝin akiru. |[[La Brita Esperantisto]] - Numero 395, marto (1938)}} ===[[Feuillets Encyclopédiques de Documentation Espérantiste]]=== [[Louis Perret]]. '''Feuillets Encyclopédiques de Documentation Espérantiste'''. Lyon, edke 1946 ĝis 1955.<ref>https://arkivo.esperanto-france.org/divers/perret/fede.htm</ref> {{citaĵo|Jen aperis 3-a kajero de tiu bonega verko, kiu alportos senegalan helpon al propagandistoj en landoj de francalingvo. Estas metoda kompilo de plej diversaj tekstoj, opinioj de famuloj, kiujn kompletigas bonegaj fotoj, je tre diversaj temoj kaj okazoj en la esperantista mondo. Estas vere giganta laboro, kiun entreprenis tiu fervora samideano, kiu vere meritas helpon de ĉiuj. Ni esperas, ke ĉiu samideano fariĝos abonanto de tiu Enciklopedio por sia profito en la propagando de nia kara lingvo kaj por helpi la eldoniston en lia peniga kaj honorinda laboro.|[[Afrika Revuo]] numeroj 11-12, Novembro - Decembro (1947)}} ===[[La Fianĉino de Olivetan]]=== Denise Hourtisque. '''La Fianĉino de Olivetan'''. Trad. André Bachelier. Eld. [[Kristana Esperantista Ligo Internacia]], Parizo, 1955(?). {{citaĵo|La enhavo rekondukas nin al la unua periodo de la reformaco (''tiel''), kiam la protestantoj suferis pro gravaj kaj teruraj persekutoj ofte finigantaj sur la [[brulŝtipo]]. Ĝenerale la lingvo estas bona, kvankam kelkaj gramatikaj eraroj ne mankas. Ekz. pago 2: li edzigis sencerbulinon tian, KIA vi. (kiel), paĝo 3: Neniam mi vidis lin kolerantan (koleranta) konduki ĝis bona fino (al); paĝo 6: ĝis ĵeti nin (prepozicio antaŭ infinitivo).|[[Belga Esperantisto]] - Numero 332, aprilo 1955}} ===[[La filoj de l’ŝtonkora homo]]=== T. Horvath, [[Pŭl Korcsmŭros]]. '''La filoj de l’ŝtonkora homo''', trad [[Vilmos Benczik]]. Hungara Esperanto-Asocio, Budapest (1978), 60 p. Bildstria libro bazita en samnoma romano de Mór Jókai (1825—1904). {{citaĵo|Mór Jókai (1825—1904) estas granda [[romanisto]] de la lastjarcenta Hungario. Li verkis pli ol cent librojn, ties temoj li ĉerpis el la heroaj eventoj de la [[revolucio]] kaj liberecbataloj de la jaroj 1848/1849, kaj la tielnomata «reformepoko" inter 1825 kaj 1848. "La filoj de l’ŝtonkora homo" aperis [[1869]], du jardekojn post la malvenko de la liberecbatalo. Ĝi estas deviga legaĵo en la antaŭlasta klaso de la hungaraj [[bazlernejo]]j, ĝi estas tradukita en ok [[lingvo]]jn kaj plurfoje filmigita. HEA prezentas al eksterlanda legantaro la skeleton de la ampleksa verko en [[formo]] de bildrakonto. [[Vilmos Benczik]] esperantigis la tekstojn de T. Horvath kiuj akompanas la desegnaĵojn de [[Pŭl Korcsmŭros]]. Estas provo apliki la en multaj landoj popularan formon de bildrakontoj kaj liveri facilan, intereskaptan legaĵon ankaŭ por komencantoj. Rakontiĝas la aventura historio de la tri fratoj Baradlay kiuj diversmaniere kaj diversloke partoprenis la revolucion [[1848]]. Eĉ tiu mallonga bildrakonto kun malmultvorta teksto prezentas mozaikon de aventuro, politiko, heroismo, sed ankaŭ amo, malico, humoro. Eble la bildrakonto instigas al legado de la nacilingvaj tradukoj de verkoj de Mor Jokai, kiuj helpas al eksterlandanoj pli bone kompreni hungarojn. Tio estis unu el la motivoj kiuj instigis. HEA-n eldoni tiun-ĉi libreton.|[[Linde Knoschke]]. [[Der Esperantist]] - Numero 103, Majo (1980)}} === [[La fina batalilo]] === [[Theodora Wilson Wilson]]. '''la fina batalilo (Hellito aŭ...) Vizio'''. Trad. anonima. Eld. C. W. Daniel Ltd., London, 1916(?) 172 paĝoj. {{citaĵo|Jen libro interesa por ĉiu samideano. Oni sentas, ke la aŭtorino ĝin verkis el plena koro. Kortuŝita de. la teruraĵoj de la Milito, inspirita verki libron, kiu prezentos la faktojn al la ĝenerala nescianta publiko, ŝi esperas, ke la publiko, siavice, kortuŝiĝos kaj inspiriĝos forte militi kontraŭ la milito. Neniu homamanto povas legi la malgajigajn paĝojn ne pensante: “ Efektive tiuj veraĵoj devus esti konataj de ĉiuj, kaj precipe de la nepensemuloj, kiuj avide sekvas la politikajn kaj ĵurnalistajn alvokojn kaj blinde kredas la troigojn kaj falsdirojn de la ĉieaj militemuloj.” En Ĉapitro VII, kie soldatoj parolas en vagonaro en Ĉapitro X, kie flegistino kaj alia virino malkaŝas siajn korsentojn, en Ĉapitro XVII, kie la “ homamaso ” montras sian timon kaj brutan forton,en Ĉapitro XXVI, kie vundita oficiro kaj pastro ortodoksa interŝanĝas siajn opiniojn pri “[[Dio de Bataloj]],” kaj en aliaj, oni facile konstatas, ke la verkintino profunde konas la homan karakteron. Tute trafeŝi prezentas bildon post bildo de la [[Granda Milito]], sed me, kiel la populara kinematografo ilin prezentas. Efektive la libro dividiĝas en 33 Ĉapitrojn, kaj preskaŭ ĉiun oni povas legi kiel apartan rakonton. Tamen la tuta ĉapitraro prezentas unu historion pli malpli bone kunligitan. Al la recenzisto ŝajnas, ke eble la libro mem estus pli grava kaj pli efika, se ĝi enhavus malpli da fantaziaj Ĉapitroj, kaj simple prezentus la krudajn faktojn kiel ili estas, lasante al la imago de ĉiu religiulo aŭ nereligiulo la eltrovon de la vera kaŭzo de la tragediaj tagoj, kiujn ni nun travivas, Pri la esperanta stilo, al la recenzisto malmulto ŝajnis kritikinda. Vortoj kiel “mesaĝo,” “murdi”, “mis-kompreni,” “ perpleksi,” kaj “ kunsorti” ne estas troveblaj, certe, en la ĝisnunaj vortaroj. Iliaj advokatoj pretendas bezonon de tiaj vortoj, kaj, cetere, ĉiam estas permesite al verkistoj la provuzadon de tiaj novaj vortoj. Tamen estus bone aldoni ĉiam moton pri la provvorto, kiel, efektive, oni faris pri unu el la supraj vortoj. (Vidu p. 77). Oni rimarkas: “ Ĉio por kiu, p. 12, kaj “ ĉio por kio,” p. 18. La unua, kredeble, estas preseraro. Malofte eraroj de stilo enestas la libron, sed eble “ kaptante la punkton,” p. 21 ne estas klara al alilanduloj ; kaj pli bona ol “ rediris,” lasta linio, p. 24, estus “ respondis.” Aliflanke, oni povas rekomendi al ĉiu studanto de Esperanto la legadon de tia bone kaj lerte tradukita verko.|Moljo. [[La Brita Esperantisto]] - Numero 146, Februaro (1917)}} === [[Foiro de Frankfurt]] === '''Foiro de Frankfurt. 23-29 sep.''' Frankfurt, 1923, 23 pĝ. Ilustrita. ===[[Folkenes forbund om esperanto]]=== '''Folkenes forbund om esperanto'''. Eld. [[Centra Dana Esperantista Ligo]], Kopenhago, 1923. ===[[Folkloro kaj Kolektivaj Esploroj per Bonvolaj Informantoj]]=== A. Varagnac. '''Folkloro kaj Kolektivaj Esploroj per Bonvolaj Informantoj'''. Eld. Union Republicaine, [[Chalons-sur-Marne]], 1935(?), 8 pĝ. {{citaĵo|Studaĵo pri la utileco de folklora [[studo]], kun klasifiko kaj priskribo de ĝia [[kampo]]. |[[La Brita Esperantisto]] - Numero 368, Decembro (1935)}} ===[[La Franca Linio]]=== '''La Franca Linio. La Linio, kiu fortranĉas la angulon Plymouth al Novjorko en malpli ol ses tagoj'''. Eld. Compagnie Generale Transatlantique, Ltd., Londono, 1926 (?), 8 pĝ. ===[[Fundamenta Esperanto-Japana Vortaro]]=== [[Yoshi H. Ishiguro]] kaj [[Kurachi Haruo]]. '''Fundamenta Esperanto-Japana Vortaro'''. Eld. Kiboŝa, [[Tokio]], 1931(?) {{citaĵo|Luksa rizpapera 100-paĝa [[gramatiko]] kaj vortaro Esperanto-japana, lede bindita, por la veŝt-poŝo. |[[La Brita Esperantisto]] - Numero 314, Junio (1931)}} == G == ===[[Gajaj Klubvesperoj]]=== [[Gudrun Riisberg]] kaj aliaj '''Gajaj Klubvesperoj'''. Eld [[Dansk Esperanto-Forlag]], Aabyhoj, 197(?) {{citaĵo|Jen kolekto de bonhumoraj skeĉoj kaj ludoj tre adekvataj por vivigi nian lingvon en la kluboj. La libreto estas tre bonvena pro la spriteco kaj facila ludeblo de sia enhavo. Mi citu la skeĉojn “La kudrilo", ludebla de kvar aktoroj; “Egal-Rajto", "Fatamorgano" kaj "Kion vi diras?" ludeblaj de du kaj "La Porko” ludebla de tri. Kio pli bona ol praktikadi amuze? La preso esta s tre klara, mi trovis nur tri preserarojn, kiujn mi citas por eviti miskomprenon: p. 5, orelon ilin ( : ili); p. 8 foriros (: foriras); viziko (veziko ) . La lingvo estas korekta. Tamen... bedaŭrinde la uzo de: TIOM tiom malgaja, tiom granda, tiom malĝentila (paĝ. 18, 20, 22) kontraŭ la tradicia kaj pli flua TIEL. ATA "Li povas e sti savATa". AT kiel AS esprimas absolute neperfektan agon, dum la frazo citita celas perfektecon, do savITa (p. 25). A kun la pasiva gerundio. "Veni nerazita” anstataŭ nerazite. AS Por subjunktiveco: “ke la sinjorino estas zorge vestita ” anstataŭ estu. Miaj atentigoj ne iras nur al la simpatia libreto "Gajaj Klubvesperoj”, sedal ĉiu , kiu uzas la lingvon diverĝe, neunuece.|[[Salvador Gumá]]. [[Boletín]] n183 (jan 1971)}} ===[[Geodezia fakterminaro en ses lingvoj]]=== '''Geodezia fakterminaro en ses lingvoj'''. Eld. Budapesti Geodeziaj es Terkepeszeti Vallalat, Budapeŝto, en kvar volumoj: 1976/1980/1981. En la angla, Esperanto, franca, germana, hungara kaj rusa. 1-a parto: Kompensuma kalkulado, kupera geodezio, landa [[mezurado]], 1976 (322 p.) ; 2a parto: Instrumentoj, iloj, instrument-teknikaj nocioj, 1978 (388 p.); 3a parto: Elementa [[geodezio]], parcelado, urb-ordigo, katastro, grundoklasifiko, 1980 (374 p.); 4a parto: [[Topografio]], 1981 (343 p.), 25 cm. === [[George Williams]] === '''George Williams. Skizo de la vivo de la fondinto de la [[Kristana Asocio de Junaj Viroj]] okaze de la centjarfesto de lia naskigo'''. Eld. Tutmonda Komitato de la K. A. de J. V., Ĝenevo, 1921. {{Citaĵo|Traduko laŭ la franca resumo de Th. Geisendorf de la angla verko «The Life of Sir George Williams». — La esperanta stilo kaj lingvo de tiu libro estas bonegaj. Entute tiu eldonaĵo estas tre interesa dokumento|[[Belga Esperantisto]] n092-093 (okt-nov 1922)}} ===[[Gramatiche vocabulari ed eserciçis di lenghe internacional esperanto pailadins furlàns]]=== '''Gramatiche vocabulari ed eserciçis di lenghe internacional esperanto pailadins furlàns'''. Eld. [[Esperanto-Udine]], [[Udine]], 1935(?) ===[[Grammatica da Lingua Esperanto]]=== [[Alberto Alvares Fernandes Vieira]] kaj [[Leonel Gonzaga]]. '''Grammatica da Lingua Esperanto'''. 2a eldono. Eld. M. Piedade & K°, Rio de Janeiro, 1907. ===[[La Granda Reĝo]]=== Pastro Joaĥim. '''La Granda Reĝo'''. Eld. Sekretariejo de la Surtronigo de la S. Koro de Jesuo, Ginneken, 1936(?), 22 pĝ. {{citaĵo|Alvoko al la honorigo de bildo de la [[Koro de Jesuo]] en Romkatolikaj hejmoj, kaj historio de tiucela movado. Lingve sufiĉe bona, sed ne perfekta. Ĉu necesas ''devocio, supremacia'' Preferinda estas ''Jesuo'', ol ''Jezuo''.|[[Montagu Christie Butler|M. C. B.]] [[La Brita Esperantisto]] - Numero 378, oktobro (1936) }} ===[[Gravuras e Vocabularios para o Ensino do Esperanto]]=== '''Gravuras e Vocabularios para o Ensino do Esperanto'''. Eld. [[Liga Esperantista Brasileira]], Rio de Janeiro, 1941(?) {{citaĵo|En ĉi tiu volumeto ni vidas serion de 21 [[bildopaĝo]]j, kiuj prezentas objektojn el la [[ĉiutaga vivo]]. Sur ĉiu paĝo troviĝas plimalpli 50 Esperantaj terminoj, nomantaj la [[objekto]]jn desegnitajn: entute la libro enhavas la nomojn de preskaŭ 1000 objektoj. Pri la Esperanta teksto respondas S-ro [[Alberto Couto Fernandes|S. Couto Fernandes]] [''tiel''], kaj (kiel oni atendus ĉe tia eminenta samideano) ĝi estas tute laŭdinda. Unu-du nekutimaj terminoj estas [[persieno]] (Venetian shutter) (kp. ĵaluzio, Venetian blind); kaj [[babasuarbo]], [[karnaubarbo]] (nomoj de lokaj arboj, kies signifon ni ne eltrovis). La ''[[Union Jack]]'' estas standardo Brita, ne sole Angla. Anstataŭ [[golfio]] aŭ gaŭfo (eksperimentaj nomoj ne plu uzataj) oni nun ordinare nomas la ludon [[golfo]]. Diversloke la bildoj estas iom tro malgrandaj aŭ malklaraj por facila distingo. Sed por 130 milreis la kursestro povas ricevi de la eldonejo la kolekton “A”, kun la samaj bildoj grandformataj por montro surmure : tio tre faciligus la instruadon.|[[La Brita Esperantisto]] - Numeroj 433-434, Majo - Junio (1941) }} ===[[Gvidilo de l' profesoroj kaj de l' lernantoj]]=== '''Gvidilo de l' profesoroj kaj de l' lernantoj'''. Eld. [[Eldonejo de Esperanto]], [[Issy-les-Moulineaux]], 1933(?) {{citaĵo|Konsiloj por la lernado de Esperanta [[stenografio]] Duployé-Flageul kaj modela traduko de l’ ekzercoj.|[[Brazila Esperantisto]] 1933_n258-261_jan-apr.}} [[dosiero:Ŝapiro - Gvidilo tra Bialystok, 1923.pdf|eta|140ra]] === [[Gvidilo tra Bialystok, la nask-urbo de nia Majstro]] === '''Gvidilo tra Bialystok, la nask-urbo de nia Majstro'''. [[Jakobo Ŝapiro]], 1923, eldonejo [[Esperanto Triumfonta]] en [[Horrem]] apud [[Kolonjo]]. ([[d:Q94695516]] en vikidatumoj) == Ĝ == ===[[Ĝenerala instruado en V.D.R.]]=== '''Ĝenerala instruado en V.D.R.''' Eld. [[Fremdlingva eldonejo]], [[Hanojo]], 1971. {{citaĵo|Malgraŭ la sanga batalado, kiu jam de 25 jaroj ŝtormas tra Vjetnamio, la ĝenerala instruado disvolviĝas en vere mirigaj proporcioj, se konsideri kiom da obstakloj kaj handikapoj devas superi militanta popolo. Ĉi tiu [[libro]] bone prilumas la nunan situacion en la kampo de la edukado en [[Nord-Vjetnamio|V. D. R.]], faras rivelajn kom parojn kun la panoramo de pasintaj tempoj kaj projektas kun fido kaj optimismo por la futuro. Leginda libro, kies klara, simpla lingvo estas kroma logaĵo.|[[Fernando de Diego|F. de Diego]]. [[Boletín]] n191 (maj 1972)}} == H == === [[Handbook of the church esperantist leage]] === ''Handbook of the church esperantist leage (La Eklezia Esperantista Ligo)''. Eld. [[Eklezia Esperantista Ligo]], [[Huddersfield]], 12 paĝoj 22 X 14 cm. {{Citaĵo|Tre efike redaktita broŝuro en angla lingvo. Ĝi enhavas klarigon de la tuta programo de la ligo Eklezia, kiu konsistas el: Enkonduki Esperanton en la servo de la religio, Pliigi la Influon de l'Eklezio per Esperanto, Favorigi la literaturon de la internacia lingvo.|[[Belga Esperantisto]] n073-074 (mar-apr 1921)}} ===[[Hat Esperanto eine Zukunft?]]=== '''H. Jungschaffer'''. '''Hat Esperanto eine Zukunft?'''. 1948(?) ===[[Hejmoj de Birdoj]]=== [[Ju Zi]] '''Hejmoj de Birdoj'''. Ilustrita de [[Wu Daisheng]]. Eld. [[Ĉina Esperanto-Eldonejo]], [[Pekino]], 1983, 21 cm. {{citaĵo|Plenkolora infanlibreto pri birdoj kaj ties [[nesto]]j.|[[Der Esperantist]] n130_feb. 1985}} ===[[Heroldo-Taschenworterbuch]]=== '''Heroldo-Taschenworterbuch'''. Eld. [[Heroldo de Esperanto]], [[Kolonjo]], 1933(?) 131 pĝ. {{citaĵo|Esp-Germana kaj German-Esperanta poŝvortaro; klare presita, oportuna formato. Kun plenaj [[listo]]j de nomoj geografiaj kaj personaj, kaj interesa kaj utila enciklopedieto de la [[Esperanta movado]]. Bedaŭrinde la vortaro multe tro facile enlasas vortojn senutilajn kaj dubindajn. [[Ŝanĝo]], ekzemple, de ''fugo'' al ''fugeo'', aŭ de ''vipuro'' al ''vipero'', estas neakceptebla. ''Komuti'' kaj ''ŝalti'', ''gracila'' kaj ''svelta'', ''niti'' kaj ''vinkti'', ''MET'' kaj ''CET'', baraktas kune por ekzisto. Ŝajne oni celis kolekti multajnrenkonteblajn formojn senkribre, lasante la lolon kaj la tritikon kreski kune. Tio utilas pli al la leganto de nia [[gazetaro]], ol al la lernanto bezonanta gvidon. Malgraŭ la amaso da novaj [[vorto]]j, mankas ''heĝo'' ! | [[La Brita Esperantisto]] - Numero 336, Aprilo (1933)}} ===[[Hebrea progreso en Palestino]]=== '''Hebrea progreso en Palestino. Prezentita al la XVII-a Tutmonda Kongreso de Esperanto en Ĝenevo en Aŭgusto 1925'''. [[Centra Cionista Organizaĵo]], Londono, 1925. ===[[Hibakusha]]=== '''Hibakusha'''. Eld. Nihon Hidankyo. Tokyo 1982, 20 p. {{citaĵo|Hibakeoj en Esperanto nomiĝas la vunditoj kaj domaĝitaj de la jeto de atombomboj far [[Usono]] sur Hiroŝimon kaj Nagasakion. La Japana Federacio de la organizaĵoj de A- kaj [[H-bombo]]j suferitoj ([[The Japan Confederation of A- and H-Bomb Sufferiers Organization]]) eldonis 3-lingvan (Esperanta, angla, itala) riĉe kaj ja terure ilustritan kajeron pri la detruitaj [[Hiroŝimo]] kaj [[Nagasaki]] kaj pri ties mortbruligitaj aŭ ankoraŭ vivantaj viktimoj. Ege emociiga broŝuro, kiu helpu al ankoraŭ pli aktiva kontraŭstaro al la usona minaco de "unua nuklea bato". Ni represas parton de la [[broŝuro]]. „'''Kial estis uzita la atombombo?'''<br> Meze de 1945 Japanio jam perdis ĉiom da maraj kaj aeraj armefortoj, kaj preskaŭ restis sen militpovo por daŭrigi la batalon. En [[februaro]] interkonsento estis farita inter la [[aliancano]]j en Jalta, ke Sovetunio partoprenu la militon kontraŭ Japanio en Siberiu [''tiel''] komence de aŭgusto, ĝis tri monatojn post la [[malvenko de nazia Germanio]]. La uzo de la [[atombombo]]j fare de Usono fakte ne estis "por mallongigi la agonion de milito, por savi milojn kaj milojn da vivoj . . ." (la prezidento [[Harry S. Truman|Truman]]), sed "por havigi al si politikan [[avantaĝo]]n en la usona postmilita strategio kontraŭ Sovetunio" (la milita [[sekretario]] [[Henry L. Stimson|Stimson]]). Troviĝis ankaŭ alia kaŝita celo, nome, por esplori la povon de la atombombo pretige por la plua uzo de nukleoj armiloj en la [[estonteco]]. Jen kial ambaŭ urboj estis elektitaj kiel celobjektoj por fari eksperimenton sur la vivantaj korpoj. Pro tio Usono rigardis la damaĝon milita sekreto kaj rifuzis helpi la [[hibakŝo]]jn malgraŭ propono farita de [[Internacia Ruĝa Kruco]]. Usono perforte venigis multe da hibakŝoj al militaj hospitaloj en Hiroŝima kaj Nagasaki, kie ili prenis specimenojn de ilia sango kaj fortranĉis la afektitajn partojn de iliaj malfortiĝintaj korpoj por patologia esplorado, traktante la viktimojn kiel "[[kobajo]]jn", sed ili donis al ĉi tiuj nenian medicinan traktadon.<br> '''Hibakŝoj alvokas por la neniigo de nukleaj armiloj'''.<br> En 1954, kiam Usono faradis eksperimentojn de hidrogenaj bomboj en la [[atolo Bikini]], la telekomunika funkciulo de Japana fiŝista [[ŝipo]], aganta en Pacifika Oceano, mortis pro la radioaktiveco el la "[[polvo de morto]]" kiu falis sur la ŝipon. Tio vekis fortan indignon en larĝa gamo de japana popolo, kaj la [[movado]] kontraŭ A- kaj H-bomboj disvastiĝis tra la tuta lando. Kuraĝigite de la [[Unua Monda Konferenco kontraŭ A -kaj H-bomboj]] en Hiroŝima en 1955, la neglektitaj hibakŝoj unuigis sin kaj formis [[Hidankyo]] [''tiel''] (Federacio de Asocioj de Viktimoj de Atom- kaj [[Hidrogenbombo]]j) la sekvantan jaron. Ekde tiam la hibakŝoj persistis en aktivadoj ĝis nun, postulante la kompletan malpermeson de {{J|nuklea armilo}}, kaj postulante de la registaro efektivigon de nova leĝo por la helpo al hibokŝoj. Subtenate de multe da civitanaj organizoj, Hidankyo, klopodas kolekti 20 milionojn da subskriboj por postuli la starigon de leĝo por helpi la hibakŝojn, kaj ĝi preparas sendi [[delegitaro]]n eksterlandon por dissemi la [[vero]]n, kaj denunci la krimecon de la atorm-bombado pri Hiroŝima kaj Nagasaki." La broŝuro ankaŭ ekzistas unu lingva.|[[Der Esperantist]] n123 jan. 1984}} ===[[Hiroŝima-Nagasaki. Bilda Dokumento pri la Atombombado]]=== '''Hiroŝima-Nagasaki. Bilda Dokumento pri la Atombombado'''. Eld. Eldon-Komitato por Hirosima-Nagasaki, 1978. {{citaĵo|''„Estis mateno agrable serena; oni antaŭvidis ardan varmegon kun la koruso de cikadoj kiel kutime en somero. Hiroŝima, la 6an de aŭgusto 1945, je la 8a horo, 15 minutoj. Matennebulo jam forpasis sub la intensa sunbrilo, kiu ankaŭ tiutage aŭguris tipan somertagon kun varmego. Nagasaki, la 9an de aŭgusto 1945, je la 11-a horo, 2 minutoj. Jen la fatalaj momentoj, kiam du atombomboj de la usona armeo, urania kaj la alia plutonia, unuafoje uzitaj en milito, atakis la du urbojn. Ili pereigis 130 000 — 140 000 homojn en Hiroŝima kaj 60 000 — 70 000 en Nagasaki“.'' Aperis 1979 en Japanio libro pri la sekvoj de la unua atombombado. „Hiroŝima — Nagasaki. Bilda Dokumento pri la Atombombado“. La ampleksa 350-paĝa librego entenas 390 fotojn kolorajn kan nekolorajn, kiuj estas faritaj horojn post la bombado aŭ jarojn poste (ĉar atombomba malsano ankoraŭ hodiaŭ rabadas vivon de travivintoj) kaj 93 kolorajn bildojn, kiuj estas desegnitaj surloke aŭ pentritaj de la bombitoj („hibakŝoj“) mem. Entute oni elektis tre zorge el materialo de pli ol 4000 fotoj kaj 2500 desenaĵoj. Multaj fotoj nur lastatempe estas disponigitaj de la usona mararmeo. Preskaŭ ĉiuj fotoj estas faritaj rekte de la originalaj kliŝoj de la [[posedanto]]j. La libro estas verŝajne unika en la mondo. La eldonadon de la libro ebligis per sia mono 15 000 japanaj civitanoj, kiuj formas la bazon por la „Komitato de Japanaj Civitanoj por sendi Donacajn Kopiojn de Bilda Dokumento de la Atombombado al Niaj Infanoj kaj Kolegaj Homoj en la Mondo“. Ĝis nun aperis eldonoj en la japana, angla, hispana lingvoj kaj en Esperanto. Dum la somero 1979 delegitaro de tiu-ĉi komitato traveturis kelkajn eŭropajn landojn kaj ankaŭ, fine de aŭgusto, estis gastoj de la „Packonsilantaro de GDR“, por transdoni la librojn al la reprezentantoj de GDR. Du [[reprezentanto]]j de la [[Japana Pacdefenda Esperantista Asocio]] (la japana [[MEM]]-sekcio), nome [[Kimiaki Kurita]] kaj [[Ikuo Senga]], kiuj apartenis al la [[delegitaro]], transdonis ekzemplerojn de la esperantolingva eldono al la [[prezidanto]] de [[Centra Laborrondo Esperanto]], [[Rudolf Hahlbohm]]. Tiom pri la faktoj. Nun iom pri la fono de la verko. Ni legas: „Kiel eble plej frua efektivigo de la kompleta abolicio de nukleaj armiloj kaj de la plena malpermeso de atom- kaj hidrogenbomboj — tion forte aspiras ĉiuj [[homo]]j en la mondo. Ni devas nepre komuniki al la sekvantaj generacioj kaj al ĉiuj homoj en la mondo la neniam ripetendan tragedion de Hiroŝima kaj Nagasaki. Tiu arda deziro kovis kaj naskis tiun ĉi libron. La [[projekto]] startis per ideo hazarde ekhavita. En iu mezlernejo en Gubernio Hiroŝima la lernantoj regule sendadis al aliaj [[mezlernejo]]j en la lando lernomaterialojn pri la atombombado, kiujn ili ricevis de siaj instruistoj kaj gepatroj. El tio sekvis, ke en iuj lemejo) oni ekhavis lecionojn pri la atombombado, kaj ke naskiĝis kontakto inter la geknaboj jen per korespondo jen per rekta renkontiĝo. Cu do ne eblos fari la samon adrese al la tutmondaj popoloj? Tio estis la [[ideo]] trafinta unu patron, kiu vizitis Hiroŝimon kune kun siaj infanoj kaj estis forte impresita de la valora agado de la geknaboj. Li tuj parolis al siaj amikojj pri la sugesto, kaj tiel komenciĝis la tuta afero.“ Kion diri pri la fotoj mem? Ili estas tiom teruraj kaj animskuaj, ke apenaŭ sufiĉas la homa lingvo sin esprimi. Tro malmultaj ja scias pri tio, kio okazis 1945 al tiuj du urboj. Gi estas la infero laŭ ĉiuj eblaj variantoj de imago-povo. Se oni trafoliumis la libron, oni ekkomprenos, kio atendos la mondon, se oni ne sukcesas bridi la militpreparantojn. Por ke la libro ankaŭ aperu en Esperanto, esperantistoj-subtenantoj el [[Japanio]] fondis apartan asocion por akceli la [[eldonado]]n. Deko da esperantistoj tradukis la tekston sub la kontrolo de Konisi gaku. Povas okazi, ke japana esperantisto donacos tiun verkon al sia eksterlanda amiko. Tiam tiu nepre sendu sian impreson al„Hiroŝima-Nagasaki osekaj e okuru esperanto no kai“ ĉe Japana Esperanto-Instituto, Wasedamati 12-3, Siuzyuku-ku, Tokio, 162 Japanio. La libro estas forta kaj siaspece unika alvoko al la homaro, ĉion entrepreni por ke finfine ekhaltu la vetarmado, venu la plena kaj senkondiĉa malarmado kaj estu sekurigita la paco. En tiu strebado la esperantistoj de GDR estas plene je la flanko de la japana civitana komitato.|[[Der Esperantist]] - Numero 100, Februaro (1980)}} {{citaĵo|La libro pri Hiroŝima—Nagasaki. Spertoj el ĈSSR<br> Nia paca sekcio streĉas forton, kiel eble plej multe helpi en la batalo por forigi nukleajn armilojn. En tiu klopodo tre helpis al ni japanaj pacamikoj, kiuj donace sendis al ni fotoalbumojn "Hiroŝima — Nagasaki", bilda dokumento pri la atombombado. Tiu donaco instigis nin, sendi al ĉiuj rondetoj alvokan leteron, ke ili organizu inter esperantistoj prelegojn pri la nuklea danĝero kaj ke ili uzu la [[libro]]n kiel dokumenton de teruraj postsekvoj. Paroladoj estis organizitaj ne nur inter esperantistoj, sed la albumoj estis pruntitaj al diversaj societaj organizaĵoj, kie diskutoj havis tre bonan rezulton. Ĝis hodiaŭ jam estis organizitaj prelegoj en 56 lokoj de Ĉeĥoslovakio kaj konstante venas postuloj pri la prunto de tiu ĉi unika libro. Laŭdinda fakto estas, ke la rondetoj en Trebiĉ preparis enkondukan skriban prelegon por ĉiuj. De plua rondeto estis la prelego surbendigita. Aliaj [[aktivulo]]j preparis [[diapozitivo]]jn, lauj vagas kun la libro. Alia rondeto preparis mallongan filmon pri diskuto, kiun instigis trarigardo de la bildoj. Kelkaj kluboj sukcesis pri prelego publiki artikolojn en tagaj gazetoj. Unu aktivulo fondis kronikon de eldiroj, kie ĉiu trarigardante povas skribi sian impreson pri la libro. La libro estis ankaŭ uzita por instruado en alta lernejo en studobjekto „radio�aktiveco **. Ni kredas, ke pluaj rondetoj ankaŭ disvolvos novajn metodojn kaj [[maniero]]jn por la plej efika eluzo de la bilda dokumento. Mi volas esprimi sinceran [[danko]]n al la japanaj pacamikoj, kiuj donis per la eldono de libro decidan paŝon...|[[Drahomir Koĉvara]]. [[Der Esperantist]] n112 feb. 1982}} ===[[Hispanujo-Elvoko al la Pacifismo]]=== [[Herbert Runham Brown]]. '''Hispanujo-Elvoko al la Pacifismo'''. Eld. la aŭtoro, [[Enfield]], 1937(?) {{citaĵo|Interese kaj klare prezentas la vidpunkton de la absolutista militrifuzanto pri la nuna situacio en [[Hispanio]], kaj la problemoj naciaj kaj personaj (ekz., “Se mi estus en Hispanujo!”) kiujn ĝi levas. Lingve bonega. |[[La Brita Esperantisto]] - Numero 383, Marto (1937)}} ===[[Hispanujo (gvidlibro)]]=== [[Francisco Javier Sánchez Cantón]]. '''Hispanujo'''. Eld. Reĝa Delegito por Turismo kaj Artkulturo, Madrido, 1926. {{citaĵo|Ĉi tiu bela libro estas havebla senpage de ĉiu Esperanta grupo aŭ Asocio por sia Biblioteko, per peto pri tio al la Reĝa Delegito por Turismo, Romantika Muzeo, Strato S. Mateo, Madrid, per ilustrita poŝtkarto kiel eble plej bele kaj esperante verkita ; kaj prefere kun la [[stampo]] de la grupo aŭ asocio. |[[La Brita Esperantisto]] - Numero 256, Julio (1926)}} ===[[Historio, instruoj kaj valoro de la Baha’i-movado]]=== '''Historio, instruoj kaj valoro de la Baha’i-movado''' trad. [[Hermann Grossmann]]. Eld. [[Esperanto-komitato de la Baha’i-movado]], Hamburgo, 1925(?) ===[[Historio pri la Skismo en la Laborista Esperanto-Movado]]=== "Historio pri la Skismo en la Laborista Esperanto-Movado. Dokumentaro, — kiu montras la kaŭzojn kaj respondecojn, kaj preparas la bazon por unueca agado." Eld. [[SAT]], Parizo, 1935(?) {{citaĵo|Ĉi tiun broŝuron nepre devas legi ĉiu, kiu interesiĝas pri la laborista Esperanto-movado. Laŭ la antaŭparolo, la kompilintoj “klopodis paroligi nur faktojn, dokumentojn”, kaj ĝia ĉefa valoro estas la interesa kolekto da gazet-artikoloj, leteroj, k.t.p., pri la evoluo de [[Sennacieca Asocio Tutmonda]], la agado de la komunista opozicio, la transpag-malpermeso rilate al la SATmono en Moskvo, kaj la fondo de nova [[Internacio]] — I.P.E. Kompreneble, la komentoj ne pretendas senpartiecon, kaj la “alia flanko” vidas la aferon de mala vidpunkto (vidu, ekz., Sur Posteno, Jan., 1935). Sed ĉu oni konsentas aŭ ne, oni ne povas ignori la verketon.| J.F. [[La Brita Esperantisto]] - Numero 365, Septembro (1935)}} ===[[Homaranismo en praktiko]]=== '''Homaranismo en praktiko: Projekto kaj opinioj pri la Domo de Homamo. La plej grandiosa entrepreno en Esperantujo'''. Eld. [[Oomoto]] Internacia, Parizo, 1932(?) ===[[La Homo, kiun Milionoj aŭskultas]]=== [[Gunnar Furhanimar]]. '''La Homo, kiun Milionoj aŭskultas (Stanley Jones kaj Lia Mesaĝo).''' Eld. [[Kristana Eldonejo]], Stockholm, 1946? {{citaĵo|Jen biografieto, kun portreto, de [[Stanley Jones]] : homo, kiu eble pli multe ol iu ajn alia helpis interpreti la [[Kristanismo]]n al [[Brita Hindio|Hindujo]], kaj Hindujon al la Okcidento. Ni legas pri Ha laboro kiel Kristana [[evangeliisto]] ĉe hinduoj, islamanoj, ateistoj, [[komunisto]]j, kaj teozofoj ; per prelegoj, [[diskutado]], seminario, kaj alimaniere; lia [[vojaĝado]] en Hindujo, ĉinujo, Aŭstralazio, [[Usono]], Sudameriko; la argumentoj de [[oponanto]]j; renkontoj kun [[Mohandas Karamchand Gandhi|Gandhi]] kaj aliaj [[eminentulo]]j ; liaj laborprincipoj ; lia sinteno pri multe da aktualaj kaj gravaj demandoj. Ofta malhelpo estas la fia vivo de Eŭropanoj nekristanaj. En iu urbo (ni legas) du [[Eŭropano]]j duelis, kaj ambaŭ mortis. Bonkore la Hindoj enterigis ilin. Dezirante honori la mortintojn, la Hindoj decidis post pripenso, ke la mortintoj certe amos tion en la morto, kion ili amis en la vivo. Do sur la tombon la Hindoj metis [[cigarskatolo]]n kaj brandobotelon ! En la dua parto iom ĝenas ofta ripeto de ''“ Jones diras . . . , Jones opinias . . . ”''. Tamen oni tute ne celas prezenti iun [[teologio]]n aparte Jones’an, sed nur resumi la esencon de liaj “ok gravaj verkoj" (Kial ne listigi ilin ?) —verkoj mondfamaj, vaste legataj, kaj tradukitaj multlingven. Efektive la paĝoj estas pensigaj kaj meditindaj, ĉu la leganto estas Kristano, aŭ ne. Jen kaj jen troviĝas malofta preseraro (stranga petolaĵo de la presista diablo sur p. 97), aŭ esprimo lingve iomete kritikebla. Sed ĉiuokaze, la verko ne pretendas esti [[literatura majstraĵo]]. Entute la stilo estas simpla, klara, kaj ĝenerale tre bona. Anstataŭ ''kriplino, Filipona, Fidji, Nasaret, farizeo, balsamita'', mi preferus ''kriplulino, Filipina, Nazaret, fariseo, balzamita'' (pli bone, ĉe nomo Biblia, uzi la formon Biblian). La Angla prononco de Jones estas ne ''Ĝons'', sed ''Ĝoŭnz''.|[[Montagu Christie Butler|M.C.B.]] [[La Brita Esperantisto]] - Numeroj 501-502 jan-feb 1946}} ===[[Hon Dat]]=== [[Anh Duk]]. '''Hon Dat''' trad. [[Ngujen Minh Kinh]]; [[Ngujen MinhTung]] kaj [[Ngo Quy Toan]]. [[Hanoi]]: [[Fremdlingva Eldonejo (Hanojo)|Fremdlingva Eldonejo]], 1968. - 446 p. {{citaĵo|Laŭ la antaŭparolo de [[Tran Bach Dang]], Prezidanto de la Konsilantaro de Verkistoj kaj Artistoj de [[Sud-Vjetnamio]], tiu ĉi romano estas vivovera rakonto okazinta en la vilaĝeto Hon Dat, ĉirkaŭ la jaro 1961. Tie, pli ol mil soldatoj, ekipitaj per plej bonaj armiloj eĉ kun helpo de militŝipoj, devis rezigni sian [[batalo]]n, post dektaga kolizio kontraŭ 19 [[gerilano]]j, inter kiuj troviĝis du knaboj, deksepjara kaj dektrijara, tri virinoj kaj sepjara infanino. Post la unua renkonto, kiam, interne de individuaj truoj en la tero, la gerilanoj surprize atakis la soldatojn sur la senŝirma kampo meze de rizejoj plagitaj de kamuflitaj foskaptiloj kien la soldatoj multnombre glitfalis, ili devis forkuri kaj rifuĝi en kaverno, de kie, dum la dektaga sieĝo, preskaŭ sen akvo kaj sen rizo, la gerilanoj kuraĝe defendis sin mortigante pli ol 100 soldatojn de la [[Vjetnama Respublika Armeo]] krom usonan konsilanton. La tuta romano celas glorigi la fanatikan batalvolon de homoj serĉantaj la reunuiĝon de sia patrujo kaj la propran vojon al feliĉo, sen interveno de fremdaj potencoj devigantaj perforte la realigon de io, kio ofendas la sendependan [[spirito]]n de tiu suferanta popolo de herooj profitante samtempe la okazon por politike propagandi. Samkiel «[[Kun la defendantoj de Kon Ko]]», el la sama eldonejo, la romano, en flua lingvo, klare kaj senerare, laŭ [[stilo]], foje estas korektebla la uzado de la prezenco anstataŭ la preterito en verbaj tempoj, eble influataj pro nacia [[esprimmaniero]].|J. DEVIS. [[Boletín]] n170 (nov 1968) }} ===[[Humoraj felietonoj]] === '''Humoraj felietonoj'''. [[Jakobo Ŝapiro]], 1923, eldonejo [[Esperanto Triumfonta]] en [[Horrem]] apud [[Kolonjo]]. ===[[Humoraĵoj (Baucon)]]=== H. Baucon.^{<small>[?]</small>} '''Humoraĵoj''', antaŭparolo de [[Paul Gottfried Christaller]]. Eld. [[Oskar Ziegler]] & Ko., [[Marktredwitz]], 1919 {{citaĵo|Esperanto estas supernacia. Humoro estas internacia. Ambaŭ konstatojn refoje pruvas tiu nova kolekto da kvardek humoraĵoj, tradukitaj de Franca profesoro, eldonitaj en Germanio kun antaŭparolo de Prof. Christaller. Tiu lasta deziras, ke ĝi estu utila, kiel amuzilo por la malnovaj, kiel ekzercilo por la novaj, kiel varbigita por la estontaj samideanoj. Plenumu tiun trioblan esperon la belpresita stilkorekta posteŭlo de "[[Libro de l’ Humoraĵoj]]", de "[[Tutmonda Anekdotaro]]", k. t. p.|Esperanto n232 dec. 1919}} ===[[Hungaraj brodaĵoj]]=== *[[Ladislao de Spolarich]]. '''Hungaraj brodaĵoj'''. Eldonis [[Hungara Esperanto-Federacio]], Sashalom, kvartalo de la [[16-a distrikto de Budapeŝto]], 1937(?) {{citaĵo|Enhavas plejparte ilustraĵojn (25), kiuj prezentas la belegajn hungarajn brodaĵojn en variaj modeloj. La broŝuro ĉefe interesos virinojn. Prezo ne estas indikita ; verŝajne oni liveras la [[broŝuro]]n senpage, propagande por la hungaraj domindustriaj manlaboraĵoj|[[ Belga esperantisto]] n249 (nov 1937)}} <!-- == Ĥ == --> == I == ===[[La iglesia y el problema de la lengua auxiliar internacional]]=== [[Jerzy Korytkowiski]]. '''La iglesia y el problema de la lengua auxiliar internacional'''. Eld. [[Claret]], [[Barcelona]], 1981(?) {{citaĵo|LA IGLESIA Y EL PROBLEMA DE LA LENGUA AUXILIAR INTERNACIONAL de Jerzy Korytkowiski kun antaŭparolo de M. D. Chenu.—La eldonejo «Claret» el Barcelona aperigis ĉi tiun gravan verkon kies titolo jam plene anoncas la enhavon de la 142-paĝa libro, tre bone kaj klare presita. La aŭtoro funde analizas la problemon de la internacia komunikado de la [[katolika eklezio]] dum la jarcentoj kaj post varia kaj kompleta studado sub ĉiuj aspektoj, venas al la racia konkludo ke la internacia lingvo Esperanto estas la perfekta solvo de la problemo. Vere inda kaj leginda verko por ĉiu esperantisto kiu emas koni la pravajn [[argumento]]jn de nia strebado por tutmonda kompreniĝo kaj ankaŭ tre taŭga por la religiaj medioj ĉar ĝi prave pruvas ke nia nobla idealo estas sukcesinda. Ke ĝi okupu indan lokon je nia bretaro post atenta tralegado.|[[Ramon Molera i Pedrals|Ramón MOLERA]]. [[Boletín]] n245 (maj 1981)}} ===[[La Individualisma Socialismo]]=== Felix Lagalaure. '''La Individualisma Socialismo de D-ro Axel Fobertson Proschowsky'''. Eld. Rasa Virina Klubo,<small>^[?]</small> Paris, 1928? ===[[La Internacia Asocio de Poŝtmarkkolektantoj. Kio ? Kial ? Kiel ?]]=== '''La Internacia Asocio de Poŝtmarkkolektantoj. Kio ? Kial ? Kiel ?'''.<ref>La asocio ŝajne en la unua jardeko post la Dua Mondmilito estis faka esperantista asocio. Ekzemple [https://dlibra.kul.pl/Content/47764/52983.pdf troveblis noto pri kunveno de ĝi en la]{{404|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[UK 1953]] (en ''[[Esperanto-Post]]'' 11/1953, p. 128)</ref><ref>Aldona noto: la [[Esperanto-Ligo Filatelista]], faka esperantista asocio daŭridanta la agadon, fondiĝis nur en 1968</ref> Eld. XPDO, Berks,<small>^[?]</small> 1948(?), 16 pĝ. {{referencoj}} ===[[Internacia lingva komunikado]]=== Vidu [[Tadeusz Ejsmont]]. ===[[La Internacia Misia Konsilantaro]]=== Baronino van Boetzelaer van Dubbeldam kaj kaj van der Hoop van Sclechteren. '''La Internacia Misia Konsilantaro (I.M.K.): ĝia celo kaj ĝia tasko. ''' Eld. Nederlanda Misia Studkonsilantaro, Zeist, 1933(?) {{citaĵo|Faktoplena raporto pri klopodoj krei tutmondan kontakton inter la diversaj Kristanaj misioj ĉiulande por komuna helpo kaj konsilo. Ankaŭ pri la fine starigita Konsilantaro, kiu staras super ĉiu sekto aŭ dogmo, krom komuna amo kaj fideleco al Jesuo. Lingve ĝenerale bona.|[[La Brita Esperantisto]] - Numero 334, Februaro (1933)}} ===[[Internacia teatraĵetaro]]=== '''Internacia teatraĵetaro originale verkitaj teatraĵetoj de diverslandaj aŭtoroj'''. Eld. [[Belga Esperanto-Instituto]], [[Antverpeno]], 1931(?), 48 pĝ. {{citaĵo|Tiu ĉi eldonaĵo de « Internacia Eldonejo » apartenas al la kolekto de «Ilustritaj Rakontetoj» kaj «Internacia Dialogaro». Tiu ĉi libro kunmetita tre zorge de prof-o [[Alfred Kenngott]], enhavas mallongajn sed tre trafajn teatraĵetojn de diverslandaj aŭtoroj, inter kiuj ni citu [[Raoul Laporte]] (Germanio), [[Helena Hempel]] (Polio), [[Ludwig Krysta]] (Ĉeĥoslovakio), [[Louise Briggs]] (Anglio) kaj Lucette Faes<ref>poste post edziniĝo Lucette Faes-Janssens</ref> (Belgio). En nia belga organo ni rajtas speciale citi tiun ĉi lastan aŭtorinon, kiu verkis spritan kaj samtempe propagandan teatraĵeton «Esperanto kaj Amoro», kiu certe valoras ne nur agrablan legadon, sed reprezentadon dum intima Esperanta festo. Sed ankaŭ la aliaj meritas [[komplimento]]n. La tuta kolekto bone harmonias. Ankaŭ tiu ĉi verketo eliras la [[presejo]]n de « Belga Esperanto-Instituto », kiu tiel montras, ke ĝia laborejo laboras ĉiuspecajn presformojn.|[[Belga esperantisto]] n189 (okt 1931)}} {{referencoj}} ===[[International Radio Manual]]=== Epton, H. '''International Radio Manual (A Short Dictionary of Radio Terms. ENGLISH-ESPERANTO)'''. Eld. la aŭtoro, Londono, 1925. {{citaĵo|La libro enhavas gramatikon de Esperanto por angloj, ankaŭ esperanto-anglan kaj angla-esperantan radio-vortarojn. Por [[radioamatoro]]j tre necesa kaj rekomendinda libro.|[[Bulgara Esperantisto]] j06 n10, 1925}} === [[Ilustritaj esperantistaj poŝtkartoj]] === {{Citaĵo|La firmo [[Oskar Ziegler]], Bopserstrasse, 8^III [[Stuttgart]] eldonis serion da 6 poŝtkartoj, reprezentantaj virinajn mienojn kaj aĉeteblaj po [[spesmilo|Sm.]] 0.250 la serio da 6 poŝtkartoj, laŭ desegnaĵoj de Breuer.|[[Belga Esperantisto]] n050 (dec 1912)}} === [[Internacia Stenografiisto]] === '''Internacia Stenografiisto''' estis trimonata "oficiala organo de l'Internacia Asocio de la Esperantistoj-Stenografiistoj (IAES) kaj de l'Franca Societo de la Esperantistoj-Stenografiistoj", fondita en 1923 de [[Pierre Flageul]], kiu estis ĝia unua redaktoro. Redaktoro en 1934 estis [[Leon Paul Charles Cogen|Léon Cogen]]. La lasta numero estis tiu de decembro 1934. Antaŭe ĝi aperis sub la nomo "Rondiranta gazeto". '''Ekstera ligilo''': [https://search.onb.ac.at/primo-explore/search?query=any,contains,Internacia%20Stenografisto&tab=default_tab&search_scope=ONB_gesamtbestand&vid=ONB&offset=0 Jarkolektoj] de Internacia Stenografiisto (tie skribita "Stenografisto") en la [[Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj|Kolekto por Planlingvoj kaj Esperantomuzeo]] === [[La Internacia Organizo de la Esperanto Movado]] === Dro Smulder. ''La Internacia Organizo de la Esperanto Movado''. Eld. So Sleijtïers, [[Den Haag]], 1912? ===[[Islamo Esperantiste Rigardata]]=== Colin Evans. '''Islamo Esperantiste Rigardata''', 1946? {{citaĵo|Eble pli ol ĉio malhelpas la progreson de [[Esperanto]] la fakto, ke la ordinara homo, sciante nenion ajn pri la lingvo, tamen pro senbazaj antaŭjuĝoj, aŭ aŭdinte la epiteton "artefarita”, emas ĝin kondamni senesplore; kaj anstataŭ rigardi la faktojn aŭ serĉi la [[vero]]n, senkritike glutas kaj ripetas ĉiun absurdaĵon diritan de kontraŭuloj, mem egale sensciaj. La ideo, ke antaŭ ol esprimi opinion, estus dezirinde kontroli la [[fakto]]jn senpartie, malofte eniras lian kapon. Tamen por prijuĝi iun ajn demandon, estas konsilinde atenti ne nur la dirojn de oponantoj, sed ankaŭ tion, kion vere diras kaj kredas ĝiaj partianoj. Kaj oni kredu blinde nek al unu, nek al alia. Kiom el ni vere scias, kion kredas la [[Islamano]]j ? Multaj devus konfesi, ke ili ne funde esploris la demandon, kaj malmulton scias tre precize, studinte serioze nek la kontraŭ nek la por. Jen libreto, per kiu S-ro Evans prezentas al ni tion, kion pri sia religio diras klera Islamano mem. Li atentigas pri similaĵoj inter vortoj Zamenhofaj kaj Islamo ; klarigas la ĉefajn Islamajn doktrinojn kaj [[devo]]jn ; kaj rebatas popularajn miskomprenojn aŭ erarojn. Pri la temo mem ni ne parolos ĉi tie. Ĉu kelkaj asertoj pri [[Kristanismo]] estas justaj, oni povas malkonsenti. Sed Islamon la aŭtoro prezentas klare, racie, kaj alloge. Efektive, ni dubas, ĉu ekzistas tiel trafa resumo en Esperanto pri iu alia religio. Ni volus vidi en [[Esperanto]] similajn traktaĵojn, samstile kaj de klera kredanto verkitajn, pri ĉiu alia [[religio]]. Nenion oni perdas, kaj multon oni povas gajni, el scio kaj kompreno. Lingve la verko estas tre bona. ''Fraŭd-i'' estas radiko ne ofte renkontata, tamen utila kaj internacia. ''Elektriko'' d.e. ''[[elektro]]''. Ĉu kongregacio povas signifi preĝejan [[adorantaro]]n ? La frazo batali post malamiko volas cedi bezonas atenton.|[[La Brita Esperantisto]], n 493-494 maj-jun 1946}} == J == === [[De Jongste suksessen van hete Esperanto]] === '''De Jongste suksessen van hete Esperanto'''. Eldonis de ''Nederlandse Federatie van Arbeiders Esperantisten'', [[Federacio de Laboristaj Esperantistoj]] (la nederlandlingva sekcio de [[Sennacieca Asocio Tutmonda]]), Amsterdamo, 1921 — 16 paĝoj 16.5X11.5 cm. {{Citaĵo|Propaganda [[broŝuro]] en simpligita [[nederlanda lingvo]].|[[Belga Esperantisto]] n092-093 (okt-nov 1922)}} <!-- == Ĵ == --> == K == ===[[Kan Lik]]=== [[Ho Phuong]]. '''Kan Lik'''. Hanoi: Fremdlingva Eld., 1969. - 320 p. {{citaĵo|Kan Lik estas vjetnama heroino, kies faroj en la tragika milito de ŝia lando konsistigas Ia temon de ĉi tiu biografia romano. La verko estas diversflanke interesa, kaj ties Esperanta traduko spegulas la simplan kaj senpretendan stilon de niaj ĉinaj kaj vjetnamaj samideanoj. Ĝin onilegas facile kaj plaĉe.|[[Boletín]] n183 (jan 1971)}} ===[[Kantas la hungara skolto]]=== '''Kantas la hungara skolto: Hungaraj haj Skoltaj Kantoj.''' Eld. Szalay, Budapeŝto, 1933(?) {{citaĵo|Interesa kolekto da kantoj, multaj kun muziknotoj, kiu meritas atenton de ĉiu [[skolto]] aŭ muzikamanto Esperantista. Vortoj en Esperanto, kaj ofte ankaŭ en hungara lingvo. La Espero en B bemola estas tro alta por ordinara [[voĉo]].|[[La Brita Esperantisto]] - Numero 342, Oktobro (1933)}} ===[[Karpetoj transaltis la Drakpordon]]=== '''Karpetoj transaltis la Drakpordon'''. Eld. [[Ĉina Esperanto-Ligo]], Pekino, 1962(?) {{citaĵo|Infanlibreto alvenis tute nepripensite, kaj multe ĝojigis min. Mi rajtas esti infano kaj amuziĝi per la ĉarmaj bildoj, kaj per la mildega feliĉa rakonto pri kvin karpetoj kiuj multe naĝis, senbrue, foje kontraŭ la [[fluo]], unue en trankvila rivereto, poste en rapida torento, finfine en granda riveroj serĉis, demandis, evitis la barojn de la vojo, restis timigitaj de lokomotivo kaj trajno, ĝis finfine ili trovis la grandegan drakpordon, kaj preskaŭ nekredeble ili transsaltis ĝin kaj trovis... Oh, paradiza artEfarita lago, tio estas preskaŭ la ĉielo! La hirundo helpis ilin kaj transdonis salutojn al la avino. Neniu malamo, neniu venĝo, neniu malbonulo; estas bonaj kvalitoj por infana rakonto, senkompare multe pli bona ol tiuj de la t. n. filmoj por infanoj. Aĉetu ĝin, kaj certe vi ne eraros! |E. G. [[Boletín]] n133 (maj 1962)}} ===[[Katalogo de lingvoj]]=== '''Katalogo de lingvoj naturaj, popolaj, literaturaj, klasikaj kaj artefaritaj (provizora listo). Eld. UEA, ĝenevo, 1927, 40 paĝoj. {{citaĵo|Tiu studo enhavas jenajn ĉapitrojn: La Lingvoj de la homaro: Antikvaj lingvoj de la civilizacio; Modernaj kulturlingvoj de tutmonda graveco, kun proksimuma nombro de parolantoj por ĉiu el ili; La [[Lingvo internacia]] kun Mondlingva Statistiko, kiu enhavas la nomon, jaron kaj lokon de apero, nomon de la aŭtoro de 350 projektoj de internacia lingvo.|D-ro Harry Forta. [[Belga esperantisto]] n155 (jan 1928)}} === Katolika Esperantisto === '''Katolika Esperantisto''' estas oficiala organo de [[Katolika Esperantista Hispana Asocio]]. ===[[Katolika terminaro Esperanto-Español]]=== *Claramunt, Jozefo M. (1964): '''Katolika terminaro Esperanto-Español''', [[Tilburg]], [[Internacia Katolika Informejo]], 1964, 56 p., 20, broŝ., Serio de IKI {{citaĵo|En plaĉa broŝura formato kaj klare legebla teksto, la 56 paga terminaro de H.G. Wonnemakers S.J. kaj P. Huberteno O.F.M., aperas nun en la hispana traduko de J. M. Claramunt Sch. P. kiel 5a broŝuro en la Serio de I.K.I. kaj riĉigas la jam abundan fakan vortararon ekzistantan en la Internacia Lingvo. Tiu libreto, kiu speciale interesos la katolikanojn, enhavas laŭ aboca ordo pli ol mil okcent katolikajn terminojn. La traduko estas ĝenerale bona kaj ni devas gratuli la tradukinton pro la laboro farita; tamen, en venontaj [[eldono]]j oni devos korekti kelkajn misaĵojn kiuj enŝoviĝis en la tekston.|N. L. ESCARTIN. [[Boletín]] n149 (maj 1965)}} ===[[Kantono sub bombardo de japanaj aviadiloj]]=== J. O. Thompson. '''Kantono sub bombardo de japanaj aviadiloj'''. Eld. Johan H., Kantono , 1939(?) {{citaĵo|Ĉinujo en Flamoj - 22 karikaturoj aŭ skizoj de ĉinaj artistoj, kun Esperanta teksto. La volumeto prezentas la ĉinan sintenon kontraŭ la japana invado. |[[La Brita Esperantisto]] - Numero 408, Aprilo (1939)}} ===[[La Kialo]]=== R. A. Laidlaw. '''La Kialo''' trad. F. H. Hanbury kaj Luyken. Eld. Walters Brothers, Londono, 1930(?) 64 pĝ. {{citaĵo|Fama religia traktato, jam eldonita en 14 lingvoj.| [[La Brita Esperantisto]] - Numero 309, Januaro (1931)}} ===[[Kiel atingi Edinburgon]]=== '''Kiel atingi Edinburgon. Al Kontinentaj partoprenontoj de la 18a Universala Kongreso de Esperanto.''' Eld. [[James H. Fitton |J. H. Fitton]], [[Huddersfield]], 1926(?), 10 pĝ. {{citaĵo| Ilustrita broŝuro pri la Londona kaj Nordorienta Fervojo|[[La Brita Esperantisto]] - Numero 256, Julio (1926)}} ===[[Kiel Farigi Kreanto Facile kaj Rapide]]=== Petro Den. '''Kiel Farigi Kreanto Facile kaj Rapide'''. Eld. [[Moraviaj Esperanto-Pioniroj]], 1935(?), 230 pĝ. {{citaĵo|Vidante la vivon kiel serion de eksperimentoj, el kiuj nur la sukcesaj estas kreaj, la aŭtoro provis formuli teorion pri la leĝoj de la kreado, kun la celo helpi al la homoj konstrui pli perfektan mondon. Farante krean eksperimenton, oni devas izoli du eksperimenterojn, kiuj estu kontraŭecaj, sed kiuj tamen enhavu ian komunan [[faktoro]]n. La eksperimenteroj sin kontraŭstaras kiel la pozitivo—la negativon, la viro—la virinon, la progreso—la konservemon, la produktanto—la konsumanton. La pozitiva elemento rigardas al la estonteco, la negativa al la estinteco; la pozitivo celas la unuecon, la negativo—la diversecon. Krea eksperimento faras ekvilibron, [[harmonio]]n, inter la du eroj, kiuj per tio perdas siajn karakterizajn trajtojn kaj kunfandiĝas en novan, tute proprakarakteran tuton. La [[sukceso]]n de la krea ago kondiĉas la ekzisto, en ĝusta kvanto, de ia eraremo, ia pekemo; per ĉiu sukcesa [[eksperimento]] oni iom malpliigas la eraron, la pekon, kaj samgrade alproksimiĝas al la perfekteco. Detale eksponinte la teorion, helpe de analogia rezonado, Petro Den prove aplikas ĝin al konsidero pri iuj gravaj problemoj de la nuntempa mondo; per ĝi li esploras la rilatojn inter la milito kaj la paco, inter la [[reganto]]j kaj la regatoj, kaj inter la scienco kaj la arto. Povas esti ke la teorio en si mem nemulte valoras, sed oni rajtas senhezite rekomendi la verkon kiel tre interesan provon de unu homo ekvilibrigi siajn diversecajn ideojn en la kadro de filozofia leĝaro. La nomo de la eldonfirmo garantias pri la ĝenerala kompetenteco de la traduko ; nur pri detaloj de lingvo-uzo oni povus disputi.| [[Alec Venture]]. [[La Brita Esperantisto]] - Numero 373, majo (1936)}} ===[[Kio estas Socikredito?]]=== Social Credit Coordinating Committee. '''Kio estas Socikredito?'''. Eld. Gordon House, [[Nottingham]], 1947(?) {{citaĵo|Ĉi tiu broŝuro tre klare prezentas la [[ideo]]jn pri ekonomia reformo kiujn iniciatis majoro C. H. Douglas, kaj kiuj (sub la nomo ''Social Credit'') trovas konstante pli grandan [[akcepto]]n. La verko estas malgranda, sed ĝiaj 41 paragrafoj tre klare prezentas la [[afero]]n, sub la rubrikoj ''Graveco de la individuo, Celo de industrio, Manko de mono, [[Eksporto]] ne estas solvo, De kie la mono venos? Nacia kredita departemento, [[Vendado]] subkosta (Justa prezo), Nacia [[dividendo]], [[Libereco]] de elektado. La traduko, farita de [[John Leslie]], estas modela. Ni prefere dirus ''investi'', ol ''plasi''. Ĉu ''Socia [[kredito]]'' ne estus pli agrabla formo, ol Socikredito?|[[La Brita Esperantisto]] - numeroj 509-510 sep-okt 1947}} ===[[Kion rakontas amikoj de Peĉjo]]=== Hermynia Zur Mŭhlen. '''Kion rakontas amikoj de Peĉjo''' trad. "Senheredigito". Eld. [[Sennacieca Asocio Tutmonda]], Leipzig, 1928(?) ===[[Kiu estas kiu inter Nord-Amerikaj Esperantistoj]]=== '''Kiu estas kiu inter Nord-Amerikaj Esperantistoj'''. Eld. Postnikov. ===[[Kiu estas Jozefo?]]=== [[Johan Valano]] kaj Vjekoslav Iveziĉ. '''Kiu estas Jozefo?'''. Eld. [[Internacia Kultura Servo]], Zagrebo, 1984. {{citaĵo|Bildstria [[rakonto]] en facila lingvaĵo, verkita kiel ekzercolegaĵo akompane al „la zagreba instrumetodo".|[[Der Esperantist]] n130_feb. 1985}} ===[[Kiuj semas plorante]]=== [[Éva Tófalvy]] kaj [[Oldřich Kníchal]]. ''Kiuj semas plorante, romano'', 1984, 107 paĝoj, [[Universala Esperanto-Asocio]], Roterdamo,<ref>(eo) [https://www.youtube.com/watch?v=z8Ern0dcNN4 Kiuj semas plorante... - Nicola Ruggiero], YouTube-filmeto</ref>, ISBN 9290170298. Romano kiu ricevis la premion "Raymond Schwartz"<ref>(eo) [https://www.esperokatolika.org/ek19761980/ek1979_05.htm#11 Premio "Raymond Schwartz] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20221215174214/https://www.esperokatolika.org/ek19761980/ek1979_05.htm#11 |date=2022-12-15 }}", Esperanto Katolika, n-ro 5, 1979.</ref> (elp. Ŝvarc), kvazaŭ taglibro de homo, kiu erarvagas sub influo de [[Faŝismo|faŝisma]] ideologio<ref>(eo) [https://katalogo.uea.org/katalogo.php?inf=2241&id=786&recenzo=montru#ek Recenzo de Don Harlow], UEA</ref>. {{citaĵo|«Kiuj semas plorante...» estas psikologia, intima romano, kvazaŭ taglibro de la protagonisto, kiu rakontas pri siaj viveventoj kaj siaj psikaj sintenoj kaj reagoj al la vivo. La aŭtoroj montras, kiel homo povas erarvagi sub la influo de politika ideologio ĉi-kaze naziismo — ĝis perfido al siaj kunhomoj kaj eĉ intimuloj. La stilo estas modera, sen superfluaj precizigoj. La konstruo estas kohera, ne dispeciĝas en ĉapitrojn. Personecaj karakterizoj estas sukcesaj, sociaj kaj politikaj eventoj klarigas el cele efikantaj dialogoj kaj sobraj evidentigoj. Por la Premio konkursis dek manuskriptoj de naŭ aŭtoroj el ses landoj. Eva Tófalvi naskiĝis en Mohacs, Hungario, en 1947-a. Ŝi estas diplomito de la [[Universitato Eötvös Loránd]], [[Budapeŝto]], pri la hungara kaj Esperanta [[filologio]]j. Si jam gajnis kvar aliajn premiojn en la Belartaj Konkursoj de UEA. Ŝi estas la ĉefaŭtoro de «Kiuj semas plorante...». Oldrich Kníchal naskiĝis en [[Humenné]], [[Ĉeĥoslovakio]], en 1939-a. Li finstudis historion kaj filologion en [[Prago]]. Ekde 1981-a li estas redaktoro de la slovaklingva gazeto en Budapeŝto. En 1982-a li gajnis la Premion Luigi Minnja [''tiel''] pro eseo, Eva Tófalvi kaj Oldrich Kníchal estas geedzoj.|Suno. [[Boletín]] n264 (jul 1984)}} {{referencoj}} ===[[Konciza Kompendio por ludi la Klavaron per Klavarskribo]]=== '''Konciza Kompendio por ludi la Klavaron per Klavarskribo'''. Klavarskriba Instituto, Londono, 1948(?) 16 pĝ. {{citaĵo|Jen gvidlibro en Esperanto por la [[lernado]] de genia sistemo de muzika notacio kiu havas Esperantan nomon : “[[Klavarskribo]]”. Antaŭ proksimume 15 jaroj, Cornelius Pot, nederlanda sciencisto kun pasio por [[muziko]], elpensis novan sistemon de muzika notacio, kiu forigas kelkajn el la malfacilaĵoj kaj komplikaĵoj, kiuj ofte senkuraĝigas la lernanton de la piano per la malnova notacio. La sukceso de la metodo iris de lando al lando, kaj nur la postmilitaj malfacilaĵoj (ekz, papermanko) malhelpis ĝian pli rapidan disvastiĝon. Nun, kuraĝigite de ĉiam pli granda aro de diversnaciaj uzantoj, la eldonisto, mem fervora Esperantisto, decidis aperigi ĉi tiun lernolibron en [[Esperanto]]. Per ĝi la jam senkuraĝiĝinto aŭ la nova aspiranto povas eklerni, kaj je sia surprizo tuj provi kaj reprodukti jam konatajn ariojn. Troviĝas pli ol 10,000 diversaj muzikaĵoj en la klavara sistemo. |[[La Brita Esperantisto]] - numeroj 521-522, septembro - oktobro (1948)}} ===[[Konfeso (romano)]]=== [[Milka Pogaĝic]]. '''Konfeso''' trad. [[Antonija Jozičić]]. 1914(?) ===[[Konturo de Oomoto]]=== '''Konturo de Oomoto'''. Eld. Propaganda Oficejo, [[Kameoka]], 1932(?) {{citaĵo| Libreto de propagando|[[Brazila Esperantisto]] 1932 j23_n01-03_jan-mar.}} ===[[Kortfattet Oversigt over Worms’ System paa Esperanto]]=== [[Robert Kreuz]] kaj A. Worms. '''Kortfattet Oversigt over Worms’ System paa Esperanto'''. Eld. Stenografisk Tidsskrift, [[Horsens]], 1934(?), 8 pĝ. {{citaĵo|Resuma adapto por Esperanto de la [[stenografio]] Schrey-Worms. Klare presita, sed tro konciza por utili al tiu, kiu ankoraŭ ne scias la sistemon. |[[La Brita Esperantisto]] - Numero 349, Majo (1934)}} ===[[Kudlago, la malgranda eskimo]]=== [[Nienke van Hichtum]] '''Kudlago, la malgranda eskimo''' tradukis S.D. Mannoury. Eld. Societo Esperanto, Stockholm, 1935(?), 40 pĝ. {{citaĵo|Libreto por novuloj kaj junuloj, kiun ili kun ĝojo kaj utilo legos. La simpla, reala rakonto pri la simpatia eskima bubo Kudlago vekos nian simpation por li kaj lia popolo. La lingvaĵo estas glata, kaj oni plene povas rekomendi la libron al komencantoj kiel ankaŭ al pli lertaj esperantistoj, kiuj deziros sin distri per legado de interesa rakonto. La kovrilo prezentas tutpaĝan originalan bildon de la malgranda Kudlago kaptanta fiŝojn.|[[Bulgara esperantisto]] j.17 n.05-06 jan.-feb. 1936}} ===[[Kudra kaj Trika Terminaro]]=== Myrtle Verda kaj Vilĉjo Verda. '''Kudra kaj Trika Terminaro'''. 1948(?) {{citaĵo| Oni ofte diras, iom ŝerce, ke se kunvenas du Esperantistoj, ili babiladas en Esperanto, sed ke du Esperantistinoj post la unuaj [[frazo]]j emas fali en la nacian lingvon, pro la [[manko]] de teknikaj terminoj pri vestaĵoj kaj aliaj aferoj kun [[intereso]] por virinoj ! Jen provo almenaŭ parte forigi tiun mankon. Efektive vestoj kaj ŝtofoj diferencas ĉiulande kaj ĉiuepoke ; kaj ĉiu fabrikisto emas konstante elpensi por siaj varoj novajn fantaziajn nomojn, baldaii forgesota,iii ; oni do povas dubi, ĉu estas eble aŭ eĉ dezirinde, doni internaciajn nomojn al [[afero]]j pure naciaj, lokaj, aŭ efemeraj. [[Kudrado]] kaj trikado, tamen, prezentas [[kampo]]n internacian kaj gravan, ĝis nun ne sufiĉe atentitan. Al mi, laiko, ŝajnas, ke Ges. Verda bone kompilis ĉi tiun provan [[terminaro]]n; tamen ili saĝe kaj modeste petas komentojn kaj proponojn por plibonigo. Ili mem proponis nur jenajn [[neologismo]]jn : '''''ĉika''' (prefere ol ŝika), chic ; [[nilono]], nylon ; [[plasto]], plastic (material) ; '''tredi''', thread (fadenon en kudrilon, stangon tra ringoj, laĉon tra truoj) ; [[tredilo]], bodkin ; '''trikroĉi''', tricot. Aliaj radikoj jam uzitaj estas ''[[bajeto]], baize ; [[ĉeniljo]], chenille ; '''eskalop-i''', -os scallop ; '''kordur(oj)o''', corduroy ; [[mohajro]], orli (hem), '''sarsen(et)o''', [[silesio]], [[vincjo]], '''-eto''', wincey -ette''. Ĉu ''merceri— mercerize'' ([[Robert Kreuz|Kreuz]]) aŭ ĉu (laŭ la [[Terminaro]] kaj [[PV|P.V.]]) ''mercer-o - mercery ?'' Por ''to mercerize'' la internacia [[formo]] estas ''mercerizi''.|[[La Brita Esperantisto]] - Numeroj 513-514 jan-fev 1948}} ===[[Klereco por Hodiaŭ kaj Morgaŭ]]=== '''Klereco por Hodiaŭ kaj Morgaŭ'''. Eld. [[Verlag Zeit im Bild]], Dresden, 1971(?) 68 paĝoj . {{citaĵo|La broŝuro tem as pri la kleriga sistem o socialism a funkcianta en la [[Germana Demokrata Respubliko]]. Sendube ĝi havas por niaj pedagogoj aplikeblajn sugestojn en la kampo de la edukado. Aparte interesa estas la rubriko 'Kunlaboro de lernejo kaj gepatroj’. Leginda kaj pensiga broŝuro kun pozitivaj ideoj rilate al kelkaj problem oj, kiuj tutm onde plagas la klerigan sistemon.|[[Fernando de Diego|F. de Diego]]. [[Boletín]] n185 (maj 1971)}} === [[Kleine Esperanto Sprach lehre]] === [[Herman Böbs]]. '''Kleine Esperanto Sprach lehre'''. Ader & Borel, Dresden, 1918. {{citaĵo|Bona gramatiko, sufiĉe kompleta en malgranda volumo, praktike aranĝita kun bonaj ekzemploj. En la estontaj eldonoj, kiujn ĝi meritas, estu evitataj kelkaj lingvaj kaj logikaj malbenoj, kiel ekz. "La botisto flikas tiajn ŝuojn, kiuj estis difektataj"; "preferi ovaĵon ol viando" (intence ol anstataŭ al. Kial?); "en nia lingvo estas amaso da lerninda" (lernindaĵoj). "Rapidvagonaro ne haltas en ĉiu stacio kaj bezonas tial proksimume nur la duonan tempon pro sia preskaŭ duobla rapideco" (du katŭzoj nekorekte kunigataj per tial kaj pro), "la tramvojo, kies elektraj veturiloj estas nur duope aŭ triope, dum fervoja vagonaro enhavas ofte 30 vagonojn ("Elektra" estas nur la motora veturilo, ne la senmotoraj vagonoj). |St. Esperanto n238 jun 1920}} ===[[La Kolorigisto-aerveturanto]]=== V. Godineau. '''La Kolorigisto-aerveturanto''', traduko de la grupo Esperantista de Monako, 1905. {{citaĵo|La Kolorigisto-aerveturanto estas la titolo de -24-paga broŝureto tradukita de la grupo Esperantista de [[Monako]], kaj ''tre bone'' tradukita. Ĝi estas rakonteto de aventuro en [[balono]]; kaj troviĝas en la [[Kolekto Esperanta aprobita de d-ro Zamenhof|Kolekto Aprobita]] ; ĝia prezo estas 30 centimoj (4 pencoj afrankite). Tre taŭga kiel [[legolibro]] en la kursoj de lernantoj.|[[La Brita Esperantisto]] - Numero 006, junio (1905)}} === Komerca Foiro de Paris === '''Komerca foiro de Paris 10 — 25 Majo 1921'''. 4 paĝoj 16 X 24 cm. {{Citaĵo|Belaspekta sur luksa papero presita prospekto kun 4 fotografaĵoj. La Komitato de la Foiro sciigas ke ĝi korespondas per ĉiuj lingvoj, speciale per Franca lingvo kaj Esperanto.|[[Belga Esperantisto]] n075-076 (maj-jun 1921)}} ===[[Komercaj leteroj (Berthelot kaj Lambert)]]=== [[Paul Berthelot]] kaj [[Charles Lambert]]. '''Komercaj Leteroj''' . Eld. [[Hachette]], Parizo, 1903. {{citaĵo|Samtempe la « Fundamenta Krestomatio » de Dro Zamenhof, ni ankaŭ ricevis «Komercaj leteroj » de niaj amikoj P. Berthelot kaj Ch. Lambert; prezo 0,50 franko, ĉe Hachette kaj Kio (''tiel'') kaj ĝiaj tenejoj. Tiu broŝuro enhavas multajn modelojn da leteroj, avizoj, kambioj, reklamoj, anoncoj, k. t. p. kiuj gvidos la komercistojn kaj permesos al ili facile kaj ĝuste redakti iliajn esperantajn skribaĵojn. Dezirante fari persone specialan [[propagando]]n ĉe la komercaj Societoj, ni petas amikojn sendi al ni ĉiujn komercajn presaĵojn, kiujn ili ricevus aŭ almenaŭ sciigi nin pri tio. De nun ni dankas ilin.|[[La belga sonorilo]] - Numero 016, Decembro (1903)}} ===Konsiloj al Esperanto-Instruistoj=== '''Konsiloj al Esperanto-Instruistoj'''. Eld. Esperanto-Instituto de Estonio, Tallinn. 1928. {{citaĵo|KONSILOJ REKOMENDOJ KAJ KLARIGOJ por la kandidatoj al la Esperantoekzamenoj, aranĝataj ĉe la suprecitita Instituto. Sespaĝa folio. |[[Belga esperantisto]] n168-169 (feb-mar 1929)}} === [[Kondiĉoj de la Armistico]] === '''Kondiĉoj de la Armistico'''. Novembro 1918, en angla kaj Esparanta lingvoj. Tiun ĉi dokumenton eldonis la [[BEA]], literatura kaj debata Societo por elmontri la taŭgecon de Esperanto por gravaj internaciaj aferoj. La oficiala angla teksto (kiel ĝi aperis en la ĵurnaloj) estas prezentita, kune kun Esperanta traduko. Brita Esperanto-Asocio. ===[[Kristana kulturlaboro en nia tempo]]=== Erik Hj. Linder.''' Kristana kulturlaboro en nia tempo: Prelego ĉe tutŝtata kunveno de la svedaj liberaj Eklezioj'''. Eld. Esperanto-Missionen, Nora Stad. Svedujo, 1957. Broŝ 28 p.. 12X19. {{citaĵo|La aŭtoro konstatas ke nuntempe “ mirige malmultaj kristanoj sin okupas pri arto. ” Li reĵetas la ideon ke tio sekvas el la fakto ke ” la plej grava kultura kontribuo de la kristana eklezio tutsimple estas prediki evangelion al homoj por konvertiĝo kaj saviĝo. ” Li emas kredi ke la ebla kaŭzo de la manko pli ĝuste estas ke " la nun ekzistantaj kristanaj grupoj ial fariĝis malpli konvenaj kiel kulturmedioj. ” Artistoj ja kaj ĝenerale ĉiuj homoj kiuj kreas lon novan sur la kampo de kulturo kaj scienco, malŝatas la malnovan kaj la laŭkutiman ; ili " provas eviti ĉiuin pretajn opiniojn, ĉiujn liniile rektajn [[direktivo]]jn. ” Siaflanke " la katolika eklezio (kaj la angla alteklezio) sukcesis krei favoran kulturan medion. ” Do, se ankaŭ ” la sveda [[kristanaro]] volas formi kulturan medion, tiam ĝi estu vigle diferencigita medio, ne uniformita tia ", kiu " entenu ĉiajn celadojn kaj [[intereso]]jn ” , konkludas la aŭtoro.|F.C. [[Belga esperantisto]] n358 (sep-okt 1958)}} {{citaĵo|La verkisto, profunde kristana kredanto en ĉi tiu broŝuro tre bone pristudas la [[problemo]]n laŭ plej larĝa kompreno: artoscienco-politikoj pri la rilato inter Kristanismo kaj Kulturo. Estas rimarkinde, ke la pensoj de Erik Hj. Linder koincidas en multaj aspektoj kun unu el la lastaj Mesaĝoj de la Papo [[Pio la 12-a]], en kiu oni asertas, ke ĉiu kulturo fundamentas en la religio. Malgraŭ la fakto, ke la aŭtoro estas [[protestanto]], sur paĝo 18 vi trovos bonajn vortojn pri la [[Katolika Eklezio]], kiu vere imponas pro sia firma doktrino. Legante tiun ĉi broŝuron, oni povas konstati, ke la aŭtoro ne lasas sin konsterni pro la plej modernaj eltrovoj, sed restas firme staranta sur la kristana fundamento, kiel la nura bazo por feliĉo kaj ĝojo.| J. JUAN FORNÉ. [[Boletín]] n113 (jan 1959)}} ===[[Kristo kaj Hitlero]]=== H. Boschma. '''Kristo kaj Hitlero''' trad. M.F. Roelants. Eld. [[Tijdsivoom]], [[Lochem]], 1939(?) {{citaĵo|La Nederlanda eldono de ĉi tiu verketo jam atingis la sepan eldonon. En la Biblio ni legas, ki iam [''tiel''] grandaj homamasoj kunvenis, por aŭskulti [[Kristo]]n. Nuntempe la homamasoj emas forgesi Kriston, kaj prefere aŭskultas iun [[Jiddu Krishnamurti|Kriŝnamurtin]] [''tiel''], [[Josif Stalin|Stalinon]], [[Benito Mussolini|Musolinon]], aŭ [[Adolf Hitler|Hitleron]]. Kiel klarigi la eksterordinaran kaj preskaŭ senliman influon, kiuj tiaj gvidantoj malsamaj inter si posedas super la [[animo]] de homoj inteligentaj kaj eĉ religiaj ? Ĉu Kristo vere perdas sian signifon por la homaro ? Kial oni kreas por si novajn diojn ? Traktaĵo interesa kaj aktuala. Esperanta stilo sufiĉe klara, tamen plibonigebla. |[[La Brita Esperantisto]] - Numero 416, Decembro (1939)}} ===[[Kun la defendantoj de Kon Ko]]=== [[Ngujen Khai]]. Kun la defendantoj de Kon Ko. Hanoi: Fremdlingva Eld.,[1967]. - {{citaĵo|Novelo, kiu rakontas pri la heroaĵoj de la defendantoj de [[Kon Ko]], «Insulo de l’ herboj», kontraŭ la atakoj de usonaj militŝipoj kaj aviadiloj. Tiu insuleto, situanta je tridek kilometroj for de la kontinenta [[Nord-Vjetnamio]] kaj proksime de la 17a paralelo, kvankam ampleksas nur kvar kvadratkilometrojn, tamen, depost la komenco de la usona-eskalado, fariĝis morala bastiono por la tuta popolo pro siaj impetaj rebatoj kontraŭ la ĉiutagaj bombardadoj de tiel potenca malamiko. En tiu malŝirmata antaŭposteno de sia lando, ties defendantoj heroe batalas, kvazaŭ tio estus lia normala vivo. Tiuj junuloj, pli malpli dudek jaraj, plenaj de batalvoko preskaŭ ne konis veran pacon, ĉar la unua rezistado kontraŭ la francaj koloniistoj ja okazis dum ilia infaneco. Tre sobraj pro kutimo, ili ne multe bezonas por sia nutrado. Akvo kaj rizo sufiĉas, sed, krom tio, ili havas abunde [[krabo]]j kaj sovaĝaj legomoj kaj herboj por regali sin. Kovritaj per toloj de usonaj paraŝutoj kiel pluvaj ŝirmiloj, bone kamuflitaj per [[liano]]j kaj ĉiam en tre malgrandaj grupetoj, ili ne facile povas esti trafitaj de la malamiko kaj, tiel, la insula malsanulejo ordinare estas preskaŭ malplena. Foje, post furioza artileria duelo, dum kiu la insuleto estis batita per tunoj da [[bombo]]j kaj centoj da raket-kugloj, iu komentarias: «Ĉio ĉi tio nur estas vanta [[disperdo]] de municioj. Kiel mallertaj ili estas!» Simpla rakonto kun simplaj batalantoj, plenfidaj pri sia venko, por kiuj la [[morto]] nur signifas gloran akcidenton. La verko estas bone presita kaj flue skribita, kvankam, eble pro influo de sia nacia lingvo, oni tro ofte uzas la prezencon en la verbaj tempoj.|J. Devis. [[Boletín]] n163 (sep 1967)}} === [[Kvara Internacia Foiro de Retchenberg]] === * '''IVa Kvara Internacia Foiro de [[Retchenberg]]. 11-19 Aŭg. 1923. Prospekto'''. 8 pĝ. 22,5 x 28,5 cm. * E . Spiethof. «'''La senco de la Foiroj'''» , 1 pĝ, 22,5 x 28,5 cm . === [[Kvar Evangelioj kunigitaj en unu rakonto]] === R. Laisney. '''La Kvar Evangelioj kunigitaj en unu rakonto'''. Eld. [[Hachette]], Parizo, 1908,197 p. Aprobita de la katolika eklezio. <small>(IEMW:700.935-B.Esp-)</small> === [[Kuracisto (revuo)]] === '''Kuracisto''' estis internacia monata revuo pri [[medicino]], kiu eldoniĝis ekde [[1913]] en [[Varsovio]]. (Unua) redaktoro kaj administranto estis d-ro [[Józef Chybczyński]]. === [[La Kvinjaro de Sovetlandoj]] === '''La Kvinjaro de Sovetlandoj'''. De Sosnowski, el la rusa trad. V. Polakov. 1923, 80 p. Ĝi per multaj bildoj kaj sugesta teksto iom malkaŝas al ni la spiritstaton, kredon kaj iluziojn de niaj orientaj najbaroj.“ (G. S. ,E' 1923 p: 183.) == L == ===[[Land-defendado per nemilitaj periloj]]=== [[Frans Daels]]. '''Land-defendado per nemilitaj periloj''' trad. J. Debenf kaj P. Uittenbogaavd. Eld. V.O.S. Bruselo, 1939(?) {{Citaĵo|Interesa kaj pensiga parolado, kiu montras la danĝerojn de la nuna armado, kaj proponas kiel [[solvo]]n rimedojn por civitana sindefendo per [[defendilo]]j nemilitaj sed efikaj. La rezisto proponata estas ne nur pasiva, sed ankaŭ tre aktiva. La [[plimulto]]n de la libro ĉiu pensulo sendube konsentos. Iuloke ĝi ŝajnas neklara aŭ pridubebla ; sed la tuta [[parolado]] estas tre studinda.|[[Montagu Christie Butler|M.C.B.]] [[ La Brita Esperantisto]] - Numero 414, Oktobro (1939) }} ===[[La landlima problemo inter Ĉinio kaj Hindio]]=== '''La landlima problemo inter Ĉinio kaj Hindio'''. Pekino: Fremdlingva Eldonejo, 1963. - 133 p., [13] faldfolioj: multaj mapoj. {{citaĵo|La libro temas, kiel la titolo indikas, pri la disputo inter Ĉinio kaj Hindio pro la landlima problemo kaj enhavas diversajn deklarojn, de la Registaro de la [[Ĉina Popola Respubliko]], kaj leterojn de la ĉefministro [[Goŭ Enlaj]] al la ĉefministro [[Jawaharlal Nehru|Nehru]] kaj al la gvidantoj de aziaj kaj afrikaj landoj. Neriproĉebla [[lingvaĵo]]. |N. L. ESCARTIN. [[Boletín]] n138 (okt 1963)}} ===[[Leĝoj de la homa socio]]=== '''Leĝoj de la homa socio''' trad. U. Ungert. [[Eldonejo Lanterno]], [[Munkeno]], 1968. 79 paĝoj, {{citaĵo |La libreto entenas faskon de pensoj, ĉefe pri politiko, ĝenerale ne tre originalaj, kelkaj kontestindaj, apud evidentaj veroj de etika inspiro. Jen specimeno: “ĉiuj scias, ke nobla semo ne kreskas de si mem, sed postulas penon, sistemecan flegadon. Male herbaĉo ekŝvelas, tuj kiam la homamano, kiu ĝin kontraŭbatalas, forestas”. La lingvo kaj la stilo ne meritas multan laŭdon, kaj denove konfirmiĝas, ke oni ne sufiĉe atentas la ĝustan admonon de Waringhien: neniam publikigu [[traduko]]n, eĉ dek-linian, kiun vi ne kontroligis per klera, alilingva esperantisto! |aŭtoro = [[Fernando de Diego|F. de Diego]] }} ===[[Lernolibro de la Esperanta stenografio]]=== *[[Ludoviko Jakob]]. '''Lernolibro de la Esperanta stenografio'''. Eld. Ludoviko Kókai, Budapest, 1913(?) ===[[Lernolibro de Esperanto por la unua lernojaro]]=== [[Jordan Markov Iliev]], [[Kunĉo Vâlev]], [[Ivan Sarafov]]. '''Lernolibro de Esperanto por la unua lernojaro'''. Ŝtata Eldonejo Narodna Prosveta, 1976/1982. {{citaĵo|En Bulgario aperis nova lernolibro por komencantoj, „Lernolibro de Esperanto por la unua lernojaro“. Ĝi konsistas el du enkondukaj kaj 26 ĉefaj lecionoj; krom tio ĝi enhavas 5 ripetajn lecionojn. Legante la [[enhavtabelo]]n, oni povas kontente rimarki, ke ne gramatikaj, sed ĉiutagaj paroltemoj donas al studanto la direkton de lia okupiĝo pri Esperanto. La temoj ampleksas ekzemple la lernejon, la familion, la homan korpon, [[ekskurso]]jn, feriojn, la junpioniran organizon, la laborbrigadon, la kulturan [[vivo]]n, la belan patrolandon Bulgarion, la Unuan de Majo, la organizan laboron de la [[esperantisto]]j. Evidentiĝas, ke tiu ĉi nova lernolibro laŭ [[temelekto]] plenumas gravan lernpsikologian postulon: La instrumaterialo devigu la lernantojn ke ili malkovru siajn pensojn pri diversaj vivsferoj. Foliumante la lernolibron, oni estas surprizita per la granda nombro de [[ilustraĵo]]j, kiuj konvinke klarigas novajn gramatikaĵojn. Tial alia lernpsikologia postulo estas plenumita: Tipaj ecoj de la fremda lingvo estu instruataj tiamaniere, ke ili en la cerbo de lernanto ligiĝu kun personaj [[impreso]]j, travivaĵoj kaj emocioj. Ĉiu leciono estas pliaĉigita per ekzercoj, kiuj celas al ellaborado ĉe [[lernanto]] de diversspecaj lingvokapabloj: bela skribado, preciza lingvologika pensado, memstara formado de esperantlingvaj respondoj aŭ demandoj ktp. La lernolibro meritas rekonon pro sia eduka tendenco: Lernante Esperanton laŭ tiu ĉi libro, vi ekkonas multajn sciindaĵojn aŭ politikajn principojn, ekz.: — „La patrolando postulas de ni esti fortaj, sanaj kulturaj kaj saĝaj [[civitano]]j“ (sepa leciono); — „Ĝi (t. e. la bulgara popolo T. D.) inde plenumas la testamenton de nia instruanto [[Georgi Dimitrov]] — en 15 — 20 jaroj atingi tion, kion aliaj popoloj ĉe aliaj kondiĉoj atingis dum tuta jarcento. Kaj tiu tasko estis plenumita“ (deknaŭa leciono); — „En la Parko de la Libero ni vizitis la Fratan Tombejon de la pereintoj en la batalo kontraŭ la faŝismo. Ni haltis ĉe la [[Monumento de la soveta armeo (Sofio)|Monumento de la Soveta Armeo]] (deknaŭa leciono); Sendube, ankaŭ tria postulo al vera lernolibro de fremda lingvo estas praktike uzita: La lernado de iu fremda lingvo samtempe formu la [[personeco]]n de lernanto. Tiu tria postulo havas plej gravan signifon por la instruado de [[internacia lingvo]] Esperanto. Ni konvinku la popolojn kaj pacamantajn registarojn pri la volo cle esperantistoj en socialismaj landoj, partopreni la konstruadon de la nova socio kaj batali por ĝi! Kelkaj rimarkoj pri eventuala plibonigo de la priparolata bulgara lernolibro: Unue — Ekde la unua ĝis la fina leciono ĉiuj laborinstrukcioj estas formulitaj en bulgara lingvo. Kial ne paŝo post paŝo anstataŭigi la bulgarlingvajn instrukciojn per esperantlingvaj? Tiel la lernantoj pasante povus pligrandigi sian pasivan vorttrezoron. Due — La minusklo „k“ en la manskriba formo estas donita kirile („K“, p. 6 kaj 31), ĝi estas skribenda en latina skribmaniero „k“. Entute — rekomendinda lernolibro de Esperanto! Mi esperas, ke ĝi influu krean rilaton al fremdlingva metodiko flanke de niaj instruantoj kaj [[instruisto]]j. |[[Till Dahlenburg|T. Dahlenburg]]. [[Der Esperantist]] - Numero 091, Majo (1978)}} ===[[Lernu Esperanton]]=== '''Lernu Esperanton''' Eld. Quarello & Cia. Buenos Aires, 1947(?) {{citaĵo|Tiu libreto estas eltiraĵo el la ampleksa verko «LERNU ESPERANTON», kiu ne estas ankoraŭ eldonita kaj destinita por tiuj, kiuj volas ellerni bone la lingvon. Kompreneble ĝi taŭgas bone por hispanlingvanoj, pro klarigoj superfluaj por alilingvuloj.|[[Afrika Revuo]] numeroj 11-12, Novembro - Decembro (1947)}} === [[Leteroj al Brigito]] === J. B. Severac. '''Leteroj al Brigito'''. La socialista partio, ĝiaj principoj kaj ĝiaj taskoj. 1933, 207 p. === [[Lehbuch der Weltsprache Esperanto]] === [[Karl J. Loy]]. '''Lehbuch der Weltsprache Esperanto'''. Eld. J. C. Huber, Dresden, 1921 === [[Libero (revuo)]] === '''Libero'''. Monata revuo de movadoj por reformigo de la vivo. Interese redaktita. Aperis en 1925-26; 244 p. Formato 29x31. (BIL, p: 319.) ===[[Liberigo de timo kaj mizero]]=== '''Liberigo de timo kaj mizero'''. Eldonis Internacia Asocio Bellamy, [[Beverwijk]], 1952 {{citaĵo|Bellamy-Asocio celas formi socian strukturon laŭ ekonomiaj kaj sociaj ordoj klarigataj en la recenzata broŝuro. La Asocio, por disvastigi sian celon tra la mondo, uzas Esperanton kiel internacian lingvon. Por ni, tiu fakto estas la detalo plej rimarkinda kaj tio estus tre plaĉa, ke kia ajn Asocio kun universalaj celoj ankaŭ uzus Esperanton anstataŭ ignori ĝin.|[[Boletín]] n046 (okt 1952)}} ===[[La Libervola Help-servo en la inunditaj regionoj de Liĥtenstejno]]=== '''La Libervola Help-servo en la inunditaj regionoj de Liĥtenstejno (2an de Aprilo ĝis 5a de Oktobro 1928)'''. Eld.: Konstanta Komitato por la LHS, [[Basel]], ĉ 1930. {{citaĵo|Multilustrita broŝuro kun artikoloj en germana, franca kaj angla lingvoj kaj resumo en Esperanto. Tiu libreto donas klaran bildon pri la organizo kaj pri la rezultoj de help-servo organizita dank’al libervolaj laborantoj en la forte frapitaj regionoj.|[[Belga esperantisto]] n180 (feb 1930) }} ===[[Libroj el la lando de la XXVI-a Universala Kongreso de Esperanto]]=== '''Libroj el la lando de la XXVI-a Universala Kongreso de Esperanto'''. Eld. [[Eldona Societo Esperanto]], [[Stockholm]], 1934. ===[[Lingva planado kaj leksikologio]]=== '''Lingva planado kaj leksikologio'''. Fonto, Chapecó, 2001. {{citaĵo|12 kontribuaĵoj en [[Esperanto]] kaj 5 angle dum la II Simpozio de la [[Akademio de Esperanto]] okazinta en Zagreb 2001. Entute partoprenis lingvistikaj [[sciencisto]]j el 9 landoj nome: Hungario 3. [[Germanio]] 3, Usono 2, [[Ĉinio]] 2, Pollando 2, Serbio 1, Ukrainio 1, [[Brazilo]] 1 kaj Aŭstralio 1. Jen ŝanco por profundigi viajn konojn pri Lingva planado kaj Leksikologio. |[[Brazila Esperantisto]] - Numero 323, Aprilo ĝis Junio 2003}} ===[[Li oferis sian vivon, por ke ni vivadu]]=== [[Merle Eyles]]. '''Li oferis sian vivon, por ke ni vivadu'''. 1939(?) {{citaĵo|Rakonto pri la vivo kaj morto de la Pola militrezistanto Jozef Stankunas. |[[La Brita Esperantisto]] - Numero 410, Junio (1939)}} == M == ===[[Malantaŭ la Fronto]]=== '''Malantaŭ la Fronto'''. Eld. [[Esperanto-Undo Koenkai]], Tokio, 1939(?) {{citaĵo|Kolekto da [[bildo]]j montrantaj helpon donatan de la [[japana registaro]] al ĉinoj en la invadita teritorio. |[[La Brita Esperantisto]] - Numero 408, Aprilo (1939)}} ===[[La maljunulino kiu paŝis en la maro]]=== San Antonio ([[Frédéric Dard]]). '''La maljunulino kiu paŝis en la maro''' trad. [[Armela Le Quint]] kaj [[Ĵak Le Puil]]. Eld. [[Espéranto France]], 1996. Originala titolo: "La vieille qui marchait dans la mer" . {{citaĵo|Jen libro nepre legenda de esperantistoj (ne [[komencanto]]j) kiuj ankoraŭ opinias, ke oni ne povas ĉion esprimi en Esperanto. Tiuj kiuj ne scias kiel "aristokrate" insulti, amuzu sin legante tiun libron. Tiuj kiuj bezonas sinonimojn por la instrumentoj el kio konsistas niaj seksaparatoj lernu tiun verkon. Vi trovos almenaŭ ok vortojn ekde vulvo ĝis la simpatiaj inejo kaj etgroto por la mitula mitologia jonio. Pri penisoj aŭ pliaj ĉuroj kaj kacoj la vortaro estas same riĉa. Mi persone ne ŝatis la tro francan vorton bito, despli ke en PIV la signifo estas sufiĉe diferenca eĉ se temas pri ŝtipo. Verdire, kiuj ne donas pli da graveco al siaj seksorganoj ol al aliaj korpopartoj, eble en la komenco de la legado ne ŝatos la tekston, tro pornoaspektan, poste oni alkutimiĝas. La preĝadoj de la maljunulino estas genie satiraj. Mi devas tuj informi ke, laŭ mi, la libro ne temas pri vera traduko sed pri reverkado, bona adapto al nia [[lingvo]] ĉar kredeble San Antonio neniam aŭdis pri "ŝulca parolstilo" (de [[Rikardo Ŝulco]]) aŭ kabeis! Sed ni ne devas forgesi ke kanzonisto Ĵak Le Puil estas la kreinto (jam de 20 jaroj) de la skandalema, ajnista [[revuo]] "[[La Kancerkliniko]]" do en tiu laboro li sin sentis tiel bone, kiel fiŝo en akvo, aŭ kaco en etgroto. La vortaristo Ĵak majstras en la uzo de nekutimaj [[vorto]]j, mi devis konsulti nian PIV- on multfoje... mi renkonte al la vorto ''falva'' preskaŭ notis preseraron sed mi eksciis ke ''falva'' signifas tre hele flava. La neofte uzata lavabo, ĉe ĵak venigis "necesabo" tiel ke abo estas kvazaŭ sufikso por ujo... sed ''ab'' jam estas [[prefikso]]. Ĵak vere troigis en la uzo (tri aŭ kvar fojoj) de la vorto "odekolono" francismo kiu ne riĉigis nian lingvon despli ke "kolonja akvo" ja en la glosaro de la libro, ankaŭ estas en PIV kaj estas jam ordinare uzata... Tre ŝatus mi scii la respondan signifon en la franca lingvo de "umulo" aŭ "umaĵo "kiuj de tempo al tempo aperas. Feliĉe la kunteksto donas ian sencon. Por mi, alia novaĵo estis la adverbigo de la [[prepozicio]]j pri kaj pro al prie kaj proe. En la komenco mi sentis ĝenon poste mi adaptiĝis kaj konstatis la pozitivan aspekton, kiu evitigas la ripetadon de tio pri kio oni parolas. La libron akompanas erartabelo kun dek eraroj. Evidente kelkaj pliaj estas troveblaj sed tute ne ĝenas la legadon. En pago 65 kaj 72 la unua linio estas ripetita - Pago 200 iu plenlumo nepre devas esti [[plenluno]] por doni koheran signifon, ks. Ne tro impresu vin pro la midzadoj kaj frandzadoj de Armela kaj Ĵak eĉ se la ŝtato el Filipinoj ĵus laŭleĝe malpermesis la buŝan seksumadon; miaj geamikoj, [[tradukinto]]j estas saĝaj geavoj al kiuj oni facile donus piajn bildetojn de tiuj konataj ekleziaj sanktuletoj kaj virgulinetoj. La [[intrigo]]j de la romano ne estas tre specialaj, eĉ iom supraĵaj rilate al la peripetioj de [[ŝtelado]] sed la tuto estas pravigita en la fino de la libro pere de iu freŭda skopofilio (jen seksa [[perversio]] kies ekziston mi naivulo ne konis!). Por mi la granda valoro de tiu verko nekonformisma estas tute alia. Ĝi estas libro, kiu detale, riĉe priskribas tion kion la homoj plej timas, plej abomenas t.e. la maljuniĝo... Aŭ ĉu vi konas maljuniĝantan homon, kiu konfesas paŝo post paŝo sian velkon? |[[Gilbert Ledon]]. [[Brazila Esperantisto]] - Numero 299, junio (1997)}} ===[[La Manifesto de Jesuo Kristo]]=== '''La Manifesto de Jesuo Kristo (La Prediko sur la Monto)'''. Eld. L. Jenkins, Londono, 1931(?) {{citaĵo|Represo de Mateo V-VII., kun ilustrita kovrilo. |[[ La Brita Esperantisto]] - Numero 316, Aŭgusto (1931)}} ===[[Memorlibro pri falintaj esperantistoj 1941 — 1945]]=== '''Memorlibro pri falintaj esperantistoj 1941 — 1945'''. Eld. [[Kroatia Esperanto-Ligo]], [[Zagrebo]], 1977, 111 paĝoj. {{citaĵo|Jen libro kiu meritas ne nur vastan disvastigon, sed ĝi instigu ankaŭ aliajn landajn organizojn al simila grava historia laboro, utila por la [[prestiĝo]] de Esperanto en la koncernaj landoj. Post diligenta laboro la jugoslaviaj esperantistoj nun povas dokumenti per la libro la nomojn de 340 falintoj kaj pereintoj el 90 diversaj lokoj de Jugoslavio, inter ili 37 popolaj herooj. Tio signifas, ke la tiam relative malforta Esperanto-movado en Jugoslavio perdis ĉiun trian organizitan esperantiston kaj ĉiu deka falinto estas distingita popola heroo. La libro enhavas biografiojn de preskaŭ ĉiu falinto, kiuj montras, ke multaj el la plej aktivaj esperantistoj falis en la jaroj 1941 — 1945. Tamen la libro nur dokumentas pri la viktimoj, sed ne pri la transvivintaj esperantistoj partoprenintaj la popolliberigan batalon, kies nombro certe ankaŭ estas alta. Ankaŭ ili ĉiutage riskis sian vivon por la [[libereco]] de sia patrio. Tio konfirmas la profundan konsciencon esperantistan, la fidelecon al sia popolo kaj internaciismon ĝis la lasta konsekvenco. Tion emfazas ankaŭ la „rememoroj de postvivintoj“ pri kelkaj el ili. Laŭdinda estas ankaŭ la enmeto de la paĝoj 91 — 11O sub la titolo „El iliaj verkoj (prozo, poezio, scienca verkado), ĉefe represoj el „[[La Suda Stelo]]“ el la jaroj 1939 — 1941. Tiamaniere la leganto pli profunde konatiĝas kun la personecoj de la falintoj kaj iliaj pensoj kaj ideoj, kiuj ankaŭ hodiaŭ parte ankoraŭ por nia Esperanto-movado povas esti valoraj kaj utilaj. La postvivinto [[Joje Kozlevĉar]] memorskribas pri la aktivecoj de esperantistoj en la koncentrejo Dachau1). Tie unue li sukcesis kontakti la ankaŭ nun bone konatan aŭstran laboristan esperantiston Haiderer, kiu havis malaltan koncentrejan numeron. Ili du ankoraŭ kolektis la polan monaĥon Klimoviĉ, la ĉeĥan pastron Pokorny, la ruson Fulda kaj aliĝis ankoraŭ la bulgaro Darev kaj la jugoslavo Vrtunski. Ili fondis Esperantogrupon, aranĝis memortagon honore al la mortotago de d-ro L. L. Zamenhof kaj helpis sin reciproke faciligi la vivon en la koncentrejo, ja eĉ savis la vivon de Joje. Tre kortuŝa por mi ankaŭ estis la kontribuo de [[Emilija Lapenna]] pri „La eta Regina“, la lasta [[JEL]]-kasistino [[Regina Papo]], kiu pereis en [[Auschwitz]].|[[Der Esperantist]] - Numero 085, Majo (1977)}} ===[[Memorlibro pri la Zamenhof-jaro]]=== Memorlibro pri la Zamenhof-jaro. Eld. [[UEA]]/[[Centro de Esploro kaj Dokumentado]], Londono, 1950. {{citaĵo|Vere mirinda juvelo poi: ornami bibliotekon. La esperantistaro devas akiri tiun [[verko]]n, kiu enhavas plenan historion pri la elpenso kaj disvastigado de la plej granda akiraĵo de la homaro : la helpa internacia lingvo «Esperanto». Por celebri la centjaran datrevenon de la naskiĝo de Lia Doktora Moŝto [[Lazaro Ludoviko Zamenhof]] oni presigis tiun senegalan libron, kunigante en ĝi kelkajn el la multaj artikoloj skribitaj de mondkonataj esperantistoj, kiuj dediĉis siajn plej belajn pensojn por memorigi tiun neforgeseblan daton. Jen la nomoj de tiuj, kiuj, kunlaboris por formi tiun-ĉi historion pri la genia kaj homama elpensinto kaj lia, neniam plibonigita, verko : Prof. [[Gaston Waringhien|G. Waringhien]] (Francio ). Prof. Dro. [[Edmond Privat]] (Svislando). Prof. Dro. W. E. Collison M. A. (Anglujo ). Prof. Dro. [[Eŭgeno Bokarev|E. A. Bokarev]] (Sovetunio), Prof. Dro. [[Ivo Lapenna]] (Britujo). Dro. [[André Albault|A. Albault]], Ofi. (Francujo). Sro. [[Adam Zamenhof]] (Pollando). Prof. Dro. [[Paavo Ravila]] (Finnlando). Sro. [[Vilho Setälä]] (Finnlando). Sro. [[Preston Davis]] (Usono). S-ino [[Marjorie Boulton]], B. Litt. (Anglujo). Sro. [[John Francis]] (Skotlando). Sro. [[William Auld]] (Skotlado). D-rino. [[Clelia Conterno Guglielminetti]] (Italujo). Prof. Dro. [[Juan Régulo Pérez|J. Régulo Pérez]] (Hispanujo). Prof. Dro. [[Giorgio Canuto]] (Italujo). Prof. Dro. [[Seiho Nishi]] (Japanujo). Prof. Dro. [[Hugo Sirk]] (Aŭstrajn). Sro. [[Carl Støp-Bowitz|C. Stop-Bowitz]] (Norvegujo). Dro. [[Gerrit François Makkink|G. F. Makkink]] (Nederlando). Sro.[[Davil Kennedy]] (Britujo). Rev. F. Moravec (Germanujo). Sino. [[Julia C. Isbrücker|Julia Isbrucker]] (Nederlando). Sro. [[Gian Carlo Fighiera|G. C. Fighiera]] (Italujo). Tiuj-ĉi nomoj estas garantio de plena [[sukceso]]. La plej multaj uzis tiun belegan fundamentan Esperanton kiun, tiel bone legas kaj komprenas ĉiuj esperantistoj, eĉ la eklernantoj. Nur, en tre malmultaj, mi trovis kelkajn nebezonatajn «neologismojn», kiu laŭ mia modesta opinio), estas tute nenecesaj, tute ne taŭgaj (ĉiam laŭ mia opinio), en multaj okazoj, miskopreneblaj kaj terure malbeligaj. Kial «inventi» novajn [[radiko]]jn, kiam la esperantistoj ne lernis ilin nek en gram atikoj nek en [[vortaro]]j ? Ankaŭ mi volas komentarii pri la opinio de du artikolistinoj (mi ne volas citi la nomojn), kiuj severe kritikas la verkojn (originalajn kaj tradukitajn) de la glora Sro. Zamenhof. Estas oportune memorigi la vortojn de la Majstro : «Kritiki estas facile, fari malfacile». Ĉu tiuj, kiuj kritikas, kapablas plibonigi la kvanton kaj la kvaliton de la laboro farita en, per, por kaj pri Esperanto de tiu bonega, modesta, lerta, laborema ; ĉiam komprenema, pacema kaj homama [[geniulo]] ? Ĉu ni, mizeraj teraj vermoj, povas juĝi la laboron de tiu reĝa aglo, fluginta super la plej altaj montaroj ? Ĉiuj bonaj esperantistoj restas m irigataj antaŭ la [[amplekso]] de lia eksterordinara [[laboro]]. Neniu povas esti komparata kun li. Mi estas certa ke, ĝis nun, li estis, estas kaj, dum multe da tempo, estos, nekomparebla al iu ajn esperanta verkisto. Se mi kuraĝis kritiki la artikolon de unu el tiuj kritikistinoj, certe, de la [[komenco]] ĝis la fino, mi trovus multajn kritikindajn motivojn. — Ekzemple en la unuaj linioj mi trovis tiun strangan frazon : "bredi metaforojn...", kaj, laŭ ĉiuj vortaroj, «Bredi», estas «kulturi kaj eduki bestojn»... ---- Specialan recenzon meritas la «Pensoj de Zamenhof», kiuj aperas en preskaŭ ĉiuj paĝoj de la libro ; la kolekto da bonegaj fotoj, kiuj estas la plej taŭga grafiakra porto pri la gravaj okazintaĵoj en Esperanto ; ĉiuj poezioj ; k. t. p-, k. t. p. nu, fine, ĉio estas leginda. Ĉu ion neperfektan mi trovis? Jes. Ion, kion ne estis bone prizorgita. Mi skribas pri la pli ol dek-kvin preseraroj, kiujn mi trovis. La gelegantoj scios bone kompreni ĉar, ĉiuj estas tute videblaj, sed, kial oni permesis en tiu, ĉiusence mirinda libro, ke tiuj eraretoj aperu ! Ĉu oni ne korektis la presprovojn? Por fini, mi denove rekomendas la akiron de ĉi-tiu nekomparebla libro, kiu (kiel mi diris en la komenco de ĉi tiu recenzo) estas la plej bela juvelo por ornami kaj honori esperantan bibliotekon. |Rafael Vizcaíno Oleína.[[Boletín]] n124 (nov 1960)}} ===[[Mi amis junulinon]]=== [[Walter Trobisch]]. '''Mi amis junulinon'''. Eld. Trobisch, [[Baden-Baden]], 1966(?) ===[[Mia nuna sintenado pri aprendicito]]=== [[Robert T. Morris]]. '''Mia nuna sintenado pri aprendicito''' tradukita de W. B. Besener. Eld. [[American Esperantist Company]], 1909(?) ===[[ Mikrokomputiloj, periferioj kaj aplikoj]]=== '''Mikrokomputiloj, periferioj kaj aplikoj. Prelegoj de INTERKOMPUTO 1982.'''. Eld. NJSzT, Budapest, 1982. Recenzo: {{citaĵo|Eĉ al nekomputeristoj mi ne devas klarigi, kio estas [[Interkomputo|INTERKOMPUTO]]. La prelegoj de tiu konferenco nun ekzistas libroforme, entute ses volumoj. Ĉi tiu recenzata verko enhavas 17 prelegojn el la fakoj [[mikrokomputero]]j, [[periferio]]j, bildoprilaboro koj datumtransigo. Tio donas malgrandan enrigardon en la amplekson de la konferenco kaj la konsiderindan laboron, kiun devis plenumi ne nur la [[preleganto]]j, sed same la aŭskultantoj. Plejparto de la prelegoj havas bazan aŭ superrigardan karakteron. Pli spertaj fakuloj do apenaŭ trovas interesajn novaĵojn. Tiuj, kiuj aĉetas la prelegojn, ja ne havas la avantaĝon de diskutado kaj persona interparolo. Kelkaj el la asertoj ne estas tiel absolute pravaj (ekzemple "[[cipo]] eblas integri la funkciojn de kompleta komputilo", . . . "[[mikroprocezilo]], konsistanta el la centra procezada [[unuo]], storoj kaj enigaj-eligaj cirkvitoj"). Aliaj ŝajnas al mi tro optimismaj (ekz. la elpaŝoj pri la operaciado sistemo IDEALOS). La prelegantoj sin vidis antaŭ malfacila tasko: Estis necese terminologie prepari la kompletan mikrokomputeran fakon. Ĝenerale tio estas bone solvita. Terminologo trovas trezoron por ordigi, diskutigi kaj unuecigi la uzitajn fakvortojn. Tio ankaŭ koncernas la [[traduko]]jn de la varbanoncoj, en kiuj amasas [[termino]]j antaŭe apenaŭ viditaj. La preskvalito ne ĉiam estas kontentiga. Kelkaj prelegoj estas presitaj per komputera [[eligilo]], kiu uzas malbone legeblajn [[litero]]jn. Ekzistas ja pli klare legeblaj, pli naturaj [[litersistemo]]j (ekz. ROBOTRON K 1520). Por estontaj aranĝoj mi proponus ŝanĝojn: Pli emfazita disigo de aparataro kaj programaro kaj pli da prelegoj pri la praktika (industria) aplikado de mikrokomputeroj (tiaj [[materialo]]j ofte ankaŭ mankas en naciaj fakaj kunvenoj!) ĉar la komputerismo jam profunde enradikiĝis en la E-movado, eble rekomendindus dispartigi la kunvenojn, tiel ke INTERKOMPUTO restos la gvida konferenco, sed delegos difinitajn temojn al aliaj sciencaj konferencoj ([[AEST]]). |[[Michael Lennartz]]. [[Der Esperantist]] n123_jan. 1984}} === [[La Militrezistanto]] === '''La Militrezistanto'''. Novaj-eldonaĵoj de l' [[Internacio de Militkontraŭuloj]]. Fondita en [[1930]]. Aperas neregule. Formato 20,5x14. (v. [[Militrezista movado]].) {{citaĵo|Kolekto de informoj pri militrezisto ĉiulande, kun spertoj de individuaj rezistantoj. Faktaro interesa kaj aktuala.|[[La Brita Esperantisto]] - Numero 344, Decembro (1933)}} ===[[La misio de Esperanto]]=== [[Ramatis]]. '''La misio de Esperanto''' trad. [[Giuseppe Grattapaglia]]. Eld. ''Editora do Conhecimento'', 2000(?) {{citaĵo|La eldonejo Editora do Conhecimento lanĉis libroforme en Esperanto la ĉapitron de la verko ''La postivado de la spirito'', kiu pritraktas la zamenhofan lingvon sub ne komuna aspekto, almenaŭ por ne spiritistoj: la movado por Esperanto en la transtomba mondo. La [[libro]] - La misio de Esperanto - estis profesie editorita kaj havas belan [[kovrilo]]n. |[[Brazila Esperantisto]] - Numero 314, Februaro (2001)}} ===[[Misisipi]]=== L. Malaĥ. '''Misisipi'''. Trad. de I. Jurvsta. Eld. [[Juda Esperantista Grupo en Parizo]], Parizo, 1939(?). {{citaĵo|Triakta teatraĵo el la negra vivo, kiu pritraktas la tragedion de Scotsboro, 64 paĝoj plus ilustrita kovrilo, kun biografia [[skizo]] kaj bildo de la aŭtoro|[[Belga esperantisto]] n267-268 (maj-jun 1939)}} {{citaĵo|La plumo pli potencas, ol la glavo ! Aforismo, kies verecon pruvas longa serio da sukcesaj almilitoj, flanke de verkistoj, kontraŭ maljustaĵoj kaj forigendaĵoj en la homa vivo. La temo de ĉi tiu [[teatraĵo]] — la nun malbonfama Skotsbora proceso, en kiu sep negroj estis akuzitaj pri seksatenco kontraŭ du blankulinoj— konsistigas fortan riproĉon kontraŭ la konscienco de la Usona popolo. Post [[Harriet Beecher Stowe]], [[Upton Sinclair]], kaj aliaj, L. Malaĥ faras baton por la emancipiĝo —ne la nure fizika, sed la plena, spirita— de la Amerika negro ; per sia brila bildigo de la terura rasmalamo kiu sin manifestis okaze de la proceso. Estas domaĝe, ke la faktojn, per si sufiĉe elokventajn, li ekspluatas por propagandi la klasbatalon. La traduko ĝenerale estas bona; sed enrampis kelkaj kritikindaĵoj. Kial la du formoj ''[[trajno]]'' kaj ''vagonaro'' ? Persistas la tute nelogika ''depost ''; ''domaĝo'' anstataŭ malutilo ; kaj la ĵargonaĵoj ''aliel'' kaj ''-io'' landnoma. ''Kontinuados'' (p. 37) d.e. ''daŭrigos''. Dube bonaj estas ''[[gangstero]]'' kaj ''[[ŝerifo]]''. Tre leginda ; sed apenaŭ taŭga por klaslegado. |MASON STUTTARD. [[La Brita Esperantisto]] - Numero 416, Decembro (1939)}} ===[[Mitten in Deutschland — mitten in 20. Jahrhundert. Die Zonengrenze]]=== '''Mitten in Deutschland — mitten in 20. Jahrhundert. Die Zonengrenze'''. Eld. Bundesministerium fŭr gesamtdeutsche Fragen, Bonn, 1960 (?). Titolo tradukebla kiel ''Meze en Germanio — Meze en la 20-a jarcento. La Zonlimo.'' {{citaĵo|Broŝuro en germana lingvo, kun [[aldono]] en Esperanto. Kun multnombraj bildoj de pikildratoj, abatisoj, [[bariero]]j, terbunkroj, gardoturoj, ĝi montras la zonlimon, de la Baltika maro apud [[Lubeko|Lubeck]] suden ĝis [[Hof]]. Ĝi donas la originon, bararanĝojn, gardadon de zonlimon, movadon, de la [[loĝantaro]]. |[[Brazila Esperantisto]] 1960_n558-561_sep-dec}} === [[Mizero kaj suferego de la Nurnbergaj infanoj]] === Statistika Oficejo. ''MIZERO KAJ SUFEREGO DE LA NURNBERGAJ INFANOJ''. Eld. Urbkonsilantaro, [[Nurnbergo]], 1920. ===[[Mondo sen Milito]]=== '''Mondo sen Milito. Alvoko de la Societo de Amikoj al la Kristanaj Eklezioj en ĉiu lando'''. Eld. Friends’ House, Londono, 1938(?), 4 pĝ. ===[[Mondpaca Esperantista Movado 30 jara]]=== '''Mondpaca Esperantista Movado 30 jara'''. Eld. Hungara MEM-Sekcio, Budapeŝto, 1983. 44 p {{citaĵo|Rigardante la nuntempan internacian situacion ni devas konstati, ke neniam antaŭe la [[mondo]] estis en tiel terura danĝero kiel nun. Minacas plej detrua, homarpereiga [[nuklea milito]]. Sub tiuj cirkonstancoj la konsciaj kaj pacamaj homoj bezonas ĉiujn fortojn kaj [[streĉo]]jn por eviti tiun katastrofon, ĉu ili ekzistas? Jes, ili ekzistas kiel granda kreskanta tutmonda pacmovado, al kiu ankaŭ apartenas pacamaj esperantistoj, ili ne nur kunbatalas, ĉar ili scias, ke Esperanto kaj la internacilingva movado nur povas evolui en pacaj kondiĉoj, en paca kunekzistado. 30 jaroj [[MEM]] [''tiel''], tio estas 30 jara batalo por [[paco]], popolkompreniĝo fare de esperantistoj. Al tiu ĉi temo estas dediĉita la samnoma malgranda broŝuro. Multaj kompetentuloj de la pacmovado, esperantistaj kaj neesperantistaj, esprimas siajn pensojn kaj sentojn pri estiĝo kaj agado de MEM. [[Romesh Chandra]] ([[d:Q2165147]]), prezidanto de la [[Monda Konsilio de Paco]], omaĝas la egan signifon de la firma kontakto inter la Monda Packonsilio kaj MEM kaj la streĉojn de la esperantistoj kune labori kun ĉiuj pacamaj homoj en la mondo por paco, progreso kaj homa [[digno]]. D-ro [[Imre Pethes]], prezidanto de MEM, dankas al la "[[pioniro]]j, antaŭuloj, kiuj en 1947, dum la [[UK 1947|32-a Universala Kongreso]], iniciatis la fondiĝon de Esperanto pacmovado [''tiel''] kaj partoprenis gravajn aktivecojn kontraŭ milita minaco, precipe kontraŭ atombomba minaco komence de la 50-aj jaroj. Li substrekas, ke la sukceso de la pacbatalo dependis kaj ankaŭ estonte dependos de kunagado de ĉiuj progresemaj kaj pacamaj fortoj-ĉu esperantistaj, ĉu neesperantistaj, sendepende de politikaj, mondkonceptaj aŭ aliaj starpunktoj. [[William Gilbert]], Ĝenerala sekretario de MEM, i. a. dankas al la ĉeĥoslovakaj kaj hungaraj pacamikoj, ke ili ebligis eldonon de kelkaj altvaloraj gravaj Esperanto-dokumentoj kaj emfazas la necesajn kondiĉojn por efika pacmovado, "serĉi kiu unuigas, eviti kio dividas . . . konkretan kaj konsekvencan pacagadon, tute ne utopian, pacifisman . . ." [[Nikola Aleksiev]] aprezas la pacagadon de MEM kaj precipe la pacamikon [[Rudolf Burda]], ĉeĥa esperantisto kaj unua [[prezidanto]] de MEM, kiu kuniniciatis la esperantistan porpacan batalon kaj sindone ĝin partoprenis. La historia skizo pri MEM, ĝia naskiĝo kaj [[evoluo]] en kaj post la tempo de "[[malvarma milito]]", la prezento de la celoj, ĉefaj taskoj de la agadprogramo kaj de la strukturo de MEM estas valoraj precipe por tiuj, kiuj ĝis nun malmulte informiĝis pri la ampleksaj klopodoj por paco per Esperanto, fare de MEM. Prof. [[Semjon Podkaminer]], iama ikono de la esperanista pacmovado, starigas da demandon: ĉu pacmovado povas esti neŭtrala? Li respondas: rilate al diversaj politikaj, religiaj, filozofiaj kaj aliaj konceptoj - jes. Se ĝi ne rajtas esti neŭtrala rilate al problemoj de milito kaj paco, rasa kaj nacia egalrajteco, kontraŭ ia ajn formo de rasimo kaj [[ŝovinismo]]. Entute la memorbroŝuro montras diversajn kaj multajn aspektojn de la esperantistoj, ĉi estas skribita kun alta respondeco por nia vivo. Certe ĝi instigas pluajn Esperanto-amikojn enviciĝi en porpacan agadon.| Ingrid Schödl. [[Der Esperantist]] n123_jan. 1984}} ===[[Mondpaco kaj Ŝantuna demando]]=== '''Mondpaco kaj Ŝantuna demando'''. Eld. Internacia Rilato-Komitato. Nankino, 1928? {{citaĵo|Ĝi pritraktas pri la ekspedo [''tiel''] de Japana armeo al [[Ŝantuno]] kaj okupo de [[Cinano]]<small>^[?]</small> kaj de la tuta longeco de Ŝantuna fervojo|Brazila Esperantisto 1928 j19_n06-12_jul-dec.}} {{citaĵo|32-paĝa albumo kun multaj ekstertekstaj ilustraĵoj, pri la lastatempaj okazintaĵoj en Ĥinujo.|[[Belga esperantisto]] n168-169 (feb-mar 1929)}} ===[[La Mondpaco kiel Psikologia Problemo]]=== H. Thirring. '''La Mondpaco kiel Psikologia Problemo''' trad. H. Sirk. 1946(?) {{citaĵo|Resumo de pli ampleksa verko, baldaŭ aperonta, pri fenomenoj de kultura degenero. Psikologia studo: lingve bona, stile peza.|[[La Brita Esperantisto]] - Numeroj 515-516 mar-apr 1948}} ===[[Kial Mondregistaro?]]=== '''Kial Mondregistaro? Manifesto de la Mondfederalista Grupo de Britaj Parlamentanoj.''' Eld. [[Universala Ligo]], [[Den Haag]], 1953(?) {{citaĵo|Jen mi prezentas hodiaŭ al ia konsidero de ĉiu leganto la suprecitilan dokumenton, kies alloga enhavo ne povas ne interesi. Oportune, do, estas mencii ĉefojn punktojn el la temaro: «La esenco de la paco — La mondo bezonas registaron- La ekonomiaj sekvoj — La [[UNO]] ne estas sufiĉa — Reformo de la UNO —Sukcesa aplikado de la [[leĝo]] — La politika problemo — Mondskala reciproka helpo —Ĉu Mondregistaro estas ebla? — La mondo ŝanĝiĝis». Ĉiuepoke, la homoj klopodis por mondpaco. Sed, preskaŭ ĉiam, ili forgesis gravan faktoron, kiu devas ludi la ĉefan rolon; nome: Plena sincereco kaj bonvolo. Sen tiuj ingrediencoj, ĉiuj projektoj aŭ diskutoj nepre fiaskos. Nu, do fine la homaro havas nun favoran ŝancon por vera solvo?|[[Boletín]] n060 (dec 1953)}} ===[[Mojca Etulino]]=== '''Mojca Etulino: Karintia popola rakonto'''; ilustrita de [[Mara Kraljcva]]. Eld. [[Slovenia Esperanto-Ligo]], 1960. {{citaĵo|Literaturo por infanoj. Belaj desegnaĵoj kaj belaj koloritaj paĝoj. Ĝi rakontas kiel la leporo havas la du antaŭpiedojn mallongaj, ĝi estas numero 1 en la serio « Abeleto » kaj la eldonantoj asertas ke tiu serio havas tre grandan sukceson en Jugoslavujo. Ni nepre kredas tion. Du aliaj numeroj stas (''tiel'') por tiu-ĉi jaro ankoraŭ anoncitaj. Ĝi certe plezurigos la infanojn. Gepatroj kiuj volas kc iliaj infanoj lernu nian lingvon aĉetu tiun malmultekostan libreton. Al pedagogoj ni lasas la diskuton en kiu grado povas influi (malbone) infanan animon la rakonto pri fia ago pro kiu alia estas punata.|F R. [[Belga esperantisto]] n370 (sep-dec 1960)}} ===[[Moralo religia kaj moralo proleta]]=== M. N. Šejnman. '''Moralo religia kaj moralo proleta''' trad. P, Gavrilov. Eld. [[Ekrelo]], Leipzig, 1931, 30 pĝ. {{citaĵo|La pastraĉa moralo ne permesas mortigi birdetojn aŭ cimojn, sed permesas vendon de 8-jaroj knabinoj por bordeloj ! Por la laborista klaso estas morala Ĉio, kio plifortigas diktaturon de la proletaro.|[[ La Brita Esperantisto]] - Numero 316, Aŭgusto (1931)}} ===[[La muelilo kiu ne plu turniĝas]]=== René Bazin. '''La muelilo kiu ne plu turniĝas''', trad. René Badert. Eld. Esperantista Oficejo, [[Tours]], 1907(?) ===[[La Multekolora Libro]]=== '''La Multekolora Libro'''. Eldonis [[Heroldo de Esperanto]], Leipzig, 1935(?) 128 pp. {{citaĵo|Kolekto de 60 artikoletoj represitaj el la jarkolektoj de “Heroldo”, 1923-6. La enhavo estas tre diversa, kaj ĉiurilate taŭga por kursa aŭ hejma legado. La [[fakto]], ke la artikoloj estas verkitaj de [[aŭtoro]]j tre diversnaciaj, igas la artikolojn aparte interesaj. Papero, preso, kaj bindo, bonaj. Tute rekomendinda.|[[La Brita Esperantisto]] - Numero 369, Januaro (1936) }} == N == === [[Nacia Ekspozicio memoriga de la 1-a centjaro de la sendependeco de Brazilio]]=== '''Nacia Ekspozicio memoriga de la 1-a centjaro de la sendependeco de Brazilio, Rio-de-Ĵanejro, 7 sept. - 15 nov. 1922'''. Eld. Ministerio de Justeco kaj Enlandaj Aferoj, 16 paĝoj 29 X 22,5 cm. ===[[Naskiĝo de universala kredo]]=== Richard E. Lambert. '''Naskiĝo de universala kredo'''. Eld. ''Esperanto Book Service of America'', New York, 1952(?) {{citaĵo|Ĉi tiu 8 -paĝa broŝuro, privata eldono de la verkisto, por sciigi pri la universalista kredo, estas por ni — esperantistoj — pruvo, ke per la helplingvo estas legeblaj multaj kaj multaj aferoj, eksteraj al nia kutima [[scio]]. La preso estas klara kaj la lingvo facila, ĉar la broŝuro, kiel esprimas ties [[titolo]], estas historia rakonto pri [[Thomas Potter]] kaj [[John Murray]], fondintoj de la universala kredo.|[[Ernesto Hurtado]]. [[Boletín]] n038 (feb 1952)}} ===[[Nederlando koncize]]=== '''Nederlando koncize'''. Eldono de la Nederlanda Ministerio de Eksterlandaj Aferoj, 1975? {{citaĵo|Ĉi tiu bela broŝuro informas per konciza sed kompleta trarigardo super ĉiuj aspektoj de Nederlando. La historio, la ekstera politiko, la registaro kaj ĝia strukturo, la loĝantaro, la religio, la ekonomiko, la turismo, la agrikulturo, la transporto kaj trafiko, la laboraj interrilatoj, la socialaj aranĝoj, la instruado, estas la ĉefaj ĉapitroj de ĉi tiu kajero vere elstara en la sfero de la naci-informaj broŝuroj. Gratulon al la [[Internacia Esperanto-Instituto]] kaj al la Nederlanda Ministerio de Eksterlandaj Aferoj pro ilia laŭdinda iniciativo.|[[Boletín]] n212 (nov 1975)}} ===[[Nederlandsch-Esperanto Handelstermen]]=== J. B. Eiselein. '''Nederlandsch-Esperanto Handelstermen''' benevens ± 1500 spreekwoorden en uitdrukkingen. Eld. Maimberg, Hertogenbosch, 1926(?) {{citaĵo|La unua duono de la libro enhavas nederlandlingvan komercan terminaron kun traduko en Esperanto. Tiu dokumento sendube faros grandan servon ankaŭ al niaj flandraj amikoj, kiuj ĝis nun ne disponas grandan vortaran materiaion en sia lingvo, despli ke la vortoj prezentitaj en la libro de Eiselein ne aperas en la jam ekzistantaj vortaroj nederlanda-Esperanto. La dua duono de la eldonaĵo konsistas el kolekto de -500 (''tiel'') proverboj kiujn la kompilanto grandparte ĉerpis el la «Proverbaro» de Zamenhof kaj akompanigas de la samsignifa proverbo en nederlanda lingvo. Tiu laboro, multe helpos la Esperantajn verkistojn en la flandra parto de nia lando.|[[Belga esperantisto]] n140-141 (okt-nov 1926)}} ===[[Nekonata paĝo el la historio de patrolanda interlingvistiko]]=== L. L. Vasilevskij. '''Nekonata paĝo el la historio de patrolanda interlingvistiko''' . 1925 ===[[La Neŭtrala Konferenco por Daŭra Pacperado]]=== Louis P. Lochner.<small>^[?]</small> '''La Neŭtrala Konferenco por Daŭra Pacperado'''. Eld. Neŭtrala Konferenco por daŭra pacperado, [[Stockholm]], 1916(?) {{citaĵo|Jen eltiraĵo, kiu iom klarigas la aferon : “Dum iom da tempo estas malfacile atingi, ke la gazetaro distingu inter la porpaca misio de s-ro [[Henry Ford]]<ref>Pri tiu temo vidu la temon [[d:Q17013638|"ŝipo de paco" en vikidatumoj]] kaj la ĉapitron [[Henry Ford#Unua Mondmilito]]</ref> kaj ''Neŭtrala Konferenco por daŭra pacperado'', kiun la ĝia malavara subtenanto oni ofte nomas la ''Forda Konferenco''. Tamen estas klare, ke la karaktero, la organizo kaj la celo de ambaŭ entreprenoj multe diferencas. La unua estas Amerika pilgrimantaro, kiu volis kunigi kaj simboligi la kontraŭmilitajn tendencojn. La dua estas internacia komitato de spertaj, zorge elektitaj homoj por prikonsideri kaj peradi la pacon, sin turnante al la publika opinio kaj al la registaroj.” |[[La Brita Esperantisto]] - numero 146, februaro (1917)}} {{referencoj}} ===Ni=== G. Marin. '''Ni'''. Eld. la aŭtoro, Stroud, 1948(?), 16 pĝ. {{citaĵo|16-paĝa broŝureto kun spritaj [[bildo]]j, kiuj montras la nepran neceson, ke la homaro progresu de paleolita familiismo ĝis tuthomarismo.|[[La Brita Esperantisto]] - Numeroj 523-524 nov-dec 1948}} ===[[Nia Gvidanto]]=== [[Josif Stalin]] kaj kaj E. Jaroslavskij. '''Nia Gvidanto'''. Eld. [[Ekrelo]], Leipzig, 1930(?) {{citaĵo|Skizoj pri Lenin kiel teoriulo kaj kiel praktikulo de armita ribelo.|[[La Brita Esperantisto]] - Numero 311, Marto (1931)}} ===[[Nia Mesmistero]]=== W. Roche. '''Nia Mesmistero''' trad. J. F. Smeehuijzen. 1940(?), 130 pĝ. {{citaĵo|Bela volumeto por helpi meditadon kaj preĝadon antaŭ kaj dum la meso. La teksto estas prezentita en formo de ritma prozo, kun linioj “rompitaj” por instigi al paŭzo kaj penso. Ekz., <poem> <center>Tiom amis Di' la mondon, ke li donis sian Filon ununurnaskitan, por ke ĉin, lin kredanta, ne pereu, sed eternan vivon havu. </center> </poem> De religia vidpunkto oni povas diri, ke la verko ŝajnas tute taŭga por sia celo. Lingve ĝi estas ĝenerale bona. Traduko el traduko estas afero principe nekonsilinda : kiom la nuna verko suferis de la duobla traduko mi ne povas juĝi. Interesaj esprimoj: ''mia tuta mio'' 13; ''nia tuta mio'' 75; ''via vio mem'' 71 ; ''liaĵo'' 28. ''Imperiado via'' 16; ''stari genue'' 25; ''por la [[ĉiamo]]'' 91; ''milmilobe'' 101; ''samkiel... samtiel'' 121. ''La praprofetoj'' 49; ''porsuferada rekompenco'' 73; ''instruo laŭlerneja'' 6; ''egoismo kaj havemo'' 105. ''Unui'' (esti unu) 54 ;''servisti'' (esti servisto) 77; kvazaŭi (esti kvazaŭ) 112. ''Malgraŭ ti’'', ''ĝuste pro ti’'', 75, 78. Kritikeblaj estas ''escepte vian Filon'' (krom via Filo) 21; ''de post kiam'' (de kiam) 21 ; ''hontas mi kaj doloregas'' (kun dolorego) 31 ; ''ne permesu'' (permesu) ''neniam, ke'' 106; ''por ke mi eblu'' (povu) 32; ''neeble (neniel) nombreblaj'' 53; ''mortebla'' (mortema, mortpova) 114, 117. Nur unu grava eraro persistas tra la tuta verko: la uzo de ''digna'' (dignified) anstataŭ ''inda'' (worthy) Ekz., ''Digna'' (Inda) ''estas vi'' 60;''mi ne dignas'' (indas) 31 ; ''nedigna'' (neinda) ''servisto'' 53. Detaloj facile korekteblaj en dua eldono. |[[La Brita Esperantisto]] - Numero 418, Februaro (1940)}} ===[[Nia vojo]]=== Ipe. '''Nia Vojo'''. Eld. [[Jozef Prysborowski]], Varsovio, 1938(?) {{citaĵo|La aŭtoro vidas la solvon de nunaj mondmalordoj en kreskanta supernacia individua kunlaboro. Rilate Esperanton, li bedaŭras la centriĝon de nia [[movado]]: ekz, ĉe [[IEL]] aŭ [[UEA]]. Anstataŭe, li proponas, ke naciaj grupoj laboru sendepende (tio okazas jam nun !), kaj ke oni starigu novan [[organizo]]n sole el individuoj, sen centro, sen [[komitato]]j, sen voĉdono, sen elektoj, financatan de patronaro el bonaj kaj riĉaj homoj (kiel ilin trovi ?), kiuj donacos ĉiom da mono bezonata, sen voĉo pri ĝia elspezo. Oni permesas al la nunaj delegitoj konservi tiun titolon, sed ilia sola devo estos kolekti [[mono]]n de riĉaj patronoj. Ĉiu kunlaboranto pagos po 4 [[svisa franko|svisaj frankoj]] jare, kontraŭ kio li ricevos la centran [[organo]]n, en kiu unufoje aperos lia nomo. La centra organo devos senescepte presigi ĉiun komunikaĵon supernacian kaj nereklaman, kiun ĝi ricevos de anoj pagintaj por tio difinitan sumon. La sola devo de la redaktisto estas zorgi pri la lingva ĝusteco de la senditaĵoj. La patronoj pagos la [[presisto]]n kaj la redaktiston. Oni permesas sammaniere starigi fakajn societojn kaj gazetojn, same senorganizajn, kaj same subtenatajn de bonaj kaj riĉaj homoj, kiuj ĉion pagos sen voĉo pri la dispono de sia mono. Al mi ŝajnas, ke la aŭtoro tute mislegas la nunan situacion. Cetere, kiam, lacigite de longjara disputado pri organizo, ni nun fine trovis kontentigan [[solvo]]n, ĉu ni forĵetu ĉion, tiel pene akiritan, kaj anstataŭe kreu novan organizon, tute nebulan, nepraktikan, senutilan,. kaj nedemokratan, subtenatan per almozpetado al iuj trovotaj mecenatoj, kiuj bonvolos fordoni sian monon laŭ mendo kaj sen voĉo? Certe, s-ro Ipe, ne tie kuŝas “mia vojo.”|[[Montagu Christie Butler]] [[La Brita Esperantisto]] - Numero 400, aŭgusto (1938)}} ===[[Ni devas vivi]]=== [[Kjell Walraamoen]] kaj [[Lina Gabrielli]]. '''Ni devas vivi'''. Eld. [[Stafeto]], La Laguna, 1974. {{citaĵo|Kiam oni legas poezion sen ritmo kaj [[rimo]], oni esperas, ke, kiel kompenson, a poemoj posedu almenaŭ certan forton, subtilon, originalecon en la ideoj aŭ en la tropoj. La poemoj de ''Ni devas vivi'' estas speco de miniaturoj, klopodoj kapti kaj fiksi fugajn momentojn de la vivo. Bedaŭrinde, pliparte ili legiĝas kiel repertuaro da banalaĵoj. Lina Gabrielli montras talenton en la rakontarto, sed ŝiaj poeziaj provoj ne permesas aŭguri al ŝi, almenaŭ ĝis nun, brilan karieron lirikan. Walraamoen ŝajnas posedi iom pli da profundo kaj uzi lingvon iom pli nuancitan kaj maturan.|[[Fernando de Diego|F. de Diego]]. [[Boletín]] n212 (nov 1975)}} ===[[Nie sme bezmocní - Ni ne estas senpovaj]]=== '''[[Marian Repka]]'''. '''Nie sme bezmocní - Ni ne estas senpovaj''' trad. [[Pavol Petrík]] kaj [[Martin Minich]]. Eld. Espero, s/l, 2003. {{citaĵo|Je slovaka merkato aperis interesa libro de slovaka verkisto Marian REPKA: „Nie sme bezmocní – Ni ne estas senpovaj“ - en dulingva, slovakaesperanta eldono. Tial ĝi (krom la enhavo mem) taŭgas ankaŭ kiel bona instruilo (se vi ne komprenas E-an tekston, vi simple rigardos apudan, dekstran paĝon, kie vitrovos samon – slovakan (sennecese serĉi en vortaroj). La [[libro]] priskribas tre „tiklan“ temon, nome atingon de tutmonda paco. La aŭtoro esprimiĝas al temo tre interese, kelkfoje eble eĉ surprize. Sed por pli bona imago legu fragmenton de la libro (p. 122 k. 124): <poem> „Resumo: Ni ankoraŭfoje resumu, jam lastfoje, kvin paŝojn subtenantajn pacon: La unua paŝo subtenanta pacon: lerni la internacian lingvon - Esperanton. La dua paŝo subtenanta pacon: ĉesi dividi homojn laŭ nacieco. La tria paŝo subtenanta pacon: ĉesi dividi homojn laŭ raso. La kvara paŝo subtenanta pacon: rezigni pri ĉiuj ideologioj. La kvina paŝo subtenanta pacon: trovi tempon por meditado. Ĉe la unua paŝo al paco ni havas du eblecojn. Aŭ ni eklernos Esperanton aŭ almenaŭ ni subtenos ĉiujn, kiuj lernas Esperanton. La plej efika subteno estas financa subteno. Esperantistoj estas tre modestaj homoj. Ili antaŭkuris sian epokon, ili komprenis tion, kion aliaj ankoraŭ ne komprenis. Ili mem financas sian edukadon, eldonadon de libroj kaj gazetoj, studadon. Kutime ili instruas senpage. Oni ne perlaboras monon instruante Esperanton. Mi konas la situacion inter esperantistoj. Financoj ebligus al ili, ke ili igu sin pli videblaj. Kontaktajn adresojn de esperantistoj sur la teritorio de la Slovaka respubliko mi jam prezentis. Kiu interesiĝas, tiu facile ekscios aliajn necesajn informojn, se ŝ/li decidos subteni pacon per la subteno al esperantistoj. Mi scias, ke ĉiu krono subtenos kaj kuraĝigos ilin. Kaj por tiu, kiu sendos ĝin, tio estos vere konkreta ago subtenanta pacon. Institucioj, entreprenoj kaj entreprenistoj povas sponzori esperantistojn en sia ĉirkaŭaĵo. Amaskomunikiloj povas doni spacon al esperantistoj, por ke ili aperu en radio kaj televido. Ĉiu, kiu volas vere subteni pacon, tiu povas elekti. Tiu, kiu volas subteni militon, tiu ne devas elekti ion. Milito sin subtenas per si mem. Sufiĉas se ni faras nenion tian, kio subtenas pacon. Ĉe la dua paŝo ni subtenas pacon, kiam ni kondutas al homoj kiel al homoj kaj ne kiel al anoj de iu nacio. Ĉiu, kiu subtenas naciece fokusiĝantajn partiojn, subtenas militon. Do ŝ/li denove povas elekti. Ĉe la tria paŝo ni subtenas pacon ĉiam, kiam ni kondutas al homoj kiel al homoj kaj ne kiel al anoj de iu raso. Ĉiu, kiu subtenas rasismon, tiu subtenas militon. Subteni la kvaran paŝon al paco ne estas malfacile. Ĉiu faru tion sur sia nivelo kaj laŭ siaj ebloj. Kaj ĉiu havas eblojn. Kiu subtenas religiajn diferencojn, tiu subtenas militon; kiu subtenas religie fokusiĝantajn partiojn, tiu subtenas militon; kiu subtenas dekstrumajn aŭ maldekstrumajn partiojn, tiu ankaŭ subtenas militon. Ĉiu, kiu subtenas iun ajn ideologion, tiu subtenas militon. Ĉiu, kiu aliĝas al iu ajn spirita movado, tiu subtenas militon. Ĉiu, kiu agnoskas iun ajn aŭtoritaton, ĉu sekularan aŭ spiritan, tiu same subtenas militon. Ĉiu, kiu volas akiri kiujn ajn sekularajn aŭ spiritajn avantaĝojn, tiu subtenas militon. Sen meditado ne eblas ne subteni militon en la kvara paŝo al paco. Tial tiu, kiu ne strebas aŭ ne havas forton mediti, almenaŭ devus subteni tiujn, kiuj strebas mediti. Tamen, ĉar ekzistas ne nur meditadoj, kiuj kondukas al paco, sed ankaŭ meditadoj, kiuj kondukas al milito, risko, ke nemeditanta persono subtenos tiujn meditantojn, kies meditadoj kondukas al milito, estas tro granda. Tial plej bone en la kazo de necerteco estas ne subteni tiujn, kiuj meditas. Estas malpli granda malbono subteni neniun ol subteni militon. Tiukaze estas multe pli saĝe subteni simple Esperanton kaj laŭ siaj ebloj eviti naciecan kaj rasan dividadojn. Mi ripetas tion, kion mi jam skribis: Se ĉiuj homoj alproprigus almenaŭ la unuan paŝon, la situacio en la mondo signife ŝanĝiĝus favore al paco. Kaj se homoj aldonus al tio pliajn du paŝojn, la minaco de milito preskaŭ malaperus. La konfliktoj restus, sed ili ĉiuj povus esti plejmultgrade solvitaj pervorte. La grandaj militoj eble ne plu aperadus, sed malpacoj kaj malgrandaj militoj ankoraŭ daŭriĝus. Forigi ĉiujn malpacojn kaj ankaŭ malgrandajn militojn eblos nur tiam, kiam la homaro superpaŝos la kritikan (sojlan) nombron de tiuj, kiuj atingis saĝecon, do la staton sen konceptoj. Tiuj homoj poste ne nur inspiros, sed ankaŭ efike helpos al ĉiuj aliaj homoj al tio, ke ankaŭ ili atingu saĝecon. Saĝeco estas io, kion oni ne povas atingi perforte, sed nur per kompreno. Sen ĝi tamen neniu politika sistemo, nek iu religio nek iu alia pensebla organizo povas forigi militojn.“ </poem> PS: Ankaŭ dank´al tiu ĉi libro gejunuloj (SKEJ) revivis – ĝia prezidanto (Peter BALÁŽ) konatiĝis kun E-o pere de tiu ĉi libro – en unua eldono ĝi aperis slovake en 1999. (Kaj kiel dankesprimo li fondis eldonejon ESPERO – <www.espero.sk> kaj eldonis la libron dulingve.) |[[Peter Baláž]]. Esperantisto Slovaka - Numero 01 (2004)}} ===[[Ni ne povas silenti]]=== '''Ni ne povas silenti'''. Eld. «[[Esperanto Kenkjuŝa]]», [[Aitiken]], 1952. {{citaĵo|i tiu broŝuro estas Esperanta traduko de raporto, prezentota por ne okazinta [[Internacia Kuracista Kongreso]] en [[Montecazini]] (Italio) dum oktobro 1952, kun fakaj artikoloj de la tri japanaj reprezentantoj al tiu kongreso. La verko prezentas [[sciigo]]jn pri konsekvencoj de la atombombo de la homa korpo kaj atentigas pri la egaj domaĝoj de la nomita bombo, okaze de rea-uzado.|ERNESTO HURTADO. [[Boletín]] n058 (okt 1953)}} ===[[Nova Afriko]]=== Th. Monnens '''Nova Afriko''', esperantigis Floriano. Eld. Espero Katolika, Parizo, 1927(?) {{citaĵo|Interesega estas la kompatinda historio de tiu mondparto, kiu estis la sklavomerikato de l' mondo dum kvar jarcentoj, ĝis kiam la eklezio alportis al ĝi la ĝojan anoncon. La verketo de Monnens ekvidigas la reviviĝon de tiu nigr-haŭta popolo, kiu laboradas por sia savo|[[Belga esperantisto]] n153 (nov 1927)}} ===[[Nova minaco al Eŭropo: Kiu kulpas?]]=== '''Nova minaco al Eŭropo: Kiu kulpas?'''. Eld. [[Novosti]], Moskvo, 1984. {{citaĵo|Jen la titolo de bonege dokumentita broŝuro en Esperanto, kiun eldonis la sovetia informagentejo [[APN]] (Novosti) laŭ mendo de [[Asocio de Sovetiaj Esperantistoj]] (finredaktita 5. 6. 1984). La 40-paĝa broŝuro, grafike efike aranĝita kun tabeloj kaj fotoj, entenos multe da konvinka materialo pri la usona [[armado]], minaco al Eŭropo.}} ===[[La nova mondo kaj Esperanto]]=== '''La nova mondo kaj Esperanto'''. Eld. [[Brazila Instituto de Geografio kaj Statistiko]], Rio de Janeiro 1952 (?) === [[Nova propono koncerne proporcinombran elekton ĉe elekto al deputatĉambro]] === [[Thorvald Kornerup]]. '''Nova propono koncerne proporcinombran elekton ĉe elekto al deputatĉambro'''. Eld. la aŭtoro, [[Holbaek]], 1914, 8 pĝ. ===[[La Novjara Donaco de Ministro de S. L]]=== '''La Novjara Donaca de Ministro de S. L'''. Eld. Esperanta Presa Societo, Parizo, 1905? {{citaĵo|La aŭtoro de tiu ĉi spiritplena broŝureto fantazias ke la franca Ministro de la publika [[instruado]] ordonis ke esperanto estu instruata en la supraj lernejoj de la lando. Pri tiu temo sin malvolvas gaja sceno, en kiu montriĝas la [[esenco]] kaj ecoj kaj estonteco de nia internacia lingvo. Bonega verketo !|Esperanto-UEA n007_sep 10 1905}} ===[[Nuna Stato de Esperanto en la mondo]]=== '''Nuna Stato de Esperanto en la mondo'''. Eld. [[Liona Esperantista grupo]], Lyon, 1904(?) {{citaĵo|La raporto de la esplora komisio de la Liona Esperantista grupo, kiun jam presigis « [[Lingvo Internacia (gazeto)|Lingvo Internacia]] » estas de nun eldonita sub la titolo : Nuna Stato de Esperanto en la mondo. Oni scias ke tiu broŝuro estos disdonita ĉe la Ekspozicio de S1 Louis (Unuigitaj Amerikaj Ŝtatoj); ĝi enhavas multajn sciigojn pri la movo en ĉiuj landoj kaj estas libro tute necesa por tiuj el niaj [[amiko]]j kiuj disvastigadas Esperanton ĉirkaŭ ilin. La broŝuro estas presita ĉu France, ĉu Esperante.|[[La belga sonorilo]] - Numero 022, Junio (1904)}} ===[[Nurberguer Esperanto-Trichter]]=== '''Nurberguer Esperanto-Trichter''' . Leitfaden fur Schnellund Massenkurse von Ŝattat. Eldonita de Ellersiek & Borel, Berlin, 4 paĝoj, 24 x 31,5 cm. {{citaĵo|Tre praktika okleciona gramatiko por germaniingvaj personoj.|[[Belga esperantisto]] n107-108 (jan-feb 1924)}} ===[[Nuntempa Pollando]]=== '''Nuntempa Pollando'''. Eld. [[Asocio de Esperantistoj en Polujo]], Varsovio, 1948(?), 60 pĝ. {{citaĵo|La verko priskribas nuntempan Polujon de vidpunktoj industria, politika, ekonomia. La stilo estas peza (pro la naturo de la [[temo]]), tamen ĝenerale bona, krom kelke da nenecesaj neologismoj kaj aliaj [[kritikindaĵo]]j : ''laborebleco (laborkapablo), Francio (Francujo) ; demokratizo (demokratigo)'' . . . Oni diras, ke Polujo “ne proklamas [[politiko]]n de revenĝo (venĝo) kontraŭ [[Germanujo]]”, tamen ĝia vivnivelo “ne estu pli alta, ol tiu de aliaj landoj”. Ni demandas al ni, ĉu ĉiu Polo tiel plene aprobas la nunan [[reĝimo]]n en Rusujo, kiel ĉi tiu verko kredigus. La bildo de “novaj domoj” sur p. 29 estas altgrade malloga. Por la okulo de la [[recenzanto]] ĝi aspektas kazerno aŭ malliberejo (“loĝejo de sklavoformikoj” komentis unu rigardinto), kaj neniom similas al [[hejmo]] por homoj. Tamen malsamas [[gusto]]j.|[[La Brita Esperantisto]] - Numeroj 523-524 nov-dec 1948}} == O == ===[[Opetusministeriön esperantotyöryhmän miustio]]=== '''Opetusministeriön esperantotyöryhmän miustio'''. Eld. Opetusministeriö, Helsinki, 1984, mimeo. ISSN 0359—761 X {{citaĵo|Oficiala raporto de la Edukministerio de Finnlando pri la pozicio de [[Esperanto]], kun rekomendoj; resumoj en Esperanto kaj la sveda.|[[Der Esperantist]] n130_feb. 1985}} ===[[La Ora Epoko. La Regno de Dio]]=== '''La Ora Epoko. La Regno de Dio. ''' Eld. [[Raĥelo Porteous]], Glasgow, 6 pĝ. ===[[Oraj leteroj]]=== '''Percy Sadler'''. '''Oraj leteroj'''. Eld. Flükiger & Scmid. Bern. ~1910. {{citaĵo|Kolekto de tre bonstilaj leteroj pri diversaj okazotajoj de la vivo. La Esperanta traduko estas bonege farita de nia sperta samideano kaj ni sincere povas rekomendi tiun verkon al ĉiuj personoj dezirantaj perfektigi en Esperanta korespondado kaj bonstilo.|[[Revuo Esperanto]] n85 5. sep5. 1910}} ===[[La ora ŝtuparo]]=== *E. Phillips Oppenheim. '''La ora ŝtuparo''' Eld. [[The Esperanto Publishing Co Ltd]] , Londono, 1935. {{citaĵo|Ĉe la unua rigardo al tiu verko, oni rekonas la kutiman zorgemon de la Esp-o-Publishing Co.: oportuna formato, bonega papero, bela litertipo kaj bongusta eksteraĵo. La ĉefa ideo troviĝanta en la libro, estas nia ĉies idealo : atingi daŭran mondpacon. La aŭtoro solvis la problemon laŭ stranga, interesplena maniero, kiu ofte igas la leganton pripensi kaj mediti; precipe ĉar la temo estas tiom aktuala kaj ĉar Oppenheim tute ne indulgas la t. n. packonferencojn. La heroo de la rakonto, Warren Rand, estas maljuna, potenca, riĉega ĵurnalposedanto kiu metas ĉion en la servon de sia porpaca penado: sian cerbon, sian potencon, sed, antaŭ ĉio, ankaŭ sian monon , dank'al kiu li fine sukcesas realigi sian vivorevon. Rilate al la lingvo, ni devas fari denove kelkajn rimarkojn. « Lerni » anstataŭ « aŭdi, ekscii » estas anglismo, same kiel « nokto » anstataŭ « vespero » kaj « aĉeti » trinkaĵon por iu. « Ajn » estas ofte erare uzita, same kiel « pli » antaŭ [[adjektivo]], kiam tute ne temas pri komparo ekzemple : pli malgranda, anstataŭ : ne tre granda, negranda. [[Tradukanto]]j klopodu pli kaj pli eviti naciismojn. Kion signifas « blokhaŭso » ? Post « spite » kaj « koncerne » devas troviĝi prepozicio aŭ devas esti uzata akuzativo ! « Pli poste » estas [[pleonasmo]]. La eldonejo meritas ĉiujn laŭdojn pro tiu unua volumo en la nova serio.|[[Belga esperantisto]] n224 (okt 1935)}} {{citaĵo|Per ĉi tiu volumo E.P.C. riĉigas sian romanserion, per kiu ĝi prezentas al la Esperantistaro malpezan literaturon el la speco plejmulte legata de la meza homo. Inter la [[verkisto]]j, kiuj provizas tian legaĵon al la anglalingva publiko, Oppenheim staras en la unua [[vico]], kaj la nuna verko estas oportune elektita por traduko en Esperanton pro la internacieco de la scenejo, sur kiu la rakonto disvolviĝas. Sekvante la manovrojn de homama milionulo, kiu dediĉas sian lertecon kaj sian riĉecon al la tasko devigi la starigon de tutmonda paco, ni flugas de unu eŭropa [[metropolo]] al alia, kaj konatiĝas kun [[diplomato]]j, financistoj, jurnalestroj, sekretagentoj, politikistoj—resume, kun ĉiuj, kiuj influas la destinon de la popoloj. La manuskripto estas laŭlingve kontrolita de nederlanda samideano, kio tamen ne malhelpis, ke kelkaj anglismoj makulu la [[traduko]]n : ekzemple, jam sur la unua paĝo ni renkontas la vorton ''kontroli'' aplikita laŭ [[senco]] ne kutima ĉe la plejmulto de verkistoj, kaj en alia loko aperas ''[[kopio]]'' kun la signifo ''ekzemplero''. Kun bedaŭro oni konstatas ankaŭ la eneston de gramatikaj eraroj, el kiuj la ĉefaj estas misuzo de ''antaŭ ol'' (reganta substantivon); malĝusta apliko de la sufikso ''iĝ'', kaj ties manko kie ĝi necesas; kaj iom da konfuzo inter ''tio'' kaj ''tiu''. Inter la malmultaj neologismoj, tre akceptebla estas ''suspiri'' (angle ''sigh''). La provo prezenti fonetike la prononcon de anglaj nomoj — procedo ne aplikata kutime ĉe nacilingvaj tradukoj — ne estas tre sukcesa, pro la konata manko de Esperantaj literoj por eĉ proksimume imiti la karakterizajn sonojn de la angla lingvo, kaj kelkloke la transskribo estas definitive erara, ekzemple por ''Warren'' oni donas ''Ŭaren'' anstataŭ ''Ŭoren''. Rilate al eksteraĵoj: la libro estas klare presita kun minimumo de preseraroj, kaj havas simplan [[bindaĵo]]n laŭ normala angla [[kutimo]], kun papera “surtuto”.|F.E.W. [[La Brita Esperantisto]] - Numero 366, Oktobro (1935)}} === [[Orell Füssli’s Bildersaal fŭr den Sprachunterricht von C. Egli. Esperanto Ausgabe]] === '''Orell Füssli’s Bildersaal fŭr den Sprachunterricht von C. Egli. Esperanto Ausgabe'''. Zürich, Art. Institut Orell Füssli, 1912? {{Citaĵo|Tiu esperanta eldono de figuraĵoj por la instruado de lingvoj (Esperanto, germana, angla, franca, itala) kompleta en tri broŝuroj kies prezo estas nur 40 [[pfenigo]]j por ĉiu libreto, estas tre uzebla en la esperantaj kursoj. La unua parto enhavas ''vortresumon'' : la dua parto fazojn ; la tria parto "temojn" .|[[Belga Esperantisto]] n041 (mar 1912)}} ===[[Orienta Almanako]]=== '''Orienta Almanako'''. Eld. La Ondo de Esperanto, 1913. {{citaĵo|Orienta ĝi estas, ĉar ĝi enhavas tradukojn el dek unu orientaj lingvoj, el kiuj eĉ la nomojn de kelkaj mi antaŭe ne aŭdis. Tamen kial “ almanako,” mi ne scias; sed eble tiu nomo estas promeso de ĉiujara ripeto. Se tiel, ni povas kalkuli je ĉiujara plezuro, ĉar tiu ĉi numero estas ĉarma [[legaĵo]]. “Unu duono de la mondo ne scias, kiel la alia duono vivas,” diras la proverbo; kaj ĉiu, kiu scivolas pri la vivo de siaj fratoj en aliaj landoj, devas legi ĉi tiun libron. Volonte mi citus multajn bongustajn pecojn, sed pro timo al mia Redaktoro, mi devas kontentiĝi per unu sola: “ Gulĝavar lia edzino ankaŭ estis malavare rekompencita de la naturo per la ekstera [[beleco]] kaj per aliaj ecoj de la kaŭkaza virino. Ŝi estimis siajn bogepatrojn, lavis al ili la piedojn kaj flegis ĉiumaniere, neniam ŝi parolis kun sia edzo dum ies ĉeeesto kaj eĉ neniam rigardis lin, neniu el la maljunuloj estis aŭdinta ŝian voĉon, kaj neniam ŝi estis preteriranta iun viron ne kovrinte sian vizaĝon per la [[tuko]]. Havante tian edzinon, Omar sentis sin feliĉa kaj estis kontenta je sia sorto.” Tiu ĉi lasta frazo meditigas homon kutimintan je aliaj moroj. La lingva [[stilo]] estas ĝenerale bonega; mi volus, tamen, ke kelkaj el la verkintoj estu pli ŝparemaj kun la sufikso “ ig,” precipe kiam ili diras ''terurigi bor teruri''. Grava afero estas, ke S-ro [[Boris Kotzin|B. Kotzin]] en sia antaŭparolo tre afable permesas, kun propaganda celo, la retradukon en la naciajn lingvojn. |A.E.W. [[La Brita Esperantisto]] - Numero 109, Januaro (1914)}} ===[[La originoj de la Protestantismo]]=== J. Tanuma-Tosio. '''La originoj de la Protestantismo'''. Eld. [[Internacia Katolika Informejo]], [[Fraterhuis Loonopzand]], 1947(?) {{citaĵo|Mia patro estis unu el dek gefratoj. Ĉiuj estis kleruloj siafake, kaj preskaŭ ĉiuj verkis librojn pri temoj religiaj, sciencaj, literaturaj. Familia anekdoto : kiam aperis unu libro verkita de onklino Lucy, onklo George ĝin legis, kaj ekkriis "Ho, Lucy ! Kial ajn vi ne ne montris ĝin al mi antaŭ ol forsendi ĝin al la presisto ! Mi estus povinta pliĝustigi ĉiun vorton en ĝi!” Kiel protestanto, mi volus fari saman [[ekkrio]]n kiel mia onklo George. Sed ne ! ĉar almenaŭ kelkajn vortojn mi lasus stari . Cetere, ĉi tie oni ne rajtas polemiki pri tiaj temoj. Mi diru nur, ke protestanto tre malsame verkus la historion. Lingve kaj prese la broŝuro estas bona.|[[Montagu Christie Butler|M.C.B.]] [[La Brita Esperantisto]] - Numeroj 503-504 mar-apr 1947}} === [[Ou en est la question de la langue internationale (Solution pratique)]] === * ''Ou en est la question de la langue internationale (Solution pratique)'' verkita de E. Adam, kun antaŭparolo de [[Fanny Clar]]. Mendebla ĉe la aŭtoro: 24 Boulevard Beaumarchais, Paris, ( ll e ) . — 32 paga broŝuro 19 X 12,5 cm. {{citaĵo|Tiu Franclingva broŝuro estas nuntempa tauga propagandilo; precipe interesaj estas la pruvoj pri la ĉiam pli urĝa neceseco de [[internacia lingvo]], kaj la admonoj al la internaciaj socialistoj, ke ili tian oficiale elektu, kaj eĉ antaŭe ĝin multnombre lernadu. La aŭtoro, pro senpartiemo, prezentas kiel egalvaloraj la sistemojn de Esperanto kaj Ido; pri la polemiko inter ambaŭ anaroj li citas la parolon de La Rochefoucauld: "La disputoj ne longe daŭrus, se nur unu partio malpravus." Ni ankaŭ ne bazas nian preferon sur ambicio, memamo, profitemo aŭ nesufiĉa studo; sed tute libere kaj konscie opinias, ke malgraŭ kelkaj diskutindaj punktoj, Esperanto estas tiel supera je [[Ido]] aŭ Esperantido (ĉiuj formoj aparte aŭ kune), precipe je elasteco, [[harmonio]], reguleco kaj facileco, ke ĝi estas senkompare pli dezirinda, ĉefe por la ĉiulanda laboristaro.|Esperanto n233 jan. 1920}} ===[[Ovomaltino]]=== '''Ovomaltino'''. Eld. D-ro A. Wanders S. A.<ref>Fabrikejo de dietaj [[Maltpreparaĵo|maltpreparaĵoj]]. Ĉeffabrikejo en Bern kaj filioj en : London, Budapest, Chicago, Paris, Milano, Osthofen.</ref>, Bern, 1926. {{citaĵo|Broŝureto de propagando de tiu fortignutraĵo.|[[Brazila Esperantisto]] 1926 j17 n05-08_maj-aug.}} == P == ===[[Pangea - la sole ebla eliro el la mondkrizo]]=== [[Rudolf Herceg]]. '''Pangea - la sole ebla eliro el la mondkrizo'''. Eld. [[Heroldo de Esperanto]], [[Kolonjo]], 1932. {{citaĵo|La aŭtoro proponas al si pruvi, ke 1e la krizo estas ĝenerala, 2e ke ĝiaj kaŭzoj estas a) la (subjektiva kaj objektiva) malharmonio inter la produktado kaj konsumado ; b) la malĝustaj rilatoj inter la apartaj kategorioj de la produktado ; c) hipertrofio de la individualismo persona kaj nacia; d) manko de kontakto kun la naturo. La solvo konsistas en reorganizado de la administrado, de la [[juro]], ekonomio, etiko, estetiko, sociologio, ktp. por atingi tute novan sistemon ĉirkaŭprenantan la tutan homaron.|[[Belga esperantisto]] n200 (mar-apr 1933)}} ===[[Papo Pio X beata]]=== [[Adolf Habdl]]. '''Papo Pio X beata'''. Eld. A. Paolet, [[San Vito al Tagliamento]], 1952(?) {{citaĵo|Belaspekta, alloga libreto kaj per sia [[prezento]] kaj per sia enhavo. Oni ne diras, ĉu estas verko rekte skribita en Esperanto, ĉu traduko de iu esperantisto, ĉu traduko de la aŭtoro mem. Tio estus bone. Mi ne povis ne legi ĝin seninterrompe. Ne nur por katolika samideano, sed ankaŭ por la tutmonda legantaro estas ĉi tiu [[libreto]] io [''tiel''] rava. Per simplaj mallongaj trajtoj, oni prezentas al la leganto la gigantan —humile gigantan — figuron de unu el plej elstaraj homoj de nia epoko. La traduko (mi opinias, ke oni tradukis ĝin el la germana lingvo) estas zorge kaj ame farita laboro, malgraŭ iaj preseraroj, korekteblaj laŭ noto sur lasta pago. Mi ne konas la vortojn: '''hasto, kaplano, fenigo, duomo, paŝtataro, noveno'''. Estus bone, se oni estus doninta difintabelon de ĉiuj ekster-SAT-vortaraj radikoj. Aliamaniere, la atento de la leganto estas neutile disigata, kio ne bone efikas. Eble, tro laŭvorta traduko el germana lingvo enŝovis strangajn tnte ne klasikajn [[konstruo]]jn. Ekzemple: (p. 17) «...kiu estis bona predikisto kaj kredis (pensis?) sia tasko, ankaŭ Sarto fari tian», (p. 96) «...kiuj zorgas pri via kaj de la tuta eklezio saviĝoj». Min faletis aliaj esprimoj: (p. 9) «situanta»; (p. 25) al tiaj, kiuj...» (p. 37) «manĝigis la malsatajn»; (p. 56) «terana»; (p. 73) «povi absolvi novenon»;(p. 86) «tiaj, kiuj devus.» «Mi ne vidis liajn infanojn serĉi panon...» La dirmaniero ''ne jam'' anstataŭ ''ankoraŭ ne'' (paĝoj 73 kaj 100) ŝajnas evitinda pro tio, ke kvankam ĝi estas tute logika, tamen ne klasika. Sed ĉiuj ĉi tiuj, laŭ mia opinio, lingvaj eraretoj neniel malpligrandigas la kortuŝan legadon, la aŭtentikan, gravan celon: klinigi la leganton al la opinio, ke la [[Pio la 10-a|Papo Pio Xa]] estis ja vere neordinara [[servanto de Dio]]. Strangaĵo ŝajnas al mi la manko de presesprimita eklezia permeso. Monflanke: 8 respondkuponoj (32 ptoj.) estas certe, laŭ mia opinio, tro alta prezo. Eble, oni celas ŝirmi la eldonaĵon kontraŭ valutaj disfaloj; sed anstataŭigi naciajn [[monunuo]]jn per nacia oficiala tarifo ŝajnas al mi nuntempe: «eliri el la koto por eniri. en la peĉon». |Eŭma. [[Boletín]] n040 (apr 1952) }} ===[[De Parizo al Lazura Marbordo]]=== M. Retót '''De Parizo al Lazura Marbordo'''. 1960(?) {{citaĵo|M. Rétot verkis tiun broŝuron, en la serio «Turismo por Esperanto en Franclando». Ĝi estas trafa gvidilo, plena je indikoj, bildoj, desegnaĵoj, k. t. p., kiuj bone povas faciligi la veturadon tra la belaj vojoj kiuj kondukas de Parizo al la bela Provenca regiono kaj Lazura Marbordo.|[[Boletín]] n120 (mar 1960)}} ===[[Parolas Japanoj]]=== '''Parolas Japanoj'''. Eld. [[Asocio por Internacia Kontakto]], [[Kantono (Ĉinio)|Kantono]], 1938 (?) {{citaĵo|Ses verketoj de japanoj en [[Ĉinujo]], kiuj ne aprobas la japanan invadon.|[[La Brita Esperantisto]] - Numero 401, Septembro (1938)}} ===[[Patrino kun fusilo]]=== [[Nguyễn Thị]]. '''Patrino kun fusilo'''. Eld. [[Fremdlingva eldonejo]], [[Hanojo]], 1966. [[dosiero:Pelikan textlogo.png|100ra|dekstre]] ===[[Pelikan]]=== Gunther Wagner. '''Pelikan''' ([[d:Q202133|en vikidatumoj]]). [[Hanovro]] kaj [[Vieno]], 1926(?) {{citaĵo|Prospekto en Esperanto de la konataj inkoj por skribi kaj por kopii, skribrubandoj, karbopapero por skribmaŝino kc.|[[Brazila Esperantisto]] 1926 j17 n05-08_maj-aug.}} === [[Per Tolboato]] === '''Per tolboato, Skizo de Jotoka. Ilustrita. Eld. O. Ziegler, [[Marktredwitz]], 1922. 24 paĝoj. {{Citaĵo|Tre agrabla ripoziga legaĵo originale verkita.|[[Belga Esperantisto]] n088-089 (jun-jul 1922)}} ===[[Petit Cours primaire d'Esperanto en 50 leçons graduées]]=== D. Bonnehon; A. Rosiaux. Petit Cours primaire d'Esperanto en 50 leçons graduées. Paris, [[Hachette]], 1910(?). {{citaĵo|Jen estas bonega lernolibro tre rekomendinda al ĉiuj instruistoj, kiuj celas la sciadon de la lingvo Esperanto, instruante ĝin al iliaj lernantoj. Tiu ĉi lernolibro, tre zorge ilustrita kaj bindita, enhavas multajn ekzercojn (thèmes et versions) bone gradigitajn; legadojn; prozaĵojn versaĵojn parkere dirotajn; 200 kutimajn frazojn kaj [[proverbo]]jn kun la franca traduko; kaj fine vortaretojn esperantan-francan kaj francan-esperantan. Se, laŭ la opinio de [[Lev Tolstoj|Tolstoi]], «la sukceso de [[Esperanto]] estas nur pedagogia lerneja afero», ni certigas, ke la verketo de S-roj Bonnehon kaj Rosiaux, havigante bonegajn rezultatojn al ĉiuj popollernejestroj, donos novan antaŭenpuŝon al la [[disvastigo]] de la lingvo internacia.|[[Brazila Esperantisto]] 1910_j03_n05-06_nov-dec}} ===[[Plena Gramatiko de Esperanto]]=== [[Joediko]] (J. Elliott). '''Plena Gramatiko de Esperanto'''. Eld. la aŭtoro, [[Willoughby]], 1940(?) {{citaĵo|Reverkita formo de la 16 Reguloj. Bedaŭrinde, ĉe kelkaj [[detalo]]j ĝi prezentas al ni ne la evangelion laŭ S-ta Zamenhof, sed la evangelion laŭ S-ta Joediko.|[[La Brita Esperantisto]] - Numeroj 429-430, Januaro - Februaro (1941)}} ===[[Plena lernolibro por meminstruo de Esperanto]]=== V. A. Dmitrief kaj [[Paŭlo Medem|P. D. Medem]]. '''Plena lernolibro por meminstruo de Esperanto'''. 1920 (?) {{citaĵo|Tiu ruslingva lernolibro, eldonita en Dresden, estas ĉefe destinita, diras en antaŭparolo S-ro Medem, al la Estonoj, [[Letono]]j kaj [[Litovo]]j, por kiuj tia verko ĝis nun mankis. Kiel ĉiuj tiaj, la libro konsistas el gramatikaj klarigoj, vorttradukoj, ekzercoj por traduko kaj legaĵoj. Ni ne povas jugi la rusan tekston; sed laŭ ekzameno de la Esperantaj partoj kaj laŭ jam konataj tradukoj de S-ro Medem, oni facile konvinkitas, ke tre bona kaj tute korekta estas tiu bele presita libreto. Ĝi prosperigu nian movadon en tiuj novaj landoj, kie ĝia neceseco kaj utilo estas nature pli senteblaj ol aliloke.|[[Georges Stroele|G.S.]] Esperanto n245 jan 1921}} ===[[Plena Malkaŝo de Japanaj Ambicioj]]=== '''Plena Malkaŝo de Japanaj Ambicioj'''. Eld. [[Heroldo de Ĉinujo]], [[Chungking]], 1940(?) {{citaĵo|Mesaĝoj de la Generalisimo. Teksto de [[Wang-Japana Interkonsento]]. Petskribo de Wang al [[Japanujo]]. La Japana Respondo. |[[La Brita Esperantisto]] - Numeroj 422-423, Junio - Julio (1940)}} ===[[Pollando 1944-1964]]=== '''Pollando 1944-1964'''. Eld. Polonia, Varsovio, 1964. {{citaĵo|Kiuj volas informiĝi pri la evoluo de [[Pollando]] trovos en ĉi tiu 260 paga libro (riĉigita per abundaj fotoj, desegnoj, statistikaj cifertabeloj, mapoj ktp.) la plej riĉan kaj taŭgan informilon ĝis nun publikigitan en nia lingvo. Ĝi ampleksas la jenajn rubrikojn: geografio, [[historio]], eksterlanda politiko, industrio, [[agrikulturo]], eksterlanda komerco, sociaj problemoj, klerigado, scienco, [[literaturo]], [[muziko]], teatro, filmo, plastiko, arkitekturo kaj turismo. Tre bonaj lingvo teksto kaj fotoj. Prezo tre malalta rilate la kvaliton de la libro same laŭ aspekto kiel laŭ enhavo.| N. L. ESCARTIN. [[Boletín]] n147 (jan 1965)}} ===[[Pollando Rekonstruiĝas el Ruinoj]]=== '''Pollando Rekonstruiĝas el Ruinoj'''. Eld. [[Eldona Societo Esperanto]]. Stockholm, 1947(?) {{citaĵo|16-paĝa broŝuro, kun klaraj grafikaĵoj, pri la teruraj perdoj kaj suferoj de Polujo dum la milito, kaj ĝia nuna rekonstruo kaj [[progreso]].|[[La Brita Esperantisto]] - Numeroj 519-520 jul-aŭg 1948}} ===[[La Polvo de morto]]=== '''La Polvo de morto'''. Ilustrita. Eld. [[Plenumkomitato por Kontraŭ Atombomba Rezolucio]], [[Osaka]], 1956(?) {{citaĵo|Post la terura tragedio de Hirosima kaj Nagasaki, kun pli ol 250 mil senkulpaj viktimoj, la japana popolo spertas nun la domaĝojn de la nukleaj [[eksperimento]]j, fare de fremdaj potencoj. La radioaktiva polvo, disĵetita pro la eksplodo de [[hidrogenbombo]] sur Bikini, la 1-an de marto 1954, malpurigis la [[marakvo]]n kaj falis sur multajn fiŝkaptistajn boatojn, precipe sur la japanan ŝipeton «[[Fukurju-maru n-ro 5]]«, okazigante la brulvundigon de ĝiaj 23 ŝipanoj kaj la postan morton de unu el la plej grave vunditaj. La damaĝoj de tiu bedaŭrinda okazaĵo estas nekalkuleblaj. Kaŭze de la difektiĝo de miloj da [[tuno]]j da fiŝoj, oni malpermesis la disvendadon de tiu ĉefa manĝaĵo por japanoj, ordonante ĝian enterigon. La paniko estis nepriskribebla, tial ke multenombraj personoj jam estis manĝintaj atomfiŝojn. Pro timego al la radioaktivaĵo fermiĝis grandnombraj [[fiŝbutiko]]j, kaj la [[fiŝista komerco]] paraliziĝis en Japanujo. La mondo estis terurita pro la eksperimentoj de tiaj amasmortiga] armiloj; sed, post domaĝo ne venis saĝo, ĉar ne pro tio ĉesis la provado de nukleaj armiloj. La grandaj potencoj daure fabrikas bombojn A, H kaj tiel plu. Ni memoru, klo okazis en Hirosima kaj Nagasaki, kiam sur tiujn du kompatindajn urbojn defalis la unuaj du atombomboj, kiuj, en komparo kun la modernaj bombegoj, estis infanaj ludiloj. Laŭ opinio de kompetentuloj, kvar bomboj H povus forblovi la tutan Japanujon; sed, por dezertigi landojn kiel Anglujo, Germanujo, Francujo, ktp., sufiĉus du el tiuj superbomboj. La homaro ankoraŭ ne tute bone komprenis la grandegan danĝeron, kiu minacas ĝin. Ne gravas jam veti cent kontraŭ unu, ke iu granda potenco superas alian per nukleaj bomboj, ĉar ĉiu el ili posedas pli ol sufiĉan stokon por la kompleta detruado de ĉiuj urboj de la mondo, por la koncerna ekstermado de la homa vivo sur nia planedo. Ni fidu, ke oni ne riskos provoki tian hekatombon, eĉ se nur estas pro tio, ke neniu profitus el tiu tutmonda dispolviĝo; sed, ni ne forgesu, ke en kiu ajn momento, tio estas ebla... Por rememorigi al iii ĉi tiun senprecedencan danĝeron, kiu pendas super la homaro, oportune aperis ĉi tiu libreto, «La Polvo de la Morto», originale verkita en tre [[korekta lingvo]]. La [[Kongreso de Japanaj Esperantistoj]] tiel apelas la konsciencon de la tutmonda samideanaro, partopreni en la kampanjo por la ĉesigo de la nukleaj eksperimentoj, por la abolicio de tiaj armiloj, kun la celo savi la homaron de la [[minaco de neniigo]], kaj povi ekmarŝi ĉiuj homoj, ŝultron ĉe ŝultro, sur la vojon al glora estonteco, tial ke la [[atomenergio]], same povas pereigi la homan genton, kiel konstrui por ĝi paradizon sur la tero. Dependas nur de la bona aŭ malbona uzo, kiun la aŭtoritatuloj faros el ĉi tiu mirindaĵo de la scienco, la dua fajro eri la historio de la Homaro. |Ricardo Quiles. [[Boletín]] n097 (jan 1957)}} ===[[Popolaj Fabloj el Finnlando]]=== [[Björn Collinder]], [[Vilho Setälä]]. '''Popolaj Fabloj el Finnlando'''. Eld. Kyriiro Oy, Finnlando, 1979. {{citaĵo|Kamuflite sub supra titolo de malgranda [[kajero]] reklamiĝas la interŝanĝo de la esperantistaj supersignoj literoj jene <center> <poem> ŝ ĉ ĵ ĝ ŭ ĥ sh ch zh dzh w x </poem> </center> Efektive, ne estas silvestra sherco, sen dzhene oni tuj povis dzhui la fablojn. Kia dzhusta dzhojo¹ pri la dzhiroj el la dzhangalo de supersignoj! Granda dzhibo de E-o foridzhas kaj nun E-o ekdzhermegos kaj disvastidzhos. La «politikaj awtoritatuloj“ dzhentile dankos kaj chirkawbrakos la dzhermantajn E-istojn. Kaj dzhis la jaro 1987-a ni arandzhos dzheneralan [[festo]]n ne nur pro la l00-a datreveno sed ankaw pro la [[finvenko]] de E-o. Memkompreneble kun dzhimkano kaj festa mandzhado kun burdzhonbrasiko, fromadzho, orandzhazho, rudzha vino kaj dzhino. Stop! Jen oni ekmemoros, ke mi sammaniere povis tre bone legi literaturon laŭ Zamenhof-a "Surogata"² ortografio kaj ankaŭ la tekstojn laŭ alia propono, en kiu la [[supersignaj literoj]] anstataŭiĝas per la literoj c, w, r, y de la internacia [[telegrafa alfabeto]]: <center> <poem> q tq y dy w x ŝ ĉ ĵ ĝ ŭ ĥ </poem> </center> Ĉar la literoj ĉ <nowiki>=</nowiki> tŝ kaj ĝ <nowiki>=</nowiki> dĵ respektive du sonojn reprezentas, ŝajnas, ke ĉi-lasta propono prezentis teknikan solvon de la problemo. Rilate al supersignoj fantomas la reformomanio jam tra naŭ-jardekoj. Signo estas simbolo por determinita afero. Tiukaze unu litero estas — aŭ almenaŭ devas esti — la simbolo por unu difinita [[sono]]. La menciita "teknika solvo" estas valora ne nur nuntempe por la telegrafio ĉe la poŝto, navigado, aviado k. t. p., sed estas speciale grava por la projektado de elektronaj skribmaŝinoj, kiuj aŭtomate transformas la parolon al skribo. La "intestoj" de tiaj maŝinoj estas plej nekomplikaj, se la kondiĉo unu [[litero]] <nowiki>=</nowiki>unu sono“ strikte estas plenuimita. La sama validas ankaŭ por elektronaj komputiloj. Sed singardo! En la unua jardeko de nia jarcento la tre riĉa franco [[Emile Javal|Javal]] (pr. ĵaval) proponis al Zamenhof kvaronan milionon da frankoj, se Zamenhof pledos kaj realigos almenaŭ la prononcon de la litero j al ĵ. Imagu malriĉan Zamenhof-on kaj la tenton per la loga sumo de 250 000 or-frankoj — tiutempe. aha — 1) ĝirejo > Kurve (StraBe) 2) rilatas al la h-anstataŭrigo de la supersignoj |[[Der Esperantist]] n116 jun. 1982}} ===[[Por Kvietaj Personoj]]=== *E. Van Driessche. '''Por Kvietaj Personoj, unuakta komedieto'''. Ĉirkaŭ 1910. Teatraĵo prezentita dum la [[UK 1911]]. {{citaĵo|Tre ridiga [[komedio]], kaj rekomendinda por Esperantistaj festoj. Ĉe la prezento en [[Antverpeno]] ĝi estis gaje ludita kaj bonhumore akceptita. |[[La Brita Esperantisto]] - Numero 084, Decembro (1911)}} ===[[Por la honoro de nia lando]]=== A. Viruly. '''Por la honoro de nia lando''' trad. P. W. Van Sijn. Eld.D. Van & Zonen, Roterdam, 1938. === [[Por la rajto de German-Aŭstrujo]] === '''Por la rajto de German-Aŭstrujo'''. Eld. [[Propagandastelle für Deutsch-Oesterreichs Recht]], Vieno, 20 pĝ, 23,5 X 15,5 cm {{citaĵo|Ne konvenas, ke ni ĉi tie justigu aŭ malpravigu la argumentojn de tiu nova politika pledado. Sufiĉos se ni plezure konstatas, unu fojon pli, ke Esperanto estas uzata en sciencaj verkoj por defendi nacian rajton. Ni ankaŭ esperu, ke baidaŭ la kontraŭaj akraj postuloj de diversaj partioj estos kvietigitaj per decidoj kiel eble plej konformaj al la volo de l’ popoloj, kaj ke pacaj rilatoj iom post iom forigos la ankoraŭ regantajn superecemojn.|[[Georges Stroele|G. S.]]. Esperanto n234 fev 1920}} ===[[Por la paco]]=== '''Por la paco'''. Eld. [[Komisiono pri Internaciaj Ligoj de Sovetaj Esperantistoj]], Moskvo, 1971. {{citaĵo|Kajero pri la defendo de Leningrado dum la milito, la renaskiĝo kaj prosperigo de la urbo depost la konflikto, kaj la perspektivoj al la futuro.|[[Boletín]] n191 (maj 1972)}} === [[Pour la Langue commerciale auxiliaire universelle]] === '''Pour la Langue commerciale auxiliaire universelle. Actes de la Conférence Interrnationale de Chambres de commerce, foires d'échantillons, Groupments économiques et offices du tourisme, réunie à Venise du 2 au 4 avril 1923.''' Eld. Conférence commerciale de Venise, [[Venecio]], 1923 56 pĝ, 13,5 x 21 cm {{Citaĵo|Niaj grupoj kaj propagandistoj uzu tiun ĉi broŝuron elmontranta la praktika flankon de niaj lingvo kaj movado.|[[Belga Esperantisto]] n101-102 (jul-aug 1923)}} ===[[Povo sukseci]]=== [[Henri Thomas Hamblin]] '''Povo sukseci''' trad. [[Frederic William Hipsley]]. Eld. la tradukinto, Birminghan 1947(?) ===[[La prahistoria arto]]=== [[Agostinho da Silva]]. '''La prahistoria arto''' trad. [[José de Freitas Martins]]. Eld. [[Portugala Eldona Rondo]], 1947(?). ===[[Premiaj Romanetoj]]=== '''Premiaj Romanetoj'''. Eld. Eldonita de [[The Esperanto Publishing Co]]. 1946. {{citaĵo|Jen utila aldono al la literaturo Esperanta. En la nuntempa mondo, kie la [[vivo]] tiom urĝas kaj rapidas, preskaŭ ĉiu Esperantisto trovas tiom da aferoj, kiujn li deziras aŭ devas fari, ke ofte mankas al li sufiĉe da tempo por ĝui la tralegon de longa [[romano]]. Por li tial tre havinda estus [[libro]] kies grandeco konvenas al lia poŝo kaj kies enhavo konsistas el aro da mallongaj [[romaneto]]j. La unuopaj eroj de tia libro devus esti interesaj kaj diversecaj, verkitaj laŭ simpla klara stilo, kiu ne postulas multe da cerbumado por diveni la intencon de la [[aŭtoro]] aŭ grandan vortaron por serĉi la [[signifo]]n de neoftaj vortoj. La libro devas esti tia, kian oni povas facile legi en la [[vagonaro]] aŭ omnibuso dum vojaĝeto hejmen post la labortago; aŭ, se necese, dum oni staras en linio por aĉeti la familian [[haringo]]n aŭ terpomon. Tia libro estas “Premiaj Romanetoj”. Ĝi havas ĝenerale stilon simplan kaj klaran ; la eroj estas diversaj kaj bone miksitaj, kaj prezentas literaturan pudingon tre bongustan kaj malpezan. Mem instruisto de Esperanto, mi bonvenigas la novan [[libreto]]n kiel utilan legolibron por kursoj kies membroj iom progresis. Ĝi taŭgas por [[kurso]] en ĝia dua jaro, aŭ—se la lernantoj montras [[entuziasmo]]n kaj inteligenton — eĉ en la dua periodo de la unua jaro. Inter la dudek tri verketoj estas kelkaj pri fantomoj, du-tri ĉarmaj aludoj al la [[Naturo]], kelke da rakontoj el la ĉiutaga vivo, fantaziaĵoj, kaj bonhumoraĵoj. Unu [[tago]]n, en vagonaro, mi ŝoketis miajn [[kunvo]]j agantojn kaj hontigis min mem per subita ekrido pro unu el la humoraĵoj. Mia okulo ne sukcesis rimarki eĉ unu [[preseraro]]n en Esperanta vorto. La sola preseraro rimarkita ne multe gravas, krom al sportistoj, kaj precipe al la [[Chelsea F.C.|Chelsea piedpilka klubo]]. Mi neniam legis pri ludo inter Chelsea kaj Brentwood, kaj mi supozas, ke ne plaĉus al Chelsea la sugesto, ke Brentwood —se ja ekzistas tia klubo— povus ilin venki. Supozeble oni intencas aludi al [[Brentford F.C.|Brentford]]. En la libro okazas kelke da vortoj ne troveblaj en la vortaroj : ekzemple, ''suspiro'' (sigh), ''trado'' (trade wind), ''braso'' (brace, guy, vang). Estus konsilinde, aldoni noton pri ili en estonta eldono. Verŝajne, nova eldono baldaŭ estos necesa, ĉar mi opinias, ke ĉi tiu estas bona libro, kiun la Esperantistaro multe aĉetos. Ni vidas en ĝi la verkojn de dek kvin [[aŭtoro]]j, kies verkoj promesas bone por la [[estonteco]]. Mi gratulas al EPOKO pro la apero de ĉi tiu libro, kaj proponas, ke ili baldaŭ kuraĝigu la verkintojn per nova [[konkurso]] por venigi plenan rikolton por dua libro samspeca.|[[Robert Murray]]. [[La Brita Esperantisto]] - Numeroj 505-506}} {{citaĵo|Tiu lasta eldonaĵo de E.P.C. estas verketo konsistanta el pli ol 20 rakontoj de diversaj aŭtoroj, originale verkitaj, okaze de organizita konkurso de supre nomita eldonejo. La rakontoj estas tiom diversaj, kiom multnombraj estas la aŭtoroj. La temoj estas ĝenerale interesaj. Ni trovis multe da vortoj ne troviĝantaj en Plena Vortaro: kiel: ervardTelo, braso, k. a. La libreto pro siaj mallongaj ĉapitroj taŭgas kiel interesa legolibreto dum daŭrigaj kursoj.|[[Afrika Revuo]] numeroj 11-12, Novembro - Decembro (1947)}} ===[[La pretendoj de kondiĉa senmorteco]]=== R. K. Strang. '''La pretendoj de kondiĉa senmorteco''', trad. Geo. Aldrige. Eld. la aŭtoro, [[Glasgow]], 1932(?), 16 pĝ. {{citaĵo|Ne tuŝante la cetere interesan enhavon, ni tamen bedaŭras, ke la [[teksto]] ne estas lingve modela. Minimume oni rajtas atendi, ke tia verko estu sen gramatikaj eraroj; kaj ke oni ne ignoru la Biblian tradukon de Zamenhof. |[[La Brita Esperantisto]] - Numero 324, Aprilo (1932)}} ===[[Preparantoj de milito]]=== '''Preparantoj de milito , akuza konkludo en la proceso de industria partio'''. Eld [[CK SEU]]. Moskvo, 1931? 72 Paĝoj 15 x 22 cm. {{citaĵo|Tiu proceso interesis multajn. La klarigojn pri ĝi do ankaŭ povas ilin interesi, eĉ se la raporto povas ŝajni partia. Ĝi enhavas efektive multajn sciigojn, kiuj havas veran gravecon por tiuj, kiuj sin okupas pri la speciala temo de la mondrevolucio, de preparo al militoj k. c.|[[Belga esperantisto]] n189 (okt 1931)}} ===[[Pri la transskribo de la Propraj nomoj]]=== '''Pri la transskribo de la Propraj nomoj'''. Paris. Esperantista Centra Oficejo, ~1910. === [[La Principo de la movado por ĉasta vivo]] === '''La Principo de la movado por ĉasta vivo plikarigita el ideala kaj praktika vidpunkto'''. Eldonis D. Roskes, Hago, 1922? 32 paĝoj 13 X 20 cm. {{Citaĵo|Ĉi tiu [[broŝuro]] enhavas ampleksan klarigon, de la principoj de la nomita movado kaj pri la praktiko de ĝi. Al ĉiuj samideanoj kiuj funde deziras pristudi la demandon, ni konsilas havigi al si la libreton, kiu certe donos al ili informon per la plej bona lingvo.|[[Belga Esperantisto]] n087 (maj 1922)}} {{citaĵo|Sur 30 paĝoj de ordinara formato estas koncize, bonlingve traktata la grava demando pri la [[ĉasteco]] en nia vivmaniero. La movado por ĉasta vivo, celante akceli la seksan purecon de la homoj, akceptas kiel idealon la personan kaj socian purecon de la moroj. Ĝi konsideras la sekskuniĝon ne voluptoĝuo, sedorigine kaj esence pluenplantado de la homestaĵoj, kiuj devas do kontraŭbatali la diversajn specojn de la degeneriĝo de la [[popolo]]j kaj la kaŭzojn, kiuj ĝin elvokas, kiel ekzemple: [[pornografio]]n per vorto kaj bildo, onanion, hetero- kaj homoseksualajn [[kontraŭnaturaĵo]]jn. Estas pledata la kuracista esploro antaŭ la [[geiĝo]], por evitigi al oni eventualan malsanon.|[[Belga Esperantisto]] j07 n04 dec 1925}} === [[La Problemo de Irlando]] === '''La problemo de Irlando'''. — Okpaĝa broŝuro 23 X 15 cm. kun histona skizo kaj programo de la Irlanda movado. Verkisto, eldonejo kaj prezo nemontritaj. ===[[Programada teknologio]]=== '''Peter Broczko''' kaj '''Iliona Koutny'''.'''Programada teknologio'''. Eld. [[Hungara Esperanto-Asocio]]/[[Scienca Eldona Centro de UEA]], Budapeŝto: 1984. ===[[Projekto pri konstitucio de l' Interpopola Ligo]]=== [[Germana Gabineto por internacia juro]]. '''Projekto pri konstitucio de l' Interpopola Ligo Farita de la subkomisio, kiu estis starigata la 21 septembro 1918'''. 1919. {{citaĵo|En tiu projekto, kun 36 artikoloj, estas difinitaj la celo de l’ Ligo, ĝiaj organoj, la rimedoj uzotaj por eviti konfliktojn, la limigo de l' armadoj, la koloniaj arangoj, k. t. p. Tiaj projektoj ĉiam elvokos [[intereso]]n kaj simpation ĉe la Esperantistoj, kiuj jam de longe atendas la kreon de tutmonda unuiĝo. Juristoj studu tiun projekton, komparu ĝin kun tiu de l’ Pariza konferenco, kiel ankaŭ kun tiu de l' Svisa registaro, kaj taksu ĝian valoron, kion mi ne kapablas. Sed estas rimarkinde kaj laŭdinde, ke projekto pri Interpopola Ligo estas publikigata pei interpopola lingvo. Tiu speciala teksto estas lerte tradukita; kelkaj vortoj tamen eble ne bone elektitaj: «rekurso» ne estas preferinda al la jam uzita «apelacio»; «akomodi» estis ĝis nun rezervita por optika fenomeno; fine, «marino» (ŝiparo) kaj «obligi» (devigi) estas certe malbonaj, ĉar konfuzeblaj kun la jam akceptitaj terminoj: maro, marini (pekli) kaj obl-igi.||[[Georges Stroele|G. S.]]. Esperanto n226 jun 1919}} ===[[Propono de Esperanto-stenografio laŭ ĉs. sistemo]]=== '''Propono de Esperanto-stenografio laŭ ĉs. sistemo'''. Eld. [[Esperanto-Asocio en ĈSR]], [[Prago]]. {{citaĵo|Represaĵo el „Esperantista" Praha, n-ro 4/1950). La 19-an de majo 1951. Okazis en Praha ĉehlingva konkurso por [[stenografo]]j, uzantaj la sistemon Herout-Mikulik. Ĝia celo estis trovi la plej rapidan stenografon en [[ĈSR]]. Venkis kaj la altan titolon akiris Miloš Matula, kiu kapablis skribi 160 vortojn dum minuto. Tia alta rapideco eble neniam ekzistas ĉe efektivaj oratoroj, kiuj ne povas nur ŝuti vortojn, sed per sia parolado volas klarigi al la aŭskultantoj sian temon kaj influi ilin. Tiamaniere la sistemo H.-M. pruvis sian kapablon por tre alta parolrapido.<br> Tiu ĉi sistemo. kiu jam de sia oficialigo en 1921 estas uzata por la ĉeha kaj [[slovaka lingvo]]j. estis jam de la aŭtoroj mem adaptita por germana lingvo kaj tiel ankau instruita en ĉs. komercaj lernejoj antaŭ la dua mondmilito. Aperis ankaŭ alfaroj por angla, rusa kaj [[franca lingvo]]j kaj nun estas eldonita ankaŭ alfaro por Esperanto. Ĝi estas la unua publikigita, ĉar tiu de prof. Vladimir Jukl, sekve de lia morto, ne estis eldonita (vidu E. Slovaka, pĝ. 84/1949). La prezentataj grandaj 4 paĝoj donas al interesulo nur esencon por povi stenografi sen mallongigoj: da [[siglo]]j (radik- kaj vortsignoj) estas ĉi tie nur 101, nombro pli malalta ol estas kutima en nacilingvaj sistemoj. En la enkondukaj linioj estas dirite, ke la ŝanĝoj, faritaj en la alfaro kompare kun la originala sistemo. estas ofte fundamentaj pro la grandaj diferencoj inter la naciaj lingvoj kaj Esperanto koncerne la literan strukturon. Tamen estas klare, ke perfekta scio de la prezentata materialo sufiĉas nur por persona, aŭ kancelaria aplikado. Ĉe tajpistinoj al la maksimume postulata rapideco estas 80 vortoj dum minuto. La diktanto en oficejo ja ne parolas seninterrompe, ĉar li kombinas kaj meditas dum la [[diktado]]. Kiu per la prezentata [[stenografio]] volus noti fluan parolon devus ankoraŭ mem konstrui sistemon de mallongigoj laŭ principoj, validaj por nacilingvaj sistemoj.<br> Fine necesas diri, ke la ĉelilingva stenografio ĝuste travivas ŝanĝojn. kiuj jam estas oficiale publikigitaj kaj validas ekde 1. IX. 1951. Ili certagrade influos ankaŭ la alfaron por Esperanto. Tamen la publikigita verketo estas konvena por tiuj, kiuj jam nun estras la nacilingvan sistemon H-M. Ainbaŭ faktoj certe okupos la aŭtoron (A. Stanura. OSTRAVA-RADVANICE. Taborska 41), ĉar estas necese fari la duan paŝon.|[[Esperantisto Slovaka]] - Numero 09, Septembro (1951)}} ===[[Prospekto de la Filmstrioj]]=== '''Prospekto de la Filmstrioj'''. Eld. [[Esperanta Film-Grupo]], [[Bergen-op-Zoom]], 1948(?) {{citaĵo|Jam kelkajn fojojn ni priparolis ĉi tiun [[serio]]n da [[filmbendo]]j ([[filmstrio]]j). Ĉiu bendo (larĝeco 35mm) konsistas el 30-1000 bildoj (19 x 24mm), por prezento en ĉambro aŭ [[salono]]. Pri ĉiu bildo estas klariga teksto en [[Esperanto]]. Ĉiu titolo provizastre interesan kaj instruan unuhoran programon al grupoj, [[societo]]j, aŭ kursoj, kondiĉe ke ili disponas konvenan projekciilon. La tekstoj mem estas en modela Esperanto. Ni povas varme rekomendi ĉi tiun kuraĝan kaj subtenindan entreprenon al niaj grupoj. Plenaj detaloj troviĝas en la “Prospekto”. Ni donas la prezon en ŝilingoj kaj pencoj por filmbendo kaj teksto kune : ili ne estas aĉeteblaj aparte. Jam aperis jenaj titoloj (multaj aliaj estas en preparo) : ''Antikva Grekujo, 13/9 ; Inter la Araboj 10/7 ; Lando kaj popolo de Siamo, 12/7 ; [[Javo kaj Indonezio]] I, 12/5, II, 13/4 ; Kun [[Sven Hedin]] al Transhimaiajo, 16/3 ; Sovaĝaj bestoj de Afriko, 13/8 ; La vizaĝo de la Terglobo, 14/8; Meksikio, 13/3 ; [[Marvojaĝo al Indonezio]], ; La Mirinda Nilolando, 16/8 ; Borneo laŭ bildoj, 16/3 ; [[Zelando]], 9/-; Palestino Norda, 14/4; [[Palestino Suda]], 13/3''|[[La Brita Esperantisto]] - Numeroj 521-522, Septembro - Oktobro (1948)}} === [[Praha. Ilustrita gvidlibro por turistoj]] === '''Praha. Ilustrita gvidlibro por turistoj'''. Eld. Ĉasopis Ĉeskvch Esperantisto, Praha, 1912? {{Citaĵo|Belege eldonita gvidlibro broŝuro, enhavanta inter la bele presila teksto 41 ilustraĵojn pri la Bohema ĉefurbo kaj ĉirkaŭaĵoj. Riĉe kolorigita koverto reprezentas du belajn vidaĵojn el Praha.|[[Belga Esperantisto]] n052 (feb 1913)}} === La Parizaneto === '''La Parizaneto'''. Resumeto de la vivo kaj manieroj de la francoj, kun specialaj rimarkoj rilate al Parizo de R. Kron, el la franca trad. Connor kaj Hayes, 1904 (?), 126 p. „Uzebla kiel lernolibro.“ (L. I. 1908, p: 91.) === Pejzaĝoj en Aŭstrio === '''Pejzaĝoj en Aŭstrio'''. Eldonis la ministerio por fervojaj aferoj, Vieno. [[1913]], 120 p. Luksa libro pri la antaŭmilita Aŭstrujo kun multaj ilustraĵoj. {{Citaĵo|Belega reklamlibreto, lukse eldonita, kun admirindoj gravuraĵoj enhavanta bone verkitajn detalojn pri la Austria lando. La samideanoj kiuj ne jam posedas tiun eldonaĵon, mendu ĝin sen prokrasti, lli tute ne bedaŭras la malgrandan elspezon.|[[Belga Esperantisto]] n038 (dec 1911)}} === [[Pentroarto en la malnova Hungarujo]] === '''La pentroarto en la malnova Hungarujo'''. Verkis: Genthon István. Trad.: [[Ferenc Szilágyi]]. La bildotekstojn trad. [[Kálmán Kalocsay]]. Eldonejo [[Literatura Mondo]], Budapest, 1932, riĉe ilustrita. (IEMW:370.720-C.Esp-) === [[La Pirato]] === '''La Pirato'''. Spritgazeto, fond. en 1933. „Kaperas ĉiumonate. Kajeroj por Satiro, Humoro ka Libereco. . . relativa. Ŝipestro: R. Schwartz.“ === [[Poŝtkartoj Esperanto-Paris]] === '''Poŝtkartoj Esperanto-Paris'''. Unua serio, vidaĵoj de [[Paris]] kun klariga teksto en Esperanto. Eld. [[Presa Esperantista Societo]], Paris, 1912? Eksteraj ligiloj * [https://mondmilito.hypotheses.org/1997 Satire kaj pirate]. [[Militrakonto]], 09/01/2019 === [[Pri Piedpilkludanto]] === '''Pri Piedpilkludanto'''. Rakonto de V. van Nispen, el la [[Nederlanda lingvo|nederlanda]] trad. M. Bartholomeus. [[1934]], 96 p., kun ilustraĵoj. Malmultaj okazaĵoj, religi-morala tendenco. {{citaĵo|Interesa verko tre taŭga por la knaboj.|[[Brazila Esperantisto]] 1934 n272-282_mar-dec.}} {{citaĵo|Jen libro por romkatolikaj infanoj, intence tradukita laŭ stilo simpla kaj klara. Preso kaj papero estas bonaj, kaj la ilustraĵoj domas al la libro interesan aspekton. Oni sekvas la [[aventuro]]jn de okjara knabo, al kiu la patro donis piedpilkon. Ŝajne la [[gepatroj]] atendis, ke li ludu kun ĝi sen ludejo kaj vestaĵo konvenaj, tamen nenion rompante, kaj ne malpurigante la vestaĵon; certe la kulpeco pri serio da amuzaj katastrofoj ne restas tute ĉe la knabo. Lingve sufiĉe bona, tamen kritikindaĵoj kaj preseraroj ne tute mankas. Anstataŭ ''piedpilkludo'' preferinda estus ''[[futbalo]]''.|[[La Brita Esperantisto]] - Numero 350, Junio (1934)}} ===[[Pri Tri Homoj kaj Malnoblulo]]=== [[Tomaso Sillani.]] '''Pri Tri Homoj kaj Malnoblulo'''. Eld. A. Paolet, S. Vito al Tagliamento. == Q == ===[[Que es el Esperanto?]]=== '''Que es el Esperanto?'''. Eld. [[Sociedad Española Esperantista]], Madrido, 1926(?) == R == === [[Rakontoj el la Biblio]] === '''Rakontoj el la Biblio''' laŭ la traduko de D-ro L. L. Zamenhof; Eld. Brita Esp. Asocio, London, 1921 80 paĝoj. {{Citaĵo|La tre zorge eldonita libro enhavas 14 rakontojn el la Biblio. Ĝi estas antaŭiranto de la aperonta traduko de la Malnova Testamento, super kiu la Biblia Komitato Esperantista laboradas. La [[libreto]] ne nur instigos deziron por la tuta volumo; ĝi ankaŭ antaŭdiras al ni, ke la promesita verko certe estos modelo por ĉiuj esperantistoj laŭ lingva vidpunkto.|[[Belga Esperantisto]] n090-091 (aug-sep 1922)}} ===[[Rakonto kaj aventuro]]=== '''Rakonto kaj aventuro'''. Eld. American esperantist co., Washington D.C., ~1911. {{citaĵo|Tiu libreto konsistas el du rakontoj :« Sur la batalkampo » (de [[Herschel S. Hall]]) kaj la « Aviadisto de Marso » (de Henry H. Barroll). La unuan mi legis kun vera plezuroo ; mi malpli ŝatas la duan.|Esperanto n102 5 jun. 1911}} === [[Raporto pri la subkongreso de Esperanta Psikistaro]] === ''Raporto pri la subkongreso de Esperanta Psikistaro''', kies unua kunsido okazis en « Café Anselmo », [[Anvers]], dimanĉon, la 20-an de aŭgusto, je la 10a matene. — Ambaŭ raportoj estas senpage haveblaj ĉe la [[Oficejo por studado de spiritaj fenomenoj]], Klappeistraat, 8, [[Antwerpen]]. {{Citaĵo|En tiuj du interesaj raportoj ni trovas diversfoje uzita la nomon Anverso. Tio estas entute eraro. Ni komprenas ke eĉ flandranoj povas esti tiel blindigitaj ke ili prefere uzas alian lingvon ol la sian sed la propraj nomoj, kiam oni ilin esperantigas, devas esti esperantigitaj laŭ la originala [[nacia lingvo]]. Tiel en la unua okazo oni devas legi [[Antverpeno]] anstataŭ [[Anverso]].|O.V.S. [[Belga Esperantisto]] n041 (mar 1912)}} ===[[La Reala Vivo de Nia Sinioro kaj Savinto Jesuo Kristo]]=== [[Marika Dragona]]. '''La Reala Vivo de Nia Sinioro kaj Savinto Jesuo Kristo'''. Eld. [[Nikolao Dragonas]], [[Tesaloniko]], 1947(?) {{citaĵo|La aŭtoro klarigas, ke la [[Greka Faŝismo]] kondamnis ŝin je morto, sed ke pro [[interveno]] de [[UNO]] la verdikto ŝanĝiĝis je dumviva mallibero. Ni esperu por ŝi iaman [[liberiĝo]]n. Ĉi tiun disertaĵon ŝi verkis por la edifo de siaj gefiloj. Ĝi eldoniĝis laŭ la [[deziro]] de la [[Tesalonika Esperanta Ligo]], sed pro la cirkonstancoj ne estis eble, ke ŝi ĝin poluru. [[Paĝo]]j 1-30 estas filozofia traktaĵo pri la [[influo]] de heredo kaj la homa diverseco. Paĝoj 31-108 klarigas, ke Kristanismo kaj Socialismo estas du grandaj movadoj, kiuj celas transformi la putran socion nunan en ion idealan kaj gloran. Ambaŭ estas io nova en malnova; bono en malbono; [[lumo]] en mallumo. Sed havante saman [[celo]]n, ili elektas vojojn malsamajn—-unu animan, alia fizikan—por efektivigi la belan [[sonĝo]]n por eterna beno. Ili estas ambaŭ bonaj ; saĝulo uzos ambaŭ. Al la vivo kaj instruo de Kristo raportitaj en la Evangelioj ŝi donas propran interpreton. Kristo estis kontraŭkapitalista [[revoluciulo]] : [[Karl Marx|Marks]] kaj [[Josif Stalin|Stalin]] estas modernaj [[Johano la Baptisto|Johan-Baptisto]] kaj Kristo, ŝi identigas la evangelion de Kristo kun la [[evangelio]] de Socialismo ; la Regnon de Dio kun la Nova Socialisma Ordo. Ni legas pri la Sankta Spirito —de socialismo.. Ekzemplo de ŝia ekzegezo : "Kiam vesperiĝis (ĉar nur vespere oni povas labori konspire)" En fina ĉapitro ŝi admonas, ke la rilato inter religio kaj socialismo devus esti tute amika. La kontraŭreligia sinteno de multaj socialistoj tre tnalbone efikis. Oni ne lasu la potencan batalilon de mistikismo en la [[mano]]j de reakcio, sed ĝin uzu por venko de [[socialismo]]. Ĉu oni konsentas, aŭ forte malkonsentas, kun la aŭtoro, oni trovos ŝian verkon interesa, ĉar tre neordinara. Lingve ĝi estas kritikebla, tamen facile legebla. ''[[Rusujo]], Rusio, Ruslando,'' interpuŝiĝas indiferente. Kurioza trajto : jen elipso, jen senbezona ripeto, de fraza subjekto.|[[La Brita Esperantisto]] - Numeroj 515-516 jan-feb 1948}} ===[[Realigo de norma socio]]=== [[Okamoto Rikiĉi]]. '''Realigo de norma socio'''. Eld. la aŭtoro, [[Jokohamo]], 1933(?) ===[[Receuil de Listes de Logatomes Esperanto]]=== '''Receuil de Listes de Logatomes Esperanto pour Mesures de Nettete.''' Eld. Comite Consultatif International des Communications Téléphoniques a Grande Distance'', Paris, 1933(?), 104 pĝ. {{citaĵo|Jen libro teknika, konsistanta el 15,000 artefaritaj silaboj, presitaj laŭ la Esperanta alfabeto, kiujn oni uzas internacie por provi la telefonian aŭdeblecon de diversaj sonoj kaj sonkombinoj. Tiujn silabojn oni nomas ''logatomoj''. La libro estas rimarkinda ekzemplo de oficiala uzo de nia alfabeto por internacia skribo fonetika, kaj akompanate de “ŝlosilo” Esperanta, por klarigi la [[alfabeto]]n, uziĝas multlande ĉe telefonrondoj oficialaj. Por la laika Esperantisto, kompreneble, la libro estas senutila. Sed ne! Jen almenaŭ 14,000 novaj [[silabo]]j je la dispono de niaj fervoraj fabrikistoj de novaj radikoj !|[[La Brita Esperantisto]] - Numero 344, Decembro (1933)}} ===[[Reeĥoj]]=== '''Reeĥoj: Jugoslavia poemaro'''. Eld. [[Stafeto]], [[Tenerifo]], 1961. {{citaĵo|Post prologo de [[Marinko Ĝivoje]] kaj enkonduko de [[Marjorie Boulton]], sekvas altranga versaro de modernaj jugoslavaj [[poeto]]j. La ŝaŭmanta vigleco de la jugoslavia samideanaro ne povis ekzisti sen prezento de tiu bunta bukedo de unuarangaj poeziaĵoj. Apud [[Božidar Vančik]] kaj Velebit - vibrantaj [[poeto]]j - rangas aliaj, junaj kaj sukaj, kiuj regalas la leganton per kolekto de belaj versaroj. Malmultaj neologismoj atestas pri la saĝeco de la sudorientaj poetoj, kiuj pruvas ke en la vico de «normaluloj» oni povas poeziigi ĉiujn nuancojn de la plej inspirataj pensoj kaj sentoj. Ni reportas la belan versaron de [[Franjo Homar]], kiu atestas pri tiu perfekteco en la simpleco. <poem> De l' lingvaj aroj estis hom’ kreinto kaj uzis ilin, li, jam fruepoke; nun, ŝanĝ okazis - lingvolabirinto la novan homon premas tede, moke! Por ĉiu hom’ en ajna teroparto, ĉu solvivanto, ĉu en socirondo, parola pnovo estas sama arto : homar’ ja unu sur la tuta mondo! Por sama aĵo nur diversa vorto, pro sania ĝojo, ĉie sama sento. Al multlingveco venas jam la morto ; racion serĉas nun la homa gento! Kaj, karaj fratoj de la verda stelo, en marŝ’ triumfa kaj kun venka kanto : Babelon foren! Nun estiĝu helo ; al hom’ sufiĉas, sole, Esperanto! </poem> |Recenzis : ROHO. [[Boletín]] n129 (sep 1961)}} ===[[La Rekonstruo de la Roterdama Urbokoro]]=== '''La Rekonstruo de la Roterdama Urbokoro''', [[Konsilejo por la Rekonstruo de Roterdamo]], [[Rotterdam]] 1947(?) {{citaĵo|18-paĝa libreto, ŝajne senpaga. Ĝi priskribas la laboron nun faratan por rekonstrui la detruitan urbocentron. Ilustras ĝin dek [[plano]]j kaj mapoj. Eldonajo unika en nia [[literaturo]], kaj tre interesa por ĉiu, kiu sin okupas pri arkitekturo aŭ urba planado. Lingve modela.|[[La Brita Esperantisto]] - Numeroj 511-512 nov-dec 1947}} ===[[Resumo de la kurso pri teologio]]=== Le Clement de Saint-Marq. '''Resumo de la kurso pri teologio''' trad. Stas. Anvers (1912). ===[[Resumo pri Vjetnamio]]=== '''Resumo pri Vjetnamio'''. [[Fremdlingva eldonejo]], Hanojo, 1971. {{citaĵo|Jam de m ultaj jaroj Vjetnamio estas nomo ĉiutage renkontata en la ĵurnaloj, en la radio, en la televido. Vjetnamio, unu el la tragedioj de nia epoko, influas kaj influos en la monda historio. La sekvoj de la sanga konflikto tie disvolviĝanta certe sentiĝos rekte aŭ nerekte en la ceteraj landoj, eĉ en la malproksimaj. Ni ĉiuj konas la gravecon de Vjetnam o en la terenoj socia kaj politika, sed kion ni efektive scias pri tiu lando? Vere, kaj bedaŭrinde, preskaŭ nenion. Resumo pri Vjetnamio donas al ni ĝeneralan bildon pri ĝiaj diversaj aspektoj: geografia, historia, kultura, ekonomia, politika, ktp. kaj, kvankam oni traktas ilin de la vidpunkto de la marksisma dialektiko, la libro entenas sufiĉe da objektivaj, kaj meditigaj, [[fakto]]j, kiuj rivelas al ni la landon kaj la spiriton de brava popolo meritanta pli bonan sorton.|[[Fernando de Diego|F. de Diego]]. [[Boletín]] n191 (maj 1972)}} ===[[La Reveno de Nia Sinjoro]]=== H. Miles. '''La Reveno de Nia Sinjoro''', Eldonis la aŭtoro, Londono, 1938? {{citaĵo|La aŭtoro kredas, ke li ricevis gravan lumon pri ĉi tiu malfacila temo. Bedaŭrinde, pro stilaj kaj lingvaj obskuraĵoj, lia klarigo restas nekomprenata de la skribanto.|[[Montagu Christie Butler]] [[La Brita Esperantisto]] - Numero 401, Septembro (1938)}} ===[[Rezultoj de la unua kvinjara plano]]=== '''Rezultoj de la unua kvinjara plano. Raporto ĉe la Unuigita Plenkunsido de Centra Komitato kaj Centra Kontrol-Komisiono de [[TKP]] (b) la 7-an de januaro 1933'''. Trad. K. K . V. Vozdviĵenskij, P. Gavrilov, E . Svedova, V. Polakov . Eld. [[Ekrelo]], Leipzig, 1933. {{citaĵo|La leganto trovos en la broŝuro, pledon ''pro domo'' kiu celas pravigi la kvinjaran planon, pruvi ke ĝi ne nur estis efektivigebla, sed parte estas efektivigita; ĝi celas klarigi kial nur parte kaj ne tute oni realigis ĝin. Ne estas necese diri ke oni aŭdas nur unu sonon, nome la optimisman. La fundo de la [[rezonado]] revenas ĉiam al la saina punkto: kie antaŭ estis nenio, estas nun io. do la kvinjara plano sukcesis. La lingvo uzita estas sufiĉe neologisma kiel decas al renovigantoj de la ideoj. Tiu emo tamen kelkfoje malice ridindigas la [[tradukinto]]jn. Tiel ni trovas ke : "Rilate produktadon de elektro-energio, ni estis sur la plej lasta loko. Nun ni okupas unu el la primaraj lokoj." La vorto "primara" laŭ la internacia uzado, tute ne signifa s: « unuaranga, unuaklasa ». Ĝi signifas: « unuaŝtupa, komenca a kaj figure : "neperfektiĝinta, neevoluinta, neinstruita, needukita" ktp. ĉiuj nuancoj de unuaŝtupa stato. Tiel oni povus diri ke "la sono de strangaj nekomprenitaj vortoj, ĉiam allogas la primarajn homojn". La konstato ke la produktado de elektro-energio okupas primaran aŭ unuaŝtupan lokon ne estas do komplimento.|[[Belga esperantisto]] n202 (jul-dec 1933)}} === [[Revuo de Esperanta Psikistaro]] === '''Revuo de Esperanta Psikistaro'''. Trimonata psikisma gazeto. Redacio kaj Administracio A. Stas Waltwilder par Bilsen (Belgujo). ===[[Rido Sanigas]]=== [[Ivan Georgiev]] kaj [[Todor Iŝev]]. '''Rido Sanigas'''. 1946(?) {{citaĵo|Jen ankoraŭ [[anekdotaro]] (ni jam posedas samtitolan anekdotaron el Italujo). La [[ŝerco]]j estas simplaj kaj legindaj, la formato taŭga por la poŝo|[[La Brita Esperantisto]] n 493-494 maj-jun 1946}} ===[[ Rimedoj por la konscia regulado de l'infano-nombro]]=== ''' Rimedoj por la konscia regulado de l'infano-nombro.''' Eld. [[Nederlanda Ligo Nov-Malthusana]], [[Havro]], 1910 (?). ===[[Rusa-Esperanta Vortaro]]=== N. Korzlinskij, R. Mencoj G. Smirnov, A. Stupin. '''Rusa-Esperanta Vortaro'''. Eld. Librejo Esperanto, Moskvo, ~1910. == S == === SALUS === SALUS. [[Saneca Abstinenca Longviva Universala Societo]]. Romo, 1921? 4 pĝ. === Samideano === SAMIDEANO. Internacia Biblioteko. N. 1. Majo 1921. Eld. [[Os­kar Ziegler]] & Ko, [[Marktredwitz]]. 20 paĝoj 23 X 15 1/2 cm {{Citaĵo|Enhave : Ascendo al Vesuvjo antaŭ kvardek jaroj, de P. Christaller; Surprizo, de M. Walter, tradukis Cani. Fŭrth; La lasta Kanto, de A, Stamatiadis; Dum liberaj horoj, de Heinrich|[[Belga Esperantisto]] n083-084 (jan-feb 1921)}} ===[[Saved by a servant]]=== J. J. Boutwood.'''Saved by a servant'''. Eld. [[British Esperanto Association]], Londono, 1918(?) ===[[Senditaj al la turo]]=== [[John Maddison Morton]]. '''Senditaj al la turo''' trad. [[Frederic William Hipsley]]. ~1911 ===[[Serta gratulatoria in honorem Juan Régulo]]=== '''Serta gratulatoria in honorem Juan Régulo: II Esperantismo'''. Eldonis [[Universitato La Laguna]], [[Tenerifo]] 1985. 790 paĝoj. ISBN, 8460042901, 9788460042907 {{citaĵo|Jen granda libro verkita de okdek kleraj samideanoj honore al [[Profesoro]] [[Juan Régulo Pérez]]. Al la omaĝantoj mi kore aldonas mian modestan personon, pro lia jam malnova amikeco al mi kaj pro lia al Esperanto giganta servo kiun nur per honoro oni povos iel pagi al li. Verko multaŭtora ne povas esti romano. Sepdek-ok malsamaj temoj koncernantaj [[faceto]]jn de Esperanto konsistigas la libron, kaj recenzi ĉiun temon aparte, unuope, estus neeble. Tial mi unue prezentas alfabete ordigitan liston de la aŭtoroj: Albault, Ariste, Auld, Balbin, Benczyk, Bernard, Bormann, Boulton, Baŝgupto, Diego, Goninaz, Duliĉenko (en rusa), Eichholz, Ejsmont, Forster, (en angla), Franch, Giorgi, Golden, Haupenthal (en germana), Kawasaki, Knoedt, Kock, Kolker, Korinek, Lapenna, Lins, Lloancy (en franca), Makkink, Maul, Mattos, Masao, Miliajlov, Nagata-Akiko, Neergard, Novobilsky, Oljanov, Sanchez (en hispana), Pennachietti, Pie, Pilger, Piron, Ragnarsson, Riersl kaj Wood (en angla), Ró'linger, Rosbach, Rossetti, Rumler, SahebZamani, Stp-Bowwitz, Tonkin, Vatré, Themaat, Waringhien, Wells, Zlatnar. Sciemaj legantoj povos multe ĉerpi el la libro: Pri la artikolo, la verbo, la [[adverbo]], la "naturalismo kaj la skemismo", la historio de niaj lingvai [[institucio]]j, la ruslingva influo en niaj verboj, la kabareto "Verda Kato", la prononcado, la nuntempaj ŝancoj de Esperanto, la esperantigo de geografiaj nomoj, la [[Plena Gramatiko]], la rolo de Stafeto, la poezio en la Liva lingvo, la [[problemo]]j en la tradukado de Don Kiĥoto, la gravega rolo de Esperanto kiel [[interlingvo]] por maŝintradukado,... ĝis okdek temoj, inter kiuj tre spicita [[pornografiaĵo]] abunde nuancita per la pimpaj "naturalismaj" AB, AK, OB, Erst... Dufoje mi ellegis la libron, kaj kvankam pluraj el la temoj tiel plaĉis al mi, ke mi notis apude "Tre klara", "Tre fundamenta", "Bonega" mi prisilentas la aŭtornomojn, ĉar mencii ilin ja rekte signifus subtakson de tiuj ne nomitaj. Tamen, malgraŭ tiu pozitiva flanko, ĉu mi aprobu, ke en la nomo de ia propra opinio, ĉiam diskutebla, oni enŝutu en la kutiman, ordinaran [[lingvo]]n, manplenegon da misnomataj neologismoj, kiel Ad, Ob, Of, Ak, Ed, Al, Aŭtem, Erst, Koram, Ma, Par, Sol, Kom, Nam, Nulmen, Omno, Simi, Enim, Ergo, Sempre, Sovente, Solt, Interim,... Mido, Nonsanca, Plurie, Pluriam, Plenunti, Verkili, Tradukili, Internacivortoja (adjektivo de pluralo), kvestio,... k.a. krom la malfundamenta uzo de La anstataŭ la pronoma TIU (la de Kabe, la de Grabowski k.a.)? Ĉu povas plaĉi al mi, ke ni, parolanta flue Esperanton de antaŭ sepdek jaroj devu nun konsulti postartikolan glosaron kvardekfoje dum legado de nur dudek paĝoj? La [[lingvo]]j ne evoluas nek ŝanĝiĝas rapide. Cervantes verkis sian Don Kitoĥon antaŭ preskaŭ kvarcent jaroj kaj tamen ĝia lingvo estas ne tre malsimila je la nuna. Aliflanke mi konstatis ke la verba FAR uzata preporicie aperas ofte eĉ kontraŭ la fundamenta DE post la participo: Verkita DE, kvankam tiukaze DE neniam erarigas. La duopo fare de solvas la problemon en iaj esceptaj okazoj. Kial do Far, cetere ne tre eleganta en buŝo de iuj landanoj? Alia kontraŭlingva peko estas la uzado de prepozicioj antaŭ infinitivo, precipe SEN kaj ĜIS. Parole la prepozicio kuniĝas kun la infinitivo, tiel, ke "sen valorigi" sonas "senvalorigi" kies signifo estas "fari ion senvalora" dum la intenco estis "ne valorigante". La frazo "En restoracio li manĝis ne parolante kaj poste eliris ne paginte" oni skribas li manĝis sen paroli kaj eliris sen pagi. SEN : ANTE kaj : INTE. Car evidente li eniris ne pagonte, ĉu ni diru ankaŭ sen pagi? Aŭ, ĉu la formulo ne taŭgas por ONTE? Ellegu la SERTA GRATULATORIA IN HONOREM JUAN REGULO; vi ne misuzos tempon kaj per ĝia trastudo ni helpos pluporti la torĉon de [[Stafeto]] kaj grandigos la omaĝon al nia kara kaj elstara samideano. |[[Salvador Gumà|Salvador Gumà i Clavell]]. [[Boletín]] n287 (jul 1988)}} ===[[Sciencaj Verkoj publikigitaj de Japanoj en Esperanto]]=== '''Sciencaj Verkoj publikigitaj de Japanoj en Esperanto ekskluzive de medicinaj verkoj, ĝis Oktobro, 1934. '''. Eld. [[Japana Esperanto-Instituto]], Tokio, 1935. Detaloj pri 70 originalaj monografoj sciencaj: 24 resumoj, 14 terminaroj, kaj 32 diversaj verkoj. ===[[Sherlock Holmes en servo de la hispana trono]]=== [[Eduard Kühnl]], [[Karel Procházka]]. '''Sherlock Holmes en servo de la hispana trono'''. Eld. Biblioteko Časopis českých esperantistů, Praha, 1910. 42 p. {{citaĵo|En Frua, senerara Esperanto estas verkita tiu ĉi unua satiro en nia literaturo. Laŭ la lingva vidpunkto ĉerpos el ĝi ne sole la komencantoj, sed ankaŭ perfektaj Esperantistoj legos kun gojo la diversajn vortturnojn kaj la elegantajn dirmanierojn, da kiuj la libro estas plena. En sep ĉapitroj estas priskribata la historio de praktikanto Leliĉek, kiu pro sia vivsimileco estas lerte elserĉita de la fama detektivo Holmes kaj kiu nun ludas la rolon de la hispana reĝo [[Alfonso la 13-a|Alfonso XIII]], por ke nepre ne povu ĉi tiun trafi iu malfelica anarkisto! Ni legas pri la kortegaj ceremonioj pri kiuj oni instruas nian heroon, pri lia unua akrigo en areno, pri lia konferenco kun la angla rego kaj la germana imperiestro (tiu ĉi ankaŭ estis falsa), pri la danĝeroplena vojago en Anglujon k. t. p.; sed ankoraŭ aliaj interesaj scenoj estas enhavitaj en la verketo : ĉiu amiko de humoro legos kun plezuro la verkon, kiu majstre ridindigas la « detektivajn romanojn ».|[[Revuo Esperanto]] n85 5 sep. 1910}} ===[[Sindefendologiaj Studoj]]=== J. Novak (red.) ''' Sindefendologiaj Studoj'''. Eld. [[Ĉeĥa Esperanto-Asocio]], Prago, 1983. 94 pĝ. {{citaĵo|Jen denove prisporta eldonajo el CSSR: Artikolaro de sindefendologiaj studoj. Tri aŭtoroj, kiuj verkas ankaŭ nacilingve, pli malpli kolektive verkis tiujn originalajn artikolojn pri ĵudo kaj similaj sindefendaj sportoj. Temas pleje pri evertoj (speciala batalago). Multaj desegnaĵoj, bona sistemeco kaj profundaj teorioj klarigoj distingas la broŝuron. Fine de ĉiu artikolo oni trovas referencan liston, vortareton, liston de fakaj terminoj kaj ĉeĥan resumon. La eldono de ĉi tiu verko estas taksenda kiel riĉigo de nia faka literaturo kaj taŭga kontribuo al elformigo de [[sporta terminaro]].| [[Michael Lennartz]]. [[Der Esperantist]]_n126_apr.1984}} ===[[Sintrompoj]]=== J. B . Hirscher. '''Sintrompoj''' trad. W. Flamer. Eld. [[IKUE]], 196? {{citaĵo|La eldono de ĉi tiu verketo aperis antaŭ cent jaroj sed ĝia enhavo restas ankoraŭ aktuala. La kajero, vera juvelo de la katolika literaturo, celas precipe instrui la homojn por sin koni kaj per tio forigi tiun ĝeneralan malsanon enradikiĝinta en nia interno: la ko nstantan sintrompon. La kajero, vere grava kaj profunda laŭ enhavo, estas daŭra instigo al analizo kaj kompreno de onia konduto kaj agoj rilate la religiajn kaj moralajn admonojn. Tra la tuta broŝuro la aŭtoro montras profundan konon psikologian pri la [[homa interno]]. Libro leginda kaj meditinda, instrua, amuza kaj profunda!|N. L. ESCARTIN. [[Boletín]] n147 (jan 1965)}} ===[[Skizo de Ekonomia Geografio]]=== [[J. F. Horrabin]]. '''Skizo de Ekonomia Geografio''' trad. B. Ross. Eld. SAT, 1938(?) {{citaĵo|Jen venas, por la Esperantistaro, libro jam famekonata en la originala angla lingvo kaj en nacilingvaj tradukoj. La titolo eĉ ne pale komprenigas, kiom la verko estas interesa por ĉiu inteligenta nun- mondano. La aŭtoro klarigas sian temon vulgare, samtempe kompetente, penante pruvi, ke la geografio ludas la determinan rolon ĉe la ekonomia kaj socia formiĝo de la potencogrupoj. Kiam li skizas la luktojn por potenco inter la britoj kaj usonanoj en Sudameriko, aŭ kiam li klarigas per ekonomiaj kaŭzoj la malsimilojn inter la francaj kaj germanaj vivmanieroj, li faras por ni rakonton ege ekscitan kaj vivplenan kompare kun la [[romano]]j de [[Henry Rider Haggard]] aŭ [[H. G. Wells]]. Ankaŭ por la fakulo la verko nepre devas esti atendinda, ĉar la aŭtoro ne nur montras sin kompetenta, sed ankaŭ havas definitivan vidpunkton, ne ŝateblan por ĉiuj medioj, kiun la libro klare antaŭmetas. Jen verko, do, kiun oni devas aŭ konsenti, aŭ kontraŭbatali. La lingvaĵo estas tre bona, sed kelkaj nekonsekvencaĵoj ĝenas. Ekzemple, oni trovas jen [[Versajlo]], jen ''Versajo'', por la sama urbo, kaj la vorto laborista estas tre neklare uzata. |K. R. C. STURMER. [[La Brita Esperantisto]] - Numero 404, Decembro (1938)}} ===[[Skizo pri Ĉinio]]=== '''Skizo pri Ĉinio'''. Eldonis: «El Popola Ĉinio», Pekino, 1981. {{citaĵo|Temas pri tipa propagandilo, karakterizata de ĉio kion tio signifas. Kiu legis iuajn [''tiel''] el tiuj libroj, tiu jam konas ĉiujn, nur ŝanĝas la lando kaj la nomoj, sed neniam la adjetivoj. Ĉio estas rozkolora, kaj problemoj tute ne ekzistas kaj ĉi-tiu [[verko]] ne estas escepto, sed male. La libro komencas per prezento de la ĉiniaj geografio kaj etnografio. Tion sekvas mallonga skizo pri la ĉina historio, uzante la historian materiismon, tre korekte unue, iom manikee poste. La ĉapitro pri politiko kaj socia organizado fariĝas peza kaj unutona, laŭ mia opinio estas eksceso da detaloj. La du lastaj ĉapitroj, tiuj pri ekonomio kaj kulturo difektas la trouzon de nombroj kaj statistikoj, emfazante la atingojn de la ĉina reĝimo, ĉefe ekde 1948-a, ĉu necesas tiom enuigi ĉiujn? Tamen, aparte interesaj kaj legindaj estas la subĉapitroj traktantaj sciencon, medicinon, literaturon, sportojn, kaj aliajn aferojn preskaŭ nekonataj pri Ĉinio en Eŭropo. La plej grava merito de la verko estas sendube ĝia alloga lingvonivelo, kiel estas kutime en ĉiuj eldonaĵoj de «El Popola Ĉinio». Ĝia vortriĉeco estas mirinda kaj ĝia frazkonstruo estas perfekta. Tio, iasence, vualas la aliajn [[difekto]]jn de la verko. |UNKERA. [[Boletín]] n248 (nov 1981)}} ===[[Socialismo: ĝia ideologio kaj realigo]]=== {{EdE|EdE-S}} *'''Socialismo: ĝia [[ideologio]] kaj realigo'''. - De S. Chazan. 1933, 48 p. {{EDE| evento=Citaĵo el [[Enciklopedio de Esperanto - F|Enciklopedio de Esperanto]] | teksto=„Kontraŭ la revolucia socialismo, li estas adepto de la evoluismo, emfazante, ke la socialismo estas ne nur ekonomia, sed ankaŭ morala problemo, por la efektivigo oni bezonas ĝeneraligon de l'[[Altruismo|altruista]] moralo.“ (xy, „Lingvo-Libro“, l934, p.: 26.)ordigo=Socialismo: ĝia [[ideologio]] kaj realigo }} {{citaĵo|Traktato penanta konscience kaj objektive skizi la kialon de la movado socialista, priskribi la diversajn konfliktantajn skolojn, kaj trankvile kaj science taksi ilian valoron. Manĝo iom solida, sed nutra. Libro pripensiga kaj havinda .|[[La Brita Esperantisto]] - Numero 349, Majo (1934)}} ===[[Solecaj animoj]] === '''Solecaj animoj''' unuakta gajaĵo tradukita de [[Oscar Susmann]]. Eld. [[Paŭlo Balkanji]], Budapeŝto, 1921? {{Citaĵo|Amuza teatraĵeto ludota de 2 aktoroj kaj 2 aktorinoj. Taŭgas por esperantistaj festoj kaj kunvenoj.|[[Belga Esperantisto]] n077-078 (jul-aug 1921)}} ===[[Somera simfonio]]=== A. A. Leenhard. '''Somera simfonio'''. Eld. [[Dansk Esperanto-Forlag]], [[Aabyhøj]], 1970/1987. {{citaĵo|Dek sonetoj pri bunta kaj pom pa somero. Oni tuj vidas, ke la inspiro de la [[aŭtoro]] estas pli profunda ol lia posedo de la poezia strukturo de Esperanto. Lia koro spontane vibras kun sincera [[sento]] ĉe la milfaceta belo de nia mondo, sed li ne funde esploris ankoraŭ la [[rimedo]]jn kaj nuancojn de la lingvo, per kiuj li povus ¡redoni la ĝustan mezuron de sia lirika staturo. Unue, la uzo de viraj rimoj en la [[kunteksto]] de liaj sonetoj ŝajnas principe erara. La viraj rimoj abrupte hakas la fluon de la versoj, kiujn li intencis solenaj, kaj rompas ilian etoson per kuspa efekto. Due, abundas vortokaramboloj apenaŭ prononceblaj. Kiel langi kaj lipi por eldiri ''tempmister', ''laŭbtegment’,'' ĉarmtorent’'', ''roz' sur, incens' de zefir' flustrad ’ laŭ, strand’ de?'' Tiaj kombinoj, anstataŭ emfazi la impreson de idilia, pacoplena somero, ŝajnas sugesti ŝtorm on aŭ preterpason de bruantaj [[ĉaro]]j. Plej bedaŭrinde estas, ke multajn tiajn karambolojn kaj eliziojn oni povus facile elimini. Por ekzemplo, en '' Aŭtun-portreto'', paĝo 27, legiĝas: ''Melankolie svingas ĉe lagbordo kan ’'' Ĉu ne pli flua, kaj pli gramatike korekta, la jena provo: ''Melankolie svingas sin ĉe lago kan ’?'' En la sama soneto: <poem. Kaj malproksime kverkarboj konturas en nebulo </poem> sonus pli ĝuste <poem> Kaj kverkoarbaro fore konturiĝas en nebulo </poem> Aliparte, S-ro Leenhard ŝajnas posedi rakitan rimoprovizon. La rimoparoj glor’-odor’ aperas en ''Majo'' kaj ''Sur la strando''; ''tilio-lilio'', en ''Majo'', ''Somerĝardeno'' kaj ''Somer-imago''; ''maro-paro'' en ''Somerobildoj'' kaj ''Sur la strando''; ''ĉieltegment' - firmament’'' en ''Frusomero'' kaj ''Somerobildoj''; ''naturo-lazuro'' en ''Majo'' kaj ''Somero-adiaŭo''. En grandaj, elegantaj litertipoj pli akre evidentiĝas preseraroj, kiel, interalie, ''fimamento'' (paĝo 11) , aŭdiaŭis (paĝo 15), pesas (paĝo 13). Mi ne scias, ĉu noti kiel mispreson la vorton ''kreman'' en ''kaj ekkaresis ĉarman kreman junulin-femuron''. Duoble frandinda femuro, ĉar junulina kaj, krome, krema. La belaj vinjetoj kaj fronta paĝo de [[Ole Nederland]] rivelas manon de sentema kaj lerta artisto, dum la tipografia aranĝo de la libreto plaĉas per sia sobra eleganto.|[[Fernando de Diego|F. de Diego]]. [[Boletín]] n179 (maj 1970)}} ===[[Sondilo skrapanta]]=== M. Léger. '''Sondilo skrapanta'''. Eld. M. le Dr Richard, Monako, 1904(?). === [[La Sonoril-koncertoj]] === '''La Sonoril-koncertoj''' de [[Jef Denyn]], eldonita de la societo « Mechelen-A antrekkelijkheden; Malines-A ttractions» okaze de la festoj organizitaj nunjare je la honoro de la Majstro-Sonorilaristo de [[Meĥleno]]. {{Citaĵo|La broŝuro enhavas la programon de la diversaj koncertoj kiuj okazos dum la somero sur la turo de la Meĥleno preĝejo. La klarigaj tekstoj pri la koncertoj, pri la sonorilaro, kaj pri la urbo ankaŭ enhavan Esperantan tradukon. Bedaŭrinde tiu teksto enhavas pli ol sufiĉe da eraroj. Ni kore esperas, ke estonte la teksto estu pli zorge korektita. La broŝuro estas bele ilustrita.|[[Belga Esperantisto]] n088-089 (jun-jul 1922)}} ===[[La Societo de amikoj (Kvakeroj) kaj ĝiaj esencaj trajtoj]]=== Edward Gruber. [[La Societo de amikoj (Kvakeroj) kaj ĝiaj esencaj trajtoj]]. Eld. [[Friends Service Council]] de la Societo de Amikoj, London, 1931. {{citaĵo|Edward Gruber estas verkisto de «Kio estas la Kvakerismo?», de "La Biblio: ĝia karaktero kaj inspiro" , de «La Kristianismo kiel Vivo» k. c. Tiu ĉi broŝuro estas nova propagandilo por la kvakerismo. Ĝi estas interesa por ĉiuj, kiuj sin okupas pri tiaj demandoj.|[[Belga esperantisto]] n195 (apr-maj 1932)}} {{citaĵo|Ĉi tiu broŝuro klarigas la kredon de la [[Kvakeroj]] pri la “Interna Lumo,” kaj montras, ke el tiu kredo nature venas la silenta kunvenado, egaleco de la seksoj, eklezia organizo, sinteno pri la [[sakramento]]j, simpleco en ekstera vivo, kaj ĉio, kio distingas ilin de aliaj Kristanoj. Sekvas mallonga historio pri la problemoj kaj agado de la Societo dum kaj post la milito. Leginda broŝuro, bone tradukita. Vortoj notitaj; ''intua, redemplo, mutilas''.| [[Frederic William Hipsley|F. W. HiPSLEY]]. [[La Brita Esperantisto]] - Numero 322, Februaro (1932)}} === Starptautiska valoda lingvo internacia === '''Starptautiska valoda lingvo internacia''', [[latve]] kaj en Esperanto. [[Rigo]], 1923. ===[[Statistika Resumo de Brazilo, 1946]]=== '''Statistika Resumo de Brazilo, 1946''' . Eld. [[Instituto Brazila de Geografio kaj Statistiko]], Rio de Janeiro, 1947(?) {{citaĵo|Ĉi tiu lasta Esperanta eldonaĵo de la [[Brazila Instituto de Geografio kaj Statistiko]] estas dokumento tre atentinda, ekzemplo de serioza oficiala uzo de Esperanto fare de grava nacia Instituto, ĉi estas dense sed klare presita, kaj liveras tre detalan [[statistikero]]n pri Brazilo—loĝantaro ; sanstato ; geografio ; fizika situacio ; stato kaj movado de la loĝantaro ; [[produktaĵo]]j mineralaj, agrikulturaj, kaj industriaj ; [[transporto]] ; komunikado ; financo ; [[komerco]] ; socia servaro ; [[edukado]] ; k.m.a. (sole pri religiaj konfesoj ni trovis nenion). La Esperanta traduko estas vere bonega, kaj liveras modelon por ĉiu simila verko. Ni kore gratulas la Instituton pri la [[eldono]] de ĉi tiu dua Statistika Resumo (la unua aperis en 1940), kaj varme esperas, ke ĝia bonega ekzemplo trovos multajn [[imitanto]]jn ĉe aliaj registaroj.|[[La Brita Esperantisto]] - Numeroj 521-522, Septembro - Oktobro (1948)}} ===[[Stenografiaj Gamoj]]=== A. G. Provost. '''Stenografiaj Gamoj'''. Eld. [[Stenografa Instituto Tutmonda]], [[Issy-les-Moulineaux]], 1938(?) {{citaĵo|Ŝerio da tekstoj lingve kontrolitaj de D-ro [[Pierre Corret|Corret]], en perfekta Esperanto, interesa, kaj diverstema. Ĝi servus bonege kiel legolibro. Tamen la verko principe celas provizi al la lernanto ekzercmaterialon por akiri stenografian aŭ tajpan rapidon: tiucele ĝi estas aranĝita laŭ triopaj paragrafoj legotaj en tri minutoj diversrapide inter po 60 kaj 200 silaboj minute; tamen mankas ĉia gradigo rilate stilan malfacilecon. La verko estas senrezerve rekomendinda, kaj —se nur oni povus instigi la Esperantistaron lerni Esperantan stenografion —ĝi liverus por la [[lernanto]] de iu ajn sistemo idealan materialon. La kompilinto diras, ke la stenografistoj kapablaj sekvi Esperantan oratoron parolrapide estas kalkuleblaj per la fingroj de unu [[mano]], Tio estas vera. Ordinare oni “raportas” Esperantan parolon, mense tradukante ĝin nacilingven, stenografiante la tradukon nacilingve, kaj poste retradukante ĝin Esperanten. Sed tio ja ne estas Esperanta stenografio! La skribanto mem ofte raportis kongreson laŭvorte per Esperanta stenografio kiu ne estas “nur [[alfaro]] de nacia sistemo,” kaj kiu montriĝis taŭga en la praktiko. Mankas nur, ke la Esperantistoj mem interesiĝu pri la afero. Lingva demando : ĉu ''to type'' (-write) pli bone<nowiki>=</nowiki> ''daktilografi'' (laŭ la aŭtoro), ''maŝinskribi'' (malpreciza sed ĝenerale uzata) aŭ ''tajpi'' (propono de [[Gaston Waringhien|Waringhien]]) ?| [[Montagu Christie Butler|M.C.B.]] [[La Brita Esperantisto]] - Numero 401, Septembro (1938)}} === [[Studo pri la organizo de Esperanto]] === '''Studo pri la organizo de Esperanto'''. [[Parizo]], [[Centra Esperantista Librejo]], 1912?, 64 paga. {{Citaĵo|franc-esperanta broŝuro, grandformata, enhavanta interesajn [[detalo]]jn kai projektojn pri organizo de la movado.|[[Belga Esperantisto]] n052 (feb 1913)}} ===[[Sub la nobla ĉevalo]]=== [[Andrzej Szgzypiorski]]. '''Sub la nobla ĉevalo'''. Eldonis [[Pola Esperanto Asocio]], 1965(?) ===[[Sub la Signo de l' Espero]]=== '''Sub la Signo de l' Espero'''. [[Heroldo de Esperanto]], Kolonjo, 1935. {{citaĵo|Kolekto de konkursprovaj noveletoj kaj rakontoj el la Esperantista vivo. Ni citu el la [[Antaŭparolo]]: “La noveletoj ne pretendas specialan literaturan valoron : kelkaj estas eĉ iom naivaj. Tamen kiel tutaĵo ili prezentas beletan bukedon da skizoj pri la pensoj, deziroj, sopiroj, ĝojoj, kaj seniluziiĝoj de nia samideanaro en diversaj landoj kaj kontinentoj. |[[La Brita Esperantisto]] - Numero 368, Decembro (1935)}} ===[[Sudamerika Kolonio por Rifuĝantoj en Kolombio]]=== R. H. Messel. '''Sudamerika Kolonio por Rifuĝantoj en Kolombio'''. Eld. H. Runham Brown, [[Enfield]], 1939(?) {{citaĵo|Ilustrita rakonto pro fondo de nova Sudamerika Kolonio por Rifuĝintoj. |[[La Brita Esperantisto]] - Numero 410, Junio (1939)}} ===[[Sur la bordo]]=== [[Nevil Shule]]. '''Sur la bordo'''. Ĉirkaŭ 2000. {{citaĵo|Romano, kvankam skribita antaŭ 30 jaroj, la verko estas aktuala: “...ĝi avertas nin, ke tria mondmilito estus la fina [[konflikto]], ĉar la atombomboj en la arsenaloj de la [[superpotenco]]j jam superas la nombron, kiu sufiĉus por detrui ĉian vivon de nia planedo”. Enkonduko, p. 1. Tiu verko inspiris filmon en kiu stelrolulis [[Ava Gardner]] kaj [[Gregory Peck]]. |[[Brazila Esperantisto]] - Numero 322, Januaro ĝis Marto 2003}} ===[[Sur la Feliĉvojo]]=== [[René E. Bossière]]. '''Sur la Feliĉvojo'''. Esperantigita de Ch. Meunier, kun la kunlaborado de H. Dubuisson, [[Julia Guillaume-Isbrücker|J. Guillaume]] kaj [[Emmanuel Chicot|E. Chicot]]. Eld. [[Esperantista Centra Librejo]], Parizo, 1930. {{Citaĵo|La libreto estas tre moderna pritrakto de la situacio de Francujo, kaj de [[Eŭropo]] en la postmilita tempo, ne de tiu periodo kiu jam estas for, sed de tiu kiu ankoraŭ devas veni kaj kiu daŭras ĝis proksimume 1980. Estas do sonĝo de la aŭtoro, sed sonĝo bazita sur realeco, sur ciferoj, sur kontraktoj. Ne estas eble detale pritrakti la libron. La rekompencoj de la francaj institucioj montras jam sufiĉe ke la temo estis funde pripensita kaj prilaborita. S-ro Ch. Meunier zorgis por flua esperanta traduko kaj lin helpis en tiu laboro H. Dubuisson, J. Guillaume kaj E. Chicot, kiuj ĉiuj kune meritas laŭdojn por tiu laboro.|[[ Belga esperantisto]] n190 (nov 1931)}} ===[[Svensk-esperantisk ordbok]]=== [[Sam Owen Jansson]], [[Frits Linden]], kaj [[Birger Gerdman]]. '''Svensk-esperantisk ordbok'''. [[Eldona Societo Esperanto]], [[Stockholm]], 1935(?), 576 pĝ. {{citaĵo|Skribinte la apudan artikolon pri la [[Nova Vortaro Japana-Esperanta|Japana vortarego]], ni salutas kun simila ĝojo la aperon de ĉi tiu belega volumo, kiu faras por la sveda lingvo tion, kion faris S-ro [[Okamoto Joŝicugu|Okamoto]] por la japana. Jen [[volumo]], kiu preter ĉia dubo estas fidinda kaj ĉiel bonega. Papero, preso, kaj aranĝo estas plaĉaj, kaj la enhavon oni povas senrezerve laŭdi. Kvankam la posedo de bona vortaro ne faros el iu Esperantiston, tamen ĝi estas [[helpilo]] nekalkuleble valora. Pro la simileco inter la angla kaj la [[sveda lingvo]]j, ĉiuj angla lernanto trovos en ĝi multan helpon. Pri kelkaj detaletoj, kiaj ekz. la misuzo de ''flos'' ĉe ''flott'', ''acido sulfur(ik)a'' anst. ''sulfata'', ne utilas ĉi tie paroli. Tre kore ni gratulas la aŭtoron, la eldonejon, kaj la svedan samideanaron, pri ĉi tiu [[modela verko]].|[[La Brita Esperantisto]] - Numero 364, Aŭgusto (1935)}} ===[[Svislando en la neĝo]]=== '''Svislando en la neĝo'''. Eld. Svisa Turisma Centralo, Zurick, 1938(?) ===[[Svislando kun Poŝtaŭtomobila Servado sur la Alpo-stratoj]]=== '''Svislando kun Poŝtaŭtomobila Servado sur la Alpo-stratoj'''. Eld. [[Svisa Esperanto-Propagando-Servo]]/[[Svisa Centra Turisma Oficejo]]/ [[Ĝenerala Poŝta Direkcio]], Berno, 1924(?). ===[[Systematisk kurs i Esperanto]]=== [[Henrik Seppik]]; [[Ernfrid Malmgren]]. '''Systematisk kurs i Esperanto'''. [[Eldona Societo Esperanto]], Stockholm , 1932. Tiu ĉi libro estis reeldonita en 1936 kiel [[Esperanto keele süstemaatiline kursus]]. Vendiĝis pli ol 5000 ekzempleroj. {{citaĵo|Rapida konversacia [[kurso]], kun notetoj en sveda lingvo. Jam en tri monatoj vendiĝis 3000 ekzempleroj.|[[La Brita Esperantisto]] - Numero 333, Januaro (1933) }} == Ŝ == ===[[Ŝakludado]]=== [[Josefo Giacosa]]. Ŝakludado. Esperantigis verse P. & R. Padulli. Eld. A. Paolet, S. Vito al Tagliamento, 1921 == T == ===[[La Taso de Amservo]]=== [[Eliza Dean Taylor]]. '''La Taso de Amservo''' trad. E. W. Weems. Eld. E. F. Dow, [[West Newton]], 1928, 27 pĝ. ===[[Teozofio kaj ĝia doktrino]]=== '''[[Teozofio]] kaj ĝia doktrino'''. Eld. [[Teozofia Esperanta Ligo]], Praho, 1929. ===[[Tipoj kaj Aspektoj de Brazilo]]=== '''Tipoj kaj Aspektoj de Brazilo'''. Eld. [[Brazila lnstituto de Geografio kaj Statistiko]]. {{citaĵo|Ni jam notisJa aperon de ĉi tiu rimarkinda [[verko]]. Kompetenta recenzo aperas en la nuna [[Esperanto Internacia]].|[[La Brita Esperantisto]] n. 495-469 jul-aŭg 1946}} ===[[Tra Belglando, Nederlando kaj Anglolando per Esperanto]]=== Rienzi. '''Tra Belglando, Nederlando kaj Anglolando per Esperanto'''. Eld. [[Esperantista Centra Oficejo]], Parizo, 1912(?) {{citaĵo|S-ro Rienzi, la aŭtoro de ĉi tiu broŝuro, vojaĝis per Esperanto tra la landoj nomitaj. Preskaŭ la unuan tagon, en kiu li metis piedon en Anglujo, li pruntis motorbiciklon de la [[delegito]] vizitita, kaj fulmorapide flugis tra la stratoj, zorge tenante la veturilon — ''al la dekstra flanko!'' Pro tio, ĉasis lin policisto, al kiu kaptite li balbutis en sia plej bona anglaĵo: ““Do you will com with me to mi fried... S-ro Vivian...” La libreto montras, kiel bonege li sin servis per [[Esperanto]] en siaj vojaĝoj. Ĝi estas rekomendinda, ne kiel modelo de la plej pura literatura [[stilo]], sed kiel tre bona prezento de la praktikebleco de vojaĝoj entreprenitaj per Esperanto kaj U.E.A. |P.J.C. [[La Brita Esperantisto]] - numero 090, junio (1912)}} ===[[La tradicia Vjetnamio]]=== [[Kao Lang Nguyen Kha Vien]] '''La tradicia Vjetnamio'''. Eld. [[Fremdlingva Eldonejo]], Hanojo, 1970. {{citaĵo|Niaj senlacaj samideanoj de Hanojo regalas nin ĉi-foje per verko, kiu prezentas historian perspektivon de Vjetnamio, de la ŝtonepoko ĝis la 18a jarcento, kun mencio de la kultura evoluo de la 17a ĝis la kom enciĝo de la 19a jarcento. Kvankam oni interpretas la [[histori]]on de la vidpunkto de la revolucia dialektiko, kio al kelkaj ŝajnas procedo tro partia kaj subjektiva, tamen la verko havas nedubeblan intereson, ĉar ĝi rivelas la fascinan historion de popolo apenaŭ konata en nia parto de la mondo. La lingvo estas ĝenerale bona, kaj ne valoras mencii sporadajn makuletojn.|[[Fernando de Diego|F. de Diego]]. [[Boletín]] n185 (maj 1971)}} ===[[La Transdorsoĵeto]]=== [[Jindřich Novák]], [[Ivan Špička]], [[Václav Hník]]: '''La Transdorsoĵeto kaj ĝia rilato al la seoinago'''. Eld. Ĉeĥa Esperanto-Asocio. Prago 1982. 70 p. {{citaĵo|Suplemente al [[Starto|STARTO]] aperis en 1982 libro pri speciala elemento de [[ĵudo]]: La [[transdorsoĵeto]]. Ĝi estas faklibro kaj tial malfacile recenzebla de nefakulo. Troviĝas fizikaj klarigoj, teoriaj konsideroj kaj praktikaj ekzercoj. La [[aŭtoro]]j detale priskribas la plenumon de transdorsoĵeto, ili traktas didaktikajn demandojn montras la rilatojn inter transdorsojeto kaj [[seoinago]]. Atentigon meritas la zorga [[preparado]] kaj la komplekseco de la libro. Ĝi enhavas multajn bonege plenumitajn [[desegno]]jn, vortareton kaj liston de terminoj (pĝ. 64: «listo de fakaj terminoj" — termino estas fak-vorto!) kaj ampleksan referencan [[listo]]n. La ĉapitroj 1 kaj 4 enhavas nur po unu subĉapitron (1.1. — 1.1.1.6. kaj 4.1. — 4.1.3.), laŭ mi estus bone ŝanĝi la subdividon kaj forigi la subpunkton 1.| [[Michael Lennartz|M. Lennartz]]. [[Der Esperantist]] n123_jan . 1984}} === [[Transmara Reveno de Ĉeĥoslovakaj legioj el Siberio Ĉehoslovakujon]] === '''Transmara Reveno de Ĉeĥoslovakaj legioj el Siberio Ĉehoslovakujon'''. Eld. Pamatnik Odboje, Praha, 1921. {{Citaĵo|Belega albumo kun 230 fotugravuraĵoj pri la vojaĝo ĉirkaŭ la mondo, kiujn faris la ĉeĥoslovakaj legioj batalintaj en Ruslandon. Klariga teksto de d-ro F. Steidler, estis bonege tradukita de inĝ. L. Berger. La bildoj estas arte presitaj sur luksa papero. Mi ne kapablas fari pli granda laŭdon pri tiu albumo, ol dirante ke ĝia eldono estas entute granda sukceso! Ĉiu vera libramanto deziros posedi la libron, kaj mi eĉ kuraĝas diri, ke ĝia loko estus en ĉiuj lernejoj. |F. D. [[Belga Esperantisto]] n094 (dec 1922) }} ===[[Trapafita dekreto]]=== [[Ivan Tračuk]]. '''Trapafita dekreto''' trad. Nikitin. Eld. [[EKRELO]], Leipzig, 1931, 72-pĝ. La 9-an de novembro 1934 oni [[Datoj de la hungara Esperanto-movado|malpermesis en Hungario]] distribuadon de tiu libro. {{citaĵo|Ĉi tiu libreto prezentas trafan bildon de la solidaj ecoj ennaskaj en la [[homa naturo]]. La verkinto, iama ruĝarmeano, vive kaj kortuŝe priskribas la [[tragediaĵo]]jn de milito (kiajn li mem travivis) rilate al la vivo de simplaj [[kamparano]]j. Al kio servas tiu suferado? Por mi la beleco kaj instruo de la rakontoj kuŝas en tio, ke finfine oni trafas la celon alstrebitan. La stilo de la traduko estas iom stranga, kaj troviĝas ankaŭ sufiĉe multe da [[preseraro]]j; tamen la libro estas tre leginda kaj pensiga.| OFIRO. [[La Brita Esperantisto]] - Numero 322, Februaro (1932)}} === Tria Internacia Specimenfoiro en Padova === '''Tria Internacia Specimenfoiro en Padova. 1 — 10 Junio 1921'''. 6 paĝoj 22 X 29 cm. {{Citaĵo|Tre ampleksa prospekto kun regularo kaj aliĝilo pri tiu foiro, kiu okazas en provizora konstruaĵo kun tute kovritaj trairejoj. Tiu organizaĵo ankaŭ anoncas ke ĝiaj oficejoj korespondas: france, angle, germane, hispane- kaj Esperante. La praktikado de nia lingvo faros ĝian triumfon!|[[Belga Esperantisto]] n075-076 (maj-jun 1921)}} === [[La Tribune Esperantiste]] === '''La Tribune Esperantiste'''. Grava prop. gazeto en franca lingvo. Fondita en 1930 de H. Ferez, kiu ankaŭ redaktas ĝin. Aperas kvaronjare en 60x 45 formato. ===[[Trilingva Lernolibreto de Esperanto]]=== '''Trilingva Lernolibreto de Esperanto'''. Eld. [[Svisa Esperantista Societo]], Berno, 1917(?), 24-paĝa. === Tutmonda Intersteno === '''Tutmonda Intersteno'''. Monata gazeto por la disvastigo de la Intersteno (v.) Aperas de 1930, 21x15 cm. Red. Fr. Graser, Frankfurt. === [[Tutmonda Jarlibro Esperantista 1912]] === '''Tutmonda Jarlibro Esperantista 1912 (korektita ĝis la 1-a de julio 1912)'''. Paris, [[Centra Esperantista Oficejo]], 1912. {{Citaĵo|225-paĝa, grandformata volumo. Enhavas dokumentojn pri la [[Lingva Komitato]], la Akademio, la konstanta komitato de la kongresoj, la [[Centra Oficejo]], la [[Oficiala Gazeto]], la [[Internacia Societo de Amikoj de Esperanto]], la liston de la Internaciaj Fakaj Asocioj kaj institucioj, la liston de la regionaj propagandaj asocioj, la liston de la esperantaj gazetoj kaj fine liston de personoj kiuj deziras korespondadi.|[[Belga Esperantisto]] n050 (dec 1912)}} == U == ===[[Unua helpo (broŝuro)]]=== '''Unua helpo'''. Eld. de [[Burroughs-Wellcome]], Londono, 1913(?) {{citaĵo|La ĉiekonata firmo Burroughs, Wellcome & Ko., Londono, kies artikoloj portas la fabrikmarkon “[[Tabloid]],” jam de longe uzis Esperanton en siaj komercaj rilatoj; kaj nun niaj antaŭemaj amikoj publikigas bele presitan broŝuron (taŭgan por porti en la poŝo), kiu enhavas mallongan sed tre klaran informon pri unua-helpo ĉe akcidentoj. Tiuj, kiuj apudestas, kiam akcidento okazas, fariĝas respondaj por la prizorgo de la suferanto. Ne ĉiam estas eble havigi kuracistan helpon. Tio devas esti tuj farata, sed dum la neevitebla [[intertempo]], oni devas fari ion por malpliigi doloron kaj malhelpi pluan difektiĝon. La Esperantistoj forte subtenu tiun ĉi firmon, kaj sendu poŝtmarkon rekte al ĝi por ekzemplero de la suprenomita verko.|Ŝolom. [[La Brita Esperantisto]] - Numero 104, Aŭgusto (1913)}} ===[[Unua slovaka kristana princo]]=== J. Hodál. '''Unua slovaka kristana princo''' trad. St. Kamaryt. Eld. Komitato de Pribina-festoj, [[Nitra]], 1933(?) ===[[Unesteno: Universala Esperanta Stenografio]]=== *[[Johannes Jakob Sturzenegger]] kaj [[Hainrich Matzinger]]. '''Unesteno: Universala Esperanta Stenografio'''. Eld. Mondo, Zuriko, 1965. {{citaĵo|La vivo konsistas el aro da malhelpoj, kiujn oni devas venki. Antaŭ tiuj [[malhelpo]]j, la homo reagas inventante ilojn, kiuj faciligas la lukton kontraŭ tiuj baraĵoj. La sumo de tiuj famligiloj kreitaj de la homo konsistigas la kulturon. La esperantista kulturo — kaj sekve la tuthomara, el kiu Esperanto estas konsistiga ero — ĵus riĉiĝis per unu el tiuj faciligiloj, kiujn postulas la ĉiutage pli kaj pli nin rapidiganta ĉirkaŭmondo: stenografio propra. La amo al [[Esperanto]] de nia samideano Sturzenegger, apogita sur lia faka kompetento kaj tiu de S-ro. Matzinger pri [[stenografio]], donis al ni la kape priskribitan [[libro]]n, kiu aldone estas unu el la plej belaj iam ajn produktitaj en Esperantujo. Per ĝi, krome, debutas en la Movado nova eldonejo, sidanta en [[Svislando]]. Se mi aldonas, ke la libro estas originale verkita en Esperanto kaj aperas sub la aŭspicio de UEA kaj de Instituto por Esperanto en Komerco kaj [[Industrio]], mi certe apenaŭ povus aldoni aliajn eksterajn rekomendojn. Pri la enhavo mi estas tute laika; sed se juĝi laŭ voĉo de fakuloj, ankaŭ el faka vidpunkto temas pri vere atentinda kontribuo ne nur al la Esperanta, sed ankaŭ al la ĝenerala stenografio. La libro estas fundamente orientita al [[memistruado]], kaj tio estas alia ĝia [[elstaraĵo]], ĉar ordinare stenografiaj lernolibroj estas aranĝitaj por [[klasĉambro]]j. Tiel, post 24-paĝa sojlo kun glosaro kaj skribtefinikaj instrukcioj, venas la unua el la du ĉefaj partoj, kiuj konsistigas la metodon, nome ''Koresponda Skribo'', tra 61 ĉapitroj, el kiuj la 41 lastaj estas perfektigaj; tuj sekvas la dua parto, ''Rapida Skribo'', kiu ampleksas 67 [[ĉapitro]]jn. El pedagogia vidpunkto la libro ŝajnas al mi ia eminenta (mia laikeco devigas min uzi la vorton ŝajnas), ĉar ĝi adaptiĝas al la 3-ŝtupa lernoprocezo de Pestalozzi: rigardi - pensi - agi, kaj estas aldone aranĝita laŭ la metodo de programita instruado kaj laŭ la principo de la facila al la malfacila. Laŭ mia kompreno,[[Universala Esperanta Stenografio]] (UNESTENO) estas [[Misiado|misia laboro]], kiu pioniras preskaŭ virgan kampon de nia propra kulturo. Kiam mi montris la libron en mia Universitato al homoj kun tiufakaj interesoj, ili ĝin admiris kaj laŭdis, sed ne malĉefe impresis ilin, ke [[Esperantujo]] estas tiel fortika kaj serioza «lando», ke ĝi povas aldoni al la faka literaturo stenografia tian produkton. Sekve do mi povas aserti, ke la libro UNESTENO estas bela rezultaĵo de ama krea laboro plenumita de du kompetentaj spertuloj, kiuj, per ĝi, digne aŭtoritatigis nian Movadon en la monda kadro de la stenografia didaktiko. Al ĉiuj esperantistoj, sed ĉefe al interesitoj pri rapidskribanto, mi povas nur rekomendi la libron per duonparafrazo el vortoj de la frumezepoka romhispana klasikulo [[Isidoro el Seviljo]]: ''Sunt hic multa bona: tolle, lege!'' [[La Laguna]], sept. 1967.|[[Juan Régulo Pérez|J. REGULO]]. [[Boletín]] n164 (nov 1967)}} ===[[La Unuiĝo sen Nomo]]=== H. de Greeve. '''La Unuiĝo sen Nomo'''. Eld. la aŭtoro, Harlemo, 1939(?) {{citaĵo|La aŭtoro pledas, ke oni plibonigu la mondon, unue plibonigante sin mem ; ke oni reportu amon en la mondon, amante mem la proksimulon. |[[La Brita Esperantisto]] - Numero 410, Junio (1939)}} ===[[Unika kaj sola en Esperantujo Mnemonika Instituto]]=== D. Fajnŝtein.'''Unika kaj sola en Esperantujo Mnemonika Instituto''', Eld. Zawalna, Vilno, 1932(?) {{citaĵo|Metodo de memorfortigo trifoje premiita de la Pariza Akademio[...] Prospekto pri memorfortigo: kurso instruata per korespondaj lecionoj en Esperanto.|[[Belga esperantisto]] n196 (jun-aug 1932)}} === [[Universala Unuiĝo]] === ''Universala Unuiĝo'' Organo por homa [[unuiĝo]] en ĉiuj formoj de la pensoj kaj agoj. Eld. [[Agentejo Esperanto]], Moskvo, ekde 1914. ===[[Unu jarcento de naciaj luktoj, 1847-1945]]=== '''Unu jarcento de naciaj luktoj, 1847-1945'''. Fremdlingva eldonejo, Hanojo, 1970. {{citaĵo|La tabelo de la enhavo parolas per si mem: La perdo de la sendependeco. La starigo de la kolonia reĝimo (1897-1918). Ekonomiaj transformoj (1919-1929). De la ekonomia krizo ĝis la dua mondmilito (1930-1939). Vjetnamio dum la dua [[mondmilito]] (1939-1945). La fondiĝo de la Vjetnama Demokratia Respubliko (1945-1946). La eventoplenaj jaroj de tiu epoko interpretiĝas en la libro, kiel oni certe atendas de la Hanojaj esperantistoj, laŭ la linioj de la revolucia dialektiko.|[[Fernando de Diego|F. DE DIEGO]]. [[Boletín]] n184 (mar 1971)}} ===[[Urbo São Paulo]]=== '''Urbo São Paulo'''. Eld. [[Brazila Instituto de Geografio kaj Statistiko]], Rio de Janeiro, 1948(?) {{citaĵo|Bela 48-paĝa libro, kun 45 tutpaĝaj bildoj kaj priskriba teksto pri la [[vidindaĵo]]j de tiu Brazila ĉefurbo. Oni jam eldonis similan verkon pri [[Salvador]], kaj esperas aldoni pluajn al la serio. La verko estas oficiala eldonaĵo de la Brazila Instituto de Geografio kaj Statistiko.|[[La Brita Esperantisto]] - Numeroj 521-522, Septembro - Oktobro (1948)}} == Ŭ == == V == ===[[Valentine-Emile Mannevy, Heroo kaj Apostolo]]=== [[Claude Vernay]] kaj [[Marcel Delcourt]]. '''Valentine-Emile Mannevy, Heroo kaj Apostolo'''. Eld. [[Nordfranca Esperantisto]], [[Dunherque]], 1939(?) {{citaĵo|Bonstile verkita biografo, kun portreto, pri [[Leŭtenanto]] [[Valentin Mannevy|Mannevy]] (1882-1912), kies mallongan kaj modestan sed meritoplenan vivon la loka [[Esperantistaro]] ĉiam konservas en memoro kun [[danko]] kaj admiro.|[[La Brita Esperantisto]] - Numero 413, Septembro (1939) }} ===[[Varna - La Reĝino de la Nigra Maro]]=== '''Varna - La Reĝino de la Nigra Maro'''. Eld. Oficejo de Somerrestado (Kurortno bjuro), Varna(?), 1930(?), 32pĝ. {{citaĵo|Bela multkolora bildo sur la unua paĝo de la kovrilo, prezentanta la havenon kun la banejoj, allogas. 27 Ilustraĵoj en la libreto montras belajn angulojn el la haveno, banejojn, la kazinon, apudmaran ĝardenon kaj belajn ĉirkaŭaĵojn de Varna: Diklli taŝ, Alaĝa monaĥejo ktp. Landkarto montras la vojon al Varna de diversaj urboj en [[Meza Eŭropo]]. Speciala tabelo donas la vojaĝdaŭron kaj la veturpagon de la samaj urboj al Varna. La libro estas destinita por eksterlandanoj, por diskonigi la belecon kaj ĉarmon de la [[bulgara Riviero]].|[[Bulgara esperantisto]], j.12 n.09-10}} === [[La Vangfrapo]] === [[Abraham Dreyfus]]. LA VANGFRAPO, unuakta komedio. Trad. el franca lingvo Ŝ. Sar. Eld. [[Librairie de Esperanto]]. Paris. 52 paĝoj ===[[Varsovio rekonstruita]]=== A. Ciborowski kaj S. Jankowski.'''Varsovio rekonstruita'''. Eldonejo «Polonia», Varsovio, 1964(?) {{citaĵo|Pri la drastaj sekvoj de milito oni jam multe skribis kaj spertis laŭlonge de la historio, kaj la lasta mondmilito (1939-1945) ĝisoste skurĝis la homaron. Disŝiritaj korpoj, velkintaj animoj kaj sennombraj detruoj estis la diabla rikolto kiun tiu kunflagrado donacis al [[Eŭropo]]. Tiu ĉi albumo estas plua atestilo pri la emo «ree stumbli en sama ŝtono» kiun la homo prisuferas; sed... ĉu ne la homo estas nevole haŭlita al tiaj [[milito]]j? Jen pensiga demando. Mi inklinas pensi, ke nia mondo estas tretejo kie la okazintaĵoj tretas la homojn «prilaboras» ilin..., sed ni ne fantaziu, kaj revenu en la libron. '''Varsovio rekonstruita''' estas esence fotoalbumo kiu paralele montras bildojn el la ĉefaj stratoj, monumentoj, ktp., de la urbo tiel kiel restis en la 1945a jaro, kaj tiel kiel aspektis en la 1962a. Interesa teksto — en bonega lingvo — klarigas la signifon kaj gravecon kiun havis [[Varsovio]] por la tuta Polujo, vera «koro, cerbo kaj trezorejo» de la nacio. Per [[cifero]]j, statistiko vekas hororon en nia koro: Kiom da voj —kaj fervoj— pontoj, industriaj kaj memoraĵaj konstruaĵoj, [[loĝdomo]]j, lernejoj, ktp. detruitaj!, kaj kio estas multe pli valora: la homoj ! ! La teksto estas grandparte akuza [[dokumento]] bazita sur historiaj faktoj, kies komento trolongigus ĉi tiun recenzon. La libro — 140 paga— estas bone bindita per blanka tolo kun malhelaj verdoflavaj literoj, kaj emajlita, papera kovrilo. Gratulojn al la [[Pola Esperanto Asocio]], aŭtoroj kaj tradukinto, pro la [[eldono]] de tiu grava dokumento.|N. L. ESCARTIN. [[Boletín]] n145 (sep 1964)}} ===Venko=== *S. Frantz. Venko. Verŝaĵo originale verkita. Eld. Esperantista Centra Librejo, Paris. Poŝtkarto : 9 x 14 cm. ===[[La vero pri persekutoj kontraŭ religio en USSR]]=== M. Ŝervud. La vero pri persekutoj kontraŭ religio en USSR. Eld. Uniono de militantaj ateistoj kaj CK SEU, Moskvo, 1930. {{citaĵo|Broŝuro celanta nei aŭ klarigi ]a informojn rondirantajn en eŭropa kaj amerika gazetaro pri kontraŭreligiaj persekutoj en Sovetio. El lingva vidpunkto, oni ne rajtas nomi la libreton valora akiro por nia literaturo, kvankam ĝi estas facile komprenebla, malgraŭ sufiĉe multnombraj nekorektaĵoj. Prijuĝante la enhavon oni devas konstati, ke la argumentado estas tre manka, kaj pro troa klopodado pruvi neekziston de kontraŭreligiaj persekutoj, nur sukcesas veki, eĉ ĉe senreligia Eŭropano, la senton ke ne estas eble en [[Sovetio]] esti liber-pensanto, se tiu koncepto ankaŭ ampleksas liberan ekzercon de iu kulto sen revenĝo iuspeca de la aŭtoritato. Kiu tro volas pruvi, ofte konvinkas pri la malo.|[[Belga esperantisto]] n187 (jul-aug 1931)}} ===[[La vero pri la vjetnam-ĉinaj rilatoj dum tridek lastaj jaroj]]=== '''La vero pri la Vjetnam-Ĉinaj rilatoj dum tridek lastaj jaroj'''. Eld. Ruĝa Rivero; Fremdlingva Eldonejo, Hanoi 1980. - 110 p {{citaĵo|Dum la lastaj kvin jaroj la streĉoj en la mondo denove pliakrigis. Sed nia „La mondo" tro ofte koncentriĝas je [[Eŭropo]]. En [[sudorienta Azio]] ĝis 1975 ekzistis nenia malstreĉiĝo — estis milito. Nur tiam Usono retiris siajn trupojn el SO-Azio, liberiĝis suda [[Vjetnamio]]. Kaj la [[Kamboĝa Genocido|kampuĉia tragedio]] — kiu povus ĝin forgesi? Post la batalo kontraŭ Usono Vjetnamio (por rememoro: 43,2 milionoj da enloĝantoj, 332 559 kv. km da teritorio, [[liberiĝo]] el sub franca kolonieco en 1945) komence de 1979 sin devis defendi kontraŭ ĉina agreso. Mi esperas ke ĉiu memoras la barbarajn batalmetodojn de la ĉinaj trupoj. Sed kiuj estas la kaŭzoj, ke Ĉinio, iam subtenanta revoluciajn [[movado]]jn en la liberiga batalo, ŝanĝis sian politikon kaj agresas kontraŭ lando, en kiu vivas nur 4,5 procentoj de la nombro de la propra enloĝantaro? Respondon pri tio donas ĉi tiu libro. En Vjetnamio eldoniĝis konsiderinda nombro de esperantlingvaj libroj, kaj post paŭzo la eldonagado rekomenciĝis per «Kampuĉio — la nigraj jaroj". Daŭrigas tiun agadon „La vero pri la vjetnam-ĉinaj rilatoj dum tridek lastaj jaroj". Laŭ mi du ecoj distingas tiun verkon: la konsekvenca historia metodo kaj la ampleksa uzo de pruvaj ĉinaj dokumentoj. La aŭtoroj tre detale priskribas la rolon de Vjetnamio en la ĉina strebado al pli granda politika influo kaj klarigas diversajn poziciojn kaj celojn de Ĉinio, Vjetnamio kaj la aliaj du hindoĉinaj [[ŝtat]]j en la periodo de la [[hindoĉina milito]] (ĝis 1954), en la kontraŭusona [[batalo]] kaj post la nacia unuiĝo de [[Vjetnamio]]. En tio ili speciale emfazas la hegemonismon, „grandpotencismon" de la ĉina registaro, tamen menciante la subtenon, kiun donis la ĉina popolo al la batalanta suda najbaro. Do prezentiĝas libro, kiu estas valora por politike interesita homo. Precipe se li ne volas informiĝi ekskluzive per propralandaj gazetoj kaj radioelsendoj. La lingvaĵo havas kelkfoje iom propagandisman stilon — sed tio neniel malaltigas la aprezon, kiun meritas tiu [[libro]].|[[Michael Lennartz]]. [[Der Esperantist]] - Numero 106, Februaro (1981)}} ===[[Viaj Amikoj la Libroj]]=== '''Viaj Amikoj la Libroj'''. Eld. [[Heroldo de Esperanto]], Koln, 1932(?) ===[[Vintro-fabeloj]] [[Heinrich Seidel]]. [[Vintro-fabeloj]]: Unua volumo, trad. I. Bücker. Eld. [[Ader & Borel]], Dresden, 1919(?) {{citaĵo|Sciencistoj asertas, ke dum sia junaĝo, infano devas travivi resume la longan evoluon de sia prapatraro. Ĉu ankaŭ juna lingvo devas progresadi samvoje, kiel naturaj idiomoj, kaj ĉu tial ĝi ŝategas [[legendo]]jn, fabelojn? Riĉa estas jam tiu fako, de "[[La feino]]" en la [[Ekzercaro]] kaj "L' virineto de l'maro" en la Krestomatio, ĝis la [[traduko]]j de l’ rakontaroj de Grimm aŭ de Andersen. Jen simila, kaj tion oni rajtas diri, ne malpli valora verko. "Vintro-fabeloj" prezentanta sin, kiel konvenas en neĝblanka placa bindaĵo. En la [[antaŭparolo]] deziras la tradukintino, ke la ĉarmaj fantaziajoj, kiuj vidigas profundan amon al la naturo, havigu al la tutmonda gejunularo ioman plezuron kiel "al ĉiuj plenaĝuloj sciantaj revi kaj ŝati fantaziaĵojn". Do, sorĉistoj, magiistoj, feinoj, reĝidinoj, sagacaj bestoj, jen la [[personaro]]; miraklaj okazoj, virto rekompencita kaj malbono punita, jen la enhavo de l’ dekunu vivplenaj rakontoj. Oni povas laŭdi la nunan kutimon antaŭekzamenigi manuskripton de societo aŭ de alilandaj spertuloj. La stilo estas vigla, tre komprenebla; ĝi denove montras, kiom nia lingvo, sen plibonigoj, taŭgas por tradukoj fidelaj. Oni rimarkos oftan lertan uzon de l’ apartaj propraĵoj de Esperanto, t. e. adverboj kaj participoj, malpezigante multe da esprimoj. Sed [[perfekteco]] estas malfacile atingebla. En frazoj kiel: "La reĝo estis promesinta al tiu, kiu sukcesas, la manon de lia filino kaj la duonon de lia regno" la vorto "sia" estus sole korekta. Se formoj kiel: "sunumitaloko", "hejmveo", "rapideforumante", "rajdonte kastelen" agrable surprizas, vortoj kiel: "sekalderikolto” aŭ "detondi" gajnus perdante sian "de". En: "La pluvo deglitis de ŝi nenion domanĝante", aŭ: "La akra vintro ne domaĝis la semon", la verbo "domaĝi" havas sencon preskaŭ malan al la ĝisnune uzata. Ĉu "la [[kano]]" povas signifi: "la kanoj" aŭ "la kanejo"? Ĉu prepozicio ne estus pli konsilinda ol akuzativo en: "Ili malsuperen falis la Stuparon" "Moka ridado trasonis la tutan arbon?" Kaj kial "cizeli" anstataŭ "ĉizi"? Sed tiuj makuletoj kaj kelkaj similaj estas neoftaj; vere rekomendinda temppasigilo estas tralego de tiu rakontaro, agrabla laŭ ekstero kaj interno; multaj legantoj pruvu, ke mirindajoj ankoraŭ placas en nia materia epoko kaj rekompencu ia laboron de l' tradukintino kaj la kunagon de l’ [[eldonisto]]j.|G. S.|Esperanto n223 fev 1919}} ===[[Virinoj en Hungario]]=== [[Erzsebet Nogradi Toth]]. '''Virinoj en Hungario'''. Eld. [[Nacia Konsilio de Hungaraj Virinoj]], Budapest 1983, 17 p. {{citaĵo|La malgranda kajero permesas enrigardon en la evoluon de la hungaroj virinoj dum la lastaj 40 jaroj. Ĝin eldonis la Nacia Konsilio de Hungaraj Virinoj kaj redaktis Erzsebet Nogradi Toth. La broŝuro donas informojn pri la realigo de la egalrajteco de la virinoj, komencante kun la inkluzivigo en la [[laborproceso]]n, la faka klereco kaj de la sama [[salajro]] por sama laboro ĝis dumlabora protektado koj sanitara prizorgado. Granda [[parto]] estas dediĉita al la hungara familio, ol la familiopolitiko, al la zorgado pri la pli aĝa generacio, precipe de la virinoj kaj al la kultura klerio. Fine estas substrekata la [[pacoklopodo]]j de la Nacia Konsilio de hungaraj virinoj kaj ilia kontribuo, kiun ili donas en la kadro de la [[tutmonda esperantista movado]]. Kvankam oni ne povis pritrakti ĉiujn problemojn en ĉi tiu 17-paĝa kajero, valorus havi [[informo]]jn pri la enigo de la ciganinoj en la [[evoluproceso]]n de la hungara socio.|[[Monika Schrage]]. [[Der Esperantist]] n123_jan. 1984}} ===[[La vivo de d-ro L. L. Zamenhof en bildoj]]=== [[Henk Thien]]. '''La vivo de d-ro L. L. Zamenhof en bildoj'''. . Eldonas UEA, 1984. Formato 21 x 29 cm. kun 128 pĝ. {{citaĵo|La grandformata libro estas laŭtempe ordigita dokumento pri la tuta vivo de la iniciatinto de la Internacia Lingvo Esperanto. Sen analizoj aŭ provoj al [[interpret]]o oni povas sekvi lian vivon, jaron post jaro, kun la helpo de 114 elektitaj fotoj kaj 25 mapoj, presitaj sur luksa papero. Aperas ankaŭ konsiloj kiel uzi la bildlibron por artikoloj du en klubvesperoj, kie oni povas aranĝi [[kurso]]jn.|Suno. [[Boletín]] n264 (jul 1984)}} ===[[Vivo de D-ro Martin Luther]]=== G. T. Löwe, '''Vivo de D-ro Martin Luther kun aldono: La Malgranda Kateĥismo'''. Eld. la aŭtoro, Dresden, 1933(?) {{citaĵo|Libro interesa kaj utila, sed difektita de multaj eraroj de preso kaj de stilo. |[[La Brita Esperantisto]] - Numero 338, Junio (1933)}} ===[[La Vivo kaj Koncepto de la Societo de Amikoj]]=== '''La Vivo kaj Koncepto de la Societo de Amikoj'''. Eld. [[The Esperanto Publishing Co.]], 1937(?) {{citaĵo|Ĉi tiu libro konsistas el du partoj. Unue ĝi prezentas serion da elĉerpaĵoj el [[kvakeraj skribaĵoj]] verkitaj en la lastaj 300 jaroj, ĉe kiuj la leganto trovos la koncepton de la [[Societo de Amikoj]] aŭ de kelkaj ĝiaj membroj pri diversaj religiaj demandoj kaj pri ĝia [[traduko]] en la ĉiutagan vivon de [[Kristano]]. Pro tio, ke kelkaj citaĵoj estas antikvaj, aŭ esprimitaj per lingvaĵo mistika, eble la ordinara leganto (kaj certe la supraĵa) trovos ĝin kelkloke nefacile komprenebla. Estus konsilinde studi unue la broŝuron ''[[Religio sen Ritoj]]'', kaj aparte la libron [[Fundamentoj de la Kvakerismo]] (B.E.A. 18.), por pli bone kompreni kelkajn aludojn. Tamen tiu, kiu legos la verkon penseme, trovos en ĝi multon pripensindan. Verŝajne la dua parto troviĝos ĝenerale pli facila. Ĝi prezentas la konatajn ''Konsilojn'' kaj ''Demandojn'', kiujn en ĉiu kvakera kunveno oni kutimas de tempo al tempo legi kaj primediti. Pro ilia solida saĝo kaj praktika gravo ilia studo povas esti tre helpa por ĉiu, kiu sin nomas Kristano, ĉu kvakero aŭ ne. Kontentiga traduko de tia verko estas afero eksterordinare malfacila —kiom malfacila povas kompreni nur spertulo-provinto— kaj farebla nur de iu, kiu profunde scias la temon, kaj samtempe majstras ambaŭ lingvojn. Tia estas la tradukinto, [[John A. Gill]] (Kial li kaŝas sian nomon ?). Zorge komparante la tradukon kun la originalo, mi fojon post fojo miris pri la perfekteco de lia traduko (ĉe kiu multe helpis ankaŭ [[James Tyler Harrod|James T. Harrod]]). Tipa malfacilaĵo estas la traduko de la vorto ''ministry'' (laŭ kvakera uzo); ĝi estas tradukita en ''Fundamentoj'' per ''[[ministrado]]'', sed ĉi tie, pli ĝuste, per [[pastrado]] (kp. ''Apok''. 1/6, 5/10). La sola preseraro, kiun mi rimarkis (krom duba ĉu se sur p. 61) estas la ellaso de la apostrofo ĉe ''Friends' Book Centre'' kaj ''Friends’ Service Council'': moda eraro, kiu nuntempe makulas pli ol unu kvakeran eldonaĵon en la angla lingvo. Entute verko, kiu nenion diros al la supraĵulo serĉanta nur facilan distron; sed kiu abunde repagos tiun, kiu ĝin serioze studos kaj pripensos.| [[Montagu Christie Butler|M.C.B.]] [[ La Brita Esperantisto]] - Numero 394, Februaro (1938) }} ===[[La Vivo kaj Oraj Reguloj por la Bonsano]]=== A. Christianson. '''La Vivo kaj Oraj Reguloj por la Bonsano''' trad. [[James Robbie]] kaj [[Alexander M’Callum]]. 1914(?) {{citaĵo|En tiu ĉi ok-paga brogureto ni ricevas kernecajn dirojn de famaj aŭtoroj, fanditajn en [[versaĵo]]n esperantan, ankaŭ dek tri regulojn por la bonsano, kiuj nepre utilos al ĉiu, kiu ilin sekvos. Tamen pri unu el tiuj ĉi mi dubas, ĉu ĝia graveco meritas lokon.|A.E.W. [[La Brita Esperantisto]] - Numero 120, Decembro (1914)}} ===[[Vivo de nia Vojo]]=== [[Adalberto Bangha]]. '''Vivo de nia Vojo'''. Eld. [[Ligo de Jesu-Koro]], Budapeŝto, 1938(?) ===[[Vizitu la Altajn Tatrojn]]=== '''Vizitu la Altajn Tatrojn'''. Eld. [[Stefan Toth]], [[Svit]], 1948 (?) === [[Vœu en faveur de l'adoption de la langue auxiliaire Esperanto]] === '''Vœu en faveur de l'adoption de la langue auxiliaire Esperanto signé par les membres de l'Académie des Sciences'''. Académie des Sciences, 1923? == W == ===[[Warum Esperanto?]]=== '''Warum Esperanto? Warum Deutscher Esperanto-Bund?''' Eld. [[Deutscher Esperanto-Bund]], [[Dresden]], 22pĝ. {{citaĵo| Propaganda broŝuro en germana lingvo. Respondo al oponoj, apologio de [[GEA|G.E.A.]], kaj pozitiva faktaro por konvinki dubemulojn.|[[La Brita Esperantisto]] - Numero 378, Oktobro (1936)}} == X == == Y == == Z == === [[Zamenhofa Kurso de esperanto por ĉeĥoj]] === '''Zamenhofa Kurso de esperanto por ĉeĥoj'''. Eld. R. A. Ĉech, Vieno, 1922? {{Citaĵo|Plena kurso de Esperanto , kun la tu ta ekzercaro fundamenta de D-ro Zamenhof, en Esperanto kaj en [[ĉeĥa lingvo]]. La merito de ĉi tiu eldono estas, ke per la graveco de ĝia eldonnombro (20.000 ekz.) kaj per ĝia [[presigo]] sur tute ordinara ĵurnala papero, ĝi atingis tre malmultekostan prezon. Tre certe tiu eldono multe helpos la propagandon en la [[Ĉeĥoslovaka respubliko]]|[[Belga Esperantisto]] n087 (maj 1922)}} ===[[Zejnab kaj Aman]]=== [[Ĥamid Alimĝan]]. '''Zejnab kaj Aman''' tradukis [[Petro Poliŝĉuk]]. Komisiono pri internaciaj ligoj de esperantistoj de soveta Uzbekistano. Taŝkent, 1968. {{citaĵo|La verketo konsistas el mallonga biografio de Ĥamid Alimĝan, el poemo kaj glosaro. La aŭtoro naskiĝis en j. 1909-a kaj mortis en sia 35-a jaro pro akcidento. En sia poemo Alimĝan rakontas pri la amo inter Zejnab’ (la junulo) kaj [[Aman]] (la junulino), amo kiun malhelpis kruelaj moroj, superstiĉoj, despoteco. La aŭtoro, arda adepto de Socialismo, per sia poemo skurĝas ĉion, kio kontraŭas la homan rajton direkti libere sian amon. Per averto de la tradukinto ni scias, ke en la uzbeka lingvo la akcento falas sur la lastan silabon. Tial estas evidenta la malfacila tasko de la tradukinto: trovi unusilabajn vortojn kaj apostrofi... senĉese. Tamen, tio ne pravigas ke pro rimbezono oni esperantigu uzbekajn [[vorto]]jn, kiuj jam havas sian respektivan en Esperanto, kiel ''dastamo'': rakonto, ''pajandozo'' :tapiŝo, ''perio'' :feino, ''kaseto'' : bovlo, urjuko : abrikoto, ''apa'': fratino k.a. Ie la tradukinto hezitas inter la adjektiva kaj adverba participo: "Se vi iam tuŝinta akvon trinkas ĝin”; "Mi vagis povra, malsatinta". Ankaŭ pro la [[verspostulo]]j iu strofo estas ne tuj komprenebla, pĝ 5: “Ĉi tie plenaj kantojn belajn kanaloj bruas” (ĉi tie plenaj kanaloj bruas belajn kantojn). Laŭ konata proverbo, komenco bona, laboro duona; ni do esperu ke la bravaj [[samideano]]j uzbekaj konigos al ni pli gravajn verkojn de sia literaturo.|S. Gumá. [[Boletín]] n176 (nov 1969)}} == Referencoj == {{Referencoj|2}} {{Unua|kat=ne}} [[Kategorio:Esperanto-eldonaĵoj]] [[Kategorio:Ĝermolistoj]] [[Kategorio:Listoj pri Esperanto]] kqge9vslqsi9st9l4qnjtz2jhyujtch 0 161843 9494735 8868461 2026-10-17T10:59:55Z Sj1mor 12103 9494735 wikitext text/x-wiki La '''tegmenta trabaro''' estas la apoganta konstrukciaĵo de la [[tegmento]]. [[Dosiero:Fachwerk.jpg|eta|dekstra|250ra|Tegmenta trabaro de domo en Jeno, Germanio]] En la moderna [[arkitekturo]] tiuj konstrukcioj ofte estas faritaj el [[betono]] kaj [[ŝtalo]]. Sed ĝenerale la tegmenta trabaro estas el [[ligno]] kaj faris ĝin la [[ĉarpentisto]]. La tegmenta trabaro havas la taskon porti la [[tegmenttegaĵo]]n kaj konduki la alvenantajn ŝarĝojn (de neĝo aŭ ŝtormo) al la portantaj [[muro]]j de la konstruaĵo. Oni distingas, laŭ la [[statiko|statikaj]] bezonoj, diversajn konstrukciformojn, ekzemple la [[Patino-tegmento|patno-tegmenton]], la [[stegtraba tegmento|stegtraban tegmenton]], la [[ĉevron-tegmento]]n aŭ aliajn. ---- Por diversaj formoj de tegmentoj rigardu sub [[tegmento]], por konstrukcivariaĵoj sub [[fakterminoj de ĉarpentado#konstrukcioj|fakterminoj de ĉarpentado]]. == Vidu ankaŭ == * [[Ĉevrono]] {{Projektoj}} [[Kategorio:Arkitekturo]] [[Kategorio:Ĉarpentaĵo]] [[Kategorio:Tegmento]] ojbicq6qebsq5cgmfxdjjy43zijilrk 0 165643 9494448 9474164 2026-10-16T13:00:16Z Roberto 609 /* Lokaj esperantistoj */ 9494448 wikitext text/x-wiki {{Aliaj signifoj|Koper (stacidomo)}} {{Informkesto urbo|bildo=Koperlandmarks.jpg|bildo-larĝeco =300px|regiono-ISO=SI}} [[Dosiero:Koper Praetorian Palace.jpg|eta|Pretora Palaco en Kapodistrio]] '''Kapodistrio''' (itale [[Capodistria]], slovene [[Koper]]) estas la plej granda [[haveno]] en Respubliko [[Slovenio]] kaj prezentas pordon al internaĵo de centra Eŭropo. Ĝi situas ĉe la [[Adriatika maro]], sur supro de [[duoninsulo]] [[Istrio]] en la slovena regiono [[Primorska]]. En antikva tempo la grekoj nomis la urbon ''Aegido''; [[Romio|romianoj]] nomis ĝin ''Capris'', ''Caprea'' aŭ ''Caprista'' (kapra insulo). La esperanta nomo deriviĝas de la [[itala lingvo|itala]], ''Capodistria''; kvankam tiu fonetike similas al la romiaj nomoj, ĝi verŝajne ne rilatas al la radiko "kapr-", sed devenas de la latina ''Caput Histriae'' kaj signifas "ĉefloko de Istrio". Ĝis la [[19-a jarcento]] la urba tereno estis insulo, poste ĝi estis ligita al la bordo. Jam en mezepoko ĉirkaŭ la urbo ekzistis [[salo|salfarejoj]], kiujn oni forlasis en la jaro 1911. La malnova urba kerno fieras pro riĉa arkitekturo kaj multaj kulturaj monumentoj; vidindaĵo estas la Pretora Palaco. En Kapodistrio troviĝas kelkaj institutoj kaj fakultatoj de la [[Universitato de Primorska]]. == Loĝantaro == En [[2006]] Koper havis 24.704 loĝantojn. La urbo kaj kelkaj antaŭurboj estas dulingvaj (slovena kaj itala lingvoj). Ĉe censo en [[2002]] la loĝantoj indikis jenajn gepatrajn lingvojn: * 74,1 %: [[slovena lingvo]] * 8,0 %: [[kroata lingvo]] * 4,0 %: [[serbokroata lingvo]] * 2,8 %: [[bosna lingvo]] * 2,7 %: [[serba lingvo]] * 2,2 %: [[itala lingvo]] En [[1900]] estis 7.205 italoj, 391 slovenoj, 167 kroatoj kaj 67 germanoj. ==Gravuloj== * [[Francesco Trevisani]] ==Esperanto en Koper== La unua konata esperantisto en la urbo estis [[Giovanni Degrassi]] en la komenco de la 20-a jarcento. En la 4-8ajn de Marto 2019 : 44 gelernantoj el [[Salins-les-Bains]], Francio, kun instruisto Emmanuel Desbrières, vizitis [[Slovenio]]n per esperanto, interalie vizitis la elementan lernejon Anton Ukmar Koper, kie ilin akceptis la instruisto Peter Grbec kaj liaj gelernantoj, kiuj ankaŭ lernas Esperanton en Koper<ref>https://www.rtvslo.si/radiokoper/novice/na-koprski-osnovni-soli-antona-ukmarja-s-francoskimi-gosti-v-esperantu/481841<br /></ref> . ===Lokaj esperantistoj=== *[[Giovanni Degrassi]]; *[[Demetrio Cossaro]]; *[[Lina Cossaro]]; == Referencoj == {{referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Koper (stacidomo)]] == Eksteraj ligiloj == * [http://www.koper.si www.koper.si] Komunuma retejo * [http://www.burger.si/Koper/Koper_ESPERANTO.htm Kapodistrio en Esperanto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070205232744/http://www.burger.si/Koper/Koper_ESPERANTO.htm |date=2007-02-05 }} {{commons|Koper}} {{Ĝermo|geografio}} [[Kategorio:Koper| ]] [[Kategorio:Urboj de Slovenio]] 6mujwtaiif0dlt933ca6qqyl7ilhc15 9494452 9494448 2026-10-16T13:03:09Z Roberto 609 /* Lokaj esperantistoj */ 9494452 wikitext text/x-wiki {{Aliaj signifoj|Koper (stacidomo)}} {{Informkesto urbo|bildo=Koperlandmarks.jpg|bildo-larĝeco =300px|regiono-ISO=SI}} [[Dosiero:Koper Praetorian Palace.jpg|eta|Pretora Palaco en Kapodistrio]] '''Kapodistrio''' (itale [[Capodistria]], slovene [[Koper]]) estas la plej granda [[haveno]] en Respubliko [[Slovenio]] kaj prezentas pordon al internaĵo de centra Eŭropo. Ĝi situas ĉe la [[Adriatika maro]], sur supro de [[duoninsulo]] [[Istrio]] en la slovena regiono [[Primorska]]. En antikva tempo la grekoj nomis la urbon ''Aegido''; [[Romio|romianoj]] nomis ĝin ''Capris'', ''Caprea'' aŭ ''Caprista'' (kapra insulo). La esperanta nomo deriviĝas de la [[itala lingvo|itala]], ''Capodistria''; kvankam tiu fonetike similas al la romiaj nomoj, ĝi verŝajne ne rilatas al la radiko "kapr-", sed devenas de la latina ''Caput Histriae'' kaj signifas "ĉefloko de Istrio". Ĝis la [[19-a jarcento]] la urba tereno estis insulo, poste ĝi estis ligita al la bordo. Jam en mezepoko ĉirkaŭ la urbo ekzistis [[salo|salfarejoj]], kiujn oni forlasis en la jaro 1911. La malnova urba kerno fieras pro riĉa arkitekturo kaj multaj kulturaj monumentoj; vidindaĵo estas la Pretora Palaco. En Kapodistrio troviĝas kelkaj institutoj kaj fakultatoj de la [[Universitato de Primorska]]. == Loĝantaro == En [[2006]] Koper havis 24.704 loĝantojn. La urbo kaj kelkaj antaŭurboj estas dulingvaj (slovena kaj itala lingvoj). Ĉe censo en [[2002]] la loĝantoj indikis jenajn gepatrajn lingvojn: * 74,1 %: [[slovena lingvo]] * 8,0 %: [[kroata lingvo]] * 4,0 %: [[serbokroata lingvo]] * 2,8 %: [[bosna lingvo]] * 2,7 %: [[serba lingvo]] * 2,2 %: [[itala lingvo]] En [[1900]] estis 7.205 italoj, 391 slovenoj, 167 kroatoj kaj 67 germanoj. ==Gravuloj== * [[Francesco Trevisani]] ==Esperanto en Koper== La unua konata esperantisto en la urbo estis [[Giovanni Degrassi]] en la komenco de la 20-a jarcento. En la 4-8ajn de Marto 2019 : 44 gelernantoj el [[Salins-les-Bains]], Francio, kun instruisto Emmanuel Desbrières, vizitis [[Slovenio]]n per esperanto, interalie vizitis la elementan lernejon Anton Ukmar Koper, kie ilin akceptis la instruisto Peter Grbec kaj liaj gelernantoj, kiuj ankaŭ lernas Esperanton en Koper<ref>https://www.rtvslo.si/radiokoper/novice/na-koprski-osnovni-soli-antona-ukmarja-s-francoskimi-gosti-v-esperantu/481841<br /></ref> . ===Lokaj esperantistoj=== *[[Giusto Beranek]]; *[[Giovanni Degrassi]]; *[[Demetrio Cossaro]]; *[[Lina Cossaro]]; == Referencoj == {{referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Koper (stacidomo)]] == Eksteraj ligiloj == * [http://www.koper.si www.koper.si] Komunuma retejo * [http://www.burger.si/Koper/Koper_ESPERANTO.htm Kapodistrio en Esperanto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070205232744/http://www.burger.si/Koper/Koper_ESPERANTO.htm |date=2007-02-05 }} {{commons|Koper}} {{Ĝermo|geografio}} [[Kategorio:Koper| ]] [[Kategorio:Urboj de Slovenio]] hfqoyibmwttegrnw5uzzmhc90mun6fq 0 184749 9494670 9140264 2026-10-17T09:23:55Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9494670 wikitext text/x-wiki {{Informkesto germania komunumo |urborajtoj = Urbo (''Stadt'') |blazono = Wappen Schraplau neu.png |zomo = 10 |situo-bildo = {{paĝonomo}} in SK.png |federacia_lando = [[Saksio-Anhalto]] |distrikto = [[Distrikto Saale]] |komunumaro = [[komunumaro Weida-Land]] |alto = 116 |areo = 7,05 |poŝtkodo = 06279 |tel_antaŭkodo = 034774 |aŭtokodo = SK |oficiala_kodo = <!-- el vikidatumoj --> |subdivido = 2 komunumopartoj (''Ortsteile'') |adreso-komunumestraro = Marktstraße 25 |komunumestro = Roland Richter }} '''Schraplau''' estas urba komunumo en [[Germanio]]. Ĝi troviĝas en la [[distrikto Saale]] de la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Saksio-Anhalto]], sude de la [[eksterdistrikta urbo]] [[Halle (Saale)|Halle]]. Fine de {{#time: F Y | {{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Saksio-Anhalto||STATO}}}} la komunumo havis {{nombro|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Saksio-Anhalto|{{#property:p439}}}}}} loĝantojn sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². La teritorio interalie havas komunan limon kun la komunumoj {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}. == Vidu ankaŭ == * [[Geiseltal]] == Eksteraj ligiloj == * [https://web.archive.org/web/20170808001851/https://www.weida-land.de/de/stadt-schraplau.html oficiala retejo] ({{de}}) [[Dosiero:{{#invoke:Wikidata|claim|P18}}|eta|maldekstra|300ra|{{centre|komunuma impreso}}]] {{Projektoj}} {{Distrikto Saale}} {{Ĝermo|Germanio}} [[Kategorio:Distrikto Saale]] [[Kategorio:Urboj de Saksio-Anhalto]] n9n6yj2hlou777ay6uee0a9ir8al5fh 0 193145 9494637 8885899 2026-10-17T05:25:09Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9494637 wikitext text/x-wiki {{Apartigila paĝo|Saga}} {{Informkesto muzika artisto |nomo = Saga |dosiero = |priskribo de dosiero = |grandeco de dosiero = |larĝa dosiero = |fono = |naskonomo = |alie nomata = |kromnomo = |naskiĝo = [[1975]] |morto = |deveno = |instrumento = |tipo de voĉo = |ĝenro = |profesio = Kantistino, komponistino |aktivaj jaroj = |eldoninto = |parencaj temoj = |ttt = http://www.thisissaga.com/ |nuntempaj membroj = |antaŭaj membroj = |signifa instrumento = |kesteroj= {{Informkesto homo |subŝablono=jes }}}} '''Saga''' (naskiĝis [[1975]]) estas sveda blanka naciisto kantisto. Ŝi komencis kiel la kantisto por [[Symphony of Sorrow]], sed jam estas konita por ŝia tributo al la blanka naciista razkapulo bando [[Skrewdriver]], kaj por ŝi pli mola fizika reprezentado de la blanka potencojn mesaĝo. == Diskografio == === kun Symphony of Sorrow === * ''Paradise Lost'' (2000) * ''Symphony of Hatred'' (2005) === kiel Saga === * ''Live and Kicking'' (2000) * ''My Tribute to Ian Stuart Volume 1'' (2000) * ''My Tribute to Ian Stuart Volume 2'' (2000) * ''My Tribute to Ian Stuart Volume 3'' (2001) * ''Midgård - Pro Patria III'' (2003) * ''On my own'' (2007) * ''Comrades Night Live'' (2009) == Eksteraj ligiloj == * [https://web.archive.org/web/20101124081349/http://www.thisissaga.com/ Saga - TTT-ejo] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Svedaj kantistoj]] 8280bqglj0o65lmcfy071rjvrrc8fbv 0 201396 9494663 9430381 2026-10-17T09:11:19Z Sj1mor 12103 9494663 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} [[Dosiero:Ivan III of Russia 3.jpg|eta|portreto de Ivano la 3-a sur kovrilo de "Tituljarnik"]] '''Ivano la Tria Vasiljeviĉ''' (''Иван III Васильевич'') naskiĝis la [[22-an de januaro]], [[1440]], en [[Moskvo]] mortis la [[27-an de oktobro]], [[1505]], en [[Moskvo]]), ankaŭ konata kiel '''Ivano la Granda''', estis Granda princo de [[Moskvo]] reĝinta ekde [[1462]] ĝis [[1505]]. == Origino kaj nomo == '''Ivano la Tria''' estis filo de ''Bazilo Obskura'' (''Василий Васильевич Тёмный'') kaj princidino ''Maria'', filino de ''Jaroslavo'', princo de [[Serpuĥov]]. Lian patron blindigis la malamikoj, tial '''Ivano''' reale regis kune kun sia patro jam infance kaj ekde [[1448]] titoliĝis kiel Granda princo. Li apartenis al [[dinastio Rjurik]]. Lin baptis la [[Rusa Ortodoksa Eklezio]] kiel '''Ivano''' honore de kristana sanktulo ''Johano''. == Tiama stato de Moskva princlando == Meze de la [[13-a jarcento]] teritorion de kelkaj rusaj princlandoj invadis kaj okupis armeoj de la [[Ora Hordo]]. Tiam multiĝis ties disigo kaj aperis dek tri separaj princlandoj, inter kiuj pli-malpli fortaj restis [[Tverja provinco|Tverja princlando]] kaj ''Moskva princlando''. Rajton por regado (etikedon) ĉiu princo devis ricevi de Hordaj ĥanoj. Dum longaj intrigoj kaj bataloj ''Moskva princlando'' sukcesis subigi siajn ĉefajn konkurantojn kaj ĝia reginto akiris titolon de Granda princo. La [[8-an de septembro]] [[1380]] tiama moskva princo Dimitrij (poste li famiĝis kiel [[Demetrio Donskoj]]) venkis armeon de la [[Ora Hordo]] kaj plifortiĝinta [[Moskvo]] iom post iom iĝis reala centro de [[Rusio]]. == Persona vivo == [[Dosiero:S.paleolog reconstruction01.jpg|eta|maldekstra|Sofia Paleolog]] La unua edzino de princo '''Ivano la Tria''' estis princidino ''Maria'' de [[Tverja provinco|Tverja princlando]]. La [[15-an de februaro]] de [[1458]] naskiĝis ilia filo, kiun oni ankaŭ baptis kiel ''Ivano''. Post morto de lia patro ''Bazilo Obskura'' la [[27-an de marto]] de [[1462]] '''Ivano la Tria''' reĝis sole. En [[1470]] lia edzino mortis kaj '''Ivano''' iĝis vidvo. En [[1472]] li edziĝis al ''Sofia Paleolog'', nevino de lasta imperiestro de [[Bizanca imperio|Bizancio]] – ''Konstantino la 11-a''. Ekde [[1460]] ŝi loĝis en [[Romo]], rezidejo de [[papo]] ''Paŭlo la Dua''. Tiu intencis pliigi influon de [[Katolika Eklezio]] je [[Ortodoksismo|Ortodoksa]] [[Rusio]] kaj benis la geedziĝon. La [[25-an de marto]] [[1479]] naskiĝis ilia filo ''Bazilo'', kiu en [[1505]] entroniĝis kiel [[Bazilo la 3-a (Rusio)|Bazilo la 3-a]]. Konsiloj kaj sugestoj de la edzino tre grave ŝanĝis internan kaj eksteran politikon de '''Ivano la Tria'''. == Interna kaj ekstera politiko == Dum regado de '''Ivano la Tria''' okazis multaj militoj. Tial li aktive serĉis aliancanojn, prefere en Okcidento. Li sukcesis edzinigi sian filinon [[Helena]] al litova princo ''Aleksandro''. ''Moskva princlando'' ekhavis diplomatajn interrilatojn kun [[Papa Ŝtato]] en [[1469]], kun [[Danio]] en [[1481]], kun [[Hungario]] kaj [[Venecia respubliko]] en [[1485]], kun [[Pollando]] en [[1487]], kun [[Livonio]] en [[1488]] kaj kun [[Sankta Roma Imperio]] en [[1489]]. Rezulte ''Moskva princlando'' akiris vastan areon, aneksis multajn aliajn princlandojn, inkluzive [[Novgoroda respubliko|Novgorodan respublikon]], kaj fariĝis entute unuiĝinta ŝtato. De tiam '''Ivano la Tria''' titoliĝis kiel [[Cezaro]] (ruse ''[[caro]]'') de la tuta [[Rusio]]. == Fino de jugo de Ora Hordo == [[Dosiero:Ivan vs khan.jpg|eta|Ivano la Tria disŝiras la leteron de la ĥano]] Post venko de [[Demetrio Donskoj]] pasis jam jarcento, dum kiu rusoj neregule pagis tributon al [[Ora Hordo]] kaj lastajn jarojn tute ne tributis. Ĥano ''Aĥmeto'' decidis plu jugi rusajn princlandojn. Por tio li kunigis grandan armeon kaj invadis la sudan [[Rusio]]n printempe de [[1480]]. Ambaŭ armeoj kunproksimiĝis ĉe rivero ''Ugra'', kie okazis kelkaj bataloj. Tamen vintre la ĥano revenis en sian landon, kie poste estis murdita. La jugo ĉesis. == Ŝanĝoj interne de la lando == En [[1497]] sub gvido de '''Ivano la Tria''' oni eldonis ''"Sudebnik"'' - Regularon pri juĝado, kiu kompletigis la separajn lokajn normojn. Ĝi estis grava paŝo por unuigo de la lando. Por interesigi feŭdmastrojn pli pene servi al si, '''Ivano la Tria''' rajtigis tiujn ne forlasi ties plebon, krom unu aŭtuna dusemajna periodo ĉiujara (t.n. ''"Jurjeva tago"''). Tio ĉi estis bazo por apero de servuteco en [[Rusio]]. == Novaj simboloj de la lando == [[Dosiero:Coat of arms of Moscow.svg|eta|maldekstra|Georgo Venkinto]] Dote princino ''Sofia'' transdonis al sia edzo '''Ivano la Tria''' ankaŭ unu el ĉefaj simboloj de [[Bizanca imperio|Bizancia imperio]] – ''"La dukapa aglo"'', kiu de tiam iĝis la nova simbolo de [[Rusio]]. Samtempe aperis alia simbolo de [[Moskvo]] urbo kaj [[Rusio]] – rajdanto ''Georgo Venkinto'' (ruse ''Георгий Победоносец'') frapas drakon per pikstango. == Rekonstruo de Kremlo == [[Dosiero:Russia-Moscow-Assumption Cathedral-3.jpg|eta|Uspenskij katedralo]] [[Dosiero:Panorama of Moscow Kremlin.jpg|eta|maldekstra|Kremlo]] Ĉar '''Ivano la Tria''' proklamis sin kiel "Granda princo de la tuta [[Rusio]]", do la nova titolo kaj deziroj de lia edzino ''Sofia'' veninta el belega [[Konstantinopolo]] (turke [[Istanbulo]]) devigis lin rekonstrui [[Kremlo]]n kaj ties palacojn. Por tio estis invititaj grandaj italaj arkitektoj kaj konstruistoj: ''Antonio Solario'', ''Aristotelo Figrovanti'' k.a. Dum lia regado [[Kremlo]]n ĉirkaŭigis dikaj muregoj kaj altaj turoj. Ĝi transformiĝis je reala nesuperebla fortreso. Interne de [[Kremlo]] '''Ivano la Tria''' konstruis du belegajn templojn: ''Uspenskij'' (Ĉieliro de Maria) kaj ''Blagoveŝĉenskij'' (Anunciacio) kaj ''Facetan Palacon''. Plej grava ĝis nun estas ''Uspensdkij'' katedralo, en kiu oni kronis ĉiujn rusajn gecarojn kaj geimperiestrojn, proklamis plej precipajn carajn ordonojn kaj entombigis patriarkojn kaj ĉefajn klerikojn de la [[Rusa Ortodoksa Eklezio]] . Same multe ŝanĝiĝis areo situanta ekster [[Kremlo]], inkluzive la [[Ruĝa Placo|Ruĝan placon]]. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * http://moskvo.ru/gvidlibro/historio.php {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20050207045528/http://moskvo.ru/gvidlibro/historio.php |date=2005-02-07 }} * http://esperanto2.narod.ru{{eo}}, {{en}}, {{ru}} * http://reu.ru/index.php?parto=nova{{ru}}, {{eo}} * [http://en.wikipedia.org/wiki/Tsars_of_Russia_family_tree Genealogia arbo de Rusio]{{en}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1440]] [[Kategorio:Mortintoj en 1505]] [[Kategorio:Moskvaj princoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Moskvo]] [[Kategorio:Mortintoj en Moskvo]] rzh852q61ntw2t3ui7rk6gy4lxswu99 0 203296 9494645 9254939 2026-10-17T06:41:16Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9494645 wikitext text/x-wiki {{informkesto kanto |nomo = Saluton |bildo = |bilda kadro = |bilda teksto = |tipo = |artisto = Roĝer Borĝes |albumo = [[Sendependa (muzikalbumo)|Sendependa]] |ĝenro = hiphopo |publikigo = |kantonumero = |registriĝo = |ĝenro = |longeco = |tekstoverkisto = |komponisto = |produkta firmao = |produktisto = }} '''Saluton''' estas [[hiphopo|hiphopeca]] kanto de [[Roĝer Borĝes]], publikigita en [[2001]]. Ĝi unu aperis sur la [[lumdisko]] ''[[Muziko Elektronika]]'', kaj poste en la [[muzikalbumo]] ''[[Sendependa]]''. La kanto temas pri la kontraŭdiroj en la moderna mondo, precipe sur la tutmonda politika nivelo. Menciindas frapesprimoj kiel ''kulturĝena imperiism''', ''nov-koloniism''', ''armila industri''' kaj ''falsa paco-batalado''. Ĝi finas per optimismaj motivigoj por forigi la malbonon. == Eksteraj ligiloj == * [https://web.archive.org/web/20251208103341/https://kantaro.ikso.net/saluton Kantoteksto en la Kantaro-Vikio] {{ĝermo|muziko}} pl3dzz773923xpcsn3vu32e51v23eaa 0 208425 9494534 9365335 2026-10-16T16:03:50Z Sj1mor 12103 9494534 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Proteo |koloro = {{Taksonomio/koloro|besto}} |dosiero = Proteus_humanfish.jpg |dosiero larĝo = 300px |priskribo de dosiero = Proteoj en Kavo [[Postojna]], [[Slovenio]] |regno = [[Bestoj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Amfibioj]] ''Amphibia'' |subklaso = [[Lissamphibia]] |ordo = [[Kaŭdatoj]] ''Caudata'' |familio = [[Proteedoj]] ''Proteidae'' |genro = '''''Proteus''''' |specio = '''''P. anguinus''''' |statuso = VU |statuso ref = <ref name="iucn">{{IUCN2006|assessors=Arntzen ''et al''|year=2004|id=18377|title=Proteus anguinus|downloaded=11 May 2006}} Datenbazero inkluzivas mapon kaj pruvon kial la specio estas malaperanta.</ref> |tendenco = down |dunomo = ''Proteus anguinus'' |dunomo aŭtoritato = [[Josephus Nicolaus Laurenti|Laurenti]], 1768 |specioj de subdivizio = [[Subspecioj]] |subdivizio2 = <center> * ''Proteus anguinus anguinus'' <small>[[Joseph Nicolai Laurenti|Laurenti]], 1768</small> * ''Proteus anguinus parkelj'' <small>[[Boris Sket|Sket]] & Arntzen, 1994</small> ''(Vidu tekston)''</center> |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj =Proteus anguinus distribution.png |mapo de vivoteritorioj larĝo = 300px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''proteo''' aŭ '''homfiŝo''' (''Proteus anguinus'') estas [[amfibioj|amfibio]] kiu loĝas en karstaj subteraj akvoj de la [[Dinaraj Alpoj]] de la riverbaseno [[Soĉa]] ĉe [[Triesto]] en [[Italio]] tra suda [[Slovenio]], sudokcidenta [[Kroatio]], [[Hercegovino]] kaj [[Montenegro]]. Ĝi estas la ununura [[specio]] de la [[genro (biologio)|genro]] ''[[Proteus]]'', la ununuraj eŭropaj specio kaj genro de la [[familio (biologio)|familio]] [[proteedoj]], kaj la ununura eŭropa [[ĥordulo]] [[troglobito]]. Ĝi ricevas krom la nomon '''Proteo''' de la scienca latinlingva ''Proteus'' la nomojn "homfiŝo" (tradukita el la [[Slovena lingvo|Slovena]]: ''Človeška ribica'' kaj el la [[Kroata lingvo|Kroata]]: ''Čovječja ribica''), Grota [[salamandro]], aŭ blanka salamandro.<ref name="istria">[http://www.istrianet.org/istria/fauna/amphibians/proteus-anguinus1.htm Istria on the Internet - Proteus anguinus (Olm)] {{Webarchiv|url=http://archive.wikiwix.com/cache/20050322000000/http://www.istrianet.org/istria/fauna/amphibians/proteus-anguinus1.htm |date=2005-03-21 }}. Retrieved on 7 June 2007.</ref> Tiu besteto estas elstara pro ties adaptiĝo al vivo en tuta malhelo de ties subtera medio. Ties [[okulo]]j atrofiiĝis, kaj pro tio ''estas blinda la proteo'', dum la aliaj [[senso]]j, ĉefe tiu de [[gusto]] kaj [[tuŝado]], plilertiĝis kiel kompenso. Ĝi ankaŭ ne havas [[pigmento]]n en la [[haŭto]]. Kontraste kun aliaj amfibioj, la proteo estas tute akva, kaj reproduktiĝas kaj vivas sian tutan vivon sub akvo.<ref name="animal">{{Citaĵo el libro|titolo=Animal|aŭtoro=Burnie D. & Wilson D.E. (eds.)|jaro=2001|loko=Londono|eldoninto=DK|ISBN=0-7894-7764-5|paĝoj=61, 435}}</ref> Tio ebla pro ties larvaj karakteroj kaj pro ties eksteraj [[branko]]j, kiujn ili pluhavas dum plenkreskuloj. == Anatomio == === Ekstera aspekto === [[Dosiero:P anguinus2.jpg|eta]] La korpo de la proteo estas '''serpenteca''', 20–30&nbsp;cm longa, sed kelkaj ekzempleroj atingas ĝis 40&nbsp;cm.<ref name="WEB01">Weber A. (2000). ''Fish and amphibia''. In: Culver D.C. ''et al.'' (ed.): ''Ecosystems of the world: Subterranean Ecosystems'', pp. 109-132. Amsterdam: [[Elsevier]]</ref> La trunko estas cilindra, maldika, kaj dividita laŭ regulaj sulkoj en la bordoj de la [[miomero]] . La [[vosto]] estas relative mallonga, flanke platigita, kaj ĉirkaŭita de maldika [[naĝilo]]. La membroj estas malgrandaj kaj maldikaj, kun '''malpliigitaj nombro da fingroj''' kompare kun aliaj amfibioj; la antaŭaj kruroj havas tri fingrojn anstataŭ la normalaj kvar, kaj la malantaŭaj nur du anstataŭ la normalaj kvin. La korpo estas kovrita de maldika tavolo de [[haŭto]], kiu enhavas malmultege da [[pigmento]] kun riboflavino <ref>Istenic L. in Ziegler I. (1974). ''Riboflavin as "pigment" in the skin of'' ''Proteus anguinus'' L. Naturwissenschaften 12: 686-687.</ref>, kaj pro tio la Proteo estas flavecblanka aŭ rozkolora.<ref name="animal"/> La '''internaj organoj estas videblaj''' per brilo en la ventro de ekstere. La simileco laŭ koloro kun la homa haxuto estas la kialo pro kio la Proteo estas nomita "homfiŝo" en kelkaj lingvoj ĉefe lokaj. Tamen la haŭto de la Proteo pluhavas kapablecon produkti [[melanino]]n. Sub la [[lumo]], ĝi malheliĝas kaj foje ankaŭ la [[larvo]]j estas koloritaj. La '''piroforma''' kapo finas laŭ mallonga, dorsoventre platigita muzelo. La buŝo estas malgranda, kun etaj [[dento]]j formantaj [[kribrilo]]j por reteni pli grandajn eretojn en la buŝo. La naztruoj estas tiom malgrandaj ke ili estas apenaŭ videblaj, sed ili estas iel lokitaj flanke ĉe la fino de la muzelo. La restaĵoj de la [[okulo]]j estas kovritaj de eta tavolo de haŭto. La proteo spiras per eksteraj [[branko]]j, formantaj du branĉajn tufojn ĉe la fino de la kapo.<ref name="animal"/> Ili estas ruĝaj ĉar la [[sango]] riĉa je [[oksigeno]] montriĝas tra la senpigmenta haŭto. La Proteo havas ankaŭ bazajn [[pulmo]]jn, sed ties rolo en spirado estas nur duaranga. Ambaŭ sekskoj estas similaj laŭ aspekto, nur maskloj havas iome pli grandajn fekotruon ol inoj. === Sensorganoj === Bestoj kiuj loĝas en grotoj, inter aliaj adaptiĝoj, disvolvigis kaj plibonigis nevidajn sensosistemojn por orientiĝi kaj adaptiĝi al malhelaj medioj <ref>Schlegel, P. A., Briegleb, W., Bulog, B., Steinfartz, S. (2006). ''Revue et nouvelles données sur la sensitivité a la lumiere et orientation non-visuelle chez Proteus anguinus, Calotriton asper et Desmognathus ochrophaeus'' (Amphibiens urodeles hypogés). Bulletin de la Société herpétologique de France, vol. 118, str. 1-31.</ref>. La sensosistemo de Proteo estas ankaŭ adaptita al '''vivo en subtera akva medio'''. Nekapabla uzi vidkapablon por orientiĝo, la Proteo kompensas per aliaj sensoj, kiuj estas pli disvolvigitaj ol en la amfibioj vivantaj sur la surfaco. Ĝi daŭre pluhavas larvajn proporciojn, kiel longa, fajna korpo kaj granda, platigita kapo kiu permesas al ĝi havi pli grandan nombron de [[sensoricevilo]]j. ==== Lumoriceviloj ==== La okuloj estas atrofiitaj, sed pluhavas sentivecon al [[lumo]]. Ili kuŝas profunde sub la [[haŭto]], kaj estas malofte videblaj escepte ĉe kelkaj junaj plenkreskuloj. Larvoj havas normalajn okulojn, sed ties disvolviĝo tuj haltas kaj ekatrofias por atingi kompletan atrofion post kvar monatoj de disvolviĝo.<ref name="DUR01">Durand J.P. (1973). ''Développement et involution oculaire de Proteus anguinus Laurenti, Urodele cavernicole.'' Ann. Spéléol. 28, 193-208 {{fr}}</ref> Ankaŭ la pineilo atrofiigis lumricevantajn ĉelojn, pluhavante vidantajn pigmentojn kiel lumricevantajn ĉelojn de la atrofiita okulo. Pinea organo eble regas ian kontrolon sur la fiziologia procezo ankaŭ en ''Proteus''.<ref name="LANG01">Langecker T.G. (2000). ''The effects of continuous darkness on cave ecology and caverniculous evolution''. In: Culver D.C. ''et al.'' (ed.): ''Ecosystems of the world: Subterranean Ecosystems'', pp. 135-157. Amsterdam: Elsevier</ref> Eksperimentoj pri konduto pruvis, ke ankaŭ la propra haŭto estas sentivaj al la lumo <ref name="HAW01">Hawes R.S. (1945). ''On the eyes and reactions to light of Proteus anguinus.'' Quart. Journ. Micr. Sc. N.S. 86:1-53</ref>. Lumosentiveco de la integumento ŝuldiĝas al la pigmento [[melanopsino]] ene de specifaj ĉeloj nomitaj [[melanoforo]]j. Antaŭaj inmunozitoĥemiaj analizoj pruvas la ekziston de lumosentivaj pigmentoj ankaŭ en la integumento de la Proteo,<ref name="KOS01">Kos M. (2000). ''Imunocitokemijska analiza vidnih pigmentov v čutilnih celicah očesa in pinealnega organa močerila (Proteus anguinus, Amphibia, Urodela)'' (''Immunocitochemical analysis of the visual pigments in the sensory cells of the eye and the pineal organ of the olm (Proteus anguinus, Amphibia, Urodela).'') PhD thesis. Ljubljana: [[University of Ljubljana]]. {{sl}}</ref><ref>Kos, M., Bulog, B. et al. (2001) ''Immunocytochemical demonstration of visual pigments in the degenerate retinal and pineal photoreceptors of the blind cave salamander'' (''Proteus anguinus''). Cell Tissue Res, No. 303, pp. 15-25.</ref> [[Dosiero:P anguinus-head1.jpg|eta|La antaŭa parto de la kapo de la Proteo enhavas sentivajn ĥemi-, movo- kaj elektroricevilojn.]] ==== Ĥemiriceviloj ==== Proteo kapablas sensi tre malaltajn koncentriĝojn de organikaj estaĵoj en akvo. Ili povas pli bone sensi kaj la kvanton kaj la kvaliton de la predoj per gustosenso ol la aliaj rilataj amfibioj.<ref name="HUP01">Hüpop K. (2000). ''How do cave animals cope with the food scarcity in caves?''. In: Culver D.C. ''et al.'' (ed.): ''Ecosystems of the world: Subterranean Ecosystems'', pp. 159-188. Amsterdam: Elsevier</ref> La naza [[epitelio]], lokata en la interna surfaco de la naztruo kaj de la [[organo de Jacobson]], estas pli maldika ol en aliaj amfibioj<ref name="DC01">Dumas P. in Chris B. (1998). ''The olfaction in Proteus anguinus''. Behavioural Processes 43: 107-113</ref>. La burĝonoj de la gustosenso estas en la muka epitelio de la buŝo, plej parto ĉe la supra flanko de la [[lango]] kaj en la enirejo al la truoj de la brankoj. Tiuj de la buŝa truo estas uzataj por gustumi la manĝaĵon, dum tiuj de la brankoj eble sensas la ĥemian enhavon de la akvo. ==== Movo- kaj elektroriceviloj ==== La sensaj [[epitelio]]j de la interna orelo estas tre specife diferencaj kaj permesas la Proteon ricevi sonajn ondojn en akvo, kaj [[vibro]]jn el la grundo. La kompleksa funkcia kaj morfologia orienteco de la sentivaj ĉeloj ebligas la beston ekscii pri la deveno de la ondoj.<ref>Bulog, B. 1989) ''Differentiation of the inner ear sensory epithelia of'' ''Proteus anquinus'' (Urodela, Amphibia). J. morph. (1931), let. 202, str. 325-338.</ref><ref name="BUL01">Bulog B. (1990). ''Čutilni organi oktavolateralnega sistema pri proteju Proteus anguinus (Urodela, Amphibia). I. Otični labirint'' (''Sense organs of the octavolateral system in proteus Proteus anguinus (Urodela, Amphibia). I. Otic labyrinth''). Biološki vestnik 38: 1-16 {{sl}}</ref> Oni konas malmulte pri la aŭdkapablo de la ''Proteus'', sed foje oni observis reagojn al sonoj kaj pro tio oni supozas, ke ekzistas tiu eblo (Bulog, persona observ.). Tio supozigas aŭdkapablon eĉ kaj ĉefe sub akvo. Ĉar tiu animalo restas neotenia tra ties longa vivo, ĝi estas nur eventuale eksponita al normala aŭdkapablo de plenkreskulo kio eblas probable ankaŭ ĉe la Proteo kiel en plej parto de salamandroj. Tio devus supozi adaptan valoron en kavoj, kie ne eblas vido, por profiti el subakva aŭskulto kaj rekoni precizajn sonojn kaj eventuala lokiĝo de predo aŭ aliaj sonofontoj, i.a. akustikaj orientiloj ĝenerale. La prikondutaj eksperimentoj indikas, ke la plej bona aŭdsentiveco de la ''Proteus'' estas inter 50&nbsp;Hz kaj 15.000&nbsp;Hz <ref>Bulog B. in Schlegel P. (2000). ''Functional morphology of the inner ear and underwater audiograms of'' ''Proteus anguinus'' (Amphibia, Urodela)''. Pflügers Arch 439(3), suppl., str. R165-R167.</ref>. La [[flanka linio]] kunhelpas la internorelan sentivecon per registro de proksima malalta-frekvenco pro akvomovoj. Nova tipo de sensaj organoj estis analizitaj per lumo kaj elektra mikroskopo en la kapo de la Proteo kaj priskribita kiel ampularaj organoj <ref>Istenič, L. in Bulog B.(1984). ''Some evidence for the ampullary organs in the European cave salamander'' ''Proteus anguinus'' (Urodela, Amphibia). Cell Tissue Res, let. 235, str. 393-402.</ref>. Kiel aliaj malaltaj [[vertebrulo]]j, la Proteo havas evidente la kapablon registri malfortajn kazojn de [[elektra kampo]] <ref name="SB01">Schegel P. & Bulog B. (1997). ''Population-specific behavioral electrosensitivity of the European blind cave salamander, Proteus anguinus''. Journal of Physiology (Paris) 91: 75-79</ref>. Kelkaj prikondutaj eksperimentoj supozigas, ke la [[magneta kampo de Tero]] povas esti uzata eble de la Proteo por orientiĝi per si mem. Lastatempaj liniigoj de la Proteus anguinus al nature kaj artefarite modifitaj {{J|magneta kampo}} estis nun konataj<ref>Bulog, B., Schlegel, P. et al. (2002). ''Non-visual orientation and light-sensitivity in the blind cave salamander, Proteus anguinus'' (Amphibia, Caudata). V: Latella, L., Mezzanotte, E. , Tarocco,M. (ur.). 16th international symposium of biospeleology; 2002 Sep 8-15; Verona: Societé Internationale de Biospéologie, str. 31-32.</ref>. La eksperimento estis regata de prof. Peter A. Schlegel. La reagoj de la animalo, ties movoj, estis observataj per infraruĝa videokamerao. Ronda ejo (akvario de 30&nbsp;cm kiel diametro) estis instalita en la centro de la bobenoj de Helmholtz. Tiu estas sistemo de bobenoj tra kiu (per aliigo de D-kordo) povas esti kreata kaj kontrolata eta homogena magneta kampo ĉirkaŭ ejo. == Reproduktado kaj vivo == [[Dosiero:P anguinus1.jpg|eta|Proteo naĝas per serpenteca movo de la korpo.]] La disvolvigo de la [[embrio]] de la Proteo daŭras 140 tagojn, post kio ĝi bezonas ankoraŭ pliajn '''14 jarojn por atingi seksan maturecon'''. La "ranidoj" atingas plenkreskan aspekton post preskaŭ kvar monatoj, kaj la daŭro de tiu disvolviĝo rilatas kun la temperaturo de la akvo.<ref name="DUR02">Durand J.P. & Delay B. (1981). ''Influence of temperature on the development of ''Proteus anguinus'' (Caudata: Proteidae) and relation with its habitat in the subterranean world''. Journal of Thermal Biology 6(1): 53-57</ref> Nekonfirmita historia observado de [[vivipareco]] okazis, sed ŝajne temas pri havo ĉe inoj de [[glando]] kio produktas la ovoprovizon, simila al tiu de [[fiŝo]]j kaj ovodemetantaj amfibioj.<ref name="ALJ01">Aljančič M., Bulog B. et al. (1993). ''Proteus - mysterious ruler of Karst darkness''. Ljubljana: Vitrium d.o.o. {{sl}}</ref> Oni supozis longe, ke la ino de Proteo naskas post vivi juna en pli malaltaj temperaturoj por demeti poste ovojn en pli altaj temperaturoj, sed serioza observado malkonfirmis tion. Proteo ŝajne estas [[ovopara]]. La ino demetas ĝis 70 ovojn, de ĉirkaŭ 12&nbsp;mm en la diametro, inter rokoj, kie ili restas sub ties protekto. La '''idoj estas 2&nbsp;cm longaj''' kiam ili eloviĝas kaj vivas en [[ovoflavo]] en la ĉeloj de la digesta sistemo dum unu monato.<ref name="AA01">Aljančič G. and Aljančič M. (1998). ''Žival meseca oktobra: Človeška ribica (Proteus anguinus)'' (''The animal of the month of October: Olm''). Proteus 61(2): 83-87</ref>. == Aliaj == [[Jean-Baptiste Lamarck]] parolas pri la proteo, kiel ekzemplo de stranga tipo de [[bestoj|besto]], kiu ne havas [[okulo]]jn aŭ pli precize ĝi havas ilin nur kiel spuro kaj kovrita kaj kaŝita, kio pruvas, ke maluzo de specifa organo kaŭzas la malaperon de tiu, tiukaze la okulojn (p.&nbsp;100). La unua dokumentita mencio de kaverna organismo datas el [[1689]], kun la dokumentaro pri la proteo. Tio estas konsiderita la nasko de la [[biospeleologio]]. == Referencoj == {{Referencoj}} == Literaturo == * Lamarko ([[Lamarck]]), ''Filozofio zoologia'', 1809. SAT-Broŝurservo, 1987. Tradukis Valo. {{Projektoj}} [[Kategorio:Salamandroj]] [[Kategorio:Amfibioj de Eŭropo]] qmsncfwow86vir4lah2hqbp3n4gnlgr 0 212867 9494557 9489216 2026-10-16T16:27:46Z Roberto 609 /* Jean-Pol SPARENBERG */ 9494557 wikitext text/x-wiki {{ArtikolaMesaĝokesto | speco = ĝermo | bildo = <span style="vertical-align: middle; background:transparent">[[Dosiero:Flago de Belgio malpli alta.svg|50ra]]<span style="margin-left:-45px;">[[Dosiero:Jubilea simbolo.svg|40ra]]</span></span> | css-stiloj = width: 80%; | teksto = ''Tiu ĉi paĝo listigas [[Vikipedio:ĝermo|ĝermajn informojn]] pri [[belga esperantisto|belgaj esperantistoj]]. Movu mallongajn informojn pri belgaj esperantistoj en tiun ĉi paĝon metante [[Vikipedio:alidirektilo|alidirektilo]]n.<br />Se vi volus partigi informon en apartan artikolon, aldonu informojn tiel ke '''minimume''' estu tri plenaj frazoj, prefere pli, nepre estu ĝustaj kategorioj, almenaŭ [[:kategorio:belgaj esperantistoj]], kaj laŭeble ankaŭ uziĝu la ŝablonoj {{ŝ|Informkesto homo}} kaj {{ŝ|vivtempo}}. Post kreo de aparta artikolo forigu la informon de ĉi-tie.<br />Ekzistas pli plena '''[[listo de belgaj esperantistoj]]''', en kiu listiĝu la nomoj de belgaj esperantistoj aŭ menciataj ĉi-tie aŭ per propra biografia artikolo.'' <!-- Pri ĉi tiu paĝo, vidu la historian diskuton [[Vikipedio:Diskutejo/Arkivo_2006_9#Kvanto_kaj_kvalito]] --> }} {{KompaktaEnhavTabeloEo}} ==A== ===[[Marguerite Algrain-Coucke]]=== '''Marguerite Algrain-Coucke''' (naskiĝis en aprilo 1878, mortis la 27-an de aŭgusto 1959) estis vicprezidantino de la [[Esperantista Brusela Grupo]] antaŭ la Dua Mondmilito. ===[[Jeanne Assenmacker]]=== '''Jeanne Assenmacker''' (mortis la 4-an de majo 1934), kunfondintino kaj kasistino de la esperantista Grupo de [[Verviers]], estis belga esperantistino en la unua duono de la 20-a jarcento. == B == ===[[Julien de Bakker]]=== '''Julien de Bakker''' (mortis la 10-an de julio 1927) estis belga esperantisto dum la unua duono de la 20-a jarcento. ===[[Edouard Belleroche]]=== '''Edouard Belleroche''' (mortis la 6-an de oktobro 1907) estis unu el la pioniroj de Esperanto en Bruselo. Li estis vicprezidanto de la tiutempa ''Poliglota Klubo de Bruselo'' (vidu ankaŭ sub [[Jean Vermeiren]]'')''<ref>Pri la ''Poliglota Klubo de Bruselo'' en la 1890-aj kaj 1900-aj jaroj troveblas tute neniuj informoj. Estas informoj pri samtema klubo ''[https://www.polyglotbru.be/table-des-langue/ Cercle Royal Polyglotte de Bruxelles]'', baze kunvenanta en 6 lingvoj, aliaj laŭokaze, sed tiu nur fondiĝis en 1957, kaj laŭ la retejo ŝajnas ke la homoj de tiu cirklo tute ne havus konscion ke jam duonjarcenton antaŭ tiu fondo estis samtema klubo en la urbo.</ref>. ==== Referencoj ==== {{Referencoj}} === [[Mieke Bens]] === '''Mieke Bens''' (naskiĝjaro ankoraŭ ne estas konata) estas esperantistino el [[Antverpeno (urbo)|Antverpeno]]. Portretan foton de ŝi vidu [[#Fotogalerio|sube]]. === [[Léa Bernaerts-Toussaint]] === '''Léa BERNAERTS-TOUSSAINT''' (naskiĝis en [[1894]], mortis en [[1993]] en la aĝo de 99 jaroj en [[Kempen]], [[Belgio]]) estis [[belga esperantisto|belga esperantistino]]. Ŝi lernis Esperanton en [[1908]], en lernejo, estis plurajn jarojn [[UEA]]-delegito, kaj ankoraŭ partoprenis la Jubilean [[UK 1987|Universalan Kongreson en 1987]]. === [[Armand Henri Georges Blaise]] === '''Armand Henri Georges Blaise''' (naskiĝis probable en 1883, mortis en 1911) estis sekretario de la [[Esperantista Brusela Grupo]] en komenco de 20-a jarcento. Li estis frato de P. Blaise, kiu loĝis en Londono<ref>Revuo Esperanto nov5. 1910</ref>. ===[[Lucien Blanjean]]=== {{apartigila paĝo|Blanjean}} '''Lucien Blanjean''' estis unu el la pioniroj de Esperanto en Belgio ekde la 19-a jarcento. Unuan kurson de Esperanto en [[Bruĝo]] li donis ĵaŭdon 27-an de januaro 1898, kun 80 partoprenantoj. Li gvidis kurson en la ejo de la [[Reĝa Ateneo de Antverpeno]] en oktobro 1902, okazigita de skabeno Desguin, post kiu, en decembro lokaj esperantistoj kuniĝis por prepari propagandon kaj publikan kurson. Li ekde 1904 kunlaboris kun la revuo [[La belga sonorilo]], kiu jam aperis ekde septembro 1902 en [[Bruĝo]]. En 1905 li estis unu el la fondantoj de la [[Belga Ligo Esperantista]]. ===[[Maria Bockholts]]=== '''Maria Bockholts''' (mortis la 22-a de oktobro 1952) estis belga esperantistino dum la unua duono de la 20-a jarcento en [[Bruĝo]]. Ŝi estis edzino de [[Léon Van Wassenhove]]. ===[[Marie Boedt-Thooris]]=== '''Marie Boedt-Thooris''' (mortis la 28-an de februaro 1951 en [[Moerkerke]]), fratino de [[Yvonne Thooris]], estis kabeinta belga esperantistino en la unua duono de 20-a jarcento en [[Bruĝo]]. ===[[Maurice Boeren]]=== '''Maurice BOEREN''', post edziĝo ''Maurice Boeren-Lamboray'' (mortis dum la Dua Mondmilito) estis belga esperantisto en Antverpeno. Pri lia edzino ankoraŭ ne estas rektaj informoj, sed la revuo [[Belga esperantisto]] [https://vikiflandrio.alcl.be/_bezoek/rbee/belgaesp_189_1931-okt.pdf en oktobro 1931 informis ke lia bopatro, esperantisto Leon Jean Joseph Lamboray, mortis la 2-an de septembro 1931],do klaras ke la edzino estis el esperantista familio Lamboray. Tradukoj: *[[Herman Teirlinck]]. ''La kanto de Peer Lobbe'' (en [[Belga Antologio]], 1928) *[[Stijn Streuvels]]. ''Horinjo''; 1928 ===[[Max Bolsius]]=== '''Max BOLSIUS''' (mortis en 1948) estis belga esperantisto en Antverpeno dum la unua duono de 20-a jarcento. ===Bonabo=== '''Bonabo''' estis esperantisto militkaptito en [[Harderwijk]] dum la Unua mondmilito.<ref>Esperanto n175 feb 1915</ref> En la koncentrejo li komencis movadon kaj faris du kursojn de Esperanto. <ref>Esperanto n184 dec 1915</ref> === [[Arie Bouman]] === '''Arie BOUMAN''' (naskiĝjaro ankoraŭ ne estas konata) estas iama Nacia Reprezentanto de [[Skolta Esperanto-Ligo]] en Belgio. Portretan foton de li vidu [[#Fotogalerio|sube]]. === [[Hendrik Bouten]] === '''Hendrik Bouten''' (naskiĝis la 22-an de oktobro en Bumbeke; mortis la 17-an de aprilo 1923 en Willebroeck) estis unu el pioniroj de Esperanto-movado en Belgio. === [[Freddy Bosmans]] === '''Freddy BOSMANS''' (naskiĝis en [[1939]], mortis en [[1999]]), iama delegito pri [[pentrarto]] kaj [[vegetarismo]] en [[Ferrières]] ([[Belgio]]), aktiva en la [[1970-aj jaroj|70-aj]] kaj [[1980-aj jaroj|80-aj jaroj]] en rondoj [[ekologiismo|ekologiismaj]] kaj vegetaranaj. === [[Jan Bovendeerd]] === '''Jan BOVENDEERD''' estis flandra esperantisto. Interalie, li la jaroj 1991 kaj 1994 estis prezidanto de la historia grupo [[La Verda Stelo (Antverpeno)|La Verda Stelo en Antverpeno]]. === [[F. Boucherij]] === '''F. BOUCHERIJ''' (vivdatoj ankoraŭ ne estas konataj, eĉ ne la preciza persona nomo, F.?, L.?) estis belga esperantisto en komenco de 20-a jarcento. Verko ** [[Raymond Van Melckebeke]]. ''Lula kanteto'' (Wiegelied), flandraj paroloj de L. Boucherij, (ankaŭ kun franca kaj germana teksto) muziko de Edward Keurvels. Eldonis Vlaamsche muziekhandel, [[Antverpeno]], 1910? {{Citaĵo|Sur bela flandra teksto la famkonata orĥestestro kaj komponisto Edward Keurvels verkis muzikan perlon: simplan, ĉarman melodion; simplan, ĉarman [[akompano]]n. Mi estas devigata reskribi la samajn vortojn, ĉar nur ili sufiĉe bone esprimas mian ideon. Plej sukcesinta estas la esperanta traduko. Komparante la tri tradukojn (francan, germanan kaj esperantan) de la poeziaĵo de S-ro Boucherij, oni tuj konstatas, ke Esperanto plej efike atingis la celon, fari tradukon samtempe laŭvortan kaj laŭritman. Esperantistoj, vi kantu..... la freŝan ''Lulan Kanteton'' de Keurvels, Boucherij kaj Van Melckebeke! |[[Belga Esperantisto]] n.22 (aŭg 1910)}} ===[[Leon Braet]]=== '''Leon BRAET''' (mortis la 25-a de februaro 1956) estis esperantisto en Nieuwpoort dum la unua duono de la 20-a jarcento. Li estis kunorganizinto de la belga kongreso, kiu tie okazis en 1931. ===[[Antoine Gohr-Ter Bruggen]]=== '''Antoine Gohr-Ter Bruggen''' (naskiĝis probable en 1883, mortis la 20-an de januaro 1926), membro de «La Verda Stelo», Antverpeno, estis belga esperantisto en la unua duono de 20-a jarcento) == C == ===[[Robert Cauwe]]=== '''Robert CAUWE''' (mortis dum la Dua Mondmilito) estis belga esperantisto dum la unua duono de 20-a jarcento en Bruĝo. ===[[Arthur Claes]]=== '''Arthur CLAES''' estis esperantisto en Antverpeno dum la unua duono de 20-a jarcento. === [[Agnes Coene-Geelen]] === '''Agnes COENE-GEELEN''' (naskiĝis la {{daton|1943-12-10}} kiel ''Agnes Geelen'') estas [[Flandrio|flandra]] esperantistino. Inter la jaroj 1979 kaj 2000 ŝi estis prezidanto de la historia grupo [[La Verda Stelo (Antverpeno)|La Verda Stelo en Antverpeno]], sed jam jardekojn antaŭ tio kaj ankaŭ poste motore partoprenis kaj partoprenas la regionan Esperanto-agadon. ===[[Lucien Christiaens]]=== '''Lucien CHRISTIAENS''' (naskiĝis proksimume en 1883 en [[Bruselo]]; mortis en 1905 en Obenghé-Benghé, nun Bangue en [[Kameruno]]) estis belga esperantisto, pioniro de Esperanto en ''[[Libera Ŝtato Kongo]]''. Lucien Christiaens tradukis por « [[La Belga Sonorilo]] » rakonton «Kristnasko de la Ĉasisto » (Januaro 1903). === [[Marc Cuffez]] === '''Marc CUFFEZ''' (naskiĝis la 4-an de junio 1964 en [[Diksmuide]]) estas esperantisto el [[Ostendo]]. Li esperantistiĝis en 1989 kaj estis dum 30 jarojn prezidanto / sekretario de loka Klubo La Konko en Oostende. Li dum pli ol 9 jarojn estis membro de estraro de FEL. Li organizis la [[ILEI-Konferenco]]n en Ostendo en 2015. Li estas sekciestro de ILEI-Belgio (ekde 2010) kaj Komitatano de BAFE ĉe IFEF (ekde 2020) <ref>http://www.ilei.info/instancoj/sekcioj.php</ref> Komitatano de UEA. Portretan foton de li vidu [[#Fotogalerio|sube]]. {{referencoj}} == D == ===[[Maurice Daems]]=== '''Maurice DAEMS''' esperantistiĝis en 1916<ref>[[Belga Esperantisto]] - numero 331, marto 1955</ref>. {{referencoj}} ===[[Pierre Danthine]]=== '''Pierre Danthine''', diplomato, estis esperantisto en la komenco de la 20-a jarcento. Li partoprenis la belgan legacion en Pekino tuj antaŭ la Unua mondmilito.<ref>Esperanto n166 apr 1914</ref> === [[Nicolas de Buyl ]] === '''Nicolas DE BUYL''' (naskiĝjaro ankoraŭ ne estas konata) estas esperantisto el [[Bruselo]]. Li precipe aktivas en la loka klubo [[Esperantista Brusela Grupo]]. Portretan foton de li vidu [[#Fotogalerio|sube]]. === [[Martin Decaluwe]] === '''Martin DECALUWE''' (naskiĝjaro ankoraŭ ne estas konata) estas esperantisto el [[Loveno]]. Li precipe aktivas en la loka klubo [[Esperanto 3000]], kies prezidanto li estis de 2017 ĝis 2022<ref>https://www.esperanto3000.be/estraranoj.html</ref>). Antaŭe li jam de 2010 ĝis 2017 estis vicprezidanto. Portretan foton de li vidu [[#Fotogalerio|sube]]. {{referencoj}} === [[Herman Deceuninck]] === '''Herman DECEUNINCK''' (naskiĝjaro ankoraŭ ne estas konata) estas esperantisto el [[Halle (Flandra Brabanto)|Halle]] en [[Flandra Brabanto]], kiu aktivas en Vikipedio (je la redakta nomo [[Uzanto:Alifono|Alifono]]), [[Tutmondaj Voĉoj|Global Voices]] en Esperanto, la [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Naturamikoj&wvprov=sticky-header#Esperanta_Naturamiikaro Esperanta Naturamikaro] kaj [[Verda vojo|Verdaj Vojoj]]. ===[[Edgard De Coster]]=== '''Edgard DE COSTER''' (naskiĝis probable en 1910 - mortis en 1956) estis belga esperantisto dum la unua duono de la 20-a jarcento. Li estis kasisto de [[La Verda Stelo]] kaj reprezentis sian grupon en la komitato de Belga Ligo. Li jam antaŭ la unua milito, aliĝis al la intertempe malaperinta [[Antverpena Grupo Esperantista]]. Li estis unu el la unuaj investintoj en [[Belga Esperanto-Instituto]]. ===[[Louis De Hondt]]=== '''Louis DE HONDT''' (mortis dum la Dua Mondmilito) estis belga esperantisto en la unua duono de 20-a jarcento. Li estis unu el la fondantoj de la [[Belga Esperanto-Instituto]] en 1926 en Antverpeno. === Francisko Delgarbo === '''Francisko DELGARBO''' (vivdatoj ankoraŭ ne estas konataj) estis belga esperantisto en la komenco de 20-a jarcento. Li regule kontribuis al [[Belga Esperantisto]] ĉefe kiel recenzisto. Tradukoj * [[Cyriel Buysse]]. '''Avino Renske'''. 1914; tradukis Francisko Delgarbo. * A. Sluys La libereco de konscienco kaj la tutmonda framasonaro; tradukis Francisko Delgarbo === [[Ivo De Keyzer]] === '''Ivo DE KEYZER''' (naskiĝjaro ankoraŭ ne estas konata) estas esperantisto el [[Bruselo]]. Portretan foton de li vidu [[#Fotogalerio|sube]]. ===[[Victorine De Kort]]=== '''Victorine DE KORT''' (naskiĝis probable en 1930, mortis 1952, post mallonga vivo) estis belga esperantistino en la unua duono de la 20-a jarcento, ano de la grupo [[La Verda Stelo]]. ===[[Iwan Delhez]]=== '''Iwan DELHEZ''' (naskiĝis probable en 1897; mortis la 25-an de septembro 1938) estis esperantisto en [[Verviers]] ekde 1915. Li estis unu el sekretarioj de loka Esperanto-asocio, kiam ĝi organizis la Belgan Esperanto-Kongreson en 1925, kaj li gvidis plurajn kursojn. ===[[Théodor Delnoy]]=== '''Théodor Delnoy''' estis esperantisto militkaptita en 1915 dum la Unua mondmilito en [[Harderwijk]]<ref>Esperanto n181 sep 1915</ref>. ===[[Hélène Delplace]]=== '''Hélène DELPLACE''' (mortis la 12-an de aprilo 1937) estis esperantistino en Bruĝo en la unua duono de 20-a jarcento. Ŝi estis edzino de [[Antoon Jozef Witteryck]]. === [[André Demarque]] === '''André DEMARQUE''' estas Esperanto-aktivulo de la loka klubo Kvinfolio en [[Louvain-la-Neuve|Loveno-la-nova]]. Portretan foton de li vidu [[#Fotogalerio|sube]]. ===[[Achille De Martelaere]]=== '''Achille DE MARTELAERE''' (vivdatoj ankoraŭ ne estas konataj) esperantistiĝis en 1913<ref>Belga Esperantisto - Numero 331, marto 1955</ref>. {{referencoj}} === [[Bart Demeyere]] === '''Bart DEMEYERE''' - naskiĝis en 1966<ref name=Tokio2018/> - estas esperantisto el [[Bruĝo]]. Li estas interalie la kreinto kaj administranto de la [[retbutiko]] de FEL kaj de la vortaro ViVo. Portretan foton de li vidu [[#Fotogalerio|sube]]. Fojfoje Bart ankaŭ [[Specialaĵo:Kontribuoj/Bart_Demeyere|kontribuas al Vikipedio]]. Krome li [https://web.archive.org/web/20241112201135/https://voltbelgie.org/west-vlaanderen/mensen/bart-demeyere loke engaĝiĝas] en la [[politika partio]] [[Volt]]. Lia filo [[Thomas Demeyere]] (n. en 1999) estas denaska esperantisto<ref name="Tokio2018">[https://www.facebook.com/events/sojo-esperanto-vegana-kafejo/bonveniga-festeno-por-bart-kaj-thomas-el-belgio/1891366764494575/ noto pri akcepto de ambaŭ en julio 2018 en Tokio] ({{eo}})</ref> kaj Thomas ekde oktobro 2024 estas unu el 3 [[volontuloj de TEJO]]. {{referencoj}} === [[Thomas Demeyere]] === '''Thomas DEMEYERE''' - naskiĝis en 1999<ref name=Tokio2018/>, kromnomata "[[Korsako]]" - estas belga esperantisto, denaske el [[Bruĝo]]. Li estas [[denaska esperantisto]], la komputilisto kaj esperantisto [[Bart Demeyere]] estas lia patro.<ref name="Tokio2018">[https://www.facebook.com/events/sojo-esperanto-vegana-kafejo/bonveniga-festeno-por-bart-kaj-thomas-el-belgio/1891366764494575/ noto pri akcepto de ambaŭ en julio 2018 en Tokio] ({{eo}})</ref>Ekde oktobro 2024 Thomas estas unu el 3 [[volontuloj de TEJO]].<small>^{[https://reto.tejo.org/aktivuloj/thomas.esperanto@gmail.com]}</small> <!-- arkivigo https://web.archive.org/web/20250131211039/https://reto.tejo.org/aktivuloj/thomas.esperanto@gmail.com --> {{referencoj}} ===[[Alfred de Rechter]]=== '''Alfred DE RECHTER''' (naskiĝis en 1880, mortis en 1928) estis policisto kaj membro jam de ĝia fondiĝo en [[1911]], de la Antverpena Polica Grupo Esperantista. Li estis belga esperantisto en la unua duono de 20-a jarcento. ===[[Pélagie Derks-Louye]]=== '''Pélagie DERKS-LOUYE''' esperantistiĝis en 1909 <ref>Belga Esperantisto - Numero 331, marto 1955</ref>. {{referencoj}} ===[[Sylvain Dervaux]]=== '''Sylvain DERVAUX''' (mortis dum la Dua Mondmilito), estis belga esperantisto dum la unua duono de la 20-a jarcento, fondinto-prezidanto de la Esperanto-Grupo en [[Kaprijke]], poste li translokiĝis al [[Bruĝo]]. Edzo de [[Paula Dervaux-Redig]]. Li estis prezidanto de Bruĝa Esperanto-Grupo de 1925 ĝis 1929, poste ĝia honora prezidanto. ===[[Paula Dervaux-Redig]]=== '''Paula DERVAUX-REDIG''' (mortis en 1951) estis kabeinta belga esperantistino dum la unua duono de 20-a jarcento, ŝi estis edzino de [[Sylvain Dervaux]]. ===[[Maria de Rijdt]]=== '''Maria DE RIJDT''' (mortis en 1947) estis belga esperantistino en la unua duono de la 20-a jarcento en Antverpeno. Edzino de [[Hector Boffejon]]. === [[E. de Troyer]] === Leŭtenanto '''E. de Troyer''' estis esperantisto el [[Bruĝo]] en la komenco de 20-a jarcento. Verko: * ''Resumé de grammaire Esperanto (d'après l’ouvrage de de Beaufront)''. Eldonis A . J. Witteryck, Bruĝo, 1907. 15 paĝoj, 19 x 13 cm. ===[[Jules Derweduwen]]=== '''Jules Derweduwen''' (naskiĝis probable en 1889; mortis en 1958) policisto, estis esperantisto dum la unua duono de la 20-a jarcento en Antverpeno. Li estis prezidanto de la polica Esperantista Grupo de Antverpeno. ===[[Rachel Dizier]]=== '''Rachel Dizier''' (mortis la 2-a de februaro de 1936) estis esperantistino en [[Bruĝo]] dum la unua duono de 20-a jarcento. ===[[Richard Raikes Dodson]]=== '''Richard Raikes Dodson''' (naskiĝis probable en 1887, mortis la 1-an de decembro 1932) estis belga esperantisto en la unua duono de 20-a jarcento. Li estis membro de [[La Verda Stelo]] de Antverpeno. ===[[Willem Dollez]]=== '''Willem Dollez''' esperantistiĝis en 1910.<ref>Belga Esperantisto - Numero 331, marto 1955</ref> {{referencoj}} === [[Valère Doumont]] === '''Valère Doumont''' (naskiĝjaro ankoraŭ ne estas konata) estas valona esperantisto el [[Tamines]]. Li interalie fondis la [[Verdaj Skoltoj|Verdajn Skoltojn]] kaj estas aktiva en [[APE]]. Portretan foton de li vidu [[#Fotogalerio|sube]]. ===[[Jeanne Doutrelingne]]=== '''Jeanne Doutrelingne''' (naskiĝis eble en 1886, mortis la 24-an de oktobro 1927) flegistino de la Ruĝa Kruco, estis kasistino de la Genta Esperanto-klubo «La Progreso» en la unua duono de 20-a jarcento. Ŝi ricevis la medalon de la Venko kaj la rememorigan medalon. ===[[Estelle Dubois]]=== '''Estelle Dubois''' (mortis la 24-an de majo 1952) estis esperantistino dum la unua duono de la 20-a jarcento en Bruselo. Ŝi estis aktivulino en la [[Esperantista Brusela Grupo]]. ===[[Marcel Dumont]]=== '''Marcel Dumont''' (mortis dum la Dua Mondmilito) estis belga esperantisto dum la unua duono de 20-a jarcento en [[Bruselo]], ankaŭ li estinte aktivulo de la [[Esperantista Brusela Grupo]]. == F == === [[Alberto Fernández|Alberto Fernandez]] === '''Alberto Fernandez''' (naskiĝjaro ankoraŭ ne estas konata) estas esperantisto el Gento kiu iniciatis la tradukojn kaj publikigon en Esperanton de artikoloj aperintaj en [[Vrede vzw]]. Aŭtoro de Senĝenaj dialogoj [https://katalogo.uea.org/katalogo.php?inf=2771]. ===[[F. Achille Nestor Fichefet]]=== '''F. Achille Nestor Fichefet''' (naskiĝis eble en 1862, mortis la 19-an de decembro 1929) estis belga esperantisto dum la unua duono de 20-a jarcento en [[Oostende]]. == G == ===[[René Geerinek]]=== '''René Geerinek''' (naskiĝis eble en 1887, mortis la 31-an de marto 1957) bankoficisto, estis esperantisto dum la unua duono de la 20-a jarcento en [[Sint-Niklaas]]. Li estis prezidanto de la loka grupo ekde 1927. === [[Raymond Gérard]] === '''Raymond GÉRARD''' (naskiĝjaro ankoraŭ ne estas konata) estas flandra esperantisto. Interalie, li inter la jaroj 1985 kaj 1988 estis prezidanto de la historia grupo [[La Verda Stelo (Antverpeno)|La Verda Stelo en Antverpeno]]. ===[[Anna Goris]]=== '''Anna Goris''' (mortis la 6-an de aprilo 1929) estis membro de esperanto-grupo de [[Sint-Niklaas]] en la unua duono de 20-a jarcento. ===[[Fernand La Gravière]]=== '''Fernand La Gravière''' estis belga esperantisto militkaptito en 1915 dum la Unua mondmilito en [[Harderwijk]]on <ref>Esperanto n179 jul 1915</ref>. Pri tio li verkis: {{citaĵo|'''Propagando ĉe internigitoj''' Malgraŭ ia grava propagando, kiun ni jam faris en ia internigejo de Harderwijk, laŭ ni ne sufiĉe progresas Esperanto. Kial? Certe tial, ke tiu propagando estis devige farita ''pomalgrande''. Ni do deziregas propagandi ''pogrande'', tio estas, se ni tiel povas paroli, ni volas devigi la internigitojn atenti pri Esperanto kaj ĝin lerni. Por tion fari, ni bezonas multajn ajojn, kiujn ni ne povas aĉeti pro la stato de nia buĝeto. Ni do petegas la samideanojn enlandajn, ke ili bonvolu sendi al ni ĉion, kio povus esti al ni utila, nome: afiŝojn, cirkulerojn, [[libreto]]jn, broŝurojn, reklamojn, gazetojn, Esperantajn poŝtkartojn, [[sigelmarko]]jn, k. t. p. Oni ne forgesu, ke ĉiuj Esperantistoj formataj dum ia milito, precipe en la militkaptitejoj kaj internigejoj, estos post la milito en sia hejma urbo aŭ vilago fervoraj kaj energiaj propagandistoj de nia kara lingvo. Sekve, kiom pli oni klopodas tie ĉi nuntempe, tiom pli oni propagandos dum la proksima paca tempo, kaj tiom pli gravaj estos la rezultatoj de tiu klopodado por la longe celata [[fina venko|venko de Esperanto]].|Esperanto n197 jan 1917}} ===[[Robert Groverman]]=== '''Robert Groverman''' (mortis en 1951) estis belga esperantisto en Bruĝo dum la unua duono de la 20-a jarcento. === [[Eugénie Gunsburg]] === '''Eugénie Gunsburg''' (naskiĝis eble en 1879, mortis la 25-an de aŭgusto 1912) estis esperantistino en Antverpeno en la komenco de 20-a jarcento. Ŝi estis el la unuaj geesperantistoj dum la komenco de la movado. == H == === [[Leo Heidendal]] === '''Leo Heidendal''' (vivdatoj ankoraŭ ne estas konataj) estis esperantisto en urbo [[Arendonk]] en la komenco de 20-a jarcento. ===[[Victor Hendricx]]=== '''Victor Hendricx''' (mortis en 1947) estis belga esperantisto en la unua duono de 20-a jarcento en Bruselo. Li dediĉis grandan parton de siaj fortoj al la blindula movado. ===[[Arthur Henraut]]=== '''Arthur Henraut''' (n. eble en 1864 - m. en 1937) estis esperantisto en la komenco de 20-a jarcento en [[Charleroi]]. Li ankaŭ estis delegito de UEA. === [[Julien Herla]] === '''Julien Herla''' (mortis en 1913), juĝisto, estis belga esperantisto en [[Verviers]], kies loka grupo li estis unu el la fondantoj. ===[[Bruno Hoffmann]]=== '''Bruno Hoffmann''' (mortis en 1951) estis belga esperantisto dum la unua duono de la 20-a jarcento en Bruselo. === [[Max Horowitz]] === '''Max Horowitz''' (mortis la 27-a de januaro 1914) estis belga esperantisto el Antverpeno en la komenco de la 20-a jarcento. En la [[8-a UK]] li recitis sian poemon titolitan ''Saluto al Krakovo''. === [[Paul Hotterbeekx]] === '''Paul Hotterbeekx''' (naskiĝjaro ankoraŭ ne estas konata) estas [[Limburgo (Belgio)|limburga]] esperantisto. Pri li mankas ĉiaj kromaj informoj. == J == ===[[Bertha Jacobs-Vanderstegen]]=== '''Bertha Jacobs-Vanderstegen''' esperantistiĝis en 1909 <ref>[[Belga Esperantisto]] - Numero 331, marto 1955</ref>. {{referencoj}} === [[Louis Jansen]] === '''Louis Jansen''' (mortis en septembro 1911) estis esperantisto en Antverpeno en frua 20-a jarcento. Li estis unu el la plej malnovaj membroj de la [[Antverpena Grupo Esperantista]]. ===[[Frans Janssens (esperantisto)]]=== '''Frans Janssens''' (naskiĝis eble en 1880, mortis la 3-an de aprilo 1924), policisto, estis esperantisto en Antverpeno en la unua duono de 20-a jarcento. Li estis unuaklasa vickomisaro ĉe la loka policistaro. Frans Janssens estis inter la policistoj, kiuj en 1911 lernis Esperanton por faciligi la akcepton kaj restadon de la tutmonda samideanaro, kiu vizitis tiun jaron la [[UK 1911|7-an Universalan Kongreson]]. De tiu tempo li konservis sian simpation al la Esperanto-movado kaj helpon al la loka movado. === [[Nicky Janssen]] === '''Nicky Janssen''' (naskiĝjaro ankoraŭ ne estas konata) estas flandra esperantistino kaj rakontistino el [[Wommelgem]]. Ŝi interalie verkis fabelojn, rakontojn, produktis kaj reĝisoris, dekoris, vestis kaj ŝminkis por iama infankoruso. En 2002 ŝi komencis lerni Esperanton. En Esperantio ŝi nuntempe (2018) precipe estas konata kiel [[sekretario|prezidanto]] de [[FEL]], aktivulo de la [[Kastelo Greziljono]] kaj kiel helpanto en la Esperantorenkontiĝoj [[Printempa Semajno Internacia|PSI]], [[Internacia Infana Kongreseto]] kaj [[Novjara Renkontiĝo|NR]]. Portretan foton de ŝi vidu [[#Fotogalerio|sube]]. == K == ===A. J. Kalma=== '''A. J. Kalma''' estis esperantisto en la mezo de 20-a jarcento, ano de [[Nederlanda Centra Komitato Esperantista]], unu el la organizantoj de [[Esperanta Krestomatio]] <ref>[[Afrika Revuo]] numeroj 11-12, Novembro - Decembro (1947) </ref> ===[[Rafaelle Kestens]]=== '''Rafaelle Kestens''' (mortis en 1947) estis belga esperantistino dum la unua duono de la 20-a jarcento en Bruselo, fratino de Mathilde Kestens. === [[Iwona Kocięba]] === '''Iwona KOCIĘBA''' (naskiĝjaro ankoraŭ ne estas konata) estas flandra esperantistino de pola deveno, kiu ekde la [[1980-aj jaroj]] pro fondo de esperantista familio venis al kaj de tiam vivas en la ĉirkaŭaĵo de la urbo [[Antverpeno]]. Inter la jaroj 2000 kaj 2003 ŝi estis prezidanto de la historia grupo [[La Verda Stelo (Antverpeno)|La Verda Stelo en Antverpeno]], sed jam jardekojn antaŭ tio kaj ankaŭ poste motore partoprenas la regionan Esperanto-agadon. Portretan foton de ŝi vidu [[#Fotogalerio|sube]]. ===W. F. Kruit=== '''W. F. Kruit''' (vivdatoj ankoraŭ ne estas konataj) estis belga esperantisto en Amsterdamo, ano de unua redakcian komitaton de [[Laborista Esperantisto (periodaĵo)]] en 1934. Ano de [[Nederlanda Centra Komitato Esperantista]] <ref>[[Afrika Revuo]] numeroj 11-12, Novembro - Decembro (1947) </ref> Verkoj: *'''Lingvo kaj Movado'''. Eldonis Bond Van Arbeiders-Esperantisten, Amsterdamo, 19?? *'''[[Esperanta Krestomatio]] (unu el la organizantoj) 194? == L == ===[[Guillermine Larcier]]=== '''Guillermine Larcier''' (mortis 1918) estis esperantistino en Bruselo en la komenco de 20-a jarcento.<ref>Esperanto n215-216 jul-aŭg 1918</ref> === [[Bernard-Régis Larue]] === '''Bernard-Regis LARUE''' estas francdevena belga esperantisto. Li estas (en 2018) prezidanto de la [[Esperantista Brusela Grupo]].<ref>http://www.esperantobruselo.org/drupalo/nl/content/2012/01/30/raad_van_bestuur_van_ebg</ref> Portretan foton de li vidu [[#Fotogalerio|sube]]. {{referencoj}} === [[Reni Lecat]] === '''Reni LECAT''', ankaŭ konata kiel ''Regina Lecat''<ref>Boletín n188 (nov 1971)</ref> (mortis la {{daton|15|aŭgusto|1971}}) estis poldevena belgino kaj membro de [[UEA]] ekde [[1945]]. Ŝi, loĝante en [[Belgio]], multe helpis eksterlandajn esperantistojn krom la financaj subtenoj al pluraj por-movadaj aferoj. === [[Nicolas Leclercq]] === '''Nicolas LECLERCQ''' (mortis la 12-a de novembro 1931) estis belga esperantisto dum la unua duono de 20-a jarcento. Ano de [[SLPE]], li estis kasiston de Esperanto-grupo en [[Chênée]]. === [[Maxime Lechien]] === '''Maxime LECHIEN''' estas valona belga esperantisto el la [[Brusela Ĉefurba Regiono]], nun vivanta en [[Beersel]] en la precipe [[flandra lingvo|nederlandlingva]] provinco [[Flandra Brabanto]]. Li estas [[ekonomikisto]], de 2003 ĝis 2007 studis lingvojn kaj tradukadon kaj de 2008 kaj 2010 kompletigis siajn studojn en la [[Libera Universitato de Bruselo]]. Aparte de tio li ankaŭ estas redaktoro de [[Monato (gazeto)|Monato]], fokuse pri la [[belga provinco]] [[Henegovio]], ekzemple verkis la artikolojn "Fama karnavalo en [[Binche]]" el Monato 2000/06, paĝo 16, aŭ "La parko de kanaloj en [[La Louvière]]" el Monato 2003/06, paĝo 18". ==== Eksteraj ligiloj ==== * [https://www.linkedin.com/in/maxime-lechien lia propra profilo (kun fotoj)] en la profesiula [[socia retejo]] ''[[LinkedIn]]'' * [https://www.monato.be/2003/007206.html La parko de kanaloj en La Louvière] el [[Monato (gazeto)]] 2003/06, p. 18 ({{eo}}) === [[Bertha Ledène]] === '''Bertha LEDÈNE''' estis belga esperantistino en la komenco de 20-a jarcento. Sekretariino de la [[Bruĝa Grupo Esperantista]] ekde 1908. Partoprenis de la organiza komitato de belga kongreso de esperanto en Bruĝo 1910. Verko * ''Dramo!''. Eld. Presejo A. J. Witteryck, [[Bruĝo]], 1910, 7 pĝ (20 x 10). {{Citaĵo|Tiu ĉi amuza monologo (por sinjoro skribita), premiita de la Belga Ligo Esperantista, sendube ĝuos grandan sukceson. Ĝi estas nepra pliriĉiĝo de la repertuaro de la esperantistaj koncertoj. Miajn plej sincerajn gratulojn al la agema kaj klera sekretariino de l’organiza komitato de la Bruĝa kongreso!|[[Belga Esperantisto]] n.21 (jul 1910)}} ===[[Jozef Leflot]]=== '''Jozef LEFLOT''' (mortis en 1936), ankaŭ konata kiel ''Jos Leflot'', estis esperantisto en Belgio dum la komenco de la 20-a jarcento. ===[[Joseph Le Guchteneere]]=== '''Joseph Le Guchteneere''' (mortis dum la Dua Mondmilito) estis belga esperantisto en [[Bruĝo]] en la unua duono de la 20-a jarcento. ===[[Emma Longé]]=== '''Emma LONGÉ''' (mortis la 12-a de julio 1936) estis esperantistino en Bruĝo en la unua duono de la 20-a jarcento. == M == === [[Albert Marmenout]] === '''Albert MARMENOUT''' (naskiĝis en [[1916]], mortis la {{daton|14|aŭgusto|1996}}) estis multjara [[UEA-delegito]] en [[Knokke-Heist]]. === [[Albert Maertens]] === '''Albert Maertens''' estis belga esperantisto en la komenco de la 20-a jarcento. Verko: * ''Cours d'Esperanto''. Eld. Buvens-Viteux, [[Gent]], 1911, 32 paĝoj. === [[Junius Massau]] === '''Junius Massau''' (naskiĝis eble en 1852 - mortis la 10-an de februaro 1909), inĝeniero, profesoro ĉe la [[Universitato de Gento]] ekde 1878, estis pioniro en Belgujo. Massau, kiu unue partoprenis en la Volapukista movado, estis unu el la plej malnovaj esperantistoj de Belgujo. Li ricevis en 1907 honoran membrecon de la komitato de la [[Belga Ligo Esperantista]]. Li fariĝis Idisto en 1908. ===[[Fernand Mathieux]]=== '''Fernand Mathieux''' esperantistiĝis en 1911<ref>Belga Esperantisto - Numero 331, marto 1955</ref>. Li estis unu el la instruistoj de kursoj de Esperanto donitaj en "Radio-Belgique" en la 1930-jardeko. {{referencoj}} === [[Justinien Mertens]] === '''Justinien Mertens''' (naskiĝo nekonata, mortis en 1912), vicprezidanto de la Brusela Grupo, estis esperantisto en [[Bruselo]] komence de la 20-a jarcento. Kalkulisto en la grava hotelo ''Metropole'', li enkondukis Esperanton tien, tiele ke ĝi fariĝis esperanta [[entrepreno]]<ref>[[Belga Esperantisto]] n042 (aprilo 1912)</ref>. Loĝante en [[Forest]]/Vorst, Brusela antaŭurbo, li starigis tie kurson, kiu okazis en la municipa lernejo. {{referencoj}} ===[[Albert Moens]]=== '''Albert Moens''' (naskiĝis eble en 1907, mortis la 16-an de februaro de 1935) inĝeniero, estis belga esperantisto en [[Bruĝo]]. ===[[Fernand Moncousin]]=== '''Fernand Moncousin''' (naskiĝis eble en 1892; mortis la 21-an de aŭgusto 1938), oficiro, estis belga esperantisto en la unua duono de 20-a jarcento. Esperantisto ekde la juneco, li prezidis la Lokan Kongresan Komitaton de la [[Belga Esperanto-Kongreso]] en [[Lieĝo]] en 1930. Post tiu periodo, li loĝis en [[Verviers]]. ===[[Lucy Mozin]]=== Ĝeneraledzino '''Lucy Mozin''' (mortis januaron 1940) estis belga esperantistino en Lieĝo ekde oktobro 1906. Ŝi partoprenis la unuan Belgan Kongreson en [[Verviers]], en 1909, kaj poste ankaŭ aliajn. ===[[Cyrille Mullié]]]=== '''Cyrille Mullié''' (mortis 1918) estis esperantisto mortigita per kuglo en la lastaj tagoj de Unua mondmilito<ref>Esperanto n224 apr 1919</ref>. ===[[Octave de Muynck]]=== '''Octave de Muynck''' (naskiĝis 1849; mortis la 27-an de marto 1924) estis belga esperantisto en Antverpeno dum la unua duono de 20-a jarcento. == N == === [[Hendrik Nabbé]] === '''Victor Hendrik Nabbé''' (n. la 15-an de septembro 1892 en [[Antverpeno]], m. la 16-an de oktobro 1918 en [[Rumbeke]]),<ref>[https://blog.seniorennet.be/schriek/reageer.php?postID=2572483 mencio de naskiĝ- kaj mortodatoj en flandra rettaglibro]</ref> muzikisto, estis belga esperantisto en la komenco de 20-a jarcento. Vundulportisto ĉe la 5a [[regimento]] de belga armeo, honorita per multaj naciaj ordensignoj, mortis en aĝo de 26 jaroj kiel soldato dum la lastaj tagoj de la [[Unua Mondmilito]]. Lia korpo estis reenterigita en Antverpeno la 19an de novembro 1921. Li estis membro de «La Verda Stelo» de 1911. {{referencoj}} ===[[Juliette Nachtergaele]]=== '''Juliette Nachtergaele''' esperantistiĝis en 1911<ref>Belga Esperantisto - Numero 331, marto 1955</ref>. {{referencoj}} === J. Neerdaels === '''J. Neerdaels''' estis belga esperantisto el [[Haren]] en la komenco de 20-a jarcento. Lia nomo aperas en la Serio XXIV de la [[Adresaro de la Esperantistoj|Adresaro de la personoj kiuj ellernis la lingvon „Esperanto”]], kiu signifas ke li lernis la lingvon en [[1903]]. Verko: * ''Het zvetenschappelijk vraagstuk eener kunstmatige taal''. Eld. Demarteau-Thys & Zoon, [[Tongeren]]. [[Dosiero:Yves Nevelsteen prelegas pri Komputeko.jpg|eta|Yves Nevelsteen pri Komputeko|200ra|dekstra]] === [[Yves Nevelsteen]] === '''Yves Nevelsteen''' (naskiĝjaro ankoraŭ ne estas konata) estas esperantisto el Antverpeno, aktiva en Vikipedio kaj iniciatinto de diversaj aliaj projektoj kiel [[Komputeko]]. === [[Germaine Notte]] === '''Germaine Notte''' (naskiĝis en 1891, mortis en 1912) estis esperantistino belga en la komenco de 20-a jarcento en [[Charleroi]]. ==O== ===[[Simone Obozinski]]=== '''Simone Obozinski''' (mortis en 1962) brusela esperantistino, esperantistiĝis en 1912<ref>Belga Esperantisto - Numero 331, marto 1955</ref>. Post ŝia morto estis kreita la fondaĵo Simone Obozinski por "helpi laŭeble la movadon en Oriento, pli speciale en Barato"<ref> Sonorilo, 1962-4, paĝo 65.</ref>. {{referencoj}} == P == ===[[Maria Paquay]]=== '''Maria Paquay''' (naskiĝis eble en 1909; mortis la 30-an de junio 1927) estis belga esperantistino en [[Verviers]] dum la unua duono de 20-a jarcento. ===[[Joseph Parotte]]=== [[Dosiero:Joseph Parotte 2021.jpg|eta|Monumento al Parotte]] '''Joseph Parotte''' (naskiĝis eble en 1875, mortis la 6-a de decembro 1925), industriisto el Verviers, estis belga esperantisto dum la unua duono de 20-a jarcento. Li estis komitatano de [[Belga Ligo Esperantista]] kaj membro-fondinta de la Verviersa grupo. Speciala komitato estis fondita en Verviers por starigi rustikan monumenton en la Altaj Marĉoj, kie li mortis. ===[[Gaston Petitjean]]=== '''Gaston Petitjean''' estis belga esperantisto dum la mezo de 20-a jarcento en [[Ciney]]. ===[[Ernest Pierre]]=== '''Ernest Pierre''' (naskiĝis eble en 1886; mortis en 1950) estis belga esperantisto en la unua duono de 20-a jarcento en Bruselo. === [[Joseph Pirnay]] === '''Joseph Pirnay''' estis belga esperantisto en [[Verviers]] en la komenco de 20-a jarcento. ===[[Aron Poiseiner]]=== '''Aron Poiseiner''' (naskiĝis eble en 1892, mortis la 31-a de decembro 1926) estis belga esperantisto en Antverpeno dum la unua duono de 20-a jarcento. Li estis sekretario de Antverpena Poresperanta Propaganda Komitato (APPK) kaj de [[AGD]], membro de UEA. === [[Karlo de Poortere]] === '''Karlo de Poortere,''' advokato, (mortis la 31-a de julio 1912) estis belga esperantisto en Bruĝo en la komenco de 20-a jarcento. Li estis unu el la unuaj Esperantistoj en [[Bruĝo]] partoprenintaj de la 2-a Belga Kongreso de Esperanto. ===[[Frederik B. Portabella]]=== '''Frederik B. Portabella''' (mortis la 28-an de junio de 1929) estis belga esperantisto en Antverpeno dum la unua duono de 20-a jarcento. === [[Barbara Poterucha]] === '''Barbara Poterucha''' (naskiĝis en 1942) estas poldevena belga esperantisto. Ŝi estas iama sekretario de la Vroclava klubo. Nuntempe (2018) ŝi loĝas en [[Brusela Ĉefurba Regiono|Bruselo]]. Portretan foton de ŝi vidu [[#Fotogalerio|sube]]. ===[[Prosper Prist]]=== '''Prosper Prist''' (mortis la 16-an de februaro 1907) estis unu el la pioniroj de Esperanto en Antverpeno. == P == === H. E. Palmer === '''H. E. Palmer''' estis esperantisto en la komenco de la 20-a jarcento. Verko: * ''Esperanto à l'usage des français''. Eldonis A . J . Witteryck, [[Bruĝo]], 1907. 159 paĝoj. ===[[Georgine Pierre-Gamal]]=== '''Georgine Pierre-Gamal''' esperantistiĝis en 1908<ref>Belga Esperantisto - Numero 331, marto 1955</ref>. {{referencoj}} == R == ===D. Raulier=== Komandanto '''D. Raulier''' estis esperantisto militkaptita 1915 dum la Unua mondmilito<ref>Esperanto n178 jul 1915</ref>. === [[Louis Ritschie]] === '''Louis RITSCHIE''' (mortis aŭguston 1951) estis belga esperantisto ekde antaŭ la Unua Mondmilito kaj ĉefoficisto de la publika instruado en [[Antverpeno]]. Li estis membro de la [[Loka Kongresa Komitato|Lokaj Kongresaj Komitatoj]] por la [[UK 1911|7-a Universala Kongreso de Esperanto]] en 1911 kaj por la [[UK 1928|20-a UK]] en 1928, ambaŭ en Antverpeno. Li estis kavaliro en la [[Ordeno de Leopoldo]]. === [[Vladimir Ronin]] === '''Vladimir Ronin''' (n. en 1958) estas rusdevena esperantisto kiu jam delonge loĝas en [[Antverpeno]]. Portretan foton de li vidu [[#Fotogalerio|sube]]. ===[[Henri J. C. Rousseeuw]]=== '''Henri J. C. Rousseeuw''' (naskiĝis eble en 1897, mortis en nekonata jaro) estis belga esperantisto dum la unua duono de 20-a jarcento en Antverpeno. == S == === [[Edgar Sacré]] === '''Edgar Sacré''' estis belga esperantisto en la komenco de 20-a jarcento. Verko * ''L'Esperanto, langue internationale auxiliaire (kun 2 geografiaj kartoj)''. Eld. «[[Institut Géographique]]», [[Bruselo]], 1905(?) ===[[Maŭrico Schepens]]=== '''Maŭrico Schepens''' (naskiĝis eble en 1895; mortis la 17-an de februaro 1929) estis belga esperantisto en la unua duono de 20-a jarcento. ===[[Charles Schriewer]]=== '''Charles Schriewer''' (mortis en 1917) estis esperantisto en [[Neŭtra Moresneto]]. Pli ol tri jarojn li loĝis en [[Pekino]], kie li eklernis la ĉinan lingvon kaj fondis Esperantan grupon por ĉinoj. Reveninte Eŭropon pro la [[Unua mondmilito]] kaj soldatiĝinte, li estis sendita en [[Germana Orient-Afriko|Germanan Orient-Afrikon]] kie li mortis<ref>La Brita Esperantisto - Numero 149, majo (1917)</ref>.<ref>Esperanto n 200 apr 1917</ref> {{referencoj}} ===[[Constant Schroeyers]]=== '''Constant Schroeyers''' (mortis dum la Dua Mondmilito), estis belga esperantisto ekde ĉirkaŭ 1920, redaktanto de [[Flandra Esperantisto]] ekde novembro 1935 ĝis januaro 1937. Tradukoj: * [[August Vermeylen]]. ''Nia lingvo''; 1928. * [[Stijn Streuvels]]. ''Antaŭvespero de s-ta Johano (fragmento)''; 1928. === [[Jeanne Smits]] === '''Jeanne Smits''' (mortis en oktobro 1911) estis esperantistino en Antverpeno en la komenco de 20-a jarcento. ===[[Auguste Snieders]]=== '''Auguste SNIEDER''' (naskiĝis eble en 1869, mortis la 23-an de decembro 1931) estis belga esperantisto. Li publikigis ''O Cara Memoria'' en [[Belga Antologio]] (1928), ano de [[La Verda Stelo]] en Antverpeno. === [[Leona Solvyns]] === '''Leona SOLVYNS''' (mortis en junio 1914) estis belga esperantistino en la komenco de la 20-a jarcento en [[Muizen]]. ===[[Georges Sossois]]=== '''Georges SOSSOIS''' estas valona esperantisto. Li jam en la 1990-aj jaroj funkciis kiel ĉef[[delegito de UEA]] por Belgio (ekz. en la [[Jarlibro de UEA]]] 1998, p. 107). Sian tuta plenkreskan vivon li vivas en la urbo [[Marcinelle]] ĉe [[Charleroi]] en la provinco [[Henegovio]]. ===[[Joseph Soyeur]]=== '''Joseph SOYEU''' (mortis la 17-a de decembro 1959) el [[Lieĝo]], estis vicprezidanto-kasisto de [[Reĝa Belga Ligo Esperantista]] ([[RBLE]]) ekde januaro 1954. Li eniris la Esperanto-movadon jam en la komenco de 20-a jarcento. === [[Jean-Pol Sparenberg]] === '''Jean-Pol Sparenberg''' estas valona esperantisto el [[Lobbes]]. Li estis prezidanto de APE, la [[Valona Esperanto-Asocio]] inter 2016 kaj 2020, kaj ankaŭ antaŭe kaj poste intense kunlaboras en la estraro. Portretan foton de li vidu [[#Fotogalerio|sube]]. ==== Eksteraj ligiloj ==== * [https://edukado.net/biblioteko/panteono?iid=263 prezento de li en la serio "nia panteono" kadre de la retejo ''edukado.net''] de [[ILEI]] ({{eo}}) === A. Stas === '''A. STAS''' estis belga esperantisto en la komenco de 20-a jarcento, redaktoro de [[Revuo de Esperanta Psikistaro]] en Waltwilder par [[Bilsen]]. === [[André Staes]] === '''André STAES''' (naskiĝis la {{daton|27|07|1955}} en [[Wilrijk]]<ref>http://www.ejustice.just.fgov.be/tsv_pdf/2014/08/19/14157080.pdf</ref>) estas flandra esperantisto. Inter la jaroj 2009 kaj 2013 li estis prezidanto de la historia grupo [[La Verda Stelo (Antverpeno)|La Verda Stelo en Antverpeno]], sed jam jardekojn antaŭ tio kaj ankaŭ poste motore partoprenas la regionan Esperanto-agadon. Li estis kasisto de [[TEJO]] en 1983-1984. [[Dosiero:1957 Historia Skizo de Esperantista Brusela Grupo.jpg|150ra|eta]] ===[[Elly Staes]]=== '''Elly Staes''', filino de [[Félice Staes]], estis esperantistino ekde 1905 <ref>Belga Esperantisto - Numero 331, marto 1955</ref> en Bruselo. Verkoj: *Historia skizo de Esperantista Brusela grupo, Bruselo, 1957 {{referencoj}} ===[[Félice Staes]]=== '''Félice Staes''' (naskiĝis eble en 1866, mortis la 1-an de aŭgusto 1956) estis esperantistino en Belgio en la unua duono de la 20-a jarcento. Ŝi estis la patrino de [[Elly Staes]]. [[Dosiero:1973 Blindularo kaj Socioj.jpeg|150ra|eta]] ===[[José Starck]]=== ''' José Starck''' (vivdatoj ĝis nun ne konatas) estas resp. estis blinda esperantisto en Belgio. ;Verkoj: *''Analizo de interrilatoj inter la blindularo kaj la diversaj socioj de la eŭropaj industriigitaj landoj''. Eldonis: [[Libera Universitato de Bruselo]], 1982. *''Vojaĝo tra Orienta Afriko''. Eldonis la Aŭtoro, [[Spa]], 1983. ====Recenzoj==== Pri ''Analizo de interrilatoj inter la blindularo kaj la diversaj socioj de la eŭropaj industriigitaj landoj'' {{citaĵo|Multajn doktorigajn tezojn oni jam verkis pri aŭ en esperanto, sed ili restas, bedaŭrinda, for de la eldona kampo. Nun ni havas antaŭ ni Memuaron de s-ro Starck, pere de kiu li atingis la gradon de Licenciulo pri [[Sociaj Sciencoj]]. Libro densa, plenpiena je informoj pri la blindularo en diversaj [[eŭropaj landoj]], kaj, mi kredas, unika en sia genro. Komenkas la aŭtoro priskribante la staton de la [[blindulo]]j en la antikveco kaj Bibliaj ĉapitroj, kaj venas ĝis nia tempo, kun detalaj [[priskribo]]j de la naciaj blindul-organizaĵoj, kaj statistikoj montrantaj la laborkampojn de la nevidantoj. Oni observas la singularecon de la Hispana Blindula Organizaĵo (ONCE, ''Organización Nacional de Ciegos Españoles'', [[d:Q1750397]]). La tuton li studas el historia, psikologia kaj socia vidpunktoj. La stilo estas sobra kaj akademia, kiel decas al tezo universitata. Ĉi tiu Analizo estas grava aldono al la faka esperanta literaturo, kaj ĝi espereble agos kiel pioniro en la apero de similaj universitataj verkoj en la internacia lingvo.|JES. [[Boletín]] n263 (maj 1984)}} ---- Pri ''Vojaĝo tra Orienta Afriko'' {{citaĵo|Tre interesa rakonto pri vojaĝo farita de la aŭtoro en la jaro 1982-a. Du monatojn daŭris la vojaĝo kaj José Starck, nevidanto, trapasis diversajn cirkonstancojn en afrikaj ĉefurboj kaj en kamparoj de la nigra [[kontinento]], foje agrablajn, foje eĉ danĝerajn, sed ĉiukaze la aŭtoro priskribas ilin trafe kaj precize. La rakonto estas vigla, kaj verkita en la stilo de la grandaj vojaĝistoj kun ekzaktaj detaloj pri loko, tempo, vojaĝ-maniero, kaj ankaŭ pri vizitoj al esperantistoj en diversaj urboj. Kelkaj interesaj anekdotoj spicas la [[rakonto]]n kaj permesas observi, kiel la aŭtoro akrute kaj tre klare vidas la [[naturo]]n de la homo. Resume, mallonga verko, kiun oni legas kun vera plezuro, kaj kiu sendube vekas adm iron en la leganto por la figuro de Jose Starck, kies [[fido]] en si mem kaj en [[esperanto]] povas esti ekzemplo kaj stimulo por multaj el ni.|[[Boletín]] n263 (maj 1984)}} === [[Odon Suray]]=== ''' Odon Suray''' estis esperantisto militkaptita en 1915 dum la Unua mondmilito<ref>Esperanto n181 sep 1915</ref>. === [[Griet Symoens]] === '''Griet Symoens''' estas esperantistino el [[Loveno]] kaj [[Kortrejko|Kortrijk]]. Ŝi estas filino de [[Edward Symoens]], iama prezidanto de [[FEL]] kaj [[ILEI]]. Portretan foton de ŝi vidu [[#Fotogalerio|sube]]. === [[Leon Schumacher]] === '''Leon F. Schumacher''' estis belga esperantisto en la komenco de 20-a jarcento, kiu mortis dum militkaptiteco en la urboparto Niederzwehren de [[Kaselo]] ([[Germana Regno]]) la 4-an de majo 1915. Schumacher estis membro de la [[Antverpena Grupo Esperantista]]. == T == ===[[Margot Teaux]]=== '''Margot Teaux''' (mortis 1952) estis esperantistino en Lieĝo dum la unua duono de la 20-a jarcento. === [[Anne Tilmont]] === '''Anne Tilmont''' estas esperantistino el [[Rebecq]]. Portretan foton de ŝi vidu [[#Fotogalerio|sube]]. === [[Jean-Claude Thumerelle]] === '''Jean-Claude Thumerelle''' estis esperantisto loĝanta en [[Warneton]] ([[Belgio]], apud la [[Francio|franca]] landlimo). Li aktivis en Belgio kaj Francio, ĉefe en [[Verda politiko|verdulaj]] kaj ekologiaj rondoj. Laŭ nordfranca gazeto ''La Voix du Nord'' li mortis en novembro 2026, 75-jara. Lia arkivo estas konservata ĉe [[Internacia Esperanto-Arkivo]]. === [[René Timperman]] === '''René Timperman''' (naskiĝis 1860?; mortis en Antverpeno la 4an de novembro 1921) estis belga esperantisto en la unua duono de 20-a jarcento. Li lernis Esperanton en 1911. Li propagandis ĉe la Antverpenaj rondoj laboristaj, de kies organizaĵoj li estis ankaŭ aktiva membro. ===[[Frans Tommelein]]=== '''Frans Tommelein''' (mortis dum la Dua Mondmilito) el [[Kortemark]], estis belga esperantisto dum la unua duono de 20-a jarcento en Bruĝo. ===[[Henriette Toussaint]]=== [[Dosiero:Verda Stelo 1960.jpg|eta|220px|La Verda Stelo en majo 1952; s-ino Henriette Toussaint, meze antaŭe, transdonis al la grupo membroditan flagon.]] '''Henriette Toussaint''' (mortis en 1955) estis belga esperantistino dum la unua duono de la 20-a jarcento en Antverpeno. ===[[Urbain Van Troostenberghe]]=== '''Urbain Van Troostenberghe''' (mortis la 30-an de novembro 1923) estis belga esperantisto el [[Bruĝo]]. Li estis frato de Willy Van Troostenberghe kaj ili ambaŭ mortis per akcidento per lumgaso. === [[Willy Van Troostenberghe]]=== '''Willy Van Troostenberghe''' (mortis la 30-an de novembro 1923) estis belga esperantisto el [[Bruĝo]]. Li estis frato de Urban Van Troostenberghe kaj ili ambaŭ mortis per akcidento per lumgaso. == V == === [[Georges Vanbreuse]] === '''Georges VANBREUSE''' (naskiĝis en [[1904]], mortis la {{daton|23|septembro|1988}}) estis multjara membro de [[UEA]], kiu dum 20 jaroj instruis Esperanton en [[Verviers]], [[Belgio]]. ===[[Maria Vandenberghe]]=== '''Maria Vandenberghe''' (naskiĝis eble en 1908, mortis la {{daton|04|marto|1929}} en aĝo de 20 aŭ 21 jaroj) estis esperantistino en [[Kortrijk]] dum la unua duono de 20-a jarcento. ===[[Charles Van der Veken]]=== '''Charles Van der Veken''' estis belga esperantisto dum la unua duono de la 20-a jarcento. Li estis la patro interalie de tri esperantistaj filinoj: de [[Yvonne Van der Veken]] (-1960), de s-ino Coventry kaj [[Germaine Chomette]] (1906-1982), edziniĝintaj res­pektive al brito kaj usonano. ===[[Yvonne Van der Veken]]=== '''Yvonne Van der Veken''' (mortis en 1960) estis belga esperantistino dum la mezo de 20-a jarcento. Ŝi estis filino de [[Charles Van der Veken]] kaj fratino de interalie s-ino Coventry kaj [[Germaine Chomette]], edziniĝintaj res­pektive al brito kaj usonano. ===[[Clotaire Vandevelde]]=== '''Clotaire Vandevelde''' (naskiĝis 1874?; mortis 1955) inĝeniero, estis belga esperantisto en Gento. Li esperantistiĝis en 1915<ref>Belga Esperantisto - Numero 331, marto 1955</ref>. {{referencoj}} ===[[René van Driessche]]=== '''René van Driessche''' estis esperantisto militkaptita en 1915 dum la Unua mondmilito en [[Zeist]]<ref>Esperanto n181 sep 1915</ref>. ===[[James Van Drunen]]=== '''James Van Drunen''' (naskiĝis en 1855, mortis la 14-an de novembro 1932), profesoro ĉe la [[Libera Universitato de Bruselo]], kie li de 1901 ĝis 1903 plenumis la oficon de [[rektoro]], prezidinto de la ''[[Esperantista Brusela Grupo]]'' kaj de la iama ''Federacio de la Bruselaj Grupoj'', estis belga esperantisto en la komenco de 20-a jarcento. Li verkis librojn en la franca lingvo. En esperanto aperis lia literaturaĵo ''La blanka vilaĝo'' en [[Belga Antologio]]. === [[Jos van den Eynde]] === '''Jos VAN DEN EYNDE''' [fandenejnde] (mortis la {{daton|12|junio|1976}} en [[Antverpeno]], [[Belgio]]) estis belga esperantisto. Li preskaŭ dum kvindek jaroj aktivis en la Esperanto-movado, precipe loka kaj skolta. ===[[Félicie Staes-Vandevoorde]]=== '''Félicie Staes-Vandevoorde''' estis belga esperantistino en la komenco de 20-a jarcento, ŝi esperantistiĝis en 1905<ref>Belga Esperantisto - Numero 331, marto 1955</ref> {{referencoj}} === [[Afons van de Velde]] === '''Afons van de Velde''' estis belga esperantisto en la komenco de 20-a jarcento. Verko: * ''La Ŝipeto, de Jacob De Vos'', unuakta dramo. Eld. «[[Belga Esperantisto]]», Antwerpen, 1913. 27 paĝoj, 24 12 x 16 cm. === [[Maurice Vanderlinden]] === '''Maurice VANDERLINDEN''' (naskiĝis en [[1908]], mortis la {{daton|27|septembro|1986}} en [[Deinze-Astene]], [[Belgio]]) estis [[UEA]]-delegito en la menciita urbo. === S. Van Emden === '''S. Van Emden''' (mortis januaron 1914) estis laŭdevene belga esperantisto en la komenco de 20-a jarcento, kiu vivis en [[Amsterdamo]]. === [[Willem van Griethuysen]] === '''Willem van Griethuysen''', protestanta pastro, (mortis la 20-a de novembro 1914) estis belga esperantisto en la komenco de 20-a jarcento. Okaze de la [[7-a UK|Sepa Universala Kongreso]] li faris Esperantan [[prediko]]n en la Protestanta Preĝejo de Antverpeno. ===[[Mathilde Van Hove]]=== '''Mathilde Van Hove''' (1848-1906) estis unu el pioniroj de Esperanto en Belgio. Ŝi estas edzino de [[Edmond Van Melckebeke]] (1843-1915) kaj patrino de [[Raymond Van Melckebeke]] (1877-1935), membro de la [[Lingva Komitato]]. Mathilde tradukis la rakonton Blinda Rozo de [[Hendrik Conscience]] en 1906. === Fr. Van Mael === '''Fr. VAN MAEL''' (naskiĝis la 15-an de majo 1831 - mortis la 6-an de februaro 1904) estis pioniro en [[Antverpeno]], fundanto de la [[Antverpena Grupo Esperantista]]. ===[[Armand Van Parys]]=== '''Armand Van Parys''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 11-an de januaro 1960,<ref>[https://de.findagrave.com/memorial/267283925/armand-van_parys informeto en la retejo ''findagrave''] ({{de}})</ref> juĝoregistristo de la pac-juĝejo en [[Zomergem]], estis esperantisto dum la mezo de 20-a jarcento. Jam de 1931, li estis membro de la [[Bruĝa Grupo Esperantista|Bruĝa Grupo]] kaj, kiam tiu ĉi restariĝis post la Dua Mondmilito en marto 1946, li anigis siajn du plej aĝajn filinojn, Isabelle kaj Yolande Van Parys al ĝi. Kiam pli poste la grupo reatingis la membronombron 100, estis Armand Van Parys, kiu okupis tiun honorigan lokon. {{referencoj}} ===[[Constant Corneel Vercruyssen]]=== '''Constant Corneel Vercruyssen''' (naskiĝis probable, sed ne certe, en 1909, mortis la 23-an de aŭgusto 1925, tio signifus ke li mortus nur en aĝo de 15 aŭ 16 jaroj) estis belga esperantisto en Antverpeno ekde 1922. Li estis ano de Esperantista Junularo de [[Antverpeno]]. === [[Arthur Vermandel]] === '''Arthur Vermandel''' (mortis 1918<ref>Esperanto n217-218 sep-okt 1918</ref>) estis belga esperantisto en la komenco de 20-a jarcento. Verkoj * ''Kort overzicht der wereldhulptaal Esperanto/Simples aperçus sur la langue internationale Esperanto''. 1910. Propagandfolio, 26x22 cm. * ''Leert de wereldhulptaal Esperanto''. 1911. 3 paĝoj, 12x11 cm ===[[Edmond Van Melckebeke]]=== '''Edmond Van Melckebeke''' (1843-1915) estis unu el la pioniroj de Esperanto en Belgio. Li estis edzo de [[Mathilde Van Hove]] (1848-1906) kaj patro de [[Raymond Van Melckebeke]] (1877-1935). === [[Leon van Peteghem]] === '''Leon van Peteghem''' (mortis la 21-a de septembro 1921) estis belga esperantisto en la unua duono de 20-a jarcento en [[Meĥleno]]. === [[Léon Van Wassenhove]] === '''Léon Van Wassenhove''' estis belga esperantisto dum la mezo de 20-a jarcento en [[Bruĝo]]. Lia edzino estis [[Maria Bockholts]]. ===[[François Verbanck]]=== '''François Verbanck''' estis esperantisto en la komenco de 20-a jarcento, esperantistiĝis en 1902<ref>Belga Esperantisto - Numero 331, marto 1955</ref>. {{referencoj}} ===[[Guillaume Vermeulen]]=== '''Guillaume Vermeulen''' (naskiĝis eble en 1850, mortis la 6-an de februaro 1926), pensiumita artileria leŭt.-kolonelo, staba adjunkto, kavaliro de la [[Ordeno de Leopoldo]], estis belga esperantisto dum la unua duono de la 20-a jarcento. Li estis unu el la unuaj pioniroj de la Esperanta movado en Antverpeno, kie li estis kiel komitatano de la Antverpena Grupo Esperantista. === [[Jean Vermeiren]] === '''Jean VERMEIREN''' estis belga esperantisto (n. en 1876, m. en 1906 en Bruselo). Li estis membro de [[Belga Ligo Esperantista]] kaj de la Esperantista Sekcio de la ''Brusela Klubo Poliglota'', kiu mortis nur 30-jaraĝa.<ref>[http://anno.onb.ac.at/cgi-content/anno-plus?aid=e0o&datum=1906&page=53&size=45&qid=N4BVFHXYBWWN9L5JGMB4U992GY5K9K ''La Belga Sonorilo'' 1906, paĝo 83.]</ref> {{referencoj}} ===[[Edouard Vertike]]=== '''Edouard Vertike''' (mortis dum la Dua Mondmilito) estis belga esperantisto ĉe kiu dum pluraj jaroj okazis la kunsidoj de la Bruĝa Esperanto-grupo. === [[Alfons Verwimp]] === '''Alfons Verwimp''' (mortis la 29-an de marto 1911 en [[Arendonk]]) estis belga esperantisto en la komenco de 20-a jarcento. Kelkajn tagojn antaŭ sia morto li ankoraŭ petis s-ron [[Leo Heidendal]], sekretarion de la Arendonk’a grupeto, fari paroladon pri Esperanto en la tiea sekcio de la fondaĵo «Davidsfonds» de [[Leuven]]. Alfons Verwimp estis membro de la Belga Katolika Ligo Esperantista, nacia branĉo de [[IKUE]]. == W == === [[Dirk De Weerdt]] === '''Dirk De WEERDT''' estas flandra esperantisto. Interalie, li en la jaroj 1988 kaj 1991 estis prezidanto de la historia grupo [[La Verda Stelo (Antverpeno)|La Verda Stelo en Antverpeno]]. === [[E. Van Weyenberg]] === '''E. Van Weyenberg''' estis belga esperantisto en la komenco de la 20-a jarcento. ---- Verko * ''Gvidlibro por turistoj en [[Bruĝo]]''. Eldonis la Presejo [[Antoon Jozef Witteryck]], 1910, 32 paĝoj (20 x 10 cm), 34 gravuraĵoj kaj 2 mapoj. {{Citaĵo|La bonega verketo de s-ro Van Weyenberg estas tre utila gvidilo en Bruĝo: ĉiuj, kiuj ĉeestis la Bruĝan kongreson spertis tion. Ĝi estas vere lukse eldonita, kaj tio neniun mirigos: al tio nin kutimigis s-ro Witteryck.|[[Belga Esperantisto]] n.21 (jul 1910)}} == Fotogalerio == <gallery widths="200" heights="200"> Dosiero:Mieke Bens en 2018.jpg|{{centre|[[Mieke Bens]]}} Dosiero:Arie Bouman en 2018.jpg|{{centre|[[Arie Bouman]]}} Dosiero:Nicolas de Buyl en 2018.jpg|{{centre|[[Nicolas de Buyl]]}} Dosiero:Ivo De Keyzer en 2018.jpg|{{centre|[[Ivo De Keyzer]]}} Dosiero:Marc Cuffez en 2018.jpg|{{centre|[[Marc Cuffez]]}} Dosiero:Martin Decaluwe.jpg|{{centre|[[Martin Decaluwe]]}} Dosiero:André Demarque en marto 2019.jpg|{{centre|[[André Demarque]]}} Dosiero:Bart Demeyere en 2018.jpg|alt=Bart Demeyere|{{centre|[[Bart Demeyere]]}} Dosiero:Valère Doumont en 2018.jpg|alt=Valère Doumont|{{centre|[[Valère Doumont]]}} Dosiero:Paul Hotterbeekx en 2018.jpg|{{centre|[[Paul Hotterbeekx]]}} Dosiero:Nicky Janssen.jpg|alt=Nicky Janssen|{{centre|[[Nicky Janssen]]}} Dosiero:Iwona Kocieba en 2018.jpg|alt=Iwona Kocięba|{{centre|[[Iwona Kocięba]]}} Dosiero:Bernard-Regis Larue en 2018.jpg|alt=Bernard-Regis Larue|{{centre|[[Bernard-Régis Larue]]}} Dosiero:Barbara POTERUCHA en 2018.jpg|{{centre|[[Barbara Poterucha]]}} Dosiero:Vladimir Ronin en 2018.jpg|{{centre|[[Vladimir Ronin]]}} Dosiero:Jean-Pol Sparrenberg en 2018.jpg|{{centre|[[Jean-Pol Sparrenberg]]}} Dosiero:Griet Symoens.jpg|{{centre|[[Griet Symoens]]}} Dosiero:AnneTilmont en decembro 2018.jpg|{{centre|[[Anne Tilmont]]}} </gallery> <!--== Referencoj == {{Referencoj}} --> == Eksteraj ligiloj == <!--Kiel tiuj ligiloj rilatas al la listo? Aŭ: al kiu listero ili apartenas? Rilatas al unu el la agadoj de menciitaj esperantistoj en la listo. --> * [http://www.vrede.be/eo Vrede vzw en Esperanto] * [http://eo.globalvoices.org Global Voices en Esperanto] * [https://www.naturamikaro.net/ Esperanta Naturamikaro] * [https://eo-naturamikaro.webnode.nl/ Naturamikoj kaj Verdaj Vojoj] [[Kategorio:Listoj de esperantistoj laŭ nacieco|Belgio]] [[Kategorio:Ĝermolisto de esperantistoj|Belgaj]] [[Kategorio:Belgaj esperantistoj]] afw8tbo2r6mv7kwu60m23z8grep5h52 0 213600 9494417 9066368 2026-10-16T12:09:49Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9494417 wikitext text/x-wiki {{Informkesto kantisto | nomo = Prince | dosiero = Prince by jimieye.jpg | priskribo de dosiero = Prince en 2007 | grandeco de dosiero = | larĝa dosiero = | fono = soloa kantisto | naskonomo = Prince Rogers Nelson | alie nomata = | kromnomo = | naskiĝo = [[7-a de junio]] [[1958]] | morto = [[21-a de aprilo]] 2016 | deveno = {{Flago|Usono}} [[Minneapolis]], [[Minnesota]], [[Usono]] | instrumento = [[Voĉa muziko]], [[gitaro]], [[basgitaro]], [[kontrabaso]], [[piano]], [[klavarinstrumento]], [[drumo]], [[frapinstrumento]] | tipo de voĉo = | ĝenro = [[Popmuziko]], [[rokmuziko]], [[R&B]], [[funkmuziko]] | profesio = [[Kantverkisto]], [[muzikisto]], [[aktoro]] | aktivaj jaroj = [[1978 en muziko|1978]] – 2016 | eldoninto = [[NPG Records|NPG]], [[Columbia Records|Columbia]], [[Universal Records|Universal]], [[Arista Records|Arista]], [[Paisley Park Records|Paisley Park]], [[Warner Bros. Records|Warner Bros.]] | parencaj temoj = [[The Revolution]]; [[Wendy and Lisa]]<br />[[New Power Generation]]<br />[[The Time (muzika grupo)|The Time]]; [[Morris Day]]<br />[[Sheila E.]]<br />[[Kate Bush]]<br />[[Vanity 6]]; [[Apollonia 6]]<br />[[Mazarati]]<br />[[The Family]]<br />[[94 East]]<br />[[Madhouse]]<br />[[Jill Jones]]<br />[[Candy Dulfer]]<br />[[Támar]]<br /> | ttt = [http://www.3121.com/ Prince] | nuntempaj membroj = | antaŭaj membroj = | signifa instrumento = |kesteroj= {{Informkesto homo |subŝablono=jes }} }} '''Prince Rogers NELSON''' (naskiĝis la [[7-an de junio]] [[1958]] en [[Minneapolis]], [[Minnesota]], mortis la [[21-an de aprilo]] [[2016]] en Chanhassen, antaŭurbo de Minneapolis<ref>[http://orf.at/stories/2336093/ Anonco ĉe orf.at]</ref><ref>Yolanda Monge kaj Fernando Navarro, ''Muere Prince, icono del pop'', [[El País]], Madrido, [[21-an de aprilo]] [[2016]], [http://cultura.elpais.com/cultura/2016/04/21/actualidad/1461258202_723790.html]</ref>) estis usona muzikisto, komponisto, muzikproduktisto kaj kantoverkisto. Liaj gepatroj konatiĝis en la bando ''„The Prince Rogers Trio“'', en kiu John L. Nelson estis ĵazo-pianisto kaj la patrino Mattie Shaw kantis. Ili geedziĝis en 1956 kaj divorcis en 1965. Prince estis nomita laŭ tiu bando. Li havas unu fratinon Tika Evene Nelson („Tyka“, 1960). Ekzistas pliaj duonfratoj kiel ''Sharon Nelson'', ''Lorna Nelson'' (1943 - 2006), ''John R. Nelson juna'' kaj ''Duane J. Nelson''. Prince estis en geedzeco inter 1996 kaj 2000 kun la dancistino ''Mayte Jannell Garcia''. En 1996 naskiĝis ilia filo, sed vivis nur sep tagojn. En 2001 li geedziĝis kun Manuela Testolini, dungito de sia entrepreno "Paisley Park Records". Ili divorcis en [[2006]]. Prince ekde 2001 estis sekvanto de [[Atestantoj de Jehovo]]. Li kaŝis kaj ne komentis sian privatan vivon. == Muzika biografio == Prince estis unu el la plej sukcesaj kaj influaj muzikistoj de la 1980-aj kaj 1990-aj jaroj. Li kuraĝa miksis diversajn muzikajn ĝenrojn de sia epoko kaj estis internacie tre sukcesa. Li ekmuzikis en aĝo de 12 jaroj kun sia lerneja amiko André Cymone en diversaj lernejaj bandoj. Li aperigis en [[1978]] la debutan albumon ''For You''. Ĉiuj instrumentoj, tekstoj, melodioj venis de li. La albumo ne estis sukceso. Lia kvina albumo ''1999'' aperis en 1982 kaj portis la nomon ''Prince and the Revolution''. Tiu albumo alportis por li la komercan trarompon en Usono. Oni vendis 3 milionojn da ekzempleroj de la albumo kaj la kantoj "1999", "Little Red Corvette", "Delirious" aperis sur pintoj de la ŝlagrolistoj. La internacian sukceson alportis en 1984 la albumo "Purple Rain" kaj la samnoma filmo. Oni vendis 10 milionojn da ekzempleroj de la albumo. Li muzikis inter 1990 kaj 1995 sub nomo ''The New Power Generation'', poste kiel ''The artist formerly known als Prince (TAFKAP, la artisto iam nomita Prince)'', sed la iama sukceso ne ripetiĝis. Li reakiris - post finiĝo de la kontrakto kun [[Warner Bros]] la 31-an de decembro 1999 - en 2000 la nomon ''PRINCE''. Li fondis en 2001 la [[NPG Music Club]], per kiu li disvastigis, vendis sian muzikon tra la [[interreto]]. Li estis tiuterene pioniro. La klubo estis fermita en julio de 2006. == Diskaro == === Albumoj === * 1978 - ''For You'' * 1979 - ''Prince'' * 1980 - ''Dirty Mind'' * 1981 - ''Controversy'' * 1982 - ''1999'' * 1984 - ''Purple Rain'' (Muziko el filmo ''Purple Rain'') * 1985 - ''Around The World In A Day'' * 1986 - ''Parade'' (Muziko el filmo ''Under The Cherry Moon'') * 1987 - ''Sign 'O' the Times '' * 1988 - ''Lovesexy'' * 1989 - ''Batman'' * 1990 - ''Graffiti Bridge'' (Muziko el filmo ''Grafitti Bridge'') * 1991 - ''Diamonds And Pearls'' * 1992 - [[Dosiero:prince symbol.svg]] * 1993 - ''The Hits / The B-Sides'' * 1993 - ''The Hits 1'' * 1993 - ''The Hits 2'' * 1994 - ''Come'' * 1994 - ''Black Album'' * 1995 - ''The Gold Experience'' * 1996 - ''Chaos And Disorder'' * 1996 - ''Emancipation'' * 1998 - ''Crystal Ball / The Truth / Kamasutra'' * 1999 - ''The Vault... Old Friends 4 Sale'' * 1999 - ''Rave Un2 The Joy Fantastic'' * 2001 - ''The Very Best Of'' * 2001 - ''The Rainbow Children'' * 2002 - ''One Nite Alone...'' * 2002 - ''One Nite Alone... Live!'' * 2003 - ''N.E.W.S'' * 2004 - ''Musicology'' * 2006 - ''3121'' * 2006 - ''Ultimate'' * 2007 - ''Planet Earth'' (aperigoj tra NPG-Music-Club): * 2001 - ''Rave In2 The Joy Fantastic'' * 2003 - ''Xpectation'' * 2003 - ''C-Note'' * 2004 - ''The Chocolate Invasion'' * 2004 - ''The Slaughterhouse'' (The New Power Generation): * 1993 - ''Gold Nigga'' (ĉefa voĉo de Tony M.) * 1995 - ''Exodus'' (ĉefa voĉo de Sonny T.) * 1998 - ''Newpower Soul'' (ĉefa voĉo) === EP === * 1989 - ''The Scandalous Sex Suite'' * 1990 - ''New Power Generation Remixes'' * 1991 - ''Gett Off Remix EP'' * 1991 - ''Cream Remixes'' * 1992 - ''My Name Is Prince Remixes'' * 1992 - ''7 Remixes'' * 1994 - ''The Beautiful Experience'' * 1994 - ''Letitgo Remixes'' * 1994 - ''Space Remixes'' * 1995 - ''The Good Life Remixes'' (The New Power Generation) * 1998 - ''Come On Remixes'' (The New Power Genereation) * 1999 - ''1999 – The New Master'' * 1999 - ''The Greatest Romance Ever Sold Remixes'' == Esperantigo == * [https://web.archive.org/web/20250218000812/https://kantaro.ikso.net/vin_egalas_neni Vin egalas neni'] == Notoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo}} [[Kategorio:Usonaj kantistoj]] [[Kategorio:Usonaj gitaristoj]] [[Kategorio:Popkantistoj]] [[Kategorio:Ritmenblusaj kantistoj]] [[Kategorio:Usonaj aktoroj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj la 7-an de junio]] [[Kategorio:Mortintoj la 21-an de aprilo]] 1ra18mi71ykkmi57zn1e2416h7t8jn0 0 215361 9494717 9453287 2026-10-17T10:22:50Z Sj1mor 12103 9494717 wikitext text/x-wiki <div style="border:solid #999 1px; background:#F8F8F8; width:70%; padding:1em; margin:1em auto 1em auto"> ''Tiu ĉi artikolo estas [[Vikipedio:ĝermo|ĝermo]]j pri [[planlingvo]]j. Movu unufrazajn artikolojn pri planlingvoj en tiun ĉi paĝon metante [[Vikipedio:alidirektilo|alidirektilo]]n. Se vi volus partigi en apartan artikolon, partigu aldonante minimumajn informojn.'' </div> == Artaj kaj fikciaj lingvoj == === Amaubo === <!--{{Unua|kat=ne}}-->[http://www.angelfire.com/wizard/conlang/amaubo.html Amaubo] estas [[arta lingvo]] kreita de [[Chris Merck]] kun luda celo por simuli lingvon de [[druido]]j en [[rolludo]]. Ĝia gramatiko estas tre simpla kaj tre simila al Esperanto. Ĝia vortordo estas SVO. La ĉefa karaktero de ĝi estas ne uzi spacon inter la vortoj. Ŝajne la lingvo ne estas kompleta sed, ĉar ĝi havas nur ludan celon, la kompleteco ne estis dezirata. === De Roger Kuiper === ==== Crodisonian ==== [https://web.archive.org/web/20040630160349/http://www.angelfire.com/scifi/mta/chrodisonianindex.html Chrodisonian] estas fantazia projekto de [[marso (planedo)|marsa]] arta lingvo de [[Roger Kuiper]] ankoraŭ ne finita. La lingvo uzas grekajn kaj latinajn literojn, kaj ĝia fonologio estas tre influita de la angla. ==== Kzinti ==== [https://web.archive.org/web/20030621164359/http://www.angelfire.com/scifi/mta/kzintindex.html Kzinti] estas [[fikcilingvo]] kreita de Roger Kuiper. La projekto ankoraŭ ne estas kompleta. La lingvo estis kreita por roluloj Kzinti, kreitaj de [[Larry Niven]] por [[Star Trek]]. Ĝi havas propran [[alfabeto]]n. Specimeno uzante la latinajn literojn, [[Genezo]] 1:1: G'cu zhu lidjza zhu L'iz' grrrez' zhu Veldte, kukamosw, zhu faapa yahughnost'ss zhu 'er'th. (Pli troveblas ĉe la retpaĝo.) ==== Rhan ==== [https://web.archive.org/web/20040503012441/http://www.angelfire.com/scifi/mta/rhanindex.html Rhan] estas unu el la artaj lingvoj kreitaj de Roger Kuiper. Estas malmultaj informoj pri ĝi, ĉar la projekto jam ne estas finita. ==== Talcas ==== [https://web.archive.org/web/20031218212556/http://www.angelfire.com/scifi/mta/talcasindex.html Talcas] estas unu el artaj lingvoj kreitaj de Roger Kuiper al iu fikcia "[[Popolo de Dio]]". La projekto ankoraŭ ne estas finita kaj ne estas multaj informoj pri ĝi, ŝajne la lingvo celas esti fono de iu [[rolludo]]. === De signaturo F.-F. === ==== Aawaaniaan ==== Aawaaniaan estas arta lingvo kreita de signaturo Kimberlée Anne-Marie Elisabeth Von Fackenthall-aus-Frohnleiten. [[Patro nia]]: Ahwwhoon' didi waasmaayaa'. Naasem' ash maasoon', / keekee' maalu'umaa, / Neewee' aanaamm' aankaa'mi saaf waasmaayaa', haawaa' laa soonkaaf' waalaa', / waaboonaam' beesheem' , weekaam' waaf baaloo'-boonaam, waylaa' telaan' mesoonoon', / ellaa' woowesh' meteesh'. / Almeen'. ==== Aphtesalon ==== Aphtesalon estas planlingvo kreita de signaturo Kimberlée Anne-Marie Elisabeth Von Fackenthall-Aus-Frohnleiten (eble plumnomo). Eble [[apriora lingvo]] kaj persona arta lingvo. [[Patro Nia]]: Noti Peksipu, ksipsithep'soli, ksipi' fethu manipsi', vinepsipa'lu tem'pa, papthepsikra'ni pu'tha, seno kranethi' kas pe'tho epsoli', kresopolipsi' vanusipsanus, oligranipso'thi noti tressipsime'this psi'tha kis oligranipsothim'pi, gapi'thi noti nenosoffi'ksi pethipeksi', ksis pandothi' feso'then, Ameni. ==== Betebet ==== <!-- Betebeto -->Betebet estas [[planlingvo]] proponita de [[Kimberlée Anne-Marie Elisabeth Von Fackenthall-Aus-Frohnleiten]], ĝi estas parte bazita sur la [[korea lingvo]], eble estas luda persona [[arta lingvo]]. [[Patro Nia]]: Buun Bekidits, birbin bal Dinaninan, / asir akbinbaal juubl, / senbinbakl jakbidibi hongl, / hapbindlbun bandin ponapun, / janBusunl pon anpo jublDinaninan pangl, / mohomgin apap jonijinl kapapin, / ponabamhoml dok mossinl binglbim; joppa nossinl bojibonlbim, / dobammadl johonhan nap danpanlban, / pun ampopanan jakadlmin. / Ammon.<!-- == Eksteraj ligiloj == jkvf@adelphia.net --> ==== Topong ==== Topong estas unu el [[artaj lingvoj]] kreitaj de [[Kimberlée Anne-Marie Elisabeth Von Fackenthall-aus-Frohnleiten]]. Ŝajne la lingvo estas kreita por simili al [[orientaj lingvoj]]. Ne estas pliaj informoj pri ĝi. [[Patro Nia]]: Sim Arahng, Poheng Ateng, / Chunai yemginging / fao yat in yen sileng / fao jung sobong / mung gatjong si mung Ateng / sao mut idong chungimai-imai / salumeng mut ching chensai, / simut salumeng chensai chingai. / Baojong jing mut pawn / nak bijeling mut solongam / Ameng == A == === Adawa === Adawa estas planlingvo (eble [[fikcilingvo]]) proponita de [[Bruce Foerster]]. Ĝia celo estas kombini esprimkapablon el kelkaj malsamaj lingvoj ĉefe la [[keĉua lingvo|keĉua]], [[kinjarŭanda lingvo|kinjarŭanda]], [[kimra lingvo|kimra]] kaj [[araba lingvo|araba]] por esprimi la vastan atingpovon de homa penso kaj sentoj. Ĝi havas sistemon de emociindikaj vortetoj. === Altuta lingvo === Altuta lingvo estas [[internacia planlingvo]] kreita de [[Belgio|belga]] [[katolikismo|katolika]] [[monaĥo|monaĥino]] [[Clémence Ternest]] en 1951. Ĝi estas [[naturalisma planlingvo]] bazita sur la [[latinidaj lingvoj]], sed kun skema [[derivado]] kaj specialaj [[sufikso]]j por indiki [[vortkategorio]]jn. === Anglo-Lato === Anglo-Lato (Anglo-Lat) estas internacia planlingvo proponita de [[Robert Monteiro]] aŭ MONTERO en 1967. Ĝi estas [[kompromisplanlingvoj|kompromisplanlingvo]] kaj baziĝas sur la [[angla lingvo|angla]] kaj la [[hispana lingvo]]. Skizo pri la projekto aperis en revuo ''[[Quinto Lingo]].'' Tiu ĉi planlingvo estas klasifikebla kiel hispanangla kompromisa lingvo. Ĝia aŭtoro, Robert Montero, estas el [[Kolombio]] kaj translokiĝis al Usono<ref>[[Bernard Golden]]. [[Boletín]] n245 (maj 1981)</ref>. Malsame al Esperanto, la tempverboj finas per -t, ne per -s. En Anglo-Lat la akuzativo kutime ne estas markita, kaj pro tio la objekto devas sekvi la verbon same kiel en la angla. Tamen, kelkfoje la prepozicio ''a'' (simile al [[Hom-Idyomo]]) estas uzata: *Mi amat a miu sposa. (Mi amas mian edzinon). *Nosu mater amat a nos multi. (Nia patrino amas nin multe). *A kien vidit se? (Kiun vi vidas) Montero nenie en siaj gramatikaj klarigoj pri Anglo-Lat pritraktas la uzon de ''a'' antaŭ rektaj komplementol, kiuj estas personoj. === Atlo-Greka === Atlo-Greka estas planlingvo proponita de [[Edward Field]] en 2004. Ĝi estas bazita en malnova [[greka lingvo|greka]], malnova [[egipta lingvo|egipta]] kaj malnova [[kripra lingvo]]. Eble ĝi estas luda persona arta lingvo. == D == === Dastmen === Dastmen (dastmene: ''Dactmen'') estas [[internacia helplingvo]] konstruita de Juan M. Jiménez Noguera de 1984 ĝis 2005. * [http://www.dastmen.com www.dastmen.com] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210303193739/http://www.dastmen.com/ |date=2021-03-03 }} * [http://www.galeon.com/dactmulusma-es/index.htm Dactmu Lušma] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070310214905/http://www.galeon.com/dactmulusma-es/index.htm |date=2007-03-10 }} * [http://www.webcitation.org/query?id=1256522857617392&url=es.geocities.com/dastmen] <!--*[http://www.langmaker.com/db/Dastmen Langmaker.com] "Reguligita de Dactmu Hrekrađja", laŭ antaŭan ŝablonon, sed ĉu fonto? --> === D'lateequ === [http://www.projectsed.cjb.net/ D'lateequ] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080310063004/http://www.projectsed.cjb.net/ |date=2008-03-10 }} estas [[arta lingvo]] de [[fikcia mondo]] [[Teequ]]. Ĝi havas tre belan kaj interesan [[skribsistemo]]n, eble inspirita en [[stenografio]], sed sen zorgo pri rapideco. === Dorluliz === [https://web.archive.org/web/20020311183102/http://www.geocities.com/Tokyo/Pagoda/5961/lingvoj.HTM Dorluliz], la "[[lingvo]] de [[drako]]j", estas [[arta lingvo]] kreita de anonimulo eble kun ludaj celoj. La projekto estas nekompleta kaj ŝajne forlasita. Interese estas [[pronomo]]j, klasifikitaj en "drakaj" kaj "ne-drakaj": dok = [[vi]] (drako), dokl= [[vi]] (nedrako). === Dutalingue === Dutalingue estas [[esperantidoj|esperantido]] proponita de idisto [[Alphonse Duthil]] (Dutil?) (kiu naskiĝis en 1876) en 1908. Dutalingue, vere, estas unua "idido", t. e., unua provo reformi [[Ido]]n. La aŭtoro ankaŭ proponis [[optezo]]n. Ĝi ricevis bibliotekan klasifikon 413.4 "1908" de [[Biblioteko Butler]]. == E == === E2 === [http://www.langmaker.com/db/mdl_e2.htm E2] estas esperantido proponita de ulo kiu nomas sin Sindelka en 2003. Ĝia celo estas plinormigi kaj simpligi [[Esperanto]]n. === Eklekta === Eklekta aŭ Eklektu (ne konfuzu je [[Eklektu]] proponita de [[Herman Miller]]) estas planlingvo kreita de [[Otto Jespersen]] en 1907, sed ne publikita, eble estas praformo de [[Novialo]]. Oni konas ĝin nur per studo farita de [[Richard Berger]] en 1927 en revuo. Nombroj 1–10: ''ek, du, tri, tcar, pent, hok, sept, pat, nov, deg'' === Ekstra lingvo === Ekstra lingvo, Extra lingua aŭ Extra-lingua estas planlingvo proponita de [[A. Miller]] en 1918. Ĝi estas [[kompromisplanlingvoj|kompromisplanlingvo]] inter la angla kaj latinidaj lingvoj. ===Eŭlalio=== Eŭlalio (Eulalia) estis planlingvo publikigita de iu Skrabec en [[Gorizia]] 1909. Specimeno: ''Patre noijo, quo éna vi iei celoi, sanctificáolue ie nómine tóje'' (Patro nia, kiu estas en la ĉielo, sanktigita estu via nomo). === Eŭlingvo === Eŭlingvo (Eulingua) estas [[eŭroklono]] kreita de [[Joachim Henriksson]] bazita sur [[latina lingvo]] kun influoj de la [[angla lingvo|angla]] kaj la [[hispana lingvo]]. === Eŭropa lingvo (Foddik) === Eŭropa lingvo (''European'') estas internacia planlingvo proponita de ''Robert Foddik'' el [[Utrecht]], [[Nederlando]], en 1931. La aŭtoro poste transiris al [[Interlingvao]]. == F == === Farlingo === [http://farlingo.narod.ru/ Farlingo]) estas esperantido proponita de [[Vladimir Farber]] kaj [[Matvei Farber]] el [[Rusio]] en 2001. Tio projekto estas kreita por perkomputila traduko kiel peranto inter [[planlingvoj]] kaj naturaj lingvoj. Ĝi uzas nur simbolojn de [[Usono|usona]] [[klavaro]]. === Fraternitato === Fraternitato (''Fraternitat'', «Frateco» en [[kataluna lingvo]]) estas [[internacia planlingvo]] proponita de Del Monaco en 1912. Ĝi estas projekto tre simila al [[Romanaï]]. Eble estas [[eŭroklono]]. === Frendo === Frendo estas [[kompromisplanlingvoj|kompromisplanlingvo]] inter la [[angla lingvo|angla]] kaj [[hispana lingvo]] proponita de kataluno [[Alonso Churruca]] en 1966. Nombroj (1-10): ''una, dua, tria, kua, kuina, sesa, septa, okta, nua, dela'' ;Bibliografio * Churruca, A: ''Frendo. Ensayo sobre una lengua universal''. Tarrega: 1973 == G == === Gavlensolalio === Gavlensolalio aŭ Gavlensolalie estis adapto de [[pazigrafio]] Gavlensografio kiel internacia planlingvo farita de [[H. Von Gablenz]] el [[Leipzig]] tiam en [[Pollando]]. Gavlensografio estis proponita en 1856 kaj Gavlensolalio en 1860. Tre eble estas [[apriora lingvo]]. == H == === Hänäthlîêr === [http://hanathlier.tripod.com/index.html Hänäthlîêr] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20071009002629/http://hanathlier.tripod.com/index.html |date=2007-10-09 }} estas [[fikcilingvo]] bazita en [[Sindarin]]. Ĝia fonetiko estas tro influita de la [[angla]]. La projekto ŝajnas nekompleta. Ekzemploj: * än tâsh : ''Kiel vi fartas?'' * Oyen tenäe tash : ''Mi fartas bone'' * ''ämeäl'' : Dankon == I == === Ialo === Ialo estas internacia planlingvo proponita de [[Henry Frome Jolin]] el [[Doylestown]], [[Usono]], en 1938. === Ilianóre === [http://webperso.mediom.qc.ca/~extrudex/lang.html Ilianóre] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070807072054/http://webperso.mediom.qc.ca/~extrudex/lang.html |date=2007-08-07 }} estas unua [[arta lingvo]] kreita de [[Jeff Smith]] en 1999 por [[mikronacio|fikcia lando]] ''Scéaldings'', kun klara influo de [[lingvo]]j de [[J.R.R. Tolkien]]. La projekto restas nekompleta. === Interlango === Interlango (InterLang) estas planlingvo proponita de [[Douglas Green]], [[Kristian Jarventaus]] kaj [[Kevin Albrecht]] en 2003. Ĝi estas propono de skriba lingvo por [[interreto]]. === Interlingvo de DLT === Interlingvo de DLT estas modifo de Esperanto por igi ĝin pli taŭga por utili kiel interlingvo de [[maŝina tradukado|aŭtomata traduk]]-sistemo ''[[Distribuita Lingvo-Tradukado]]'' aŭ ''Malcentra Traduksistemo'' kreita en 1983 de laborantoj de nederlanda firmao ''[[Buro voor Systeemontwikkeling]]''. === Internacia Lingvo === Internacia Lingvo estas [[apriora lingvo|apriora]] planlingvo proponita de [[Johann Michael Schmid]] (1767-1821) en [[Germanio]] dum la komenco de 19-a jarcento kaj tuj forgesita. Tre eble estis nur [[pazigrafio]]. === Ïpetas === [https://web.archive.org/web/20030415223026/http://www.geocities.com/zipola85/ipet/ipet.htm Ïpetas] estas unu el [[artaj lingvoj]] kreitaj de [[Tuomo Sipola]], kiu ankaŭ kreis [[Esei]]on. Ĝi estas bazita sur [[keltaj lingvoj]]. Ĝi havas 3 [[deklinacio]]jn, male, la [[verbo]] estas multe tre simpla. La projekto ŝajnas nekompleta. == K == === Kordron === [http://www.langmaker.com/kordron.htm Kordron] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20071212005544/http://www.langmaker.com/kordron.htm |date=2007-12-12 }} estas [[arta lingvo]] kreita de anonimulo. Ĝi estas tre simpla projekto, ĝia [[apriora lingvo|apriora]] [[vortprovizo]] havas nur 70 [[vorto]]jn. Ŝajne ĝi estas elemento al [[rolludo]]. === Kosmolingvo === Kosmolingvo (Cosmolingvia) estas [[apriora lingvo|apriora projekto]] de internacia planlingvo kreita en 1927 aŭ 1929 de '''Samuel Horowitz''', el [[Krakovo]], [[Pollando]]. Ĝi estas unu el "[[kosmaj planlingvoj]]". Eble la projekto restis nefinita. == L == === Lasonebr === Lasonebr estas planlingvo proponita de la svedo [[A. Nilson]] en 1897, kiu ankaŭ proponis [[Central Dialekt]]. Lasonebr estas bazita sur la klasika [[hebrea lingvo]]. Ĝi ricevas la bibliotekan klasifikon 417.924 laŭ [[Biblioteko Butler]]. === Latalmish === <!--Latalmiŝo-->Latalmish estas planlingvo proponita de [[Ian Burleson]] en 2004. === Lingua European === ''Lingua European'' estis planlingvo, fakte [[volapukido]], proponita de la nederlandano [[Bonto van Bijlevelt]] en [[1898]]. La aŭtoro, antaŭe [[volapukisto]] kaj daŭre [[volapukologo]], en [[1903]] iĝis adepto de [[Idiom Neutral]] kaj ne plu disvastigis siajn konceptojn pri ''Lingua European''. :Vidu ankaŭ aliajn planlingvajn projektojn nomitajn ''"[[European]]"''. === LinGuNUx === [http://lingunux.free.fr LinGuNUx] (''Lux,'' abrevie) estas planlingvo fare de Christian Isidore Angelliaume (2002). Ŝajne, la lingvo estas publikigita dum GPL permesilo. Ĝi estas lingvo kun mutacio: la "~e" de la substantivo ŝanĝiĝas en la "~o" en la akusativo, kaj "~a" de la adjektivo en "~u". La leter-pivoto estas "i". Ĉiuj radikoj baziĝas unue sur ia io aŭ ŝtato. Aktuale, studo eniras kun uzado de unusilaboj tiamaniere ke la lingvo povas al si esti etimologie unueca, memsufiĉa. === Lingvo internacia === Lingvo internacia (''Lingua Internacional'' aŭ ''Lingva International'') estas projekto de [[Adam Zakrzewski]] por "plifortigi" Esperanton. Inspirita de Esperanto en la [[gramatiko]] kaj de [[Nov Latin]] por la [[vortprovizo]]. Ne akceptas [[ĝermanaj lingvoj|ĝermanajn]] radikojn, nur [[latinidaj lingvoj|latinidajn]]. Plejparto de partoj de diskurso estas neŝanĝeblaj. Nombroj (1-10): un du tri kar kin ses set ok non dez. === Llegisia === [http://www.mindspring.com/~jimhenry/caligo/lle-lang.txt Llegisia] ([https://web.archive.org/web/20060113210427/http://www.mindspring.com/~jimhenry/caligo/lle-lang.txt arkivigita 2006-01-13]) estas projekto de planlingvo, tre eble fikcilingvo, proponita de [[Jim Henry]] en 1996. Pronomoj estas priskribitaj de aŭtoro kiel ''pretty cool'', "sufiĉe ĉarmaj", li diras ke la verba fleksio estas "ne multe fantazia", ktp. Eble la plej kreiva parto de la lingvo estas la du [[genro]]j: aferoj tuŝeblaj kaj netuŝeblaj, kiu memorigas kelkajn indiĝenajn lingvojn, sed ŝajne estas influita de la [[angla|anglalingvaj]] klasoj "kalkuleblaj" kaj "nekalkuleblaj". La vortordo estas [[OVS]], la vortprovizo estas apriora. == M == === Maldekan === [https://web.archive.org/web/20010725223933/http://karljahn.tripod.com/lang/Maldekan.htm Maldekan] estas [[arta lingvo]] kreita de Karl Jahn en 2000. Interese, la [[kazo]]j estas indikataj per [[prefikso]]j: * [[nominativo]]: 0- * [[akuzativo]]: wu- * [[dativo]]: a- * [[ila kazo]]: ni- * [[kominativo]]: o- La projekto ŝajnas nekompleta. ===Mineng=== Mineng estas esperantido, proponita en 2004 de [[usono|usonano]], kiu uzas la pseŭdonimojn ''tli-ze, cyrax'' kaj ''ketaen.''<!-- retadreso de la artikolhistorio: http://www.xanga.com/home.aspx?user=billycommunist --> === Monglingo === Monglingo au Mongling estas planlingvo proponita de H. Littlewood en 1947. Ekzemplo: * Ling et top pi-ken ad ploi il klar top bon. :''La lingvo plej facila por lerno estas klare la plej bona.'' ;Bibliografio * H. Littlewood: ''Vers un instruction lingual plu rational'' (Inst. Occ, Chapelle 1947) 12 pp === Mul === [https://web.archive.org/web/20020104125113/http://www.geocities.com/mikeheavy/ '''Mul''' aŭ '''Monosyllabic Universal Language'''] (unusilaba universala lingvo) estas planlingvo proponita de Mikeheavy, kiu ankaŭ kreis [[Novesperant]]. La propono estas iom malneteca. Ĝi estas bazita el [[ĝermanaj lingvoj]]. Ĝiaj principoj estas: *Esti maksimume unusilaba, kaj facila por lernado, parolado, komprenado kaj uzado *Havi minimuman gramatikon, vortprovizon, kaj kvanton da [[verbo]]j *Havi verbojn sen [[aspekto]], [[persono]], [[nombro]] aŭ [[genro]] *Uzi modajn vortetojn, kiuj povus modifi la signifon de [[vorto]], [[klaŭzo]] aŭ [[frazo]] *Esti bazita ĉefe sur ĝermanaj lingvoj, precipe sur la [[angla]], [[germana]] kaj [[nederlanda lingvo]]j, sed havi elementojn ankaŭ de la [[gotika lingvo|gotika]], [[saksa lingvo|saksa]] kaj [[norvega lingvo]]j Ĝi havas alternativan alfabeton. Nombroj 1–10: een, du, dree, faar, feef, zek, sef, oot, naan, seen. === Mundial === Mundial estas projekto de [[Francisko Valdomiro Lorenz]] kreita antaŭ 1930 bazita en ideoj de [[René de Saussure]]. Oni ne konas pliajn detalojn: ĝi ne estas publikigita ĉar ĝia aŭtoro en 1930 aliĝis al [[Nov-Esperanto]]. == N == === Neo-latino === Neo-latino (ne konfuzu al [[Neolatino]]) estas planlingvo proponita de [[Sven Lundstöm]] en [[Milano]] 1928. Evidente, ĝi estas bazita sur [[latina lingvo]]. === Novam === Novam estas esperantido proponita kiel internacia planlingvo en [[Parizo]] 1928 de [[ido|idisto]] [[G. Touflet]]. Ĝi havas fortan influon de [[Novialo]]. Unuaj versoj de [[patro nia]]: ''Patro nia que es nel sieli, vua nomo santificeveu, vua regno adveneu, vua volo fareveu sur il tero quale nel sielo''. === Nove-latina === Nove latina estas [[modifita latino]] proponita de [[J. van Diemen]] en 1921. ===Novilatin === '''Novilatin''' estas lingvo proponita de Beermann en 1895 kaj reproponita en 1907. Eble estas frua Eŭroklono. Specimeno: Il sól fulgi. Il noct sequi il die. Il lun da luce in noct. === Novesperant === [https://web.archive.org/web/20091022023947/http://geocities.com/mikeheavy/novesperant.html Novesperant] estas esperantido kreita de Mikeheavy, kiu ankaŭ kreis [[Mul]]. Ĝi estis proponita ĉirkaŭ 2000, kaj ŝajne estas malneto. Principoj: * la substantivoj ne finiĝas per -o, escepte se neeblas la prononco * ne estas kazoj, escepte al pronomoj, se necese * la radiko de la verbo indikas la prezenton * estas nedefina artikolo E * pluralo estas farita per -(o)s * adjektivoj ne varias * akcento sekvas la francan lingvon * ''sc'' oni prononcu /ŝ/ * Ne estas diakritikoj, do ''ch'' = /ĉ/ * "kv" estu anstataŭigita de ''ku.'' Kvar estas ''kuar'' (kŭar), kvin estas ''kuin'' (kŭin). * la sufikso -ej- estu anstataŭigita de ''-esc-'' /eŝ/ * j estu anstataŭigita de ''y,'' kaj ĝ de ''j'' Ekzempleto: * mi ne pov trovi mi automobil. : ji est en la automobilesh. :''mi ne povas trovi mian aŭtomobilon.'' :''ĝi estas en la aŭtomobilejo.'' === Nuvo-Volapük === Nuvo-Volapük estas [[volapukidoj|volapukido]] proponita de [[August Kerckhoffs]] en 1887. Ĝi estas pli simila al eŭropaj etnolingvoj kaj enkondukis analitikan fleksion kaj firman vortordon. La projekto ricevis la klasifikon 414.2 "1887" KER de [[Biblioteko Butler]]. === Nyo'fa === [https://web.archive.org/web/20021007162815/http://www.geocities.com/sinsolent/nyofa.html Nyo'fa] estas [[arta lingvo]]. Ĝia vortordo estas [[VSO]] aŭ [[VOS]]. La morfologio estas fantazia kaj vortprovizo, apriora. Ekzemploj: * kacfq nyo'fa – ''mi parolas Nyo'faon'' * poss~i flh nulh – ''vi legas libron hejme'' * cosfl kucfb flh tupt – ''mia hejmo estas granda'' == P == === Panlingvo === Panlingvo estas la nomo de minime du planlingvaj projektoj. Un, ''Panlingua'' ([[Biblioteko Butler]]: 418 “1938”), estas [[aposteriora lingvo|aposteriora]] planlingvo proponita de Harve en 1938. La alia Panlingvo estas projekto de [[modifita latina]] proponita de [[Léonard Weber]], [[Lvovo]], 1938. === Progresita Angla === Progresita Angla aŭ Advanced English estas planlingvo proponita de [[Pascal A. Kramm]] en 2004. Ĝi estas nur la [[angla lingvo]] skribata fonetike per [[Internacia Fonetika Alfabeto]] laŭ la moderna prononco de [[Usono]]. Ŝajnas esti sen rilato al [[Baza angla]]. == R == === Reformita interlingvao === [[Adolf Fritzsche]] proponis, komence de 20-a jarcento, tre modernitan latinon kiel internacia lingvo, bazita sur la [[latino sen fleksio|interlingua]] de [[Giuseppe Peano]]. Malgraŭ tio, li konservis la gramatikajn [[genro]]jn kaj [[konjugacio]]n bazita sur [[latinidaj lingvoj]]. La projekto estis citita en [[Manifesto de Interlingvao]]. === Romano (planlingvo) === Romano aŭ Linguo romane universale estas planlingvo bazita sur latina lingvo proponita de Slonimski en [[Varsovio]] 1910. Ĝi estas praformo de [[Neoromano]]. Oni diras ke ambaŭ la projektoj estus pastiĉo de [[Romanal]], sed Romanal aperis nur en 1909, sekve, tiu estus malfacila, kvankam ne malebla. === Romanova === [[Romanova]] estas kompromisplanlingvo inter hispana, franca, itala kaj portugala lingvo proponita de [[David Crandall]] en 2000. === Rompata Germana === Rompata Germana (Broken German) estas [[zonaj planlingvoj|zona planlingvo]] proponita de [[Joshua E. Horn]] en 2004. Ĝia celo estas funkcii kiel neŭtrala simpligita dialekto inter germanparolantoj. == S == ===Semilatin=== Semilatin estas planlingvo proponita de iu benediktena paŝtro W. Moeser el Vieno, 1910. Eble speco de [[modifita latino]]. Tre eble [[eŭroklono]]. Bibliografio: W. Moeser. ''Interlingua in forma di Semilatin, illustrad per cento esxemplo''. Seitenstetten, 1921. === Silargo === [http://www.argor.org/ Silargo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20071111111916/http://www.argor.org/ |date=2007-11-11 }} (Silarg) estas planlingvo proponita de [[J. P. Mallaroni]] en 1994<ref>http://jp.mallaroni.free.fr/Dico/NU/SILARGFS.htm</ref> por servi de komunikilo al samseksmuloj, gejoj kaj lesboj. Silarg uzas propran alfabeton, iom simila al araba alfabeto. Ĝia prononco kaj gramatiko estas iom malsimpla. === Simpla === Simpla aŭ Simplalang estas [[esperantidoj|esperantido]] proponita de [[Samuel Frederickson]] en 2002. Ĝi celas esti pli simpla ol Esperanto al parolantoj de [[angla lingvo]]. La aŭtoro rezignis la projekton en 2003. #ALIDIREKTI [[Modifita latina]] === Simpliigita lingvaĵo === Simpliigita lingvaĵo (''Langage simplifié'') estas projekto de [[apriora lingvo]] proponita de Thaüst, de [[Toulon]], antaŭ 1889. Ĝi uzas malsimplan alfabeton kun 60 literoj. La vortoj estas unusilabaj, ĉiuj vortoj kun pli ol unu silabo estas kunmetita. La projekto neniam estis eldonita. === Snifferanto === Snifferanto estas Esperantido kreita en la 22-a de februaro, 2006. * [https://web.archive.org/web/20110809055844/pp.kpnet.fi/jhii/sablo/gramatiko.html "Gramatiko de Snifferanto 27.10.2006"] ({{eo}}, arkivigite laŭ stato de 2011) <!--* [https://web.archive.org/web/20071025081235/http://www.elisanet.fi/jhii/fervojo/ ekzistas arkivigite, sed ne estas iuj subpaĝoj kaj la resto ne utilas]--> === Socceranto === Socceranto ([http://www.lulu/socceranto retpaĝo 1]{{404|date=May 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, [http://www.volny.cz/toascii.cs/mirka.kosnarova/INFORMILO/INFORMILO_2006_10.html retpaĝo 2]{{404|date=November 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}) estas projekto de esperantido kreita de argentinano Ignacio Van Gelderen kaj britaj fratoj Ted kaj Peter Freedman en 2006. Ĝia nomo provenas el la vortoj ''soccer'' (angle ''futbalo'') kaj ''Esperanto''. Ili kreis tiun lingvon (ĉefe) por futbalaro (futbalistoj, futbalfavorantoj kaj juĝistoj). === Soundwriting === Soundwriting ([[angla lingvo|angle]]: sonskribo) estas planlingvo proponita de [[Bivins]] en 1960, bazita sur [[angla lingvo]]. Tre eble pli unu provo al simpligo de angla [[ortografio]] por servi kiel internacia lingvo. === Spolkaniano === [http://www.spocania.com/ Spolkaniano] aŭ Spolkaans estas [[arta lingvo]] kreita de [[Jânes Omeriy-Mip Seert]] kreita kun celo ŝajni [[natura lingvo]] de [[mikronacio|fikcilando]] ''Spolkanio''. == T == === Tepa === [http://www.langmaker.com/featured/tepa.htm Tepa] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20081220122924/http://www.langmaker.com/featured/tepa.htm |date=2008-12-20 }} estas [[arta lingvo]] kreita de Dirk Elzinga. La [[vortprovizo]] estas [[apriora lingvo|apriora]] kaj la [[gramatiko]] tre fantazia, sed la [[ortografio]] kaj la [[fonologio]] estas tro influita de la [[angla]]. === Tso Tsolyani === Tso Tsolyani aŭ "''Tsolyáni''" estas [[fikcilingvo]] kreita de [[Muhammad Ab-dal-Rahman Barker]] en 1978. Ĝi estas lingvo de fikcia kulturo, ŝajne uzita kiel fono de [[rolludo]]. ;Bibliografio * Barker, Muhammad Ab-dal-Rahman: ''The Tsolyani language'' : (Minneapolis: Barker, 1978; PM 8875.B37) === Tyl-Sjok === Tyl-Sjok estas moderna [[apriora lingvo]] kreita en 2001 de [[Henrik Theiling]], kiu ankaŭ kreis [[Fukhian]]on. Ĉiuj radikaj vortoj estas dusilabaj kaj la vortordo estas [[SVO]], ne estas artikoloj aŭ liga verbo (esti). Ekstera ligo: http://www.kunstsprachen.de/s2/ == U == === Unesal Interlingu === Unesal Interlingu estas [[esperantidoj|esperantido]] proponita de [[Erich Weferling]] en 1923. La projekto estas kompromiso inter [[Esperanto]] kaj [[Ido]] kun influo de [[Okcidentalo]]. La aŭtoro lernis Esperanton en 1907 kaj pasis ĵus al [[Ido]] en 1909, kaj partoprenis [[Ido-movado]]n ĝis 1924. Li ankaŭ proponis [[Intal]]. === Ungil === Ungil estas [[arta lingvo]] bazita sur [[latino]]. Ĝia [[vortprovizo]] estas tre deformita. La vortordo estas [[VSO]]. Ekstera ligo: https://web.archive.org/web/20091027102240/http://www.geocities.com/Athens/Acropolis/9219/ungil.html === Universal (Radzeckim) === Universal estas planlingvo proponita de [[Zviazku Radzeckim]] en 1925. === Universal-Latein === Universal-Latein aŭ Neu-latein estas planlingvo proponita de [[aŭstrio|aŭstra]] [[Edward Frandsen]] en 1902. Kompreneble, ĝi estas bazita sur [[latina lingvo]]. ; Bibliografio * E. Fransen: ''Grammatik des Universal-Latein (Neu-Latein),'' Wien: Insel, 1902. 47 p. === Universala lingvo (Labbé) === Universala lingvo de misiistoj kaj komercistoj (Lingue universalis missionum et commerciorum) estas internacia planlingvo bazita sur la [[latina lingvo]] proponita de [[jezuitoj|jezuita]] [[pastro]] [[Philippe Labbé]] (1607-1667), granda humanisto, en 17-a jarcento. ==== Vidu ankaŭ ==== * la apartigilon "[[universala lingvo (apartigilo)|universala lingvo]]". == V == === Vikto === Vikto estas [[esperantidoj|esperantido]] proponita de [[hungario|hungaro]] [[Bősz Vilmos]] (1949-), el [[Pécs]], en 1981. La nomo 'vikto' fontas el la latina ''victus'', venkita. La lingvo pruntas trajtojn el Esperanto kaj el la latina. Ne eblas koni, ke ĝi estis publikigita en libro aŭ alia formo, aŭ ne. ====Tekstekzemplo==== ;Versio en "vikto" :''Un granda travivo del vivo mys bat la skoprado de thaumoza mundus la lingvoj. Tia ekmovado habit familia origon: la matera avir mys bat theologia professor, et lokvibat dekokt lingvojn. A ry bat la lingvistik et religio tre grava. Sorre ry non potibat instrui myn germane, hebraee, pole aut angle, nam my bat kvin anna, liam ry mortibat. Mon in la genoj mys my sentit aliep, ut my debiust vadi suren la vio rys.'' ;Esperanta traduko :Granda travivaĵo de l' vivo mia estas la eltrovo de l' mirinda mondo de la lingvoj. Tiu ekmovado havis familian originon: la patrina avo mia estis profesoro de teologio, kaj scipovis dekok lingvojn. Al li, estis la lingvistiko kaj la religio tre gravaj. Malfeliĉe li ne povis instrui al mi la germanan, la hebrean, la polan aŭ la anglan, ĉar mi estis nur kvin-jaraĝa, kiam li mortis. Nur en miaj genoj miaj mi sentis poste, ke mi devus sekvi la vojon lian. == Y == === Yil === [https://web.archive.org/web/20040325225703/http://www.geocities.com/sinsolent/yil.html Yil] estas [[arta lingvo]]. La [[lingvo]] estas [[SVO]] kaj havas [[tono]]jn. ; Ekzemploj * ''Liac dau.'' : Li dormas. * ''Dao nàt dhuc.'' : Li manĝas viandon. * ''Bui thìl pot níel.'' : Ŝi donis al mi ion da supo. == Z == === Zharranh === Zharranh ([http://www.io.com/~hmiller/lang/Zharranh.html retpaĝo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20071208042814/http://www.io.com/~hmiller/lang/Zharranh.html |date=2007-12-08 }}) estas [[apriora lingvo|apriora]] [[arta lingvo]] farita de [[Herman Miller]]. Ĝi havas 6 [[vokalo]]jn kaj 27 [[konsonanto]]jn; estas okulfrapa la uzo de Esperanta litero [[ĵ]]. Ĝi ne havas ligan verbon ([[esti]]). === Zim === Zim estas [[arta lingvo]] kreita de [[Stefan Koch]] en 2000 por [[rolludo]], ĝi havas ian influon de [[klingona lingvo]]. Ne estas multaj informoj pri ĝi. == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Vidu ankaŭ == * [[René de Saussure#Planlingvoj|Planlingvoj de René de Saussure]] * [[Petro Stojan#Planlingvoj|Planlingvoj de Petro Stojan]] * [[Esperantidoj de Weisbart]] * [[Tutoniŝo]] [[Kategorio:Artaj lingvoj]] [[Kategorio:Ĝermolistoj]] [[Kategorio:Planlingvoj]] [[Kategorio:Ĝermoj pri planlingvoj]] p1qhyqoe7nft60u3ha7vcti64k0tvd6 0 221299 9494523 9446377 2026-10-16T16:01:25Z Sj1mor 12103 9494523 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:HN99~Worker 7xKidsWork.jpg|eta|400ra|Fotomuntaĵo de laborantaj infanoj en [[Honduro]] en [[1999]].]] [[Dosiero:coaltub.png|dekstra|eta|En Britio oni aprobis leĝojn pri infanlaboro, la nomitaj ''Factory Acts'', en la 19a jarcento. Infanoj pli junaj ol naŭ ne estis rajtigita labori, tiuj aĝe 9–16 povus labori 16 horojn tage laŭ la ''Cotton Mills Act''. En 1856, la leĝaro permesis infanlaboron post 9, por 60 horojn semajne, nokte aŭ tage. En 1901, la permesita aĝo por infanlaboro estis plialtigita al 12.<ref>{{Cite web|url=http://www.victorianweb.org/history/workers1.html|title=The Life of the Industrial Worker in Nineteenth-Century England|author=Laura Del Col (West Virginia University)|website=victorianweb.org}}</ref><ref>{{cite journal | pmc = 2507680 | pmid=20759953 | volume=2 | title=The Factory and Workshop Act, 1901 | journal=Br Med J | pages=1871–2 | doi=10.1136/bmj.2.2139.1871 | year=1901}}</ref>]] [[Dosiero:FMIB_35812_Sardine_Industry.jpeg|eta|Ĉe sardinindustrio, infanoj detranĉante fiŝokapojn kaj vostojn por poste esti enladigitaj, de [[1887]].]] '''Infanlaboro''' estas la uzo de [[infano]]j (difinitaj kiel homoj malpli ol 14-jaraĝaj) por [[ekonomio|ekonomicela]] laboro, kiu respondas al [[profesio]] de [[plenkreskulo]]. Internacie la [[Internacia Organizo de Laboro]]<ref name="Scavenging">[[Internacia Organizo de Laboro]], ''Addressing the Exploitation of Children in Scavenging (Waste Picking): a Thematic Evaluation of Action on Child Labour'', Bureau international du travail, [[Ĝenevo]], [[2004]] ISBN 92-2-116662-7 legu ankaŭ http://www.ilo.org/iloroot/docstore/ipec/prod/eng/2004_eval_scavenging_en.pdf {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20071001061555/http://www.ilo.org/iloroot/docstore/ipec/prod/eng/2004_eval_scavenging_en.pdf|date=2007-10-01}}, partie 2.2, p. 3.</ref> difinas infanlaboron rilate al aĝo kaj la peneco de la tasko, almenaŭ por infanoj pli ol 12-jaraĝaj (vidu detalojn malsupre). Laŭ la [[Internacia Organizo de Laboro|IOL]] nuntempe laboras ĉirkaŭ 250 milionoj da infanoj inter 5- kaj 14-jaraj. En publikaĵo de junio [[2006]] [[UNICEF]] indikas 190,7 milionojn da infanoj de tia aĝo kaj ''"ĉirkaŭ 218 milionojn da infanoj"'' sen aparta aĝmencio. Averaĝe nuntempe el 100 infanoj de tia aĝo 20 laboras, 10 inter ili kelkajn horojn tage, 10 tuttage. En [[2002]] okaze de la unua [[monda tago kontraŭ infanlaboro]] fondiĝis internacia memortago, kiu okazas ĉiujare la [[12-an de junio]]. Ekde [[2003]] okaze de tiu memortago oni ankaŭ mencias pli forte infankomercon kaj [[sklaveco|sklavigon]]. == Difino == [[Dosiero:Trabinfant.png|eta|Laŭtaksa infanlaboro laŭ mondregiono en 2008. Longaj horoj, kaŝa laboro kaj uzo de peza maŝinaro estas konsiderataj danĝeraj por infanoj (titoloj en la hispana)]] Inter la infanlaboroj oni distingas "akcepteblan" laboron (leĝeran, parto de la [[edukado]] de la infano en [[familio|familia]] vivo), kiu samtempe ebligas lernejanecon, kaj "neakcepteblan" laboron (tro longan, tro danĝeran, faritan de infano tro juna, ktp.). Tiun ĉi lastan celas kutime la esprimo "infanlaboro". En sia raporto [[Internacia Organizo de Laboro]] difinas jene:<ref name="Scavenging"/> * [[infano]] estas persono ĝis 18-jaraĝa * [[junulo]] estas persono de 12- ĝis 18-jaraĝa Kaj infanlaboro estas: * ia [[ekonomio|ekonomicela]] agado fare de infanoj ĝis 12-jaraĝaj * ia [[laboro]] farita de infanoj 12- ĝis 18-jaraĝaj, kiun oni konsideras ne "leĝera" kaj kiu daŭras pli ol kelkajn horojn semajne * ia laboro de infanoj 15- ĝis 18-jaraĝaj klasita danĝera Oni taksas je ĉirkaŭ 350 milionoj la infanoj<ref name="OIT2002">[[Internacia Organizo de Laboro|IOL]], ''Un avenir sans travail des enfants'' (estonteco sen infanlaboro), monda raporto de la ĝenerala direktoro, Internacia konferenco pri laboro, 90-a sesio, Internacia buroo de laboro, [[Ĝenevo]], [[2002]] ISBN 92-2-212416-2 legu ĉi tie http://www.ilo.org/dyn/declaris/DECLARATIONWEB.GLOBALREPORTDETAILS?var_language=FR&var_PublicationsID=38&var_ReportType=Report {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20071217134033/http://www.ilo.org/dyn/declaris/DECLARATIONWEB.GLOBALREPORTDETAILS?var_language=FR&var_PublicationsID=38&var_ReportType=Report|date=2007-12-17}} .</ref> en la tuta mondo. Pli ol 8 milionoj suferas la plej gravajn "laborkondiĉojn": * [[infansoldato]]j * [[infanprostituo]] * [[infanpornografio]] * [[infankomerco]] * moderna [[sklaveco]] * neleĝaj agadoj Infanlaboro estas ofte temo de antaŭjuĝo en okcidenta mondo, ĉar konata ĉefe pro [[skandalo]]j disvastigitaj de [[amaskomunikilo]]j: laboranta infano estas vidata kiel "sklaveto", en lando de la [[tria mondo]], dungita en [[teksaĵo|teksaĵmetiejo]] [[azio|azia]] por granda [[marko|vestaĵmarko]] aŭ [[stratinfano]] en [[Sud-Ameriko]].<ref name="Manier">Bénédicte Manier, ''Le Travail des enfants dans le monde'' (infanlaboro en la mondo), La Découverte, [[Parizo]], [[2003]] ISBN 2-7071-4179-8 legebla interrete http://www.yodawork.com/webcc/sog_dec_rep/notice_reference.html?F_ean13=9782707141798 {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070928134817/http://www.yodawork.com/webcc/sog_dec_rep/notice_reference.html?F_ean13=9782707141798|date=2007-09-28}}.</ref> Fakte infanoj laboras en preskaŭ ĉiu lando de la mondo, inkluzive de evoluintaj landoj kiaj [[Italio]] aŭ [[Usono]]; fabrikoj kaj teksaĵmetiejo kaŝas la fakton, ke pli ol tri kvaronoj de infanlaboro situas en la kampoj de [[agrikulturo]] aŭ hejmaj agadoj, ene de la familia rondo. Se ekzistas infansklavoj, ili tamen estas malplimulto. Infanlaboro ekzistis longe antaŭ [[industriiĝo]] aŭ [[tutmondiĝo]], sed tiuj du fenomenoj videbligis ĝin.<ref name="SOWC97">[[UNICEF]]: Carol Bellamy (dir.), ''The State of the World's Children'' (stato de la infanoj de la mondo), Unicef, Oxford University Press, [[Novjorko]], [[1997]], 109 p. ISBN 0-19-262871-2, interrete http://www.unicef.org/sowc97/ {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20201111221918/https://www.unicef.org/sowc97/|date=2020-11-11}}.</ref> == Historio == [[Dosiero:Amphora olive-gathering BM B226.jpg|dekstra|eta|240px|[[olivo|Olivrikolto]] fare de junuloj en [[antikva Grekio]], ĉ. [[-520|520 a.K.]], [[Brita Muzeo]], [[Londono]], [[Britio]].]] Infanlaboro aĝas tiom, kiom aĝas homaro, sed pro [[industriiĝo]] dum la [[18-a jarcento|18-a]] kaj [[19-a jarcento]]j ĝi kreskis tiom en [[Eŭropo]] kaj [[Usono]], ke damaĝegis [[sano|sanstaton]] kaj kleriĝon de la popolo. === Antaŭ la industriiĝo === Dum la [[antikveco]] infaneco estis mallonga epoko pro la malgranda vivespero, knabinoj estis edzinigitaj frue (14- aŭ 15-jaraĝaj<ref name="Ariès">Philippe Ariès, ''L’Enfant et la vie familiale sous l’Ancien Régime'' (infano kaj familia vivo sub la malnova reĝimo), Seuil, coll. Points Histoire, [[1975]], 316 p. ISBN 978-2-02-004235-2.</ref>) kaj infanoj partoprenis hejmajn kaj kampajn taskojn. La familia rondo estis la ĉefa "laborejo", infanoj tiel partoprenis la hejman ekonomion. Knaboj iom post iom lernis la patran [[metio]]n, knabinoj estis edukitaj pri domtenado kaj ekde la [[mezepoko]] laboris en hejma kreado, ekzemple [[teksado]]<ref name="Manier I">Bénédicte Manier, ''op. cit.'', ĉap. 1 « Le travail des enfants dans l’histoire » (infanlaboro dum historio), p. 5 - 16.</ref>. Instruista [[edukado]] estis malofta dum mezepoko kaj rezervita al riĉaj familioj. Ekde la mezepoko infanoj komencis labori eksterhejme por respondi al bezonoj de la dungintoj serĉantaj malmultekostajn dungotojn kaj al bezonoj de la malriĉaj familioj por vivteni sin: knaboj laboris surkampe kaj knabinoj kiel [[servistino]]j. [[Laborkontrakto]]j aperis sub formo de "lukontraktoj"<ref name="Ariès"/> aŭ akcepto de metilernantoj en la urbaj [[gildo]]j de infanoj ekde 12- aŭ 13-jaraĝaj. Troveblas infanoj kaj junuloj ankaŭ sur grandaj konstruejoj, ricevante [[Salajro|salajron]] nenian aŭ malpli altan ol tiu de plenkreskulo<ref>14-jara metilernanto gajnis kutime trionon de la salajro de plenkreskulo. Vidu Danièle Alexandre-Bidon kaj Didier Lett, ''Les Enfants au Moyen Âge'' (infanoj mezepoke), Hachette, [[2004]] ISBN 978-2-01-279156-5.</ref>. Forlasitaj infanoj kaj [[orfo]]j (ĉ. 2.000 forlasitaj ĉiujare en [[Parizo]] komence de la [[18-a jarcento]], 3.000 ĉiujare en [[Francio]] ĉ. [[1830]]<ref>Jean Sandrin, ''Enfants trouvés, enfants ouvriers, XVIIe-XIXe'' (infanoj trovitaj, infanoj laboristaj, 17-a ĝis 19-a jarcentoj), Éditions Aubier, [[1982]] ISBN 2-7007-0272-7</ref>) estis laborigitaj de la [[organizaĵo]]j, kiuj akceptis ilin. Kelkaj infanoj estis prostituitaj kaj aliaj vivis de [[almozo]]j. Fine de la [[18-a jarcento]], lernejoj estis ankoraŭ maloftaj kaj infanoj dungiĝis ofte kiel [[bienlaboristo]]j (ekde 9- aŭ 10-jaraĝaj) aŭ kiel servistoj enurbe. Oni tiel raportas pri pli ol 120.000 infanaj servistoj en [[Londono]] en la [[1850-aj jaroj]].<ref name="Manier I"/> Neformala laboro disvastiĝis pro urbegoj kaj tiel oni trovis junajn ŝupoluristojn, gazetvendistojn, portistojn, rubaĵistojn, ktp.; troveblis eĉ infanoj en [[teatro]]j kaj [[cirko]]j en [[Parizo]]. Sen [[sociala sekureco]] ilia salajro plialtigis tiujn de la gepatroj kaj helpis vivteni ilin mem. === Industriiĝo === [[Dosiero:Child laborer.jpg|eta|dekstra |240px|Infano laboranta en [[fabriko]] ([[Usono]], [[1908]]).]] Infanoj ekde kvar, ses aŭ okjaraĝaj laboris tiam ne nur kiel helpantoj kaj portistoj, sed ankaŭ en [[teksaĵindustrio]], [[karbominejo]]j kaj aliaj [[mino|minejoj]] de 10 ĝis 16 horojn tage. Pro ilia malalta staturo kelkaj laboroj en [[minado]] povis esti farataj nur de infanoj. Komence de la 19-a jarcento triono de la fabriklaboristoj en Usono aĝis inter sep kaj dek du jaroj. ==== Laboristaj infanoj ==== La [[industria revolucio]] ekis en la [[Unuiĝinta Reĝlando]] kaj en [[Francio]] fine de la [[18-a jarcento|18-a]] kaj komence de la [[19-a jarcento]]. Multaj [[fabriko]]j, [[mino|minejoj]] kaj [[konstruejo]]j dungis tiam amase laboristojn, kiuj havante plej ofte multajn gefilojn kaj malgrandan salajron, kuraĝigis la gefilojn dungiĝi. Infanoj realigis simplajn taskojn en same aĉaj kondiĉoj kiel plenkreskuloj. Tiel troveblis infanoj en la ''cotton mills'' (kotonmuelejoj) de la nordo de [[Anglio]], en [[kajo|apudkajaj]] [[vartenejo]]j kaj teksaĵmetiejoj de [[Usono]] aŭ en la [[francio|francaj]] [[ŝpinejo]]j<ref name="Manier I"/>. Infanlaboro, kiel ankaŭ tiu de virinoj, havis tri avantaĝojn al industriestroj:<ref name="Riou">Jean-Pierre Rioŭ, ''La Révolution industrielle'' (la industria revolucio), ''Nouvelle édition'' (nova eldono), Points Histoire, [[1989]], ISBN 2-02-010871-2, pp. 174-175</ref>. * Ĝi ebligis premon por malpligrandigi salajrojn de plenkreskulaj viraj laboristoj. * Ĝi ebligis dungon de la tuta familio, kio akcelis la rompiĝon disde la tradicia kamparana vivmaniero. * Ĝi ofertis pli grandan nombron de dungitoj, ebligante uzon kontinuan de la maŝinoj. [[Lerteco]] kaj malalteco de infanoj estis ecoj apartaj, kiujn ne posedis plenkreskuloj. Oni uzis infanojn por apartaj laboroj, tiel ili povis rampante tiri [[ĉareto]]jn en la minejoj, purigi malfacile atingeblajn partojn de [[maŝino]]j aŭ religi fadenojn rompiĝintajn malantaŭ la [[teksmaŝino]]j.<ref name=Riou/>. Infanoj eklaboris tre frue: 4-jaruloj estis "dresitaj" por labori sur maŝinoj ekde kiam ili estis kapablaj korpe<ref name=Riou/>. En Anglio, [[paroĥo]]j, kiuj devis sekurigi senheredajn infanojn, vendis ilin al industriestroj enmetante [[anonco]]jn en gazetojn, kiam ili ne deziris helpi ilin aŭ devis zorgi pri tro da infanoj. Tia komerco okazis ofte eĉ sen averto al la gepatroj.<ref name=Riou/> La laboro estis ne nur tre malfacila, sed esploroj tiuepokaj montris, ke la dungintoj ofte mistraktis la infanojn: tro mallongaj infanaj membroj estis adaptitaj al la maŝinoj per aparataĵoj, infanoj estis vipataj, kiam ili ne sufiĉe rapide laboris.<ref name=Riou/> Sankondiĉoj estis teruraj. Kiel virinojn, infanojn laborantajn en la teksaĵindustrio ofte trafis [[tuberkulozo]], pro polvo kaj malseketeco. Trafis ilin ankaŭ [[astmo]] kaj diversaj [[alergio]]j. Infanoj suferis [[skoliozo]]n kaj [[rakito]]n. Laŭ esploro de la ''British Association'' de [[1878]], knaboj 11- ĝis 12-jaraj laborantaj en fabrikoj estis averaĝe 12&nbsp;cm malpli altaj ol tiuj el burĝaj aŭ nobelaj familioj, kiuj vizitis lernejojn<ref>J.-P. Rioŭ, ''op. cit.'', pp. 181-182</ref>. Dum la [[19-a jarcento]] infanlaboro variis laŭ sektoroj kaj periodoj. Tiel en Anglio en [[1850]] nur 5 % de la laboristoj de la kotonindustrio estis infanoj, kvankam ili estis 13,3 % en [[1834]] kaj pro la ekonomiaj krizoj ili denove estis 14 % en [[1874]].<ref name=Riou/> ==== En agrokulturo ==== Inter la jaroj [[1800]] kaj [[1950]] en [[Svislando]] kamparanoj rajtis aĉeti [[aŭkcio|aŭkcie]] ĉe dungbazaro organizata de la [[administracio]] dunginfanojn, t.e. [[orfo]]jn aŭ infanojn, kies [[gepatroj]] eksgeedziĝis. Tiuj infanoj devis kvazaŭ [[punlaboro|punlabori]]. Ĉefe de la [[19-a jarcento]] ĝis la [[1920-aj jaroj]] ĉiujare infanoj migris piede el [[Tirolo]], [[Sud-Tirolo]], [[Vorarlberg]] kaj [[Svislando]] trans la [[Alpoj]]n al [[Oberschwaben]], por labori tie ĉe kamparanoj. ==== Konsciiĝo ==== [[Dosiero:February 23rd 1908 Boys Selling Newspapers on Brooklyn Bridge.jpg|maldekstra|200px|eta|Gazetknaboj en [[Novjorko]] ([[1908]])]] Infanoj, kiuj laboris, havis ne nur grandajn [[sano|sanriskojn]], sed ankaŭ minimuman [[edukado]]n. Laŭ esploro en la jaro [[1819]] el 715 infanoj, kiuj laboris, nur 455 scipovis legi, 351 iomete skribi kaj 234 iomete kalkuli. Infanlaboro ebligis al la familioj ricevi duan ofte vivnecesan salajron. Entreprenoj, kiuj dungis infanojn, sentis sin tiel bonfaruloj. Sed fakte ili ekspluatis la infanojn, kiuj plej ofte ricevis nur oneton de la salajro de plenkreskula laboristo. Estas diskutate, ĉu la industriiĝo kreskigis la nombron de laborantaj infanoj aŭ ĉu ili nur laboris tiam por industrio anstataŭ kiel servistoj aŭ kamparaj laboristoj. Tiel ekzemple la ekonomikisto [[Milton Friedman]] subtenas, ke la nombro de infanoj laborantaj tiam malkreskis en [[Anglio]]<ref>Milton Friedman, ''Take it to the Limits: Milton Friedman on Libertarianism'', intervjuo de la [[10-a de februaro]] [[1999]] en la televidelsendo « Uncommon Knowledge », interrete http://www.hoover.org/publications/uk/3411401.html {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20071011083950/http://www.hoover.org/publications/uk/3411401.html |date=2007-10-11 }}.</ref> kaj la historiisto [[Edward Palmer Thompson]] asertas, ke la infanlaboro ege kreskis inter [[1780]] kaj [[1840]]<ref>[[Edward Palmer Thompson]], ''The Making of the English Working Class'', Penguin Books, [[1966]] (reeldonita [[1991]]), 960 p. ISBN 978-0-14-013603-6, pp. 366-367.</ref>. Laŭ [[Paul Bairoch]], infanoj eklaboris pli junaj kaj la laborkondiĉoj malpliboniĝis pro la foresto de gepatroj, ĉar la infanoj ne plu laboris por la gepatroj kiel en tradiciaj socioj. La ĉiutaga labortempo plilongiĝis (foje ĝis 16 horojn tage dum la unua fazo de industriiĝo), kaj ĉio ĉi je mizeraj salajroj<ref>Paul Bairoch, ''Victoires et Déboires'', tome 1, folio histoire, [[2001]] ([[1997]]), p. 612 ĝis 618</ref>. Pro foresto de censo preciza aŭ inventaro de la laborkondiĉoj antaŭ la 19-a jarcento ne eblas trovi finan konkludon. Sed la laboro de infanoj en fabrikoj igis tian laboron pli videbla kaj videbligas la terurajn [[laborkondiĉoj]]n. Enketoj ebligas ricevi taksadon de la fenomeno. La ''ĝenerala statistiko de Francio'' en [[1840]] nombris 130.000 infanojn malpli ol 13-jaraĝajn en metiejoj de pli ol 10 dungitoj, 20 % de la ministoj de [[Carmaux]] estis infanoj en [[1850]]<ref>Gérard Noiriel, ''Les Ouvriers dans la société française'', Seuil, [[2002]] ISBN 978-2-02-058024-3</ref> kaj ĉirkaŭ [[1840]], infanoj estis 12% de la industriaj laboristoj. [[Akcidento]]j en [[fabriko]]j, [[terglito]]j, [[eksplodo]]j en minejoj vundis kaj mortigis multajn infanojn kaj atentigis la publikon. Unuaj raportoj estis verkitaj de [[kuracisto]]j, [[inspektoro]]j aŭ elektitoj, priskribantaj la akcidentojn kaj laborkondiĉojn de infanoj. Same la verkoj de [[Charles Dickens]] kaj poste de [[Émile Zola]] atentigis pri la problemo; infanlaboro estis uzata por denunci ekspluatadon de la laborista klaso ([[Karl Marx]] kaj [[Friedrich Engels]], en la ''[[Manifesto de la Komunista Partio]]'', postulas malpermeson de infanlaboro). Parto de la industriestroj respondis, ke la malalteco de infanoj ebligas realigon de certaj taskoj neeblaj al plenkreskuloj (tia vidpunkto estas nuntempe tute dementita, sed tiuepoke kutime akceptita) kaj ke la dungo de infanoj malhelpas, ke ili iĝu senhejmuloj, kaj tial partoprenas la socian pacon kaj helpon al malriĉaj familioj. Inter tiuj du vidpunktoj la reguligo kaj poste la abolo de la infanlaboro en [[Eŭropo]] kaj en [[Nord-Ameriko]] atendis ankoraŭ preskaŭ [[jarcento]]n<ref name="Manier I"/>. === Regulado kaj abolo en Eŭropo kaj Usono === [[Dosiero:Abolish child slavery.jpg|dekstra|eta|300px|Du knabinoj kun ŝildoj "''Abolish child slavery''" (abolu infansklavigon), en la [[angla]] kaj la [[jida lingvo]]j, dum la ''laborparado'' en [[Novjorko]] la [[1-an de majo]] [[1909]].]] Antaŭ abolo de infanlaboro venis ties regulado. En [[Anglio]] la leĝo ''Factory Act'' de [[1833]] malpermesis la teksaĵindustrian laboron de infanoj malpli ol 9-jaraĝaj, kaj limigis la daŭron laŭaĝe (10 horojn tage por 9- ĝis 14-jaruloj, 12 horojn tage al 14- ĝis 18-jaruloj). Tiu leĝo validis por ĉiuj ceteraj laboroj nur en [[1853]].<ref>Paul Bairoch, ''Victoires et Déboires'', Tome I, folio histoire, [[2001]] ([[1997]]), p. 616</ref> En [[Prusio]] la infanlaboro estigis socia problemo. Pro la multaj [[malsano|malsanaj]] infanoj la [[armeo]] ne plu sukcesis trovi sufiĉe grandan nombron de sanaj rekrutoj. Tial validiĝis en [[1839]] leĝo, kiu malpermesis fabrikan laboron al infanoj malpli-ol-dek-jaraj. Infanoj inter 10- kaj 16-jaraj rajtis labori ĝis maksimume 10 horojn tage, ne plu nokte, nek dimanĉe. En la jaro [[1853]] la minimuma aĝo estis plialtigita al 12. Tamen en [[1858]] laboris en prusaj fabrikoj ankoraŭ 12.500 infanoj inter-8-kaj-14-jaraj. En [[Francio]] [[Louis René Villermé]] publikigis sian ''Tableau de l’état physique et moral des ouvriers'' (tabelo pri fizika kaj morala stato de la laboristoj), teruran bildon pri infanaj laborkondiĉoj. [[Charles Dupin]] verkas ''Du travail des enfants'' (pri laboro de infanoj) en [[1840]]. Fine validiĝas la leĝo de la [[21-a de marto]] [[1841]], kiu fiksis la minimuman aĝon je 8 jaroj kaj limigis la noktan laboron. Ankaŭ labordaŭro estis regulita kaj [[lernejo]] iĝis [[Deviga edukado|deviga]] al malpli-ol-12-jaruloj, sed tiaj reguloj nur malmulte efikis<ref name="Manier I"/>, Villermé denuncis industriestrojn, kiuj kaŝis la infanojn dum inspektado. En [[1874]] nova leĝo malpermesis dungon de infanoj pli junaj ol 12-jaraj. En [[Usono]] kelkaj industriaj ŝtatoj, kiel ekzemple [[Konetikuto]] aŭ [[Masaĉuseco]] limigis en [[1843]] la tagan labordaŭron al 10 horoj. Fine de la [[19-a jarcento]] en [[Eŭropo]] la minimuma aĝo por labori estis 9 en [[Italio]], 10 en [[Danio]], 12 en [[Germanio]] kaj [[Nederlando]], sed 14 en [[Svislando]]. Laboro nokta, dimanĉa kaj feria estis malpermesita en multaj jaroj antaŭ 16 jaroj. La minimuma aĝo por labori en minejo estis kutime unu aŭ du jarojn pli alta. La labordaŭro estas malplilongigita al 6 horoj en [[Anglio]] antaŭ 14 jaroj, 8 horoj en [[Italio]], 12 horoj en [[Belgio]]<ref>Raporto de la ĉambro de deputitoj pri laboro de infanoj, knabinoj neplenkreskaj kaj virinoj en industriejoj, [[1890]], [[Parizo]].</ref>. La plej grava fakto por la malpligrandigo de infanlaboro en Eŭropo estis la [[Deviga edukado|deviga]] [[lernejo]]. Komence estiĝis konflikto inter lernejo kaj fabriko: por la gepatroj la lernejo estis multekosta, kontraŭe labora infano plibonigis la familian situacion. Por industriestroj la lerneja horaro konkurencis la permesitajn laborhorojn. En Francio lernejon igis deviga por 6- ĝis 13-jaruloj [[Jules Ferry]] en [[1880]] / [[1881]]. La senpageco ebligis iom post iom ŝanĝi la ideojn kaj igis lernejon [[normo]], eĉ por laboristidoj. Ŝtata familia subtenmono estis donita laŭ lernejana asidueco kaj tiel helpis la disvastigon, samtempe ĝi helpis finance malriĉajn familiojn elteni la perdon de salajro.<ref name="Manier I"/> Tio helpis ankaŭ multe malpligrandigi servistan kaj agrokulturan laborojn de infanoj, kiuj ĝis tiam estis malfacile videblaj al leĝistaro. Aliaj landoj en Eŭropo kaj Nord-Ameriko sekvis similajn vojojn altigante la minimuman aĝon dum la 20-a jarcento por atingi kutime 16 jarojn kiel finan lernejanan aĝon (en [[1938]] en Usono, en [[1959]] en [[Francio]]). === Tutmondiĝo === [[Dosiero:Young boy grinding sugar cane in Liberia.jpg|300px|maldekstra|eta|Knabo muelanta [[sukerkano]]n en [[Liberio]], [[1968]].]] La [[tutmondiĝo]] evidentigis, kiel antaŭe la industriigo, la infanlaboron kaj ties terurajn kondiĉojn en la evoluantaj landoj. Dum la [[1980-aj jaroj]] [[skandalo]]j atentigis la publikon okcidentan pri la infanoj laborantaj en aziaj teksadmetiejoj (la fifamaj ''sweatshops'', [[Ŝvitlaborejo|ŝvitvendejoj]]), [[stratinfano]]j supervivantaj pro laboretoj, ktp. Kelkaj [[Ne-registara organizo|NRO]]-oj, kaj lokaj kaj internaciaj, kreiĝis celante neniigon de infanlaboro. ILO lanĉis en [[1992]] la ''programon fokusantan infanlaboron'' kaj organizis kampanjojn por instigi eŭropajn kaj nord-amerikajn [[transnacia firmao|transnaciajn firmaojn]] ne uzi infanlaboron. La unua globala taksado de laborantaj infanoj aperis en [[1996]] kaj estis reviziita en [[2002]]. Tiu taksado videbligis la amplekson de la fenomeno kaj ties ecojn. La [[12-a de junio]] estis deklarita en [[2002]] "[[internacia tago]] kontraŭ infanlaboro". == Nuntempa situacio == [[Dosiero:Young Maasai herder Kenya, 1979.jpg|dekstra|300px|eta|Juna paŝtisto ''[[Masajoj|masaja]]'' en [[Kenjo]], [[1979]]: infanlaboro ene de la familio restas plimulto en agrikulturo kaj malfacile mezurebla.]] La plejmultaj [[statistiko]]j pri infanlaboro estas nur taksadoj, pro la plej ofte neformala kaj foje kontraŭleĝa ecoj, konfuzo kun laboro de plenkreskuloj, kaj pro la fakto, ke la laboro okazas plej ofte en la familio. La [[Internacia Organizo de Laboro]] (kaj pli precize la internacia buroo de laboro) faris du taksadojn mondskalajn, la unua publikigita en [1996] laŭ demandaroj plenigitaj en la jaroj [[1990]] rilate al 5 ĝis 14-jaruloj, la dua publikigita en [[2002]] kun nova metodologio rilate al 5 ĝis 17-jaruloj. Plej ofte la nombroj estas nur taksadoj laŭ demandaroj aŭ enketoj, kaj la indikoj estas do ne precizaj, tamen donas ideon pri la grandeco. La IOL disdonas tiujn datenojn al aliaj agentejoj de [[Unuiĝintaj Nacioj]] kiel [[UNICEF]] aŭ [[UNESKO]]. [[Ne-registara organizo|Ne-registaraj organizoj]], [[sindikato]]j, [[registaro]]j kaj la [[Monda Banko]] uzas la datenojn, kiuj tiel iĝis fakte referenco.<ref name="Manier II">Bénédicte Manier, op. cit., chap. II « Le travail des enfants aujourd’hui » (infanlaboro nuntempe), pp. 17 - 32.</ref> La ĝisdatigitaj statistikaj publikigitaj en [[2006]] laŭ la sama metodologio kiel en [[2002]], unuafoje ebligas komparon. Aliaj taksadoj devenas de UNICEF, de la ''internacia federacio de libraj sindikatoj'', kiuj obtenas datenojn de la lokaj sindikatoj kaj de ''NRO''-j kiel [[Amnestio Internacia]] pri infansoldatoj, [[Kontraŭsklaveco Internacia]] pri infansklaveco aŭ [[ECPAT]] pri seksuma ekspluatado de infanoj. Ankaŭ registaroj starigas taksaĵojn. IOL estas la nura organizaĵo, kiu starigis metodologion kaj globalan taksadon, ĉefe danke al la projekto SIMPOC<ref name="SIMPOC">Statistical Information and Monitoring Programme on Child Labour, ''Every Child Counts, New Global Estimates on Child Labour'', Internacia Buroo de Laboro, [[Ĝenevo]], decembro [[2002]] ISBN 92-2-113113-0, interrete: http://www.ilo.org/ipecinfo/product/viewProduct.do?productId=742 {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120424131147/http://www.ilo.org/ipecinfo/product/viewProduct.do?productId=742|date=2012-04-24}}.</ref> (''Statistical and Information Monitoring Programme'') en 29 diversaj landoj kaj danke al programo IPEC ([[Internacia programo por abolo de infanlaboro]]). Inter la laborantaj infanoj estas laŭ aĝo inter 47 kaj 50 % da knabinoj, sed ilia nombro estas pli granda en doma laboro, kaj do malpli videbla {| class="wikitable" |+ '''Nombro de infanoj''' (je milionoj) '''laborantaj laŭ aĝo en la jaro [[2000]] en la [[mondo]]''', laŭ IOL<ref name="OIT2002"/> ! rowspan = "2" |aĝo ! rowspan = "2" |infanoj entute ! colspan="2" |infanoj laborantoj ! colspan="2" |inter ili: ! colspan="2" |infanoj nelernejanaj ! colspan="2" |infanoj lernejanaj |-align="center" bgcolor="#CCCCCC" ! sumo!!rilato!!abolenda !!danĝera!!aktivaj!!neaktivaj!!aktivaj!!neaktivaj |- | 5 - 9-jaraj || 600,2 || 73,1 || 12,2 % | rowspan="2" | 186,3 | rowspan="2" | 111,3 | 12 % || 20 % || 7 % || 68 % |- | 10 - 14-jaraj || 599,2 || 137,7 || 23,0 % | 23 % || 10 % || 13 % || 67 % |- | 15 - 17-jaraj || 332,1 || 140,9 || 42,4 % || 59,2 || 59,2 | 42,5 % || 14 % || 31 % || 43,5 % |- bgcolor="#F0F0F0" | Entute || 1&nbsp;531,5 || 351,7 || 23,0 % || 245,5 || 170,5 | &nbsp; || &nbsp; || &nbsp; || &nbsp; |} {| class="wikitable" |+ '''Datenoj ĝisdatigitaj en [[2004]]''', laŭ IOL<ref>[[Internacia Organizo de Laboro|IOL]]: Frank Hagemann, Yacouba Diallo, Alex Etienne kaj Farhad Mehran, ''Global Child Labour Trends 2000-2004'', Bureau international du travail, Genève, aprilo [[2007]] ISBN 978-92-2-118718-9 interrete: http://www.ilo.org/ipecinfo/product/viewProduct.do;?productId=2299 {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20071026074719/http://www.ilo.org/ipecinfo/product/viewProduct.do;?productId=2299|date=2007-10-26}} ; iaj datenoj estas nur taksaĵoj laŭ la nombroj de [[2000]].</ref> ! rowspan = "2" | aĝo ! rowspan = "2" | infanoj entute ! colspan = "2" | infanoj laborantaj ! rowspan = "2" | diferenco<br />p/r 2000 ! colspan = "2" | kies laboro estas: |-align="center" bgcolor="#CCCCCC" ! sume !! rilate !! abolenda !! danĝera |- | 5 - 14-jaraj || 1&nbsp;206,5 || 190,7 || 15,8 % || - 9,6 % || 165,8 || 74,4 |- | 15 - 17-jaraj || 359,8 || 126,7 || 35,2 % || - 9,8 % ||51,9 || 51,9 |- bgcolor="#F0F0F0" | ĉiuj|| 1&nbsp;566,3 || 317,4 || 20,3 % || - 10,1 % ||217,7 || 126,3 |} === Divido geografia === [[Dosiero:Child domestic work in Sandakphu.jpg|300px|eta|Domlaboro en [[Sandakphu]], [[Okcident-Bengalo]].]] Infanlaboro ekzistas en preskaŭ ĉiu lando, sed plej ofte en evoluintaj landoj. Laŭ absoluta nombro, la plejmultaj infanoj laborantaj troviĝas en la regionoj [[Azio|azia]] kaj [[Pacifiko|pacifika]], entute 60 %. En [[Barato]] taksadoj varias inter 16 milionoj da infanoj inter 5 kaj 14-jaraj (laŭ lokaj NRO)<ref name="Inde">« Inde : Nouvelle législation pour le travail des enfants » (Barato, nova leĝaro por infanlaboro), en ''Courrier international'' ISSN 1154-516X, [[11-an de oktobro]] [[2006]] interrete lien=http://www.courrierinternational.com/article.asp?obj_id=66971 {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070930155102/http://www.courrierinternational.com/article.asp?obj_id=66971 |date=2007-09-30 }}.</ref>) kaj 150 milionoj da laborantaj infanoj malpli ol 18-jaraj. Laŭ la [[Monda Banko]] temas pri 40 milionoj<ref name="Inde"/> kaj laŭ [[UNICEF]] pri 60 milionoj<ref name="Manier IV">Bénédicte Manier, op. cit., ĉap. 4 « Un phénomène planétaire : approches régionales » (planeda problemo: regionaj alproksimiĝoj, p. 43 - 81.</ref>. Laŭ proporcio la plej altaj nombroj estas en [[Afriko sude de Saharo]], ofte ligita al malriĉeco de la lando: [[Niĝero]] kaj [[Sieraleono]] tiel havas 70 % de infanoj laborantaj, [[Malio]] kaj [[Burundo]] alproksimiĝas la 50 %. Ankaŭ en [[Mezoriento]], ĉefe en [[Irako]] post la [[embargo]] kaj la iraka milito, sed ankaŭ en okupitaj [[palestino|palestinaj]] teritorioj. En [[Sud-Ameriko]] preskaŭ 1 infano el 6 devas labori.<ref name="Manier IV"/> Sed ankaŭ en [[evoluinta lando|evoluintaj landoj]] troviĝas infanlaboro: 3 % de la 10 ĝis 14-jaruloj ekonomie agadas en industriiĝintaj landoj<ref name="OIT2002"/>, kio inkluzivas ne nur laboretojn, sed ankaŭ ''[[nigra laboro|nigran laboron]]'' kaj la plej fifamajn laborojn ([[prostituo]] kaj [[toksaĵnegoco]]). Oficiale en [[Italio]] laboras 320.000 infanoj inter 6 kaj 13-jaraĝaj kaj tiu nombro kreskas 50-procente dum la [[somero|somera]] periodo. En Britio la ''[[Trades Union Congress]]'' taksas la nombron de kutime laborantaj infanoj je 2 milionoj. En [[Usono]] ili estus 5,5 milionoj dumsomere, inter ili 800.000 en [[agrikulturo]].<ref name="Manier IV"/> En [[Orient-Eŭropo]], 4 % de la 10 ĝis 14-jaruloj laboras<ref name="OIT2002"/>, unu miliono en [[Rusio]] kaj preskaŭ 100.000 en [[Bulgario]]. [[Dosiero:Enfants au travail dans le monde.png|450px|eta|maldekstra|'''Monda mapo pri infanlaboro'''<br /> infanoj 5 ĝis 14-jaraj laboroantaj en ĉiu lando laŭ la [[Monda Banko]]<ref name="World Bank">[[Monda Banko]], ''World Bank World Development Indicators 2005 data series: Labour force, children 5-14 (% of age group, SL.TLF.CHLD.ZS)'', interrete http://devdata.worldbank.org/wdi2005/index2.htm {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20071109061654/http://devdata.worldbank.org/wdi2005/index2.htm |date=2007-11-09 }}.</ref> kaj la datenoj de [[Internacia Organizo de Laboro|IOL]]<ref>[[Internacia Organizo de Laboro|IOL]], ''Child Labour Statistics'' sur la ttt-ejo de IOL laŭ diversaj enketoj kaj raportoj interrete http://www.ilo.org/dyn/clsurvey/lfsurvey.home.</ref>: {|width="100%" cellspacing="0" cellpadding="0" style="background-color: transparent" |width="50%" valign="top"| {{Legendo|#c0c0c0|grize: sen datenoj}}<br /> {{Legendo|#fffea7|helflave: 0 ĝis 10 % da infanoj laborantaj}}<br /> {{Legendo|#dddb23|verde: 10 ĝis 20 % da infanoj laborantaj}} |style="padding:6px;font-size:1px"|&nbsp; |width="50%" valign="top"| {{Legendo|#ff7f2a|oranĝe: 20 ĝis 30 % da infanoj laborantaj}}<br /> {{Legendo|#ff0000|ruĝe: 30 ĝis 40 % da infanoj laborantaj}}<br /> {{Legendo|#000000|nigre: pli ol 40 % da infanoj laborantaj}} |}]] === Divido socia === Infanlaboro varias laŭ kontinentoj kaj kulturoj; la sekva ĉapitro klarigas la labortipojn. Ekzistas konstanto trahistoria, kiu pluekzistas nuntempe: laborantaj infanoj devenas el malriĉaj familioj, malriĉeco estas unu el kaŭzoj de infanlaboro.<ref name="Manier"/> Tre ofte, ili ankaŭ devenas el "malalta" [[socia tavolo]], kiel en [[Barato]], kie laborantaj infanoj estas ofte [[dalito]]j aŭ el malaltaj [[kasto]]j; en Orient-Eŭropo ili ofte anas malplimulton kiel [[cigano]]jn; en [[Latin-Ameriko]] kaj en [[Afriko]] stratinfanoj pli ofte laboras ol aliaj; kiel ankaŭ infanoj de malriĉaj enmigrintoj en Nord-Amerikon aŭ en Eŭropon.<ref name="Manier IV"/> Alia komuna afero de tiuj infanoj estas, ke ili preskaŭ ĉiam laboras en sektoroj malalte teknikaj (troveblas neniu infano en entreprenoj de [[alta teknologio]]) kaj tie, kie oni bezonas kvanton de laboristoj, kiel en familia agrikulturo, grandaj plantejoj aŭ teksaĵ-metiejoj. En [[manufakturo]]j necesas ofte maltre spertaj laboristoj, sed grandnombre; serĉo de malmultekostaj laboristoj tie gvidas al infanoj<ref name="Manier V">Bénédicte Manier, op. cit., ĉap. 5 « La fonction économique du travail des enfants » (ekonomia funkcio de infanlaboro), pp. 82 - 89.</ref>. === Divido sektora === La klasigado de infanlaboro laŭ agadsektoroj troveblas en raporto de [[1996]]<ref name="statistiques">Statistika komisiono de la internacia buroo de laboro, Ĝenevo, [[1996]], citata en [[Internacia Organizo de Laboro]], ''Infanlaboro: faktoj kaj nombroj'', Internacia buroo de laboro, Ĝenevo, [[1999]], interrete: http://www.ilo.org/public/french/comp/child/download/pdf/statistiques.pdf {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20071001005250/http://www.ilo.org/public/french/comp/child/download/pdf/statistiques.pdf |date=2007-10-01 }}.</ref> kaj dividas infanlaboron en du grandajn sektorojn: 70,4 % ĉe [[agrikulturo]], [[ĉasado]] kaj [[fiŝkaptado]]; 8,3 % ĉe [[komerco]], [[restoracio|restorado]] kaj [[hotelo]]j; 8,3 % ĉe [[manufakturo]]j; 6,5 % ĉe [[servo]]j komunumaj, sociaj aŭ personaj; 3,8 % ĉe transporto, [[vartenejo|vartenado]] kaj [[komunikado]]; 1,9 % ĉe [[konstruado]] kaj 0,9 % en [[minejo]]j ktp. Tiuj rezultoj kontraŭas la kutiman bildon de infanoj laborantaj ĉefe en fabrikoj aŭ metiejoj<ref name="Manier"/>: tia agado ja ekzistas, sed ĝi estas malpli ofta ol laboro en familia rondo kaj agrikulturo. La "plej aĉaj laboroj", kiel difinitaj de IOL (konvencio 182, artikolo 3), koncernis en [[2002]]<ref name="SIMPOC"/> 8,4 milionoj de infanoj. Tamen, tiu nombro estas malalta taksaĵo, ĉar la elektitaj kriteroj estas striktaj kaj estas konsiderataj nur la landoj inkluzivitaj en la enketo, sen eksterpolo al aliaj landoj.<ref>Tiel multaj fontoj estis malkonsiderataj, ĉar ne kontroleblaj, kaj la datenoj strikte komparitaj al la konvencio 182. Fonto: SIMPOC, ''Every Child Counts, New Global Estimates on Child Labour'' (ĉiu infano gravas, novaj tutteraj taksadoj pri infanlaboro), op. cit., paĝoj 34-36 kaj 48-51.</ref>. La vera nombro de infanoj en tiaj kondiĉoj povas de fakte esti multe pli alta. IOL distingas kvin kategoriojn: sklavlaboron, infankomercon, seksindustrion, armilkonfliktojn kaj eksterleĝajn agadojn. ==== Agrikulturo ==== [[Dosiero:Rolako ploughing.jpg|300px|eta|Infanoj kaj junuloj plugantaj en [[Sieraleono]].]] Laŭlande 90 ĝis 95 % de la laborantaj infanoj faras tion en [[agrikulturo]], meze inter 70 kaj 74 %. Ju pli la landa ekonomio baziĝas je agrikulturo, des pli alta estas la proporcio de infanoj. Oni distingas infanojn laborantajn surkampe kun la geptaroj de tiuj, kiuj dungiĝas en grandaj [[plantejo]]j aŭ farmbienoj. La unua kazo ofte okazas en landoj, kies ekonomio baziĝas je agrikulturo, tie infanoj ofte respondecas pri la gardo de brutaroj kaj laboretoj. Se troaĵoj eblas, ili estas malpli oftaj, ĉar la infanoj restas en la familia kadro.<ref name="Challis">James Challis et David Elliman, ''Child Worker Today'' (infana laboristo nuntempe), Quartermaine House, [[1979]], 170 p. ISBN 0-905898-06-0.</ref>. Infanlaboro inkluzivas foje partoprenon al [[rikoltado]] kaj [[fiŝkaptado]], foje al [[ĉasado]], bestgardado, replantado de [[rizo]]. Knabinoj pli ofte devas hejmenporti [[akvo]]n, prizorgi [[bebo]]jn, prepari [[manĝaĵo]]jn. Kiam tiuj infanoj vizitas lernejon ili ofte mankas dum rikoltadepoko<ref name="Manier II"/>. Infanoj laborantaj sur plantejoj kutime havas malpli facilajn [[vivkondiĉo]]jn: iliaj agadoj estas ligitaj al tiuj de iliaj gepatroj, kiujn ili helpas por rikolti [[teo]]n, [[kafo]]n, por prizorgi plantojn aŭ aldoni [[sterko]]n. Modernaj agrikulturaj teknikoj prezentas la samajn danĝerojn al infanoj, kiel industrio pro la varmego, la polvo, riskoj ligataj al maŝinoj kaj danĝeroj pro la uzo de toksaj produktoj ([[pesticido]]j). Tamen la elcento de infanoj laborantaj en grandaj plantejoj estas malpli ol 5. Junuloj malpli ol 15-jaraĝaj reprezentas 25 ĝis 30 % de la laboristoj sur plantejoj en [[Meksiko]], [[Kenjo]] aŭ [[Brazilo]]<ref name="SIMPOC"/>. ==== Industrio kaj konstruado ==== [[Dosiero:Child coal miners (1908).jpg|eta|300px|maldekstra|Ministoj en [[Usono]] ([[Gary]], [[Okcidenta Virginio]]) en [[1908]].]] Industrio ne estas la sektoro, kie plej multaj infanoj laboras, sed ĝi estas ofte la plej konata, ĉar temas kutime pri danĝera laboro kaj historie, infanlaboro en [[manufakturo]]j dum la [[industriiĝo]] vidigis la fenomenon kaj enkondukis la regularigon. En evoluintaj landoj, tiu estas la plej kutima bildo alvokita, kiam oni parolas pri infanlaboro en evoluantaj landoj.<ref name="Challis"/> Laboro de infanoj malpli ol 12-jaraj estas ofta en konstruado por taskoj kiel purigado kaj transporto; tia estis ankoraŭ en la [[1980-aj jaroj]] en suda Eŭropo, ĉefe en [[Italio]]. Tiu sektoro inkluzivas manufakturojn kaj fabrikojn, brikejojn, konstruadejojn, minejojn kaj minojn, sed ankaŭ teksaĵ-metiejoj, ŝpinejoj, tanejoj, potejoj, fabrikoj de [[sapo]], [[alumeto]]j kaj eĉ [[kemiaĵo]]j, kiam manlaboro necesas. ==== Hejma laboro ==== [[Dosiero:Girls carrying water in India.jpg|300px|eta|Knabinoj portantaj akvon en [[Barato]].]] Hejma laboro estas la plej kaŝita formo de infanlaboro, malfacile taksebla, ĉar ĝi estiĝas en la hejmo mem. Se infana helpo al [[hejmlaboro]] estas kutime taksita kiel bona kaj edukcela, en multaj landoj, infanoj laboras en hejmo de alia familio ol la sia, aŭ estas ekspluatataj de sia propra familio (tiu kazo ne eniras la nombron de infanoj "ekonomie laborantaj"). La ekzakta nombro de infanoj laborantaj en tiuj kondiĉoj estas nekonata: IOL anoncas nombron de pluraj milionoj, ĉefe knabinoj<ref name="Domestic">International Programme on the Elimination of Child Labour, ''Coup de main ou vie brisée: comprendre le travail domestique des enfants pour mieux intervenir'', Bureau international du travail, Ĝenevo, [[2004]], ISBN 92-2-215747-8, interrete http://www.ilo.org/ipecinfo/product/viewProduct.do?productId=359 {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20071217134350/http://www.ilo.org/ipecinfo/product/viewProduct.do?productId=359|date=2007-12-17}}, p. III.</ref>; ĝi taksas ankaŭ, ke inter la knabinoj pli ol 16-jaraj la plejmulto laboras en hejmoj. Iuj taksadoj ebligas havi grandecidon: tiel oni parolas pri 482.000 infanoj en [[Brazilo]], 300.000 en [[Dako]], 700.000 en [[Indonezio]], 200.000 en [[Kenjo]], de 66 ĝis 88.000 en [[Maroko]], 200.000 en [[Haitio]] ktp. Kaŭzoj pri hejmlaboro de infanoj estas multaj: ofte oni konsideras ĝin "normala" aŭ almenaŭ "senproblema". Ĝi povas reprezenti eskapon el [[mizero]], sed povas esti ankaŭ afero de [[komerco]] aŭ repago de [[ŝuldo]]j. ==== Neformala sektoro ==== [[Dosiero:Clock boy.jpg|200px|eta|maldekstra|Infano laboranta kiel "[[afiŝulo]]" montrante la horon en [[Merida]], [[Meksiko]].]] La neformala sektoro priskribas agadojn ne regularitajn, ofte laboretojn faratajn de individuo aŭ familio. Tiaj laboroj troviĝas ĉefe enurbe kie [[senlaboreco]] estas pli alta. IOL taksas, ke en evoluantaj landoj ĝi reprezentas 60 % de la urba laboro kaj grandan parton de la [[Malneta Enlanda Produkto|MEP]] (25 % en [[Niĝerio]], preskaŭ 50 % en [[Filipinoj]]). Ĝi rilatas al [[kamparfuĝo]] kaj la estiĝo de [[ladurbo]]j. Ĉefaj agadoj estas vendadeto de [[trinkaĵo]]j, [[frukto]]j aŭ [[cigaredo]]j, riparado, portado aŭ konduko de [[rikiŝo]]j<ref name="Manier II"/>. Tiaj laboretoj celas ĉefe tujan supervivon. La neformala sektoro rilatas ankaŭ al la formala, ekzemple kiam stratvendistoj laboras por vendejo, kaj tiel estas parto de la [[produktĉeno]]. La neformala sektoro inkluzivas ankaŭ stratinfanojn ekspluatatajn por [[drogo|drogŝakrado]] aŭ por [[almozulo|almozpetado]] (laŭ IOL temas pri 600.000 infanoj<ref name="SIMPOC"/>). Se multaj infanoj laborantaj en la neformala sektoro havas [[hejmo]]n, tiuj, kiuj loĝas surstrate alfrontas pli multajn danĝerojn; [[UNICEF]] taksas, ke la nombro de [[stratinfanoj]] en la mondo atingas dekojn da milionoj<ref name="SOWC 2006">[[UNICEF]], ''La Situation des enfants dans le monde 2006 : exclus et invisibles'' (situo de infanoj en la mondo, 2006: ekskluditaj kaj nevideblaj), Unicef, Novjorko, 2006, 156 p., ISBN|978-92-806-3917-9, interrete ĉe http://www.unicef.org/french/sowc06/pdfs/sowc06_fullreport_fr.pdf {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20071119223112/http://www.unicef.org/french/sowc06/pdfs/sowc06_fullreport_fr.pdf |date=2007-11-19 }}, p. 41</ref>. ==== Sklava laboro kaj sklaveco ==== [[Dosiero:1903sweatshopchicago.jpg|300px|eta|''[[Ŝvitlaborejo|Ŝvit-metiejo]]'' en [[Ĉikago]], [[Usono]], [[1930]].]] Ĉirkaŭ 5,7 milionoj da infanoj laboras [[Sklaveco|sklave]] en la mondo. Tian laboron karakterizas ia limigo de movoj de la infano, [[Perforto|perfortigo]] mensa aŭ fizika, malkonsento kaj / aŭ kontrolado eksternormala<ref>Artikolo 2 (1) de la IOL-konvencio numero 29 pri sklava laboro, ''ILO Forced Labour Convention'', [[1930]], interrete ĉe http://www.ilo.org/ilolex/cgi-lex/convdf.pl?C029 {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070106124632/http://www.ilo.org/ilolex/cgi-lex/convdf.pl?C029 |date=2007-01-06 }}.</ref>. Sklaveco mem signifas, ke la persono estas konsiderata kiel "[[varo]]", [[posedaĵo]] de la "[[proprietulo]]". Taksadoj indikas, ke la plej multaj tiaj infanoj troviĝas en [[Azio]] (5,5 milionoj), tio eble estas ĉar mankas fidindaj fontoj en aliaj regionoj, ĉar tia laboro estas malfacile distingebla. Alia kaŭzo estas la kvazaŭ institucieca [[Kvazaŭsklavigo pro ŝuldoj|sklavigo pro ŝuldoj]], kiel la ''[[kamaiya]]''-sistemo en [[Nepalo]]<ref>A. Robertson, « Nepal: The struggle against the Kamaiya system of bonded labour », en ''International Work Group for Indigenous Affairs'' ISSN|0105-4503, numero 83 ([[1997]]), paĝoj 83-106, interrete ĉe http://cat.inist.fr/?aModele=afficheN&cpsidt=2887930 {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20071218214324/http://cat.inist.fr/?aModele=afficheN&cpsidt=2887930 |date=2007-12-18 }}.</ref>: en tiaj sistemoj gepatroj povas dungigi infanon 7 aŭ 8-jaraĝan en fabrikon por obteni monpruntadon aŭ pagi ŝuldojn. La diversaj raportoj montras, ke plej ofte tia laboro rapide iĝas [[sklaveco]]<ref name="SOWC97"/>. La plej konataj ekzemploj troviĝas en [[Nepalo]], [[Pakistano]] kaj [[Barato]]. En tiu lasta lando oni trovas tion en [[agrikulturo]], [[cigaredo|cigaredindustrio]], [[silko|silkindustrio]] kaj [[tapiŝo|tapiŝindustrio]]. Esploro montris la vivkondiĉojn de miloj da infanoj laborantaj en tapiŝindustrio kaj priskribis ilin jene <blockquote> « […] forrabitaj, translokigitaj aŭ disponigitaj de la gepatroj kontraŭ malaltaj monsumoj. La plej multaj inter ili estas malliberaj, torturitaj kaj devigitaj labori 20 horojn tage senpaŭze. Tiuj infanetoj devas kaŭri sur piedfingroj de matena ĝis post vespera krepuskoj, kio ege malhelpas ilian kreskon. Sociaj aktivistoj ne sukcesas labori tiafake, pro kontrolego simila al tiu de [[mafio]] fare de la teksaĵmetiejestroj<ref>Neera Burra, « Born to Work: Child labour in India » (naskiĝinte por labori: infanlaboro en Barato), Oxford University Press, Delhi, [[1995]], 320 p. ISBN 978-0-19-563628-4, paĝoj 228-229. Traduko por Vikipedio.</ref>. » </blockquote> Similaj situoj troviĝas en [[Brazilo]] sur la [[sukerkano|sukerkanplantejoj]] kaj en la [[karbono|karbonejoj]]. En [[1993]] oni raportis pri 4-jaruloj laborantaj sur [[kotono]]plantejo en [[Parana]]<ref>Alison Sutton, ''Slavery in Brazil: A link in the chain of modernisation'' (sklaveco en Brazilo: ĉenero en la moderniga ĉeno), Anti-Slavery International, [[Londono]], [[1994]], ISBN 0-900918-32-2, p. 70</ref>. En [[Maŭritanio]], malgraŭ abolo de sklaveco en [[1980]], restas ankoraŭ ĉirkaŭ 400.000 personoj, infanoj kaj plenkreskuloj, el nigra [[Afriko]], kiu servas kiel sklavoj al [[berberoj]].<ref>Charles Jacobs kaj Mohamed Athie, « Bought and Sold » (aĉetitaj kaj venditaj), en ''The New York Times'', [[13-an de julio]] [[1994]], interrete ĉe http://www.nizkor.org/ftp.cgi/orgs/american/ftp.py?orgs/american//aasg/press/bought-and-sold {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160304201608/http://www.nizkor.org/ftp.cgi/orgs/american/ftp.py?orgs%2Famerican%2F%2Faasg%2Fpress%2Fbought-and-sold |date=2016-03-04 }}.</ref>. ==== Infankomerco ==== {{Ĉefartikolo|Infankomerco}}Infankomerco inkluzivas "varbadon, transporton, translokigon, lokigon aŭ akcepto de infano por ekspluato".<ref>[[Unuiĝintaj Nacioj|UN]], ''Protocol to Prevent, Suppress and Punish Trafficking in Persons, especially Women and Children, supplementing the United Nations Convention against Transnational Organized Crime'', [[2000]], interrete ĉe http://www.uncjin.org/Documents/Conventions/dcatoc/final_documents_2/convention_%20traff_eng.pdf {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20121024172439/http://www.uncjin.org/Documents/Conventions/dcatoc/final_documents_2/convention_%20traff_eng.pdf |date=2012-10-24 }}, artikolo 3(a).</ref> IOL taksas, ke 1,2 milionoj da infanoj suferas tian traktadon en la mondo, inter ili 550.000 en Sud-Ameriko. Sed tiuj 1,2 milionoj ne nombras en la sumo de la "plej aĉaj laboroj" por eviti duoblan nombradon: tiaj infanoj kutime suferas alian formon de ekspluatado. La celo de la komerco dependas de la aĝo kaj de la sekso de la infanoj: knaboj estas kutime venditaj por sklaveca laboro sur grandaj plantejoj aŭ fidrogvendado, knabinoj plej ofte por seksa ekspluatado aŭ hejmlaboro. Infanoj estas ankaŭ ekspluatataj en organizataj almozulretoj, senditaj al neleĝaj [[adopto|adoptretoj]] aŭ por [[deviga geedzigo]]. Tia komerco ekzistas kaj ene de landoj kaj inter landoj kaj mondskale.<ref name="SIMPOC" /> Organizata retoj estas samtempe naciaj, kontinentaj aŭ mondaj; IOL indentigis kelkajn grandajn internaciajn komercvojojn: [[Latin-Ameriko]] → [[Eŭropo]] kaj [[Mez-Oriento]]; [[Azio]] → [[Eŭropo]] kaj [[Mez-Oriento]]; [[Nepalo]] kaj [[Bangladeŝo]] → [[Barato]] ; [[Birmo]] kaj [[Laoso]] → [[Tajlando]] ; okcidenta [[Afriko]] → [[Niĝerio]]; suda Afriko → [[Sud-Afriko]]; [[Orient-Eŭropo]] → [[Okcident-Eŭropo]].<ref>IOL, ''Le mal insupportable au cœur des hommes : Le trafic des enfants et les mesures d’éradication'' (neeltenebla malbono kore de la homo: infankomerco kaj neniigebloj), BIT, Ĝenevo, [[2003]], ISBN 92-2-213088-X interrete ĉehttp://www.ilo.org/ipecinfo/product/viewProduct.do?productId=780.</ref> ==== Seksa ekspluatado ==== [[Dosiero:Photography of a Child prostitute in 1871.jpg|200px|eta|maldekstre|[[Prostituitino]] 10 aŭ 11-jara, graveda de 4 monatoj ([[Anglio]], [[1871]]).]] Laŭ IOL<ref name="OIT2002"/> 1,8 milionoj da infanoj suferas seksan ekspluatadon, la plej multaj estantaj 15 ĝis 17-jaruloj; 750.000 inter ili troviĝas en [[Sud-Ameriko]] kaj [[Karibio]], 590.000 en [[Azio]] kaj [[Pacifiko|pacifika regiono]] kaj 420.000 en evoluiĝintaj landoj. Laborformoj estas diversaj: [[Infana pornografio|infanpornografio]], [[Infanprostituo|prostituo]], seksa komerco kaj [[seksa turismo]]. 98 % de tiuj infanoj estas knabinoj<ref>Unicef, ''L’État des enfants dans le monde'' (stato de infanoj en la mondo), op. cit., p. 60.</ref>. Amaskomunikiloj montras seksan ekspluaton de infanoj okaze de skandaloj pri seksa turismo, organizata kutime por viroj vojaĝantaj el evoluiĝintaj landoj al [[Tajlando]], [[Domingo]], [[Brazilo]] aŭ aliaj landoj. Sed seksa ekspluatado estas organizata ankaŭ loke: en [[Usono]] oni taksas la nombron de prostituataj infanoj je 100.000.<ref name="SOWC97"/>. Seksa ekspluatado foje estas ligita al aliaj ekspluatadoj: la supre menciitaj barataj tapiŝfabrikoj servas ankaŭ kiel varbejoj por [[bordelo]]j. La prostituataj infanoj riskas malsanojn sekse transdoneblajn, ne deziratajn gravedojn, drogojn. Ili suferas pro [[Socia stigmato|stigmatizo]] de la cetera socio kaj ofte estas rigardataj "neleĝaj" kaj traktataj tiel per policanoj. Infanprostituo korespondas al demando, subtenita de kredoj (ekzemple seksumado kun infano helpus konservi virecon) kaj timo de [[aidoso]] (oni mise supozas infanojn malpli infektitaj ol plenkreskuloj).<ref name="Manier II"/> Infanan [[pornografio]]n difinas Unuiĝintaj Nacioj kiel ''"ia reprezentaĵo, per iu ajn rimedo, de infano seksumanta, vere aŭ ŝajne, aŭ ia reprezentaĵo de infanaj seksorganoj por ĉefe seksumaj celoj"'', en la protokolo de la [[internacia konvencio pri infanaj rajtoj]]<ref>Protokolo legebla ĉe [http://www.ohchr.org/french/law/crc-sale.htm] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070926224951/http://www.ohchr.org/french/law/crc-sale.htm|date=2007-09-26}}; fonto: artikolo 2c.</ref>. Disvolviĝo de [[interreto]] kreskigis la demandon pri tia pornografio, pri kiu oni taksas je unu miliono la nombron de bildoj cirkulantaj, inkluzive bildoj montrantaj [[sadismo|sadismajn]] agadojn kaj seksumadon kun foje tre junaj infanoj. Esploroj evidentiĝis tre gravajn psikajn problemojn ĉe tiuj infanoj, kies [[memmortigo|memmortigtendencoj]]<ref>2-a monda kongreso kontraŭ seksa ekspluatado de infanoj, ''Étude thématique sur la pornographie enfantine'' (tema esploro pri infana pornografio) legu interrete http://www.csecworldcongress.org/PDF/fr/Yokohama/Background_reading/Theme_papers/La%20pornographie%20enfantine%20FORMATTED.pdf , p. 13; citanta Jane Warburton, ''Prevention, Protection and Recovery of Children from Commercial Sexual Exploitation'', 2-a monda kongreso kontraŭ seksa ekspluatado de infanoj, [[Jokohamo]], [[2001]], legu interrete http://www.woman.ch/children/files/expertpaper-1.doc {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070927141826/http://www.woman.ch/children/files/expertpaper-1.doc |date=2007-09-27 }}.</ref>. Tiu komerco valoras inter du kaj tri miliardoj da [[usona dolaro|usonaj dolaroj]] nur en [[Usono]].<ref>Sir William Utting, ''People Like Us: The Report of the Review of the Safeguards for Children Living Away from Home'', The Stationeyr Office, Londono, 1997, sanministerio de la [[Unuiĝinta Reĝlando]] ISBN 978-0-11-322101-1.</ref> ==== Infansoldatoj ==== {{Ĉefartikolo|Infansoldato}}Nuntempe ekzistus ĉirkaŭ 300.000 infansoldatoj en la mondo okaze de trideko da konfliktoj; tierono en subsahara [[Afriko]] kaj [[Kongo Kinŝasa]], en [[Kolombio]] (kie inter 11 kaj 14.000 infanoj anus la paramilitistaron) kaj en [[Birmo]] (kie 20 % de la [[armeo]] estus neplenaĝaj laŭ [[Human Rights Watch]].<ref>[[Human Rights Watch]], ''My Gun was as tall as me, Child Soldiers in Burma'' (mia pafilo estis same granda kiel mi, infansoldatoj en Birmo), [[2002]], ISBN 1-56432-279-3, interrete ĉe http://hrw.org/reports/2002/burma/Burma0902-01.htm#P296_16897.</ref>) La plej multaj estis 14 ĝis 18-jaruloj, sed troveblas ankaŭ infanoj apenaŭ 8 aŭ 9-jaraj, kiuj libervole anas [[milico]]jn kaj aliajn paramilitistajn grupojn.<ref>Sekcio « Facts » de la ttt-ejo child-soldiers.org http://www.child-soldiers.org/childsoldiers/some-facts {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20071117202317/http://www.child-soldiers.org/childsoldiers/some-facts |date=2007-11-17 }}.</ref> Se la bildo la plej ofta esta tiu, de infansoldato [[pafilo|pafilenmane]], infansoldatoj havas multajn diversajn taskojn: [[spionado]], terenesploro, lokigo de teraj bomboj, trejnado de plenkreskaj soldatoj, sed ankaŭ domtaskoj, kuirejaj taskoj, portado de materialo. Knabinoj riskas seksan perfortiĝon. Motivoj estas supervivrimedo en regionoj ofte ruiniĝintaj, spertoj pri familimembroj mortigitaj aŭ kripligitaj pro la konflikto aŭ manka edukado, kiu malhelpas trovi alternativon. Multaj knabinoj engaĝiĝas por eskapi seksan perfortiĝon aŭ domsklaviĝon, kvankam iliaj vivkondiĉoj eble ne estas pli bonaj kiel soldatoj. La proporcio de knabinoj estus ĉirkaŭ 40 %.<ref>Susan MacKay, intervjuo por ''Foreign Affairs and International Trade Canade'', interrete ĉe http://geo.international.gc.ca/cip-pic/library/susanmckay-en.aspx|texte=transcription.</ref> La motivoj de la varbantoj estas malsamaj: infansoldatoj estas ''"pli influeblaj, pli facile subigeblaj al aŭtoritato, malpli dizertemaj aŭ salajropostulemaj ol plenkreskuloj"''.<ref name="Manier II"/>. Unicef asertas ke la disvastiĝo de malgrandaj armeoj kreskigis la uzon de infanoj.<ref>Vidu pri tio [http://www.un.org/french/Depts/dda/CAB/smallarms/sheet5.htm tiun informslipon] de Unicef, parto de la "internacia konferenco de Unuiĝintaj nacioj pri ĉia neleĝa armilkomerco"; por pli detala raporto, vidu ankaŭ Claudio Gramizzi, Félix Nkundabagenzi, Sophie Nolet kaj Federico Santopinto, ''Enfants soldats, armes légères et conflits en Afrique'' (infansoldatoj, malpezaj armiloj kaj konfliktoj en Afriko), GRIP, [[Bruselo]], interrete ĉe http://grip.org/pub/rapports/rg03-3_alesca.pdf {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070927231126/http://grip.org/pub/rapports/rg03-3_alesca.pdf |date=2007-09-27 }}.</ref> == Sekvoj == === Laborkondiĉoj kaj efikoj al laborantaj infanoj === [[Dosiero:Boys in red.jpg|300px|eta|Knaboj en [[vermiljono|vermiljonfabriko]], [[Dako]], [[Bangladeŝo]].]] IOL raportas<ref name="OIT2002"/>, ke la laborkondiĉoj de infanoj estas kutime malfacilegaj. Ili havas nek feriojn, nek libertempon, laborlokoj estas plej ofte malbonstataj, infanoj ofte estas mistraktitaj, ricevas punojn kaj la postulata laborkvanto estas ofte tro alta; iuj infanoj laboras ekde 5 aŭ 6-jaraĝaj, kiam ilia korpo ankoraŭ ne kapablas subteni plurhoran laboron ĉiutage, kiu ne kongruas al iliaj psikaj kaj fizologiaj bezonoj. Kelkaj fiziologiaj efikoj troveblas ĉe la plej multaj laborantaj infanoj: misnutrado kaj sekve mankoj kaj kreska malfruo, sufero de riskoj kaj pena laboro. 70 % de la akcidentoj kaj malsaniĝoj de laborantaj infanoj okazas en agrikulturo, kie infanoj same kiel plenkreskuloj riskas eksponon al [[kemiaĵo]]j, tranĉemaj objektoj, pezaj ŝarĝoj kaj mediaj danĝeroj (bestmordado, varmego, ktp.).<ref>Kebebew Ashagrie, ''Statistics on Working Children and Hazardous Child Labour in brief'', BIT, [[Ĝenevo]], [[1997]] (reeldono [[1998]]) interrete ĉe http://www.ilo.org/public/english/comp/child/stat/stats.htm {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090206224348/http://www.ilo.org/public/english/comp/child/stat/stats.htm |date=2009-02-06 }}.</ref> Industrio eksponigas laborantajn infanojn al toksaj produktoj kaj danĝeraj [[maŝino]]j, ke temas pri [[tanejo]]j kaj ties [[amoniako|amoniakujoj]], pri [[uzino]]j kun bruligemaj fornoj aŭ eksplodoj kaj venenigoj en [[alumeto|alumetfabrikoj]] kaj tiuj, kiuj produktas [[artfajraĵo]]jn. Konstruejoj eksponigas al faloj, [[minejo]]j al [[polvo]]j kaj la kaŭranta pozicio (ofta en [[Azio]]) kaŭzas [[artiko|artikproblemojn]].<ref name="Manier IV"/> En la neformala sektoro, laboro surstrata eksponigas al perfortoj far bandoj kaj [[polico]], al trafikakcidentoj, sen mencii laboron sur [[rubejo]]j. La plej teruraj laborkondiĉoj ekzistas en teksaĵ-metiejoj kaj en minoj. En la metiejoj oni trovas la samajn kondiĉojn, kiel ili ekzistis en [[Eŭropo]] dum la [[19-a jarcento]], kie malhelo kaj fajnegaj fadenoj malplibonigis vidon kaj [[lano]] aŭ [[silko]] estigis [[pulmo|pulmajn]] malsanojn. En minoj okazas la plejmulto de la mortigaj akcidentoj (32 tiaj akcidentoj por 100.000 laborantaj infanoj en [[1994]]<ref name="World Bank"/>), kaŭzitaj de [[eksplodo]]j, [[gaso]]j, [[polvo]]j kaj malsanoj kiel [[tuberkulozo]] kaj [[silikozo]]. Fine, infansoldatoj kaj infanoj ekspluatataj sekse eltenas ankoraŭ multe pli grandan parforton.<ref name="Manier IV"/> === Ekonomia rolo === [[Dosiero:Thai boy selling souvenirs.jpg|240px|maldekstra|eta|Knabo vendanta memoraĵojn, [[Tajlando]].]] Laborantaj infanoj partoprenas [[ekonomio]]n. Granda parto de tia laboro estas "nevidebla", ĉar ĝi ja estas atestita, sed ne kalkulita: ekzemple en la familia rondo, kie ankaŭ multaj virinoj, sen profesia okupado, zorgas pri sia familio. Infanoj laborantaj eksterfamilie alportas rektan financan subtenon al la familia buĝeto kaj malrektan, ĉar ili zorgas pri si mem kaj ne estas nutrataj de la familio. IOL taksas, ke laboranta infano alportas inter 20 kaj 25 % de la familia gajno al malriĉa familio.<ref>Voir H.-A. Patrinos et G. Psacharapoulos, « Educational performance and child labour in Paraguay », ''International Journal of Educational Development'', Oxford, Elsevier Science Ltd., 1994, vol. 15, n-ro 1, pp. 47-60. Cité dans OIT, ''Un avenir sans travail des enfants'', 2002, op. cit.</ref>. La malplimulto de salajritaj infanoj<ref>Por taksi tiun "malplimulton": IOL taksas, ke en [[Filipinoj]] 17 % de la laborantaj infanoj estas en sektoro kalkulebla, kiel hoteloj, restoracioj, komerco, ktp.</ref> pezas iel en landa ekonomio: IOL taksas, ke infanoj reprezentas preskaŭ 5 % de la aktiva popolo en [[Latin-Ameriko]], sed 14 % en [[Kenjo]]<ref>Vidu la statistikojn de IOL pri aktiva popolo: ttt-ejo [http://laborsta.ilo.org/default_F.html Laborsta] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110515011637/http://laborsta.ilo.org/default_F.html |date=2011-05-15 }}. La jaraj statistikoj enhavas klasigon pri aĝo.</ref>. Reprezentado per sektoroj estas nur taksadoj: tiel en [[Pakistano]] la tapiŝindustrio gajnus 109 milionojn da dolaroj eksportante en 1995-96 laŭ la estroj; laŭ SACCS 500.000 infanoj laborus (el entute 1,5 milionoj da salajruloj) – tiu nombro estas pridiskutata, sed donas ideon pri la grandeco. La infanoj laborantaj en [[komerco]], ĉefe en neformala vendado surstrata, estas plej ofte la lasta ĉenero de la [[produktĉeno]], kiam ili vendas [[trinkaĵo]]jn de grandaj [[marko]]j, [[ĵurnalo]]j, [[dolĉaĵo]]j, ktp. kaj foje konkurencas lokajn vendejojn. Same la kolekto de rubaĵoj estas parto de neformala recikligo, kiam la infanoj alportas rubaĵojn al profesiaj kolektantoj. Fakte la ĉefa motivo por dungi infanojn estas ekonomia: infano estas malpli multekosta kaj pli obeema ol plenkreskulo, kiu ricevas salajron du- ĝis sesoble pli altan<ref>En [[Barato]] la [[Diamanto|diamantindustrio]] dungas 20 % da infanoj, kiuj ricevas sesonon de la salajro de plenkreskulo; en [[Pakistano]], en la urbo [[Sialkot]], 14.000 infanoj estas dungitaj en [[Piedpilko|piedpilkindustrio]] kune kun 42.000 plenkreskuloj, sed ili gajnas nur inter duono kaj kvarono. Fonto: M. Bonnet, ''Regards sur les enfants travailleurs. La mise au travail des enfants dans le monde contemporain. Analyse et études de cas'', eldonejo Page Deux, kol. Cahiers libres, Lausanne, [[1998]], 231 p., ISBN 2-940189-08-0, interrete ĉe http://www.alencontre.org/EdPage2/08-0_Bonnet_Regard.htm {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20071218105638/http://www.alencontre.org/EdPage2/08-0_Bonnet_Regard.htm|date=2007-12-18}}.</ref>, kaj tiel eblas malpligrandigi elspezon por salajroj. === Kostoj kaj beneficoj === Unu el la argumentoj kontraŭ abolo de infanlaboro estas la fakto, ke tiu ĉi, pliboniginta la entreprenan profitdonon, kontribuas al [[industriiĝo]] kaj do al [[ekonomia kreskiĝo]] de la lando<ref name="Manier V"/>. La [[Internacia Organizo de Laboro|IOL]] esploris en [[2004]] la kostojn kaj beneficojn ligatajn al abolo de infanlaboro<ref name="OIT investir">IOL, ''Investir dans chaque enfant : Étude économique sur les coûts et les bénéfices de l'élimination du travail des enfants'', BIT, Ĝenevo, [[2003]], 162 p., ISBN 92-2-215419-3, interrete ĉe http://www.ilo.org/ipecinfo/product/viewProduct.do?productId=1199 {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20071217134343/http://www.ilo.org/ipecinfo/product/viewProduct.do?productId=1199|date=2007-12-17}}.</ref>. La konkludo estis klara: <blockquote>"Kvankam iaj grandaj avantaĝoj, kiel plifortigo de persona evolueblo, estas malfacile mezureblaj mone, niaj kalkuloj klare ebligas konkludi, ke la abolo de infanlaboro reprezentas tre profitdonan globalan investon."</blockquote> Pli precize, tiu esploro temis pri realigo de la programo [[Internacia programo por abolo de infanlaboro|IPAI]] en evoluiĝantaj landoj. Kostoj de la projekto estas la plibonigo de edukado (infrastrukturo, instruistoj, materialoj ktp.), transigo de gajnoj (t.e. programoj por kompensi la monan perdon al familioj per monhelpo), eventoj nelernejanaj (celantaj la plej aĉajn laborformojn, tre malriĉajn infanojn aŭ tiujn el malsuperaj kastoj, kulturajn faktorojn, kiel seksdiferencoj) kaj la oportuneckosto (perditaj gajnoj pro forpreno de la infanoj el ilia laboro). Atenditaj ekonomiaj beneficoj estas pligranda produktivo danke al pli bona edukado, malpligrandigo de la sankostoj ktp. Uzante naciajn datenojn kaj spertoj el jam ekzistaj programoj, la esploro taksis jene la sumon de kostoj kaj beneficoj: {| class="wikitable" |+'''Sumo de ekonomiaj kostoj kaj beneficoj eblaj sekve al abolo de infanlaboro laŭ IOL pri la periodo de [[2000]] ĝis [[2020]]'''<ref name="OIT investir"/>. Sumoj en miliardoj da usonaj dolaroj. ! Regiono !! Lando<br />evoluiĝanta !! Azio !! Latin-<br />Ameriko !! Afriko<br />subsahara !! Nord-Afriko<br />Mez-Oriento !! Sume |- bgcolor=#FFE5E5 | Edukado ||8,5||299,1||38,7||107,4||39,6||493,4 |- bgcolor=#FFE5E5 | Transigo de gajnoj ||0,7||6,3||1,2||1,5 || 1,1 || 10,7 |- bgcolor=#FFE5E5 | Aliaj intervenoj || 0,4 || 2,4 || 5,8 || 0,6 || 0,2 || 9,8 |- bgcolor=#FFE5E5 | Oportuneckosto || 16,0 || 151,0 || 30,9 || 30,1 || 18,8 || 246,8 |- bgcolor=#FFB2B2 | Sumaj kostoj || 25,6 || 458,8 || 76,6 || 139,5 || 59,7 || 760,3 |- bgcolor=#E9FFE5 | Plibonigita edukado||145,8||3&nbsp;307,2||403,4||721,8||500,2||5&nbsp;078,4 |- bgcolor=#E9FFE5 | Plibonigita sano||4,0|| 14,0 || 3,8 || 2,1 || 3,9 || 28,0 |- bgcolor=#BDFFB2 | Sumaj beneficoj || 149,8 ||3&nbsp;321,3||407,2||723,9||504,1|| 5&nbsp;106,3 |- bgcolor=#F6FFB2 ! Netaj ekonomiaj beneficoj !! 124,2 !! 2&nbsp;862,4 !! 330,6 !! 584,4 !! 444,4 !! 4&nbsp;346,1 |- bgcolor=#F6FFB2 | Pagoj de transigoj || 13,1 || 125,8 || 23,5 || 29,1 || 22,1 || 213,6 |- bgcolor=#F6FFB2 ! Netaj financaj beneficoj !! 111,1 !! 2&nbsp;736,6 !! 307,1 !! 555,4 !! 422,3 !! 4&nbsp;123,5 |} Pro tiu esploro IOL konkludis, ke la abolo de infanlaboro, kutime farita pro etikaj kialoj estas same valida el ekonomia aŭ financa vidpunkto: la beneficoj superus la kostojn 6 aŭ 7-oble. Tiu esploro kongruas kun tiuj de la [[Monda Banko]], kiuj montras, ke investado en edukado estas profitgajna operacio longskale por la koncernitaj landoj<ref>Vidu pri tio la bibliografiaro de la Monda Banko pri gajnoj pro investoj en edukado: George Psacharopoulos kaj Harry Anthony Patrinos, ''Returns to Investment in Education: a further update'', Policy Research Working Paper no. 2881, Monda Banko, [[Vaŝingtono]], septembro [[2002]], interrete ĉe http://www-wds.worldbank.org/external/default/WDSContentServer/IW3P/IB/2002/09/27/000094946_02091705491654/Rendered/PDF/multi0page.pdf .</ref>. En subsahara Afriko la netaj financaj profitoj superus je duono la malnetan ĉiujaran nacian gajnon. Tamen la esploro estas nur taksado bazita je teoria programo 20-jara; kaj la kostoj restos superaj al beneficoj dum la 15 unuaj jaroj, ili kreskegos ekde la 16-a jaro. Tial IOL nomas tiun projekton "transgeneracian investon". == Ĉu al abolo? == === Rajtevoluo === [[Dosiero:Carte de ratification des conventions 138 et 182.png|500px|eta|maldekstra|Landoj subskribintaj la konvencioj 138 kaj 182 de IOL, en [[2006]]<ref>Vidu [http://www.ilo.org/ilolex/french/docs/declworldf.htm la ĝisdatigata listo de la subskribintaj landoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060826072939/http://www.ilo.org/ilolex/french/docs/declworldf.htm |date=2006-08-26 }}.</ref>: <br /> <!--{{légende|#00ff00|Ratification des conventions 138 et 182}}-->verde: subskriboj de la konvencioj 138 kaj 182<br /> <!--{{légende|#ffff00|Ratification de la convention 182 mais pas de la 138}}-->flave: subskriboj de la konvencio 182, sed ne 138<br /> <!--{{légende|#ff7f2a|Ratification de la convention 138 mais pas de la 182}}-->oranĝe: subskriboj de la konvencio 138, sed ne 182<br /> <!--{{légende|#ff0000|Aucune ratification}}-->ruĝe: neniu subskribo<br /> <!--{{légende|#b9b9b9|Aucune donnée / pays non membre de l'OIT}}-->grize: sen informoj / lando ne ano de IOL]] Je internacia nivelo infanlaboron regas pluraj internaciaj konvencioj de IOL, inter kiuj la ĉefaj estas nuntempe la konvencio numero 138 pri minimuma laboraĝo (datanta de [[1973]] kaj anstataŭanta plurajn antaŭajn konvenciojn mi minimuma aĝo laŭ diversaj sektoroj) kaj la konvencio numero 182 pri la plej aĉaj laborformoj (vidu la apudan mapon). La kronologio pri infanlaboro ebligas vidi la historion de IOL, kies unuaj konvencioj ekde [[1919]] temis pri la minimuma aĝo laŭ diversaj sektoroj. Tiuj konvencioj utilis fakte kiel internacia [[laborkodo]], referenco al [[Ne-registara organizo|ne-registaraj organizoj]]<ref name="Manier VI">Bénédicte Manier, op. cit., ĉap. 6 « La société face au travail des enfants » (socio fronte al infanlaboro), pp. 90 - 113.</ref>. [[Unuiĝintaj Nacioj]] ludas gravan rolon, ĉefe per la [[internacia konvencio de infanrajtoj]] kaj la konvencioj pri sklaveco kaj infansoldatoj. Du konferencoj estis organizitaj aparte por tiu temo de UN en [[Amsterdamo]] en [[1997]] kaj [[Kampalo]] en [[1998]]. Je internacia nivelo leĝo iom post iom altigas la minimuman aĝon (la konvencio 138 akceptis pli grandajn marĝojn por malpezaj laboroj en envoluiĝantaj landoj. La minimuma aĝo varias tiel de 14 ĝis 16 jaroj en tiaj landoj, tamen ekzistas kelkaj esceptoj kiel en [[Bangladeŝo]], kie 12-jarulo rajtas labori en vendejo aŭ sur teplantejo, aŭ ankaŭ en [[Haitio]], kie infanoj povas esti servistoj ekde 12 jaroj (malgraŭ ke tiun taskon oni ne povas nomi "malpeza"). Tamen ne ĉiuj landoj subskribis la konvenciojn de IOL kaj punoj estas malfortaj<ref name="Manier VI"/>: evoluiĝintaj landoj kutime disponas laborinspekton, kies rimedoj estas tamen malsamaj; tiaj inspektoj tute ne ekzistas en multaj malriĉaj landoj. IOL povas doni rekomendon, kiam lando ne agas, laŭ la konvencioj. Sed la estiĝo de abolo renkontas obstaklojn. La amplekso de la fenomeno estas tiom granda, ke kelkaj agoj disvastigitaj de amasmedioj (kiel forpreno de centoj da infanoj el mino) estas neniom rilate al centoj da miloj da metiejoj, agrikulturaj bienoj ktp. Ne-registaraj organizoj, kaj internaciaj, kaj lokaj, raportadas pri [[korupto]] kaj inerto politika, kiu konservas la ekzistan sistemon, sed la premoj de industriestroj estas granda.<ref>Vidu pri tio la dosierojn de [http://www.icftu.org/focus.asp?Issue=childlabour&Language=FR CISL], ekzemple rilate al [[Barato]], [[Brazilo]] kaj [[Pakistano]].</ref> === Debato pri abolo === Leĝoj neniam sufiĉas: ĉiuj koncernitaj partoprenantoj konkordas, ke nur sociekonomiaj modifoj povos daŭre influi infanlaboron, inter ili unuavice la batalo kontraŭ [[malriĉeco]]. La konvencio 182 de IOL klare difinis la "plej aĉajn laborojn" kiel prioritato, sklaveco kaj seksa ekspluatado de infanoj estas unuvoĉe kondamnitaj<ref name="Manier VI"/>, sed oni daŭre debatas pri formoj "akcepteblaj" aŭ "tolereblaj" de infanlaboro. Unuflanke la "abolemuloj" - kaj ĉefe la [[internacia konfederacio de liberaj sindikatoj]] - postulas kompletan malpermeson de infanlaboro, postulante ke infanoj vizitu lernejon<ref>IKLS tiel lanĉis la kampanjon « Stop Child Labour » (haltigu infanlaboron) kaj petskribon interretan por malpermesi ĝin ([http://www.icftu.org/petition.asp?Name=childlabour&Language=FR vidu la petskribon]).</ref>. La argumentoj similas al tiuj de la abolemuloj eŭropaj fine de la [[19-a jarcento]], kiuj iom post iom sukcesis devigantaj lernejon. Aliflanke "ne-abolemuloj" - inter ili ne-registaraj organizoj, plej ofte lokaj - opinias, ke abolo estas utopio, kaj malhelpi infanon partopreni la supervivon sian kaj de sia familio estus kontraŭproduktiva<ref>Ekzemple la NRO [[Oxfam]] klarigas sur sia ttt-ejo kaj en dokumentoj, ke ''"Oxfam ne opinias, ke aboli ĉian infanlaboron tuj helpos malriĉajn infanojn kaj ties familiojn eskapi malriĉecon. Oxfam opinias, ke la plej bona maniero solvi la problemon estas haltigi malriĉecon, kiu devigas infanoj al laboro, por ke iliaj familioj havu kaj la tempon kaj la monon por sendi ilin al lernejo"''.(vidu [http://www.oxfam.org.uk/coolplanet/kidsweb/world/india/indioxf3.htm tiun paĝon] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070615154701/http://oxfam.org.uk/coolplanet/kidsweb/world/india/indioxf3.htm |date=2007-06-15 }}).</ref>. Abolo ŝajnas tiel okcidenta dogmo, malmulte adaptita al la loka kulturo. Ne-abolemuloj proponas kontroli infanlaboron por neniigi ekspluatadon kaj samtempe ebligi minimuman edukadon. Laŭ Manier tamen ekzistas risko, ke la fenomeno instituiĝos<ref name="Manier VI"/>. Malgraŭ la diferencoj, lukto kontraŭ malriĉeco estas komuna celo de ambaŭ flankoj. Iaj argumentoj ekzistas, sed ne rezistas analizon. Estroj de la [[19-a jarcento]] sugestis, ke la malalta statuo de infanoj ebligas ilin fari taskojn tro malfacilaj al plenkreskuloj: tia ideo ankoraŭ ekzistas nuntempe<ref>Vidu inter aliaj publikaĵoj: Richard Anker, Sandhya Barge, M P Joseph kaj S. Rajogopal (eld.), ''Economics of Child Labour in Hazardous Industries of India'', Centre for Operations Research and Training, Baroda, [[1998]], 211 p., citita en IOL, ''Un avenir sans travail des enfants'' (estonteco sen infanlaboro), [[2002]], op. cit.</ref>. Dungo de infanoj estis ankaŭ klarigita kiel faktoro de "socipaco", malhelpante al malriĉaj infanoj eksterleĝuliĝi. Sed pli granda lernejaniĝo montris ke tiaj eksterleĝaj agadoj estas mem ligitaj al laborsfero: neleĝaj agadoj kiel drogkomerco, prostituo kaj ŝtelo estas plej ofte organizataj per rilato dungito-dunginto. === Agadoj === Agadoj kontraŭ infanlaboro inkluzivas vekon de la publika opinio, agadoj celantaj entreprenojn kiel "civitana konsumado" kaj [[bojkoto]], lokajn agadojn kaj [[sindikatismo|sindikatigon]] de infanoj. ==== En evoluintaj landoj ==== Ekde la [[1980-aj jaroj]] NRO, sindikatoj kaj aliaj asocioj agadis por riveli kaj denunci laborkondiĉojn de infanoj, ĉefe en [[vestaĵo]] kaj [[ludilo|ludilfabrikoj]] en [[Azio]]. Diversaj iloj helpis altiri amaskomunikilojn: [[petskribo]]j, opinikampanjoj, afiŝoj, interreto ekde la [[1990-aj jaroj]]. La pinto certe estis la [[monda marŝo kontraŭ infanlaboro]] en [[1998]]. Pro la premo de tiuj organizaĵoj iuj entreprenoj alprenis "[[etiko|etikan]] [[ĉarto]]n". Iaj tiaj agadoj estas honestaj, ekzemple la certigo ''SA 8000'', kreita laŭ konvencioj de IOL. Tamen La multobligo de kontraktoj inter fabrikantoj malhelpas efikan kontrolon de la produktmaniero. Aliflanke la "civitana konsumado" progresis: ekzistas nun [[justa komerco]] por certigi, ke la produktoj aĉetataj estis fabrikitaj sub kondiĉoj respektantaj la rajton de la laboristoj, kaj [[bojkoto]] ebligas premi la entreprenojn. Ambaŭ agadoj tamen estas limigitaj: labeloj "justa komerco" ne ĉiam havas samajn kriterojn kaj estas foje kontestataj<ref>Vidu [[Christian Jacquiau]], ''Les coulisses du commerce équitable'', eldonejo ''Mille et une nuits'', [[2006]], 473 p., ISBN 978-2-84205-959-0.</ref>; bojkoto povas kaŭzi amasajn maldungojn de infanaj laboristoj. La plej konata estas tiu de [[Bangladeŝo]] en [[1992]]: la leĝpropono de la usona senatoro [[Tom Harkin]] por malpermesi importon de varoj produktitaj de infanoj maldungigis "antaŭzorge" preskaŭ 50.000 infanojn en Bangladeŝo, de kie la plimulto de la produktaĵoj foriras al Usono kaj kie 1000.000 infanoj laboris tiam en la teksaĵindustrio<ref>Raportite de Amirul Haque Amin, ĝenerala sekretario de la nacia federacio de teksaĵlaboristoj en Bangladeŝo, en: War on Want & ICTUR, ''The global Workplace, Challenging the race to the bottom'', novembro [[2001]], interrete ĉe http://www.globalworkplace.org/download.php?id=85 {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20071019031724/http://www.globalworkplace.org/download.php?id=85 |date=2007-10-19 }}, p. 96.</ref>. Tamen tiuj agadoj atestas pri publika konsciiĝo. ==== En evoluantaj landoj ==== [[Dosiero:Holiday school for child workers in Kolkata.jpg|300px|maldekstra|eta|Ferilernejo por laborantaj infanoj, [[Kolkato]], [[Barato]].]] Agadoj en okcidentaj landoj tamen havas nur malgrandan efikon, kaj nur al la infanoj laborantaj en internacia komerco, t.e. malplimulto (laŭ IOL 8 % de la laborantaj infanoj laboras en manufakturoj)<ref name="statistiques"/>, kaj inter ili nur parto laboras en manufakturo kiu komercas kun internaciaj firmaoj; aliaj fontoj taksas ke nur 5 % de laborantaj infanoj laboras por eksportado mondskale<ref>Inter la taksadoj citindas Alessandro Cigno kaj Furio Camillo Rosati, ''The Economics of Child Labour'', Oxford University Press, Oxford, [[2005]], ISBN 978-0-19-926445-2, 264 p., ĉefe la ĉapitro 5 « International Trade » (internacia komerco).</ref>). Loke pluraj miloj da NRO-oj kaj aliaj asocioj agas pri infanlaboro. Iliaj agadoj inkluzivas lukton kontraŭ malriĉeco, loĝigo de stratinfanoj en centroj, konstruo de lernejoj kaj ankaŭ edukcelaj agadaj aŭ profesia edukado. Iuj pli novaj programoj, ofte financataj de UNICEF, elprovas edukadon per vojaĝantaj instruistoj, enhejman aŭ surboatan<ref>Tiel citindas [[Kamboĝo]], kie ekzistas nun "flosantaj lernejoj"; vidu [http://www.unicef.org/french/sowc99/e036.htm tiun tekston] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080103050443/http://www.unicef.org/french/sowc99/e036.htm|date=2008-01-03}} de [[UNICEF]] - Carol Bellamy (dir.), ''La situation des enfants dans le monde 1999'' (situo de infanoj en la mondo, 1999), Unicef, [[Novjorko]], [[1999]], ISBN 92-806-3390-2, legu interrete ĉe http://www.unicef.org/french/sowc99/pdf/sowc99f.pdf {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080115013957/http://www.unicef.org/french/sowc99/pdf/sowc99f.pdf|date=2008-01-15}}.</ref>, aŭ monsubteno ligita al lernejĉeesto en [[Brazilo]]<ref>Temas pri la programo ''Bolsa Escola'', kiu post elprovo ekde [[1987]], iĝis perleĝe nacia programo (numero 10.219 de la [[11-a de aprilo]] [[2001]], interrete ĉe http://www010.dataprev.gov.br/sislex/paginas/42/2001/10219.htm {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20071217190724/http://www010.dataprev.gov.br/sislex/paginas/42/2001/10219.htm |date=2007-12-17 }}.</ref>. En [[1992]] IOL starigis la programon IPEC (''International Programme on the Elimination of Child Labour'', [[internacia programo por abolo de infanlaboro]] (IPAI), por aboli prioritate la plej aĉajn laborformojn por knabinoj malpli ol 12-jaraj. Aldone al la supre cititaj tutteraj taksadoj, la programo kunordigas agantojn ĉirkaŭ agadplanoj kaj provas trovi ekonomiajn solvojn kun dungantoj. En la raporto de [[2006]] IPAI taksas, ke la ''"atingoj gajnitaj tra la mondo por batali kontraŭ tiu plago donis grandajn rezultojn"'', sed necesas daŭra atento kaj agado<ref>BIT, ''La fin du travail des enfants : un objectif à notre portée'' (fino de infanlaboro: celo ĉemana), internacia laborkonferenco, 95-a sesio, Ĝenevo, [[2006]], ISBN 92-2-216603-5, interrete ĉe http://www.ilo.org/ipecinfo/product/viewProduct.do?productId=2421 {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20071217134347/http://www.ilo.org/ipecinfo/product/viewProduct.do?productId=2421|date=2007-12-17}}.</ref>. Pli nova programo estas [[infansindikato]]j. Unua movado kreiĝis en [[1976]] (la [[peruo|perua]] [[MANTHOC]]), sed nur en la [[1990-aj jaroj]] estiĝis aliaj [[sindikato]]j en [[Barato]], [[Afriko]] kaj [[Latin-Ameriko]]. Iliaj komunumaj projektoj kongruas kun tiuj de NRO-oj, sed aldone ili havas plej grandan forton kontraŭ dungantoj, kio ebligas obtenon de pli bonaj laborkondiĉoj, malkaŝo de infanlaboro, limigitaj labortempoj, foje pli bonaj salajroj kaj novan identecon. Tiaj movadoj estas malabolemaj, tamen postulas indan laboron kaj rifuzas ekspluatadon<ref name="Manier VI"/>. En la jaro [[2004]] okazis monda kongreso de tiaj movadoj en [[Berlino]], [[Germanio]]. En Barato, ĝuste 20 jarojn post leĝo, kiu malpermesis kaj punis laborigon de infanoj je "danĝeraj laborlokoj", validiĝis en [[2006]] nova leĝo, kiu temas ankaŭ pri laboro de infanoj malpliaĝaj ol 14 en restoracioj kaj fremdaj hejmoj. Skeptikemuloj timas, ke tiu leĝo, kiel la antaŭa ne estos respektata. Ili postulas kunlaboron inter dungantoj, ne-registaraj organizaĵoj kaj registaro, kaj programojn, kiuj ebligos al familioj sendi la infanojn lernejen. == Galerio == <gallery> Dosiero:SenegalHerder.jpg|Juna [[paŝtisto]] en [[Senegalo]]. Dosiero:Jakarta slumlife62.JPG|Knabo kolektanta [[rubaĵo]]jn en [[Ĝakarto]], [[Indonezio]]. Dosiero:Vietnam Saigon Child in the Street.jpg|[[banano|Bananvendistino]] en [[Ho-Chi-Minh-urbo]], [[Vjetnamio]]. Dosiero:Young garbage recycler in Saigon.jpg|junaĝaj rubaĵkolektistoj de trinkladoj por reciklado. </gallery> == Vidu ankaŭ == * [[Seksa misuzo de infanoj]] * [[Infana pornografio]] == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Bibliografio == * Nikolas Dörr, 165 Jahre Einschränkung der Kinderarbeit in Preußen. Ein Beitrag zum Beginn der Sozialgesetzgebung in Deutschland. In: MenschenRechtsMagazin, 2/2004, Seite 141-151, Menschenrechtszentrum der Universität Potsdam (eld.), Potsdam 2004 (http://www.uni-potsdam.de/u/mrz/mrm/mrm24-3.pdf {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070607090836/http://www.uni-potsdam.de/u/mrz/mrm/mrm24-3.pdf |date=2007-06-07 }}) * Klaus Heidel, Strategiepapiere zur Armutsbekämpfung: Kinder zuerst! Eine Fallstudie über die PRSP-Prozesse in Äthiopien, Kenia und Sambia in kinderrechtlicher Perspektive. Eldonita de ''Kindernothilfe und Werkstatt Ökonomie'', Heidelberg, septembro 2005 · https://web.archive.org/web/20061209004849/http://www.woek.de/pdf/ka_prspstudie_sep_2005_dt.pdf * Klaus Heidel, Poverty Reduction Strategy Papers: Children First! A Case Study on PRSP Processes in Ethiopia, Kenya and Zambia from a Child Rights Perspective. Eldonita de ''Kindernothilfe and Werkstatt Ökonomie'', Heidelberg, septembro 2005 · https://web.archive.org/web/20061031124215/http://www.woek.de/pdf/ka_prspstudie_sep_2005.pdf * Manfred Liebel, Bernd Overwien, Albert Recknagel (eld.): ''Was Kinder könn(t)en. Handlungsperspektiven von und mit arbeitenden Kindern.'' Frankfurt/Main 1999 * Manfred Liebel: ''Kindheit und Arbeit. Wege zum besseren Verständnis arbeitender Kinder in verschiedenen Kulturen und Kontinenten.'' Frankfurt / Main und London 2001 * Bernd Overwien (eld.): ''Von sozialen Subjekten. Kinder und Jugendliche in verschiedenen Welten.'' Frankfurt/Main 2005 == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|commonscat=Child_labour|Kinderarbeit}} * [http://www.unicef.de Infanhelpa organizaĵo de Unuiĝintaj Nacioj] * [http://www.pronats.de ProNats] * [http://www.aktiv-gegen-kinderarbeit.de/ Kampanjo "Aktive kontraŭ infanlaboro" (germane)] * [http://blog.aktiv-gegen-kinderarbeit.de/ Blogo de la agadreto kontraŭ ekspluata infanlaboro] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20071011062201/http://blog.aktiv-gegen-kinderarbeit.de/ |date=2007-10-11 }} * [http://www.xertifix.de/ Naturŝtonoj sen infanlaboro] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20071120105118/http://www.xertifix.de/ |date=2007-11-20 }} * [http://www.oew.org/de/aktuellesartikel.php?id=660 Nuna infanlaboro] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20071101022140/http://www.oew.org/de/aktuellesartikel.php?id=660 |date=2007-11-01 }} * [http://www.faz.net/s/Rub475F682E3FC24868A8A5276D4FB916D7/Doc~ECB461023674A420B99C0268173F43057~ATpl~Ecommon~Scontent.html Foto: sepjara Koranlernantoj katenita, FAZ, 1-a de februaro 2007] {{Elstara}} {{ADLS|2007|49}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Infanlaboro| ]] [[Kategorio:Sociaj problemoj]] 9mamcejhji8yiiij7qtwv1rj51ey730 0 224193 9494684 9469736 2026-10-17T09:50:21Z Sj1mor 12103 9494684 wikitext text/x-wiki {{FlughavenaInformskatolo |Nomo=Internacia Flughaveno Kalgario |Bildo=Calgary airport ATC tower, Jul 2017.jpg |Lando=Kanado |Regiono=suda [[Alberto]] |Alto_metroj=1084 |Latitudo=51/06/50/N |Longitudo=114/01/13/W |Regiono-ISO=CA |Situo sur mapo=Kalgario |Mapo en angulo=<!--funkcias eĉ sen valoro!--> |Zomo = 11 |Kureja longo=1890 m, 2438 m, 3863 m |Kureja angulo=07/25, 10/28, 16/34 |Tipo=Civila flughaveno |Proksima urbo=[[Kalgario]] (17 km de urbocentro) |Mastrumanto=Calgary Airport Authority |Retejo=www.calgaryairport.com |IATA=YYC |ICAO=CYYC }} La '''Internacia Flughaveno Kalgario''' ({{lang-en|Calgary International Airport}}) estas la ĉefa [[flughaveno]] servanta [[Kalgario|Kalgarion]] ([[Alberto]], [[Kanado]]) kaj la [[Kalgaria Regiono|Kalgarian Regionon]]. Ĝi situas 17 kilometrojn de la urbocentro sed ene de la urbaj limoj. Ĝi estas unu el la plej grandaj flughavenoj de Kanado laŭ nombro de pasaĝeroj, servinta 11,17 milionoj da pasaĝeroj<ref name="pax">{{Citaĵo el la reto |url=http://www.calgaryairport.com/fts/getfile.cfm?FID=8290 |titolo=Calgary Passenger Statistics |alirdato=2007-12-13 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20070927140236/http://www.calgaryairport.com/fts/getfile.cfm?FID=8290 |arkivdato=2007-09-27 }}</ref> en 2006, kaj en tria loko inter kanadaj flughavenoj laŭ nombro de aviadil-movoj (242.658 movoj).<ref name="move">{{Citaĵo el la reto |url=http://www.tc.gc.ca/pol/en/report/TP1496/pdf/2006/51F0010PIE2006000.pdf |titolo=Transport Canada TP 1496 - Preliminary aircraft statistics 2006 |alirdato=2007-06-14 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20070614003730/http://www.tc.gc.ca/pol/en/report/TP1496/pdf/2006/51F0010PIE2006000.pdf |arkivdato=2007-06-14 }}</ref> De la flughaveno kursas ĉiutagaj senhaltaj flugoj al diversaj gravaj urboj en Kanado, Eŭropo kaj Usono. Ĝi ankaŭ estas granda transporta centro por Okcidenta Kanado, la hejmo kaj transporta centro por la fluglinio Westjet, kaj transporta centro por la aerlinio [[Air Canada]]. == Instalaĵoj por kargo == [[Dosiero:Calgary Airport-hall.jpg|maldekstra|eta|250px|Ĉefa halo de la flughaveno]] Manovrejo 2 estas la ĉefa instalaĵo por pritraktado de kargo ĉe la flughaveno; tie povas parki ĝis 4 aviadiloj [[Boeing 747]]. Manovrejo 7 ankaŭ uziĝas kiel instalaĵo por kargo, ĉefe por la liver-servoj [[FedEx]], Purolator kaj [[DHL (firmao)|DHL]]. [[FedEx]] estas inter la transportantoj de kargo kiuj uzas la kalgarian flughavenon (ĉe Manovrejo 7) kiel transportan centron. Purolator havas instalaĵon en la nordokcidentan angulon de la flugkampo proksime de Manovrejo 7. Antaŭe povis parki ĉe Manovrejo 7 nur du aviadiloj [[Boeing 727]]s sed depost novembro 2004 tie povas parki ankaŭ tri aviadiloj [[McDonnell Douglas MD-11]] de [[FedEx]]. Nuntempe (novembro 2007) progresas konstrulaboroj por krei 7 novajn parkolokojn ĉe Manovrejo 7, 3 por Purolator kaj [[DHL (firmao)|DHL]] kaj 4 por [[FedEx]]. [[United Parcel Service|UPS]] ankaŭ ekkonstruigis novan centron kun manovrejo tuj sudoriente de la instalaĵojn de [[FedEx]]. == Ĝenerala aviado == [[Dosiero:Calgary view from Airport.jpg|dekstra|eta|270px|Alrigardo al la kalgaria urbocentro de la flughaveno]] Instalaĵoj por [[ĝenerala aviado]] troviĝas ĉe la suda flanko de la flugtereno. Inter ĉi tiuj estas Flugcentro de [[Royal Dutch Shell]], Avitato de Esso, tiu por kalgaria flugtrejnado, [[dogano|doganista]] konstruaĵo, kaj aliaj. == Kurejoj == Oni planas konstrui paralelan kurejon oriente de la flughaveno (16L/34R). Kurejo 16/34 estas la plej longa kurejo en Kanado. La longecon de la kurejo necesigas la relative alta lokiĝo (1083 m) de la flughaveno kaj la bezono subteni la plej grandajn aviadil-specojn. Aviadiloj bezonas pli longan kurejon por enaeriĝi en alte lokitaj urboj pro la malpli granda aerdenseco ĉe altaj lokoj. Internacia Flughaveno Kalgario ankaŭ havas du pliajn kurejojn, 10/28 kaj 07/25. Ambaŭ uziĝas kiel senŝarĝigaj kurejoj por 16/34 dum periodoj de densa trafiko kaj dum iuj veter-kondiĉoj. == Konstruado == Oni planis plilarĝigi Korson B/C, sed ĉi tiuj planoj intertempe malaperis pro 'plialtiĝo de kostoj'. La Kalgaria Flughavena Instanco nun konsideras la eblecon krei varfon 'E'. == Korsoj == En la flughavena konstruaĵo estas kvar korsoj: [[Dosiero:CYYCControlTower.jpg|dekstra|eta|La flughavena regoturo]] [[Dosiero:CYYCGroundControlTower.jpg|dekstra|eta|Tera kaj terminala regoturo]] [[Dosiero:CYYCConcourseAJazz.jpg|dekstra|eta|Parto de Korso A, kutime rezervita por helic-aviadiloj]] [[Dosiero:Calgary Airport overview.jpg|dekstra|eta|Superrigardo de la flughaveno, Korso A dekstre, Korso D maldekstre]] [[Dosiero:CYYCWestjetTerminalNorth.jpg|dekstra|eta|Fluglinio WestJet uzanta la nordan flankon de Korso D]] [[Dosiero:CYYCApronVII.jpg|dekstra|eta|Manovrejo 7 kun aviadilo [[Boeing 727]] de Purolator Courier maldekstre, kaj aviadilo MD-80 de [[DHL (firmao)|DHL]] dekstre]] [[Dosiero:CYYCCargoTerminalAC.jpg|dekstra|eta|Aviadilo Airbus A319 de [[Air Canada]] malfone, kaj la Karga Terminalo fone reliefante aviadilon [[Antonov An-124]] dekstre]] === Korso A === Korso A havas Acerfolian Sidĉambron de Air Canada. Ĉi tiun korson ĉefe uzas Air Canada. * [[Air Canada]] (Edmonton, Halifax, Montréal, Ottawa, Toronto-Pearson, Vancouver, Winnipeg) ** Air Canada Jazz (Castlegar, Comox, Cranbrook, Edmonton, Fort McMurray, Grande Prairie, Kamloops, Kelowna, Lethbridge, Medicine Hat, Prince George, Regina, Saskatoon, Vancouver, Victoria, Winnipeg, Yellowknife) * Central Mountain Air (Edmonton, Lloydminster) === Korso B === Pordegoj 20-29 estas ŝancel-pordegoj inter Korsoj B kaj C. Ĉiu flugo kun ircelo en Usono traktiĝas kiel flugo de C-pordego, dum ĉiu flugo kun ircelo en Kanado aŭ eksterlando (krom Usono) traktiĝas kiel flugo de B-pordego. Korson A ligas kun Korso B promenejo ligita je unu finaĵo kun la ĉefa konstruaĵo de la flughaveno. Kiam ĉiuj pordegoj en Korso B/C estas C-pordegoj, oni fermas ĉiun promenejon. Foje enlandaj flugoj de Air Canada kaj Air Canada Jazz uzantaj jet-motorajn aviadilojn uzas Korson B kiam mankas liberaj pordegoj en Korso A. * [[Air Canada]] (Cancún [en sezono], Frankfurt, Ixtapa/Zihuatanejo [en sezono], London-Heathrow, Montego Bay [en sezono], Puerto Vallarta [en sezono], Punta Cana [sezona], Varadero [en sezono]) * FlyGlobespan (Glasgow, London-Gatwick, Manchester (UK)) [en sezono]<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.flyglobespan.com/ |titolo=FlyGlobespan |alirdato=2007-12-06 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20071207150310/http://www.flyglobespan.com/ |arkivdato=2007-12-07 }}</ref> * Martinair (Amsterdam [en sezono]) === Korso C === Ĉe flugoj kun origino en Kalgario kaj ircelo en Usono, pasaĝeroj devas trairi Usonan Landliman Antaŭkontrolon de la Usona Dogan- kaj Enmigra Servo antaŭ ol ili rajtas enaviadiliĝi. La flugo sekve traktiĝas kiel enlanda flugo kiam ĝi alvenos en Usono. Korso C uziĝas nur por flugoj kun usona ircelo. * [[Air Canada]] (Las Vegas, Los Angeles, New York-JFK, Palm Springs [en sezono], Phoenix [en sezono], San Francisco) ** Air Canada Jazz (Houston-Intercontinental, Seattle/Tacoma) * Alaska Airlines ** Horizon Air (Seattle/Tacoma) * [[American Airlines]] (Dallas/Fort Worth) * Canadian North (Las Vegas, Laughlin) [en sezono] * [[Continental Airlines]] (Houston-Intercontinental, Newark [en sezono]) * [[Delta Air Lines]] ** Delta Connection kiun funkciigas SkyWest (Salt Lake City) * Frontier Airlines] ** Frontier JetExpress kiun funkciigas Horizon Air (Denver) [en sezono] * [[Northwest Airlines]] (Minneapolis/St. Paul, Detroit [en sezono]) * [[United Airlines]] (Chicago-O'Hare, Denver) ** United Express kiun funkciigas SkyWest (Chicago-O'Hare, Denver, San Francisco) * [[US Airways]] (Las Vegas, Phoenix) ** US Airways Express kiun funkciigas Mesa Airlines (Phoenix) * WestJet (Las Vegas, Los Angeles, Orlando [en sezono], Palm Springs [en sezono], Phoenix [en sezono]) === Korso D === * Air North (Whitehorse)+ * Air Transat (Amsterdam, Cancún, Frankfurt, Glasgow, London-Gatwick, Mazanillo, Montego Bay, Munich, Paris-Charles de Gaulle [ekde la 29-a de majo], Puerto Plata, Puerto Vallarta, Punta Cana, Santa Clara/Cayo Santa Maria, Varadero) [en sezono] * [[British Airways]] (London-Heathrow) * Canadian North (Edmonton) * [[Lufthansa]] (Frankfurt) [ekde la 14-a de aprilo] * Pacific Coastal Airlines (Penticton) * Skyservice (Acapulco, Cabo San Lucas, Cancun, Holguin, Huatulco, Liberia, Manzanillo, Mazatlan, Montego Bay, Puerto Plata, Puerto Vallarta, Punta Cana, Varadero) [en sezono] * Sunwing Airlines (Cancun, Holguin [ekde la 19-a de decembro], Huatulco, Punta Cana, Puerto Vallarta, Toronto-Pearson, Varadero) [en sezono] * [[Thomas Cook Group|Thomas Cook Airlines]] (London-Gatwick, Manchester (UK)) [en sezono] * WestJet (Abbotsford, Cabo San Lucas [en sezono], Comox, Edmonton, Fort McMurray, Halifax, Hamilton, Kelowna, Kitchener, London (ON), Mazatlan [en sezono], Montréal, Nassau [en sezono], Ottawa, Regina, Saskatoon, St. John's [en sezono], Thunder Bay, Toronto-Pearson, Vancouver, Victoria, Winnipeg) * Zoom Airlines (Glasgow, London-Gatwick, Manchester (UK), Paris-Charles de Gaulle [en sezono]) == Aliaj flugkompanioj == La sekvaj flugkompanioj funkciigas siajn proprajn instalaĵojn en Internacia Flughaveno Kalgario: * Alta Flights * Bar XH Air * Corporate Express * Kenn Borek Air * Skyxpress Airline * Sunwest Aviation Kargotransportaj flugkompanioj uzas IFK-on estas: * ABX Air * [[Antonov|Antonov Airlines]] (Baghdad, Kiev-Gostomel) * [[Asiana Airlines|Asiana Cargo]] (Seoul-Incheon) * Astar Air Cargo * BAX Global * Cargojet Airways * Cargolux (Luxembourg) * FedEx Express ** Morningstar Air Express * Purolator Courier ** Kelowna Flightcraft == Provizado de surteraj servoj == Estas nur kelkaj entreprenoj kiuj provizas surterajn servojn ĉe Internacia Flughaveno Kalgario, sed ĉiu provizas aliajn servojn al la flugkompanioj kun kiuj ili havas kontraktojn. === Airport Terminal Services === Airport Terminal Services (ATS) provizas ramplajn kaj pasaĝerajn servojn al elektitaj flugkompaniojn en Kalgario. Nuntempe, ĝi provizas pasaĝerajn servojn nur por Northwest Airlines. Ramplajn servojn ĝi provizas al Northwest Airlines, kaj aldone al Aeromexico, Alaska Airlines, Belair, Continental Airlines, Horizon Air, Japan Airlines kaj Thomas Cook Airlines. Airport Terminal Services ankaŭ traktas kargon por [UPS kaj BAX Global. === Air Canada Ground Handling Services === ACGHS traktas ĉiujn aspektojn de surteraj servoj por [[Air Canada]] kaj Air Canada Jazz ĉe Internacia Flughaveno Kalgario, kaj aldone provizas ramplajn kaj pasaĝerajn servojn por All Nippon Airways, Condor, kaj Flyglobespan. === Servisair === Servisair provizas ramplajn kaj pasaĝerajn servojn en Kalgario. La entrepreno havas aliajn staciojn en la tuta Nordameriko kaj en aliaj landoj; ĝi estas unu el la plej gravaj provizantoj de surteraj servoj por flugkompanioj tutmonde. Servisair provizas kaj ramplajn kaj pasaĝerajn servojn por Air Transat, British Airways, SkyService, kaj US Airways. Aldone, ĝi provizas ramplajn servojn por Air North, Canadian North, Martinair, Monarch Airlines, kaj Zoom Airlines. Servisair funkciigas sidĉambron por komercistaj pasaĝeroj de WestJet kaj Zoom Airlines. === WingTips Airport Services === WingTips Airport Services (WingTips) provizas pasaĝerajn servojn por Aeromexico, Air North, Belair, Canadian North, Martinair, Monarch Airlines, Thomas Cook Airlines, kaj Zoom Airlines. == Iamaj flugkompanioj == Flugkompanioj iam uzintaj Internacian Flughavenon Kalgarion estas: * Big Sky Airways * Canada 3000 * Canadian Airlines * CanJet Airlines * Harmony Airways * Hawkair * Jetsgo * LTU * Peace Air * Quikair * Wardair * Zip == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.calgaryairport.com Hejma paĝo de Internacia Flughaveno Kalgario] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20161003182424/http://calgaryairport.com/ |date=2016-10-03 }} * [http://www.copanational.org/PlacesToFly/airport_view.php?pr_id=2&ap_id=205 Paĝo pri ĉi tiu flughaveno] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20071206033217/http://www.copanational.org/PlacesToFly/airport_view.php?pr_id=2&ap_id=205 |date=2007-12-06 }} ĉe ''Places to Fly'' airport directory de [[Canadian Owners and Pilots Association|COPA]] [[Kategorio:Flughavenoj de Alberto|Kalgario]] [[Kategorio:Transporto en Kalgario]] 228fr2dmugrtqf1qlv20yex5g7lrf9y 0 232091 9494533 8582294 2026-10-16T16:03:46Z Sj1mor 12103 9494533 wikitext text/x-wiki {{Aliaj signifoj|Zollikon (stacidomo)}} {{Informkesto komunumo en Svislando |nomo=Zollikon |blazono=[[Dosiero:CHE Zollikon COA.svg|eta|120ra|centre|Blazono de Zollikon]] |bildo=[[Dosiero:Zollikon.JPG|eta|285ra|centre|<small>Zollikon vidita de la lago</small>]]<br />[[Dosiero:Malnova domo Zollikon 561.jpg|eta|285ra|centre|<small>Malnova domo en Zollikon</small>]] |kantono=Zuriko |distrikto=[[Meilen (distrikto)|Meilen]] |koord={{Koordinatoj gms|47|20|33|N|8|34|42|E}} |enloĝantoj=11'770 |areo=784 |alteco=473 |poŝtkodo=8702 |kodo=0161 |mapo=[[Dosiero:Karte Gemeinde Zollikon 2007.png|eta|centre|285ra|<small>Mapo de Zollikon</small>]] }} == Pri la komunumo == '''Zollikon''' estas komunumo en la [[Meilen (distrikto)|distrikto Meilen]], [[Kantono Zuriko]], [[Svislando]]. Ĝi havis 11'770 loĝantojn je la 31-a de decembro 2007. Al la urbo apartenas ankaŭ la municipo ''Zollikerberg''. Ĝis la jaro [[1986]] ĝi apartenis al la [[Zuriko (distrikto)|distrikto Zuriko]]. == Geografio == [[Dosiero:Zollikon Fohrbachlageto 555.jpg|eta|100ra|maldekstra|<small>Fohrbachlageto</small>]] Zollikon situas sude de la urbo [[Zuriko]] ĉe la bordo de la [[Lago de Zuriko]]. Oritente de la urbo troviĝas la montoĉeno [[Pfannenstiel]], de kies deklivo oni havas belegan vidon al la lago, kial ĝi estas preferita loĝloko de ĉiu, kiu estas sufiĉe riĉega por tiel aĉeti aŭ lui domon aŭ loĝejon. Je la Pfannenstil la komunumo limas al bela arbaro kaj laŭlonge de la rivereto Fohrenbach, la agrabla influo de la Pfannenstil-arbaro atingas ankaŭ la urbocentron. == Trafiko == Zollikon troviĝas ĉe la orborda linio de la [[Svisaj Federaciaj Fervojoj]], kiu de la [[Zürich HB (stacidomo)|Ĉefstacidomo Zuriko]] tra {{stacidomo|Zürich Stadelhofen}} kaj [[Meilen]] kondukas al [[Rapperswil]]. Tra ĝi, lokaj aŭtobusoj kaj la [[Forch-Fervojo]], kiu haltas en ''{{stacidomo|Zollikerberg}}'', la urbo estas bonege konektita al la reto de la [[Zurika Trafik-Unio]]. == Historio == Unuaj setlejoj en Zollikon jam ekzistis en la [[Neolitiko|novŝtonepoko]] ĉirkaŭ [[-3000|3000 antaŭ Kristo]]. Unua dokumenta mencio de ''Collinchovin'', ''Truhtilhusa'' kaj ''Witalinchova'' datiĝas de la jaro [[946]] post Kristo, kiam estis notita, ke la konvento de la [[Granda Monaĥejo]] en [[Zuriko]] havas la rajton enkasigi impostojn en ''Collinchovin''. Dum la reformacio Zollikon fariĝis en la jaro [[1524]] la naskiĝloko de la movado de la [[Anabaptismo|Anabaptistoj]], kiuj je ordono de [[Zvinglo]] per la konsilio de Zuriko estas dure persekutitaj kaj masakritaj. En la jaro [[1799]] dum la [[Helveta Respubliko|Helveta Revolucio]] Zollikon fariĝis batalejo de la unua kaj dua batalo de Zuriko inter la trupoj de [[Napoléon Bonaparte|Napoleono]] kaj la rusa kaj aŭstra armeoj. Post la epoko de la Helveta Respubliko Zollikon fariĝis parto de la [[Zuriko (distrikto)|distrikto Zuriko]]. En la jaro [[1986]] ĝi kadre de la novordigo de la Kantono Zuriko estis aligita al la orborda [[Meilen (distrikto)|distrikto Meilen]]. == Naĝejo Fohrbach == [[Dosiero:Zollikon Banejo Fohrbach enirejo 563.jpg|eta|100ra|maldekstra|<small>Naĝejo Fohrbach</small>]] Publikan naĝejon nuntempe en Kantono Zuriko praktike ĉiu komunumo posedas. La Halnaĝejo Fohrbach tamen estas aparta. Ĝi estas ege alloga por familioj, posedas belajn ludejojn por junuloj kaj infanoj kaj samtempe disponas pri naĝbaseno kun varma akvo kaj masaĝajutoj. En la naĝhalo estas ankaŭ kafejo, kie eblas babili kun geamikoj. La banejo facile atingeblas de Zuriko per tramoj 11 kaj S18 ([[Forch-Fervojo]]) ĝis haltejo ''[[Zürich, Rehalp (stacidomo)|Rehalp]]''. == Famuloj == En Zollikon mortis hungardevena [[ĵurnalisto]] [[András Oplatka]]. == Vidu ankaŭ == * [[Zollikon (stacidomo)]] * [[Spital Zollikerberg (stacidomo)]] * [[Waldburg (stacidomo)]] * [[Zollikerberg (stacidomo)]] == Eksteraj ligiloj == * [http://www.zollikon.ch/ Oficiala retejo de la urbo ''Zollikon''] * [http://www.zollikon-info.ch/badeanlagen/Sommer/startseite_fohrbach_sommer.htm Retejo de la Halnaĝejo Fohrbach] {{Projektoj}} <br /> {{Navigilo:Komunumoj de la distrikto Meilen}} [[Kategorio:Urboj de Svislando]] s37xr69kxyj40and9a79hlqo1yzlrsv 0 237403 9494530 8582260 2026-10-16T16:03:19Z Sj1mor 12103 9494530 wikitext text/x-wiki {{Informkesto glaĉero |nomo=Zmutt-Glaĉero |dosiero=[[Dosiero:Materhorno kun Zmutt-glaĉero.jpg|centre|300ra]][[Materhorno]] kun Zmutt-Glaĉero meze vidita de [[Gornergrat]] |ŝtato=Svislando |latitudo=45/59/55/N |longitudo=7/38/13/E |regiono-ISO=CH |estiĝo=Okcidenta flanko de Materhorno |longeco=8 |larĝeco=1 |areo=17 |kvanto=2 |elfluanto=''Zmuttbach''→[[Matter Vispa]]→<br />[[Vispa]]→[[Rodano]] |kresko=XXX |listo=[[Listo de la glaĉeroj de Svislando|Glaĉeroj de Svislando]] }} '''Zmutt-Glaĉero''' estas [[glaĉero]] en la [[Kantono Valezo|Valezaj]] [[Alpoj]] sude de [[Zermatt]] en [[Svislando]]. Ĝi havas longecon de 8 km. ĝia averaĝa larĝeco estas 1 km kaj ĝia surfaco proksimume 17 km². == Priskribo == Zmutt-Glaĉero estiĝas sub la monto [[Stockji]] (3092 m s.m.) per la unuiĝo de tri [[tributglaĉero]]j. La ĉef-glaĉero nomiĝas '''Tiefenmatt-Glaĉero''', kiu estiĝas ĉe la okcidenta piedo de [[Materhorno]] kaj je la nordokcidentflanko de [[Dent d'Hérens]]. Duan brakon formas la '''Schönbiel-Glaĉero''', kiu originas je la sudflanko de [[Dent Blanche]]. La tria [[tributglaĉero]] estas [[Stockji-Glaĉero]], kies origino estas la glaĉera [[Tête de Valpelline]] (3799 m s. m.). La Stockji-Glaĉero antaŭ la monto [[Stockji]] disiĝas en du brakojn, kiu unuflanke estas ligitaj kun Tiefenmatt-Glaĉero kaj aliflanke kun Schönbiel-Glaĉero. Tial Stockji estas tiel nomita [[nunatako]], tio estas monto komplete ĉirkaŭigita de glaĉeroj. La glaĉerlango finiĝas je alteco de 2240 m s.m. Ĉe sia fino la glaĉerlango estas kovrita de multe da rokoj kaj ŝtoneroj. La akvo elfluas al la ''Zmuttbach'', kiu unuiĝas en la valfundo de [[Zermatt]] kun la riveroj ''Gornera'' kaj ''Findelbach'' al la rivero [[Matter Vispa]]. Matter-Vispa alfluas al [[Vispa]], kiu siaflanke estas alfluanto de [[Rodano]]. La plej granda parto de la akvo tamen en kaptbaseno estas purigita de morenaĵoj kaj ŝlimo kaj kondukita per tunelo al la [[Lago Des Dix]], kie ĝi servas al elektroproduktado. {{Glaĉeroj en Svislando}} {{Projektoj}} [[Kategorio:Glaĉeroj en Svislando]] [[Kategorio:Glaĉeroj de la Alpoj]] [[Kategorio:Kantono Valezo]] akji11by5lmi2o1ce9g18ml5v8v3t0o 0 238124 9494583 9292385 2026-10-16T20:23:17Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9494583 wikitext text/x-wiki {{informkesto geografiaĵo|regiono |kategorio=Geografia regiono |lando = Germanio |mapo={{#invoke:Wikidata|claim|P242}} |mapo priskribo=Satelita bildo kun la silueto de la Rejnlanda Ardeza Montaro (grize). Supre dekstre la enfluo de la rivero Rejno en la Nordan Maron. |regiono-ISO = DE-RP/DE-NW/DE-HE/DE-SL |mapo1 lokumilo = iso |mapligilo = jes |latitudo = |longitudo = |ĉefurbo_lat_d ={{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |ĉefurbo_long_d = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |zomo = 8 |areo_kodo = |parenco = |parenco_tipo = |loĝantaro denseco = auto }} <!--[[Dosiero:RSG-NASA-250 Ausschnitt mit Umriss.jpg|eta|Satelita bildo kun la silueto de la Rejnlanda Ardeza Montaro (grize). Supre dekstre la enfluo de la rivero Rejno en la Nordan Maron.]]--> [[Dosiero:Geologische Strukturen des Rheinischen Schiefergebirges.jpg|eta|Rejnlanda Ardeza Montaro (Geologio)]] La pejzaĝa regionego '''Rejnlanda Ardeza Montaro''' estas grupo de pluraj, geologie tre parencaj, [[mezalta montaro|mezaltaj montaroj]] en la okcidento de [[Germanio]]. Ĝi kovras la germaniajn [[federacia lando (Germanio)|federaciajn landojn]] [[Hesio]], [[Nordrejn-Vestfalio]], [[Rejnlando-Palatinato]] kaj [[Sarlando]], sed krome [[Luksemburgo (lando)|Luksemburgon]] kaj partojn de nordokcidenta [[Francio]] kaj okcidenta [[Belgio]] - laŭ tiu difino ĝi inkluzivas ankaŭ la mezaltan montaron [[Ardenoj]].<ref>E. Schmidt kaj aliaj ''Deutschland. Harms Handbuch der Geographie'' (Germanio. Manlibro de geografio el serio Harms). eldonejo Paul List, 26-a eldono, Munkeno 1975, p.75</ref>. Plej alta punkto de la Rejnlanda Ardeza Montaro situas en la montaro [[Taunus]] kaj estas la monto ''Großer Feldberg'' iom nordokcidente de [[Frankfurto-ĉe-Majno]], kiu altas 878 metrojn super la [[marnivelo]]. == Unuopaj mezaltaj montaroj == La Rejnlandan Ardezan Montaron konsistigas la sekvaj unuopaj [[mezalta montaro|mezaltaj montaroj]]: {| | width = "270" valign=top | * [[Ardenoj]] * [[Arnsberg]]er Wald * [[Bergisches Land]] * [[Gladenbach]]er Bergland * Ebbegebirge * [[Eifel]] * [[Altaj Marĉoj]] Hautes Fagnes / Hohes Venn / Hoge Venen | width = "30" valign=top | | valign=top | * [[Hunsrück]] * [[Kellerwald]] * Lahn-Dill-Bergland * Lennegebirge * [[Rothaargebirge]] * [[Siebengebirge]] kun populara monto [[Drachenfels]] * [[Taunus]] * [[Westerwald]] |} La [[Montaro Ardey]] estas plejparte arbarhava montoĉeno alta ĝis 273,80 metroj, kiu lokas sur la teritorio de la eksterdistrikta urbo Dortmund same kiel en la distriktoj Ennepe-Ruhr kaj Unna en la Ruhr-Regiono. Situanta norde de la Ruhr, ĝi apartenas al la orienta parto de la Rejnlanda Ardeza Montaro kaj etspace al la Malsuproberga-Marka Montetaro. '''Vidu ankaŭ'': [[Listo de montoj de la rejnlanda ardeza montaro]] == Riveroj == La Rejnlandan Ardezan Montaron interalie trafluas la sekvaj riveroj: {| | width = "125" valign=top | * [[Agger]] * [[Dill (rivero)|Dill]] * [[Eder]] * [[Erft]] | width = "125" valign=top | * [[Diemel]] * [[Kyll]] * [[Lahn]] * [[Maas]] | width = "125" valign=top | * [[Möhne]] * [[Mosel]] * [[Ourthe]] * [[Lenne (rivero)|Lenne]] | width = "125" valign=top | * [[Prüm (rivero)|Prüm]] * [[Rhein]] * [[Ruhr]] * [[Rur]] | valign=top | * [[Sauer (rivero)|Sauer]] * [[Sieg (rivero)|Sieg]] * [[Wied (rivero)|Wied]] * [[Wupper]] |} [[Dosiero:Iserlohn Letmathe - Pater und Nonne.jpg|eta|kalkoŝtonaj klifoj en la valo de la rivero Lenne]] [[Dosiero:Schiefer anstehend.jpg |maldekstra|eta|ardeza roko en la montaro [[Eifel]]]] == Referenco == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} <small>ĉiuj baze germanlingvaj</small> * [http://www.gd.nrw.de/ oficialaj geologiaj informoj por la federacia lando Nordrejn-Vestfalio] * [https://web.archive.org/web/20120817214616/http://www.lgb-rlp.de/ oficialaj geologiaj informoj por la federacia lando Rejnlando-Palatinato] * [http://www.hlug.de/medien/geologie/geo-info-hessen/schiefergebirge/index.html oficialaj geologiaj informoj por la federacia lando Hesio] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Rejnlanda Ardeza Montaro| ]] [[Kategorio:Montaroj en Eŭropo]] [[Kategorio:Montaroj en Germanio]] [[Kategorio:Geografio de Nordrejn-Vestfalio]] [[Kategorio:Geografio de Rejnlando-Palatinato]] [[Kategorio:Geografio de Hesio]] [[Kategorio:Geografio de Luksemburgo]] [[Kategorio:Geografio de Belgio]] 06gn2ppg2y5m8pzofdxxgf83mtrr4p9 0 238520 9494702 9221740 2026-10-17T10:17:37Z Sj1mor 12103 9494702 wikitext text/x-wiki {{Informkesto geografiaĵo|montaro |kategorio= |lando = Germanio |mapo=Karte Deutschland Taunus 2.png |mapo priskribo=Situo de la montaro Taunus en Germanio |regiono-ISO = DE |mapo1 lokumilo = iso |mapligilo = jes |latitudo = |longitudo = |ĉefurbo_lat_d ={{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |ĉefurbo_long_d = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |zomo = 8 |areo_kodo = |parenco = |parenco_tipo = |loĝantaro denseco = auto }} La pejzaĝa regiono '''Taunus''' {{prononco|TAŬnus|ˈtʰaʊ̯nʊs}} estas [[mezalta montaro]] en la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Hesio]] de [[Germanio]], norde de la rivero [[Rejno]] kaj la urbo [[Wiesbaden]] kaj nordokcidente de [[Frankfurto ĉe Majno]]. Ĝi geologie apartenas al la [[Rejnlanda Ardeza Montaro]], grupo de montaroj ekestintaj dum la terhistoria epoko [[Devonio]], kiuj etendiĝas de nordokcidenta [[Francio]], okcidenta [[Belgio]] kaj [[Luksemburgio]] oriente ĝis la mezo de [[Nordrejn-Vestfalio]] (montaro [[Sauerland]] nordokcidente) kaj la montaro Taunus sudokcidente. [[Dosiero:Geo_Taunus.jpg|eta|maldekstra|280ra|Geografia mapo de la montaro]] La plej alta monto de la montaro Taunus, kiu nomiĝas ''Großer Feldberg'' ("granda kampomonto"), altas 878 metrojn kaj estas la plej alta punkto de la Rejnlanda Ardeza Montaro. La montaro kiel multaj mezaltaj montaroj de Germanio konsistas el malkrutaj, arbaroriĉaj montoj sen akraj pintoj. Ĝi en iuj lokoj estas relative maldense loĝata kaj tial estas ŝatata semajnfina ekskursocelo por la loĝantoj de la pli grandaj urboj de la proksimaj valoj de la riveroj [[Rejno]] kaj [[Majno (rivero)|Majno]]. [[Grauer Kopf (Holzhausen)|Graue Kopf]] estas la nomo de 543,4 m alta monto en la germana mezmontaro [[Taunus]], apud Laufenselden en la hesa distrikto Rheingau-Taunus kaj Rejnlando-Palatinata distrikto Rhein-Lahn. Post la monto Mappershainer Kopf (548,0 m) ĝi estas la dua plej alta monto en la okcidenta Taunus. [[Dosiero: Taunus von Karben.jpg|eta|maldekstra|La montaro Taunus tute fone, vidita de la urbo [[Karben]]]] [[Dosiero: Assmannshausen Hoellenberg.jpg|eta|maldekstra|Ĉe la flankaj deklivoj de la montaro borde de la rivero [[Rejno]] situas la vinkultiva regiono ''Rheingau'']] == Geografia situo == Okcidente la montaro limiĝas de la meza parto de la rivero Rejno (germane ''Mittelrheintal''), kaj aliflanke de la rivero komenciĝas la montaro [[Hunsrück]]. Norde la valo de la rivero [[Lahn]] kreas klaran limon de la montaro kaj aliflanke de tiu rivero etendiĝas la [[Limburgo (Germanio)|limburga]] [[baseno]]. Oriente la pejzaĝo [[distrikto Wetterau|Wetterau]] (tuj norde de [[Frankfurto ĉe Majno]]) kiel parto de la tiel nomata [[Hesio|hesia]] baseno limigas la Ardezan Montaron, kaj en la sudo la pejzaĝo ''Rheingau'', plia parto de la [[Rejno|rejna valo]] kaj la Majno-Taunus-antaŭmontaro kreas {{N|natura limo}}. Ĉe la suda rando de la montaro situas la urboj [[Wiesbaden]], [[Hofheim]] kaj [[Bad Homburg]]. Ĉe la norda rando, borde de la rivero [[Lahn]], pli konataj urboj estas [[Bad Ems]] kaj [[Weilburg]]. Aparte la montaro kovras la teritorion de la germanaj administraj [[distrikto (Germanio)|distriktoj]] [[Distrikto Hochtaunus|Hochtaunus]], [[Distrikto Limburg-Weilburg|Limburg-Weilburg]], [[Distrikto Main-Taunus|Main-Taunus]], [[Distrikto Rheingau-Taunus|Rheingau-Taunus]], [[Distrikto Wetterau|Wetterau]] kaj de la [[eksterdistrikta urbo]] [[Wiesbaden]]. [[Hintertaunus]] estas naturregiono norde de la Hoher Taunus en la mezmontaro Taunus, kiu altas ĝis 700,7 m. Ĝi etendiĝas en la okcidento ĝis la [[Rejno]], en la nordo ĝis la [[Lahn]] kaj en oriento ĝis [[Wetterau]]. === Historiaj konstruaĵoj kaj muzeoj === [[Dosiero:Saalburg.jpg|eta|Romia fortikaĵo [[Saalburg]]]] ==== Limeso ==== La [[Limeso (fortikaĵo)|ĝermania limeso]], kiu dum la jaro [[2005]] deklariĝis [[Monda Kulturheredaĵo de UNESKO]], etendiĝas parte ankoraŭ videble tra la plej alta parto de la montaro. Iom norde de la urbo [[Bad Homburg]] situas la eks-romia fortikaĵo [[Saalburg]], kiu konsideriĝas la plej bone esplorita kaj plej komplete rekonstruita romia konstruaĵo de la limeso. Pliaj fortikaĵoj, ekzemple sur la monto ''Kleiner Feldberg'', estas arkeologie esploritaj kaj ekipitaj per klarigaj tabuloj. Apud la urbo [[Idstein]] romia fortikaĵa turo rekonstruiĝis kaj same ekipiĝis per klarigaj tabuloj. [[Dosiero:Braunfels Schloss.jpg|eta|kastelo [[Braunfels]]]] ==== Burgoj, kasteloj kaj ruinoj ==== En la montaro multas historiaj mezepokaj konstruaĵoj, kiuj atestas pri la movita pasinteco de la regiono. Jen nur eta elekto: La kastelo [[Braunfels]] ofte nomatas "la fabela kastelo de Hesio", kaj en la burga ruino ''Freienfels'' en [[Weinbach]] ĉiujare okazas granda mezepoka kavalira festivalo. Vidindaj ankaŭ estas la eksaj barokaj kastelaj rezidejoj en [[Bad Homburg]] kaj [[Weilburg]]. La burgoj [[Eppstein]] kaj [[Kronberg im Taunus|Kronberg]], ambaŭ flanke de samnomaj urboj, havas muzeojn pri la mezepoka historio ligita al la loko. La burga ruinoj ''Hohenstein'' apud [[Bad Schwalbach]], ''Falkenstein, [[Königstein im Taunus|Königstein]]'' kaj ''Oberreifenberg'', same ''Alt-'' kaj ''Neuweilnau'' en la valo de la rivereto ''Weil'', havas la komunecon, ke ili ĉiuj estis parte detruitaj de malamikaj armeoj dum la mezepoko, sed ankoraŭ estas viziteblaj pitoreskaj lokoj kaj en iuj el ili eblas geedziĝi, organizi festojn aŭ hotele tranokti. [[Dosiero: Sauerburg.jpg|eta|350ra|ringmuro kun turo]] La [[Sauerburg]] estas [[ruino]] de montburgo super la valo de la riveroj Wisper kaj Tiefenbach en la mezmontaro Taunus. Ĝi staras ĉ. kvar kilometrojn oriente de [[Kaub]] ĉe [[Rejno]] proksime de la loko [[Sauerthal]] en la [[distrikto Rhein-Lahn]] de la federacia lando [[Rejnlando-Palatinato]]. La limo al [[Hesio]] situas oriente de la burgo tuj apude. [[Dosiero:Mk_Frankfurt_Eppstein.jpg|eta|<center>historia urbocentro de [[Eppstein]]]] ==== Historiaj urbocentroj kaj subĉiela etnologia muzeo ==== En la loĝlokoj de la regiono konserviĝis multaj mezepokaj urbaj kaj vilaĝaj centroj. Aparte menciindas la historiaj kernoj de [[Idstein]], [[Eppstein]], [[Königstein im Taunus|Königstein]], [[Kronberg im Taunus|Kronberg]], [[Oberursel (Taunus)|Oberursel]], [[Bad Homburg]], [[Weilrod|Weilrod-Hasselbach]], [[Selters (Taunus)|Selters-Haintchen]], [[Weilburg]] kaj [[Braunfels]]. Proksime de [[Neu-Anspach]] situas la subĉiela etnologia muzeo ''Hessenpark''. [[Dosiero:Hessenpark fg03.jpg|eta|maldekstra|<center>historia forĝejo en la subĉiela etnologia muzeo ''Hessenpark'']] === Bestoĝardeno kaj parkoj === Apud [[Weilrod|Weilrod-Hasselbach]] situas la tiel nomata "birda burgo", parko de [[papago]]j, en kiu montriĝas la parte tre kontaktemaj bestoj kaj kie oni ankaŭ flegas papagojn, kiujn privatuloj post persona aĉeto pro perdo de intereso simple elmetis ie ajn. Sur la monto ''Großer Feldberg'' troviĝas la plej granda flegeoj kaj trejnejo de [[falko]]j, kiu regule montras kiel la trejnitaj birdoj ĉasas musojn kaj similgrandajn bestojn. [[Bestoĝardeno]] fondita dum la jaro [[1956]] de la posedantoj de la aŭtomobila fabrikejo [[Opel]] situas inter la urboj [[Kronberg im Taunus|Kronberg]] kaj [[Königstein im Taunus|Königstein]]. Kontraste al la urbocentra zoo de la urbo [[Frankfurto ĉe Majno]], kiu estas teritorie tre limigita, ĉar ĉirkaŭita de la urbocentro, tiu-ĉi bestejo havas vastan areon kaj pli da eblecoj oferti al la montritaj vivaĵoj el ĉiuj kontinentoj bonajn vivkondiĉojn. Krome jam antaŭ kvarcent jaroj la nobeloj de la [[dinastio Nassau]] instalis bestoĝardenon apud la urbo [[Weilburg]], kiu same estas ŝatata ekskursocelo. Aparte por infanoj interesaj estas la libertempaj parkoj ''Lochmühle'' apud [[Wehrheim]] kaj ''Taunus Wunderland'' apud [[Schlangenbad]]. Vidindas ankaŭ la granda parko de la kuraca urbo [[Bad Homburg]], kun historiaj konstruaĵoj pri la mineralaj fontoj de la urbo, la tradicia [[kazino]], ruse ortodoksa kapelo kaj tradicia [[tajlando|tajlanda]] templo. Ĉiuj kromaj kuracurboj de la regiono same havas parkojn kun historiaj konstruaĵoj. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} <small>ĉiuj baze germanlingvaj</small> * [http://atlas.umwelt.hessen.de/servlet/Frame/atlas/naturschutz/naturraum/texte/ngl-tn.htm la montaro Taunus en la media atlaso de Hesio] * [http://taunus.info/ turismaj informoj] * [http://www.naturpark-hochtaunus.de/ paĝoj de la natura parko Hochtaunus] * [http://www.feldbergkastell.de/ paĝoj pri la romia fortikaĵo Feldberg] * [http://www.geocortex.de/taunus.html tridimensiaj skizaj mapoj pri la pejzaĝoj de la montaro] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090425160156/http://www.geocortex.de/taunus.html |date=2009-04-25 }} * [http://user.uni-frankfurt.de/~elaufer/proj-wh/wh.htm paĝoj de la arkeologiaj trovoj en Wehrheim (paĝoj de la universitato Frankfurto)] * [http://www.vortaunusmuseum.de/ paĝoj de la muzeo Vortaunus] {{-}} [[Dosiero:Bad Camberg - Panorama.jpg|eta|700ra|centre|Panorama bildo de la montaro vidata de la urbo [[Bad Camberg]]]] {{Koordinatoj |50_14_N_8_27_E_type:mountain(320)_region:DE-HE/DE-NW|52°&nbsp;15′&nbsp;norde, 8°&nbsp;30′&nbsp;oriente}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Mezaltaj montaroj]] [[Kategorio:Montaroj en Germanio]] [[Kategorio:Regionoj en Hesio]] [[Kategorio:Regionoj en Eŭropo]] [[Kategorio:Taunus| ]] mnrsuc4dfwdgw3sthuangembtgkrqhi 0 242153 9494551 8230865 2026-10-16T16:13:49Z Sj1mor 12103 9494551 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} [[Dosiero:Moonbeam UFO.JPG|200px|eta|dekstra|Nifaĵo fotita de vikipediisto P199, "Moonbeam UFO"]] '''Orfeo ANGELUCCI''' (''Orville Angelucci'') ([[1912]] - [[1993]]) estis inter la pli nekutimaj kontaktuloj kiuj je la meze de la 1950-jardeko pretendis kontakti [[eksterteranoj]]n. Angelucci asertis ke dum la plej granda parto de sia vivo, li suferadis pro malbona sanstato kaj nervozeco. En [[1948]] li translokiĝis al [[Trenton]] (ŝtato [[Nov-Ĵerzejo]]) al [[Kalifornio]]. Tie li trovis postenon en ĉenstablejo de [[Lockheed]], en urbo [[Burbank]]. Tie ankaŭ iam laboris alia kontaktulo, [[George Van Tassel]]. En siaj libroj, Angelucci mencias ke fulmotondrado teruris lin; pro neofteco de fulmotondroj, Kalifornio iĝis alloga loko por li. En [[1952]] Angelucci verkis pseŭdosciencan libron ''The Nature of Infinite Entities'' (''La Naturo de Infinitaj Entoj''). Ĝi baziĝas sur "esplorado" antaŭe farita en Trenton, kie li lanĉis gigantajn amasojn da veterbalonoj. [[Dosiero:The Secret of the Saucers.jpg|eta|maldekstre|El la kovrilpaĝo de "The Secret of the Saucers".]] [[Dosiero:Enhavtabelo (cxapitroj).jpg|eta|maldekstre|Enhavtabelo (ĉapitroj) de "The Secret of the Saucers".]] Somerkomence de [[1952]], laŭ lia libro ''The Secret of the Saucers'' (''La Sekreto de la Teleroj'') ([[1955]]), li ekrenkontadis flugantajn telerojn kaj ĝiajn homaspektajn pilotojn dum sia veturado el la ĉenstablejo. Tiuj ĉi kosmuloj estis superhome belaj, ofte travideblaj kaj tre religiemaj kaj priskribis komunismon kiel la "fundamenta malamiko de la Tero" (pĝ. 46). Poste ili prenis Angelucci-n je senstaba fluganta telero Terorbiten; tie li vidis patrinkosmoŝipon drivantan preter holdoluko. Li ankaŭ priskribis travivadon de tempomanka epizodo, poste memorante ke <!--priis ???--> li spertis vivadon dum semajno en korpo de "kosmofrato" Neptuno en pluevoluata socio en "plejgranda asteroido", postrestaĵo de detruita planedo, dum lia korpo vagadis ŝvebanta ĉirkaŭ flugmaŝina fabriko. En lia posta libro ''The Son of the Sun'' (''Filo de la Suno''), Angelucci verkis rakonton kiun, laŭdire, rakontis al li kuracisto kiu nomis sin Adam kaj kies travivado similis al tiu de Angelucci. Li ankaŭ eldonis kelkajn broŝurojn temante pri kosmofrateco kiel ''Million Year Prophecy'' (''Milionjara Profesio'') ([[1959]]), ''Concrete Evidence'' (''Konkreta Evidento'') ([[1959]]) kaj ''Again We Exist'' (''Ni Denove Ekzistas'') ([[1960]]). En lia verko pri flugantaj teleroj kiel arketipoj, [[Carl Gustav Jung|Jung]] priskribas Angelucci-n kiel naivan usonanizitan italon. "Aperante en la ĉielo, la nifvizio sekvas la malnovan regulon. La fantazioj de Orfeo okazas en evidente ĉiela loko kaj liaj kosmaj amikoj havas stelajn nomojn. Se ili ne estas antikvaj dioj kaj herooj, ili estas almenaŭ anĝeloj. La aŭtoro verŝajne meritas lian nomon … li figuras sin kiel novan [[Orfeo]]n die nomumita por inici nin en la nifmisteron. … la libro de Orfeo estas esence naiva produktado kiu precize pro tiu kialo konigas plejklare la subkonscian fonon de la nifaperaĵo, do kvazaŭ donaco por psikologo." == Referencoj == {{Referencoj}} == Literaturo == * Evans, Hilary, ''From Other Worlds: Aliens, Abductions and UFOs'', Dubajo: Reader's Digest, 1998. ISBN 0-7621-0108-3 * Cavallé, Sara, ''Enciclopedia Ovni'', Barcelono: Protusa Art-Divino, 1995. ISBN 84-88162-08-1 * Jacobs, David, M., redaktisto, ''UFOs & Abductions: Challenging The Borders of Knowledge'', Kansaso: [[Kansas State University]], 2000. ISBN 0-7006-1032-4 * Jung, C. G., tradukisto el germana, Hull, R. F. C., ''Flying Saucers: A modern Myth of Things Seen in the Skies'', Princeton, Princeton University Press, 1991 (2-a printado). ISBN 0-691-0-1822-7 * [http://www.maryevans.com Maryevens] enhavas kopirajtitan foton de Orfeo Angelucci. Por vidi ĝin, skribu nomon en formularon. * [http://www.sacred-texts.com/ufo/sos/index.htm Reta versio de "Secret of the Saucers"] == Vidu ankaŭ == * [[Nifologio]] * [[Nifo]] {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Angelucci, Orfeo}} [[Kategorio:Nifologio]] [[Kategorio:Psikologio]] [[Kategorio:Pseŭdoscienco]] oh2efmkwhett59ect6cmmz5nu9w89zi 9494552 9494551 2026-10-16T16:14:04Z Sj1mor 12103 /* Literaturo */ 9494552 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} [[Dosiero:Moonbeam UFO.JPG|200px|eta|dekstra|Nifaĵo fotita de vikipediisto P199, "Moonbeam UFO"]] '''Orfeo ANGELUCCI''' (''Orville Angelucci'') ([[1912]] - [[1993]]) estis inter la pli nekutimaj kontaktuloj kiuj je la meze de la 1950-jardeko pretendis kontakti [[eksterteranoj]]n. Angelucci asertis ke dum la plej granda parto de sia vivo, li suferadis pro malbona sanstato kaj nervozeco. En [[1948]] li translokiĝis al [[Trenton]] (ŝtato [[Nov-Ĵerzejo]]) al [[Kalifornio]]. Tie li trovis postenon en ĉenstablejo de [[Lockheed]], en urbo [[Burbank]]. Tie ankaŭ iam laboris alia kontaktulo, [[George Van Tassel]]. En siaj libroj, Angelucci mencias ke fulmotondrado teruris lin; pro neofteco de fulmotondroj, Kalifornio iĝis alloga loko por li. En [[1952]] Angelucci verkis pseŭdosciencan libron ''The Nature of Infinite Entities'' (''La Naturo de Infinitaj Entoj''). Ĝi baziĝas sur "esplorado" antaŭe farita en Trenton, kie li lanĉis gigantajn amasojn da veterbalonoj. [[Dosiero:The Secret of the Saucers.jpg|eta|maldekstre|El la kovrilpaĝo de "The Secret of the Saucers".]] [[Dosiero:Enhavtabelo (cxapitroj).jpg|eta|maldekstre|Enhavtabelo (ĉapitroj) de "The Secret of the Saucers".]] Somerkomence de [[1952]], laŭ lia libro ''The Secret of the Saucers'' (''La Sekreto de la Teleroj'') ([[1955]]), li ekrenkontadis flugantajn telerojn kaj ĝiajn homaspektajn pilotojn dum sia veturado el la ĉenstablejo. Tiuj ĉi kosmuloj estis superhome belaj, ofte travideblaj kaj tre religiemaj kaj priskribis komunismon kiel la "fundamenta malamiko de la Tero" (pĝ. 46). Poste ili prenis Angelucci-n je senstaba fluganta telero Terorbiten; tie li vidis patrinkosmoŝipon drivantan preter holdoluko. Li ankaŭ priskribis travivadon de tempomanka epizodo, poste memorante ke <!--priis ???--> li spertis vivadon dum semajno en korpo de "kosmofrato" Neptuno en pluevoluata socio en "plejgranda asteroido", postrestaĵo de detruita planedo, dum lia korpo vagadis ŝvebanta ĉirkaŭ flugmaŝina fabriko. En lia posta libro ''The Son of the Sun'' (''Filo de la Suno''), Angelucci verkis rakonton kiun, laŭdire, rakontis al li kuracisto kiu nomis sin Adam kaj kies travivado similis al tiu de Angelucci. Li ankaŭ eldonis kelkajn broŝurojn temante pri kosmofrateco kiel ''Million Year Prophecy'' (''Milionjara Profesio'') ([[1959]]), ''Concrete Evidence'' (''Konkreta Evidento'') ([[1959]]) kaj ''Again We Exist'' (''Ni Denove Ekzistas'') ([[1960]]). En lia verko pri flugantaj teleroj kiel arketipoj, [[Carl Gustav Jung|Jung]] priskribas Angelucci-n kiel naivan usonanizitan italon. "Aperante en la ĉielo, la nifvizio sekvas la malnovan regulon. La fantazioj de Orfeo okazas en evidente ĉiela loko kaj liaj kosmaj amikoj havas stelajn nomojn. Se ili ne estas antikvaj dioj kaj herooj, ili estas almenaŭ anĝeloj. La aŭtoro verŝajne meritas lian nomon … li figuras sin kiel novan [[Orfeo]]n die nomumita por inici nin en la nifmisteron. … la libro de Orfeo estas esence naiva produktado kiu precize pro tiu kialo konigas plejklare la subkonscian fonon de la nifaperaĵo, do kvazaŭ donaco por psikologo." == Referencoj == {{Referencoj}} == Literaturo == {{Projektoj}} * Evans, Hilary, ''From Other Worlds: Aliens, Abductions and UFOs'', Dubajo: Reader's Digest, 1998. ISBN 0-7621-0108-3 * Cavallé, Sara, ''Enciclopedia Ovni'', Barcelono: Protusa Art-Divino, 1995. ISBN 84-88162-08-1 * Jacobs, David, M., redaktisto, ''UFOs & Abductions: Challenging The Borders of Knowledge'', Kansaso: [[Kansas State University]], 2000. ISBN 0-7006-1032-4 * Jung, C. G., tradukisto el germana, Hull, R. F. C., ''Flying Saucers: A modern Myth of Things Seen in the Skies'', Princeton, Princeton University Press, 1991 (2-a printado). ISBN 0-691-0-1822-7 * [http://www.maryevans.com Maryevens] enhavas kopirajtitan foton de Orfeo Angelucci. Por vidi ĝin, skribu nomon en formularon. * [http://www.sacred-texts.com/ufo/sos/index.htm Reta versio de "Secret of the Saucers"] == Vidu ankaŭ == * [[Nifologio]] * [[Nifo]] {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Angelucci, Orfeo}} [[Kategorio:Nifologio]] [[Kategorio:Psikologio]] [[Kategorio:Pseŭdoscienco]] nyu62vgbx31ujetgpm6vc2jjxhjd2og 0 247246 9494532 9125015 2026-10-16T16:03:41Z Sj1mor 12103 9494532 wikitext text/x-wiki {{Informkesto komunumo en Svislando |nomo=Pfäfers |blazono=[[Dosiero:Pfäfers-blazon.svg|eta|120px|centre|Blazono de Pfäfers]] |bildo=[[Dosiero:Pfäfers Kloster.jpg|eta|285px|centre|Pfäfers]] |kantono=Sankt-Galo |distrikto=[[Sarganslando (elektodistrikto)|Elektodistrikto Sarganslando]] |koord={{Koordinatoj gms|46|59|0|N|9|30|0|E}} |loĝantoj=1578 |areo=128,53 |alteco=840 |poŝtkodo=7312 |kodo=3294 |mapo=[[Dosiero:Karte Gemeinde Pfäfers 2007.png|eta|285px|centre|Mapo de Pfäfers]] }} '''Pfäfers''' estas komunumo en la [[Sarganslando (elektodistrikto)|elektodistrikto Sarganslando]], [[Kantono Sankt-Galo]], [[Svislando]]. Ĝi havis 1478 loĝantojn je la 31-a de decembro 2006. == Geografio == Pfäfers situas ĉe la bordo de la rivero [[Tamina]] kaj estas la plej suda komunumo de [[Kantono Sankt-Galo]]. Ĝia areo praktike kongruas kun la tuta Tamina-Valo. Ĝia plej alta punktoj estas la montoj [[Ringelspitz]] kun alteco de 3247 m s.m. kaj [[Piz Sardona]] kun alteco de 3056 m s.m., kie naskiĝas la [[Sardona-Glaĉero]], el kiu fontas ''Calfeis'', fontrivero de Tamina. La komunumo konsistas el la municipoj '''Pfäfers''', '''[[Sankt-Margrethenberg]]''', '''[[Vadura]]''', '''[[Valens]]''', '''[[Vasön]]''' kaj '''[[Vättis]]'''. == Trafiko == Pro la montara situa, la trafiksituo de la diversaj municipoj estas malsama. Inter Valens kaj la ceteraj municipoj la vojo kondukas tra [[Bad Ragaz]], ĉar mankas ĝis hodiaŭ ponto trans la [[ravino]] de Tamina. La diversaj municipoj atingeblas per [[poŝtaŭto]]busoj ek de Bad Ragaz. == Historio == En la Tamina-Valo jam vivis homoj en la frua [[ŝtonepoko]]. En la kaverno ''Drachenloch'' [Dragontruo] supre de Vättis oni trovis ŝtonlaborilojn de kavernloĝantoj kaj ursostoj, kies aĝon oni taksis proksimume 50000 jarojn. Parte de la trovaĵoj videblas en la loka muzeo de Vättis. Sian signifon la komunumo Pfäfers akiris per la fondo de la [[benediktanoj|benediktana]] [[Abatejo Pfäfers|abatejo]] en la unua duono de la 8-a jarcento. Ĝi ekzistis dum pli ol mil jaroj kaj estis malfondita en la jaro [[1838]]. Ek de [[1847]] la konstruaĵoj de la iama monaĥejo servas kiel psikiatra kliniko. En la 14-a jarcento en la Calfeisen-Valo setlis [[valsanoj]]. Ankoraŭ hodiaŭ oni povas viziti la setlejon Sankt-Martino kaj la valzan domon sur la alppaŝtejo Ebni. Ĉirkaŭ en la jaro [[1240]] oni malkovris la termfonton en la Tavina-Ravino. Oni malsuprenlasis la malsanulojn, kiuj banis en la saniga akvo, per ŝnuregoj en la profundan ravinon. En la jaro [[1630]] oni konstruis bandomon ĉe la elirejo de la ravino, kiu estis grandigita en la 18-a jarcento. En la jaro [[1840]] estis konstruita la strato al [[Bad Ragaz]], kaj iom post iom la kuracaktivecoj estis transigitaj tien. Hodiaŭ troviĝas en la banejo Pfäfers, kiu estas la plej malnova [[baroko|baroka]] banejkonstruaĵo de Svislando, restoracio kaj [[muzeo]]. == Ekonomio == Ekonomie gravaj eventoj de la 20-a jarcento por Pfäfers estis la malfermo de la kliniko Valens en la jaro [[1970]] kaj de la Elektrejoj Sarganslando [Kraftwerke Sarganserland AG] en la jaro [[1975]], kiuj funkciigas pumpakumul-elektrocentralon, al kiu apartenas la [[baraĵlago]] [[Gigerwald-Lago|Gigerwald]] kaj la kompensbaseno kun la centralo en ''Mapragg''. Ambaŭ entreprenoj estas gravaj dungantoj por la loĝantaro de la regiono. La alia grava enspezfonto krom la lakta alppaŝtado estas nature la turismo. == Monda naturheredaĵo == Pfäfers apartenas al la [[Svisa Tektonika Areno Sardona]], regiono kiu estis la 7-an de julio [[2008]] akceptita kiel [[Monda Naturheredaĵo de UNESKO]]. {{Heredaĵo de UNESKO}} == Vidu ankaŭ == *[[Monaĥejo Pfäfers]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} *[http://www.pfaefers.ch Retejo de la komunumo Pfäfers] *[http://www.vaettis.ch Retejo de la municipo Vättis] {{Sarganslando (elektodistrikto)}} [[Kategorio:Mondaj heredaĵoj en Svislando]] bwoe09d0m9p795zikrtcan6ax2bw9z7 0 255938 9494714 9130784 2026-10-17T10:21:37Z Sj1mor 12103 9494714 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Serbia Novi Kneževac.png|eta|dekstra|Banatsko Arandjelovo situas en la mapo en la verda municipo]] [[Dosiero:Banatsko_Aranđelovo,_Orthodox_Church.jpg|dekstra|eta|300px|Ortodoksa preĝejo de Banatsko Arandjelovo]] '''Banatsko Arandjelovo,''' slave '''Banatsko Aranđelovo''' [[serbe]] '''Банатско Аранђелово,''' [[hungare]] '''Oroszlámos''' estas [[vilaĝo]] en [[Serbio]], en [[aŭtonomio]] [[Vojvodino]], en [[distrikto]] '''Norda''' [[Banato]], en [[municipo]] de [[Novi Kneĵevac]]. == Bazaj informoj == * [[Areo]]: &nbsp;km² * [[Loĝantaro]]: 1710 * [[Poŝtkodo]]: 23332 * [[Telefonprefikso]]: 23 * [[Aŭtokodo]]: KI == Situo == Banatsko Arandjelovo situas sur [[ebenaĵo]], laŭ flanko[[vojo]]j, laŭ [[fervojo]] el [[Kikinda]]. == Historio == [[Hungaroj]] alvenis en [[896]] kaj ili fondis ŝtaton en [[1000]]. Post la [[turkoj|turka]] erao diversaj popoloj alvenis al la senhomaj lokoj. Ĝis fine de la [[1-a mondmilito]] la loko apartenis al [[Hungario]], al [[Torontál]], en distrikto de [[Novi Kneĵevac|Törökkanizsa]], poste al [[Reĝlando de serboj, kroatoj kaj slovenoj]], depost [[1928]] al [[Jugoslavio]]. En [[1941]] la germana armeo okupis la regionon ĝis [[1944]]. En [[2002]] loĝis en Banatsko Arandjelovo 1718 da [[homo]]j, ([[serboj]] 912 (53 %), hungaroj 456 (27 %), [[ciganoj]] 260 (15 %) kaj aliaj). == Vidindaĵo == * ortodoksa [[preĝejo]] {{Projektoj}} [[Kategorio:Vilaĝoj de Serbio]] 5b53hjhuv402sqtqizj1e5z2oqnqku3 0 263322 9494592 9476248 2026-10-16T21:02:10Z Sahaquiel9102 39443 9494592 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | nomo = Choe Taesok | dosiero = [[Dosiero:CHOE Taesok 2.jpg|220ra]] | priskribo = | pseŭdonomo = Ŝtonego | dato de naskiĝo = [[16-an de februaro]] [[1962]] | loko de naskiĝo = [[Gjongbuk]], [[Koreio]] | nacieco = [[koreo]] | tradukis =Sanktaj libroj de ŭonbulismo | dato de morto = | loko de morto = | verkis = | aliaj aktivaĵoj = vidu en la artikolo | akademiano = | denaska esperantisto = | esperantistiĝis en = [[1981]] |profesio=Ĵurnalisto, tradukisto, lektoro, ĉiĉerono }} '''CHOE Taesok''' - ankaŭ latinliterigata CHOI Dae Suk ({{L-ko|최대석}}, {{l-lt|Tesok Čojus}}, en Esperanto kutime nomata per la korea kutima vortordo ''Ĉoj Tesok'', en kiu Ĉoj estas la familia nomo, kromnomo Ŝtonego), naskiĝis lunkalendare la [[16-an de februaro]] [[1962]] en [[Gjongbuk]], [[Koreio]] - estas [[korea esperantisto]], [[ĵurnalisto]], ĉiĉerono, korealingva lektoro de la [[Vilna universitato]], eklezia Esperanto-tradukisto de [[ŭonbulismo]], prizorganto de ĝia oficiala esperantlingva retejo, korespondanto de pluraj koreaj televidoj kaj radioj kaj de koreaj gazetoj. Li esperantistiĝis en [[1981]] kaj ekde la mezo de la 1990-aj jaroj loĝas en [[Vilno]], [[Litovio]]. Magistro pri publika administrado ĉe la [[universitato Dankuk]] en [[Seulo]] (1986). Magistro pri [[esperantologio]] ĉe la universitato [[ELTE]] en [[Budapeŝto]] (1997): Aljuĝita por Stipendio Ivo Lapenna en [[1999]]. Korespondanto de la sudkorea ŝtata televido [[KBS]] ([[Korean Broadcasting System|한국방송공사; Hanguk Bangsong Gongsa]], ekde 2001) kaj de la semajngazeto Donga (ekde 2001). Korespondanto de Korea Telecom Hitel (1998-2001) kaj de la korea televido YTN (''Yonhap'' Televidaj Novaĵoj). Blogisto de https://chojus.tistory.com {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20081207081045/http://blog.chojus.com/ |date=2008-12-07 }}. Ĉiĉerono por koreaj turistoj tra la Baltiaj landoj. Lektoro pri la korea lingvo ĉe la Vilna Universitato (2012-2022). Prezidanto de [[Korea Esperanto-Junularo]] (1989-1990). [[Komitato de TEJO|Komitatano A]] de [[TEJO]] (1989-1990). Prezidanto de Esperantista Asocio de Ŭonbulismo (1985-1993). Redaktoro de la revuo [[La Espero el Koreio]] (1987-1994). Vojaĝinto dumtrijara en Eŭropo per Esperanto (1990-1993). Redaktoro de KEA-organo [[La Lanterno Azia]] (1995-1996). Ĝenerala sekretario de [[Korea Esperanto-Asocio]] (1993-1996). Trifoje LKK-ano: la [[UK 1994|79-a UK en Seulo]] en 1994, la [[UK 2005|90-a UK en Vilno]] en 2005 kaj la [[UK 2017|102-a UK en 2017]]. Retejestro de [[Litova Esperanto-Asocio]]. == Agado == === Redaktis === * "Zamenhof Malpravis en Kvieta Mateno" (1995) * "Verkoj de [[Elpin]]" (2004) * "[[LEE Chong-Yeong]], gvidanto nia" (2009) * "Uyang [[HAN Moo-hyup]]" (2015) * "Meandro" (2004) - la ĉiutaga gazeto de BET en Litovio * "La Vilna Sonorilo" (2005) - la ĉiutaga gazeto de la UK en Vilno * "Sagisto" (2007) - la ĉiutaga gazeto de BET en Litovio * "Fera Lupo" (2008) - la ĉiutaga gazeto de TEĴA en Litovio * "La Verda Kandellumo" (2017) - la ĉiutaga gazeto de la UK en Seulo * "Lumturo" (2023) - la ĉiutaga gazeto de BET en Litovio === Tradukis === [[Dosiero:Sankta libraro de ŭonbulismo.jpg|eta|{{centre|Kovrilpaĝo de la sankta libraro de ŭonbulismo, kiun li tradukis al Esperanto}}]] * "Vastas la Mondo, Multas Laboro" (1998) * "La Sankta Instruo de Ŭonbulismo" (1998) * "La Ĝongsana Instruo" (2000) * "Kompleksia Medicino kaj Saama Akupunkturo" (2003) * "La Himnaro de Ŭonbulismo" (2006) * "La Ritaro de Ŭonbulismo" (2016) * "La Historio de Ŭonbulismo" (2016) * "La Esenca Skribaro de la Budho kaj Patriarko" (2016) - interalie, La Diamanta Sutro, La Kora Sutro * "Komentario pri la Metodo de Sidmedito en la Fundamenta Instruo" (2017) * "La Desana Instruo" (2019) * "[https://chojus.tistory.com/5420 Korea Kantaro en Esperanto]" (2022) - 122 koreaj kantoj + 18 diverslandaj kantoj * "La Legomradika Diskurso" 菜根譚 (2022-2026) en Esperanto kaj en la korea * Venas la knabo de Han Kang, korea nobelpremiito (2025) * Pli ol 160 koreaj poemoj * Pli ol 30 koreaj rakontoj === Verkis === [[Dosiero:Verko de CHOE Taesok pri Litovio.jpg|eta|{{centre|libro 리투아니아에서의 생활 (Vivo en Litovio) de li}}]] "Litovio, la Centro de Eŭropo" (2011, en la korea) === Artikolis === * [http://esperanto.china.org.cn/2026-01/09/content_118270987.htm Dek tagoj inter la Granda Muro kaj la granda vico: Esperanto-karavane en Ĉinio] === Premiiĝis === * Stipendio "Ivo Lapenna" 1999 * [https://chojus.tistory.com/5411 3a poezia premio de la Belartaj Konkursoj de UEA 2021 per la poemo "Ĉe la martkomenco"] * [https://revuoesperanto.org/gk_1244 Honora mencio en la poezio de la Belartaj Konkursoj de UEA 2025 per la poemo "Poacoj sur roko"] * [https://sezonoj.ru/2026/08/konkurso-65/ 2a poezia premio de Literatura Konkurso Kálmán Kalocsay 2026 per la poemo “La kverko en seka ĉifono”] * [https://www.liberafolio.org/2026/08/07/la-rezultoj-de-la-belartaj-konkursoj-2026/ 3a poezia premio de la Belartaj Konkursoj de UEA 2026 per la poemo "Persimono sunas"] == Eksteraj ligiloj == * [http://chojuse.tistory.com Retejo de CHOE Taesok]  (en Esperanto) * [https://chojus.tistory.com Blogo de CHOE Taesok en la korea] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20081207081045/http://blog.chojus.com/ |date=2008-12-07 }} * [http://chojus.blogspot.com Blogo de CHOE Taesok en la angla kaj en Esperanto] {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Choe, Taesok}} [[Kategorio:Koreaj esperantistoj]] 0bqcwlsxxhv78brocpalhfrsi3g1mar 0 266014 9494734 9268879 2026-10-17T10:58:46Z Sj1mor 12103 9494734 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}}[[Dosiero:Flettner pictures.jpg|dekstra|eta|230px|Flettner kiel junulo (1-a de dekstro) kaj la Flettner-vilao]] '''Anton FLETTNER''' ([[1-an de novembro]] [[1885]] en [[Eddersheim]] ĉe [[Frankfurt am Main]] - [[25-an de decembro]] [[1961]] en [[Usono]]) estis - komence - instruisto, poste [[inĝeniero]] kaj [[inventisto]]. En naskiĝloko de Anton Flettner (''Flettner-vilao'') estas hodiaŭ lokigita la urba infanĝardeno de [[Eddersheim]]. Li prezentis en aĝo de 29 jaroj direkteblan [[torpedo]]n al la mararmeo, kiu estis rifuzita same kiel alia inventaĵo (1915) pri teledirektebla batalaŭto. La oficiroj pensis tion nerealigebla. Li evoluigis laŭ ekzemplo de la [[ventoturbino de Savonius]] mem-aerumigan sistemon. Tiu aerumigilo estis vaste uzata de la 1930-aj ĝis la 60-aj jaroj en ŝarĝaŭtoj, autobusoj, fervojaj vagonoj kaj ŝipoj. Ĝin produktas ankoraŭ la londona entrepreno ''Flettner Ventilator Limited''. Li evoluigis la [[Flettner-rotoro]]n kiel pelan sistemon por ŝipoj. En 1927 turnis sin al la aviado kaj evoluigis duoblan motoron por helikoptero. Flettner estis invitita en [[1947]] por labori en la Usono. Li restis tie kiel ĉefkonstruisto ĉe firmao [[Kaman]], por kiu li evoluigis novan helikopteron laŭ principo de duobla rotoro de Flettner. Li gvidis la helikopteran esploradon de la usona armeo kaj estis prezidanto de [[Flettner Aircraft Corporation]] en Kew Gardens, [[Queens]], [[Novjorko]]. == Ekspozicio == La Flettner-rotoro – ĉu estas fiaska invento? - speciala ekspozicio en la [[germana teknika muzeo Berlino]] de 2a februaro ĝis 1a aŭgusto 2010 == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.sdtb.de/Flettner-Rotor.1619.0.html flettner-rotoro en ekspozicio en la germana teknika muzeo Berlino] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20101201094906/http://www.sdtb.de/Flettner-Rotor.1619.0.html |date=2010-12-01 }} {{Bibliotekoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Flettner, Anton}} [[Kategorio:Germanaj inĝenieroj]] [[Kategorio:Germanaj inventistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1885]] [[Kategorio:Mortintoj en 1961]] nkkjonubjm5tpao92eaemh66fgo5xnu 0 279452 9494687 9482364 2026-10-17T09:54:40Z Sj1mor 12103 9494687 wikitext text/x-wiki {{Kontrolinda enhavo}} {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Heralds at Garter Service.jpg|eta|dekstra|Heroldoj, portantaj [[eksterkirasa mantelo|eksterkirasajn mantelojn]], en procesio al [[Kapelo de St George ĉe Kastelo Windsor|Kapelo de St. George]], [[Kastelo Windsor]] por la ĉiujara servo de la [[Ordeno de la Ĝartero]] en 2006.]] [[Dosiero:The Wilton Diptych (Right).jpg|eta|dekstra|Prefere nekutime, ĉi tiuj [[anĝelo]]j portas blankajn insignojn de maturaj vir[[cervedoj|cervoj]], kun la propra livreo de reĝo [[Richard II de Anglio]], kiu komisiis tion ĉi, la [[diptiko Wilton]], proksimume 1400]] [[Dosiero:Cabs.jpg|eta|dekstra|[[Novjorko|Novjorkaj]] [[taksio]]j je postulita [[flava]] livreo.]] '''Livreo''' estas [[uniformo]] aŭ alia insigno aŭ simbolo portita en ne-militista kunteksto sur persono aŭ objekto (kiel [[aviadilo]] aŭ [[veturilo]]) indikante interrilaton kun persono aŭ kompanio, ofte uzante elementojn de [[heraldiko]] rilatanta al tiu persono aŭ kompanio, aŭ propra [[emblemo]], kaj normale donita de ili. Ĝi derivas de la [[franca lingvo|franca]] ''livrée'', kies signifo estas ''liveris''. Plej ofte ĝi indikas ke la persono estis servanto, dependulo, adepto aŭ amiko de la posedanto de la livreo, aŭ, por objektoj, ke la objekto apartenas al la posedanto. == Etimologio == En la 14-a jarcento, "livreo" temis pro indulgo de ajna speco (por okazo la urbo [[Exeter]] en [[Devon]], [[Anglio]] havas straton nomatan kiel ''"Livery Dole"'' (''Livreo Dole'') pro la ''Livery Dole [[Almozulejo]] kaj Kapelo'', fondita en marto de [[1591]]), sed precipe ŝtofojn oni ''liveris'' al servantoj kaj membroj de la familio. Ĉi tiaj aĵoj povus esti konservitaj en [[livrea ŝranko]]. Dum la 14-a jarcento specifaj koloroj, ofte kun aparato aŭ insigno surkudrita indikanta grandan personon komencis esti uzata por ambaŭ liaj soldatoj kaj liaj civilaj adeptoj (ofte la du aroj interkovriĝis konsiderinde), kaj la moderna sento de la termino komencis formiĝi. Kutime du malsamaj koloroj estis uzataj kune, sed la vojoj en kiu ili estis kombinitaj variis kun rango. Ofte la koloroj uzataj estis malsamaj ĉiu jaro - stranga eĥo de moderna futbalaj (rugbeaj) teamoj. Same kiel broditaj insignoj, metalaj insignoj estis alkudrita al la vestaĵo, aŭ pendigitaj sur kolo-ĉenoj aŭ (multa la plej prestiĝa) [[livrea kolumo|livreaj kolumoj]]. Ekde la deksesa jarcento, nur adeptoj de la pli malaltaj statusoj emis ricevi ŝtofojn en livreaj koloroj (adeptoj de la pli alta statuso ricevis monon). Ankaŭ, la termino "servanto", antaŭe multa pli larĝa, komencis al esti restriktita al priskribo de la sama loĝantaro. Urboj kaj kompanioj kopiis la konduton de la grandaj familioj.<ref>Françoise Piponnier and Perrine Mane; Dress in the Middle Ages - Vesto en la mezepoko; pp 133-5, Yale UP, 1997; ISBN 0-300-06906-5</ref> La termino estas ankaŭ uzata por priskribi [[heraldika insigno|insignojn]] kaj pli grandajn pecojn de juvelaĵaro enhavanta la heraldikajn signojn de individuo, kiuj estis donita de tiu persono al amikoj, adeptoj kaj distingindaj vizitantoj, tiel kiel (en pli modestaj formoj) al servantoj. La plej granda el ĉi tiuj estas la [[livrea kolumo]]. [[William Hastings, 1-a Barono Hastings|William, Lord Hastings]] la [[favoratulo]] de reĝo [[Eduardo la 4-a (Anglio)|Eduardo la 4-a de Anglio]] havis ''kolumon de oro de livreoj de r. Edward'' valoritan je la grandega sumo de £40 en kontrolo de 1489. Tio ĉi estus simila al la kolumoj portita de fratino de Hastings kaj ŝia edzo [[Sir John Donne]] en la ''Triptiko Donne'' de [[Hans Memling]] (priskribita en [[Sir John Donne]]).<ref>Katalogoj de nacia galerio: la nederlandaj pentraĵoj de Lorne Campbell de dekkvina jarcento, 1998, ISBN 185709171 - kolumo de Hastings p. 389 n. 88</ref> Lordoj donis al siaj servantoj [[plumbo|plumbajn]] aŭ [[stano-plumba alojo|stano-plumbo-alojajn]] insignojn alkudritajn al iliaj ŝtofoj.<ref>Jonathan Alexander & Paul Binski (red), ''Aĝo de kavalireco, arto en *Plantagenet Anglio, 1200-1400'', Reĝa Akademio/Weidenfeld & Nicholson, Londono 1987, Kat. 448</ref> En la 15-a jarcento eŭropa tantiemo iam distribuis unuformajn vestokompletojn de ŝtofoj al nobeluloj, kiel la Domo de [[Fugger]], la eminentaj bankistoj, faris al ĉiuj dungitoj.<ref>Georges Duby red., ''Historio de privata vivo, vol 2. Riveloj de la mezepoka mondo'', 1988 (angla traduko), p.578, Belknap Press, Harvard Universitato</ref> La sento poste malpligrandiĝis al proviantoj de servantoj kaj apartaj nomaj grupoj, ofte en koloro-plano aparta al la familio, kiel la [[mantelo]]j portitaj de [[lakeo]]j en [[granda domo|grandaj domoj]] ĝis la [[Unua mondmilito]], kaj al [[furaĝo]] por [[ĉevalo]]j, de kiu estas heredita "[[livrea stabileco]]" (1705) [http://www.etymonline.com/index.php?term=livery]. == Moderna uzo == De ĉi tiu kerna signifo, multoblaj plilongigoj aŭ specialaj signifoj estas derivita. Ekzemploj inkluzivas: * [[Livrea kompanio]] estas la nomo uzita por [[gildo]] en la [[City (Londono)|Urbo de Londono]]; al membroj de la firmao estis permesite vestigi siajn servantojn en la apartan uniformon de ilia komerco, kaj al la luoj de la firmao estis permesita malhelpi al la aliaj suriri al la komercoj ene de la jurisdikcio de la firmao. * Sekvante de la ornamado de ĉevalo-tiritaj [[ĉevaltira veturado|kaleŝoj]], livreo estas la ofta [[dezajno|dezajna]] kaj [[farbo|farba]] plano kiun firmao uzas sur ĝia [[veturilo]]j, ofte uzante specifajn [[koloro]]jn kaj lokigojn de [[emblemo]]. En ĉi tiu sento, la termino estas aplikita al [[fervojo|fervojaj]] [[lokomotivo]]j kaj [[vagono]]j, [[ŝipo]]j, [[aviadilo]]j, kaj [[voja veturilo|vojaj veturiloj]]. Ekzemple, [[United Parcel Service|Uniiĝinta Pakaĵa Servo]] (UPS) havas [[kamiono]]jn kun bone sciita bruna livreo. Alia ekzemplo estas la [[Britaj Aervojaj etnaj livreoj]]. Signifo de la termino estas etendita al la emblemoj, koloroj kaj aliaj apartaj stiloj de firmaoj ĝenerale. Vidu ankaŭ en [[komerco-vesto]]. * Livreo estas la specifa farba plano kaj glumarka dizajno uzata en [[motora sporto]], sur veturiloj, por allogi sponsoreco kaj reklami sponsoroj. Vidu ankaŭ en [[egidaj livreoj de Formulo Unu]]. * Livreo estas ankaŭ la termino priskribanta la farbo-planon de aviadilo. Plejparto de flugkompanioj havas norman farban planon por ilia aviadilaro, kutime elstare montrante la flugkompanian emblemon aŭ nomon. De tempo al tempo speciala livreoj estas enkondukita, ekzemple antaŭ grandaj eventoj. * Livre veturilo restas kiel juraĵo en [[Usono]] por veturilo por dungo, kiel [[taksio]] aŭ [[limuzino]], sed ekskludante luitan veturilon stiratan de la luanto. En kelkaj jurisdikcioj termino "livrea veturilo" kovras veturilojn kiuj portas ĝis sep pasaĝerojn, sed ne pli multe, kaj tiel inkluzivante [[aŭtobuseto]]jn sed ekskludante [[aŭtobuso]]jn aŭ [[motorvagono]]jn. Ĉi tiuj uzado fontas de la [[lua ĉevala kaleŝo|luaj ĉevalaj kaleŝaj]] taksioj aŭ vagonoj kiuj povus esti provizitaj de [[livrea stabileco]]. Kiel etendaĵo, Kanado havas multajn komercojn proponantajn [[(kanuo, kanoto) livreojn]]. * La prizorgo, nutrado, enĉevalejigo, ktp. de ĉevaloj por salajro. La termino estas nun malofte se iam aplikita en militista kunteksto, do estas nekutime ke livreo signifas [[armea uniformo|armean uniformon]] aŭ pentraĵon sur militista veturilo. Fruaj uniformoj estis tamen konsiderataj kiel formoj de livreoj ("la jako de la reĝo") en la fino de la 17-a kaj komenco de la 18-a jarcentoj. == Vidu ankaŭ == * [[Sekvantaro]] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj|ReVo=livre}} [[Kategorio:Vestoj]] [[Kategorio:Heraldiko]] o833fmkyo7q4ne13my9ah3g0dr25bdd 0 280005 9494681 7291206 2026-10-17T09:49:50Z Sj1mor 12103 9494681 wikitext text/x-wiki {{Informkesto aviadilo |nomo = McDonnell Douglas MD-11 |dosiero = [[Dosiero:Finnair McDonnell Douglas MD-11 (OH-LGB) at Helsinki-Vantaa Airport.jpg|300px]]<br>McDonnell Douglas MD-11 de [[Finnair]], 2006. |tipo = [[Larĝkorpa aviadilo|Larĝkorpa pasaĝeraviadilo]] |fabrikanto = [[McDonnell Douglas]] |unua flugo = {{daton|10|1|1990}} |enkonduko = {{daton|7|12|1990}}<br>en [[American Airlines]] |produktperiodo= 1988-2000 |produktkvanto = 200 }} La '''McDonnell Douglas MD-11 (MD-11)''' estas [[jetmotoro|trimotora]] transportaviadilo de [[McDonnell Douglas]], ellaborita en 1990. La MD-11 estas posteulo de la [[McDonnell Douglas DC-10]]. La [[prototipo]] de la MD-11 unue ekflugis la [[10-an de januaro]] [[1990]]. Nuntempe ĝi troveblas preskaŭ nur kiel [[kargo]]aviadilo en loĝistikaj kompanioj kiel [[United Parcel Service|UPS]] kaj [[FedEx]]. == Vidu ankaŭ == * [[McDonnell Douglas]] * [[McDonnell Douglas DC-10]] '''Konkurantaj aviadiloj''' * [[Airbus A330]] * [[Boeing 767]] * [[Boeing 777]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.boeing.com/commercial/md-11family/index.html La MD-11 sur la retejo de Boeing] * [http://www.planespotters.net/Production_List/McDonnell-Douglas/MD-11/index.html Planespotters.net - MD-11-produktlisto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080116144304/http://www.planespotters.net/Production_List/McDonnell-Douglas/MD-11/index.html |date=2008-01-16 }} * [http://www.sphynx.de/html/dc-10.html Resumo kaj historio de la DC-10 kaj MD-11] * [http://omegataupodcast.net/2009/01/17/8-airlinerwartung-und-sicherheit/ Podkasto pri prizorgo de la MD-11] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090119132613/http://omegataupodcast.net/2009/01/17/8-airlinerwartung-und-sicherheit/ |date=2009-01-19 }} [[Kategorio:Komercaj aviadiloj]] [[Kategorio:Aviadiloj de McDonnell Douglas]] iw9vfakwehb6z0lxipsz7tlgrpo9fzq 0 281448 9494669 8851432 2026-10-17T09:22:20Z Sj1mor 12103 9494669 wikitext text/x-wiki {{Informkesto libro}} [[Dosiero:Collège de Vendôme.jpg|eta|dekstra|250px|Samkiel sia kreinto [[Honoré de Balzac]], Louis travivas sian adoleskecon en la kolegio de [[Vendôme]], legante multajn librojn kaj suferante pro la punoj plenumitaj de la instruistoj.]] '''''Louis Lambert''''' <nowiki>[</nowiki>[[Internacia Fonetika Alfabeto|lui lãber]]<nowiki>]</nowiki> estas [[romano]] verkita en [[1832]] de la [[Francio|franca]] romanisto kaj dramisto [[Honoré de Balzac]] ([[1799]]-[[1850]]). Ĝi apartenas al la sekcio "Filozofiaj studoj" (''Études philosophiques'') de lia ampleksa romanserio ''[[La Homa Komedio]]''. La intrigo de la romano plejparte disvolviĝas en lernejo de la franca urbeto [[Vendôme]], kaj rilatas al la vivo kaj teorioj de genia knabo fascinita de la [[Svedio|sveda]] filozofo [[Emanuel Swedenborg]] ([[1688]]-[[1772]]). Balzac verkis ''Louis Lambert'' somere de [[1832]], kiam li estis restadanta kune kun amikoj en la [[kastelo de Saché]]. Eldoniĝis entute tri eldonoj kun tri malsamaj titoloj. La romano entenas nur minimuman intrigon, kaj plivole emfazas la metafizikajn ideojn de sia genia protagonisto pere de lia ununura amiko (kiu finfine aperas esti Balzac mem). Kvankam la romano ne estas tipa ekzemplo de la [[Realismo|realisma stilo]], pro kiu Balzac famiĝis, ĝi proponas interesan bildigon de lia propra junaĝo. Specifaj detaloj kaj okazaĵoj rilate al la vivo de la verkisto – inkluzive de punoj kaj socia ostracismo – sugestas, ke la libro fakte estas duonfikcia [[aŭtobiografio]]. Kiam li estis studento en Vendôme, Balzac verkis [[eseo]]n titolitan ''Traktato pri Volo'', kiu estas en la romano priskribita kiel verko de Louis Lambert. La eseo komentas la filozofion de Swedenborg kaj de aliaj, kvankam Balzac fakte ne serioze esploris tiujn konceptojn antaŭ posta periodo de sia vivo. Inter la ideoj analizitaj en la eseo kaj alie en la romano estas ekzemple la apartigo inter interna kaj ekstera [[ekzisto]], la rolo de [[anĝelo]]j, spirita klerismo sed ankaŭ la rilato inter genio kaj frenezo. Kvankam kritikistoj senindulge mallaŭdis la romanon, Balzac daŭre opiniis, ke ĝi proponis valoran vidpunkton pri filozofio, precipe pri metafiziko. Kiam li establis la bazan strukturon de la ''Homa Komedio'', li decidite lokis ''Louis Lambert'' en la sekcion ''Filozofiaj studoj''. La verkisto denove pritraktis la samajn temojn en sia posta romano ''[[Séraphîta]]'', pri senseksa anĝela kreitulo. == Kunteksto == En [[1832]], [[Honoré de Balzac]] jam estis sufiĉe fama verkisto. La dua el kvin infanoj, Balzac estis sendita al la oratorana kolegio de [[Vendôme]] ([[Loir-et-Cher]]) dum sia oka jaro<ref>Robb, p. 12; Maurois, p. 29.</ref>. Li revenis el tiu lernejo post ses jaroj, malsana kaj malforta. Li sekve estis instruita de guvernistoj kaj privataj lernejoj dum du jaroj kaj duono, antaŭ ol eniri la [[Sorbono|universitaton Sorbonne]] en [[Parizo]]. Post tri studjaroj kiel jursekretario, li enloĝiĝis en malgrandan subtegmentan ĉambron kaj ekverkis literaturajn tekstojn<ref>Robb, pp. 27–53.</ref>. Liaj unuaj provaĵoj, publikigitaj sub variaj kaŝnomoj, estis malmultekoste presitaj, malaltkvalitaj romanoj. Li en [[1829]] finfine publikigis romanon en sia propra nomo : ''[[Les Chouans]]'' montriĝis modesta sukceso, kiu tamen ne sufiĉis por nuligi la grandan monŝuldon de la verkisto<ref>Robb, pp. 145-174.</ref>. Li sekve rapide famiĝis pere de serio da sukcesaj romanoj, inkluzive de ''La Physiologie du mariage'' ([[1829]]), ''[[Sarrasine]]'' ([[1830]]), kaj ''[[La Peau de chagrin]]'' ([[1831]])<ref>Robb, pp. 162–186; Maurois, pp. 155–180.</ref>. En [[1831]], Balzac publikigis novelon titolitan ''[[Les Proscrits]]'' aŭ "La Ekzilitoj" : ĝi temis pri du poetoj, nomitaj Dante kaj Godefroid de Gand, kiuj vizitis la universitaton Sorbonne komence de la [[14-a jarcento]]. La verko esploras variajn temojn rilate al [[metafiziko]] kaj [[mistikismo]], kaj ĉefe priskribas spiritan serĉadon de [[iluminismo]] kaj [[klerismo]]. Balzac junaĝe estis grave influita de la sveda filozofo [[Emanuel Swedenborg]], kies teorioj jam ĉie senseblas en ''Les Proscrits''<ref>Hunt, p. 37; Dedinsky, p. 45; Oliver, pp. 112–113.</ref>. Tiu verketo estis publikigita (kune kun ''La Peau de chagrin'', kiu ankaŭ iom pritraktas metafizikon) kiel parto de [[1831]]-kolekto titolita "Filozofiaj romanoj kaj noveletoj" (''Romans et contes philosophiques'')<ref>Saintsbury, p. xii.</ref>. == Verkado kaj publikigo == [[Dosiero:Saché Castle.jpg|eta|maldekstra|250px|Balzac verkis ''Louis Lambert'', dum li estis restadanta en la [[kastelo de Saché]], proksime al [[Tours]].]] En [[majo]] [[1832]], Balzac spertis kapvundon, kiam lia ĉareto kraŝis en pariza strato. Kvankam li ne estis grave vundita, li iom poste skribis al amiko pri sia timo, ke "''kelkaj eroj en la mekanismo de mia cerbo eble malalĝustiĝis''"<ref>Maurois, p. 195.</ref>. Lia kuracisto konsilis al li, ke li iom ripozu kaj ne plu skribu aŭ cerbumu dum iom da tempo. Post kiam li resaniĝis, la verkisto decidis travivi la someron en la [[kastelo de Saché]], ekster la urbo [[Tours]], kune kun familia amiko nomita Jean de Margonne<ref>Maurois, pp. 195–196; Robb, p. 201.</ref>. Dum en Saché, li verkis mallongan romanon titolitan ''Biografia notico pri Louis Lambert'', rilate al malsocietema, genia knabo interesanta pri metafiziko. Samkiel ''Les Proscrits'', ''Louis Lambert'' fariĝis por Balzac tre utila ilo por esplori la ideojn, kiuj jam de longe fascinis lin, precipe tiujn de Swedenborg kaj [[Louis Claude de Saint-Martin]]. Li esperis, ke la verko "''kaŭzus impreson de nekontestebla supereco''"<ref>Maurois, p. 199.</ref> kaj fariĝus "''glora repliko''" al la kritikistoj, kiuj ridindigis lian intereson pri metafiziko<ref>Robb, p. 201.</ref>. La romano estis unue eldonita kiel parto de la ''Novaj filozofiaj noveletoj'' fine de [[1832]]. Jam komence de la sekva jaro, la verkisto tamen deklaris, ke ĝi estis "''fuŝita misakuŝo''", kaj li ekis reverki ĝin<ref>Maurois, p. 221.</ref>. Al tiu teda laboro helpis gramatikisto, kiu akceptis provlegi la verkon kaj onidire trovis "''mil erarojn''" en la teksto. Kiam li revenis hejmen, la verkisto "''ploris pro malespero kaj pro tiu kolerego, kiu posedas vin, kiam vi agnoskas viajn erarojn post tiel peniga laboro''"<ref>Robb, pp. 235–236.</ref>. Ege pliampleksigita kaj reviziita romano, ''Intelekta historio de L.L.'', estis publikigita en unu volumo en [[1833]]. Balzac, daŭre malkontenta, ankoraŭ reverkis la tekston - kiel li kutimis fari inter eldonoj - kaj aldonis al la verko serion da leteroj skribitaj de la genia knabo, sed ankaŭ detalan priskribon de liaj metafizikaj teorioj. Tiu fina eldono estis publikigita sub la pli simpla titolo ''Louis Lambert'' : ĝi estis aldonita, kune kun ''[[Les Proscrits]]'' kaj la posta romano ''[[Séraphîta]]'', al volumo titolita ''Mistika libro'' ("Le Livre mystique")<ref>Bertault, p. 73; Saintsbury, p. xii.</ref>. == Resumo == La romano komenciĝas per ĝenerala prezento de la ĉefa protagonisto. Louis Lambert, la nura infano de [[Tanado|tanisto]] kaj de ties edzino, naskiĝis en [[1797]] kaj komencis legi multajn librojn tre fruaĝe. En [[1811]], li renkontis la faman svisan verkistinon [[Madame de Staël]] ([[1766]]-[[1817]]), kiu miris pri lia inteligenteco kaj pagis lian eniron en la kolegion de [[Vendôme]]. Tie li renkontas la rakontanton de la teksto, kolegan lernanton kromnomitan "la Poeto", kiun oni poste povas identigi kiel Balzac mem : ili rapide amikiĝas. La du knaboj, ignoritaj de la aliaj studentoj kaj mallaŭditaj de la instruistoj pro sia manko de atento, pli kaj pli interproksimiĝas pere de longaj diskutoj pri filozofio kaj mistikismo. Post kiam li finpretigis eseon titolitan ''Traktato pri Volo'', Lambert estas hororigita, kiam instruisto konfiskas ĝin, taksas ĝin "''sensencaĵo''" kaj - supozas la rakontanto - vendas ĝin al loka butikisto. Iom poste, la rakontanto devas forlasi la lernejon pro grava malsano. En [[1815]], Louis Lambert diplomitiĝas je la aĝo 18, kaj li sekve vivas en [[Parizo]] dum tri jaroj. Post kiam li revenis al la domo de sia onklo en [[Blois]], li renkontas virinon nomitan Pauline de Villenoix kaj pasiege enamiĝas en ŝi. Dum la tago antaŭ la edziĝo, Lambert tamen spertas mensan depresion kaj provas kastri sin. Taksita "''nekuracebla''" de kuracistoj, Lambert devas iom ripozi solece. Pauline kondukas lin al la kastelo de sia familio, kie li vivas preskaŭ [[Komato|komate]]. La rakontanto, kiu dume ne sciis pri tiuj okazaĵoj, neatendite renkontas la onklon de Lambert kaj tiel povas legi serion da leteroj. Tiuj leteroj estis skribitaj de Lambert, kiam li loĝis en Paris kaj Blois : ili daŭre disvolvas lian filozofian pensadon kaj priskribas lian amon por Pauline. La rakontanto finfine vizitas lian malnovan amikon en la kastelo de Villenoix, kie la ruinigita Lambert nur diras : "''Anĝeloj estas blankaj''"<ref>Balzac, p. 247.</ref>. Pauline tamen provas klarigi al la rakontanto la lastajn filozofiajn pensojn de sia fianĉo, pri kiuj ŝi kapablas memori, kaj kiujn la rakontanto tuj diligente transskribas. Lambert mortas la [[25-an de septembro]] [[1824]] dum sia 28-a jaro. == Stilo == [[Dosiero:La bataille d'Austerlitz. 2 decembre 1805 (François Gérard).jpg|eta|dekstra|250px|La kapableco de Louis Lambert senti sin ĉeestantan la [[Batalo de Austerlitz|batalon de Austerlitz]] (tie bildigitan de [[François Gérard]]) estas iasence simbolo de la realisma stilo de Balzac.]] La intrigo kaj okazaĵoj de ''Louis Lambert'' fakte estas nur konvena preteksto por ampleksaj diskutoj pri [[filozofio]], [[metafiziko]] kaj homaj emocioj. Ĉar la romano ne estis skribita laŭ la [[Realismo|realisma stilo]], pro kiu famiĝis Balzac, ĝi estis ofte rigardita kiel unu el "''la plej difuzaj kaj malplej valoraj el liaj verkoj''"<ref>Oliver, p. 25. Oliver tamen malkonsentas kun tiu opinio.</ref>. Dum plejmultaj Balzac-aj verkoj plivole emfazas la eksteran mondon, ''Louis Lambert'' celas ekzameni la homan pensprocezon kaj klarigi la naturon de homa menso<ref>Oliver, p. 25; Dedinsky, pp. 76–77.</ref>. Multaj kritikistoj tamen mallaŭdis la malordan stilon de la verkisto kaj tian prezenton de liaj maturaj filozofiaj teorioj pere de fikcia adoleskulo<ref>Affron, p. 122; Hunt, p. 52; Maurois, pp. 198–199; Oliver, p. 26. La romano estas laŭ Affron "''iluminiga eraro''".</ref>. Restas tamen ja kelkaj spuroj de la realismo de Balzac en la libro, precipe en la longa priskribo de la kolegio de [[Vendôme]]. La unua parto de la romano estas plena je variaj detaloj pri la lernejo : ĝi ekzemple klarigas, kiel la dormejoj de la lernejanoj estis oftfoje inspektitaj, kaj ĝi ankaŭ priskribas la kompleksan socian regularon rilate al la interŝanĝo de manĝaĵoj dum vespermanĝo<ref>Balzac, pp. 154–155; Robb, pp. 13–15.</ref>. Punoj estas ankaŭ longe detalitaj, inkluzive de tedaj skribpunoj kaj de la doloriga [[rimeno]] : {{Cquote|''Inter ĉiuj korpaj tormentoj, kiujn ni alfrontis, certe la plej akuta estis tiu trudita de tiu leda instrumento, ĉirkaŭ du-fingrojn larĝa, aplikita sur niajn kompatindajn etajn manojn de la tutaj forto kaj furiozo de la mastrumisto. Por suferi tiun klasikmodan punon, la viktimo surgenuiĝis meze de la ĉambro. Li devis lasi sian benkon kaj surgenuiĝi apud la skribotablo de la mastro, sub la kuriozaj kaj ĝenerale senkompataj rigardoj de siaj kamaradoj ''(...)'' Kelkaj knaboj kriis kaj iom ploris antaŭ aŭ post la apliko de la rimeno ; aliaj akceptis la suferon stoike kaj kviete ''(...)'' nur malmultaj tamen kapablis regi sian esprimon de anticipa angoro.''<ref>Balzac, pp. 169–170.</ref>}} Estas pliaj signoj de la realismo de Balzac, kiam Lambert priskribas la manieron, kiel li kapablas intime revivi okazaĵojn nur pere de penso. En unu ampleksa paragrafo, li rakontas, ke li iam legis pri la [[batalo de Austerlitz]] kaj sentis "''ĉiun incidenton''". En alia fragmento, li imagas la doloron kaŭzitan de tranĉilo tranĉanta lian haŭton. Kiel rimarkis la Balzac-a biografiisto André Maurois, tiuj pensoj prezentas la vidpunkton de la verkisto rilate al la mondo kaj al ties skribitaj priskriboj<ref>Balzac, p. 150 and 173; Maurois, p. 199.</ref>. == Temoj == === Aŭtobiografio === [[Dosiero:Balzac1820s.jpg|eta|maldekstra|200px|Balzac, tie proksimume 25-jara, priskribas Louis Lambert kiel "''malforte konstruita, alta je preskaŭ kvin piedoj''", kun "''maldika, brila, nigra hararo kun amasoj da bukloj''"<ref>Balzac, p. 162.</ref>]] Biografiistoj kaj kritikistoj interkonsentas, ke Louis Lambert fakte estas apenaŭ kaŝita duoblo de la verkisto, kiel evidentigas multaj similaj trajtoj inter ili<ref>Robb, pp. 201–202; Maurois, p. 199; Affron, pp. 114–120; Oliver, pp. 24–25.</ref>. Kiel studento en la kolegio de [[Vendôme]], Balzac amikiĝis kun knabo nomita Louis-Lambert Tinant<ref>Robb, p. 19.</ref>. Samkiel Lambert, la religia fido de Balzac estis iom perturbita okaze de lia unua [[komunio]]<ref>Bertault, pp. vii and 72.</ref>. Balzac avide legadis dum sia lerneja periodo kaj - samkiel Lambert - estis ofte punita pro miskonduto en la klasejo<ref>Oliver, pp. 25–26; Robb, pp. 14–20.</ref>. La precizaj, multaj detaloj pri la lernejo ankaŭ evidentigas la longan tempon, dum kiu Balzac restis tie : oni ekzemple lernas en la romano, ke la studentoj rajtis vivteni [[kolombo]]jn kaj kultivi ĝardenetojn. Feriojn la lernejanoj travivis ankaŭ en la dormejoj<ref>Oliver, p. 24; Balzac, pp. 154–155.</ref>. La eseo de Lambert pri metafiziko, ''Traktato pri Volo'', estas alia aŭtobiografia aludo. Balzac mem verkis tiun eseon kiel knabo, kaj ĝi - samkiel en la romano - estis konfiskita de kolera instruisto<ref>Robb, pp. 20–21; Hunt, p. 49; Oliver, p. 29.</ref>. La genio kaj filozofia erudicio de Lambert rekte spegulas la manieron, laŭ kiu Balzac rigardis sin mem. Kelkaj krikistoj kaj biografiistoj same sugestis, ke la frenezo de Lambert eble spegulas (konscie aŭ ne) la propran mensan nestabilecon de la verkisto. Pro la variaj, neliteraturaj ambicioj de Balzac (inkluzive de planita kandidateco al la [[Nacia Asembleo (Francio)|Parlamento]]), tiutempaj observantoj jam dubis pri lia mensa sano<ref>Maurois, p. 199; Robb, pp. 201–207; Affron, pp. 113–124; Oliver, p. 25.</ref>. La multaj leteroj skribitaj de Lambert kaj prezentitaj en la romano ankaŭ baziĝas sur la vivo de Balzac. Post kiam li finpretigis la unuan version de la verko, Balzac provis ĉarmi la markizinon de Castries per fragmento de amletero el la libro<ref>Robb, p. 213.</ref>. La leteroj de Lambert al lia onklo pri lia vivo en [[Parizo]] inter [[1817]] kaj [[1820]] esprimas la proprajn emociojn de Balzac, kiam li vizitis la [[Sorbono|universitaton Sorbonne]] dum la sama periodo<ref>Bertault, p. 73.</ref>. === Swedenborg kaj metafiziko === [[Dosiero:Emanuel Swedenborg, 1688-1772, ämbetsman (Per Krafft d.ä.) - Nationalmuseum - 15710.tif|eta|dekstra|180px|La verkaro de [[Emanuel Swedenborg]], precipe ''Paradizo kaj Infero'', multe influis la fikcian, genian knabon Louis Lambert.]] La ideoj de la [[Svedio|sveda]] filozofo [[Emanuel Swedenborg]] kaj de lia disĉiplo [[Louis Claude de Saint-Martin]] ludas centran rolon en ''Louis Lambert''. [[Madame de Staël]] estas impresita de Lambert, kiam ŝi vidas lin en parko legantan la metafizikan traktaton de Swedenborg ''[[Paradizo kaj Infero]]'' ([[1758]]). La teorioj de la sveda verkisto sekve retroviĝas en la komentoj de Lambert pri menso, animo kaj volo. Precipe gravas laŭ la juna genio la apartigo inter la "interna" kaj "ekstera" estuloj de homo. La ekstera estulo, influita de naturaj fortoj kaj facile studebla de scienco, manifestiĝas ĉe Lambert kiel malforta, ofte malsana korpo. La interna estulo, dume, entenas tion, kio laŭ Lambert estas "''la materia substanco de penso''" : ĝi estas la vera vivo, al kiu Louis Lambert progrese moviĝas tra la romano<ref>Maurois, pp. 199–200; Balzac, p. 151; Hunt, p. 48; Oliver, pp. 26–27.</ref>. Kelkaj el la analizitaj konceptoj de Swedenborg rilatas interalie al [[lingvo]], sufero, [[memoro]] kaj [[revo]]j. Kiam la studentoj faras plezurpromenadon ĝis la proksima kastelo de Rochambeau, Lambert ekzemple vigle memoras pri tiu loko, kvankam li neniam iris tien antaŭe kaj nur liadire revis pri ĝi. Li kredas, ke lia spirito jam vizitis tiun lokon iam, kiam dormis lia korpo, kaj priskribas tiun sperton kiel "''kompleta apartigo de miaj korpo kaj interna estulo''". Ekzistas liaopinie "''ia neesplorebla movkapableco de la spirito kun efektoj, kiuj similas al tiuj de la movo de korpoj''"<ref>Balzac, p. 180.</ref>. Samkiel siaj herooj Swedenborg kaj Saint-Martin, [[Honoré de Balzac]] provas konstrui en ''Louis Lambert'' firman teorion por unuigi spiriton kaj materion<ref>Bertault, p. 75; Oliver, pp. 27–28.</ref>. La juna Lambert mem provas atingi tiun celon en sia ''Traktato pri Volo'', kiu - post la konfiskado fare de la instruisto - estas priskribita jene de la rakontanto : {{Cquote|''La vorton "Volo" li uzis por difini ''(...)'' la mason de potenco, per kiu homo povas reprodukti, ekster si mem, la agojn kiuj konsistigas lian eksteran vivon ''(...)'' "Volicio", vorto devenanta de Locke, esprimis la agon, per kiu homo uzas sian Volon. La vorto "Penso", kiun li rigardis kiel la plej fundamenta produkto de Volo, ankaŭ reprezentis la medion, de kie originis la ideoj, al kiuj Penso donas substancon ''(...)'' La Ideo, vorto atribuebla al ĉiuj kreaĵoj de la cerbo, estis la ago, per kiu homo uzas sian Penson. Volo kaj Menso tiel estis la du produktiloj ; Volicio kaj Ideo estis la du produktoj. Volicio, li opiniis, estis Ideo evoluinta el abstrakta al konkreta stato, el ĝia produktanta fluido al solida esprimo ''(...)'' Laŭ li, Penso kaj Ideoj konsistigas la movojn kaj agojn de nia interna estulo, dum Volicioj kaj Volo konsistigas tiujn de la ekstera vivo.''<ref>Balzac, p. 185.</ref> }} La esplorado de homaj volo kaj penso ankaŭ rilatas al la intereso de Balzac pri [[Franz Mesmer]], kiu subtenis la teorion de [[Mesmerismo|animala magnetismo]], laŭ kiu ekzistas forto trafluante homojn. La rakontanto dufoje aludas al Mesmer en la teksto, kaj li priskribas sekcion de la ''Traktato pri Volo'' dediĉitan al tiu teorio<ref>Balzac, p. 191; Hunt, p. 49; Oliver, p. 29.</ref>. === Religio === La spirita krizo spertita de Balzac je la epoko de lia unua [[komunio]] igis lin esplori la verkojn de la frutempaj kristanaj pensistoj kaj la enigmon de [[malbono]]. Kiel rimarkis la franca kritikisto Philippe Bertault, la plej granda parto de la [[mistikismo]] esprimita en ''Louis Lambert'' rilatas al tiu de [[Historio de kristanismo|frutempa kristanismo]]<ref>Bertault, pp. 72–75.</ref>. En siaj leteroj klarigas Lambert, ke li esploris ne nur kristanismon, sed ankaŭ interalie la filozofiojn de [[hinduismo]], [[budhismo]], [[islamo]] kaj [[konfuceismo]]. Emfazante la similaĵojn inter tiuj variaj tradicioj, li deklaras, ke [[Emanuel Swedenborg]] "''sendube enkorpigas ĉiujn religiojn - aŭ plivole la ununuran religion - de la homaro''"<ref>Balzac, pp. 218–219.</ref>. Pro la sama teorio klopodas Balzac, en ''Louis Lambert'' kaj alie, kompletigi sian kristanan kredon per okulta mistikismo kaj per pli laika realismo<ref>Oliver, p. 30; Hunt, p. 52; Bertault, pp. 75–76.</ref>. La [[Katolikismo|katolika Eklezio]] mem estas temo de la meditadoj de Lambert, precipe rilate al frutempaj [[martiro]]j. La apartigo de interna kaj ekstera realecoj, li sugestas, klarigas kiel la torturitoj kaj kripligitoj kapablas ignori fizikan doloron pere de spirita volo<ref>Oliver, p. 30; Bertault, p. 76; Maurois, p. 200.</ref>. Kiel diris Lambert : "''Ĉu la fenomeno de la turmentoj eltenitaj tiel heroe de fruaj kristanoj, kaj observita preskaŭ ĉiufoje, ne abunde pruvas ke Materia forto neniam superos la forton de Ideoj aŭ la Volon de homo ?''"<ref>Balzac, p. 200.</ref>. Tiu apartigo inter interno kaj ekstero ankaŭ helpas al la kompreno de la [[miraklo]]j atribuitaj al [[Kristo]], kiujn Lambert konsideras kiel "''perfekta''" ekzemplo de unueco inter la du fortoj<ref>Bertault, p. 76; Balzac, p. 200.</ref>. [[Dosiero:Ignatius of Antiochie.jpg|eta|maldekstra|200px|La kapableco de [[Kristanismo|kristanaj]] [[martiro]]j - ekzemple [[Ignaco el Antioĥio]], manĝita de [[leono]]j - ignori doloron per kredo estas rigardita de Louis Lambert kiel pruvo en lia ''Traktato pri Volo''.]] Religiaj temoj ankaŭ aperas en paragrafoj rilate al [[anĝelo]]j. Diskutante pri la enhavo de ''Paradizo kaj Infero'' de Swedenborg, Lambert provas konvinki la rakontanton pri la ekzisto de anĝeloj, priskribitaj kiel "''individuo, en kiu la interna estulo venkas la eksteran estulon''"<ref>Balzac, p. 175.</ref>. La genia knabo mem estas prezentita kiel ekzemplo de tiu procezo : lia fizika korpo malsaniĝas kaj velkas, dum lia spirita klerismo pliampleksiĝas, atingante sian klimakson per tiu komento al la rakontanto : "''Anĝeloj estas blankaj''"<ref>Balzac, p. 247; Hunt, p. 51; Affron, p. 120.</ref>. Pauline, dume, estas priskribita kiel "''la anĝelo''" kaj kiel "''anĝelvirino''"<ref>Balzac, p. 221 kaj 233, respective.</ref>. Ilia paralela, anĝela naturo kuniĝas per tio, kio laŭ la kritikisto Charles Affron estas "''speco de perfekta edziĝo, spirita ligo trairante tiun mondon kaj la sekvan''"<ref>Affron, p. 123.</ref>. Balzac denove pritraktis la temon de anĝeloj en aliaj verkoj de la ''Filozofiaj studoj'', precipe en ''[[Séraphîta]]''. === Genio kaj frenezo === Ĉar Balzac estis konvinkita, ke li mem estis [[genio|geniulo]], li volonte uzis ''Louis Lambert'' por esplori la sociajn malfacilaĵojn spertitajn de geniuloj kaj por priskribi ilian oftan progreson al frenezo. La verkisto estis laŭ kelkaj fontoj multe ŝokita, kiam li spektis la progresan mensan malsaniĝon de kamarado en [[Vendôme]]<ref>Robb, p. 16.</ref>. La frenezo de Lambert estas bildigita plej vigle, kiam li provas kastri sin, post kio li travivas plurajn jarojn en [[Katatonio|katatonia stato]]<ref>Balzac, pp. 240–243.</ref>. Tia aliformiĝo estas klare prezentita kiel konsekvenco de lia genio : ĉar lia spritegeco estas kondamnita de instruistoj kaj ne akordigeblas kun la socio de aliaj infanoj, Lambert estas rapide kaj simbole forpelita el la mondo<ref>Affron, pp. 115–117.</ref>. Li ne estas pli sukcesa en [[Parizo]], kie li vivas malfeliĉe kaj mizere<ref>Balzac, p. 207.</ref>. Li progrese fariĝas legomo, kaj estas tute apartigita de la fizika mondo. Kiel speguliĝo de Balzac mem, Lambert ankaŭ simbolas la aŭtoron kiel brila verkisto, kiu tamen agnoskas dubojn pri sia propra mensa sano. Kelkaj el la verkoj kaj publikaj deklaroj de Balzac, sed ankaŭ lia akcidento iom antaŭ la verkado de la romano, ja igis plurajn observantojn dubi pri lia sano. La frenezo de la ĉefa protagonisto en ''Louis Lambert'' des pli konfirmis tiujn dubojn. Kiel rimarkis la biografiisto Graham Robb, "''la estingo de fajro per petrolo estis tipa de Balzac''"<ref>Robb, p. 201; Maurois, p. 195; Affron, pp. 122–123.</ref>. == Recenzo kaj influo == [[Dosiero:La Comédie humaine 06.jpg|eta|dekstra|Pluraj volumoj de la romanserio ''[[La Homa Komedio]]''.]] Balzac precipe fieris pri ''Louis Lambert'' kaj opiniis, ke ĝi elegante prezentis liajn variajn interesojn pri [[filozofio]], [[mistikismo]], [[religio]] kaj [[okultismo]]. Kiam li sendis fruan version al sia tiutempa amantino, ŝi tamen antaŭvidis la malfavoran recenzon, kiun la verko poste ricevis. "''Vin fine vidu la tuta mondo mem, kara mia''", ŝi skribis, "''sed ne almozpetu admiron de ili, ĉar tiukaze la plej potencaj lupeoj direktiĝus al vi, kaj kio fariĝas la plej delikata objekto, kiam oni metas ĝin sub mikroskopo ?''"<ref>Letero el S-ino de Berny al Honoré de Balzac, citita de Maurois, p.201.</ref>. La kritika recenzo de la libro estis plejparte kaj severe malfavora, ĉefe pro la nesufiĉeco de la intrigo<ref>Maurois, p. 222; Affron, p. 122; Pugh, p. 29.</ref>. La konservativa kritikisto Eugène Poitou, aliflanke, akuzis Balzac pri manko de religia fido kaj riproĉis al la verkisto, ke li emis bildigi francajn familiojn kiel malnobla institucio<ref>Bellos, p. 39.</ref>. Balzac ne estis malkuraĝigita de la malfavoraj respondoj. Aludante al ''Louis Lambert'' kaj al la aliaj verkoj de la ''Mistika libro'', li skribis : "''Tiuj estas libroj, kiujn mi kreas por mi mem kaj por malmultaj aliuloj''"<ref>Citita de Bertault, p. 74.</ref>. Kvankam li kutimis kritiki la verkaron de Balzac, la franca verkisto [[Gustave Flaubert]] estis influita - eble nekonscie - de tiu libro. Lia propra novelo ''La Spiralo'', verkita en la [[1850-aj jaroj]], proponas intrigon grandparte similan al tiu de la [[1832]]-romano de Balzac<ref>Bellos, pp. 132–133.</ref>. Dum li estis revizianta kaj re-publikiganta la sinsekvajn tri eldonojn de ''Louis Lambert'', Balzac disvolvis skemon por organizi ĉiujn siajn romanojn, verkitajn kaj verkotajn. Li nomis tiun skemon "''[[La Homa Komedio]]''" ([[france]] ''La Comédie humaine''), kaj ambiciis fari el ĝi panoraman prezenton de ĉiuj elementoj de la tiutempa franca socio. La verkisto enmetis ''Louis Lambert'' en la sekcion nomitan ''Filozofiaj studoj'', kie ĝi restis dum la 15-jara organizado de la romanserio<ref>Dedinsky, pp. 78–79.</ref>. Balzac denove pritraktis la temojn de tiu romano en posta verko titolita ''[[Séraphîta]]'', kiu priskribas la aventurojn de senseksa, anĝelaspekta kreitulo<ref>Hunt, pp. 52–53.</ref>. Konforme al sia kutimo, la verkisto ankaŭ insertis Lambert kaj ties amulinon Pauline en postajn verkojn, plej notinde en la novelon ''Dramo ĉe la marbordo'' (''Un Drame au bord de la mer'')<ref>Hunt, p. 135; Pugh, pp. 52–53.</ref>. == Esperanto-traduko == Ekzistas ankoraŭ neniu traduko de ''Louis Lambert'' al [[Esperanto]]. == Notoj == {{Referencoj|2}} {{Elstara}} {{ADLS|2009|19}} <!-- kaj 20 --> {{Portalo literaturo}} {{DEFAŬLTORDIGO:Lambert, Louis}} [[Kategorio:Verkoj el la franclingva literaturo]] [[Kategorio:Romanoj de la Homa Komedio]] [[Kategorio:Romanoj de Honoré de Balzac]] [[Kategorio:Franclingvaj romanoj]] [[Kategorio:Romanoj de 1832]] a10n0xvtycc93yrlgnmwgnhyfpsjqyl 0 300580 9494576 9451429 2026-10-16T19:08:07Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9494576 wikitext text/x-wiki La '''rango''' de [[matrico]] estas la maksimuma kvanto de [[lineara sendependeco|lineare sendependaj]] [[kolumno]]j aŭ [[linio]]j de ĝi. Ĝi estas kutime skribata kiel ''rang(A)'', ''rg(A)'' ([[germana lingvo|germana]], [[franca lingvo|franca]]); ''rank(A)'', ''rk(A)'' ([[angla lingvo|angla]]); ''rz(A)'' ([[pola lingvo|pola]]). La rango de ''m×n'' matrico estas maksimume ''min(m, n)''. Pri matrico kiu havas rangon egalan al ''min(m, n)'' oni diras ke ĝi estas de '''plena rango'''; alie, la matrico havas '''mankon de rango'''. Pli ĝenerale, se [[lineara operatoro]] sur [[vektora spaco]] (eble malfinidimensia) havas finidimensia limigo (ekzemple, [[finia ranga operatoro]]), tiam la rango de la operatoro estas difinita kiel la dimensio de la limigo. == Difinoj == === Kolumna rango - dimensio de kolumna spaco === La maksimuma kvanto ''k'' de lineare sendependaj kolumnoj ''c₁, ..., c_k'' de la ''m×n'' matrico ''A'' estas egala al la [[dimensio de vektora spaco|dimensio]] de la [[kolumna spaco]] de ''A''. La kolumna spaco estas la subspaco de ''F^m'' generata per la kolumnoj de ''A'', kiu estas fakte ĝuste la bildo de la lineara bildigo ''f'' difinita per ''A'', vidu sube. === Linia rango - dimensio de linia spaco === Oni povas ankaŭ difini la rangon de ''A'' kiel la dimensio de la [[linia spaco]] de ''A'', aŭ la kvanto ''k'' de linioj ''r₁, ..., r_k'' en bazo de la linia spaco. === Per dimensio de bildo === Se konsideri [[lineara bildigo|linearan bildigon]] difinitan surbaze de la matrico ''A'' kiel : ''f: F^m → Fⁿ'' : ''f(x) = Ax'' tiam la rango de ''A'' povas ankaŭ esti difinita kiel la [[dimensio]] de la [[bildo]] de ''f''. Ĉi tiu difino havas la avantaĝon ke ĝi povas esti aplikita al ĉiu lineara bildigo sen bezono por specifa matrico. La rango povas ankaŭ esti difinita kiel ''m'' minus la dimensio de la [[kerno (lineara algebro)|kerno]] de ''f''. La [[rango-kerna teoremo]] statas ke ĉi tiuj du difinoj (per bildo kaj per kerno) estas ekvivalentaj. === Determinanta rango - amplekso de plej granda ne-nula minoro === Alia ekvivalenta difino de la rango de matrico estas kiel la plej granda ordo de ne-nula [[minoro (lineara algebro)|minoro]] de la matrico. Ordo de minoro estas amplekso de la kvadrata [[sub-matrico]] kies [[determinanto]] ĝi estas. Simile al la malkomponaĵa difino de rango, ĉi tiu ne donas kompetentan manieron de komputado de la rango, sed ĝi estas utila teorie, ekzisto de ne-nula minoro donas [[suba baro|suban baron]] por la rango de la matrico, kio povas esti utila por pruvi ke certaj operacioj ne malpligrandigas la rangon de la matrico. === Malkomponaĵa rango === La rango povas ankaŭ esti karakterizita kiel la malkomponaĵa rango, la minimuma ''k'' tia ke ''A'' povas esti [[faktorado|faktorita]] kiel ''A=CR'', kie ''C'' estas ''m×k'' matrico kaj ''R'' estas ''k×n'' matrico. Simile al la karakterizado per dimensio de bildo, ĉi tio povas esti ĝeneraligita al difino de la rango de lineara bildigo: la rango de lineara bildigo ''f'' de ''V → W'' estas la minimuma dimensio ''k'' de intera spaco ''X'' tia ke ''f'' povas esti skribita kiel la komponaĵo de bildigoj ''V → X'' kaj ''X → W''. Ĉi tiu difino ne donas kompetentan manieron komputi la rangon, sed ĝi permesas facile kompreni multajn propraĵojn de la rango, ekzemple tion ke la rango de la [[transpono]] de ''A'' egalas al la rango de ''A''. == Ekvivalenteco de la difinoj == Komuna maniero estas trairi al pli simpla formo per la [[gaŭsa elimina maniero]] per [[rudimenta linia operacio|rudimentaj liniaj operacioj]], la liniaj operacioj ne ŝanĝas la linian spacon kaj do ne ŝanĝas la linian rangon, kaj, estante inversigeblaj, bildigas la kolumnan spacon al izomorfia spaco (do ne ŝanĝas la kolumnan rangon). En la formo post la gaŭsa eliminado, la rango linia rango klare egalas al la kolumna rango, kaj egalas la kvanto de kondukaj ne-nulaj elementoj de linioj. La ekvivalenteco kun la determinanta difino (rango de plej granda ne-nula minoro) estas ĝenerale pruvata alie. Ĝi estas ĝeneraligo de la frazo ke se la spaco generata de ''n'' vektoroj havas dimension ''p'', do ''p'' el tiuj vektoroj generas la spacon. Oni povas elekti generantan aron kiu estas subaro de la vektoroj. Por determinanta rango, la frazo estas ke se la linia rango kaj kolumna rango de matrico estas ''p'', tiam oni povas elekti ''p×p'' submatricon kiu estas inversigebla: subaro de la linioj kaj subaro de la kolumnoj samtempe difinas inversigeblan submatrico. Ĝi povas esti alternative komencita tiel: se la generata spaco de ''n'' vektoroj havas dimension ''p'', do ''p'' el ĉi tiuj vektoroj generas la spaco ''kaj'' estas ''p'' el la koordinatoj sur kiuj ili estas lineare sendependaj. Reen, ekzisto de ''p×p'' submatrico kun ne-nula determinanto montras ke la linioj kaj kolumnoj de la submatrico estas lineare sendependa, kaj tial tiuj linioj kaj kolumnoj de la plena matrico estas lineare sendependa en la plena matrico, kaj do la linia kaj la kolumna rango estas minimume ''p''. == Ecoj == * Nur [[nula matrico]] havas rangon 0. * [[Identa matrico|Identa]] ''n×n'' matrico havas rangon ''n''. * La rango de matrico kun aldonitaj tute nulaj linioj aŭ kolumnoj egalas al rango de la fonta matrico. Se ''A'' estas [[kvadrata matrico|kvadrata]] ''n×n'' matrico super reelaj aŭ kompleksaj nombroj do: * ''A'' estas [[inversigebla matrico|inversigebla]] se kaj nur se ''A'' havas rangon ''n'' (''A'' havas plenan rangon). * Rango de ''A'' egalas al kvanto de ĝiaj ne-nulaj [[ejgeno]]j, kalkulante ilin kun la [[obleco]]j. ''A'' estu ''m×n'' matrico super reelaj aŭ kompleksaj nombroj; estu lineara bildigo ''f'' difinita per ''f(x) = Ax'' kiel pli supre. Tiam: * ''f'' estas [[disĵeto]], se kaj nur se ''A'' havas rangon ''n'' (''A'' havas plenan kolumnan rangon) * ''f'' estas [[surĵeto]], se kaj nur se ''A'' havas rangon ''m'' (''A'' havas plenan linian rangon). * ''f'' estas [[Inversigebla funkcio|inversigebla]], se kaj nur se ''A'' estas [[kvadrata matrico|kvadrata]] (''m=n'') kaj havas rangon ''n'' (''A'' havas plenan rangon). ''A'' kaj ''D'' estu ''m×n'' matricoj; ''B'' estu ''n×k'' matrico; ''C'' estu ''k×l'' matrico, ĉiuj kvar super reelaj aŭ kompleksaj nombroj. Tiam: * ''rank(A) ≤ min(m, n)'' * Subadicieco *: ''rank(A+D) ≤ rank(A)+rank(D)'' *: Tiel, matrico de rango ''p'' povas esti prezentita kiel sumo de ''p'' matricoj de rango 1, sed ne de malpli granda kvanto de matricoj de rango 1. * ''rank(AB) ≤ min(rank(A), rank(B))'' *: Kiel ekzemplo de la "<" okazo estas la produto *: <math> \begin{bmatrix} 0 & 0 \\ 1 & 0 \\ \end{bmatrix} \begin{bmatrix} 0 & 0 \\ 0 & 1 \\ \end{bmatrix} </math> *: Ambaŭ faktoroj havas rangon 1, sed la produto havas rangon 0. * Se ''B'' havas rangon ''n'' do *: ''rank(AB) = rank(A)'' * Se ''A'' havas rangon ''n'' do *: ''rank(AB) = rank(B)'' * La rango de ''A'' estas egala al ''r'' se kaj nur se ekzistas inversigebla ''m×m'' matrico ''X'' kaj inversigebla ''n×n'' matrico ''Y'' tiaj ke *: <math> XAY = \begin{bmatrix} I_r & 0 \\ 0 & 0 \\ \end{bmatrix} </math> *: kie ''I_r'' estas la ''r×r'' [[identa matrico]]. * Ranga [[neegalaĵo de Sylvester]]: *: ''rank(A)+rank(B)-n ≤ rank(AB)'' *: La pruvo eblas per apliko de la rango-kerna teoremo al la neegalaĵo *: ''dim(ker(AB)) ≤ dim(ker(A)) + dim(ker(B))'' *: Ĉi tio estas speciala okazo de la sekva neegalaĵo. * La [[neegalaĵo de Frobenius:]] *: ''rank(AB)+rank(BC) ≤ rank(B)+rank(ABC)'' *: La pruvo eblas per tio ke bildigo *: ''C: (ker(ABC) / ker(BC)) → (ker(AB) / ker(B))'' *: estas bone-difinita kaj disĵeta (enjekcia). Oni tiel ricevas la neegalaĵon kun dimensioj de kernoj, kiu povas tiam esti konvertita en la neegalaĵon kun rangoj. * La [[rango-kerna teoremo]] - la rango de matrico plus la dimensio de [[kerno]] de la matrico egalas al kvanto de kolumnoj de la matrico. * Rango de matrico kaj de ĝia [[transpono]] estas egalaj *: ''rank(A) = rank(A^T)'' * Rango de matrico kaj rango de ĝia respektiva [[grama matrico]] estas egalaj *: ''rank(A) = rank(AA^T) = rank(A^TA)'' *: Se ''rank(A)=p'' do ''A'' enhavas ''p×p'' submatricon kun ne-nula determinanto. En multiplikoj ''AA^T'' kaj ''A^TA'', ĉi tiu submatrico estas multiplikata je si transponita, kaj formas denove ''p×p'' submatricon kun ne-nula determinanto. *: Por reela matrico la propraĵo povas esti pruvita per egaleco de la kernoj. Kerno de la grama matrico estas donita per vektoroj ''x'' por kiu ''A^TAx=0''. Se ĉi tiu kondiĉo estas vera, ankaŭ veras *: ''0 = x^TA^TAx = (Ax)^TAx = |Ax|²''. *: kaj do ''Ax=0''. Reen estas pli simple, se ''Ax=0'' do ''A^TAx=0''. * Se <math>\overline{A}</math> estas la laŭelementa [[kompleksa konjugito]] de ''A'' do *: <math>\operatorname{rank}(A) = \operatorname{rank}(\overline{A})</math> * Se ''A^*'' estas la [[konjugita transpono]] de ''A'' do *: ''rank(A) = rank(A^*) = rank(AA^*) = rank(A^*A)'' *: Tio ke ''rank(A) = rank(A^*A)'' povas esti pruvita per egaleco de iliaj kernoj. Kerno de ''A^*A'' estas donita per vektoroj ''x'' por kiu ''A^*Ax=0''. Se ĉi tiu kondiĉo estas vera, ankaŭ veras *: ''0 = x^*A^*Ax = (Ax)^*(Ax) = |Ax|²''. *: kaj do ''Ax=0''. Reen estas pli simple, se ''Ax=0'' do ''A^*Ax=0''. == Kalkulado == La plej facila por kompreno maniero por komputi la rango de matrico ''A'' estas per la [[gaŭsa elimina maniero]]. La matrico post la gaŭsa eliminado de ''A'' havas la saman rangon kiel ''A'', kaj ĝia rango estas la kvanto de ne-nulaj linioj. Konsideru ekzemple la 4×4 matricon :<math> A = \begin{bmatrix} 2 & 4 & 1 & 3 \\ -1 & -2 & 1 & 0 \\ 0 & 0 & 2 & 2 \\ 3 & 6 & 2 & 5 \\ \end{bmatrix} </math> En ĝi la dua kolumno estas dufoje la unua kolumno, kaj la kvara kolumno egalas al sumo de la unua kaj la tria kolumnoj. La unua kaj la tria kolumnoj estas lineare sendependaj, do la rango de ''A'' estas 2. Ĉi tio povas esti konfirmita per la gaŭsa algoritmo. Ĝi produktas jenan matrico post la gaŭsa eliminado de ''A'': :<math> \begin{bmatrix} 1 & 2 & 0 & 1 \\ 0 & 0 & 1 & 1 \\ 0 & 0 & 0 & 0 \\ 0 & 0 & 0 & 0 \\ \end{bmatrix} </math> kiu havas du ne-nulajn liniojn. Baza gaŭsa eliminado ([[LU malkomponaĵo]]) povas esti neesperinda kiam farata per [[flosanta punkto]] sur komputilo. Pli taŭga malkomponaĵa maniero devas esti uzata anstataŭe. Efika alternativo estas la [[singulara valora malkomponaĵo]], sed estas ankaŭ la aliaj malpli multekostaj manieroj, inter ili [[QR malkomponaĵo]] kun elekto de konduka elemento, kiu estas ankoraŭ pli ciferece fortika ol gaŭsa eliminado. Pro eraroj dum komputado kun flosanta punkto, tute ĝustaj nuloj kiel la rezultoj ne estas ricevataj ĉiam kiam ili devus esti post precizaj komputadoj. Pro ĉi tio cifereca komputado de rango postulas kriterion por decidado ĉu iu valoro, ekzemple singulara valoro, devas esti konsiderata kiel nulo. La praktika elekto dependas de ambaŭ la matrico kaj la apliko. == Aplikoj == La teoremo de Rouché kaj Capelli estas pri kvanto de solvaĵoj de [[sistemo de linearaj ekvacioj]] ''Ax=b''. La sistemo estas nekonsekvenca se la rango de la pligrandigita matrico <math> \begin{bmatrix}A & b \end{bmatrix} </math> estas pli granda ol la rango de la koeficienta matrico ''A''. Se rangoj de ĉi tiuj du matricoj estas egalaj, do la sistemo devas havas almenaŭ unu solvaĵon. La solvaĵo estas unika se kaj nur se la rango egalas la kvanto de variabloj. Alie la ĝenerala solvaĵo havas ''k'' liberaj parametroj kie ''k'' estas la diferenco inter la kvanto de variabloj kaj la rango. En [[fermitcikla regilo]], la rango de matrico estas uzebla por determini, ĉu [[lineara sistemo]] estas [[regebleco|regebla]] kaj [[observebleco|observebla]]. == Ĝeneraligoj == Estas malsamaj ĝeneraligoj de la koncepto de rango al matricoj super ajna [[ringo (algebro)|ringo]]. En tiuj ĝeneraligoj, kolumna rango, linio rango, dimensio de kolumna spaco kaj dimensio de linia spaco de matrico povas esti malsamaj aŭ povas ne ekzisti. Konsiderante la matricon kiel [[tensoro]] (matrico estas tensoro de ordo 2), la [[tensora rango]] estas ĝeneraligo al ajnaj tensoroj. Por tensoro de ordo pli granda ol 2, rango estas tre peza en komputado, malsimile al rando de matrico. Estas komprenaĵo de [[rango (diferenciala topologio)|rango]] por [[glata mapo|glataj mapoj]] inter [[glata sternaĵo|glataj sternaĵoj]]. Ĝi egalas al la lineara rango de la [[derivaĵo]]. == Vidu ankaŭ == * [[Rango (diferenciala topologio)]] * [[Tensora rango]] * [[Kerno (lineara algebro)]] * [[Ejgeno]] == Eksteraj ligiloj == * Kaw, Autar K, Enkonduko al Matrica Algebro: Vektoroj [http://numericalmethods.eng.usf.edu/mws/che/04sle/mws_che_sle_bck_vectors.pdf] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080308013809/http://numericalmethods.eng.usf.edu/mws/che/04sle/mws_che_sle_bck_vectors.pdf |date=2008-03-08 }}; Sistemo de ekvacioj [http://numericalmethods.eng.usf.edu/mws/che/04sle/mws_che_sle_bck_system.pdf] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080308013811/http://numericalmethods.eng.usf.edu/mws/che/04sle/mws_che_sle_bck_system.pdf |date=2008-03-08 }} * Mike Brookes, Matrica referenca manlibro [https://web.archive.org/web/20080820024601/http://www.ee.ic.ac.uk/hp/staff/dmb/matrix/property.html] * Murase, I., [http://links.jstor.org/sici?sici=0002-9890(196002)67%3A2%3C176%3AAROTRO%3E2.0.CO%3B2-9 Rimarko pri rango de matrico], La Amerika Matematiko Monate, klasĉambraj notoj, 1960, pp.176-177. Pruvo de tio ke la kolumna rango kaj la linia rango estas ĉiam egalaj inter si. * Andrea, S. A., kaj Wong, E. T., [http://links.jstor.org/sici?sici=0025-570X(196009%2F10)34%3A1%3C33%3ARRACRO%3E2.0.CO%3B2-G Linia rango kaj kolumna rango de matrico], Matematika Revuo, 1960, pp. 33-34. Pruvo de tio ke la kolumna rango kaj la linia rango estas ĉiam egalaj inter si. * Williams, V. C., kaj Cater, F. S., [http://links.jstor.org/sici?sici=0025-570X(196811)41%3A5%3C249%3AOTROAM%3E2.0.CO%3B2-C Pri la rango de matrico], Matematika Revuo, 1968, pp. 249-250. * Mackiw, G., [http://links.jstor.org/sici?sici=0025-570X(199510)68%3A4%3C285%3AANOTEO%3E2.0.CO%3B2-B Noto pri la egaleco de la kolumna kaj linia rangoj de matrico], Matematika Revuo, 1995, pp. 285-286. [[Kategorio:Matrica teorio]] 1tj8rqr2fgvbklj8ohuxi81lqxv9kqo 0 307200 9494438 8414173 2026-10-16T12:37:19Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9494438 wikitext text/x-wiki La '''Programo de Stokholmo''' estis preparita de la sveda [[Prezidanto de la Konsilio de la Eŭropa Unio|EU-prezidanteco]] en ilia neformala kunveno de la 15-a ĝis la 17-a de Julio 2009 kaj nomita laŭ la loko de ĝia publikigo ([[Stokholmo]]). Post la pridecido de la ministroj pri internaj aferoj kaj la ministroj pri justico la 1-an de decembro ili la 10-an kaj 11-an de decembro 2009 proponis ĝin al la [[Eŭropa Konsilio]] por la definitiva decido far la ŝtat- kaj registarestroj en ties pintkunveno en Bruselo.<ref>Netzwerk Europäische Bewegung Deutschland: [http://www.europaeische-bewegung.de/index.php?id=8700 Europa-Kommunikation & Europäische Vorausschau: EU-Vorausschau für Justiz und Inneres]</ref><ref>Matthias Monroy: [http://www.heise.de/tp/r4/artikel/31/31144/1.html "Warum hast du nichts gemacht, um das aufzuhalten?"]. En: TELEPOLIS, 17.&nbsp;September 2009.</ref> La programo de Stokholmo estas la sekvoprogramo de la [[Programo de Hago]]. == Enhavoj == La plurjara programo por la tempospaco de 2010 ĝis 2015 enhavas la gvidliniojn de komuna politiko de la ŝtatoj de la [[Eŭropa Unio]] por la protekto de la [[Bazaj rajtoj]], la protekto de la [[privatsfero]], la [[protekto de minoritatoj]] kaj de speciale protektindaj persongrupoj kaj por la [[Eŭropunia civitaneco]]. En la programo formuliĝas ankaŭ nova eŭropa sekurecarkitekturo per la plukonstruado de la [[polico|polica]], [[armeo|armea]], kaj [[sekreta servo|sekretserva]] kunlaboro kaj per novaj rimedoj sur la kampo de la [[dateninterŝanĝo]] kaj la observado de la [[interreto]].<ref>Matthias Monroy:[http://jungle-world.com/artikel/2009/43/39619.html Überwacht im Stadion] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100102164544/http://jungle-world.com/artikel/2009/43/39619.html |date=2010-01-02 }}. En: Jungle World, 22.&nbsp;Oktober 2009.</ref> == Literaturo == * [http://www.se2009.eu/polopoly_fs/1.19577!menu/standard/file/Draft_Stockholm_Programme_16_October_2009.pdf ''The Stockholm Program: An open and secure Europe serving the citizen''], 16-a de oktobro 2009 (PDF-dosiero 765&nbsp;KB). [https://web.archive.org/web/20091019054006/http://euro-police.noblogs.org/gallery/3874/Draft_Stockholm_Program.odt OpenDocument-Text], (ODF-dosiero; 93&nbsp;KB). * European Civil Liberties Network: [http://www.ecln.org/ECLN-statement-on-Stockholm-Programme-April-2009-ger.pdf Erklärung des Europäischen Bürgerrechtsnetzwerks zum neuen Fünfjahresplan der EU zur Justiz- und Innenpolitik]. Aprilo 2009. (PDF-dosiero; 88&nbsp;KB) == Vidu ankaŭ == * [[Frontex]] * [[Plivastigita sekurecnocio]] * [[Eŭropa agentejo por la operacia kunlaboro ĉe la eksteraj limoj]] * [[Spaco de libereco, de la sekureco kaj de la juro]] * [[Konsilio por justico kaj internaj aferoj]] == Eksteraj ligiloj == * Sveda EU-konsiliprezidanteco: [http://www.se2009.eu/en/the_presidency/about_the_eu/justice_and_home_affairs/1.1965 Programo de Stokholmo]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. * Germania Federacia ministerio pri internaj aferoj (Bundesministerium des Innern): [http://www.bmi.bund.de/cln_173/DE/Themen/PolitikGesellschaft/EuropaInternationales/Stockholmer_Programm/sp_node.html Programo de Stokholmo ]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. * Matthias Monroy: [http://www.heise.de/tp/r4/artikel/31/31325/1.html Internetsperren, Governmental Hacking und Beobachtungszentrum zur Verbrechensprävention]. Telepolis, 16-a de oktobro 2009. * Ralf Bendrath: [http://www.netzpolitik.org/2009/stockholm-programm-debatte-ueber-innere-sicherheit-in-der-eu-spitzt-sich-zu/ ''Stockholm-Programm: Debatte über innere Sicherheit in der EU spitzt sich zu'']. Netzpolitik.org, 10-a de oktobro 2009. * Gipfelsoli: [http://gipfelsoli.org/Texte/5535.html Soziale Bewegungen gegen die „globale Sicherheitsarchitektur“!]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. septembro 2008. * [[Amnesty International]] EU Office: [http://www.amnesty-eu.org/static/html/pressrelease.asp?cfid=12&id=417&cat=4 ''EU: Close human rights gaps in the Stockholm Programme'']{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. 15-a de julio 2009. == Fontindikoj == {{Referencoj}} {{Ĝermo}} [[Kategorio:Politiko de la Eŭropa Unio]] [[Kategorio:Eŭropa Unio]] [[Kategorio:Politiko en 2009]] [[Kategorio:Stokholmo]] sak6w6y2v3w4c9j1xu1ldbhciufy9f7 0 311994 9494632 9429530 2026-10-17T04:08:23Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9494632 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Ruĝecbruna cinkloranfo |koloro = pink |dosiero = Rufous Songlark.jpg |dosiero larĝo = 300px |priskribo de dosiero = Ruĝecbruna cinkloranfo |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Paseroformaj]] ''Passeriformes'' |familio = [[Megaluredoj]] ''Megaluridae'' |genro = ''[[Cincloramphus]]'' |specio = ''''C. mathewsi'''' |statuso = LC |dunomo = ''Cincloramphus mathewsi'' |dunomo aŭtoritato = ([[Tom Iredale|Iredale]], [[1911]]) |specioj de subdivizio = Subspecioj |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj =Megalurus mathewsi distribution map.png |mapo de vivoteritorioj larĝo = 300px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Ruĝecbruna cinkloranfo''' (''Cincloramphus mathewsi'') estas specio de birdo de la genro [[Cinkloranfoj]] aŭ [[Cincloramphus]] de la familio de [[Megaluredoj]] iam en tiu de [[Silviedoj]]. Ĝi troviĝas kiel [[Endemio]] nur en granda parto de [[Aŭstralio]].<ref name="yards">{{Citaĵo el la reto|url=http://www.birdsinbackyards.net/finder/display.cfm?id=321|titolo=Rufous Songlark|alirdato=2008-08-21|eldoninto=Birds in backyards|arkivurl=https://web.archive.org/web/20080430080216/http://www.birdsinbackyards.net/finder/display.cfm?id=321|arkivdato=2008-04-30}}</ref><ref name="brit">{{Citaĵo el la reto|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/512370/rufous-songlark|titolo=Rufous Songlark|alirdato=2008-08-21|eldoninto=Encyclopædia Britannica}}</ref><ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.birdlife.org/datazone/species/index.html?action=SpcHTMDetails.asp&sid=7764&m=1|titolo=BirdLife Species Factsheet (additional data)|alirdato=2008-08-21|eldoninto=BirdLife Species Factsheet}}{{404|date=January 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Taksonomio == Ĝi estas specio de la [[Megaluredoj]], paserina familio. Ĝi kunhavas genron ''Cincloramphus'' kun la [[Bruna cinkloranfo]], alia specio endemia de Aŭstralio. La Ruĝecbruna cinkloranfo estis [[unua priskribo|unuafoje priskribita]] de la angla ornitologo [[Tom Iredale]] en 1911. La genra nomo ''Cincloramphus'' devenas el la [[antikva greka|grekaj]] vortoj ''cinclus''/κιγκλος "motacilo" kaj ''ramphos''/ραμφος "beko"<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=Greek-English Lexicon, Abridged Edition|aŭtoro=Liddell & Scott|jaro=1980|eldoninto=Oxford University Press, Oxford, UK|identigilo=ISBN 0-19-910207-4}}</ref>, dum la specifa epiteto omaĝas [[Gregory Mathews]]. Krom Ruĝecbruna cinkloranfo, alia [[komuna nomo]] estas ''Ruĝecpuga cinkloranfo'', kaj ankaŭ en Aŭstralio simple ''Kantalaŭdo'', kio en [[Eŭropo]] esta stute alia specio.<ref name="bird">{{Citaĵo el la reto|url=http://www.birdpedia.com/au/bi.dll/bipu02?m=006&id505=1000000575|titolo=Rufous Songlark|alirdato=2008-08-21|eldoninto=Birdpedia Australia|arkivurl=https://web.archive.org/web/20110910170333/http://www.birdpedia.com/au/bi.dll/bipu02?m=006&id505=1000000575|arkivdato=2011-09-10}}</ref><ref name="mango">{{cite web |url=http://www.mangoverde.com/birdsound/spec/spec140-244.html |title=Rufous Songlark Cincloramphus mathewsi |publisher=Mangoverde World Bird Guide |accessdate=21 August 2008 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2010-02-16 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20110106033636/http://www.mangoverde.com/birdsound/spec/spec140-244.html |arkivdato=2011-01-06 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110106033636/http://www.mangoverde.com/birdsound/spec/spec140-244.html |archivedate=2011-01-06 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.mangoverde.com/birdsound/spec/spec140-244.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2010-02-16 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20110106033636/http://www.mangoverde.com/birdsound/spec/spec140-244.html |arkivdato=2011-01-06 }}</ref> == Aspekto == La Ruĝecbruna cinkloranfo estas mezgranda bruna [[paserina]] [[kantobirdo]] kun strieco en sia [[plumaro]].<ref name="yards"/> ''[[Encyclopedia Britannica]]'' priskribas tiun birdon kiel "senmarka kaj svage [[Alaŭdo|alaŭdeca]]".<ref name="brit"/> Ĝi havas malhelan traokulan strion, helan superokulan strion kaj palajn subajn partojn, kaj ruĝecajn supran voston kaj pugon. Ĝi estas iom pli granda ol la [[Dompasero]], la masklo atingas ĉirkaŭ 19&nbsp;cm de longo kaj estas pli granda ol la ino kiu atingas nur ĉirkaŭ 16&nbsp;cm.<ref name="yards"/><ref name="trev"/><ref>[http://www.absa.asn.au/Abstracts/abstracts12.html] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080719143233/http://www.absa.asn.au/Abstracts/abstracts12.html |date=2008-07-19 }} Boles, W.E. & D.I. Smedley. 1998. Bird in the Hand: Rufous Songlark Cinclorhamphus mathewsi. Corella 12: 25.</ref> Tiu specio estas simila al la ununura samgenra [[Bruna cinkloranfo]] sed maskloj de tiu specio estas multe pli grandaj ol tiuj de Ruĝecbruna cinkloranfo. Krome inoj de Bruna cinkloranfo ne havas la ruĝecan pugon de la ino de Ruĝecbruna cinkloranfo, kiu estas multe pli hela sube.<ref name="yards"/><ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.avianweb.com/brownsonglark.html|titolo=Brown Songlark, also known as Australian Songlark (Cincloramphus cruralis)|alirdato=2008-08-21|eldoninto=AvianWeb|arkivurl=https://web.archive.org/web/20100114010715/http://avianweb.com/brownsonglark.html|arkivdato=2010-01-14}}</ref> == Distribuado kaj habitato == [[Dosiero:Rufous Songlark02.jpg|eta|250ra|Ruĝecbruna cinkloranfo en Viktorio]] La Ruĝecbruna cinkloranfo estas komuna tra la tuta kontinenta Aŭstralio, sed ĝi estas rara en la insulo de [[Tasmanio]]. Oni supozas ke la totala teritorio de tiu specio estas inter 1,000,000 kaj 10,000,000&nbsp;km².<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.birdlife.org/datazone/species/index.html?action=SpcHTMDetails.asp&sid=7764&m=0|titolo=Rufous Songlark|alirdato=2008-08-21|eldoninto=BirdLife Species Factsheet}}{{404|date=January 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ''C. mathewsi'' troviĝas plej ofte en [[Novsudkimrio]], [[Kvinslando]], kaj [[Okcidenta Aŭstralio]]. Ĉiujare la Ruĝecbruna cinkloranfo pasas la plej malvarmajn monatojn en la nordo kaj migras suden somere por reproduktiĝi, kaj tiele ĝi estas vidata tipe nur dum la plej varmaj monatoj.<ref name="yards"/><ref name="bird"/><ref name="trev">{{Citaĵo el la reto|url=http://www.trevorsbirding.com/rufous-songlark/|titolo=Rufous Songlark|alirdato=2008-08-21|eldoninto=Trevor's Birding}}</ref><ref>{{Cite book|title=Wildlife of the Box-ironbark Country|last=Tzaros|first=Chris|coauthors=Tadao Shimba, Peter Robertson|publisher+CSIRO Publishing|year=2005|isbn=0643090754}}</ref> == Kutimaro == La Ruĝecbruna cinkloranfo ĉasas ĉe la grundo [[insekto]]jn kaj aliajn malgrandajn [[artropodo]]jn manĝotajn. Tiu birdo povas troviĝi en [[herbejo]]j, herbecaj malfermaj [[arbaro]]j, [[agrikulturo|agrikulturaj]] areoj, kaj arbaroj de [[akacio]]j kiel favorataj habitatoj. Vivo ĉe areoj loĝataj de homoj finas ofte kiel [[Ŝosemortinto]].<ref name="yards"/> For de la reprodukta periodo tiuj birdoj formas malgrandajn arojn de ĝis du dekduoj da individuoj. En la reprodukta sezono la vigla kaj nekonfuzebla kanto de la masklo de Ruĝecbruna cinkloranfo estas aŭdata preskaŭ konstante. Li ĉirpas kaj kurbas sian dorson dum iras al malrapidaj memmontremaj ceremoniaj flugoj inter arboj. La distinga kanto "tŭiĉi tŭidel" de la Ruĝecbruna cinkloranfo estis inkludita en la KD de "Favourite Australian Birdsong" (Favorataj aŭstraliaj birdokantoj).<ref name="trev"/><ref>{{cite web | url= http://www.listeningearth.com.au/albums/10Birdsong/10Birdsong_Album_Info.htm | title= Favourite Australian Birdsong | publisher= listeningearth.com.au | accessdate= 21 August 2008 | titolo= Arkivita kopio | alirdato= 2010-02-16 | arkivurl= https://web.archive.org/web/20080720071031/http://www.listeningearth.com.au/albums/10Birdsong/10Birdsong_Album_Info.htm | arkivdato= 2008-07-20 | archiveurl= https://web.archive.org/web/20080720071031/http://www.listeningearth.com.au/albums/10Birdsong/10Birdsong_Album_Info.htm | archivedate= 2008-07-20 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.listeningearth.com.au/albums/10Birdsong/10Birdsong_Album_Info.htm |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2010-02-16 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20080720071031/http://www.listeningearth.com.au/albums/10Birdsong/10Birdsong_Album_Info.htm |arkivdato=2008-07-20 }}</ref> Sen helpe de la masklo, la ino konstruas profundan [[nesto]]n el herbo kaŝita inter herbo aŭ malalta vegetaĵaro. Ŝi ankaŭ kovas la ovojn kaj zorgas la idojn tute sola.<ref name="yards"/><ref name="brit"/><ref name="bird"/><ref name="sight">{{Citaĵo el la reto|url=http://www.mdahlem.net/birds/26/rufslark.php|titolo=Sightings: Rufous Songlark (''Cincloramphus mathewsi'')|alirdato=2008-08-21|eldoninto=mdahlem.net}}</ref> == Filmeto == * BirdLife International 2004. [http://www.iucnredlist.org/search/details.php/52631/all Cincloramphus mathewsi]{{404|date=December 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. [http://www.iucnredlist.org 2006 IUCN Ruĝa Listo de Minacataj Specioj.] Konsultita la 10an de julio 2007. [[Dosiero:Rufous Songlark pikedale.ogv|thumbtime=31|eta|300ra|maldekstra| Pikedale, Suda Kvinslando, Aŭstralio]] {{-}} == Referencoj == {{Referencoj}} == Literaturo == * Serventy, V.N. (ed) 1982. ''The Wrens and Warblers of Australia''. Angus and Robertson and the Australian Photographic Index of Australian Wildlife, Sydney. * Morcombe, M. 2000. ''Field guide to Australian Birds''. Steve Parish Publishing. * Simpson, K and Day, N. 1999. ''Field guide to the birds of Australia, 6th Edition''. Penguin Books, Australia. * Higgins, P.J., Peter, J.M. and Cowling, S.J. (eds) 2006. ''Handbook of Australian, New Zealand and Antarctic Birds, Volume 7'' (Dunnock to Starlings) Part B Oxford University Press. Melbourne. {{Projektoj}} {{Birdoj}} {{Portalo Birdoj}} [[Kategorio:Paseroformaj]] [[Kategorio:Megaluredoj]] [[Kategorio:Birdoj de Aŭstralio]] rbq7zvc5q6y1394aglsl6bjh5oyekq1 0 313289 9494622 9140783 2026-10-17T03:38:14Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9494622 wikitext text/x-wiki {{Aliaj signifoj|teksto=Ruro estas ankaŭ la esperantigita nomo de la [[Ruhr]] rivero}} [[Dosiero:Paisagem do interior de Minas.JPG|eta|230ra|Rura naturkreska pejzaĝo]] [[Dosiero:Barossa_Valley_South_Australia.jpg|eta|227x227ra|kampara agrikultura regiono]] '''Ruro'''<ref>'''''Ruro''''' estas [[neologismo]], laŭ la [http://interpopolalingvo.inf.hu Listo de nenecesaj radikoj], kaj ne ekzistas en [[ReVo]], dum ĝi estas sinonimo de '''kamparo''' en [http://vortaro.net#ruro Vortaro.net]</ref>, '''Rura areo''' aŭ '''Kamparo''', kontraste al [[Urba areo]], estas regiono ne klasita kiel urbaj areoj kaj en kiuj superregas naturaj [[pejzaĝo]]j kun aŭ sen homa agado aŭ areoj destinataj al [[agrikulturo]] aŭ al la [[brutbredado]]. Tradicie la ruro taŭgas al la [[agrikulturo]], al la brutbredado aŭ al alia homa laborado, kio la [[sinonimo|sinonima]] nomo "kamparo" klare sugestas, sed vastaj terosurfacoj enhavas ankaŭ naturajn [[arbaro]]jn, [[naturrezervejo]]jn, indiĝenajn rezervejojn aŭ eĉ areojn de [[ekoturismo]], de [[rura turismo]] aŭ de ripozo. == Vidu ankaŭ == * [[Agrikulturisto]] * [[Agrikultura ekosistemo]] * [[Kamparano]] * [[Rura turismo]] * [[Ruhr|Ruro]] (germana rivero) == Notoj kaj referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * [http://www.cnpma.embrapa.br/ Preservação do Meio Ambiente em áreas rurais] {{404|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{pt}} (konservado de la vivmedio en kamparaj teritorioj) * [http://www.fomezero.gov.br/download/turismo_rural.pdf/ Brazilaj gvidlinioj al la kreskado de la rura turismo]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{pt}} <!-- jena ligilo ne funkciis je 2010-02-25: *[http://www.fao.org/sd/erp/index_en.htm/ Food and Agriculture Organization of the United Nations] --> * [http://www.unioeste.br/extensao/destaques/des_rural/des_rural.asp/ Vida na roça]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{pt}} (vivo en la ruro) {{Projektoj|q=Kamparo}} [[Kategorio:Ekologio]] [[Kategorio:Homa geografio]] [[Kategorio:Neologismoj]] 1llbblluyrje4utufihitqgbe5o4ai9 0 323497 9494704 9374138 2026-10-17T10:17:52Z Sj1mor 12103 9494704 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Nicaea icon.jpg|eta|210px|Alegoria bildo pri la [[unua koncilio de Niceo]], kun teksto de la Kredokonfeso kiel redaktita ne en Niceo (325) sed en la [[unua koncilio de Konstantinopolo]] (381) kaj krome ŝanĝinte la unuan vorton de πιστεύομεν (ni kredas) al πιστεύω (mi kredas), kiel en la liturgio.]] '''Cezaropapismo''' estas vorto naskita en la politikaj kaj kulturaj okcidentaj medioj de la [[19-a jarcento]] por karakterizi registaro-sistemon aŭ ŝtatan povon pri teraj aferoj ([[Cezaro (titolo)|Cezaro]]), kiu emas kaj provas etendi sian povon sur religiajn aferojn (papaj). Ekzemple, [[imperiestro]] reguligas religiajn ceremoniojn aŭ nomumojn al sanktaj oficoj, kaj, foje (la historio montras eĉ tion) en kvereloj teologiaj. Tiu ŝtata aŭtoritatulo foje en la ĉefaj preĝejoj okupas sian apartan lokon. Okaze de monarkioj oni povas paroli pri [[teokratio]]<ref>Anne Girollet, [http://www.girollet.com/anne/cours/fac/histdroit2.aspx#_Toc53124960 « Initiation historique à l’étude de droit, de l’Antiquité romaine (Inicado pri la historio de la juro de la antikva Romio)»] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070929021336/http://www.girollet.com/anne/cours/fac/histdroit2.aspx#_Toc53124960 |date=2007-09-29 }}</ref>. La rilatoj de la du povoj, la tera kaj la spirita, prezentas jenan problemon: kiu regas en la nomo de Dio; enketendas ĉu estas la [[papo]] aŭ la [[patriarko]] kiu estas submetita al la imperiestro ĉar roma civitano aŭ la imperiestro submetita al la papo ĉar kristana.<ref>C. Sotinel, « Autorité pontificale et pouvoir impérial sous le règne de Justinien: le pape Vigile », MEFRA, 104 (1992) p. 439-463 (Pontifika aŭtoritato kaj imperia povo sub la regno de Justiniano: papo [[Vigilio]]).</ref>. La naskiĝo de cezaropapismo estas samtempa kun la konvertiĝo al Kristanismo de [[Konstantino la 1-a de la Romia Imperio|Konstanteno la 1-a]] komence de la [[4-a jarcento]], kiu jam heredis el la moroj de la romanoj ankaŭ la oficon de ''Pontifex maximus'' (Plejalta pontifiko). La sinteno de Konstanteno pludaŭris en la [[Bizanca Imperio]]. En Okcidento ĝi koncernis precipe la epokon de [[Oto la 1-a (Sankta Romia Imperio)|Otonanoj]] == Origino de Cezaropapismo == [[Dosiero:Byzantinischer Mosaizist um 1000 002.jpg|eta|maldekstra|250px|Konstanteno la 1-a prezentas la planon de la urbo al la sankta Virgulino (Preĝejo Sankta Sofia - ĉirkaŭ la jaro mila).]] Cezaropapismo ekenradikiĝis en la romia koncepto pri la imperiestraj povoj. Post [[Aŭgusto]], la imperiestro kunigis en sia persono la politikajn destinojn de la imperiaj kaj la religiaj povoj. Kiel ''pontifex maximus'', nome ĉefo de la roma sistemo de religio, li estis celo de imperia kulto kaj kunigis la komunumojn por la preĝo ĝuste por la imperiestro: li presidis la ceremoniojn de la oferoj. Fideleco al la imperiestro kaj religia fideleco estis ligitaj tiamaniemere ke la rifuzo de unu kunportis ankaŭ la rifuzon de la dua, aŭ tiel estis taksitaj ribeluloj kaj herezuloj. <ref >Artikolo pri ''Césaropapisme'' (Cezaropapismo) en la ''Encyclopaedia Universalis'', 2007.</ref>. La apostoloj, iniciatintoj de unuaj kristanaj komunumoj, konsilis kompletan obeon al la ŝtataj aŭtoritatoj. La fideluloj estis invititaj preĝi pro ili kiel en la letero de kvara papo [[Klemento la 1-a]] al la korintanoj, kaj ilin konsideri kiel perantoj de la dia volo. Sed la kristanoj rifuzis doni kulton al la imperiestro, vivanta aŭ mortinta. Per tia sinteno la kristanoj, rifuzante la kulton praktikitan en la urbo, defendis la liberon de unuopa konscienco. Sed la konvertiĝo de Konstanteno kreis situacion novan, en kiu al kulto anstataŭiĝis la akcepto de lia ioma aŭtoritato en la Eklezio mem. Eŭsebio de Cezareo, repreninte en konsideron la tezon de [[Sardeso|Melito el Sardeso]] <ref name="Christianisme et stoïcisme (Kristanismo kaj Stoikismo)">[http://www.polytechnique.fr/eleves/binets/xpassion/article.php?id=42&page=3 ''Christianisme et stoïcisme (Kristanismo kaj stoikismo)''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080112190835/http://www.polytechnique.fr/eleves/binets/xpassion/article.php?id=42&page=3 |date=2008-01-12 }}, ''X Passion'', n°37, 2001.</ref> ellaboras, en tiu epoko, la [[teologio]]n pri la kristana imperio. Laŭ li, la politika unuiĝo donis ŝancon al la unuiĝo religia. La grandiozeco de la romia imperiestro kaj la triumfo de la kristanismo fine unuiĝis kaj kune devas marŝi. En tiu kadro, la imperiestro leviĝas al la digneco de servanto de Dio kaj bildo de la Difilo, sinjoro de la universo. <ref> Eusèbe de Césarée, ''La [[Teologio|théologie]] politique de l’empire chrétien (Eŭsebio el Cezareo. La teologio politika pri la kristana imperio)'', Cerf, 2001.</ref>. Eŭsebio tezas pri la regno de Konstanteno kiel pri dia plano antaŭvidita ekde la eterneco. La imperiestro ricevas, tial, la taskon gvidi al la savo la kristanan popolon. Oni revenas al nova adaptiĝo al kristanismo de la antikva helenisma ideo de la sankta regneco kun vestoj kaj simboloj esprimantaj universalecon. Ekde Konstateno, la Kristana Eklezio estas certe favorata, sed tenata en regateca stato. Konstateno sidiĝas inter la episkopoj kvazaŭ li estus unu el ili. Li kondutas kiel gardanto de la dogmo kaj leĝfaranto en aferoj de la eklezia disciplino, li decidas en ĉiuj aferoj de la Eklezio, li kunvokas aŭ igas eblaj la Konciliojn, intervenas en la formuloj de la kredo, pretas igi leĝojn la aŭtonomajn decidojn de la episkoparo. La ŝtata povo sekurigas la episkopojn dum ties vojaĝoj, la decidoj de la koncilioj akiras la vestojn de ŝtataj leĝoj. Konstateno la 1-a aŭdacas aserti: ''La dia providenco estas en akordo kun mi''. <ref> frazo citita en la artikolo “Césaropapisme” de l’Encyclopaedia Universalis</ref>. Kiel reprezentanto de Dio sur la tero, liaj decidoj estas sanktaj. Tia pretendo estas kontraŭata kaj de herezuloj kaj de tiuj kiuj dubas pri la kredo de la imperiestro. [[Konstancio la 2-a]], [[Arianismo|ariana]] konvinka, strebis por akceptigi al arianoj kaj ortodoksaj kristanoj kredon kiu kontentigus ambaŭ celante la unuiĝon de la imperio: li ne hezitis promulgi leĝon per kiu difinis kio estas la kredo de la subuloj de la imperio, iĝante tiele la kolono de cezaropapismo: La kredo vera estas tiu de la reganto. Laŭ la 4-a jarcento, tial, fariĝis, en ekstrema konfuzo de la du povoj en la sama ŝtata personulo, malferma kaj senrajta la pozicio de judoj kaj papanoj kaj herezuloj. Ĉiu malsamsenca ago de la Eklezio estas tuj taksata ribelo kontraŭ la imperio. La herezo krom negado de la komuna kristana kredo, fariĝas punenda krimo. Kiam la eklezio ekskomunikas, nome deklaras neortodoksa aparta kredero, aŭtomate igas krimulon la herezulo. La reagoj de ekleziuloj ĉe la fino de la sama jarcento kaj precipe en la [[5-a jarcento]], kiel tiuj de episkopoj [[Hilaro]] el Poitiers kaj [[Ambrozio de Milano|Ambrozio el Milano]] ekmetis la bazojn de la teorio de la du povoj <ref>Christol et Nony, Des origines de Rome aux invasions barbares (Ekde la origino de Romo ĝis la barbaraj invadoj), Hachette, 1974, p. 233.</ref>, la povoj ŝtata kaj la povo eklezia, enŝovante eĉ la submetiĝon de la ŝtata povo al tiu spirita. Ambrozio devigas la imperiestron [[Teodozio la 1-a]] konduti kiel publika pentanto kaj nudpiede marŝi sur la cindro por elpagi punon pro la masakro de plurmiloj da homoj en la ribela [[Tesaloniko]] (390). La sama doktrino estas amplekse teoriigita de [[Aŭgusteno de Hipono]] en sia ĉefverko “De civitate Dei” (La urbo de Dio). Laŭ li: “Agas reĝo por la ĉi-tera vivo kaj reĝo por la eterna vivo”. La tera povo havu kiel celon helpi por ke la Eklezio sukcesu establi ĉi-tere “la urbon de Dio”. == Cezaropapismo en la Bizanca Imperio == En Oriento la kristana eklezio dekomence prezentiĝas multfaceta. La patriarkoj havis grandan influon sur la regionoj en kiuj etendiĝis ilia aŭtoritateco. Por ili la imperiestro realigas la kontinuon de la vojoj elektitaj de Dio por la savo de la imperiaj subuloj: tiusence la imperiestro estas ankaŭ pastro <ref>Gilbert Dagron, ''Empereur et prêtre, Étude sur le « césaropapisme byzantin »'' (Imperiestro kaj pastro, eseo pri la bizanca cezaropapismo) , Gallimard</ref>. Post la [[450]] la kronado fare de la manoj de la patriarko egalas perdi survestadon, kio fortigas la pretendojn de la imperiestro sur la eklezio. La falo de la [[Okcident-Romia Imperio]] provokas, en la okcidentaj zonoj, plian sendependecon de la [[papo]] kaj, do, de la okcidentaj eklezioj el la civilaj povoj, dum la cezaropapismo ne estas kontestata en la [[Bizanca Imperio]]; eĉ en la nombraj kristologiaj kvereloj oni alvokas la intervenon de la imperiestro. == Justiniano kaj la Eklezio == [[Dosiero:Meister von San Vitale in Ravenna 004.jpg|eta|200px|dekstra|Justiniano - mozaiko en la baziliko [[Preĝejo Sankta Vitalo de Raveno|Sankta Vitalo]] (antaŭ la jaro 547)]] [[Justiniano la 1-a]] celas reunuigi la imperion rekonkerante la okcidentan eron jam pasintan al la regado de barbaroj kaj profitante la komunan religian kredon. Li sin konsideras la elektito de Dio, lia reprezentanto sur la tero; taskiĝas aperi kaj esti ĉampiono de ortodoksio kaj en milito kaj en politika agado kaj en regado sur la eklezio kaj izolado de herezuloj. Li volas regi kiel mastro la eklezion, kaj, kiel repago por la protekto kaj favoroj al ĝi konceditaj, li sukcesas obteni esti, fakte, proklamita imperiestro kaj “episkopo” <ref>[http://www.mediterranee-antique.info/Diehl/HB_000.htm Charles Diehl, ''Histoire de l’Empire byzantin''], 1919</ref>. Justiniano provas influi la decidojn de la patriarkoj dum la kristologiaj debatoj. Kaj ke liaj influoj estas akceptitaj flanke de la episkoparo montriĝas el la jena deklaro de la konstantinopola patriarko Menaso en la Sinodo de [[536]]: “Nenio el tio pri kio debatas la Sankta Eklezio kontraŭu la direktivojn kaj la ordonojn (de la imperiestro)”. Li igas sia la kondamnon kontraŭ [[monofizitismo]] kaj ĝin akompanas kun persekutoj en la jaroj 537-538. Kaj samtempe emanas severajn leĝojn rilate judojn kaj paganojn kaj herezulojn. Li leĝfaras pri monaĥejoj, konstruigi religiajn establojn, ordonas kaj decidas pri aferoj internaj de la eklezioj, ŝarĝas episkopojn pri civila administrado de urboj... Fama lia [[Corpus juris civilis]] kiu plurfoje proklamas la obeon de la tuta ŝtato al kristana religio. Neeviteble la reago de ekleziuloj kiuj provis meti la imperiestron en la limojn de siaj funkcioj kaj ne “ordoni” en aferoj pri dogmoj aŭ eklezioj. Tio videblas en la kontrastoj kun papo [[Vigilio]] kaj en la rezistoj kiujn la imperiestro renkontis en la afero [[Triĉapitra skismo]] dum la [[monofizitismo|monofizitaj kvereloj]]. Pri la ĝeno pro la eklezia politiko de la imperiestro skribis la nordafrika episkopo [[Fakundo el Hermiano]] kiu provas difini la limojn kaj funkciojn de la imperiestro. En lia verko ''Defendo de la Tri Ĉapitroj (al Justiniano)'' publikigita ĉe ''éditions du Cerf'' en 2004, en la sfero de dogmoj, la imperiestro devas “plenumi la ordonojn de la Eklezio, neniel ilin establi aŭ malobei” (''ecclesiasticorum canonum executor… non conditor, non exactor''). “Kiel homo pia vi devas obei la decidojn de la Konciliaj Patroj...” <ref>Défense des Trois Chapitres (Defendo pri la Tri Ĉapitroj), {{XII}}, 3, 3. : </ref>. Entute, la Cezaropapismo de Justiniano trafis antidoton. Kaj la eklezio mem trovas la oportunajn sugestojn por eviti subiĝi al la imperiestra entrudo. Kiel? Ne petante, al la ŝtataj povoj defendon de sia ortodoksio aŭ helpon por triumfigi sian religian mesaĝon. <ref>G. Dragon, ''Empereur et prêtre, étude sur le « césaropapisme » byzantin'' (Imperiestro kaj pastro, eseo pri bizanca cezaropapismo). Parizo, 1996, p. 314</ref>. == Post Justiniano == Antaŭ la [[Ikonoklasmo|ikonoklasta krizo]], cezaropapismo ne multe pezas sur la papo ĉar precipe en Oriento la suverenoj determinas kaj organizas laŭ sia plaĉo la administrajn ekleziajn distriktojn, elektas episkopojn kaj ĉefepiskopojn. Ili kunvokas konciliojn, promulgas ties finajn dekretojn kaj provizas pri ilia plenumiĝo. En 638 imperiestro [[Heraklito]] ordonas fidkredi je la unikeco de volo en Kristo Homo-Dio. Dek jarojn poste [[Konstanto la 2-a]] trudas silenton pri tiu temo, dum la papo [[Marteno la 1-a]] estas deportita, pro tio ke tiu ĉi kondamnas la doktrinon de la unikecon de volo en Kristo, al [[Ĥersono]], kie mortas. <ref>Ducellier, Kaplan, Martin, ''Le Proche-Orient médiéval'' (La mezepoka Proksima Oriento), Paris, Hachette, 1988, p. 64</ref>. Dum la ikonoklata kverelo la imperiestroj adoptas sintenojn foje ikonofavorajn foje ikonoklastajn. Post la ikonoklasta kverelo <ref>Ducellier, Kaplan, Martin, p. 89</ref> estas ellaborita nova doktrino kiu ŝajnas kompromiso: La imperiestro submetu siajn priekleziajn decidojn al la Patriarka Sinodo (de Konstantinopolo) kaj inverse; la patriarko rajtas kritiki kaj ankaŭ ekskomuniki la imperiestron, sed ne estas pridubita la religia aŭtoritato de la imperiestro, dum la Roma Kurio limiĝas kontroli nur la ortodoksecon de la doktrino. == La tento de Cezaropapismo en Okcidento == [[Dosiero:Otto I begegnet Papst Johannes XII.jpg|eta|240px|dekstra|Otono la 1-a kaj la papo Johano la 12-a - miniaturo de 1450.]] En Okcidenta Eŭropo cezaropapismo estis antaŭe tolerata, sed ĝuste, kiam la Imperio montras la unuajn signojn de febleco, ĝi estas kritikata kaj rezistata. La pensado kaj konduto de papo [[Gelasio la 1-a]] (492-496) ekzercos determinantan influon sur la politikaj sintenoj de Mezepoko. Li, fakte, establis la distingon inter la du povoj (tera kaj spirita) aldonante la doktrinon laŭ kiu la papo respondecas pri la tera savo de la imperiestro. Laŭ li, la imperiestro estas kristano kiel la aliaj. Li estas nek kleriko kaj nek, eĉ malpli, episkopo! Fakte, la kristana Okcidento sukcesis starigi la distingon inter la du povoj pro tio ke frue la okcidenta imperio disfalis kaj la papado ne transformiĝis en [[Teokratio]] <ref>Gilbert Dagron, ''Empereur et prêtre. Étude sur le « césaropapisme » byzantin (Imperiestro kaj pastro, eseo pri la bizanca cezaropapismo)'', Gallimard</ref>. Ekde la imperiestrigo de [[Karolo la Granda]], la papo trovas en la [[Karolidoj|karola suvereno]] protektanton kiu tamen hastiĝas sin ŝovi en teologiajn diskutojn kaj decidojn kiel en la Koncilio de [[Frankfurto ĉe Majno|Frankfurto]] (794). Dume oni povas paroli pri cezaropapismo rilate la ambicion de kelkaj imperiestroj de la [[Sankta Romia Imperio]] kiuj provis trudi sian aŭtoritaton al la papo. [[Oto la 1-a (Sankta Romia Imperio)|Oto la 1-a]] de la Sankta Germana Romia Imperio, kiu renovigis la karolidan tradicion per la konsekra kronado per la manoj de la papo en Romo (962), ekpretendas kontroli la nomumadon al papado: li pretendas, ke la imperiestraj legatoj kontrolu la regulecon de la elektado de la papoj. La pretendo iom post iom transformiĝas en [[Privilegium Ottonianum]] (Otona Privilegio), per kiu la sekvuloj rajtas kontroli la papadon kaj la episkopadojn: le episkopoj fariĝis la fidelaj ekzekutantoj de la imperiestraj administrado kaj politiko. <ref>[[Joseph Rovan]], ''Histoire de l’Allemagne des origines à nos jours (Historio de Germanio ekde la originoj ĝis niaj tagoj) '', 3 éd. revue et augmentée, [[Éditions du Seuil]], coll. «Points Histoire» nº&nbsp;254, Paris, 1999, éd. 1994), ISBN|2-02-18296-3, p. 100</ref>. Poste naskiĝis la kverelo de Investituroj, kiel natura konsekvenco de la neklarecon pri la du povoj. En la lukto, la du povoj ekscesas, kiel en [[Dictatus papae]] de [[Gregoro la 7-a]], en kiu estas asertate, ke pleneco de la povo (latine: ''plenitudo potestatis'') apartenas nur al la roma pontifiko. La konkordato de [[konkordato de Worms|Worms]] (1122) signas la finon de la cezaropapismo en Okcidento <ref>Jean Chélini, ''Histoire religieuse de l’Occident médiéval (Religia historio de la mezepoka Okcidento)'', Hachette, 1991, p. 291</ref>. Dum la 12-a jarcento la pleneco de la spirita povo teoriumas la principon de “la du ŝlosiloj”, laŭ kiu la eklezio ne povas toleri alian povon ol tiun spiritan, la papo retenas ambaŭ fontojn de juro kaj delegas la ŝlosilon de la tera povo al la princoj... La principo marŝiĝus al nova Teokratio. Sed la historio korektos la principojn... == Referencoj == {{Referencoj}} == Literaturo == '''Franclingva:''' * Jean Chélini, ''Histoire religieuse de l’Occident Médiéval'', Hachette, 199 * [[Yves Congar]], ''L'Église, De saint Augustin à l'époque moderne'', Paris, Cerf, 1997 * Gilbert Dagron, ''Empereur et prêtre, Étude sur le « césaropapisme » byzantin'', Gallimard * [http://www.mediterranee-antique.info/Diehl/HB_000.htm Charles Diehl, ''Histoire de l’Empire byzantin'', 1919] * Alain Ducellier, ''Les Byzantins, histoire et culture'', Seuil, 1988. * Encyclopaedia Universalis, article Césaropapisme * Francis Rapp, ''Le Saint-Empire romain germanique, d’Othon le Grand à Charles Quint'', Point Histoire, Seuil, 2003. '''Anglalingva:''' * [http://en.wikipedia.org/wiki/Caesaropapism] '''Itallingva:''' * Enciclopedia Cattolica. == Eksteraj ligiloj == * [http://www.balde.net/formations/droit.cours/droit-plan2001.html] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070807185633/http://www.balde.net/formations/droit.cours/droit-plan2001.html |date=2007-08-07 }} Kurso pri historio de juro [[Université Paris-Nanterre|Université Paris X - Nanterre]] * [http://mshm.univ-montp3.fr/article.php3?id_article=90] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070927210655/http://mshm.univ-montp3.fr/article.php3?id_article=90 |date=2007-09-27 }} Anne Fraïsse, Pouvoir de la religion et politique religieuse dans les premiers siècles du christianisme, l’exemple de deux empereurs : Constantin et Justinien (Povo de la religio kaj religia politiko dum la unuaj jarcentoj de kristanismo, sinteno de du imperiestroj: Konstanteno kaj Justiniano * En ligne, texte intégral de [http://bibliotheque.editionsducerf.fr/par%20page/1959/TM.htm# ''L'Église, De saint Augustin à l'époque moderne''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130510005248/http://bibliotheque.editionsducerf.fr/par%20page/1959/TM.htm |date=2013-05-10 }}, par Yves Congar, Paris, Cerf, 1997, 484 p. [[Kategorio:Bizanca imperio]] [[Kategorio:Malkunigo de eklezio kaj ŝtato]] [[Kategorio:Religio kaj politiko]] joakpnjnh1m6xf49ci92dbnhd6kcksk 9494709 9494704 2026-10-17T10:18:52Z Sj1mor 12103 9494709 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Nicaea icon.jpg|eta|210px|Alegoria bildo pri la [[unua koncilio de Niceo]], kun teksto de la Kredokonfeso kiel redaktita ne en Niceo (325) sed en la [[unua koncilio de Konstantinopolo]] (381) kaj krome ŝanĝinte la unuan vorton de πιστεύομεν (ni kredas) al πιστεύω (mi kredas), kiel en la liturgio.]] '''Cezaropapismo''' estas vorto naskita en la politikaj kaj kulturaj okcidentaj medioj de la [[19-a jarcento]] por karakterizi registaro-sistemon aŭ ŝtatan povon pri teraj aferoj ([[Cezaro (titolo)|Cezaro]]), kiu emas kaj provas etendi sian povon sur religiajn aferojn (papaj). Ekzemple, [[imperiestro]] reguligas religiajn ceremoniojn aŭ nomumojn al sanktaj oficoj, kaj, foje (la historio montras eĉ tion) en kvereloj teologiaj. Tiu ŝtata aŭtoritatulo foje en la ĉefaj preĝejoj okupas sian apartan lokon. Okaze de monarkioj oni povas paroli pri [[teokratio]]<ref>Anne Girollet, [http://www.girollet.com/anne/cours/fac/histdroit2.aspx#_Toc53124960 « Initiation historique à l’étude de droit, de l’Antiquité romaine (Inicado pri la historio de la juro de la antikva Romio)»] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070929021336/http://www.girollet.com/anne/cours/fac/histdroit2.aspx#_Toc53124960 |date=2007-09-29 }}</ref>. La rilatoj de la du povoj, la tera kaj la spirita, prezentas jenan problemon: kiu regas en la nomo de Dio; enketendas ĉu estas la [[papo]] aŭ la [[patriarko]] kiu estas submetita al la imperiestro ĉar roma civitano aŭ la imperiestro submetita al la papo ĉar kristana.<ref>C. Sotinel, « Autorité pontificale et pouvoir impérial sous le règne de Justinien: le pape Vigile », MEFRA, 104 (1992) p. 439-463 (Pontifika aŭtoritato kaj imperia povo sub la regno de Justiniano: papo [[Vigilio]]).</ref>. La naskiĝo de cezaropapismo estas samtempa kun la konvertiĝo al Kristanismo de [[Konstantino la 1-a de la Romia Imperio|Konstanteno la 1-a]] komence de la [[4-a jarcento]], kiu jam heredis el la moroj de la romanoj ankaŭ la oficon de ''Pontifex maximus'' (Plejalta pontifiko). La sinteno de Konstanteno pludaŭris en la [[Bizanca Imperio]]. En Okcidento ĝi koncernis precipe la epokon de [[Oto la 1-a (Sankta Romia Imperio)|Otonanoj]] == Origino de Cezaropapismo == [[Dosiero:Byzantinischer Mosaizist um 1000 002.jpg|eta|maldekstra|250px|Konstanteno la 1-a prezentas la planon de la urbo al la sankta Virgulino (Preĝejo Sankta Sofia - ĉirkaŭ la jaro mila).]] Cezaropapismo ekenradikiĝis en la romia koncepto pri la imperiestraj povoj. Post [[Aŭgusto]], la imperiestro kunigis en sia persono la politikajn destinojn de la imperiaj kaj la religiaj povoj. Kiel ''pontifex maximus'', nome ĉefo de la roma sistemo de religio, li estis celo de imperia kulto kaj kunigis la komunumojn por la preĝo ĝuste por la imperiestro: li presidis la ceremoniojn de la oferoj. Fideleco al la imperiestro kaj religia fideleco estis ligitaj tiamaniemere ke la rifuzo de unu kunportis ankaŭ la rifuzon de la dua, aŭ tiel estis taksitaj ribeluloj kaj herezuloj. <ref >Artikolo pri ''Césaropapisme'' (Cezaropapismo) en la ''Encyclopaedia Universalis'', 2007.</ref>. La apostoloj, iniciatintoj de unuaj kristanaj komunumoj, konsilis kompletan obeon al la ŝtataj aŭtoritatoj. La fideluloj estis invititaj preĝi pro ili kiel en la letero de kvara papo [[Klemento la 1-a]] al la korintanoj, kaj ilin konsideri kiel perantoj de la dia volo. Sed la kristanoj rifuzis doni kulton al la imperiestro, vivanta aŭ mortinta. Per tia sinteno la kristanoj, rifuzante la kulton praktikitan en la urbo, defendis la liberon de unuopa konscienco. Sed la konvertiĝo de Konstanteno kreis situacion novan, en kiu al kulto anstataŭiĝis la akcepto de lia ioma aŭtoritato en la Eklezio mem. Eŭsebio de Cezareo, repreninte en konsideron la tezon de [[Sardeso|Melito el Sardeso]] <ref name="Christianisme et stoïcisme (Kristanismo kaj Stoikismo)">[http://www.polytechnique.fr/eleves/binets/xpassion/article.php?id=42&page=3 ''Christianisme et stoïcisme (Kristanismo kaj stoikismo)''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080112190835/http://www.polytechnique.fr/eleves/binets/xpassion/article.php?id=42&page=3 |date=2008-01-12 }}, ''X Passion'', n°37, 2001.</ref> ellaboras, en tiu epoko, la [[teologio]]n pri la kristana imperio. Laŭ li, la politika unuiĝo donis ŝancon al la unuiĝo religia. La grandiozeco de la romia imperiestro kaj la triumfo de la kristanismo fine unuiĝis kaj kune devas marŝi. En tiu kadro, la imperiestro leviĝas al la digneco de servanto de Dio kaj bildo de la Difilo, sinjoro de la universo. <ref> Eusèbe de Césarée, ''La [[Teologio|théologie]] politique de l’empire chrétien (Eŭsebio el Cezareo. La teologio politika pri la kristana imperio)'', Cerf, 2001.</ref>. Eŭsebio tezas pri la regno de Konstanteno kiel pri dia plano antaŭvidita ekde la eterneco. La imperiestro ricevas, tial, la taskon gvidi al la savo la kristanan popolon. Oni revenas al nova adaptiĝo al kristanismo de la antikva helenisma ideo de la sankta regneco kun vestoj kaj simboloj esprimantaj universalecon. Ekde Konstateno, la Kristana Eklezio estas certe favorata, sed tenata en regateca stato. Konstateno sidiĝas inter la episkopoj kvazaŭ li estus unu el ili. Li kondutas kiel gardanto de la dogmo kaj leĝfaranto en aferoj de la eklezia disciplino, li decidas en ĉiuj aferoj de la Eklezio, li kunvokas aŭ igas eblaj la Konciliojn, intervenas en la formuloj de la kredo, pretas igi leĝojn la aŭtonomajn decidojn de la episkoparo. La ŝtata povo sekurigas la episkopojn dum ties vojaĝoj, la decidoj de la koncilioj akiras la vestojn de ŝtataj leĝoj. Konstateno la 1-a aŭdacas aserti: ''La dia providenco estas en akordo kun mi''. <ref> frazo citita en la artikolo “Césaropapisme” de l’Encyclopaedia Universalis</ref>. Kiel reprezentanto de Dio sur la tero, liaj decidoj estas sanktaj. Tia pretendo estas kontraŭata kaj de herezuloj kaj de tiuj kiuj dubas pri la kredo de la imperiestro. [[Konstancio la 2-a]], [[Arianismo|ariana]] konvinka, strebis por akceptigi al arianoj kaj ortodoksaj kristanoj kredon kiu kontentigus ambaŭ celante la unuiĝon de la imperio: li ne hezitis promulgi leĝon per kiu difinis kio estas la kredo de la subuloj de la imperio, iĝante tiele la kolono de cezaropapismo: La kredo vera estas tiu de la reganto. Laŭ la 4-a jarcento, tial, fariĝis, en ekstrema konfuzo de la du povoj en la sama ŝtata personulo, malferma kaj senrajta la pozicio de judoj kaj papanoj kaj herezuloj. Ĉiu malsamsenca ago de la Eklezio estas tuj taksata ribelo kontraŭ la imperio. La herezo krom negado de la komuna kristana kredo, fariĝas punenda krimo. Kiam la eklezio ekskomunikas, nome deklaras neortodoksa aparta kredero, aŭtomate igas krimulon la herezulo. La reagoj de ekleziuloj ĉe la fino de la sama jarcento kaj precipe en la [[5-a jarcento]], kiel tiuj de episkopoj [[Hilaro]] el Poitiers kaj [[Ambrozio de Milano|Ambrozio el Milano]] ekmetis la bazojn de la teorio de la du povoj <ref>Christol et Nony, Des origines de Rome aux invasions barbares (Ekde la origino de Romo ĝis la barbaraj invadoj), Hachette, 1974, p. 233.</ref>, la povoj ŝtata kaj la povo eklezia, enŝovante eĉ la submetiĝon de la ŝtata povo al tiu spirita. Ambrozio devigas la imperiestron [[Teodozio la 1-a]] konduti kiel publika pentanto kaj nudpiede marŝi sur la cindro por elpagi punon pro la masakro de plurmiloj da homoj en la ribela [[Tesaloniko]] (390). La sama doktrino estas amplekse teoriigita de [[Aŭgusteno de Hipono]] en sia ĉefverko “De civitate Dei” (La urbo de Dio). Laŭ li: “Agas reĝo por la ĉi-tera vivo kaj reĝo por la eterna vivo”. La tera povo havu kiel celon helpi por ke la Eklezio sukcesu establi ĉi-tere “la urbon de Dio”. == Cezaropapismo en la Bizanca Imperio == En Oriento la kristana eklezio dekomence prezentiĝas multfaceta. La patriarkoj havis grandan influon sur la regionoj en kiuj etendiĝis ilia aŭtoritateco. Por ili la imperiestro realigas la kontinuon de la vojoj elektitaj de Dio por la savo de la imperiaj subuloj: tiusence la imperiestro estas ankaŭ pastro <ref>Gilbert Dagron, ''Empereur et prêtre, Étude sur le « césaropapisme byzantin »'' (Imperiestro kaj pastro, eseo pri la bizanca cezaropapismo) , Gallimard</ref>. Post la [[450]] la kronado fare de la manoj de la patriarko egalas perdi survestadon, kio fortigas la pretendojn de la imperiestro sur la eklezio. La falo de la [[Okcident-Romia Imperio]] provokas, en la okcidentaj zonoj, plian sendependecon de la [[papo]] kaj, do, de la okcidentaj eklezioj el la civilaj povoj, dum la cezaropapismo ne estas kontestata en la [[Bizanca Imperio]]; eĉ en la nombraj kristologiaj kvereloj oni alvokas la intervenon de la imperiestro. == Justiniano kaj la Eklezio == [[Dosiero:Meister von San Vitale in Ravenna 004.jpg|eta|200px|dekstra|Justiniano - mozaiko en la baziliko [[Preĝejo Sankta Vitalo de Raveno|Sankta Vitalo]] (antaŭ la jaro 547)]] [[Justiniano la 1-a]] celas reunuigi la imperion rekonkerante la okcidentan eron jam pasintan al la regado de barbaroj kaj profitante la komunan religian kredon. Li sin konsideras la elektito de Dio, lia reprezentanto sur la tero; taskiĝas aperi kaj esti ĉampiono de ortodoksio kaj en milito kaj en politika agado kaj en regado sur la eklezio kaj izolado de herezuloj. Li volas regi kiel mastro la eklezion, kaj, kiel repago por la protekto kaj favoroj al ĝi konceditaj, li sukcesas obteni esti, fakte, proklamita imperiestro kaj “episkopo” <ref>[http://www.mediterranee-antique.info/Diehl/HB_000.htm Charles Diehl, ''Histoire de l’Empire byzantin''], 1919</ref>. Justiniano provas influi la decidojn de la patriarkoj dum la kristologiaj debatoj. Kaj ke liaj influoj estas akceptitaj flanke de la episkoparo montriĝas el la jena deklaro de la konstantinopola patriarko Menaso en la Sinodo de [[536]]: “Nenio el tio pri kio debatas la Sankta Eklezio kontraŭu la direktivojn kaj la ordonojn (de la imperiestro)”. Li igas sia la kondamnon kontraŭ [[monofizitismo]] kaj ĝin akompanas kun persekutoj en la jaroj 537-538. Kaj samtempe emanas severajn leĝojn rilate judojn kaj paganojn kaj herezulojn. Li leĝfaras pri monaĥejoj, konstruigi religiajn establojn, ordonas kaj decidas pri aferoj internaj de la eklezioj, ŝarĝas episkopojn pri civila administrado de urboj... Fama lia [[Corpus juris civilis]] kiu plurfoje proklamas la obeon de la tuta ŝtato al kristana religio. Neeviteble la reago de ekleziuloj kiuj provis meti la imperiestron en la limojn de siaj funkcioj kaj ne “ordoni” en aferoj pri dogmoj aŭ eklezioj. Tio videblas en la kontrastoj kun papo [[Vigilio]] kaj en la rezistoj kiujn la imperiestro renkontis en la afero [[Triĉapitra skismo]] dum la [[monofizitismo|monofizitaj kvereloj]]. Pri la ĝeno pro la eklezia politiko de la imperiestro skribis la nordafrika episkopo [[Fakundo el Hermiano]] kiu provas difini la limojn kaj funkciojn de la imperiestro. En lia verko ''Defendo de la Tri Ĉapitroj (al Justiniano)'' publikigita ĉe ''éditions du Cerf'' en 2004, en la sfero de dogmoj, la imperiestro devas “plenumi la ordonojn de la Eklezio, neniel ilin establi aŭ malobei” (''ecclesiasticorum canonum executor… non conditor, non exactor''). “Kiel homo pia vi devas obei la decidojn de la Konciliaj Patroj...” <ref>Défense des Trois Chapitres (Defendo pri la Tri Ĉapitroj), {{XII}}, 3, 3. : </ref>. Entute, la Cezaropapismo de Justiniano trafis antidoton. Kaj la eklezio mem trovas la oportunajn sugestojn por eviti subiĝi al la imperiestra entrudo. Kiel? Ne petante, al la ŝtataj povoj defendon de sia ortodoksio aŭ helpon por triumfigi sian religian mesaĝon. <ref>G. Dragon, ''Empereur et prêtre, étude sur le « césaropapisme » byzantin'' (Imperiestro kaj pastro, eseo pri bizanca cezaropapismo). Parizo, 1996, p. 314</ref>. == Post Justiniano == Antaŭ la [[Ikonoklasmo|ikonoklasta krizo]], cezaropapismo ne multe pezas sur la papo ĉar precipe en Oriento la suverenoj determinas kaj organizas laŭ sia plaĉo la administrajn ekleziajn distriktojn, elektas episkopojn kaj ĉefepiskopojn. Ili kunvokas konciliojn, promulgas ties finajn dekretojn kaj provizas pri ilia plenumiĝo. En 638 imperiestro [[Heraklito]] ordonas fidkredi je la unikeco de volo en Kristo Homo-Dio. Dek jarojn poste [[Konstanto la 2-a]] trudas silenton pri tiu temo, dum la papo [[Marteno la 1-a]] estas deportita, pro tio ke tiu ĉi kondamnas la doktrinon de la unikecon de volo en Kristo, al [[Ĥersono]], kie mortas. <ref>Ducellier, Kaplan, Martin, ''Le Proche-Orient médiéval'' (La mezepoka Proksima Oriento), Paris, Hachette, 1988, p. 64</ref>. Dum la ikonoklata kverelo la imperiestroj adoptas sintenojn foje ikonofavorajn foje ikonoklastajn. Post la ikonoklasta kverelo <ref>Ducellier, Kaplan, Martin, p. 89</ref> estas ellaborita nova doktrino kiu ŝajnas kompromiso: La imperiestro submetu siajn priekleziajn decidojn al la Patriarka Sinodo (de Konstantinopolo) kaj inverse; la patriarko rajtas kritiki kaj ankaŭ ekskomuniki la imperiestron, sed ne estas pridubita la religia aŭtoritato de la imperiestro, dum la Roma Kurio limiĝas kontroli nur la ortodoksecon de la doktrino. == La tento de Cezaropapismo en Okcidento == [[Dosiero:Otto I begegnet Papst Johannes XII.jpg|eta|240px|dekstra|Otono la 1-a kaj la papo Johano la 12-a - miniaturo de 1450.]] En Okcidenta Eŭropo cezaropapismo estis antaŭe tolerata, sed ĝuste, kiam la Imperio montras la unuajn signojn de febleco, ĝi estas kritikata kaj rezistata. La pensado kaj konduto de papo [[Gelasio la 1-a]] (492-496) ekzercos determinantan influon sur la politikaj sintenoj de Mezepoko. Li, fakte, establis la distingon inter la du povoj (tera kaj spirita) aldonante la doktrinon laŭ kiu la papo respondecas pri la tera savo de la imperiestro. Laŭ li, la imperiestro estas kristano kiel la aliaj. Li estas nek kleriko kaj nek, eĉ malpli, episkopo! Fakte, la kristana Okcidento sukcesis starigi la distingon inter la du povoj pro tio ke frue la okcidenta imperio disfalis kaj la papado ne transformiĝis en [[Teokratio]] <ref>Gilbert Dagron, ''Empereur et prêtre. Étude sur le « césaropapisme » byzantin (Imperiestro kaj pastro, eseo pri la bizanca cezaropapismo)'', Gallimard</ref>. Ekde la imperiestrigo de [[Karolo la Granda]], la papo trovas en la [[Karolidoj|karola suvereno]] protektanton kiu tamen hastiĝas sin ŝovi en teologiajn diskutojn kaj decidojn kiel en la Koncilio de [[Frankfurto ĉe Majno|Frankfurto]] (794). Dume oni povas paroli pri cezaropapismo rilate la ambicion de kelkaj imperiestroj de la [[Sankta Romia Imperio]] kiuj provis trudi sian aŭtoritaton al la papo. [[Oto la 1-a (Sankta Romia Imperio)|Oto la 1-a]] de la Sankta Germana Romia Imperio, kiu renovigis la karolidan tradicion per la konsekra kronado per la manoj de la papo en Romo (962), ekpretendas kontroli la nomumadon al papado: li pretendas, ke la imperiestraj legatoj kontrolu la regulecon de la elektado de la papoj. La pretendo iom post iom transformiĝas en [[Privilegium Ottonianum]] (Otona Privilegio), per kiu la sekvuloj rajtas kontroli la papadon kaj la episkopadojn: le episkopoj fariĝis la fidelaj ekzekutantoj de la imperiestraj administrado kaj politiko. <ref>[[Joseph Rovan]], ''Histoire de l’Allemagne des origines à nos jours (Historio de Germanio ekde la originoj ĝis niaj tagoj) '', 3 éd. revue et augmentée, [[Éditions du Seuil]], coll. «Points Histoire» nº&nbsp;254, Paris, 1999, éd. 1994), ISBN|2-02-18296-3, p. 100</ref>. Poste naskiĝis la kverelo de Investituroj, kiel natura konsekvenco de la neklarecon pri la du povoj. En la lukto, la du povoj ekscesas, kiel en [[Dictatus papae]] de [[Gregoro la 7-a]], en kiu estas asertate, ke pleneco de la povo (latine: ''plenitudo potestatis'') apartenas nur al la roma pontifiko. La konkordato de [[konkordato de Worms|Worms]] (1122) signas la finon de la cezaropapismo en Okcidento <ref>Jean Chélini, ''Histoire religieuse de l’Occident médiéval (Religia historio de la mezepoka Okcidento)'', Hachette, 1991, p. 291</ref>. Dum la 12-a jarcento la pleneco de la spirita povo teoriumas la principon de “la du ŝlosiloj”, laŭ kiu la eklezio ne povas toleri alian povon ol tiun spiritan, la papo retenas ambaŭ fontojn de juro kaj delegas la ŝlosilon de la tera povo al la princoj... La principo marŝiĝus al nova Teokratio. Sed la historio korektos la principojn... == Referencoj == {{Referencoj}} == Literaturo == '''Franclingva:''' * Jean Chélini, ''Histoire religieuse de l’Occident Médiéval'', Hachette, 199 * [[Yves Congar]], ''L'Église, De saint Augustin à l'époque moderne'', Paris, Cerf, 1997 * Gilbert Dagron, ''Empereur et prêtre, Étude sur le « césaropapisme » byzantin'', Gallimard * [http://www.mediterranee-antique.info/Diehl/HB_000.htm Charles Diehl, ''Histoire de l’Empire byzantin'', 1919] * Alain Ducellier, ''Les Byzantins, histoire et culture'', Seuil, 1988. * Encyclopaedia Universalis, article Césaropapisme * Francis Rapp, ''Le Saint-Empire romain germanique, d’Othon le Grand à Charles Quint'', Point Histoire, Seuil, 2003. '''Anglalingva:''' * [http://en.wikipedia.org/wiki/Caesaropapism] '''Itallingva:''' * Enciclopedia Cattolica. == Eksteraj ligiloj == * [http://www.balde.net/formations/droit.cours/droit-plan2001.html] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070807185633/http://www.balde.net/formations/droit.cours/droit-plan2001.html |date=2007-08-07 }} Kurso pri historio de juro [[Université Paris-Nanterre|Université Paris X - Nanterre]] * [http://mshm.univ-montp3.fr/article.php3?id_article=90] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070927210655/http://mshm.univ-montp3.fr/article.php3?id_article=90 |date=2007-09-27 }} Anne Fraïsse, Pouvoir de la religion et politique religieuse dans les premiers siècles du christianisme, l’exemple de deux empereurs : Constantin et Justinien (Povo de la religio kaj religia politiko dum la unuaj jarcentoj de kristanismo, sinteno de du imperiestroj: Konstanteno kaj Justiniano * En ligne, texte intégral de [http://bibliotheque.editionsducerf.fr/par%20page/1959/TM.htm# ''L'Église, De saint Augustin à l'époque moderne''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130510005248/http://bibliotheque.editionsducerf.fr/par%20page/1959/TM.htm |date=2013-05-10 }}, par Yves Congar, Paris, Cerf, 1997, 484 p. [[Kategorio:Bizanca imperio]] [[Kategorio:Malkunigo de eklezio kaj ŝtato]] [[Kategorio:Religio kaj politiko]] h2uj1y8nmuz87t55z8ou284905594cw 0 324631 9494558 9408092 2026-10-16T16:34:29Z CommonsDelinker 2357 Forigis la dosieron [[commons:File:MLS_crest_logo_RGB_-_FC_Dallas.svg|MLS_crest_logo_RGB_-_FC_Dallas.svg]] forigitan el la Komunejo de [[commons:User:The Squirrel Conspiracy|The Squirrel Conspiracy]]: [[:c:COM:DW|]] of copyrighted logo, per https://www.co 9494558 wikitext text/x-wiki {{Informkesto futbalteamo | nomo = FC Dallas | dosiero = | bilda grandeco = | bilda teksto = | plena nomo = Football Club Dallas | kromnomo = FCD | fondita = 1996 | stadiono = Toyota Field <br /> [[Frisco (Teksaso)|Frisco]], [[Teksaso]] | kapacito = 20.500 | prezidanto = Clark Hunt | trejnisto = Oscar Pareja | ligo = [[Granda Ligo Futbala]] | sezono = 2016 | pozicio = Okcidenta Konferenco: 1-a<br />Entute: 1-a<br />Finaloj: ~ | modelo de maldekstra brako1=_dallas20h|modelo de korpo1=_dallas20h|modelo de dekstra brako1=_dallas20h| maldekstra brako1=FF0000|korpo1=FF0000|dekstra brako1=FF0000|ŝorto1=000080|ŝtrumpoj1=FF0000| modelo de maldekstra brako2=_FCDALLAS_21a|modelo de korpo2=_FCDALLAS_21a|modelo de dekstra brako2=_FCDALLAS_21a| maldekstra brako2=B5D5FE|korpo2=B5D5FE|dekstra brako2=B5D5FE|ŝorto2=2A4177|ŝtrumpoj2=2A4177| }} '''FC Dallas''' estas [[futbalteamo|futbalklubo]] en [[Dallas (Teksaso)|Dallas]], [[Teksaso]], [[Usono]]. La teamo ludas en [[Granda Ligo Futbala]], la plejbona nivelo de [[futbalo]] en Usono kaj Kanado. La koloroj de la klubo estas ruĝa, blanka, kaj blua. [[dosiero:soccer ball.svg|12ra]] Kadre de la [[Futbala Mondpokalo 2026]] en junio kaj julio 2026 la kluba trejna centro cetere estas la gastiganta trejna bazo de la {{flago|Svedio}} [[sveda nacia teamo de futbalo]]. La teamanoj dormas kaj manĝas en apuda hotelo ''The Westin'' de la urbo [[Frisco (Teksaso)|Frisco]], [[Teksaso]]. == Eksteraj ligiloj == * [http://www.fcdallas.com/ oficiala retejo de la klubo (angla)] <br/> [[dosiero:HOF View.jpg|eta|300ra|maldekstra|{{centre|la arena stadiono ''{{#invoke:Wikidata|claim|P115|parameter=link}}''}}]] {{Projektoj}} {{bibliotekoj}} {{ĝermo|Teksaso}} [[Kategorio:Usonaj futbalteamoj]] [[Kategorio:Futbalteamoj fonditaj en 1996]] [[Kategorio:Teksaso]] 7w1o06ee1wtzdq7p2xwsg49rqrfy8r6 0 325845 9494560 9416526 2026-10-16T16:44:58Z CommonsDelinker 2357 Forigis la dosieron [[commons:File:MLS_crest_logo_RGB_-_Philadelphia_Union_2018.svg|MLS_crest_logo_RGB_-_Philadelphia_Union_2018.svg]] forigitan el la Komunejo de [[commons:User:The Squirrel Conspiracy|The Squirrel Conspiracy]]: [[:c:COM:DW|]] of copyrigh 9494560 wikitext text/x-wiki {{Informkesto futbalteamo | nomo = Philadelphia Union | dosiero = | plena nomo = Philadelphia Union | kromnomo = ''The Union'' (La unio) <br />''The Zolos'' | fondita = 2008 | stadiono = ''Subaru Park'' <br /> [[Chester (Pensilvanio)|Chester]], [[Pensilvanio]] | kapacito = 18.500 | prezidanto = Keystone Sports & Entertainment, LLC | trejnisto = {{#invoke:Wikidata|claim|P286}} | ligo = [[Granda Ligo Futbala]] | sezono = 2023 | pozicio = Orienta Konferenco: 4-a<br />Entute: 5-a<br />Finaloj: en progreso <!-- la sekvaj sportaj vestaĵoj por matĉoj hejme (1) kaj aliloke (2) estu la nun oficialaj: eventuale indas ŝanĝi tion nur akorde al la angla teksto --> | modelo de maldekstra brako1=_UNION_12h|modelo de korpo1=_UNION_12h|modelo de dekstra brako1=_UNION_12h| maldekstra brako1=FFFFFF|korpo1=FFFFFF|dekstra brako1=FFFFFF|ŝorto1=000030|ŝtrumpoj1=000030| modelo de maldekstra brako2=_UNION_12a|modelo de korpo2=_UNION_12a|modelo de dekstra brako2=_UNION_12a| maldekstra brako2=FFFFFF|korpo2=FFFFFF|dekstra brako2=FFFFFF|ŝorto2=4C92DC|ŝtrumpoj2=4C92DC| }} '''Philadelphia Union''' estas usona profesia [[futbalteamo|futbalklubo]] en [[Filadelfio (Pensilvanio)|Filadelfio]], [[Pensilvanio]]. La unua vira teamo ludas en la [[Granda Ligo Futbala]] en la Orienta Konferenco. La teamo faras siajn publikajn [[matĉo]]jn en la [[stadiono]] ''Subaru Park'' en [[Chester (Pensilvanio)|Chester]], [[Pensilvanio]]. [[dosiero:soccer ball.svg|12ra]] Kadre de la [[Futbala Mondpokalo 2026]] en junio kaj julio 2026 la stadiono en [[Chester (Pensilvanio)|Chester]] cetere estas la gastiganta trejna bazo de la {{flago|Ebur-Bordo}} [[eburborda nacia teamo de futbalo]]. La teamanoj dormas kaj manĝas en hotelo de la relative proksima urbo [[Wilmington (Delavaro)|Wilmington]] en [[Delavaro]]. == Eksteraj ligiloj == * {{Oficiala retejo}} ({{en}}) [[Dosiero: PPL Park Interior from the River End 2010.10.02 (cropped).jpg|eta|maldekstra|290ra|{{centre|la kluba stadiono ''Subaru Park'' en [[Chester (Pensilvanio)|Chester]], [[Pensilvanio]]}}]] {{Projektoj}} {{-l}} {{ĝermo|futbalo}} [[Kategorio:Usonaj futbalteamoj]] [[Kategorio:Filadelfio (Pensilvanio)]] [[Kategorio:Futbalteamoj fonditaj en 2008]] noznpt2ftqridvoouzywu960sfttlc1 0 331465 9494483 8583731 2026-10-16T14:25:06Z DidCORN 34571 Nova bildo 9494483 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} [[Dosiero:Zenobe Gramme dsc03852.jpg|eta|dekstra|Zénobe Gramme, Skulptaĵo de Mathurin Moreau por la franca "[[Musée des Arts et Métiers"]].]] [[Dosiero:TMW_4988_Gleichstrommaschine_von_Gramme.jpg|eta|maldekstre|La maŝino de Gramme estis ekspoziciita ĉe la Viena Monda Ekspozicio de 1873 fare de la "Société des machines magnéto-électriques Gramme". Hermann Krupp aĉetis ĝin por sia fabriko de metalvaroj, kie ĝi, de 1874 ĝis 1895, provizis elektran energion por arĝent-[[galvanizado]]. La dinamo havas ok magnetajn polusojn kaj du ringformajn induktilajn volvaĵojn. La rotoro entenas du apartajn cirkvitojn.]] [[Dosiero:Pacinotti-Grammescher Ring.png|eta|250ra|dekstra|Ringo de Pacinotti-Gramme: kontinua kureto iter B<sub>+<sub> kaj B<sub>-<sub>. ]] '''Zénobe Théophile GRAMME''' ([[Jehay]]-[[Bodegnée]], [[4-a de aprilo]] [[1826]] - [[Bois-Colombes]], [[20-a de januaro]] [[1901]]) estis [[Belgio|belga]] [[Elektro|elektra]] [[inĝeniero]]. Li edukiĝis kiewl [[metilernanto]] en [[Hannut]] en [[1848]] kaj poste kiel [[ĉarpentisto]] en [[Lieĝo]]. En [[1856]] li translokiĝis al [[Parizo]], kie li laboris por [[Heinrich Ruhmkorff]], produktanto de elektromagnetaj aparatoj. Li plukonstruis la maŝinon de [[Hippolyte Pixii]]. En [[1869]] li inventis [[dinamo]]n, kiu estis kapabla generi multe pli altan tension ol la ĝis tiam konataj dinamoj. Por produktigi sian aparaton, li fondis kune kun la franca inĝeniero [[Hippolyte Fontaine]] la kompanion [[La Société des Machines magnéto-électriques Gramme]] en [[1871]]. Tiu ĉi fabriko specialiĝis en dinamoj kaj elektraj generatoroj. La estonteco de la dinamo fariĝis promesplena pro la malkovro de la transportebleco de elektro fare de Fontaine. Li malkovris hazarde dum la monda ekspozicio en Vieno en [[1873]] ke eblis transporti elektron plurajn kilometrojn. Ĝis tiam la generatoro staris tie kie oni bezonis la elektron. Post la malkovro eblis distance, en centra loko, meti la generatoron. Gramme mortis en la [[Francio|franca]] [[Bois-Colombes]]. Lia korpo estas enterigita en la tombejo "Cimetière du Père-Lachaise" en Parizo. == Vidu ankaŭ == * [[2666 Gramme]] == Eksteraj ligiloj == * [http://www.uibk.ac.at/c/c7/c704/museum/de/details/mag/gramme.html Gramme-motoro] * [http://chem.ch.huji.ac.il/~eugeniik/history/gramme.html Zénobe Theophile Gramme] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20050306094542/http://chem.ch.huji.ac.il/~eugeniik/history/gramme.html |date=2005-03-06 }} {{Commons|Zénobe Gramme}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Gramme, Zenobe}} [[Kategorio:Belgaj sciencistoj]] [[Kategorio:Belgaj inĝenieroj]] [[Kategorio:Belgaj inventistoj]] [[Kategorio:Belgaj fizikistoj]] 3eeozjdfpwz4juhn5k72mjkya2gd3u4 9494484 9494483 2026-10-16T14:27:08Z DidCORN 34571 9494484 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} [[Dosiero:Zenobe Gramme dsc03852.jpg|eta|dekstra|Zénobe Gramme, Skulptaĵo de Mathurin Moreau por la franca ''[[Musée des Arts et Métiers]]''.]] [[Dosiero:TMW_4988_Gleichstrommaschine_von_Gramme.jpg|eta|maldekstre|La maŝino de Gramme estis ekspoziciita ĉe la Viena Monda Ekspozicio de 1873 fare de la "Société des machines magnéto-électriques Gramme". Hermann Krupp aĉetis ĝin por sia fabriko de metalvaroj, kie ĝi, de 1874 ĝis 1895, provizis elektran energion por arĝent-[[galvanizado]]. La dinamo havas ok magnetajn polusojn kaj du ringformajn induktilajn volvaĵojn. La rotoro entenas du apartajn cirkvitojn.]] [[Dosiero:Pacinotti-Grammescher Ring.png|eta|250ra|dekstra|Ringo de Pacinotti-Gramme: kontinua kureto iter B<sub>+<sub> kaj B<sub>-<sub>. ]] '''Zénobe Théophile GRAMME''' ([[Jehay]]-[[Bodegnée]], [[4-a de aprilo]] [[1826]] - [[Bois-Colombes]], [[20-a de januaro]] [[1901]]) estis [[Belgio|belga]] [[Elektro|elektra]] [[inĝeniero]]. Li edukiĝis kiewl [[metilernanto]] en [[Hannut]] en [[1848]] kaj poste kiel [[ĉarpentisto]] en [[Lieĝo]]. En [[1856]] li translokiĝis al [[Parizo]], kie li laboris por [[Heinrich Ruhmkorff]], produktanto de elektromagnetaj aparatoj. Li plukonstruis la maŝinon de [[Hippolyte Pixii]]. En [[1869]] li inventis [[dinamo]]n, kiu estis kapabla generi multe pli altan tension ol la ĝis tiam konataj dinamoj. Por produktigi sian aparaton, li fondis kune kun la franca inĝeniero [[Hippolyte Fontaine]] la kompanion [[La Société des Machines magnéto-électriques Gramme]] en [[1871]]. Tiu ĉi fabriko specialiĝis en dinamoj kaj elektraj generatoroj. La estonteco de la dinamo fariĝis promesplena pro la malkovro de la transportebleco de elektro fare de Fontaine. Li malkovris hazarde dum la monda ekspozicio en Vieno en [[1873]] ke eblis transporti elektron plurajn kilometrojn. Ĝis tiam la generatoro staris tie kie oni bezonis la elektron. Post la malkovro eblis distance, en centra loko, meti la generatoron. Gramme mortis en la [[Francio|franca]] [[Bois-Colombes]]. Lia korpo estas enterigita en la tombejo "Cimetière du Père-Lachaise" en Parizo. == Vidu ankaŭ == * [[2666 Gramme]] == Eksteraj ligiloj == * [http://www.uibk.ac.at/c/c7/c704/museum/de/details/mag/gramme.html Gramme-motoro] * [http://chem.ch.huji.ac.il/~eugeniik/history/gramme.html Zénobe Theophile Gramme] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20050306094542/http://chem.ch.huji.ac.il/~eugeniik/history/gramme.html |date=2005-03-06 }} {{Commons|Zénobe Gramme}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Gramme, Zenobe}} [[Kategorio:Belgaj sciencistoj]] [[Kategorio:Belgaj inĝenieroj]] [[Kategorio:Belgaj inventistoj]] [[Kategorio:Belgaj fizikistoj]] po1v14qeuswdes09aeoeg0r7rj8zfzw 0 331496 9494575 8810537 2026-10-16T19:00:53Z Rue323 229166 9494575 wikitext text/x-wiki {{Kunigu|Dibrivka}} {{Apartigila paĝo|Dubrivka}} {{Informkesto ukraina municipo |nomo=Dubrivka |dosiero=Map of Ukraine political simple Oblast Transkarpatien.png |priskribo=Transkarpata provinco en Ukrainio |dosiero2= |priskribo2=Distrikto de Ĥust en Transkarpatio |mapo= {{Situo sur mapo |Transkarpatio |Floso=center |Titolo=Situo de Dubrivka en mapo de Transkarpatio |Teksto=Dubrivka |Lat-g=48|Lat-m=18|Lat-s=23|Lat-dir=N |Lon-g=23|Lon-m=05|Lon-s=00|Lon-dir=E |Larĝo=300 | Fono = #FFFFDD | Teksto-loko = right | montrukoordinatojn = ne }} |ukraina provinco=Transkarpatio |ukraina nomo=Дубрівка |rutena nomo= |rusa nomo=Дубровка [dubrovka] |slovaka nomo=Doubravka nad Boržavou, Dubrovka |germana nomo= |hungara nomo=Cserhalom [ĉerhalom] |areo=2 |alto super marnivelo=147 |loĝantaro=1130 |poŝtkodo=90133 |telefonprefikso=+380 3144 |aŭtokodo=AO |horzono=[[UTC]]+2, [[somero|somere]] UTC+3 }} '''Dubrivka ('''{{Lang-rue|Дубрӱвка}}) estas ne memstara [[vilaĝo]] en [[Ukrainio]], en [[Transkarpata provinco]], en [[distrikto]] de [[Irŝava]], en [[municipo]] de [[Mala Roztoka]]. {{Koordinatoj gms|48|18|23|N|23|5|0|E|scale:100000}} == Situo == Dubrivka situas laŭ flanko [[vojo]]j, ĉefvojo kaj fervoja linio preteriras. == Historio == La vilaĝo fondiĝis en [[1447]]. Ĝis [[Traktato de Trianon]] Cserhalom apartenis al [[Hungara reĝlando]], poste al [[Ĉeĥoslovakio]]. En [[1939]] la plej orienta regiono de disfalanta Ĉeĥoslovakio deklaris malgrandan sendependan [[respubliko]]n [[Karpata Ukrainio]]. Iom poste Hungario okupis la respublikon kaj tuj aranĝis [[aŭtonomio]]n, kies apartaĵo estis Dubrivka. Ekde [[1945]] Dubrivka apartenis al [[Sovetunio]], fine ekde [[1991]] al [[Ukrainio]]. == Vidindaĵoj == == Fontoj == * ukraina paĝo * Wikimapia {{Projektoj}} [[Kategorio:Vilaĝoj de Transkarpatio]] 40jbhhnd2pvbylg52qb0qplpmy0xl7o 0 337401 9494574 9282454 2026-10-16T18:57:27Z Amherst99 21806 /* */ 9494574 wikitext text/x-wiki {{Informkesto libro}}'''''La bohème''''' estas [[opero]] komponita de [[Giacomo Puccini]]. Ĝi reflektas liajn travivaĵojn dum la jaroj kiel studento de la [[konservatorio]] de [[Milano]], kie li kundividis dormoĉambon kun [[Pietro Mascagni]].[[Dosiero:La boheme en el colon.jpg|dekstra|eta|250px|Sceno de la dua akto de "La Bohème" en la [[Teatro Colón]] de [[Bonaero]], [[Argentino]], komence de la [[1970-aj jaroj]].]]La libreto baziĝas sur la laŭmenda romano, ''[[Scenoj de bohemia vivo]]'' de [[Henri Murger]], publikigita en la [[gazeto]] ''La Korsario'' laŭlonge de kvin jaroj (1845 - 1849). La respondeculoj por simpligi kaj unuigi la malsamajn epizodojn de la romano por tiel krei la [[libreto]]n estis [[Luigi Illica]] kaj [[Giuseppe Giacosa]]. La debuto de ''La Bohème'' okazis en la Reĝa Teatro de [[Torino]] la [[1-an de februaro]] [[1896]]. La rolo de Mimi estis kantita de la [[soprano]] Cesira Ferrani, kaj la [[tenoro]] [[Evan Gorga]] rolludis Rodolfon. La orkestro ludis sub gvido de [[Arturo Toscanini]]. La verko ricevis malvarman akcepton, kaj de la publiko kaj de la kritiko. {{Projektoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Boheme}} [[Kategorio:Itallingvaj operoj]] [[Kategorio:Verkoj de 1896]] 7pmt1zdo3searonlshwrup8a8hlne6l 0 359771 9494547 8055481 2026-10-16T16:11:46Z Sj1mor 12103 9494547 wikitext text/x-wiki {{Informkesto rivero |NOM = Cuisance |foto = Arbois Cuisance River.jpg |foto-priskribo = Cuisance en [[Arbois]] |situo = [[Franĉ-Konteo]], [[Francio]] |longeco = 32.2 |fonto = [[Les Planches-près-Arbois]] |fonto-loko = [[Jura]] ([[Franĉ-Konteo]]) |fonto-alteco = 250 |fonto-koordinatoj = |enfluejo = [[Loue]] |enfluejo-loko = |enfluejo-alteco = 202 |enfluejo-koordinatoj = |meznombra-trafluo = 5.08 |akvokolekta areo = 168 |altecodiferenco = 48 |landoj = {{FRA}} |urboj survojaj = [[Les Planches-près-Arbois]], [[Mesnay]], [[Arbois]], [[Vadans (Jura)]], [[Mathenay]], [[Ferté]], [[Vaudrey]], [[Bans]], [[Souvans]] |dekstraj alfluoj = |maldekstraj alfluoj = |rimarkoj = |foto1 = |foto1-priskribo = |foto2 = |foto2-priskribo = |foto3 = |foto3-priskribo = }} '''Cuisance''' estas rivero de [[Francio]], en regiono [[Franĉ-Konteo]], kiu fontas en [[Ĵuraso (montaro)|Ĵuraso]] je la alteco de 250 metroj super la marnivelo el la [[Groto de Les Planches-près-Arbois]] ĉe la komunumo de [[Les Planches-près-Arbois]] en la franca Ĵuraso (departemento [[Jura]]). == Rivernomo == La nomo "Cuisance" devenas eble de la vorto "cos", kiu signifas "glatigita ŝtono". == Fluvojo == === Fonto === La rivero Cuisance fontas ĉe [[Les Planches-près-Arbois]], kie estas la du fontoj de tiu rivero. Unu el la fontoj elfluas de la galerioj de la [[Groto de Les Planches-près-Arbois]] ; la dua fonto devenas de akvo-falo el [[travertino]]. === Komunumoj trafluataj de la rivero === [[Les Planches-près-Arbois]] (fonto), [[Mesnay]], [[Arbois]], [[Vadans (Jura)]], [[Mathenay]] [[La Ferté]], [[Vaudrey]], [[Bans]], [[Souvans]] (alfluejo al Loue) == Akvoscienco (hidrologio) == La flukvanto de la rivero Cuisance estis observata dum 15-jara periodo (1969–1983) en [[Bans]], vilaĝo de departemento Jura (Francio) situanta tute proksime de la kunfluejo kun rivero [[Loue]]. Tie, en Bans, la kolektoareo mezuras 168 kilometrojn alt du, t.e. preskaŭ la tuta kolektareo de tiu rivero. La mezaflukvanto kalkulita dum pluraj jaroj de la rivero, en Bans estas po 5,08 kubometroj sekunde. Cuisance fluktuas laŭ la sezonoj. La fluktuadoj de tiu rivero montras ampleksajn fluŝanĝojn: kubometre la flugkvanto iĝas de 5,91 ĝis 9,05 kubometroj de novembro ĝis aprilo kaj la plej altaj niveloj okazas en januaro kaj marto. Ekde aprilo la flukvanto malaltiĝas iom post iom ĝis la plej malaltaj niveloj somere. Tiuj malaltaj niveloj okazas inter julio kaj septembro; la meza monata flukvanto atingas 1,36 m³ en aŭgusto (po 1360 litrojn sekunde). Tamen , la [[VCN3]] povas atingi 0,200 m³ dum la seka kvinjaroperiodo t.e. 200 litrojn en sekundo. Tiam iĝas malfacila situacio pro manko de akvo. Aliflanke la riveraltiĝoj povas esti tre altaj pro mallarĝeco de ĝia kolektoareo. La momenta maksimuma flukvanto registrita la 7-an de aprilo [[1983]] estis po 41,6 m³/s. En la kolektoareo de la Cuisance la akvoalteco jare fluanta estas 958&nbsp;mm, kio estas ege multe pli (trioble) ol la meza kvanto en Francio. Ĝi estas eĉ multe pli alta ol en la kolektoareo de la rivero [[Saône]] (501&nbsp;mm en [[Liono]], Lyon en la franca). == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} en la franca lingvo * [http://sandre.eaufrance.fr/app/chainage/ Site du SANDRE] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110831082400/http://sandre.eaufrance.fr/app/chainage/ |date=2011-08-31 }} * [http://www.hydro.eaufrance.fr/selection.php Banque Hydro - Station U2655010 - La Cuisance à Bans (Synthèse)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150219053605/http://www.hydro.eaufrance.fr/selection.php |date=2015-02-19 }} (station hors-service actuellement) == Fontoj de la informoj == * Pri deveno de la rivernomo vidu la retejon en la franca lingvo pri loknomoj: http://crehangec.free.fr/intro.htm {{Portalo|akvo}} [[Kategorio:Riveroj en Francio]] [[Kategorio:Rodano]] [[Kategorio:Riveroj de Ĵuraso]] sl6ebvpagi67azm20qmpm78ssvr6trr 4 366080 9494609 9493739 2026-10-17T00:41:04Z Kani 670 /* Andor Dunszt */ nova sekcio 9494609 wikitext text/x-wiki {{/Enkonduko}} <div class="center">Ĉiuj subpaĝoj: [[Specialaĵo:Indekso_de_prefiksoj/Vikipedio:Forigendaj_artikoloj/]]</div> == Ne plu aktivaj == Ne plu aktivajn erojn movu al [[/Arkivo]], vidu la suprajn kestojn "Malnovaj diskutoj". == Vikipedio:Ŝablonoj/Specialaj ŝablonoj - 2026 04 26 == {{Propono de forigo |artikolo = Vikipedio:Ŝablonoj/Specialaj ŝablonoj |kialo = ne ĝisdatigita ekde jaro 2013, redunda, estas tro multaj listoj kun specialaj kaj malspecialaj ŝablonoj, kaj la plejmultaj ŝablonoj tamen nenie estas listigitaj |subskribo = {{por}} [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:13, 22 mar. 2025 (UTC) |tempo = 2025-04-24 |forigita = jes |kialo de rezulto = vidu sube: per tri poraj voĉoj, kaj du pasivaj subtenoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:24, 26 apr. 2026 (UTC) }} :Do, listigo de la ŝablonoj estus jes bonvena, se ĝi estas bone ordigita kaj didaktike donas bonan superrigardon. Tamen mi ne scias ĉu tio eble estas teoria penso: mi ekde 2007 lernis pri multaj ŝablonoj kiam mi vidis unu en teksto kaj tiam iris al la ŝablono mem por pli detale rigardi ĝin - en la dokumentado kutime estis ĉiuj respondoj al miaj demandoj, kaj se ne, mi demandis diskutpaĝe kaj iu spertulo tiam ampleksigis la dokumentadon. Tiun ĉi subpaĝon mi neniam vidis ekde miaj komencaj tagoj, fakte ankaŭ la bazan paĝon Vikipedio:Ŝablonoj mi neniam rigardis. Se ĉiuj tiel faras, tiam oni povas ŝpari al si investi multajn horojn en pli pedagogia gvidlibro pri ŝablonoj ĝenerale... Sed mi ne scias, ankaŭ la alilingvajn paĝojn mi neniam legis, kaj ne povas kompari, pro sama motivo, ke mi ne aparte volis lerni pri ŝablonoj ĝenerale, sed mi lernis en praktiko, vidante iujn ŝablonojn en uzo. Do mi singarde estus por pridubo, ĉu vere indas investi aldonan tempon en pli pedagogia prezento aŭ oni nur havu minimuman paĝon. Ĉiukaze la grandaj lingvobranĉoj ŝajne sukcesas sen aldonaj subpaĝoj - kial ne ankaŭ ni sukcesus? [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 21:10, 22 mar. 2025 (UTC) : {{kom}} Mi ne principe kontraŭas ekziston de tiaspecaj paĝoj se ili estas utile formigitaj. Sed la supre menciita paĝo estas kaosa kaj "specialaj kaj malspecialaj ŝablonoj" estas sensenca klasigado. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:57, 22 mar. 2025 (UTC) ::Mi konsentas pri la duba kritiko. Sed en la ŝablono ankoraŭ ne estas noto ke ĝia ebla forigo diskutatas, kaj mi forte dubas ĉu iu atentigis la precipan verkinton {{re|Tlustulimu}} neniu ajn, ankaŭ burokrato ne, havas la sanktan devon ĉiujn du tagojn kontroli tiun ĉi paĝon. Tial mi proponas kalkuli la semajnon ekde nun, krom se la verkinto Tlustulimu signalas ke li konsentas pri forigo kaj ne bezonas plian tempon por pripenso. Ĉiukaze unu semajno rapidege pasas. Do ĝis 06 apr. 19:13 UTC. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:13, 31 mar. 2025 (UTC) : Mi havas la malagrablan situacion ke Tlustulimu post la 27-a de marto 2025 nur faris du miniaturajn redaktetojn. Principe li tamen devintus vidi per sonorila signo mian noton {{re|Tlustulimu}} de la 31-a de marto. Sed evidente li iel estas en paska feriado, aŭ ekstreme okupita ekster vikipedio, momente. Tial mi, vole-nevole, proponas aldoni ankoraŭ 10 tagojn, ĉar se li eventuale ferias ĝis la feriotago paska lundo, la 21-a de aprilo, kaj reestas la 22-an, tiam ĉiukkaze li bezonos iom da tempo por pripenso kiel li traktos la kritikon pri la listo de 2013, pri kiu evidente ankaŭ li mem ne atentis dum la lastaj 12 jaroj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:55, 14 apr. 2025 (UTC) ::{{re|Tlustulimu|Taylor 49|Aidas|Kani|RG72}} Nun pasis pliaj dek monatoj da atendado, kaj ŝajne Tlustulimu ne havas la energion por okupiĝi pri la temo. Do mi revenus al la origina propono de Taylor, kiu kiel unua dekomence pledis pri forigo, kaj nun ankaŭ aldonas mian signon {{por}} forigo. Tio ne kaŭzos grandan vakuon. Ĉu iu el vi ankoraŭ havas ion por aldoni? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:57, 5 mar. 2026 (UTC) :::Mi ne reagis ĉar mi tute ne kompetentas pri ŝablonoj. Mi tute akceptas kolektivan decidon. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:47, 5 mar. 2026 (UTC) :::Mi tute malspertas rilate la ŝablonojn. Se tiu ĉi paĝo ne estas utila kaj uzata, do oni foiru ĝin. Se iu ĝin uzas aŭ ĝi estas utila, do oni lasu kaj plibonigu ĝin. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 06:39, 6 mar. 2026 (UTC) :::: {{kom}} Mi fakte lastatempe plurfoje prilaboris la malidan paĝon [[Vikipedio:Ŝablonoj]] kaj pluraj subpaĝoj de ĝi. Sed "/Specialaj ŝablonoj" estas plene redunda. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:18, 6 mar. 2026 (UTC) :::::Al mi ŝajnas pravigeble ĝisi de la ŝablono. Tial {{por}} [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:29, 8 mar. 2026 (UTC) :::::Ĉi-teme fluas la monatoj kaj ankaŭ mi hezitemas forpreni ŝajne nebezonatan subŝablonon se mi ne certe scias kio okazos poste. Tamen mi nur prenas mian kuraĝon kaj forigas ĝin. Se io estos misa poste, oni ĉiukaze povas malfari la forigon. Sed iom groteskas ne povi fini temon dum pli ol 13 monatoj. Do {{farite}}, subŝablono "/Specialaj ŝablonoj" estas for. Se iu havas problemon pri tio, kontaktu min, aŭ se mi neatendite havas trafikakcidenton, alian aktivan administranton, ekz. Kani, por restarigi la subŝablonon post meto de konvinkaj argumentoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:23, 26 apr. 2026 (UTC) ==[[Bilda sensilo]] 2025 3 5 == La paĝo estas alidirektilo al [[Rastrumero]]. Tamen "bilda sensilo" nek estas sinonimo nek eĉ teorie subkoncepto de "rastrumero", kaj la ĝermo [[Rastrumero]] neniel helpas leganton lerni pri bildaj sensiloj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 18:31, 28 jan. 2026 (UTC) : {{kontraŭ}} forigo post alidirekto al [[Ŝargkuplita aparato]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 17:40, 29 jan. 2026 (UTC) :Bone, do, mi povas ŝanĝi mian proponon al {{sindeteno}}. Kvankam la nuna celo ankoraŭ povus misgvidi, ĉar ne ĉiuj bildaj sensiloj estas ŝarĝokuplitaj aparatoj, ĝi estas ege pli taŭga ol antaŭe. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 18:09, 29 jan. 2026 (UTC) :{{sindeteno}} Ĝenerale mi estas forte por vikipediaj alidirektiloj, kiuj simple direktigas legantojn al ĝusta celo. Sed la alidirektilo "[[bilda sensilo]]" ĝis nun nur uziĝis en la paĝo [[Bilda distingokapablo]], nun tute ne plu uziĝas, kaj mi demandas min ĉu iu iam per la serĉaj vortoj "bilda sensilo" serĉos en la esperanta vikipedio. Do, alivorte: ĉu iu ajn iam rimarkos ĉu alidirektilo ekzistas aŭ ne ekzistas. Se neniu bezonas ĝin, ni ne bezonas ĝin. Kion la koncepto [[Bilda sensilo]] cetere signifus en vikidatumoj, do en aliaj lingvoj?? Se ne forigi la alidirektilon, sencus klarigi la koncepton (aŭ preskaŭ-sinonimon) "Bilda sensilo" en duonfrazo de la paĝo [[Ŝargkuplita aparato]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:17, 29 jan. 2026 (UTC) ::{{re|Taylor 49|Arbarulo}} Ĉu vi havas respondon al la supra demando? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:05, 31 jan. 2026 (UTC) :::{{re|ThomasPusch}} Bilda sensilo tute laŭvorte estas aparato, kiu sensas lumon kaj faras el ĝi bildon. Laŭ alilingvaj artikoloj, ekzemple france [[:fr:Capteur photographique]], ŝarĝokuplita aparato estas unu grava speco kaj la alia estas komplementa metaloksida duonkonduktilo (''[[:en:complementary metal oxide semiconductor]]''). --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 01:52, 31 jan. 2026 (UTC) :::: Ah, nun ĉio klaras. Mi dirus ke plej bonas kaj plej helpas tuj enmeti tiun bazan informon en duan frazon de la teksto [[ŝargkuplita aparato]], plej bone per kodoj de vikidatumoj, kun escepta uzo de grasaj literoj, se oni tradukas al unu nacia lingvo, oni ĉiam elstarigas tiun "ŝajne aparte internacian" lingvon kaj malelstarigas la aliajn. Do tute banale :::: {{citaĵo|Ŝargkuplita aparato estas unu grava speco de '''bilda sensilo''' (kodo en [[vikidatumaro]] [[d:Q209121|Q209121]]), la alia estas '''komplementa maloketsida duonkonduktilo''' (kodo en [[vikidatumaro]] [[d:Q173431|Q173431]]); ambaŭ estas [[duonkonduktaĵa aparato|duonkonduktaĵaj aparatoj]].}} :::: Kaj pripenseblas (mi persone subtenus, kvankam en du kazoj temus pri gvido de mistajpaĵo al ĝusta vorto) ĉu ankaŭ konsideri alidirektilojn de la ĝusta variaĵo [[ŝargokuplita aparato]] kun plia meza vokalo kaj de la eraraj variaĵoj [[ŝarĝkuplita aparato]] kaj [[ŝarĝokuplita aparato]] kun "ĝ" anstataŭ "g" al la teksto [[ŝargkuplita aparato]], ĉar tiu mistajpo ĵus eĉ okazis al vi kaj certe ankaŭ okazos al aliaj. Ĉu ĉiu konsentas pri tiuj tri aldonaj alidirektiloj? Ĉiukaze ĉio estas iusence nur provizoraj solvoj - ankaŭ la alidirektilo de [[bilda sensilo]] al [[ŝargkuplita aparato]], sed lamentado pri mankoj de veraj kompletaj esperantaj tekstoj ne estas solvo, dum klara klarigo estas helpo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 07:54, 31 jan. 2026 (UTC) ::::: {{farite}} Plene riparite. Tamen mi apenaŭ subtenas alidirektilojn por eraraj variaĵoj. La kodo "Q209121" estas malĝusa por la celata bildsensilo. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 18:38, 1 feb. 2026 (UTC) ::::::Dankon ThomasPusch pri la korekto! Ĉi-kaze temas pli ĝuste pri mislego ol mistajpo. Principe mi ne multe ŝatas alidirektilojn por misliterumoj - tamen, se ni havos ilin, ĉi tiu estus relative taŭga okazo. Do mi nek poras nek kontraŭas tion. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 04:21, 2 feb. 2026 (UTC) ::::::: Principe ankaŭ mi ne multe ŝatas alidirektilojn por misliterumoj - tamen, ĉi tie estas tiom nematura temaro, kaj la termino [[ŝargkuplita aparato]] estas tiom ekzotikega (almenaŭ mi neniam vidis ĝin en la esperantlingva literaturo kaj gazetaro, kaj mi preskaŭ garantias ke ĝi neniam menciiĝis ie tie), ke la facile pardonebla mistajpo skribi la adjektivon "ŝargkuplita" kun silabo "ŝarĝ" permesas klarigan alidirektilon. {{re|Taylor 49}} Vi en unu frazo notas "plene riparite" kaj en alia tamen avertas "La kodo "Q209121" estas malĝus[t]a por la celata bildsensilo". Ĉu vi havas pli bonan ideon por vikidatuma kodo aŭ entute havas proponon kiel solvi la dilemon? Klaras ke ĉiuj konsentas ke "ĉio estas iusence nur provizoraj solvoj", sed jes bonas se tiuj "provizoraj solvoj" estu laŭeble ne malĝustaj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:30, 6 feb. 2026 (UTC) :::::::: Mi jam riparis tion en la artikolo: [[d:Q210745|Q210745 "active pixel sensor"]]. Mi ankaŭ kreis alidirektilon [[CCD-bildosensilo]] [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 01:44, 8 feb. 2026 (UTC) :::::::::Do eblas konsideri la temon kontentige finita. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:42, 5 mar. 2026 (UTC) == [[Joel Filsaime]] - 2026 3 1 == {{Propono de forigo |artikolo = Joel Filsaime |kialo = Neesperantisto markigis tiun paĝon kiel spamaĵo, vikidatuma ero pri la temo tute ne estas sed en [[d:Q58221895]] estas informoj pri la ŝtrumpopupa agado de iuj penoj puŝi la temon en vikipedion, teksto nun nur estas en la esperanta branĉo, supezeblas ke alilingvaj tekstoj jam estis forigitaj, sed tio rekte ne kontroleblas. Ĉiukaze la esperanta ek-teksteto estas [[vikipedio|orfo]], aldone estas mizera unufraza artikola ĝermeto, kaj krome dubindas la menciindeco de la homo, se neniu esperantista uzanto konas lin kaj en la angla kaj ĉiuj aliaj branĉoj de vikipedio estas neniu informo pri li. Ah, kaj la indikita ekstera ligilo fine de la paĝo ankaŭ estas morta ligilo. Sola referenco ankaŭ ne funkcias, kaj tial entute sola provo pri ekzisto de tiu kantisto estas [[IMDb]], filma datumbazo, kiu tamen nur indikas lian naskiĝdaton kaj ke li neniam faris filmon. Tio estas mizere malmulte por konvinki pri lia tutmonda menciindeco. |subskribo = [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:40, 6 feb. 2026 (UTC) |tempo = vendredo 13 februaro 2026 11:56 |forigita = jes |kialo de rezulto = du poraj, neniu kontraŭ.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 11:56, 1 mar. 2026 (UTC) }} {{por}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:41, 6 feb. 2026 (UTC) :{{por}} - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 14:30, 6 feb. 2026 (UTC) == SoftProgrAmaro == {{Propono de forigo |artikolo = Ŝablono:Informkesto programaro/testoj |artikolo2 = Ŝablono:Informkesto programaro/provejo |artikolo3 = Ŝablono:Infobox Software |kialo = forgesitaĵo, "testoj" kaj "provejo" neuzataj, "Software" nur post forŝalto <big>ĝisnune NE okazis</big> |subskribo = [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 16:23, 10 feb. 2026 (UTC) |tempo = 2026-02-17 |forigita = <!-- jes ne atendante --> |kialo de rezulto = <!-- kialo kaj/aŭ subskribo --> }} :{{Por}} sed 8 uzoj de "Infobox Software" ankoraŭ devos permane anstataŭiĝi, aŭ per la roboto de Taylor, ĉar vere tio ankoraŭ ne okazis. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:38, 5 mar. 2026 (UTC) :{{Por}} mi anstataŭigis {{ŝ|Infobox Software}} --> {{ŝ|Informkesto programo}} sed ŝajnas ke nia ŝablono bezonas prilaboradon ĉar kelkaj parametroj ne bone funkcias. --[[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]^{[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]} 22:49, 19 apr. 2026 (UTC) == [[Natalia Bryant]] == {{Propono de forigo |artikolo = Natalia Bryant |kialo = Ne estas mi kiu petas forigon, sed intervikia patrolanto -- iu neesperantisto aldonis la "internacian" argumenton "crosswiki spam", kaj fakte proponis tujforigon, sen iu diskuto |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 21:27, 23 feb. 2026 (UTC) -- [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:29, 4 mar. 2026 (UTC) |tempo = lundo 2 marto 2026 21:16 |forigita = <!-- jes ne atendante --> |kialo de rezulto = <!-- kialo kaj/aŭ subskribo --> }} :{{kom}} Mi mem dubas pri enciklopedieco. Ankaŭ ĉu la patro aldonas menciecon. En la artikolo estas kelkaj fuŝaĵoj, sed korekteblaj.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 21:27, 23 feb. 2026 (UTC) :: {{por}} forigo. [https://www.wikidata.org/w/index.php?title=Q83827832&action=history Q83827832] kreinto globale forbarita pro interalie gantopupumado. Fontoj estas multaj, tamen la artikolo ŝajnas esti memreklamo. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 22:18, 23 feb. 2026 (UTC) ::: {{kom}} Efektive en vikidatumaro videblas pluraj diverslingvaj paĝoj kreitaj kaj baldaŭ forigitaj pro forta premo de ne-lingvaj ĉasantoj pri vikipedia misuzado. Sed la nederlanda vikipedio en sia eksterprojekte puŝita diskuto pri ebla forigo forte protestas pri forigo nur pro argumento "crosswiki spam", kaj eble estas verkita pli profesinivele ol la esperantlingva teksto, kiu stile ne jam estas tre polurita. Kaj mi eĉ ne jam havas personan opinion, ĉu mi opinias la manekenon menciinda en la esperantlingva vikipedio. Ankaŭ iom ĝenas ke la ne-lingvaj ĉasantoj jam energie du-foje forigis (probable solan) foton el la komunejo kaj el vikidatumoj, sed foto kompreneble estas nur unu elemento en komenca teksto. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:29, 4 mar. 2026 (UTC) :::: Ĉu vere forte? [[:nl:Wikipedia:Te_beoordelen_pagina's/Toegevoegd_20260222#Natalia_Bryant]] [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 23:44, 4 mar. 2026 (UTC) :::::Nu, la diskuto tutekzakte estis: ::::::<small>Nomumita por tujforigo pro krucvikia spamo. Mi vidas artikolon kun fontoj. Do, ĝis kia grado ĉi tiu artikolo estas netaŭga? – Mbch331 22 Feb 2026 :::::::Krucvikia spamo ne estas kialo por tujforigo, @WikiBayer. Alie, la artikolo ŝajnas bona al mi. Ĝi povus esti iom pli bona gramatike, kaj kelkaj frazoj povus esti pli neŭtralaj, sed ĝi ne estas aparte problema artikolo kaj ankaŭ estas bone fontigita. Mondo 23 Feb 2026 :::::::Mi purigis la artikolon. Mondo 23 Feb 2026 ::::::::@MondoE, ne estas listigita fidinda fonto. WikiBayer 23 Feb 2026 :::::::::People, Vogue, ESPN, ktp. estas aŭtoritataj fontoj en nia Vikio. Kaj la fontoj ankaŭ mencias ŝin anstataŭ mencii ŝin nerekte, kio ankaŭ estas postulo ĉi tie. Krom la lasta fonto, sed tiu ankaŭ nur konfirmas ŝian fratinon. Mondo 23 Feb 2026</small> ::::::::::Ekde tiam neniu plia nederlanda komento venis. Fakte estis nur du homoj, kiuj protestis kontraŭ la propono, mi dirus ke "forte", kaj neniu krom la proponinto mem subtenis forigon. Sed mi estas malpli konvinkita ol la du nederlandlingvanoj, la artikolo jes ŝajnas esti memreklamo. Nun (nur) '''du''' esperantaj tekstoj interne ligas al la teksto, sed de ĝi restus oni povus aldoni ligojn de la paĝoj [[19-a de januaro]], [[Chanel]], [[Dolce & Gabbana]], Teen [[Vogue]], [[Vanity Fair]], [[Victoria's Secret]] kaj per tio eviti ke la teksto estus artikola orfo. Eble mia entuziasmo suferas, ĉar mi ne estas leganto de tiuj gazetoj kaj tial ne jam vidis ŝin en artikolo, sed pro la memreklamo mi tendence estas {{malforte por}} forigo, ankaŭ se la nederlanda teksto tre probable restos. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:28, 5 mar. 2026 (UTC) == "Kategorio:Ŝablono:Kun Lua" - 2026 4 6 == {{Propono de forigo |artikolo = Kategorio:Ŝablono:Kun Lua |kialo = proponas forigon post malplenigo ĉar neutila, preskaŭ ĉiuj ŝablonj jam uzas LUA:on, kaj neniu bontenas katigon laŭ la eco, do la kato enhavas pli-malpli hazardan subaron de la tuta ŝablonaro |subskribo = [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 00:49, 24 feb. 2026 (UTC) |tempo = 2026-03-03 |forigita = jes |kialo de rezulto = je tri poraj voĉoj kaj neniu kontraŭa (kvankam ankoraŭ atendiĝis kvar pliajn samajnojn) [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:40, 6 apr. 2026 (UTC) }} : Mi prove malplenigis ĝin. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 18:28, 1 mar. 2026 (UTC) ::{{por}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:32, 5 mar. 2026 (UTC) :::{{por}} la argumentado sekveblas. [[User:Aidas]] 14:42, 8 mar. 2026 (UTC) == [[Dunst Records]] == {{Propono de forigo |artikolo = Dunst Records |kialo = Ŝajnas mempropagando. Nura referenco ripetas la enhavon de la artikolo. Estas neniu interna ligilo kaj neniu koresponda alilingva artikolo, nek en angla nek en hungara. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:02, 1 mar. 2026 (UTC) |tempo = dimanĉo 8 marto 2026 12:48 |forigita = <!-- jes ne atendante --> |kialo de rezulto = <!-- kialo kaj/aŭ subskribo --> }} {{malforte kontraŭ}} forigo. Estas klare ke estas neniu koresponda alilingva artikolo, kaj la teksto eĉ ne estas aparte sprite farita. Sed la ligo al ''[[Believe Music]]'' kaj per tio al la esperantlingva muzikeldonejo [[Vinilkosmo]] igas ĝin interesa por la esperantista komunumo. Internaj ligiloj restos iom problemetaj, nun estas tri da ili, ne plu estas tute neniuj, kvar povus jam sufiĉi (eble el paĝo [[Budapeŝto]] aŭ paĝo [[elsendfluo]]). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:09, 5 mar. 2026 (UTC) :Tendence {{kontraŭ}} Pro tio ke nun estas pluraj malfortaj referencoj kaj la ligilo al ekzistanta teksto "Believe Music" kaj nerekte Vinilkosmo iusence pravigas la tenon aparte en wiki-eo. Mi kompreneble samkiel ĉiu alia ne scias, ĉu aŭ kiom ankoraŭ venos produktaĵoj de tiu muzikforĝejo de ege juna eldonisto, sed mi tamen ne volas diskriminacii nur pro la asertata aĝo. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:37, 8 mar. 2026 (UTC) {{komento}} Ekde komenco de marto ĉi tie kolektiĝis nur unu voĉo por forigo kaj du tre nekonvinkitaj voĉoj "malforte kontraŭ" kaj "tendence kontraŭ". Ke mi mem estas nekonvinkita, mi povas mem konfirmi, kaj la vortumo "tendence kontraŭ" ankaŭ ne aspektas tre memcerta. Mi povus kalkuli, ke Kani estas por forigo, kaj estas du voĉoj kiuj "estas je po kvarono kontraŭ", do sume estas duona voĉo favore al forigo, sed tio estus ege stranga kalkulmaniero. Do mi nepre volas alvoki pliajn uzantojn preni starpunkton pri la temo. Al mi fakte ne estas tre grave kio fine okazos al la teksto, sed min ĝenas ke iu anonimulo (neesperantisto??) la 10-an de aprilo silente forviŝis la ŝablonon pri diskuto en VP:FA, kvankam la diskuto tute ne estas finita. Tiel trompeme forigi la memoron ke iam estis esperanlingva diskuto pri forigo, en kiuj aperis maltro da klaraj voĉdonoj, estus mizere. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:27, 25 maj. 2026 (UTC) == "Ŝablono:Tradukita/artikolo" - 2026 3 12 == {{Propono de forigo |artikolo = Ŝablono:Tradukita/artikolo |kialo = jam forŝaltita |subskribo = [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 18:26, 1 mar. 2026 (UTC) |tempo = 2026-03-08 |forigita = jes |kialo de rezulto = 2026-03-12 }} :{{Por}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:35, 5 mar. 2026 (UTC) :{{Komento}} Mankas al mi teknikaj scioj pri ŝablonoj, sed nun mi vidas, ke estas centoj da artikoloj kun ruĝaj volapukaĵoj en kategorioj ĝis oni ŝanĝas ''Tradukita'' al ''Trad''.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 01:00, 28 mar. 2026 (UTC) :: {{kom}} Tio neniel rilatas al la forigo, sed al redakto de la ankoraŭ ekzistanta [[Ŝablono:Tradukita]]. Bedaŭrinde mia libertempo malpliiĝis do laboro ne progresas tiel rapide kiel mi planis. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:02, 5 apr. 2026 (UTC) == Projektaĵoj "Vikipedio:Kondiĉaj ŝablonoj" kaj "/6" - 2026 4 6 == {{Propono de forigo |artikolo = Vikipedio:Kondiĉaj ŝablonoj |artikolo2 = Vikipedio:Projekto:Korektado de parametroj de ŝablonoj/6 |artikolo3 = Projekto:Korektado de parametroj de ŝablonoj/6 |kialo = "Vikipedio:Kondiĉaj ŝablonoj" preskaux senenhava, kaj tio fakte ne estas artikolo malgraux sxablono "Ĝermo" (la rilata kato NE estas poponita por forigo), "/6" temas nur pri dubindaj aŭ jam forigitaj ŝablonoj |subskribo = [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 23:35, 4 mar. 2026 (UTC) |tempo = 2026-03-12 |forigita = jes |kialo de rezulto = je tri poraj voĉoj kaj neniu kontraŭa (kvankam ankoraŭ atendiĝis tri pliajn samajnojn) [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:23, 6 apr. 2026 (UTC) }} :En "Vikipedio:Projekto:Korektado de parametroj de ŝablonoj/6" ankoraŭ estis iuj uzoj de la ŝanĝita ŝablono "CarojDeRusio" por ĝustigi, tion mi faris nun. Nun mi estas {{por}} forigo de ĉiuj 3. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:34, 5 mar. 2026 (UTC) ::{{por}} [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:38, 8 mar. 2026 (UTC) == Bul**g - 2026 4 6 == {{Propono de forigo |artikolo = Ŝablono:Buleaeg |artikolo2 = Ŝablono:Buleaeg/eg2 |artikolo3 = Ŝablono:Buleo-eg1 |artikolo4 = Ŝablono:Buleo-eg |kialo = drolaĵo, ĉiuokaze neuzataj kaj sen dokumentaĵo |subskribo = [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 23:35, 4 mar. 2026 (UTC) |tempo = 2026-03-12 |forigita = jes |kialo de rezulto = je tri poraj voĉoj kaj neniu kontraŭa (kvankam ankoraŭ atendiĝis tri pliajn samajnojn) [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:39, 6 apr. 2026 (UTC) }} :{{por}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:34, 5 mar. 2026 (UTC) :{{por}} [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:38, 8 mar. 2026 (UTC) :{{por}} Tujforigenda (Ĝ1). [[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]^{[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]} 20:20, 5 apr. 2026 (UTC) == [[Graziano D'Urso]] == {{Propono de forigo |artikolo = Graziano D'Urso |kialo = Mi dubas ĉu temas pri mempropagando, kvankam la artikolo mem ŝajnas savebla. Tamen la kreinto estas la biografiito mem, kaj la artikolo ne ekzistas en la itala, kaj nur en minoritataj lingvoj. |subskribo =--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 17:52, 16 mar. 2026 (UTC) |tempo = lundo 23 marto 2026 17:51 |forigita = ne |kialo de rezulto = vidu sube, [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 26 apr. 2026 }} {{kontraŭ}} La referencoj ŝajnas al mi konvinkaj, kaj estas multaj, kiuj vere kovras pli-malpli ĉiujn asertojn. Ke estas ISBN-numeroj pri liaj verkaĵoj, ankaŭ estas pluso, kio ebligas kontroli la publikigon (kvankam tion mi ankoraŭ ne faris). Ĝustas ke estis konto de sama nomo kiu starigis la esperantan tekston, kaj kiu baze faris multegajn redaktetojn en vikidatumoj, tio estas minuso, sed en vikidatumoj ne estas signo ke itala teksto pri li iam estis kaj estis forigita. Sed la informoj estas kredindaj, estas sufiĉaj kaj estas informaj. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 07:06, 27 mar. 2026 (UTC) {{kontraŭ}} La argumentoj de Aidas validas, kaj kaj "la artikolo ne ekzistas en la itala, nur en minoritataj lingvoj" (nun en 11 krom en E-o) ne estas valida kialo por forigi tekston - la [[kataluna]] estas pli granda lingvo (kaj laŭ nombro de parolantoj kaj laŭ vikipedia branĉo) ol ni diru la dana, armena aŭ hebrea, kiuj simple havas pli da renomo ĉar ili estas ne nur fortaj regionaj sed ŝtataj lingvoj, kaj la [[sicilia]]n eblas konsideri dialekton de la itala, do "loka lingvo" de la temulo. Certe la e-lingva teksto tre povos profiti de informkesto, sed tio estas rapide aldonebla, kaj la kvanto de referencoj estas eĉ ekscesa por tiom malvasta teksto ... sed en duba kazo pli bone multe pli ol multe malpli da referencoj. Ke "estis konto de sama nomo kiu starigis la esperantan tekston" kaj tio supozigas ke probable aŭ eble "la kreinto estas la biografiito mem", estas kialo despli detale rigardi ĉu neŭtralaj fontoj konfirmas la asertojn, sed tio ŝajnas la kazo ĉi tie. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:20, 6 apr. 2026 (UTC) :{{re|Kani}} Mi ĵus ankoraŭ aldonis informkeston, tri retejojn, kaj iom poluris la koncernan vikidatuman eron. Tiel laŭ mi la teksto povas resti. Ĉu vi volas fermi la diskuton aŭ ĉu vi konsentas ke mi faru tion? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:07, 26 apr. 2026 (UTC) ::Kompreneble ankaŭ ĉi tie eblus ankoraŭ investi plurajn horojn en kreado de iuj vikipedie bonvenaj flankaj tekstoj, ekzemple pri Paolo Altieri, la edukejoj universitato Pegaso en Napolo kaj muzika konservatorio Vincenzo Bellini en Katanio, aŭ eblus konsideri ĉu indas ne simple alidirektigi la temon kantodidaktiko al [[kanto]] sed krei propran remon kantodidaktiko. Sed tiuj konsideroj ne rilatas al la fakto ĉu la teksto entute povas resti aŭ ne. Ĉiukaze la indiko "Leonardo da Vinci: <s>La Imagaj Damnitaj</s>" estis misa. Temas pri tri intermezoj kiuj nomiĝas en Eo "La Imaga Malsanulo" (''L'Ammalato immaginario''). Mi ne kaŝu ke la italaj vikipedianoj decidis draste malpermesi la tekston, ĉar ili konsideris la temon senespere reklama, vidu [:it:[Wikipedia:Pagine_da_cancellare/Graziano_D'Urso]]. Sed tio ŝajnas al mi vere drasta decido - la esperanta teksto nun estas same reklama aŭ nereklama kiel multaj aliaj biografioj pri muzikistoj, samkiel la tekstoj en la 11 aliaj vikipediaj lingvoj, kiujn ankaŭ neniel necesus ĉiujn buĉi ... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:33, 26 apr. 2026 (UTC) :::La teksto nun povas resti. Mi konsentas, ke vi fermu la diskuton. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:46, 26 apr. 2026 (UTC) ==[[La aŭtodafeo de Barcelono (1861)]]== Malrespekto de kopirajto - aspektas kiel laŭvorta traduko de [https://www.luzespirita.org.br/index.php?lisPage=enciclopedia&item=Auto%20de%20f%C3%A9%20de%20Barcelona] kaj mi vidas neniun indikon de permeso. :La malrespekto de kopirajto restas. Administrantoj {{re|Tlustulimu}} {{re|ThomasPusch}} {{re|Blahma}} {{re|KuboF Hromoslav}} {{re|Gamliel Fishkin}} {{re|LiMr}} {{re|Kani}} {{re|Stefangrotz}} Bonvolu fari ion. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 19:15, 5 apr. 2026 (UTC) :{{kontraŭ}} La malrespekto de kopirajto ne plu restas, ĉar mi reredaktis la artikolon el la portugallingva vikipedio kiu indikas diversajn fontojn. Nun la teksto estas tute alia kaj mi forigis ankaŭ unu bildon. Tial mi petas la forigon de la forigaverto.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 19:59, 5 apr. 2026 (UTC) ::Kani solvis la problemon. Dankon! --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 20:06, 5 apr. 2026 (UTC) == Alia temo, kun bedaŭro finita je 2026 04 19 == Krome mi petas atenton al [[Vikipedio:Forigendaj dosieroj#Historiaj dosieroj de Claudio Pistilli]]. ThomasPusch jam forigis kelkajn, restas aliaj trovitaj sed ne forigitaj, kaj multegaj aliaj ankoraŭ ne kontrolitaj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:08, 19 mar. 2026 (UTC) :La problemo ĝustas. Mi ekde la komenco de marto sukcesis savi kelkajn bildojn, forigis aliajn pri kiuj mi jam pruvis ke ili neniel povus esti pli ol 100-jaraj, kiel estis indikite en la licenca aserto, sed mi interkonsentis kun Arbarulo lasi tempon de entute ses semajnoj, do ĝis pli-malpli mezo de aprilo, kaj tiam mi forigos ĉiujn dosierojn kiuj ĝis tiam ankoraŭ estos sen konvinkaj pruvoj pri ekestado antaŭ pli ol 100 jaroj. Mi nun de la 7-a ĝis la 11-a vojaĝos kaj estas sen retkonekto, kaj de la 13-a ĝis 17-a ankaŭ. Tial mi proponas ke ĉiuj povos ankoraŭ vidi ĉu eblus savi iujn dosierojn, ankaŭ mi povos vidi sed mi nur la 12-an de aprilo, kaj ke ni metu la finan limdaton la 18-an de aprilo. Mi promesos ke mi tiam forigos ĉiujn el la nun 40 dosieroj kiuj nun estas en la iom misgvida [[:Kategorio:Tujforigendaj artikoloj]] (la ekzakta titolo de la kategorio ne gravas, ĉiukaze plej multaj estas klara kandidato esti forigitaj post revizio aŭ post konvena atendotempo - do "ne tuj", sed ĉiukaze). Mi ne kaŝu ke ne eblas tiom klare diri ke ĉiuj kandidatoj estus perforto de kopirajto. Ekzemple (post detala serĉado) # [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Papo Gelasio la 1-a.png|Papo Gelasio la 1-a]] estas bone dokumentita kiel litografio de 1879, signife pli ol 100-jara # [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Justino la 2-a (520-578).png|Justino la 2-a (520-578)]], same signife pli ol 100-jara # [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Sankta Akacio de Sinajo.png|Sankta Akacio de Sinajo]], signife pli ol 100-jara, sed restas dubo ĉu ĝi vere konvenas en la teksto [[Bazilisko la Juna]] # [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Jakobo de Edesa.png|Jakobo de Edesa]], # [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Klodjo Albino (147-197).png|Klodjo Albino (147-197)]], # [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Konstanteno la 3-a (361-412).png|Konstanteno la 3-a (361-412)]], # [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Hostiliano, c. 230-251, Romia Imperiestro.png|Hostiliano, c. 230-251]] # [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Filipo la 2-a (Makedonio).jpeg|Filipo la 2-a (Makedonio)]] kaj # [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Maŭricio la 1-a (539-582).png|Maŭricio la 1-a (539-582)]] el 1697 :estas konfirmite pli aĝaj ol 100 jaroj kaj sendube povos resti. Sed plej multaj aliaj restas sub forta dubo, kaj se en ses semajnoj ne eblis trovi argumenton por tenado devos forpreniĝi meze de aprilo... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:31, 5 apr. 2026 (UTC) ::{{komento}} Mi vere malĝojas devi nun forigi ĉiujn dosierojn alŝutitajn de Claudio krom la naŭ pri kiu mi sukcesis detektive pruvi kaj dokumentigi ke ili vere estas pli aĝaj ol 100 jaroj. Pri pluraj aliaj bildoj, ekzemple [https://byzantium-blogger.blog/wp-content/uploads/2019/10/m588237_the-byzantine-emperor-maurice-about-to-be-executed-by-the-usurper-phocas-having-seen-his-five-children-killed-in-front-of-him-602.jpg tiu ĉi], uzita je la nomo "Ekzekutado de la imperiesto Maŭricio fare de la uzurpisto Fokas.png" en la teksto [[Maŭrico (imperiestro)]], mi facile kredus ke ĝi estus pli ol 100 jarojn aĝa, sed mi ne havas la tempon investi horon da serĉado por ĉiu de la nun ankoraŭ 39 bildoj en la kategorio, 39 horoj estus plena oficista laborsemajno. Kaj evidente Claudio eĉ ne komencis serĉi verajn fontojn de la bildoj (kompreneble fonto ne estas "mi vidis ĝin kiel ornamaĵo de privata Facebook-noto, ne klaras de kie la bildo venis tien"). Do: se en ses semajnoj ne eblis trovi argumenton por tenado, ili devas nun forpreniĝi. Jam la forprenado unu post alia estas sufiĉe da laboro. Kompreneble mi ĉie kontrolos ĉu eble Claudio aŭ iu tamen metis dokumentigon al la dosiera priskribopaĝo antaŭ definitiva forigo, sed mi dubas ke mi vidos ion tie... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:24, 19 apr. 2026 (UTC) :::Mi en la proceso de pena forigo ankoraŭ sukcesis pruvi kaj dokumentigi la aĝecon de :::10. [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Karino (250-285) Romia Imperiestro.png]] :::11. [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Phocas (547-610) 2.png]] :::12. [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Senkapigo de Siagrio (486).png]] :::13. [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Granda Palaco de Konstantinopolo (Vogt).png]] :::14. [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Prometeo liberigita de siaj ĉenoj fare de Heraklo.png]] :::kaj sekve povis savi ilin. Du pliajn bildojn ([[Zenono (imperiestro)|15]] kaj [[:dosiero:Romulus Augustus deposed by Odoacer.png|16]]) mi povis anstataŭigi per identa bildo el la vikimedia komunejo. Tiel necesas fine nur 23 bildojn forigi kaj maluzigi en la tekstoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:35, 20 apr. 2026 (UTC) PS: Ankaŭ [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Romia Konkero fare de la vandaloj.png]] identiĝis kiel bildigo de 1890 kaj same estas klare pli ol 100-jara. TP {{farite}} la forigo de ĉiuj dubaj dosieroj. La koncerna [[:Kategorio:Tujforigendaj artikoloj|ujo]] nun ne havas ajnan dosieron. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:32, 20 apr. 2026 (UTC) == J-Pimp (songwriter) 2026 04 07 == {{Propono de forigo |artikolo = J-Pimp (songwriter) |kialo = Fuŝa artikolo, metita de anonimulo: nur unu frazo, alilingva titolo, nur unu referenco, kiu fakte ne referencas la tekston kaj nur mencias kanton, kaj manko de alilingva artikolo; ĝi ne ekzistas eĉ en la angla, inter pli ol 7 milionoj ne estas loko por tio. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:14, 26 mar. 2026 (UTC) |tempo = ĵaŭdo 2 aprilo 2026 9:36 |forigita = jes |kialo de rezulto = Kvar poraj, neniu kontraŭa.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 21:22, 7 apr. 2026 (UTC) }} {{por}} La teksto estas orfa, estas kvante tute malsufiĉa ĝermeto de nur unu frazo, la titolo ("songvvriter") estas fuŝa, la sola referenco pruvas nur ke iam ajn ekzistis unusola rep-muzikaĵo, ĝi ne pruvas iun biografian aserton (da kiuj ekzistas nur vera nomo, asertita naskiĝdato kaj -loko), kaj krome alilingvaj ĉasantoj de intervikia misuzo akuzas la anonima(j) konto(j)n pri transvikia spamado. Ĉio kune ne konvinkas. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 06:37, 27 mar. 2026 (UTC) {{por}} Mi konsentas kun Aidas. Dubinda [[Vikipedio:Menciindeco|menciindeco]]. [[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]^{[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]} 20:11, 5 apr. 2026 (UTC) {{por}} Kio estas eble ioma perforto konrraŭ la mizera ĝermeto, estas ke nun jam ĝi ne ligiĝas al vikidatuma ero - mi pensas ke kiam mi unuafoje ĵetis rapidan rigardon al ĝi fine de marto, ĝi ankoraŭ havis - tio '''estus''' fuŝa ago de iuj akuzaj "alilingvaj ĉasantoj de intervikia misuzo" se temus pri valora teksto, sed pri tiu ĉi eĉ ne meritas provi eltrovi kie povus esti malaperinta la vikidatuma ero. Mi same pledas por forigo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:48, 5 apr. 2026 (UTC) == [[Falsaj kuracistoj en Finnlando]] - 2026 4 26 == {{Propono de forigo |artikolo = Falsaj kuracistoj en Finnlando |kialo = Ŝajnas persona kreaĵo. Estas nek referencoj nek alilingvaj ekvivalentoj. Ankaŭ ne estas klara temfadeno: ĉu temas pri sendiplomaj kuracistoj, ĉu pri tio en Finnlando, ĉu pri la kazo de Esa Laiho. Temas pri nia konata finna amiko kun kiu maleblas interkonsenti por plibonigo de iliaj kreaĵoj, kaj krome li de tempo al tempo kreas novan avataron. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 22:43, 7 apr. 2026 (UTC) |tempo = mardo 14 aprilo 2026 22:40 |forigita = jes |kialo de rezulto = ses poraj, neniu kontraŭa.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:48, 26 apr. 2026 (UTC) }} :{{por}} Estas falsaj profesiuloj preskaŭ ĉie. La artikolo ne indikas kial ĝi meritas apartan artikolon. [[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]^{[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]} 00:54, 11 apr. 2026 (UTC) :{{por}} Mi konsentas kun ĉi tiu forigo. Ankaŭ ne estas kategorioj aŭ io ajn montrata en la artikolo. Mi ĵuste antaŭeniris kaj etikedis la artikolon, kaj ankaŭ informis la aŭtoron. <small>(Mi ne scias ĉu mi supozeble voĉdonu pri tiaj aferoj; ankoraŭ estas sufiĉe nova ĉi tie!)</small> [[Uzanto:YTY76-EO|YTY76-EO]] ([[Uzanto-Diskuto:YTY76-EO|diskuto]]) 10:36, 12 apr. 2026 (UTC) :{{por}} forigo: nesufiĉe menciinda. Eble movebla al [[Falsa kuracisto]] kaj plibonigebla, kvankam mi ne trovas la temon ĉe WikiData. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 19:12, 16 apr. 2026 (UTC) :{{por}} forigo: vere persona teksta kreaĵo, sen iuj referencoj, tute ne kontrolebla ĉu fikcio, ĉu fabelo, kaj kun tre dubinda temo pri enciklopedio. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 15:39, 25 apr. 2026 (UTC) : {{por}} forigo: Ŝajne pri la imagebla ĝenerala koncepto [[Falsa kuracisto]] (False Physician, Faux médecin, Médico falso, Falscher Arzt / ärztlicher Hochstapler ktp) vere en neniu branĉo de vikipedio antaŭvidatas aparta artikolo, sed ĉiukaze pri nuance alia, sed tre proksima temo estas la teksto [[ĉarlatano]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:51, 26 apr. 2026 (UTC) == Ŝablono:Krimo en Okcidenta Aŭstralio - 2026 04 19 == {{Propono de forigo |artikolo = Ŝablono:Krimo en Okcidenta Aŭstralio |kialo = Ĝi estas malplena. |subskribo = [[Uzanto:Fine Style 9634|Fine Style 9634]] ([[Uzanto-Diskuto:Fine Style 9634|diskuto]]) 10:18, 12 apr. 2026 (UTC) |tempo = dimanĉo 19 aprilo 2026 10:53 |forigita = jes |kialo de rezulto = 5 poraj voĉoj [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:57, 19 apr. 2026 (UTC) }} :{{por}} Mi vidis, ke vi [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Ŝablono:Krimo_en_Okcidenta_Aŭstralio&oldid=9351504 movis ĉi tiun ŝablonon] al [[Ŝablono:Krimo en Aŭstralio]] kiu indikas misliterumon (celis "''Aŭstralio''", skribis "''Okcidenta Aŭstralio''"). Mi diras jes/por al ĉi tiu forigo, aŭ se mi eraris, atendu ĝis vi respondos al ĉi tio. <small>(Mi ne scias ĉu mi supozeble voĉdonu pri tiaj aferoj; ankoraŭ estas sufiĉe nova ĉi tie!)</small> [[Uzanto:YTY76-EO|YTY76-EO]] ([[Uzanto-Diskuto:YTY76-EO|diskuto]]) 10:44, 12 apr. 2026 (UTC) :{{por}} Tuj forigenda ([[VP:R3|R3]]). [[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]^{[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]} 13:04, 12 apr. 2026 (UTC) :{{por}} Tuj forigenda, estu [[Ŝablono:Krimo en Aŭstralio]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 19:05, 16 apr. 2026 (UTC) :{{por}} Mi hieraŭ revenis el dusemajna ferio, kaj nun unuafoje reestas sur tiu ĉi paĝo. Tial mi kiel unua ago ĉi tie ĵus forigas la post movo ne utilan malnovan titolon "Ŝablono:Krimo en Okcidenta Aŭstralio". Tion oni fakte povintus fari ankaŭ kun malpli longa atendotempo ol plena semajno, konsentite. Sed semajno ĉiukaze tre rapide pasas. Mi ankoraŭ esperas ke la navigila ŝablono uziĝos en pli da paĝoj ol tiu ununura - navigilo kiu celas kunligi plurajn paĝojn sed entute nur estas unu orfa paĝo el krome neekzista serio estas sensenca. Sed kompreneble, unu nova paĝo estas la unua kaj aliaj povas naskiĝi post kelkaj tagoj aŭ semajno. Kaj mi alvokas ke se la temaro maturiĝas, la esperanta navigilo fine estu en Esperanto - do estu "Okcidenta Australio", ne iu fremda mallongigo "VVA", ktp. Sed tio estas facila adapto, fari plurajn tekstojn pri la temaro estas unua paŝo kaj estas pli granda laboro. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:00, 19 apr. 2026 (UTC) ==Denove [[La aŭtodafeo de Barcelono (1861)]]== Hieraŭ la verkinto [[Uzanto:Claudio Pistilli]] mesaĝis aparte al mi kaj al [[Uzanto:Kani]] kun teksto, kiun li prezentas kiel leteron de ''Luz Espírita'' (eldoninto de la fonto kiun li tradukis) permesanta uzon de la artikolo. Mi kaj en mia diskutpaĝo ankaŭ [[Uzanto:Taylor 49]] respondis pli-malpli same, ke ili faru la normalan procedon, t.e. metu permesilon publike sur sian retejon aŭ sendu ĝin al la tiucela retadreso. Samtempe Kani respondis ke estas tute bone jam remeti la tekston. Al mi Claudio Pistilli tuj koleriĝis, ne faris la normalan procedon, sed tuj remetis grandan parton de la artikolo. Mi pensas ke ĉi tiu agado estas maldeca kaj estas kialoj suspekti ke la permeso estas falsa. Ni scias pri la permeso nur tra Claudio Pistilli mem. Kaj antaŭ nelonge li markis amason da dosieroj kiel proprajn kvankam ili ne estis propraj, kaj poste markis ilin kiel pli ol centjarajn kvankam li ne kontrolis ĉu ili estas pli ol centjaraj, do lia kompreno de aŭtorrajtaj aferoj klare ne estas fidinda. Krome, se la rajtoposedantoj vere konsentas al la uzado, devus ne esti malfacile ke ili publikigu rajtigilon sur sia retejo. Do mi taksas suspektige, ke anstataŭ fari tiun facilan paŝon, Claudio Pistilli koleregas kvazaŭ tiu postulo malebligas uzadon de la materialo. Do mi pensas ke ni devus provizore forigi la kopirajtan materialon kaj restarigi la version de Kani. Se poste montriĝos ke la permeso estas vera, ni tiam kompreneble allasos la artikolon. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:09, 19 apr. 2026 (UTC) : {{forte por}} tujforigo de la disputebla materialo (subpremo de historio). Se sufiĉa permeso aperos, tiam malforigo pripenseblus. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 14:13, 19 apr. 2026 (UTC) :::Mi rekomendis: kontakti kun Arbarulo, meti la referencon kune kun permeso de la aŭtoro, kion mi vidis en pluraj artikoloj, kaj peti ke oni metu la indikon pri libera permeso en la retejo. Sed ne ĉiuj scipovas fari ĉion. Kaj mi komprenas koleron, ĉar mi foje klopodis publikigi kovrilpaĝojn kaj fotojn kun rekta permeso (foje eĉ kun peto) de la rajtoposedanto kaj la vikia sistemo malpermesis. Foje la proceduro estas komplika por tiuj kiuj ne regegas la teknologian anglan lingvon kaj la vikian burokration. Kaj tre ofte la anglalingva versio publikigas bildojn kiuj estas malpermesitaj al aliaj lingvoj. Mi konsideras maldeca la suspekton, ke "la permeso estas falsa", sen pruvoj.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 16:28, 19 apr. 2026 (UTC) ::::{{re|Kani}} "kion mi vidis en pluraj artikoloj" - mi scivolas pri tio. Ĉu vi povas montri ekzemplojn? ::::Mi klarigu ke Claudio Pistilli ne devus fari ion ajn mem. Nur la rajtposedantoj devus afiŝi permesilon, kaj se ili havas teknikan kapablon enretigi tutan enciklopedion, mi malkredas, ke ili ne kapablas afiŝi permesilon (haveblan en la portugala, la itala kaj ankaŭ en Esperanto). --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 19:10, 19 apr. 2026 (UTC) :::::"Ĉu vi povas montri ekzemplojn?" Ne, mi parolas laŭ memoro. Se vi kredas, bone; se vi ne kredas, ankaŭ bone. Mi preferas dediĉi miajn energiojn alimaniere. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 20:13, 19 apr. 2026 (UTC) ::::::Salutojn, amikoj, mi deklaras ke se oni ne fidas je la permeso de la aŭtoro pri la rajtokoncedo, bonvolu konfirmi kun la retadreso contato@luzespirita.org.br pri la permeso. Krom tio mi havas la ciferecan dokumenton kiun mi publikigis en la diskuto de la artikolo. Altestime, [[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 11:04, 20 apr. 2026 (UTC) :::::::Do, principe tute formale Arbarulo kaj Taylor pravas: necesas retpoŝta letero '''de''' ''contato@luzespirita.org.br'' '''al''' ''permissions-eo@wikimedia.org'', por tie permesi la uzon de la teksto laŭ licenco de [[krea komunaĵo]] (Creative Commons Attribution-ShareAlike 4.0) aŭ kiel [[publika havaĵo]] (PD) - plej bone kopie ankaŭ al iu administranto de la esperanta vikipedio, ekzemple Kani (se Claudio jam havas ties retpoŝtan adreson). Do eblas nur peti la brazilanojn pri tiu paŝo. Se oni nur prezentas retpoŝtan leteron, kiun oni mem ricevis de la permesanta asocio, restas la risko, ke iu kritikulo povus pridubi ĉu la permesa letero estas aŭtent(ik)a. Kvankam, se en Brazilo momente neniu respondas, oni povus ankaŭ provi pludirekti la de luzespirita ricevitan retpoŝtan leteron senŝanĝe al ''permissions-eo@wikimedia.org'', kun risko ke la homoj tie eble ne akceptos la kromvojon. Sed povas ankaŭ funkcii. Ĉio estas iom kompliketa, ne pro ni aŭ pro Arbarulo, sed pro la ĝeneralaj reguloj de la interlingva Vikipedio. Sed ni povas, mi pensas, facile permesi al ni, toleri atendotempon de kvar semajnoj, ĝis la "permesa etikedo" de wikimedia.org estos, kaj baze de la mesaĝo prezentita de Claudio toleri la vastigitan tekston jam ĝis tiam, KROM kompreneble se iu el luzespirita.org.br jam protestus al iu el ni pri kopirajta perforto, kio tamen estas plej malverŝajna konsiderante la temon kaj ankaŭ la mesaĝon prezentita de Claudio. Tamen, se ene de la de ni interkonsentebla limdato (mi nur arbitre ĵus proponis vastan limon de kvar semajnoj, ĉar tio malpliigas la streson kompare al nur unu aŭ du semajnoj) nenio klariĝas, ni devos remeti la tekston al la stato de 19:55, 5 apr. 2026 kiam Kani draste reduktis la tekston. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:01, 21 apr. 2026 (UTC) ::::::{{re|Claudio Pistilli}} Tiu temo nun longege pendas, sed mi entute ne scias ĉu vi, Claudio, rimarkis la diskuton ĉi tie. Ĉu vi intertempe ankoraŭ ion faris aŭ pretus rekontakti kun la brazilanoj pri peto sendi retpoŝtan leteron '''de''' ''contato@luzespirita.org.br'' '''al''' ''permissions-eo@wikimedia.org'' kun permeso pri uzo de la teksto laŭ CC 4.0 (aŭ peto pri publikigo de tiu permeso en ilia retejo mem)??? Se vi diros al ni ke vi ne pretis kaj ne pretos fari tiun peton, ĉar vi sentas ke la duafoja petado ĉe ili ŝajnas al vi tro idiota, tiam ni scias kiel estas - sed tiam necesos remeti la tekston al la stato de 19:55, 5 apr. 2026. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:35, 9 jun. 2026 (UTC) :::::::Mi ne povas kredi ke mi ricevis permeson (kaj mi havas la e-mail) por traduki la artikolon kaj vi ne akceptas. Kion faru. [[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 19:56, 9 jun. 2026 (UTC) ::::::::{{re|Claudio Pistilli}} Ne vi bezonas havi la permeson, ne Kani aŭ Arbarulo, sed ĝi devas esti ĉe la retadreso permissions-eo@wikimedia.org. Se vi certas ke vi ne povos peti la brazilanojn mem sendi la permesan leteron al la retadreso permissions-eo@wikimedia.org, vi povas plugvidi la originan sendaĵon tien, kun risko ke tio ne sufiĉos por la neesperantistoj kiuj ricevas retleterojn senditajn al permissions-eo@wikimedia.org. Ĉar fakte Arbarulo plene pravis la 19-an de aprilo skribi "Nur la rajtposedantoj devus afiŝi permesilon". Claudio, vi povas koleri pri la neesperantistoj kiuj plenumas la vikipediajn regulojn aŭ povas ne koleri, sed ni ĉiuj scias ke ili estas. Kaj iĝas tute groteske se ni dum kvaronjaro ne sukcesas fini tiun kazon. Do necesas fari ultimaton. Se post plia semajno (do ekzakte du monatojn post kiam Arbarulo reafiŝis la temon ĉi-tie la 19-an de aprilo) ne estos respondo de permissions-eo@wikimedia.org pri akcepto de la permesa letero, la teksto devos reiri al la stato de inter la 6-a kaj 16-a de aprilo. Kaj krome mi dirus, ke el la bildoj nur tiu pri Maurice Lachâtre rilatas al la teksto, kaj teorie la bildo "[[:dosiero:Akvarelo pri la Aŭtodafeo de Barcelono, 9-an de oktobro 1861.png|Akvarelo pri la Aŭtodafeo de Barcelono, 9-an de oktobro 1861.png]]", '''se''' estos pruvo ke ĝi konvinkeble fariĝis antaŭ 1926, do estas pruvite pli aĝa ol 100 jarojn. Tiu pruvo ĝis nun mankas: ni ne devas juĝi la bildon nun en la esperanta vikio mem, povas plumovi ĝin al la vikimedia komunejo kaj sekve forigi ĝin ĉi tie, kaj tiam povas atendi ĉu la administrantoj en la komunejo akceptos la bildon kun nura aserto ke vi, aŭ iu, suspektas ke la bildo pli aĝas ol 100 jarojn, ĉar ĝi montras scenon de 1861. Laŭ ĉiuj spertoj la bildo ne longe restos en la komunejo. Pli bone estus pruvi la statuson ĉi tie, kaj tamen malrekomendi pluŝovon al la komunejo. Taylor pravas, ke pli pura (sed ankaŭ pli brutala) vojo estintus dekomence malebligi ĉian vastigon preter la reduktita versio de inter la 6-a kaj 16-a de aprilo, kun kaŝo de la redaktohistorio antaŭa, kaj kun promesa noto "Se sufiĉa permeso aperos, tiam malforigo pripenseblos". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:53, 12 jun. 2026 (UTC) :::::::::Mi leteris al la eldonistoj por ke ili sendu mesaĝon al vi, al la Torkemado/Arbarulo kaj kiu ajn povas interesi. Ni nur devas atendi ke ili respondu. Sed, fakte, kion mi deziras, tio estas kontribui kaj ne kvereli. La kontribuantoj , anstataŭ plendi kaj kritiki, volas diskuti pri situacio kiun mi konsideras solvita. Mi akceptas ke vi ambaŭ bonvolu forigi ls bildon, forigu la artikolon, kaj ni anstataŭ interbatali interne, ni kunigu niajn fortojn, kaj plibonigu nian Esperantan Vikipedion. [[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 11:50, 12 jun. 2026 (UTC) == [[Trinnaphop Thongchay]] == {{Propono de forigo |artikolo = Trinnaphop Thongchay |kialo = Supozata propagando. Tutvikia forigaverto. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:06, 27 apr. 2026 (UTC) |tempo = lundo 4 majo 2026 12:16 |forigita = jes |kialo de rezulto = la forigon faris LiMr je 2026-05-28 }} :{{kom}}Mi nur transigas la forigaverton. Ne havas opinion prie.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:06, 27 apr. 2026 (UTC) ==[[Artefarita planedo]]== Bonvolu atenti kaj opinii pri la proponoj forigi tiun artikolon kaj reuzi la titolon por alia koncepto ĉe [[Vikipedio:Alinomendaj artikoloj#Artefaritaj planedoj]] kaj [[Uzanto-Diskuto:Piotrus]]. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:51, 9 maj. 2026 (UTC) ==Kaŝo de kontraŭrajtaj versioj de [[Meduzo]]== Ĉiuj malnovaj versioj de [[Meduzo]] enhavas kopion de artikolo el ''Kontakto'', kiu almenaŭ laŭ mia scio ne permesas kopiadon. Siatempe (en 2009!) Yekrats dubis pri tio, sed ŝajne neniu reagis ĝis nun. Mi anstataŭigis per pli detala teksto el la angla vikipedio kaj petas kaŝon de la kontraŭrajtaj malnovaj versioj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 20:40, 14 maj. 2026 (UTC) :En la malnovaj versioj de [[Meduzo]] mi trovis referencon "kontakto 1996 4", kio estas tre magra referenco, sed mi ĝis nun tute ne trovis la dubon el 2009 de Yekrats. Kie vi trovis ĝin, Arbarulo? Tamen per la indiko "kontakto 1996 4" mi traserĉis miajn kestojn de malnovaj revuoj kaj efektive trovis la tekston de [[Robert Roze]], en paĝo 15 de [[revuo Kontakto]] n-ro 154 (1996:4), kaj vere la vortoj de "aperintaj antaŭ 700" ... ĝis "sian urtikecan povon" estas laŭvorte retajpitaj el la Kontakto-teksto. Do mi per papera komparo povas konfirmi la rompon de kopirajto, kaj sekve {{por|subtenas}} kaŝon de la kontraŭrajtaj malnovaj versioj. Tamen: la informo pri la esperantlingva artikolo nepre ne komplete forviŝiĝu. Ĝi estas eble la sola esperantlingva biologia artikolo pri meduzoj. Ĝi povus resti sub iu ĉapitrotitolo kiel "Literaturo", krom ke iu trovas rete atingeblan kopion de tiu paĝo, tiam ĝi ankaŭ povas listiĝi sub "Eksteraj ligiloj". Krome la teksto de Arbarulo nun donas la impreson, ke ni kolektive nun devas prepariĝi al granda fokuso de paĝokreoj pri meduzoj kaj marbiologio. Eble tion simple necesas fari, kvankam en miaj privataj pensoj nun meduzoj ne ludas gravan rolon, kaj mi ne dirus ke la temo de meduzoj estus mia prioritato de zorgoj. Sed mi aparte en la referencoj ne komprenas je kiu kriterio Arbarulo metas siajn ruĝajn ligilojn: Kial la anglalingva faka gazeto ''[[Marine Biology]]'' havas ruĝan ligilon kaj la same anglalingva faka gazeto ''Aquatic Invasions'' ne havas? Pri ambaŭ mi trovas vikidatuman eron (pri Aquatic Invasions la kodo estas Q15762300). Kial fari diferencon? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:39, 18 maj. 2026 (UTC) ::Mi pensas ke listigi la artikolon en sekcio "Literaturo" estas saĝa ideo, kaj se vi faros tion mi dankos. Mi ne povis fari ĝin mem ĉar mi sciis nek la aŭtoron kaj la titolon. ::Pri la prioritateco de pliaj artikoloj rilataj al meduzoj ĉiu juĝu por si mem. Mi ne intencas devigi iun al tio kaj se iu tamen sentas devon, tio ne estas mia afero. ''Marine Biology'' evidente havas pli ĝeneralan temon ol ''Aquatic Invasions'' kaj ĝia menciindeco estas pli certa, tamen ankaŭ ''Aquatic Invasions'' kredeble estas menciinda, kaj se vi volas ĝin ruĝa ĝi povas esti ruĝa. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 22:25, 18 maj. 2026 (UTC) ::La komento de Yekrats troviĝas en [[Diskuto:Meduzo]]. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 22:28, 18 maj. 2026 (UTC) :::{{farite}} Ĉapitro "Literaturo" kreita kaj la Kontakto-artikolo menciita tie. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:09, 30 maj. 2026 (UTC) == [[Yunus Emre Demir]] - 2026 5 18 == {{Propono de forigo |artikolo = Yunus Emre Demir |kialo = Senenhava, fuŝa artikolo. Ŝajnas mempropagando. Unua referenco estas falsa, la aliaj estas propraj. La artikolo ekzistas en neniu alia lingvo. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:35, 16 maj. 2026 (UTC) |tempo = tujtuje |forigita = jes |kialo de rezulto = neniu pora.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:41, 18 maj. 2026 (UTC) }} {{por}} La tuta enhavo estas "Mi havas turkan nomon kaj rilatas al cifereca enhavo." Tio estas praktike NULA enhavo. Certe estas mempropagando, kaj eĉ ne bona. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:06, 18 maj. 2026 (UTC) == [[Mumio de Maunula]] 2026 5 25 == {{Propono de forigo |artikolo = mumio de Maunula |kialo = Dubindas, almenaŭ diskutindas, ĉu la sensacia, klaĉgazeta temo estas konvena por enciklopedio - se teni ĝin, almenaŭ fidindaj referencoj estus necesaj. |subskribo = [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:53, 18 maj. 2026 (UTC) |tempo = lundo 25 majo 2026 10:55 |forigita = jes |kialo de rezulto = vidu sube, je du poraj voĉoj [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:25, 25 maj. 2026 (UTC) }} La temo estas de la konata finna kolego, kies forbaro ankoraŭ formale validas, kvankam jam ne plu aplikiĝas aŭtomataj buĉoj de ĉiuj liaj novaj salutnomoj - ĉiukaze daŭre eblas rapidaj forigoj de tekstoj aŭ salutnomoj, se iu kontraŭregula redaktado okazas. Sed tio ne estas la fokuso ĉi tie. La tre stranga temo toleratas en la finna kaj angla vikipedioj. Aliaj vikipediaj branĉoj ŝajne ne havis diskutojn pri ebla ekzisto de la temo, nur mankas intereso pri paĝokreo. Ni povus pripensi same toleri la strangan temon, se pli vasta nombro de uzantoj voĉdonus subtene al la teksto - kvankam laŭ mia opinio, se teni ĝin, almenaŭ fidindaj referencoj estus necesaj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:03, 18 maj. 2026 (UTC) :{{por}} Krome la konata finna kolego insiste kreas amason da artikoloj sen iu ajn referenco.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:43, 18 maj. 2026 (UTC) ::{{farite}} Mi antaŭ sajmajno skribis "ni povus pripensi toleri la strangan temon, se pli vasta nombro de uzantoj voĉdonus subtene al la teksto - kvankam laŭ mia opinio, se teni ĝin, almenaŭ fidindaj referencoj estus necesaj" - Do necesas konstati: neniu ajn voĉdonis subtene al la teksto, du voĉdonis klare por forigo, kaj daŭre ankaŭ post semajno ne eblis noti eĉ unu fidindan referencon. -- [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:25, 25 maj. 2026 (UTC) :{{kontraŭ}} Mi nun pro la ŝerco de sorto loĝas en Suomio, kaj mi povas atesti ke tiu ĉi ulo iĝis kvazaŭ memeo en loka medio kaj kaŭzis signifan polemikon. Nun estas tiu ĉi artikolo en la angla vikipedio aldone al la suoma, do eblas preni fontojn de ĝi, se necesas.--[[Uzanto:Goren|Goren]] ([[Uzanto-Diskuto:Goren|diskuto]]) 17:22, 25 maj. 2026 (UTC) :{{re|Goren}} Mi bedaŭras ke vi venis duontagon tro malfrue, kaj en tiu ĉi escepta kazo la temo vere fermiĝis post semajno plus malmultaj horoj (ofte temoj pendas multe pli longan tempon nedecidite, tion ĉiuj scias). Do se vi volas redakti la temon ĝis bona nivelo kaj volas aldoni referencojn el la angla (aŭ el la finna) teksto, ene de realisma tempo - ni diru en plia semajno, ĝis la 3-a de junio (ankaŭ povas esti la 4-a aŭ 5-a), tiam mi pretas malforigi la tekston kaj ni lasos al ĝi ankoraŭ ŝancon. Sed se ĝi restas kiel ĝi estis nun, tiam la voĉdonoj validos kaj ĝi restos "vikipedia mumio, entombigita". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:49, 25 maj. 2026 (UTC) ::Estas iom strange, ĉar mi povus veti ke tiu ĉi temo aperis je la 25-a de majo, kaj mi ne vidis ĝin antaŭe. Nu, mi ne tre ofte kontrolas ĉi-paĝon, do povas esti ke mi ne rimarkis. Okej, mi povas reverki la artikolon laŭ la angla (je mia honto mi ankoraŭ ne sufiĉe regas la suoman por sencoplene traduki de ĝi). [[Uzanto:Goren|Goren]] ([[Uzanto-Diskuto:Goren|diskuto]]) 10:32, 26 maj. 2026 (UTC) :{{re|Goren}} Faru tion, se vi volas. Kiel mi skribis, mi povus ankoraŭ malforigi la antaŭan tekston kaj vi povus redakti de ĝi, se vi povas fari tion ene de semajno, sed la teksto ne estis lingve bona. Tial se vi tute nove faras tekston surbaze de la angla teksto, estas probable eĉ pli saĝa vojo fari tiel. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:02, 30 maj. 2026 (UTC) ::Okej, mi faris. [[Uzanto:Goren|Goren]] ([[Uzanto-Diskuto:Goren|diskuto]]) 19:37, 30 maj. 2026 (UTC) == [[Abitura ekzameno en Finnlando]] == {{Propono de forigo |artikolo = Abitura ekzameno en Finnlando |kialo = Nova fuŝa artikolo de sama fuŝulo |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:00, 19 maj. 2026 (UTC) |tempo = mardo 26 majo 2026 10:18 |forigita = jes |kialo de rezulto = du poraj, neniu kontraŭa. [[Uzanto:Kani|kani]] 19:39, 25 maj. 2026 }} :{{kom}} Teorie eblus plibonigi la artikolon, komencante per la fuŝa titolo ("abitura" ne ekzistas en Esperanto), sekvante pro manko de internaj aŭ eksteraj ligiloj, referencoj, kategorioj, estas persona kreaĵo ktp. Tiu ulo insiste kreas artikolojn, kiuj celas laborigi patrolantojn. Ekzemple tiu ĉi restos orfa kaj kun dubinda enciklopedieco.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:00, 19 maj. 2026 (UTC) :{{kom}} Nu, la titolo ne estus granda problemo ... senprobleme eblus ŝovi ĝin al la PIV-a adjektivo [https://vortaro.net/#abiturienta_kd abiturienta]. Kaj ĝustas ke ankaŭ la aliaj kritikoj validas - eĉ ne estas intervikia ligilo al alilingvaj tekstoj pri la sama temo: tion mi ĵus aldonis al finna teksto "Ylioppilastutkinto Suomessa", ankaŭ havebla angle kaj france. Ke kategorioj mankas, estas simpla malmatura fuŝo, sed ke mankas eksteraj ligiloj kaj fidindaj referencoj, kaj restas forta suspekto ke la tuta teksto estas persona noto de opinio, "originala elpensaĵo" restas forta minuso. Kaj kompreneble ĝi devas havi ankaŭ la kritikan ŝablonon {{ŝ|orfa}}. Rezulte, se neniu miraklo okazas kaj iu uzanto ene de semajno helpe de la finna, angla kaj franca teksto objektivigas la subjektivan kreaĵon, mi vere {{por|subtenas}} la forigon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:17, 19 maj. 2026 (UTC) :: Kvankam mi jam tro malfruas, mi volas ankoraŭ aldoni mian voĉon {{por|por}} forigo de la teksto - mi vidis ĝin kiam ĝi ankoraŭ estis. Kaj ĉiuj mankoj de la teksto, jam menciitaj, vere elstaris ankaŭ kiam mi vidis la tekston. Kompreneble eblas havi la opinion "mia tasko estas nur ekkomenci temon, la tutaj enhavaj kaj teknikaj aldonoj necesaj, kun referencoj kaj eksteraj ligiloj, povas esti farataj de «la aliaj»", sed ĉar «la aliaj» ĉi tie estas nur malpleno da homoj, tiu espero ne ĉiam plenumiĝas. Ĉi tie ĝi ne plenumiĝis, kvankam eĉ estis alvoko al ĉiuj ĉi tie, ke bonvenus se iu homo (la mortinto de ka teksto aŭ alia uzanto) aldonus ĉiujn mankajn erojn. Mi volas konsideri min voĉdonanto por forigo de la teksto en tiu formo en kiu ĝi estis ĝis la forigo. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:58, 27 maj. 2026 (UTC) == [[Junior Seydini]] = Thaphatsanaphop Thongchay == {{Propono de forigo |artikolo = Junior Seydini |kialo = Supozata propagando. Tutvikia forigaverto. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 20:23, 21 maj. 2026 (UTC) |tempo = ĵaŭdo 28 majo 2026 20:48 |forigita =jes |kialo de rezulto = du poraj, neniu kontraŭ.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:41, 31 maj. 2026 (UTC) }} :{{kom}} Mi nur transigas la forigaverton. Ne havas opinion prie. Ni jam ĵus forigis similan artikolon kun nomo tre simila al la nuna artikola nomo Thaphatsanaphop Thongchay - Trinnaphop Thongchay.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 20:23, 21 maj. 2026 (UTC) ::Hm, kompreneble tiaj tekstoj pri aktoroj kaj kantistoj estas ĉiam iom konatigaj, do iusence eblas konsideri ilin reklamaj. Sed mi vere ne scias ĉu la homo efektive estus "tajlanda famulo" - ni ne havas tajlandan e-lingvan vikipediiston kiu povus konfirmi aŭ malkonfirmi tion, kaj ke li estus "internacia modelo" - mi ne dubas ke li loke povas labori kiel modelo, kaj se li intertempe studas en Tajvano ankaŭ povas kromlabori tie, sed nomi laborojn en la landoj de naskiĝo kaj nuna studado "internacia" kariero estus pompa misgvido kaj fanfaronado, kaj pri vera "internacia" kariero mankas konvinka internacia referenco: La teksto nomas [https://vogue.co.th/article/thai-models-runway-spring-summer-2023 tiun referencon pri laborado en Parizo kaj Los-Anĝeleso en 2023], kun noto ke la reteja ligilo estas de 2026-05-21, sed en 2026-05-27, apenaŭ semajnon pli poste, la ligilo ne plu haveblas, ne estas ajna arkivigo en archive.org kaj .ph - tiu "referenco" estas plej suspektiga kaj ne estas valida pruvo. Kaj aktoro, kiu eĉ ne estas en la datumbazo [[IMDb]] (estis jam tekstoj pri aliaj aktoroj, kie sole paĝo en la datumbazo IMDb ne konsideriĝis sufiĉa al ni por pravigi "menciindecon")??? Ankaŭ la [https://www.tunecore.com/artists/junior-seydini-independent-release dua ligilo] nur informas ''"looks like this page is lost"'', ankaŭ tie ne estas ajna arkivigo en archive.org kaj .ph. Se vikipedia paĝo kiu estis nur kreita en 2026-05-21, antaŭ eĉ ne semajno, havas '''nur fuŝajn referencojn''', kaj neniu el ĝi eĉ en iu ajn arkivigo spureblas ses tagojn poste, tio detruas '''ĉiun''' fidon pri kredindeco. Sekve - {{forte por}} forigo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:26, 27 maj. 2026 (UTC) :PS: Cetere - tute flanke la teksto memorigas pri tio ke estas entute 76 [[Provincoj de Tajlando]], sed ĝis nun ni nur sukcesas havi esperantlingvajn tekstojn pri 28 - do pri '''du trionoj''', 48 provincoj ankoraŭ mankas ĉia esperanta vikipedia paĝo. Tio estas granda manko, konsiderante ke pri aliaj landoj ni havas ĉiujn provincojn kaj distriktojn, ofte ĉiujn komunumojn/municipojn kaj estas uzantoj kiuj energie faras tekstojn pri unuopaj vilaĝoj kaj komunumopartoj. Mi mem faris 26 el la nun 28 e-lingvaj tekstoj en lasta novembro, plus la ĝeneralan paĝon [[Provincoj de Tajlando]], sed pri la restaj du trionoj mi ne havas laborforton. Tiuj restas por aliaj esperantistoj!! Kaj plie kalkulante, tiuj 76 provincoj kompreneble havas 76 ĉefurbojn, sed ĝis nun ni nur havas entute 17 esperantlingvajn paĝojn pri tajlandaj urboj - tie do mankas multe pli da tekstoj (mi ne kontrolis ĉiujn 17 tekstojn, sed almenaŭ [[Hatjaj]] kaj [[Pak Kret]] ne estas provincaj ĉefurboj, ankaŭ Bankoko kaj Pataja kun specialaj statusoj ne, tial mankas pli ol 60 paĝoj se oni tute ne konsideras urbojn ekster la provincaj ĉefurboj). Pri Tajlando do esperanto-vikipedie do atendas multe da laboro. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:26, 27 maj. 2026 (UTC) == [[Rikard Djegadut]] == {{Propono de forigo |artikolo = Rikard Djegadut |kialo = Ĝermeto de dubinda enciklopedieco. Nur ĝenerala agado, neniu preciza atingo, verko, ktp. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 20:15, 25 maj. 2026 (UTC) |tempo = lundo 1 junio 2026 20:57 |forigita = jes |kialo de rezulto = tri poraj, neniu kontraŭa.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:11, 3 jun. 2026 (UTC) }} Fakte tre malmulta enhavo: nur 2 frazetoj, eĉ sen informkesto, do {{ŝ|ĝermeto|Indonezio}}, kaj neniu ajn artikolo kiu ligus al la teksto, nur [[VP:FA]], do {{ŝ|orfa|Azio}}. Kaj mi eĉ ne rigardis la du eblajn referencojn kaj ne ekhavis al mi opinion pri la menciindeco. Al mi la sola malmulteco de materialo sufiĉas por subteni ĝian forigon. Do {{por}} forigo. Ke pri pli detalaj administraj unuoj sub la provinco ŝajne ne estas esperantaj tekstoj ne estas la kulpo de la farinto, sed la kategorio "Indonezio" ankaŭ estas tre magra - kvankam meti la paĝon en kategorion "indonezianoj" ne estus problemo, kaj ankaŭ malfermi propran novan kategorion "indoneziaj ĵurnalistoj" nur por tiu teksto eblus - sed nur se ĝi restos. De la provinco [[Orientaj sudorientaj insuloj]], kiu evidente nur konsistas el insuloj, pri kvar insuloj, [[Floreso]], [[Sumbo]], [[Timoro]] kaj [[Komodo]] estas e-lingvaj tekstoj, nur pri la pli etaj ne. Se nur eblus scii kie la menciita loko estas... Momenton, tio kion la supozebla neesperantisto ĉi-tie senreference nomis "okcidenta Manggarajo", estas indonezie la distrikto (Kabupaten) ''Manggarai Barat'', sen esperanta teksto, sed klaras ke ĝi estas la okcidenta parto de la insulo [[Floreso]]. Eĉ eblus konsideri ĉu aparte krei e-lingvan tekston nur pri la distrikto (Kabupaten) ''Manggarai Barat'' - sed nur se la teksto restos. Sed por restigi la tekston necesus, ke iu e-isto unue konvinkus nin pri menciindeco de la homo, kaj due iu (eble alia e-isto) vastigus la tekston al almenaŭ tri frazoj, kun informkesto, kun ĝustaj kategorioj. Mi nun ne povas vidi tion, do for, se ne aperos kaj konvinkos argumentoj tre defendaj al la teksto.[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:00, 27 maj. 2026 (UTC) :{{por}} forigo [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 10:24, 1 jun. 2026 (UTC) == [[N. Robert Branch]] == {{Propono de forigo |artikolo = N. Robert Branch |kialo = Mi ne 100%-e certas ke la artikolo estas forigenda, sed ĝi ŝajnas al mi sufiĉe suspektinda por meriti diskuton. La temo ŝajnas menciinda, almenaŭ laŭ niaj normoj. La enhavo aspektas tute propagande. Ĝi enhavas almenaŭ unu vere nekredeblan aserton ke "li gvidas rubrikon de Esperantista Ekonomikisto"; mi ne kontrolis ĉu estas aliaj falsaĵoj. La referencoj estas malbone kopiitaj el la angla sen retligiloj. Mi suspektas ke iu artefarita ilo intervenis, precipe ĉar la afero pri "Esperanta Ekonomikisto" estas tiel stranga falsaĵo, kian mi ne atendus de homo. La sama uzanto faris similajn artikolojn en la angla kaj la kataluna. |subskribo = [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 02:35, 27 maj. 2026 (UTC) |tempo = merkredo 3 junio 2026 2:16 |forigita = jes |kialo de rezulto = je 3 voĉoj por, 0 kontraŭ forigo [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:22, 11 jun. 2026 (UTC) }} La teksto estas certe farita aŭtomate, sed ni vere pli kaj pli impresiĝas, kiom saĝajn esperantajn frazojn aŭtomata tradukado intertempe produktas en 90 % de la frazoj: kompreneble restas 10 % da rubo, kiel "li gvidas rubrikon de Esperantista Ekonomikisto" aŭ "li akiris nacian gazetaron". Sed la asertoj enhave restas dubindaj. Interalie, ke pri lia dunganto ''[[British Journal of Economics]]'', evidente anglalingva, tute ne estas anglalingva vikipedia teksto kaj ankaŭ ne vikidatuma ero - kvankam, aliflanke, [https://britishecon.co.uk/ ekstera ligilo] pri tiu ĵurnalo almenaŭ haveblas. Ankaŭ pri dua dunganto, firmao "Astoria" el Austin (Teksaso) mi trovas nenion en la angla vikipedio kaj en vikidatumoj, sed pri tio mi eĉ per simpla guglo-serĉo per vortoj "Astoria cosmetics Austin" aŭ kombinitaj du el la vortoj trovas nenion - kvankam la citita artikolo [https://wdstudios.org/article/aHR0cHM6Ly9uYXRpb25hbHRpbWVzLmludGVybmFsL2N1c3RvbS9iRUJSQ0VwN1JVby1icmFuY2gtZXhpdHMtYXN0b3JpYQ ] supozigas ke la firmao Astoria en Austin ekzistus... ĉu povas esti ke oni en retejo wdstudios.org povus fari plene falsan artikolon? Sed se la artikolo ne estas falsa, kie estas retejo de tiu firmao?? En la angla vikipedio la teksto jam ekzistas ekde 6 semajnoj, kaj ŝajne neniu ĝis nun proponis ĝian forigon. Ke ĝi estis kreita de uzanto Stevejobessy kiu ankaŭ kreis la esperantan, katalunan kaj maltan tekstojn hieraŭ kaj hodiaŭ, ne estas problemo, sed ke estas preskaŭ ekskluzive tiu uzanto kiu plu redaktadas la anglan tekston, suspektigus min se mi estus anglalingva vikipediano... En la angla vikipedio devus esti pli da homoj, kiuj kredas ke iu temo entute ekzistas kaj pretas kontribueti. Mi pretus ekkredi la anglan tekston, se ekestus kaj restus anglaj tekstoj pri la temoj [[British Journal of Economics]] kaj [[Astoria (cosmetics)]]. Se tio daŭre ne estas kaj la pompaj asertoj restas tiom nekredindaj, mi estas {{por}} forigo. Kompromise ni povus vastigi nian tempon de enketado de semajno al monato. Tiam ni ankoraŭ povus sendi Arbarulon (se li pretas je tio) enketi en la angla vikipedio kaj eble eĉ teste proponi diskuton pri forigo de la angla teksto - tiam probable pli klaros la anglaj asertoj post fino de tiu diskuto pri forigo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:37, 27 maj. 2026 (UTC) {{re|Arbarulo}} Ĉu vi pretus, estante anglalingvano, enketi en la angla vikipedio kaj eble eĉ teste proponi diskuton pri forigo de la angla teksto, kiel mi proponis la 27-an de majo. La duboj, kiujn vi prave havas pri la teksto de nura uzanto Stevejobessy, ankaŭ validas por la angla vikipedio. Se vi pretas elpaŝi en la angla vikipedio en la sekvaj du tagoj, mi pretas prokrasti decidon pri la esperanta teksto de Stevejobessy ĝis post monato, do je 27 junio, sed se ne mi proponas limdatan forigon je 3 junio. Cetere intertempe ankoraŭ aldoniĝis plia aŭtomata traduko de Stevejobessy en la nederlanda vikipedio - sed tio tute ne estas argumento. La samajn asertojn kopii kvinfoje ne igas ilin pli veraj... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:12, 1 jun. 2026 (UTC) ::{{por}} forigo, krom ke ni prokrastas la decidon, ĉar Arbarulo ankoraŭ enketas ... [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 10:23, 1 jun. 2026 (UTC) :::Mi ne pretas peti forigon en la angla vikipedio, ĉar la angla-vikipediaj reguloj kaj kutimoj pri forigado estas tro malsamaj de niaj. Ĉi tie mi proponis forigon pro reklameco, sed la reguloj de la angla vikipedio diras ke oni forigu reklamojn nur en la plej senesperaj okazoj ([[:en:WP:G11]]), kaj mi pensas ke ĉi tiu okazo ne estas tia. Eble ĝi ja estus forigita pro nemenciindeco, ĉar laŭ miaj impresoj la angla Vikipedio interpretas menciindecon tre strikte, sed laŭ niaj normoj ĝi certe estas menciinda. Sed se iu havas pli specifan enketon aŭ demandon, kiun anglalingvaj vikipediistoj povus helpi solvi, kaj volas ke mi transkomuniku la peton, mi pretas fari tion. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:39, 4 jun. 2026 (UTC) ::::{{komento}} Se ni lasas la temon tiel ĉi, tiam la kalkulo de voĉoj rezultas je 3 voĉoj por, 0 kontraŭ forigo. Mi pretas ankoraŭ atendi lastan tagon da pripenso, eble iu ankoraŭ havas ion por opinii, sed krome mi morgaŭ je sama horo forigos la tekston. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:07, 9 jun. 2026 (UTC) :::::Mi havas ankoraŭ malfortan argumenton '''kontraŭ''' forigo, nome eksteran referencon (profesian memprezenton) :::::* https://www.linkedin.com/in/branchrobert/ :::::kaj aliflanke tute neseriozan finon de la nederlanda vikipedia teksto, plian argumenton '''por''' forigo: :::::* "''In mei 2026 richtte Branch samen met een aantal muzikanten het Amerikaans-Canadese muziekproductiebedrijf WestBeats op. Onder leiding van Branch ontwikkelt de studio eigen Digital Audio Workstation-software. WestBeats streeft ernaar om in juni 2026 zijn eerste reeks singles uit te brengen''" ::::::Tio estas: "En majo 2026, Branch kune kun kelkaj muzikistoj starigis la uson-kanadan muzikproduktan kompanion WestBeats. Sub gvidado de Branch, la studio disvolvas sian propran programaron por Cifereca Aŭdio-Laborstacio. WestBeats strebas en junio 2026 publikigi sian unuan serion de unuopaĵoj." Tio ne kongruas kun la tre serioza prezento kiel ekonomikisto en la aliaj lingvoversioj... :::::[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:22, 9 jun. 2026 (UTC) :Mi nur volas memorigi, ke mi sciigis pri ĉi tiu artikolo pro suspekto de reklameco. La menciindeco ŝajnas esti nedubebla (laŭ niaj kriterioj), do pliaj pruvaj referencoj ne rilatas al la afero. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:02, 10 jun. 2026 (UTC) ::Nenio ekde du tagoj ŝanĝiĝis, do mi nun plenumas la decidon de '''[[tri pledoj por forigo kaj vere forigas la tekston]]'''. Sed kvankam ni konsentas pri la suspekto de reklameco, mi vere ne komprenas ke tio estus la sola minuso. La teksto prezentas tute nekredindajn asertojn, kaj "pruvas" tion per ridinde fuŝaj referencoj, kiuj en nul kazoj povas pruvi ion. Sed efektive, ne estu nia tasko zorgi pri proponoj por eblaj forigendaj artikoloj el la '''angla''' vikipedio. Estas tiom da anglalingvaj denaskuloj, ke ili facile povas mem zorgi pri iliaj dubaj kazoj. Tamen mi ne povas kompreni, ke vi kun tiom mizeraj pseŭdoreferencoj ne povus havi dubojn pri la menciindeco de homo en la esperanta vikio surbaze de tiu blufa esperanta teksto. Mi absolute ne dividas la juĝon, ke la mencindeco de la teksto estus "nedubebla laŭ niaj kriterioj". La tuta artikolo kreas '''gigantan dubon'''! Sed nun ĝi estas ĉiukaze for post minuto. Ne indas plu diskuti pri kadavro. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:20, 11 jun. 2026 (UTC) == [[Villa delle Rose (Lago de Como)]] == {{Propono de forigo |artikolo = Villa delle Rose (Lago de Como) |kialo = Revenas malnova konatulo pri la Lago de Como kaj Lierna. Nun konata artikolo pri simpla vilao kiu estus interesa se historiaj aferoj estus konstateblaj, sed la referencoj ne konfirmas la asertojn. Eĉ la foto ne montras la vilaon mem. La artikolo ne ekzistas en la itala, sed nur en la ukraina, ĵus farita de anonimulo. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:23, 28 maj. 2026 (UTC) |tempo = ĵaŭdo 4 junio 2026 9:37 |forigita = jes |kialo de rezulto = tri poraj, neniu kontraŭa.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 00:02, 2 jun. 2026 (UTC) }} :{{kom}} Konfirmas la fuŝecon tri artikoloj pri muelejoj de la sama aŭtoro sen ajna referenco aŭ alilingva korespondaĵo. Ili fakte estas nun nur ruinoj.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:23, 28 maj. 2026 (UTC) :{{por}} forigo de la nekredinda teksto [[Villa delle Rose (Lago de Como)]] kaj de la tri fuŝaj artikoloj menciataj: [[Muelejo de Casate]], [[Muelejo de Mugiasco]] kaj [[Mulino di Sornico]]. La farinto mem ekde la 27-a de majo jam estas globale forbarita el Vikipedio, do ne estas danĝero ke ankoraŭ pluraj simile fuŝaj tekstoj venos de tiu ĉi konto, sed tiuj kvar vere estas fuŝaĵoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:52, 30 maj. 2026 (UTC) :{{por}} forigo de ĉiuj kvar menciataj tekstoj, kiuj ĉiuj estas same ne kredindaj kaj de sama "longtempa abuzanto" (LTA). [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 10:21, 1 jun. 2026 (UTC) == [[Katolikismo en Finnlando]] == {{Propono de forigo |artikolo = Katolikismo en Finnlando |kialo = Nova finna fuŝaĵo. La redakto konsistas el tri linioj. La unua enhavas fuŝan vorton "katolikanoj". La dua povus esti interesa se estus referenco (oni ne povas scii ĉu temas pri inventaĵo. La tria estus nur anonco de io kio okazos. Ĉu estus enciklopedia informo pri kvar katolikoj en Svedio, Danio aŭ Rusio? Kiel kutime, estus ni kiu devus serĉi allingvan korespondon. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:45, 31 maj. 2026 (UTC) |tempo = dimanĉo 7 junio 2026 18:14 |forigita = ne |kialo de rezulto = 3 kontraŭ, 0 por, 0 duboj - vidu sube. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:35, 9 jun. 2026 (UTC) }} {{komento}} Prava plendo, kompreneble. Mi ankoraŭfoje investis la tempon kaj amplekse avertis la kreinton en [[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet#Katolikismo en Finnlando]]. Principe, kiel mi skribis tie, mi estus por teno de la teksto de tri frazoj kun ŝablono {{ŝ|ĝermo}} kaj kun intervikia ligiĝo, ĉar ĝi teknike utilas por malpliigi artikolajn orfojn. Sed mi vere subtenas ke ne 200-an fojon iu ne-finna esperanta administranto faras tiun agadon por la finna kolego, kiu tute povas kaj kapablas tion fari mem: en kreo [[Lilli Earl]] de antaŭhieraŭ li ankaŭ sukcese faris intervikian ligiĝon, do pruvis ke li povas fari tion, kvankam li iam konfesis ke li ne rajtas aktive redakti ion '''en''' vikidatumoj. '''Se''' li mem postliveras tiujn antaŭkondiĉojn de komencanta teksto, mi estus por teno de la teksto, se ne, {{por}} forigo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:41, 1 jun. 2026 (UTC) : Mi ĵus vidis ke li jam ekagis pro mia averto, intervikie ligis la paĝon, ampleksigis la 3 frazojn al 5 (tiam ankaŭ eblas rezigni pri ŝablono "ĝermo", eblas meti, sed ne nepre) kaj aldonis 3 bazajn referencojn. Post tiu iometa ampleksigo, kiu certe ankoraŭ ne estas la maksimume ebla ampleksigo, mi jam estas kontraŭ forigo. Kaj mi esperas ke la uzanto aplikas la averton al ĉiuj novaj paĝokreoj. Se iuj paĝoj estas mankaj, proponi forigon estas konsekvenca ago kaj povas havi pozitivajn rezultojn... Do nun, {{kontraŭ}} forigo. Dankon, Kani. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:50, 1 jun. 2026 (UTC) :: Efektive, post la nunaj plibonigetoj {{kontraŭ}} forigo. Estas bone ke la teksto jam ankaŭ ne estas artikola orfo plu, kaj kun la alilingvaj tekstoj ankaŭ devus esti eble ankoraŭ trovi iun foton... Sed tio estas normala situacio por artikolo kiu nur ekestis hieraŭ... [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 10:57, 1 jun. 2026 (UTC) :::PS: Mi ĵus povis enigi 2 fotojn kaj mapon, kaj la paĝo jam ekaspektas kiel normala artikolo... [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 11:13, 1 jun. 2026 (UTC) :Ĝi povas resti. Kiel fini la debaton?--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:09, 3 jun. 2026 (UTC) ::{{kom}} Mi kalkulas la frazon de Kani "Ĝi povas resti" kiel voĉon kontraŭ forigo, kun mia voĉo ŝanĝita kontraŭ kaj tiu de Aidas same post la "plibonigetoj kontraŭ forigo". 3 voĉoj kontraŭ forigo, neniu (post la adaptoj) por, kaj neniu dubo plu. La teksto restos. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:33, 9 jun. 2026 (UTC) == [[Karim Tabti]] == {{Propono de forigo |artikolo = Karim Tabti |kialo = Pli ol forigopeton, mi havas seriozan dubon. La artikolo ŝajnas bone strukturita, sed temas pri 17-jarulo (eble ankoraŭ ne biografienda) kaj la referencoj estas nenio. Ne ekzistas korespondaĵo en itala aŭ alia lingvo. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:13, 3 jun. 2026 (UTC) |tempo = <s>10 junio 2026 9:42 h </s> plivastigita ĝis ĵaudo 11 junio 2026 21:00 h |forigita = ne |kialo de rezulto = du voĉoj kontraŭ forigo, neniu por, sed restas duboj, ĉe Kani kaj Goren, kaj fakte ankaŭ ĉe mi - do: "in dubio pro reo" dubokaze por la akuzato [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:13, 23 jun. 2026 (UTC) }} :Mi povis trovi nenion pri tiu ĉi ulo, kaj la nomo Karim Tabti ne estas tre rara. Ĉu eblas kontakti la aŭtoron? Se temas pri sinprezento, ĉu li almenaŭ estas esperantisto aktiva en la movado, eble en TEJO aŭ junulara sekcio de SAT? [[Uzanto:Goren|Goren]] ([[Uzanto-Diskuto:Goren|diskuto]]) 12:57, 6 jun. 2026 (UTC) ::La aŭtoro estas anonimulo, kiu faris nur tiun kontribuon. Se temus pri esperantisto, oni dirus ion pri tio. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 17:52, 8 jun. 2026 (UTC) La teksto je unua vido ŝajnas troglata, olea AI-laboraĵo, kun ridinda unua referenco "La sekva teksto prezentas enciklopedi-stilan biografion de Karim Tabti, kune kun klarigoj pri la font-bazo kaj la kriterioj de verifikebleco laŭ la normoj de Wikipedia." Do la unua referenco ekzakte alparolas nin ĉi tie per solena seriozeco, kiuj jes dubas ĉu iu tia homo "Karim Tabti" entute ekzistas. Malgraŭ la senespera pledo "ne forigu ĝin, ĝi plenumas la kriteriojn", groteske ĝi ĝuste NE plenumas iujn kondiĉojn pri referencoj "laŭ la normoj de Wikipedia": la "referencoj 2-6", kiuj 5-foje ripetas sensenca frazon "publikigita en la reto de FoggiaToday estas tuja" pruvas ekzakte '''nenion'''. Sed se oni '''mem''' enketas per reta serĉilo (Junaj Socialistoj de Foggia, en loka lingvo: Giovani Socialisti di Foggia), tuj troveblas tuta fasko da konvinkaj referencoj: * https://playnews24.com/2026/06/09/karim-tabti-gs-psi-nessuna-festa-sulle-difficolta-della-citta-il-centrodestra-abbia-rispetto-delle-istituzioni/ * https://www.foggiatoday.it/tag/giovani-socialisti/ * https://www.civico93.it/giovani-socialisti-diu-capitanata-annunciata-la-costituzione-del-coordinamento-di-lucera/ * https://www.linkedin.com/in/karim-tabti/ Do. La temulo vere estas loke aktiva juna socialista politikisto, kaj ĉar la teksto mem estas esperantlingve senriproĉa, la problemo estas nur tiuj senesperige fuŝaj "referencoj 2-6", kiuj 5-foje ripetas sensenca frazon "publikigita en la reto de FoggiaToday estas tuja". Ĉar kun aninmulo oni povas tre malbone komuniki, mi prefere proponus lasi la tekston, se iu esperanta uzanto povas ene de 2 tagoj enplekti tiujn aŭ iujn rete trovitajn referencojn en la krome konvinkan tekston (tio signifas vastigi la limdaton ĝis 2026-06-11 19 h UTK). Mi neniel komprenas, kial la por Foggia kaj Apulio plene negrava komunika lingvo Esperanto estus tiom grava, sed eble la anonimulo pensis ke li volis havi "testan balonon", antaŭ ol en dua paŝo elpaŝi per vikipedia artikolo en la itala lingvo. Do estos al ni, ĉu ni estos tiom bonkoraj kaj afablaj por mem ripari la eksterajn referencojn. Se jes, la eksteraj referencoj ŝajnas pruvi publikan intereson pri la junulo, kaj nur la fakto ke li estas 17-jara ne "senvalorigas lin". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:57, 9 jun. 2026 (UTC) Mi nun pli-malpli ĉion forĵetis, por kio mi ne trovis fidindajn retajn ekstervikipediajn referencojn, kaj metis tiujn referencojn. La retejo foggiatoday.it, kiun mi menciis hieraŭ, montriĝis teknike fuŝa, ekzemple ne estis arkivigebla, kaj estis superŝarĝita de reklamoj, ankaŭ la retejo https://www.foggiatoday.it/politica/karim-tabti-congresso-si-foggia.html pri kiu fakte temis. Ĝin mi do ne uzas, sed mi trovis bonan plian referencon https://federazionegiovanisocialisti.com/sedi/, kiun eblas senprobleme uzi. Sed la referencoj kiujn mi nun havas pruvas relative malmulton, de la origina teksto nun nur restis naŭ mallongaj frazoj, tio estos pli ol la minimumaj 3 por artikola ĝermo, sed ĉar ili vere estas tre magraj, mi tamen metis ŝablonon {{ŝ|ĝermo}}. Tiun koncizigitan kaj referencitan tekston ni povus lasi, sed nun la teksto estas tiom konciza, ke restas malmulta substanco: mi voĉdonas {{malforte kontraŭ}} forigo, sed volas almenaŭ ankoraŭ plian voĉon aŭ du. Tamen kompreneble ni tre atentu ne malŝpari tro multegan tempon je tiu tre flanka temo pri la provinco, konsiderante ke multaj esperantaj tekstoj pri tiu provinco aspektas kiel la paĝo [[Ascoli Satriano]]: teksto de nur unu frazo, ses vortoj, plus informkesto kun informoj de 2005, plene malaktuala kaj kun fuŝa ligilo [[San Potito]], sed aliflanke tre kritikende tute sen {{ŝ|ĝermo}} aŭ ĉi-tie la pli draste kritika {{ŝ|ĝermeto}}. Sed kompreneble ni ne forĵetu ĉiujn flankajn temojn kun rilatoj al la provinco, nur ĉar ni ankoraŭ ne sukcesis redakte vastigi la robotan kreaĵon de januaro 2006, kiun poste ekskluzive nur robotoj pluadaptis, kaj neniu ajn homo iam faris plej etan redaktan ampleksigon (nur unu homo en 2013 ŝanĝis bildon). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:12, 12 jun. 2026 (UTC) ::{{kontraŭ}} forigo, kvankam dubindas la Internacia menciindeco de ĉiu ekestanta juna loka politikisto. Sed la teksto estas bona kia ĝi estas nun, ankaŭ bonas ke nun estas nova teksto pri la itala partio de 2007. "in dubio pro reo" [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:22, 20 jun. 2026 (UTC) == [[Ŝlomo Hofmeister]] == {{Propono de forigo |artikolo = Ŝlomo Hofmeister |kialo = Fuŝega lingvaĵo. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 08:34, 12 jun. 2026 (UTC) |tempo = vendredo 19 junio 2026 8:18 |forigita = ne |kialo de rezulto = post plibonigo: tri kontraŭ, Kani ne reesprimis sin, sed lia komence prava kritiko "fuŝa lingvaĵo" intertempe estas senbaza 10:09, 23 jun. 2026 (UTC)[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) }} :Mi riparis la plej elstarajn lingvofuŝojn - nun {{kontraŭ}} forigo. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 09:34, 12 jun. 2026 (UTC) :{{kontraŭ}} La origina teksto estis lingve neakceptebla, sed post la poluro de Moldur ĝi estas tute bona. Kompreneble la teksto daŭre nur estas ĝermo, kiu tre profitus de pliampleksigo per tradukoj el la germana aŭ angla versioj, sed esti artikola ĝermo ne estas kialo por forigo. Dankon al Moldur, tiel ĉi ĝi sendube ne estas forigenda. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:18, 14 jun. 2026 (UTC) ::{{kontraŭ}} forigo nun. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:23, 20 jun. 2026 (UTC) == [[Metodo Castiglioni]] == {{Propono de forigo |artikolo = Metodo Castiglioni |kialo = Pli ol forigopeton, mi montras mian dubon pri enciklopedieco. Temas denove pri Lierna, ĉe la Lago de Como, kaj la familio Castiglioni. La redakto sonas al mi kiel ia babilado, kvazaŭ seninforma. Denove ĝi ekzistas en hispana, sed ne en itala. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:26, 12 jun. 2026 (UTC) |tempo = vendredo 19 junio 2026 18:45 |forigita =jes |kialo de rezulto = tri poraj, neniu kontraŭ.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 20:33, 20 jun. 2026 (UTC) }} {{por}} Ni jam vidis tiom da blovite grandigitaj, fakte senenhavaj, seninformaj paĝoj pri familio Castiglioni de Lierna, ke mi vere ne emas investi duonhoron por detale defendi kial, se ĉiuj antaŭaj tekstoj krom tiu pri la skulptisto [[Giannino Castiglioni]] estis senvaloraj, ankaŭ tiu ĉi teksto estus foriginda. Ĝi ne ŝajnas al mi enciklopedia. Punkto. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:11, 14 jun. 2026 (UTC) :{{por}} forigo. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:22, 20 jun. 2026 (UTC) == [[Luca Bestetti]] == {{Propono de forigo |artikolo = Luca Bestetti |kialo = Vidu la kunmetitajn dubojn jam en la [[diskuto:Luca Bestetti|diskutpaĝo]]: duono de la trovoj povus subteni impreson ke la tuto estus falsa kaj duono ke ĝi tamen estas vera. Ĉu lasi tian tekston, ĉar ĝi "nur duone estas konvinkebla, per fontoj kiuj eble estas fidindaj eble ne"? Ĉu tiuj pridubeblaj referencoj sufiĉas por pruvigo lasi la tekston??? |subskribo = [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:45, 14 jun. 2026 (UTC) |tempo = dimanĉo 21 junio 2026 8:39 |forigita = jes |kialo de rezulto = du poraj, neniu kontraŭa.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 19:45, 22 jun. 2026 (UTC) }} {{re|Super nabla}} (aŭ iu alia italo) Ĉu vi havus opinion pri tiu paĝo?? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:45, 14 jun. 2026 (UTC) :{{por}} forigo, se neniu itallingvano pretas detektive forigi la multajn dubojn ... [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:22, 20 jun. 2026 (UTC) == [[Thathanine Thongchay]] == {{Propono de forigo |artikolo = Thathanine Thongchay |kialo = Dubinda menciindeco |subskribo = [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 03:54, 15 jun. 2026 (UTC) |tempo = lundo 22 junio 2026 3:40 |forigita = jes |kialo de rezulto = tri poraj, neniu kontraŭa.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 19:43, 22 jun. 2026 (UTC) }} :{{por}} Dubinda menciindeco. --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:51, 15 jun. 2026 (UTC) :{{por}} Vere, dubinda menciindeco. Ke li en 2017, en aĝo de 11, foje faris reklamon por dentopasto, estas bone, sed ne jam signifas aktoran famon. Kaj ke [https://www.imdb.com/de/name/nm18457192/ en la aktora daumbazo IMDb] estas nur lia nomo, sed entute neniuj aktoradoj, diras multon. Plie, la sola ligilo, persona [https://www.instagram.com/Thathanine paĝo ĉe Instagram] estas {{404}}... Tio estas ploriga prezento. --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:18, 20 jun. 2026 (UTC) ::{{por}} forigo. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:18, 20 jun. 2026 (UTC) == [[Teodoriko Bland (juĝisto)]] == {{Propono de forigo |artikolo = Teodoriko Bland (juĝisto) |kialo = Novulo ekkreis fuŝegajn artikolojn, unu ĝermeton kaj alian ĝermon kiu estis savita post polurado fare de Moldur. Mi ne scias ĉu tiu novulo esperas, ke ni riparu ĉiujn tiujn venintajn kaj venontajn fuŝajojn aŭ eĉ estas nekonscia pri la neakcepteblo de la rezultoj. Aliaj similaj artikolklopodoj estas [[Vilhelmo Kilty]], [[Johano Johnson Sr.]] kaj [[Johano Johnson Jr.]] Mi ne sentas min preta kontakti lin. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:59, 15 jun. 2026 (UTC) |tempo = lundo 22 junio 2026 18:01 |forigita = jes |kialo de rezulto = tri poraj, neniu kontraŭa.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 19:42, 22 jun. 2026 (UTC) }} :{{por}} La novulo mem skribis "Mi estas komencanto, tiel pardonu se mi fari eraro." Pardoni "se li fari eraro" oni povas, sed nove verki la tekstojn pri detalaj biografioj de antaŭ 200 jaroj el la historio de [[Marilando]] estas iom tro. Mi emas koncentriĝi pri la multegaj kantonoj de Usono, kiuj ne nur havis signifon antaŭ 200 jaroj en la loka historio, sed estas signifaj en 2026, kaj tie pri [[:Kategorio:Kantonoj de Marilando|Marilando estas nur 12 tekstoj kaj mankas ankoraŭ 12]]. Kompreneble Marilando nur estas unu el tre multaj partoj de Usono, kaj Usono nur estas unu el tre multaj landoj de Ameriko, sed mi ĉiukaze ne vidas kapablon ĉe mi nun nove krei la paĝojn de lokaj homoj de antaŭ 200 jaroj kiujn la komencanto deziras ke ili estos. Mi metas ŝablonon {{ŝ|polurinda}} kaj {{ŝ|orfa}}, ĉar estas signo de afableco ne forigi tekston sen antaŭe averti pri mankoj, sed tamen estas por forigoj de almenaŭ la tekstoj [[Teodoriko Bland (juĝisto)|T. Bland]], [[Vilhelmo Kilty]], [[Johano Johnson Sr.]] kaj [[Johano Johnson Jr.]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:33, 20 jun. 2026 (UTC) ::{{por}} forigo de ĉiuj kvar. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:17, 20 jun. 2026 (UTC) == [[Via Arcivescovo Romilli]] == {{Propono de forigo |artikolo = Via Arcivescovo Romilli |kialo = Anonimulo kreas nur artikolojn pri milanaj stratoj, kiuj ne interesas en la itala vikio kaj serĉas lokon en Esperanto, islanda aŭ rusa. Tio dubindas min pri enciklopedieco. Ĉu ni havos centojn da stratoj da centoj da ĉefurboj? Tio estas dekmiloj da stratoj. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 21:59, 19 jun. 2026 (UTC) |tempo = vendredo 26 junio 2026 21:38 |forigita = jes |kialo de rezulto = 3-4 poraj, neniu kontraŭ.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 19:41, 22 jun. 2026 (UTC) }} {{kom}} Supozeble plia blufaĵo/pompaĵo en la konata Milano-rilata fuŝaro. Simile ankaŭ: [[La Casa Astratta]]. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 07:24, 20 jun. 2026 (UTC) {{forte por}} forigo eksplicite ankaŭ de la teksto [[La Casa Astratta]]: Pri la strato Via A. Romili mi ankoraŭ povus imagi meti frazon en la tekston pri Milano, sed pri la "Casa Astratta" estas eĉ pli groteske. Kvankam tie mankas foto, eblas vidi en [https://ordinearchitetti.mi.it/index.php/it/cultura/itinerari-di-architettura/14-arte-e-architettura/opere/320-casa-astratta/galleria#galleria ekstera retejo] ke temas pli tutsimpla 9-etaĝa loĝdomo, tipe socialisma [[slabokonstruaĵo]], kiu estas en neniu dimensio arkitekte menciinda. En ĉiuj periferioj de ĉiuj urboj de la eksa [[Varsovia pakto]] oni povas vidi tiajn domojn, mi havas amikojn kaj parencojn kiuj loĝas en tiaj domoj kaj estas dankema ke estas tiuj simplaj domoj (kaj ke ili ne estas bombitaj kiel la samaj domoj en Ukrainio), sed se oni metas paĝon pri ĉiuj tiuj domoj, eĉ se ne estas foto kiu montrus la tristan fasadon, tiam oni same povas fari tekstojn pri ĉiuj strataj lanternoj kaj ĉiuj rubujoj en ĉiuj stratoj de ĉiuj urboj, urbetoj kaj vilaĝoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:53, 20 jun. 2026 (UTC) :{{por}} forigo de ambaŭ. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:17, 20 jun. 2026 (UTC) ::{{re|Kani}} Cetere la dubinda teksto pri tiu "Via A. Romilli" estis fakte trompe pri la tuta milana kvartalo Corvetto - supozeble ĉar nur pri "tiu unu strato Via A. Romilli" estus apenaŭ sufiĉe da raportindaj frazoj por vikipedia teksto. Mi ĝenerale pensas, ke en Vikipedio oni iru de ĝeneralaj al laŭgrade pli specifaj temoj. Unue estu teksto pri la lando, poste pri regiono, provinco, tiam se estas pri kantono aŭ distrikto, kaj se tiam ankoraŭ estas energio, pri urboj aŭ neurbaj komunumoj aŭ municipoj. Por Milano tio signifas, ke se jam estas teksto pri la urbo (la esperanta teksto [[Milano]] cetere nun estas problema, sed tio estas alia laborejo), ke tiam se iu tre volas estu tekstoj pri la naŭ urbodistriktoj, kiuj sume konsistigas la tutan urbegon. Tiuj kompletaj tekstaroj jam pli longe ekzistas pri Granda Londono, Parizo, Berlino, Vieno, Budapeŝto kaj Moskvo, kaj mi nun faris la naŭ tekstojn ankaŭ por Milano. Ĉi tie la "kvartalo Corvetto" estas en la [[urbodistrikto 4 de Milano]]. Se oni freneze amas Milanon, oni nun povas senprobleme krei subtekston pri la "kvartalo Corvetto", kaj tiam aŭtomate aperas blua ligilo en la paĝo [[urbodistrikto 4 de Milano]]. Sed por mi persone la 9 tekstoj pri la naŭ partoj de la urbego nun tute sufiĉas... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:08, 20 jun. 2026 (UTC) :::{{re|Kani}} Mi el la forprenita teksto ankoraŭ sukcesis elvringi tri frazojn al eta ĉapitro en la paĝo [[urbodistrikto 4 de Milano]]. Tiel tamen la laboro de la anonimulo ne estos tute vana... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:06, 23 jun. 2026 (UTC) == [[Listo de plej bonaj internaciaj viraj futbalaj golpafantoj laŭ lando]] == {{Propono de forigo |artikolo = Listo de plej bonaj internaciaj viraj futbalaj golpafantoj laŭ lando |kialo = Novulo, anonimulo, kreis artikolon kun pli ol 100 000 bitokoj pri golpafantoj. Ĝi estas plenplena de ruĝaj ligiloj kaj blazonoj. La kreinto eĉ ne scias, ke estas jam artikoloj pri la naciaj teamoj. Mi komentas sube. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 21:30, 22 jun. 2026 (UTC) |tempo = lundo 29 junio 2026 21:28 |forigita = ne |kialo de rezulto = sed ekstreme reduktita laŭ 3 voĉoj favore al tio -- [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 02:42, 16 jul. 2026 (UTC)}} :{{kom}} Ripari tiun artikolon estus heroeca tasko, kiun neniu faros. Mi jam faris kelkajn komencajn plibonigojn. La kreinto eĉ pafis kaj fuĝis. Krome estas neutila tiu artikolo, kiam la situacio ŝanĝiĝas nun ĉiutage dum pluas la monda ĉampioneco. Mi vidas du vojojn: unua, simple forigi la monstran artikolon; dua, fortondi ĝin lasante nur 50 golpafantojn anstataŭ 200 kaj klopodi bluigi la pejzaĝon. Tiuokaze indus atendi la finon de la ĉampioneco por ŝpari laboron de konstanta ĝisdatigo.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 21:30, 22 jun. 2026 (UTC) ::Ĉu eblas la tria vojo: igi iun roboton krei ĝermgrandan artikolon pri ĉiu menciita piedpilkisto laŭ intervikiaj datumoj, esperante ke iam iu piedpilkadmiranto kreskigos ilin? Laŭ mia scio ĵus nun en la aktivularo de nia vikipedio ne estas fortaj sportadmirantoj, sed tio ĉi ja povas (teorie) ŝanĝiĝi. [[Uzanto:Goren|Goren]] ([[Uzanto-Diskuto:Goren|diskuto]]) 22:14, 22 jun. 2026 (UTC) :::{{por}} forigo de la tute fuŝa listo en '''[[nuna stato]]'''. Alternative mi eĉ pli voĉdonus por teno de minumuma listo de 10 plej golemaj futbalistoj, do laŭ nuna stato de Ronaldo ĝis Puskás, '''sen''' fuŝaj teamaj titoloj kiel [[Nacia futbala teamo de Portugalio]] (estas [[portugala nacia teamo de futbalo]], se estus unu kazo, eblus meti alidirektilon, sed estas tro multaj fuŝoj, cetere ankaŭ ekzistas preta ŝablono {{ŝ|PortugalioFB}}, kiu ĉi tie tuj liverus flageton kaj perfektan ligilon), '''sen''' fantaziaj ruĝaj ligiloj "Listo de internaciaj goloj de Cristiano Ronaldo" kaj multegaj similaj, kiuj ĉiuj ne ekzistas - la novulo kun tiom da fuŝoj ne estos la gusta por fari tiujn centojn da paĝoj, kaj la ekzistantaj uzantoj pli bone koncentriĝu pri pli esencaj taskoj - ekzemple, el 48 teamoj de la nuna futbala mondpokalo nur 40 havas e-lingvan tekston, 8 ankoraŭ mankas, kaj '''sen''' fuŝaj provoj kiel "Dts/outdmy1". Se fari tiel, el la 10 sportistoj ankoraŭ mankas e-lingvaj tekstoj pri du, [[Sunil Chhetri]] kaj [[Ali Mabkhout]], tio eĉ fareblas sen robota helpo, kiu ĉiukaze nur liverus krudan tekston, do ĉiukaze ne eblus fari pretan tekston sen homo (almenaŭ por kontrolo). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:56, 23 jun. 2026 (UTC) :::{{re|Goren}} La tria vojo, igi iun roboton krei ĝerman artikolon pri ĉiu menciita nomo laŭ intervikiaj datumoj, '''ne''' funkcios. Mi ĵus per forta subteno de vikidatumaro faris 30 tekstojn pri aktualaj futbalistoj, kaj antaŭe jam antaŭpreparis ankoraŭ ŝtopante multajn tekstojn pri la geografio de Usono kaj Kanado, kaj laŭ mia sperto mi konstatas ke mi kaj tute vi '''supertaksas''' vikidatumaron: Uzante ĝin, mi daŭre konstatas ke vikidatumoj ne estas preta, foje informoj tute mankas, foje malaktualas je 10 jaroj, foje nur la "preferata rango" forgesiĝis elekti - estas tre en ordo uzi vikidatumaron kaj dume permane aktualigi ĝin, mi ankaŭ lernis aŭtomatece aldoni iujn parametrojn kaj priskribojn al vikidatumaro, sed tiuj informoj kiuj ĉi tie mankas, laŭ mia impreso aldoneblas nur mane (mi diras: tial ili mankas). Krome, entute multajn informojn eblas stoki en vikidatumaro kaj preni de tie, sed neniam ĉiujn kiuj estas bezonataj en eta projekto kiel wiki.eo aŭ similgranda alia vikio. Do tre bonas uzi vikidatumaron kaj dum la uzado plibonigi ĝin, sed estas iluzio ke iu aŭtomato aŭ artefarita intelekto faros e-lingvajn tekston sen ke lingve kaj teknike sperta homo bezonatus. Vikidatumaro ne estas artefarita intelekto... :::{{re|Goren}} pri via lasta ideo: Mi '''ne''' pensas ke manko de "fortaj sportadmirantoj" en vikipedio estas la problemo. Fakte ne tiom temas pri "forta admiro", sed pri lingva kaj teknika sperto en vikipedio plus preto engaĝiĝi ankaŭ pri sportaj temoj, ne nun pri "siaj kutimaj tre limigitaj ŝatotemoj". Mi dirus ke en la lastaj monatoj ankaŭ Aidas kaj Sj1mor multe kontribuis pri sportaj temoj (ekzemple pri vintrosporto en februaro-marto), aŭ Castelobranco (aparte pri manpilkado)... Revi pri iuj novulaj 15-jaruloj kiuj ĉi tie perfekte levos la lingvan nivelon de ĉiuj futbalistaj kaj futbalteamaj temoj al neatenditaj altecoj estos vana revado, kvankam ankaŭ mi foje revas ekzemple ke povus reaktiviĝi la eksesperantisto Michael Barera, kiu sub uzantonomo TFCforever ĝis somero 2011 faris multajn sportajn kontribuojn al la e-lingva vikio. Sed kompreneble, se kvar fortaj sportemaj vikipedianoj faras po 30 novajn tekstojn pri sportistoj kaj aliaj normale sportemaj vikipedianoj faras sume ankoraŭ 20 aŭ 30, kaj nur en la [[Futbala Mondpokalo 2026]] estas 48 teamoj, kun po 26 teamanoj plus trejnisto, tiam temas pri 1 296 novaj biografioj por tiu unu turniro, plus 48 ŝablonoj kaj pliaj kromtekstoj - do tamen malgraŭ ĉiu fortostreĉo eblos nur kovri la temon je dekono ĝis okono. Tial mi komprenas la revon pri aŭtomatigo, sed mi garantias ke tiel ni funkcios, kaj estas la esenco de vikipedio kaj ĉiam restos truoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:43, 23 jun. 2026 (UTC) ::::{{por}} forigo - aŭ, je dua pripenso, eĉ pli bone ŝanĝo al listeto de 10 plej pintaj golpafantoj sen ajnaj ruĝaj ligiloj laŭ la propono de Thomas.[[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 09:47, 26 jun. 2026 (UTC) :{{kom}} Provizore mi forigis la kernon de la fuŝa artikolo kaj lasis nur listeton de dek golpafistoj laŭ la listo de anglalingva artikolo. De nun oni povas plivastigi la artikolon; kvankam mi markis ĝin kiel redaktata (por eviti trudon de aktuala intereso), konsideru vin liberaj agadi sur ĝi. Nun oni devas atendi la finon de la nuntempa ĉampioneco por aktualigi la rezulton kaj eventuale pliigi la liston al 20 aŭ krei tabelon. Poste oni devas konsideri ĉu indas aldoni la liston de la plej bonaj golpafantoj en monda ĉampioneco (tiu ĉi estas ĝenerala listo) aŭ krei apartan artikolon.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:24, 30 jun. 2026 (UTC) ::{{komento}} Jam paŝo al bona direkto. Mi aldone vidigis la naciajn teamojn, kaj videblas ke nur en tiu minimuma listo de 10 homoj ne nur mankas 2 el 10 tekstoj pri sportistoj sed ankaŭ mankas 3 el 10 tekstoj pri teamoj. Se oni vastigas la liston al 20 homoj, la ruĝaj ligiloj jam signife multiĝos. Sed estos en ordo. Sume 20 biografioj kaj 20 tekstoj pri teamoj estas ne tro multe. Kaj estas bona okazo verki pri la naciaj teamoj de Malajzio, Zambio aŭ Malavio, kiuj krome probable ankoraŭ 10 jarojn ne atentiĝos, ĉar ili en kontinentaj aŭ mondaj turniroj principe ne ludas gravan rolon. Aldoni plian liston de la plej bonaj golpafantoj nur en monda ĉampioneco sendube nur indas, se ankaŭ pri tiu listo jam estas alilingva listo de kiu eblas kopii, ĉar mem esplori pri tia vasta statistika temo kostus freneze tro da tempo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:50, 5 jul. 2026 (UTC) :::Daŭre la 5 ruĝaj ligiloj [[Sunil Chhetri]], {{BaratoFB}}, {{MalajzioFB}}, [[Ali Mabkhout]], {{Unuiĝintaj Arabaj EmirlandojFB}} estas ruĝaj. Sed la listo en la de Kani forte tranĉita formo tamen estas ne plu forigenda. Tial mi proponas fermi la diskuton, kun tri voĉoj por tiu forta redukto (Goren ja nur demandis kaj ne klare esprimis sin voĉdone). Kiu volus adopti tiujn kvin estontajn tekstojn? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 02:40, 16 jul. 2026 (UTC) == [[Vitikolturado en Umbrio]] plus 11 similaj paĝoj plus navigilo == {{Propono de forigo |artikolo = Vitikolturado en Umbrio |kialo = Dum semajnoj anonimulo (kun kiu ne eblas kontakti) kreis amason da similfuŝaj artikoloj pri vinproduktado en Italio. Mi markis plimulton kiel polurinda, sed tio utilas al nenio, ĉar li plue fuŝkreas kaj tute ne revenas al la kreitaĵoj, eble kredante ilin kronjuveloj. Ĉi tiu eĉ kun du eraroj en la ĉefa vorto de la titolo: Vitikolturado anstataŭ Vitokulturado aŭ Vitkulturado. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:03, 30 jun. 2026 (UTC) |tempo = mardo 7 julio 2026 10:50 |forigita = jes |kialo de rezulto = neniu kontraŭ.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:27, 7 jul. 2026 (UTC) }} :{{kom}}Krome, en kelkaj el tiuj artikoloj estas longegaj listoj de ruĝaj ligiloj por vitvarioj, kiuj restos tiaj porĉiame. Indas revizio de la tuta artikolaro.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:03, 30 jun. 2026 (UTC) ::{{por}} forigo de tiu teksto. Neniel estas nur la longegaj listoj de ruĝaj ligiloj por vitvarioj, kiuj restos tiaj porĉiame. Estas multaj tajperaroj, el kiuj tiuj kiuj estas faritaj ligiloj, ekzemple "[[hekolitoj]]" (supozeble la homo celis ion kiel 'hektolitroj') plej elstaras ruĝe, sed tajperaroj sen ruĝa ligilo simple estas alikoloraj eraroj, sed ĉiukaze eraroj. Mi estus malpli drasta, se ĝis la fino de la pripensa semajno iu esperantisto ĝustigus ĉiujn tajperarojn (ĉi tie estus ankoraŭ du tagoj), sed kiu volus tion fari? Mi certas ke la aŭtomata guglo-tradukilo povas bone tajpi la vorton 'hektolitroj', do la lingvonivelo estas multe sub la kreaĵo de iu senkosta roboto. Sed problemo estas, ke la homo ŝajne ĉiam redaktas je nova anonima kanalo, do ne eblas bloki kanalon, kaj ne eblas decidi pri forigo de pluraj tekstoj, sed necesas ĉiujn titolojn unuope kopii ĉi-tien, por tiam decidi pri forigo - sed tio eblas per simplaj voĉdonoj, sen longe argumenti pri pluaj tekstoj. Ĉiukaze tre pena purigado. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:07, 5 jul. 2026 (UTC) :::Ĉiukaze: Ŝajnas ke sume temas pri 12 tekstoj/temoj, ĉar la sama anonimulo ankaŭ faris tute ekstere belan navigilon {{ŝ|Vinberkulturo en Italio}}, kiu listigis tiujn 12 ligilojn, kaj post kreo de la lasta (pri Umbrio, je 2026-6-30) ŝajne ne faris novajn tekstojn. Sed ankaŭ se la navigilo aspektas bone ordigita, la unuopaj aliaj 11 listaj paĝoj ĉiuj ŝajne estas same ĥaosaj kaj eraraj kiel la unua jam fokusita en VP:FA. Mi do estas {{por}} forigo de ĉiuj 12, kaj se fari tion, poste ankaŭ por forigo de la navigilo, kiu tiam ne plu havas sencon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:52, 5 jul. 2026 (UTC) Do {{Propono de forigo |artikolo = Vinberkultivaĵo en Piemonto |kialo = kaj * [[Vinberkulturo en Friuli-Venecia Giulia]] * [[Vinberkulturo en Sardio]] * [[Vinberkulturo en Sicilio]] * [[Vinberkulturo en Trentino-Alta Adiĝo]] * [[Vinberkulturo en Valle d'Aosta]] * [[Vinberkulturo en Veneto]] * [[Vitikulturado en Emilio-Romagna]] * [[Vitikulturado en Marko]] * [[Vitikulturo en Lombardio]] * [[Vitikulturo en Toskano]] Kialoj jam menciiĝis supre. Kaj se ĉiuj decidiĝis forpreni, ankaŭ {{ŝ|Vinberkulturo en Italio}} foriru. |subskribo = --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:06, 5 jul. 2026 (UTC) |tempo = dimanĉo 12 julio 2026 20:06 (UTC) |forigita = <!-- jes ne atendante --> |kialo de rezulto = <!-- kialo kaj/aŭ subskribo --> }} :Plus [[Vinkultivado en Kampanio]]. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:31, 7 jul. 2026 (UTC) ==Kaŝo de kontraŭrajtaj versioj de [[Fizalio]]== [[Fizalio]] ŝajnas esti en la sama situacio kiel "Meduzo" estis, kaj mi petas [[Vikipedio:Forigendaj artikoloj#Kaŝo de kontraŭrajtaj versioj de Meduzo|la saman solvon]] - kaŝon de la kopiitaj versioj post kiam mi anstataŭigos ĝin, kaj enmeton de ĝusta referenco al la kopiita artikolo kiel "Literaturo", se {{re|ThomasPusch}} aŭ iu alia havas ĝin. Cetere, la afero de "Meduzo" ankoraŭ ne estas tute solvita. La referenco estas metita, sed la kopiitaj versioj ne estas kaŝitaj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:06, 1 jul. 2026 (UTC) Mi serĉis en miaj bretaroj, sed miaj paperaj jarkolektoj pri Kontakto finiĝas fine de 1996, do tiun pri 1998 6 mi ne havas. Mi ŝatas peti iun alian pri kaŝo de la dubindaj versioj de "Fizalio" - nur se en semajno aŭ du vere neniu administranto pretus fari tion, mi rekontakteblus por tamen krizokaze helpi. Sed ĉar mi estis implikita en la afero de "[[Meduzo]]", mi provos kaj supozeble sukcesos kaŝi la kopiitajn versiojn tie. Serĉante pri retaj arkivaj eldonoj de "Kontakto" mi ĵus ankoraŭ konsciiĝis, ke ŝajne ambaŭ arkivejoj www.gazetejo.org kaj www.bitarkivo.org estas mortintaj. Mi jam en aliaj diskutejoj demandis ĉu iu vidis iun noton aŭ aŭdis ion pri tio, kaj volas ripeti la demandon ankaŭ ĉi tie. Same mi alvokas ĉiujn aliajn, kiuj jam iom da jaroj estas esperantistoj, serĉi en siaj bretaroj pri iom pli novaj jarkolektoj pri Kontakto, almenaŭ pri ĉiuj ekde 1997 ... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:16, 1 jul. 2026 (UTC) {{Farite}} Ĉiuj versioj de "[[Meduzo]]" antaŭ 14 05 2026 nevidigitaj. Pri "Fizalio" vidu supre. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 1 jul. 2026 {{kom}} '''[[RIPETO de ALVOKO]]''': mi alvokas ĉiujn, kiuj jam 28 jarojn estas esperantistoj aŭ kiuj aparte kolektis revuojn Kontakto, serĉi en siaj bretaroj pri la revuo «Kontakto 1998 / 6». Kaj bonus entute scii, kiu havas kiujn jarkolektojn de la revuo «[[Kontakto (revuo)|Kontakto]]». [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 02:52, 16 jul. 2026 (UTC) {{Farite}} Ĉiuj versioj de "[[Fizalio]]" antaŭ la novtraduko nevidigitaj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 02:57, 16 jul. 2026 (UTC) :Multan dankon. Intertempe mi trovis ke oni povas libere elŝuti malnovajn numerojn de ''Kontakto'' de [[UEA]] mem. Sed en jaro 1998, numero 6 mi trovas neniun artikolon pri fizalioj. Eble la cito estis erara. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:31, 16 jul. 2026 (UTC) ::{{re|Arbarulo}} Koran dankon pro la atentigo ke oni (nun) povas libere elŝuti malnovajn numerojn de Kontakto de UEA mem. Mi provis pri n-ro 1998/6, senprobleme funkciis, kaj efektive ankaŭ mi tute ne trovis artikolon pri "fizalio" tie. Tio estas disturbiga. Se neniam estis artikolo de tiu temo en Kontakto 6/1998, ni eble senkaŭze buĉis la tutan malnovan tekston. Sed nun tiel okazis, kaj mi ne volus malvolvi la tutan procezon... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:39, 22 jul. 2026 (UTC) :::Tio povas esti, kaj se ĝi estas, mi bedaŭras. Tamen multe pli verŝajne ĝi estis kopiita artikolo de iu alia revunumero. Almenaŭ laŭ mia neperfekta memoro, la artikolo estis en simila stilo al tiu de "Meduzo", multe pli taŭga por revuo ol enciklopedio. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 19:04, 3 aŭg. 2026 (UTC) ==[[Agatino]]== Denove [[Uzanto:Claudio Pistilli]] tradukis rekte el alia enciklopedio, kiu ne permesas tion. Ĉi-foje temas pri anglalingva Encyclopedia.com [https://www.encyclopedia.com/science/dictionaries-thesauruses-pictures-and-press-releases/agathinus-claudius], kiun li citis kvazaŭ normalan referencon. Krome li aldonis tute mensogan aserton, ke la artikolo uzis tradukon el la angla vikipedio. La unua alineo venas de nekonataj fontoj, nek Encyclopedia.com nek la angla vikipedio. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 20:00, 6 jul. 2026 (UTC) : {{forte por}} forigo ĝuste tial: piratkopiado plus mensogo. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:35, 6 jul. 2026 (UTC) : {{por}} krom se iu entreprenos plene anstataŭigi la tekston per la memverkata aŭ per traduko el iu alia vikipedio (tio ĉi ne devas esti tro malfacile, en preskaŭ ĉiuj intervikioj la artikolo estas unu aŭ du paragrafoj; do, kiel kutime, temas nur pri tio, ĉu iu zorgas sufiĉe).--[[Uzanto:Goren|Goren]] ([[Uzanto-Diskuto:Goren|diskuto]]) 08:28, 11 jul. 2026 (UTC) : {{por}}: <small><small>«''[https://www.encyclopedia.com/termsofservice 2.1 All content and tools provided by Encyclopedia.com on the Services are protected by copyright, trademark and/or other applicable intellectual property and proprietary rights laws and are owned, controlled, and/or licensed by Encyclopedia.com. The Services are also protected by copyright, patent, trademark, and other applicable intellectual property and proprietary rights laws]''»</small></small> Tio klaras. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:16, 16 jul. 2026 (UTC) ::{{por|Por forigo}}. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 16:24, 17 jul. 2026 (UTC) :::Kvankam ĉi tie mankas la kutima kesto, mi tamen volas fini la diskuton pri tiu temo. Bedaŭrinde, la situacio klaras - klare kopirajtan tekston oni ne povas lasi, ankaŭ se oni fidele tradukis ĝin. Per la traduko la kopirajto ne malaperas. Do for, per 5 poraj voĉoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:43, 22 jul. 2026 (UTC) ::::{{farite}} la forigo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:44, 22 jul. 2026 (UTC) == [[Protipozo]] == {{Propono de forigo |artikolo = Protipozo |kialo = Mi ne certas ĉu tiu traduko de jam publikigita artikolo en retejo rajtas aŭ ne rajtas esti en Vikipedio. Ja temas pri iu germanlingva vikia retejo. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 17:15, 9 jul. 2026 (UTC) |tempo = ĵaŭdo 16 julio 2026 17:13 |forigita = jes |kialo de rezulto = per kvar poraj voĉoj, neniu kontraŭa aŭ duba. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:53, 3 aŭg. 2026 (UTC) }} :{{kom}}Poste ĝi necesos iom da vikiigo.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 17:15, 9 jul. 2026 (UTC) :{{por}} Ŝajnas iu originala esploro, ne estas intervikioj, kaj la fontoj ne estas aŭtoritataj sciencaj gazetoj: anstataŭe, estas unu malnetaĵo ĉe vixra (kiu estas klono de [[arxiv.org]]), persona paĝaro de la esploristo, kaj iu Aŭstria sekteca vikio. Tre suspektinde laŭ mi. [[Uzanto:Goren|Goren]] ([[Uzanto-Diskuto:Goren|diskuto]]) 08:36, 11 jul. 2026 (UTC) :{{kom}}Estas malfeliĉa, tute nevikiigita teksto. Ne ŝajnas origina esploro de la esperanta tekstofarinto, sed pli baze, fakte estas traduko, eble aŭtomate farita, de la germanlingva teksto [https://anthrowiki.at/Protyposis], kiel jam aludis Kani - la retejo indikas ke ĉiuj tekstoj disponeblas laŭ kondiĉoj de [[krea komunaĵo]] BY-SA 4:0, do probable ne estas krimo kopii tutan tian tekston, sed la demando tamen estas, kiun utilon la teksto havos en esperantlingva vikia enciklopedio post forta, ne nur iometa vikiigo. Se la teksto rajtos resti, tiam probable en vikifontaro, ne en la ĝenerala vikipedia branĉo (kvankam mi dirus ke tia ekstreme filozofia eseo ankaŭ tie ne utilos al multaj averaĝaj esperantistoj). Mi supozas ke la farinto estas bonvolema esperantisto kaj naiva vikipedia novulo, sed tamen la teksto en tiu formo ne taŭgas ĉi tie. Kaj mi, kara Goren, estus singarda pri etikedigo de "sekteca vikio" - nomi ion "sekteca" estas forta akuzo kaj signifa ofendo, kaj laŭ mi en enciklopedio simple nomi iun asocion aŭ projekton sekteca nur eblus en la formo «la aŭstra gazeto ''Der Standard'' en julio 2023 nomis la vikion ''anthrowiki.at'' "sekteca"» (kun ligilo al gazeta artikolo, kiu tute ne ekzistas, mi nur inventis la aserton) aŭ «la ŝtata prokuroro de Vieno en majo 2026 deklaris la vikion ''anthrowiki.at'' "sekteca"» (ankaŭ kun ligilo al reta oficiala komunikaĵo). Tiam eblas noti, ke tiuj institucioj havis tiom fortan, akuzan opinion, kiu eble ĝustas eble ne. Sed tute ne necesas diskuti pri suspekto de sekto - la teksto simple en tiu formo ne estas por vikipedio (do {{por}} forpreno el vikipedio). Konciza esperanta teksto pri "la germana fizikisto [[Thomas Görnitz]]" povus eniri la vikipedian paĝaron, kun internaj ligiloj al la paĝo [[Carl Friedrich von Weizsäcker]] ktp., kun iom da eksteraj ligiloj kaj kun referencoj, kiuj ebligas objektive sekvi la informfontojn. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 02:15, 16 jul. 2026 (UTC) ::Nu, mi ne uzas vorton "sekteca" en tiu senco ke ĝi estu forta akuzo, pli en la senco "niĉa", "servanta al malgranda komunumo de entuziasmuloj de iu malvasta ideo". Kaj en tiu ĉi senco mi pensas ke la vorto tute taŭgas, ĉar efektive temas pri tre malvasta komunumo kaj nocioj ne konataj ekster ĝi. Iuokaze, miaj suspektoj pri originala esploro kaj nescienceco validas kaj, almenaŭ, meritas rekontrolon, ĉu oni konsentu kun mia uzo de terminoj, ĉu ne. [[Uzanto:Goren|Goren]] ([[Uzanto-Diskuto:Goren|diskuto]]) 18:39, 24 jul. 2026 (UTC) :{{kom}} Mi ankoraŭ alskribis la vikipedian novulon [[:uzanto:GeorgHennemann|GeorgHennemann]], kiu kreis la tekston kiel anonimulo, ne estas krimo foje ne ensaluti, kaj kiu kreis duan konton Ĝorĝo, kiun mi ne konsiderus ŝtrumpopupo, ĉar la homo tie klare indikas ke li estas GeorgHennemann. Estus bone ne tute perdi la homon, kvankam tiu ĉi lia kontribuo estas malfacile tenebla... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 07:36, 16 jul. 2026 (UTC) ::{{por|Por forigo}}. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 16:23, 17 jul. 2026 (UTC) :{{kom}} Estas strange ke nun la vikipedia sistemo asertas ke uzanto GeorgHennemann tute ne ekzistas, kvankam lia uzantopaĝo kaj diskutpaĝo ekzistas, tie ankaŭ estas pli malnovaj notoj de Kani kaj mia noto de antaŭ 6 tagoj. :* {{uzanto2|GeorgHennemann}} :Se estas tia teknika konfuziĝo, mi ne certas ĉu la homo entute vidas mian noton. Sed tio ne ŝanĝas la netaŭgecon de la teksto. Mi ankoraŭ povas atendi 4-8 tagojn, ĉu Georg sukcesos ensaluti, ekz. per dua konto Ĝorĝo aŭ per tria konto, kaj ĉu li ankoraŭ provos ŝovi la tekston al vikifontaro. Sed kompreneble ankaŭ povas esti ke homoj fine de julio ferias tri semajnojn. Kvar voĉoj subtene al forigo de la teksto de tiu ĉi projektoparto ĉiukaze jam estas... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:05, 22 jul. 2026 (UTC) ::Daŭre, [[uzanto:GeorgHennemann]] kaj [[uzanto-diskuto:GeorgHennemann]] estas, sed kontribuoj • alŝutitaj dosieroj • globala kontribuado rezultigas respondon "Uzanto-konto "GeorgHennemann" ne estas registrita." Intertempe "4-8 aldonaj tagoj" longe pasis, fakte pasis 12. Neniu Georg Hennemann respondis mian kontaktoprovon, eble li tuta aŭguston ferias, aŭ li malinteresiĝis pri vikipedio kaj neniam ajn revenos, sed tiom longe ni ne povas atendi. Mi post horo forigos la tekston - ĵus mi vokiĝas for de la komputilo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:53, 3 aŭg. 2026 (UTC) == [[Dunst Veturigvojo]] == {{Propono de forigo |artikolo = Dunst Veturigvojo |kialo = Suspektinda kaj dubinda enciklopedia gravo. Temas pri nur kampara vojo, kiu ne estas menciita en la anglalingva artikolo pri la urbo. Estas neniu referenco. La dua fonto estas falsa, ĉar tie oni ne mencias tiun vojon. El la dua fonto la kreinto, anonimulo, elprenis la foton, kio starigas la demandon pri la rajto publikigi ĝin. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 13:03, 13 jul. 2026 (UTC) |tempo = lundo 20 julio 2026 13:10 |forigita = jes |kialo de rezulto = kun 4 poraj voĉoj, neniu duba aŭ kontraŭa [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:48, 22 jul. 2026 (UTC) }} :{{kom}}La sama anonimulo kreis plurajn artikolojn pri Dunst aŭ Dunzst kvazaŭ omaĝo al iu familio.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 13:03, 13 jul. 2026 (UTC) :{{por}} forigo pro dubinda enciklopedia gravo. Per "datenkverado" (la vorto ne ekzistas!) en Google Maps eblas vidi ke la vojeto vere estas kampara vojo de 800 m, 5 km okcidente de la centro de West Bend. La dua fonto jes mencias la vojeton, per montro de la foto pri stratsigno, fotita en 2006, sen iu indiko kiu liberigus la foton de kopirajto, do ĝi estas kontraŭleĝe en la komunejo. Se oni denuncas la fonton de la foto (de 2006, en p. 28) kaj la tutan PDF-dosieron [[https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/e/eb/Our_Wisconsin_ancestors_The_German_immigrants_of_the_1880s.pdf Our Wisconsin ancestors: The German immigrants of the 1880s "Copyright 2009"]], oni supozeble tre rapide rezultigus forigon de la bildo. La PDF-dosiero ŝajne estis alŝutita al la komunejo kaj jam estas forigita, prave, ĉar "Copyright 2009", sed per la truka URL "wikipedia/commons/e/eb/.." oni tamen ankoraŭ povas vidi la forigitan bildon. Eĉ se la anonimulo farus al si la penon krei e-lingvan tekston pri la urbo West Bend ([[d:Q989459]]) aŭ pri la sudokcidente najbara loĝloko West Bens ([[d:Q7984429]]), tamen la kampara vojo estus plene sensignifa, eĉ en la tuta interreto nur menciinda en tio ke sur kantona vojo Z iom norde de la vojeto en 2024 okazis [https://www.fox6now.com/news/town-west-bend-crash-26-year-old-driver-dead] trafikakcidento. Do la bildo kaj la URL al la jam forigita PDF-dosiero de kopirajta presaĵo de 2009 estas kontraŭleĝaj, sed baze la tuta temo estas ridinde bizara. Plus aŭtomata mistraduko "datenkverado", vere fuŝa paĝo. Ke la teksto ankoraŭ estas {{ŝ|orfa}} (nur unu paĝo ligas al ĝi), {{ŝ|ĝermeto}} (du frazoj estas tro malmulte eĉ por artikola ĝermo), la {{ŝ|Informkesto urbo}} havas erarojn kaj la teksto nur havas kategorion "Usono" (nu, eblus kategorio "Viskonsino", ankaŭ ne pli konvinka, aŭ oni povus ekstre krei kategorion por la paĝo [[Kantono Washington (Viskonsino)]], sed ekstre krei kategorion por kampara vojo de 800 metroj??). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:08, 16 jul. 2026 (UTC) ::{{por|Por forigo}}. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 16:23, 17 jul. 2026 (UTC) : {{Por}} forigo. Mankas menciindeco. [https://www.wikidata.org/w/index.php?title=Q140449374&action=history Q140449374] Mi forigproponis ankaux la PDF-dosieron. [[:c:File:Our Wisconsin ancestors The German immigrants of the 1880s.pdf]] Pri la bildo mi ne certas ... se gxi estas fotita dum jaro 2006 tiam gxi estas nepre forigenda, sed gxi aspektas malnova. [[:c:File:Photo of Dunst Drive text.png]] -- [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:12, 22 jul. 2026 (UTC) ::{{re|Taylor 49}} Pri la foto al ni ne necesas tre zorgi. Mi dirus ke ĝi estis diĝite fotokopiita - tiam la rastrumigo faras tian rezulton, kiu estas lumjarojn de brila sunplena kolorfoto. Sed la sola foto ne estas granda problemo en la komunejo. Se ĝi restas kelkajn monatojn aŭ jarojn, ĝi ne damaĝas. Sed iam venos principemulo kiu argumentas "ne sufiĉas supozi ke iu foto eeeeble estas 5 jara, eble 20 jara, eble 30 jara aŭ 100 jara - necesas pruvi kiu estas la fonto, en kiu jaro estis la unua publikigo, kiu estas la fotinto, kiam li mortis, kaj ĉu ekde tiam jam pasis 70 jaroj. Sed tio ne estas nia problemo. Ni nun havas 4 voĉojn por forigo, en feria tempo, kie homoj ankoraŭ pli malmulte sidas ĉe komputiloj ol kutime... Meze de l' somera tempo 4 poraj voĉoj pli ol sufiĉas por fini diskuton. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:44, 22 jul. 2026 (UTC) ::: {{kom}} La dosiero estas forigita, surprize rapide: [[:c:Commons:Deletion_requests/File:Our_Wisconsin_ancestors_The_German_immigrants_of_the_1880s.pdf]] kaj la bildo ankaŭ. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 18:53, 3 aŭg. 2026 (UTC) ::::Dankon pro la raporto, Taylor. Do, ĉiu fantomaĵo nun forbalaita. Ĉio en ordo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:44, 3 aŭg. 2026 (UTC) == Dubinda aserto pri Ilja Ehrenburg == La artikolo pri [[Ilja Ehrenburg]] enhavas t.n. "interesaĵon" kun dubindaj fontoj: ke li estus membro de la [[Sovetia enketo pri la Masakro de Katin (1943-1944)|Burdenko-komisiono]]. La artikolo mem kompreneble ne estas forigenda (mi mem ĵus aldonis mencion de la "Nigra Libro"), sed tiu dubinda aserto estas forigenda se ne trovebla pli fidinda konfirmo. Vidu [[Diskuto:Ilja Ehrenburg|la diskutpaĝon]]. [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 07:43, 23 jul. 2026 (UTC) :La dokumentoj de tiu ĉi komisiono estas [https://ru.wikisource.org/wiki/Сообщение_Специальной_Комиссии_(Бурденко) delonge publikigitaj] kaj estas klare ke Ilja Ehrenburg ne estis ĝia membro. Sed la pola nacia mito estas bazita sur ideo de "eterna lukto" kontraŭ "precipaj malamikoj de la pola popolo": rusoj, germanoj, ukrainoj kaj judoj. La pola naciisto ĉiam klopodas substreki ke mortigadon de poloj partoprenis tiuj ĉi nacioj, do la judo Ilja Ehrenburg iĝis unu el sennombraj viktimoj de tiu ĉu naciisma deliro. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 09:04, 23 jul. 2026 (UTC) ::Kial vi diskutas ĝin ĉi tie kaj ne en diskutpaĝo de la artikolo mem? Kaj, pli ĝenerale, kial vi diskutas ĝin entute? Unu el bazaj principoj de Vikipedio ekde ĝia koncipo estas ke dubindaj kaj malbone pruvitaj asertoj pri homoj ne estu disputataj, sed tujforigataj. Se aperos novaj pri kredindaj fontoj, oni povas realdoni ilin, sed dumtempe oni zorgu, ke Vikipedio ne iĝu kalumnejo. [[Uzanto:Goren|Goren]] ([[Uzanto-Diskuto:Goren|diskuto]]) 20:37, 23 jul. 2026 (UTC) :::Dankon al vi ambaŭ. Ĝenerale mi konsentas kun vi, Goren, sed ĉi-kaze mi hezitis kaj volis havi iom pli vastan diskuton. Plue, mi ankaŭ volis plikonigi tiun misan kontribuon, ĉar mi suspektas ke troviĝas pluraj pliaj similaj misfamigaj asertoj, kiujn indus elsarki. Jen ekzemple mi vidas ankaŭ ĉe [[Roman Ŝuĥeviĉ]] iun asertatan ligon al la [[masakro de Katin]], pri kiu mi havas dubojn. Sed mi ne estas sufiĉe sperta pri la temo por prijuĝi tion. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 21:21, 23 jul. 2026 (UTC) ::::Biografioj ne estas la samo kiel la resto de vikipediaj temoj. Se vi vidas ion suspektan en biografio, simple forigu ĝin. [[Uzanto:Goren|Goren]] ([[Uzanto-Diskuto:Goren|diskuto]]) 00:38, 24 jul. 2026 (UTC) :::::Bone. Mi forigis la falsan akuzon pri Ehrenburg, kaj ankaŭ la dubindan frazon ĉe Ŝuĥeviĉ. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 09:01, 24 jul. 2026 (UTC) Ĉiu aserto en la enciklopedio (do en la scienca verko) havu referencon al fidinda fonto, kiu konfirmas ĝin. Ĉiuj senfontaj asertoj estas forigendaj kaj tute ne gravas ĉu temas pri biografio aŭ ne. La scienco ne konas tian distingon. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 10:00, 24 jul. 2026 (UTC) Postokaze {{por}} la forigo de la propaganda, misinformiga aserto, kaj {{por}} la procedo dubokaze prezenti la kazon ĉi-tie. La artikola diskutpaĝo kompreneble ankaŭ estas bona loko por dokumentigo pri farata forigo, sed estas preskaŭ 400 000 diskutpaĝoj kaj ke iu kun taŭgaj konoj tuj vidus diskutpaĝan alvokon, estas ne atendeble. Cetere, pri la teksto pri la [[Sovetia enketo pri la Masakro de Katin (1943-1944)|Burdenko-komisiono]]: Laŭ la kutima esperanta latinliterigo de rusaj nomoj la komisionestro ne nomiĝis Nikolai, sed [[Nikolaj Burdenko]]. Same, Stanislav Kuchinsky en esperanta latinliterigo devus esti Kuĉinskij (Кучинский), multaj pliaj nomoj ankoraŭ simile estas ne bone latinliterigitaj sed simple kopiitaj el angla teksto, aldone mi hazarde trovis tajperaron "kons", kiu devus esti "konis", sed tre probable estas pliaj mistajpoj, kiujn mi nun ne povas trovi, ĉar mi devas foriri de mia komputilo... Sume: la teksto pri la komisiono estas plian fojon revizienda! [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:46, 24 jul. 2026 (UTC) == [[UTK]] == La internacia simbolo por [[Universala Tempo Kunordigita]] estas '''UTC''', nenio alia. Ĝi ne estas mallongigo, sed simbolo uzenda senŝanĝe. Vidu ĉe: [[Diskuto:Universala Tempo Kunordigita]]. Same kiel ni ne povas inventi proprajn "esperantajn" simbolojn por ĥemiaj elementoj, aŭ niajn proprajn landokodojn (eble "www.esperanto.ge" por Germanio, ".es" por Estonio kaj ".hi" por Hispanio?), ni ne povas inventi privatajn horzonojn. [[UTC+02]] estas nomo de horzono laŭ internacia normo. "UTK+02" havas neniun bazon kaj estas forigenda el Vikipedio. Bonvolu forigi ĉiujn artikolnomojn kiuj uzas "UTK" anstataŭ la ĝusta '''UTC''' (kaj bloku tiujn nomojn kontraŭ re-kreo!). Dankon! - Amike, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 21:02, 23 jul. 2026 (UTC) :Mi konsentas kaj faros. Kvankam mi foje havis diskuton kun Arbarulo, ĉar mi ne volis krei alidirektilon de malĝusta al ĝusta titolo, kaj Arbarulo argumentis ke estas nenio kontraŭ krei alidirektilon de malĝusta al ĝusta titolo. Sed diskuti ĉi tie pri ĝusteco de la mallongigo UTK por [[Universala Tempo Kunordigita]] ne indas - eble la kodo UTK estas en iu malnova poŝlibro "La Jaro" el Antverpeno aŭ en iuj vortlistoj de la esperantistaj radioamatoroj, sed probable ne, kaj ĉiukaze ne estas indikitaj tiaj referencoj en Vikipedio, kaj plej probable neniu konas iujn. Tial ne indas pli longe cerbumi, sed simple viŝi la manplenon da alidirektiloj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:22, 24 jul. 2026 (UTC) :{{farite}} Ĉiuj alidirektiloj, kiujn mi trovis, estas for, kaj ĉiuj paĝoj estas protektitaj kontraŭ novkreo. Tio koncernas ĉiujn plenjn horojn kaj ankaŭ la ekstrajn [[UTC+05:30]] kaj [[UTC-03:30]]. Se estas ankoraŭ iuj specialaj horzonoj, je finaĵoj :15, :30 aŭ :45, tiam mi ĉiukaze ne trovis iujn alidirektilojn UTK tien. Se iu tamen ankoraŭ trovas ion ajn, mi dankemas pro indiko. Mi persone nun post horo estos en viki-paŭzo, por probable 8 tagoj, sed unu semajno pasas tre rapide... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:01, 24 jul. 2026 (UTC) ::Koran dankon, do ĉio en ordo nun! Havu belan feriadon! - Amike, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 17:21, 24 jul. 2026 (UTC) == [[Gino Carugati]] == {{Propono de forigo |artikolo = Gino Carugati |kialo = Denove artikolo de anonimulo ligita al Lierna, sen ligo al la itala aŭ alia lingvo, sen referencoj konstateblaj (nur unu pli malpli konstatebla) |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 21:02, 24 jul. 2026 (UTC) |tempo = vendredo 31 julio 2026 21:22 |forigita = jes |kialo de rezulto = tri poraj.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 23:26, 29 aŭg. 2026 (UTC) }} :{{kom}}Ne estis mi kiu markis la artikolon kiel diskutenda.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 21:02, 24 jul. 2026 (UTC) :{{malforte kontraŭ}} forigo. Ŝajnas ke la teksto estis kaŝa provo enkonduki iun nekonatan "familion Guzzi de Lierna" al la esperanta Vikipedio. Tiu aspektas manipulo, sed krome la teksto eble estas savebla (malgraŭ ke la vorto Lierna aperas en ĝi, kio jam vekas impulson tuj forigi ĉiun tekston), se ankoraŭ eblas trovi eksteran referencon - kaj malgraŭ la suspektiga strangaĵo ke la itala vikipedio ne (jam) havas tekston pri la homo... [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 11:49, 25 jul. 2026 (UTC) :{{forte por}} Stranga teksto. Tute sen ekstera ligilo, kvankam ekserĉante oni tuj trovas eksteran fonton [https://www.frontedolomitico.it/Uomini/protagonisti/CarugatiGino.html de la retejo ''frontedolomitico.it'']. En la "referencoj" tiu fontoteksto citiĝas kiel "Archivio Franco Licini, Serafino Carugati detto Gino, en Fronte Dolomitico. Uomini e protagonisti della Grande Guerra." Kial puraj nudaj italaj vortoj, sen ligilo al la interreta teksto, se ni ĉiukaze estas en la interreto??? Ĉiukaze la ekstera teksto nur temas pri patriotisma soldato, fiera oficiro, dekstrema glorigo de armeo. Nenio pri poezio. La esperantlingva laŭdado pri la sentema poeto kaj lia altnivela poezio povas ŝajni konvinkaj, sed se ne haveblas iu ajn romanista, literaturscienca juĝo de neŭtrala sciencisto aŭ literaturĵurnalisto, la tuto tre fiodoras je blufo. Ke "Vikidatuma ero ne [estas] trovita", pli suspektigas. Ĉar jes troveblas alia paĝo, almenaŭ en vikio lmo.wikipedia.org, do en la [[lombarda]] kun noto [[:lmo:Gino Carugati|20 jul. 2026: A09 forigis paĝon Gino Carugati. Kialo: "Vandalism (steward action): LTA - long term abuse"]] Ke malgraŭ la ekzisto kaj forigo de lombarda teksto ne estas vikidatuma ero, en kiu se ĝi estus oni ankaŭ notus pliajn forigojn el aliaj branĉoj estas plia fuŝo. La aserton, ke farinto de la teksto estis la maligna, manipulanta [[:en:Wikipedia:Long-term abuse/Alec Smithson|forbarito Alec Smithson]] mi ĉi tie facile kredas. Sume: senbaza blufo! {{forte por}} forigo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:37, 3 aŭg. 2026 (UTC) ::Mi rekonsideras mian malfortan voĉon kontraŭ forigo, kiu fakte konsideris la belajn laŭdojn pri poezio, kaj mi ĉiukaze ligis mian voĉon al kondiĉo ke "ankoraŭ eblas trovi eksteran referencon" (pri la literaturaj asertoj). La fonto kiun Thomas trovis, fakte pruvas nur la glorigon de armeo kaj soldateco. Do, rekonsiderante mi sen iu pruvo ke la homo iam verkis poezion kiun aliaj fakuloj nomas elstaraj kaj kun ĉiuj fuŝoj de Alec Smithson pledas por normala {{por|forigo}}. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 21:31, 3 aŭg. 2026 (UTC) :::{{kom}} Mi vere frustriĝas pro la nekontroleblaj fuŝaj referencoj. Kiel "Redazione Orobie, I 100 anni del Cai Grigne, en Orobie, 31 januaro 2024." Sed guglante la italajn vortojn, oni elvenas al tute konvinka ekstervikipedia paĝo en kiu legeblas la tuta artikolo, [https://www.orobie.it/articolo/2024/01/i-100-anni-del-cai-grigne/47354/ en retejo ''orobie.it'']: tamen ankaŭ tiu konvinka informfonto nur konfirmas ke la homo estis alpisto, montmigranto kaj gvidanto de montmigraj grupoj. Do se neitalaj esperantistaj vikipediistoj detektive mem trovas ĉiujn referencojn, forĵetas ĉion pri poezio kaj nur lasas ke la homo estis gvidanto de montmigraj grupoj, tiam restus artikola ĝermo de tri frazoj, kiu ankoraŭ estus kritikinda artikola orfo. Granda laborinvesto por minimuma rezulto. Kun risko ke tiu Alec Smithson poste sekrete alvenos kun anonima konto kaj tamen aldonos siajn ŝatatajn blufajn, fabelajn pseŭdoinformojn. Tial sekurocele mi lasas mian voĉon ĉe pledo de forigo. --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:04, 4 aŭg. 2026 (UTC) ::::{{re|Kani}} Vi mem diskutigis la tekston kaj mem restis tute neŭtrala. "Nur" mi kaj Aidas esprimiĝis. Mi sentus min iom puŝanta se mi kiel unu el du voĉoj por forigo forigus ĝin. Ĉu vi ne volus ankoraŭ esprimiĝi? Aŭ vi povus forigi la tekston, notante ke du aliaj uzantoj voĉdonis por... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:35, 29 aŭg. 2026 (UTC) :::::{{por}} Tio treege odoras je la konataj Lierna-fuŝaĵoj. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 21:58, 29 aŭg. 2026 (UTC) == Ludovikaĵoj == Kion fari pri la kontribuoj de {{u|Ludovica1}} (esperantisto [[Armando Zecchin]]) en nia Vikipedio? Dum la kvin jaroj ĝis sia forpaso li tre aktivis, verkante artikolojn en granda kvanto – sed kun varia kvalito – en nia Vikipedio, ĉefe pri kristanaj temoj. Diversaj liaj tekstoj havas malsamajn karakterojn: iuj estas ĉefe ''faktotekstoj'', aliaj pli ''apologioj'' aŭ ''cerbumadoj''. # Tipaj problemoj en ''faktotekstoj'' de Ludovica1 estas: Lingvaj eraroj, italismoj, manko de vikiigo, kelkfoje strangaj ĝis nekompreneblaj vortumoj, referencoj tute mankantaj aŭ malfacile alireblaj, ne rete legeblaj. Tia teksto povas esti baze savebla; tipe necesas: korekti erarojn, vikiigi, kontroli referencojn kaj intervikiajn ligilojn, kaj laŭokaze fortondi tro strangajn aŭ netaŭgajn partojn. # Aliaj teksto(parto)j de li havas pli profundajn problemojn pro neneŭtraleco. Ofte temas pri ia [[apologio]]: defendo de kristanismo/eklezio kontraŭ iu (reala aŭ imagita) kritiko: "Scienco kontraŭdiras religion – Jes, sed iuj sciencistoj ja estas kredantaj kristanoj." "La eklezio persekutis kaj masakris judojn (ciganojn, paganojn, protestantojn, alipensulojn...) – Jes, sed la papo ja petis pardonon, ni pardonu unuj la aliajn." – Tiuj tekstoj estas videble forte unuflankaj kaj neenciklopediaj, ofte originale verkitaj de li kaj sen intervikiaj ligoj. Tipe, tiujn tekstojn ne eblas "savi" sen komplete reverki de nulo. # Iuj tekstoj estas pli ''cerbumadoj'' aŭ eseoj, donante pli da demandoj ol respondoj: "Kiel ni interpretu rakontojn pri kapoportantaj sanktuloj?" "Ĉu oni rigardu Jesuon kiel ribelulo, rabeno, ĉarpentisto aŭ kiel filo de Dio?" Tiaj malfermaj demandoj ne bone taŭgas por enciklopedio. Laŭ la normalaj reguloj de Vikipedio validus por Ludovica1, same kiel pri ĉio alia: Faktotekstoj kun sufiĉa kvalito kaj taŭgaj referencoj restu. Neenciklopediaj, religie propagandaj aŭ strangaj, nekompreneblaj partoj estas forigendaj. Tamen kontraŭ la forigo oni povus argumenti: (1) ke tio malrespektas la grandan laboron kiun li faris, kaj (2) ke ĝi malpliigas la kvanton de artikoloj en nia Vikipedio (aliflanke pliigas la kvaliton). Kion fari? Jen kelkaj konkretaj ekzemplaj de liaj tekstoj: * [[Scienculoj inter la katolikaj monaĥoj kaj pastroj]], listo, sen intervikio * [[Antisemitismo kaj Eklezio]], sen intervikio * [[Giacomo Leopardi kaj la Virgulino Maria]], sen intervikiaj ligoj, pri unu poemo, eble taŭgas por Vikicitaro? * [[Maksimiliano Kolbe kaj Framasonismo]], iuspeca apologio (mi ne bone komprenas la intencon) * [[Tomismo]], longa faktoteksto, polurenda, probable pli bone devus nomiĝi "Tomasismo" Antaŭvidante viajn komentojn, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 18:23, 3 aŭg. 2026 (UTC) :Mi ĉiam avertis pri la kaprica lingvaĵo, kaprica katolika misiemo per vikipediaj tekstoj kaj misuzo de "artikoloj" por disverŝi personajn multfrazajn opiniojn kaj subjektivajn cerbumadojn de tekstoj faritaj de konto Ludovica aŭ Ludovica1. Tial mi tre subtenas pli energie forigi la plej draste "neenciklopediaj, religie propagandaj aŭ strangaj, nekompreneblaj tekstoj". Tamen mi supozas ke ne eblas blinde forĵeti tekston nur surbaze de la fakto de uzanto de konto Ludovica aŭ Ludovica1 komencis ilin. Do necesos unuope prezenti titolojn ĉi tie kaj unuope voĉdoni pri ili. Kaj mi havas zorgon ke tio sume konsumos amason da redaktista tempo kiu mankos en normala redaktado, kaj povus malfunkciigi la forumon VP:FA pro tio ke simple la inundo da titoloj tute subakvigas la forumon. Sed mi ne vidas alternativon. Jes eblas simple voĉdoni, sen longe argumenti, kaj profundiĝi en detalojn nur kiam rezulto de voĉdono estos tre malsamopinia... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:42, 3 aŭg. 2026 (UTC) ::Fakte temas pri plurcent artikoloj – ĝuste nun, pli ol tricent paĝoj enhavas la averton {{ŝ|Ludovica}}! ::Jen kelkaj ekzemploj de artikoloj kiuj estis (kun profunda reverkado) levitaj al pli akceptebla kvalito: [[nodo de Salomono]], [[hundokapuloj]], [[Simono de Trento]]. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 21:43, 5 aŭg. 2026 (UTC) :::Nun (aŭg. 2026) pli ol tri cent paĝoj havas la averton {{ŝ|Ludovica}}: Jen [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Speciala%C4%B5o:Kio_ligas_%C4%89i_tien%3F/%C5%9Cablono:Ludovica&limit=500 listo de paĝoj kun la averto]. :::Stato de reviziado de "Ludovikaĵoj" estas nun en aparta paĝo: [[Uzanto:Moldur/Ludovikaĵoj]] Por tuj komenci la voĉdonon: === Scienculoj inter la katolikaj monaĥoj kaj pastroj > [[Sciencistoj inter katolikaj klerikoj]] === * [[Scienculoj inter la katolikaj monaĥoj kaj pastroj]], listo, sen intervikio :{{por|por forigo}} Mi ne vidas la neceson. Kial ne Scienculoj inter protestanaj monaĥoj kaj pastroj, scienculoj inter budhismaj monaĥoj kaj pastroj ktp.? --aldonis, sen aparta subskribo ĉi tie, Kani je 23:46, 5 aŭg. 2026 (UTC) ::Nu, sendube la ideo estas spiti al tiuj ateistoj kiuj difinas ke religioj estas la '''malo''' de ĉiuj sciencoj. En tiu misiemo fakte tute novspecaj listoj [[scienculoj inter luteranaj monaĥoj kaj pastroj]], [[scienculoj inter budhismaj monaĥoj kaj pastroj]], ... kalvinanaj ... ortodokse kristanaj ... ŝintoismaj ktp. ... estus tute bonvenaj aldonaj paĝoj. Sed la demando estas ĉu la granda peno teni aktualan tian liston pravigas la misian celon de homo jam dek jarojn morta. Ĝi estus pravigita maksimume se ĝi estas pli-malpli sola rimedo eviti ke esperantaj vikipediaj tekstoj pri sciencistoj eterne restos [[vikipedio:orfo|artikolaj orfoj]]. Sed estus multe malpli simple se ni ne estus la solaj kiuj vivtenos tian liston, sed almenaŭ en unu el la kvin plej larĝaj vikipediaj lingvobranĉoj estus ankaŭ tia paĝo. Tial mi estas {{malforte kontraŭ}} forigo se troveblas vikidatuma ero kaj almenaŭ unu alilingva listo pri la sama temo ene de la restaj du tagoj de la semajna limdato, kaj estas {{forte por}} forigo se ne. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:37, 10 aŭg. 2026 (UTC) :::Mi ne kredis ke tiel estos, sed esplore mi ĵus malkovris ke estas [[:es:Anexo:Científicos del clero católico]], [[:en:List of Catholic clergy scientists]], [[:it:Scienziati del clero cattolico]], kaj kvar pliaj listoj, kaj aldone estas [[:en:Category:Catholic clergy scientists]], [[:pt:Categoria:Clérigos-cientistas católicos]], [[:ro:Categorie:Preoți romano-catolici în știință]] kaj ankoraŭ ses pliaj kategorioj. Tiam, mi timas, mi devos resti ĉe mia voĉo {{Malforte kontraŭ|malforte kontraŭ}} forigo. Eĉ se ni tamen voĉdonos forigi la liston, mi nun ankoraŭ por la sekvaj du tagoj ligas la esperantan paĝon al la sep alilingvaj... Se ni decidos ne forĵeti la liston, ni povos pripensi ĉu unuformigi la titolon al la aliaj ekcidenteŭropaj lingvoj per nova titolo "Scienculoj" aŭ pli bone "Sciencistoj inter katolikaj klerikoj"... Se ni ĉiukaze forĵetos la liston ne indas la laboro. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:49, 10 aŭg. 2026 (UTC) ::::Tamen nun necesas konstati ke leginte en la alilingvaj vikipedioj estos nul ŝancoj pri kompareblaj [[scienculoj inter luteranaj monaĥoj kaj pastroj]], ... budhismaj, ... islamaj, ... judaj, ... kalvinanaj, ... ortodokse kristanaj, ... hinduismaj ... ŝintoismaj: almenaŭ en la angla kaj hispana vikipedioj estas iuj listoj kaj kategorioj pri sciencistoj kiuj private praktikis iujn el tiuj religioj, sed se islamaj sciencistoj, tiam ĉiukaze ne estis profesiaj sciencistoj kaj profesiaj imamoj aŭ muftioj, se judaj sciencistoj, tiam ĉiukaze ne profesiaj sciencistoj kaj profesiaj rabenoj. Sed la katolika religio ŝajne bone taŭgis ke pastroj, kardinaloj, monaĥoj kaj abatoj povis samtempe profesie esplori pri botaniko, genitiko, zoologio, astronomio, optiko aŭ fiziko ĝenerale. Eble unuopaj esceptoj povus definiĝi, ekzemple [[Baruĥ Spinozo]], kiu studis en juda teologia jeŝivo, ĝis pro la interesiĝo pri multaj aliaj sciencoj li estis elĵetita de tie. Do tamen ne tro bona ekzemplo. Sed eblas senĵaluze konstati ke estas aparta granda grupo de katolikaj klerikoj kiuj iĝis elstaraj sciencistoj... - eble en nuna Irano aŭ Afganio inter la profesoroj de juro estas signife multaj kiuj estas profesiaj ajatoloj. Tio facile imageblus, ĉar la [[ŝario]] ne vere dividas inter religia kaj civila juroj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:11, 10 aŭg. 2026 (UTC) :::::{{kontraŭ}} forigo. Min konvinkas ne la listo de Ludovica, sed la alilingvaj listoj. Sed: la listo, por esti praktike uzebla, devas nepre esti ordigita, kaj esti en modelo 1. nomo, 2. vivdatoj kaj 3. konciza priskribo. Do ankoraŭ atendas laboro, ĝis la turo estos vere preta. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 11:39, 14 aŭg. 2026 (UTC) ::::::{{kom}} Ke la listo, por esti praktike uzebla, devas nepre esti ordigita, estas tute prava argumento. Sed ordigi la liston estas multe pli malgranda investo ol tute tralabori enhavan tekston kiel ĵus faris Moldur pri alia "Ludovikaĵo". Mi pensas, rigardante la sep relative konvinkajn alilingvajn listojn kaj 9 kategoriojn, ke jes pravigeblas lasi pluvivi tiu-ĉi esperantan liston, en interlingve komparebla formo. Mi jam metos skeleton de A-Z-ordigo, kaj iom post iom la listeroj povas eniri tien... Ankaŭ imageblas enkonduka teksta alineo, kiel antaŭ la angla listo... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:10, 14 aŭg. 2026 (UTC) :::::::{{komento|Plia komento}} Nun la ĝisnunaj listeroj (en subjektiva elekto de Ludovica) jam estas en alfabeta ordo, kaj eblas kompari ilin kun la "neludovikaj" alilingvaj listoj. En la ektransformo mi kompreneble ankoraŭ miris pri pliaj asertoj. Ekzemple Ludovica asertas ke ekzistas katolika '''"ordeno de sankta Barnabaso"'''- Pri ĝi mi nenion ajn trovis en la multlingva vikipedio kaj en vikidatumoj ĝis nun, nek pri "order of Saint Barnabas", nek "Orden des Heiligen Barnabas", nek "ordre de Saint-Barnabé" ktp, ankaŭ en la angla kategorio "category:Catholic monastic orders" kaj ĝiaj subkategorioj mi trovas tute neniun spuron. Ĉu iu havus suspekton ke io povus ekzisti pri tia grupiĝo, aŭ ĉu estas kompleta blufo? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:33, 15 aŭg. 2026 (UTC) ::::::::estas la [[Barnabitoj]]. - Amike [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 09:08, 15 aŭg. 2026 (UTC) :::::::::Aĥ, tio estas tre bona trovo. Koran dankon! Vi vere iĝas fakulo por supera administra kariero en la [[Roma Kurio]]! Super. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:33, 17 aŭg. 2026 (UTC) === [[Antisemitismo kaj Eklezio]] === * [[Antisemitismo kaj Eklezio]], sen intervikio :Oni povus ligi tiun artikolon al Antisemitismo religioso en hispana aŭ Religious antisemitism en angla, alinomante ĝin al Religia antisemitismo kaj aldonante iom pri islama antisemitismo. Ĉiuokaze revizienda.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 23:44, 5 aŭg. 2026 (UTC) ::{{por|por}} alinomigo al [[religia antisemitismo]] kaj savo de la teksto. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:12, 10 aŭg. 2026 (UTC) ::Mi eklaboros pri tiu kaj la parenca [[Kristanismo kaj antisemitismo]]. Eble kunfandendaj. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 09:06, 11 aŭg. 2026 (UTC) :::{{por}} alinomigo, fakte se estas paralela teksto Kristanismo kaj antisemitismo (kun vikidatuma ero), naturas kunfandigo kun tiu. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 11:34, 14 aŭg. 2026 (UTC) :{{farite}} [[Antisemitismo kaj Eklezio]] nun estas alidirektilo al [[Kristanismo kaj antisemitismo]] (kiu ankoraŭ estas redaktata de mi). La enhavo ne plu estas duobligita. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 13:37, 14 aŭg. 2026 (UTC) :{{farite}} [[Kristanismo kaj antisemitismo]] - 2026-08-14 Komplete reviziita, reverkita kaj pliampleksigita Karaj {{u|ThomasPusch}}, {{u|kani}}, {{u|Aidas}}, {{u|Sj1mor}}, {{u|Filozofo}}, kaj ĉiuj: Mi invitas vin viziti la paĝon [[Kristanismo kaj antisemitismo]]. Ĝi nun estas komplete reviziita, reverkita kaj pliampleksigita de mi, kaj nun multe malpli unuflanke por-katolika ol antaŭe. (Eble nun iom tro kontraŭ-katolika.) Oni povus plibonigi ankoraŭ pli, eble pripensi alinomadon al [[Antisemitismo en kristanismo]], sed por nun mi kontentas kun la nuna stato. (Ĝi ankaŭ estas dekoble ligita, do tre neorfa. Kelkaj ruĝaj ligiloj atentigas pri artikoloj kiuj estus tre havindaj. Eble mi, aŭ iu alia kreos ilin baldaŭ.) Mi esperas ke la intense prilaborita artikolo trovos vian aprobon. - Amike, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 19:00, 14 aŭg. 2026 (UTC) :Mi aprobas, dankas kaj gratulas. Neniu povus supozi, ke ni profitas la foreston de Ludoviko por nuligi siajn farojn. Ni nur klopodas por savi parton de liaj farotaĵoj. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 19:18, 14 aŭg. 2026 (UTC) === [[Giacomo Leopardi kaj la Virgulino Maria]] === * [[Giacomo Leopardi kaj la Virgulino Maria]], sen intervikiaj ligoj, pri unu poemo, eble taŭgas por Vikicitaro? {{por|por forigo}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:09, 3 aŭg. 2026 (UTC) :Temas pri unusola poemo, kun tre malbona traduko, kaj mi neniel ajn sukcesas kompreni kio en tiu lingva fiasko estus rimarkinda aŭ menciinda. Do: {{por|por forigo}} - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 20:03, 5 aŭg. 2026 (UTC) :{{por|por forigo}}--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 23:36, 5 aŭg. 2026 (UTC) ::{{farite}} === [[Maksimiliano Kolbe kaj Framasonismo]] === * [[Maksimiliano Kolbe kaj Framasonismo]], iuspeca apologio (mi ne bone komprenas la intencon) {{por|por forigo}}, ĥaosa. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:09, 3 aŭg. 2026 (UTC) :Resume mi komprenas el tiu teksto: Maksimiliano Kolbe kontraŭis framasonismon. La pliaj detaloj estas strangaj kaj konfuzaj. Do: {{por|por forigo}}, kaj por aldono de proksimume unu frazo al [[Maksimiliano Kolbe]]. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 20:03, 5 aŭg. 2026 (UTC) :{{por|por forigo}}, ĥaosa kaj malneŭtrala.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 23:35, 5 aŭg. 2026 (UTC) ::Mi aldonis al [[Maksimiliano Kolbe]] pecon pri lia kontraŭframasonismo. Eblas ankaŭ enigi lin al [[:Kategorio:Kontraŭframasonismo]]. Do nun forigeblas [[Maksimiliano Kolbe kaj Framasonismo]]. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 20:08, 9 aŭg. 2026 (UTC) ::{{farite}} === [[Tomismo]] === * [[Tomismo]], longa faktoteksto, polurenda, probable pli bone devus nomiĝi "Tomasismo" {{por|por forigo}}, se ne sukcesas urĝe bezonata polurigo - por tio oni eble povas lasi pli ol semajnon, sed ĉiukaze estu limdato, kaj forigo se la teksto ne draste estos polurita post la limdato. Du semajnoj? Kvar semajnoj? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:09, 3 aŭg. 2026 (UTC) :Laŭ mia kompreno, la tomismo tamen estas grava influo en teologio, kaj artikolo pri ĝi nepre havenda. Do: {{por|por reviziado}}, sed {{kontraŭ|kontraŭ forigo}}. Mi ja provos plibonigi. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 20:03, 5 aŭg. 2026 (UTC) :[[Tomismo]] estus akceptebla internacia neologismo anstataŭ "Tomasismo", sed reviziebla.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 23:38, 5 aŭg. 2026 (UTC) ::Mi nun ekpoluras la tekston, sed nur ĝenerale pri bona lingvaĵo kaj baza vikipedieco. Pri la enhavo mem mi ne havas la teologian kompetentecon por prijuĝi. - Sincere, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 18:24, 7 aŭg. 2026 (UTC) [[Dosiero:Kafotaso Tomo.jpg|eta|120ra|{{centre|kafotaso "Tomo"}}]] :::Sed kio estus kontraŭ la normala titolo "Tomasismo"? Klare ke rigardante en [[PIV]] oni ekscias ke PIV antaŭvidas alternativan mallongigon "Tomo" por persona nomo "Tomaso" kaj ankaŭ lige al tio antaŭvidas neologismon "Tomismo". Certe mi ne estas sufiĉe edukita ke en preskaŭ 50 jaroj mi ankoraŭ neniam legis aŭ aŭdis la vorton "Tomismo", en Esperanto ne kaj ankaŭ en ĉiu alia lingvo ne, kaj min ankaŭ en 50 jaroj ankoraŭ neniam iu vokis "Tomo" anstataŭ Tomaso. Sed mi ne scias ĉu mi estas la sola neklerulo inter krome milionoj da teologie spertegaj esperantistoj, aŭ ĉu aliaj samkiel mi miras vidi la vorton "Tomo" kaj "Tomismo" en sia PIV... [[Uzanto:ThomasPusch|TomasPusch]] 13:42, 10 aŭg. 2026 (UTC) ::::...Kaj tio kvankam mi mem estas posedanto de propra kafotaso "Tomo" - sed en tiu taso la vorto "Tomo" ne estas esperanta sed estas la genitiva formo de litova persona nomo "Tomas"... ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|Tomas]]) 13:42, 10 aŭg. 2026 (UTC) :::::Ho, tre bela taso! {{S}} - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 08:54, 11 aŭg. 2026 (UTC) ::{{farite}} Mi investis plenan ferian semajnon por poluri tiun artikolon. Ĝi nun estas reviziita kaj havas taŭgan vikipedian kvaliton. La nomo "Tomismo" estas konfirmita en [[PIV]] kaj en [[Kristana Glosaro]], do ĝi povas resti; ne necesas iu alinomado. Mi pluiras al polurado de aliaj artikoloj kaj esperas ke mi estonte ne bezonos plenan unu semajnon por unu ludovikaĵo. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 09:02, 11 aŭg. 2026 (UTC) === [[Preĝo por la Hebreoj]] === {{farite}} [[Preĝo por la Judoj]] - 2026-07/08 Estis [[Preĝo por la Hebreoj]]. Profunde reverkis la tutan artikolon. Severe malpliigis la defendon de la kontraŭjudaj partoj, aldonis pli da kritikaj aspektoj. (Cetere, kritiko venas ne nur de juda flanko sed ankaŭ el la eklezio mem!) Aldonis ankaŭ la nun oficialan preĝon, kiun pli-malpli prisilentis {{u|Ludovica}} en sia artikolo. La reverkado estas plejparte bazita sur [[:de:Karfreitagsfürbitte für die Juden]]. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 20:19, 22 aŭg. 2026 (UTC) ==[[Ensifera]]== Alidirektilo al la paĝo pri la [[spadbeka kolibro]] (specinomo ''Ensifera ensifera''). Tamen ekzistas ankaŭ granda kaj facile rimarkebla subordo de insektoj nomata Ensifera ([[ensiferoj]]), kiu verŝajne estas diskutata simile aŭ pli ofte. (Oni rimarku, ke en ĉi tiu okazo la distingo inter kursivaj nomoj por genroj kaj specioj kaj nekursivaj por pli altnivelaj grupoj vere gravas, kaj la vikipedia ideo kursivigi ĉion estas malutila.) Se la paĝo ekzistu, ĝi devas esti apartigilo. Tamen laŭ [[Helpo:Apartigiloj]], apartigilo por nur du paĝoj estas superflua. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 19:25, 5 aŭg. 2026 (UTC) : Mi proponas transformi paĝon [[Ensifera]] je aldirektilo al [[ensiferoj]], kaj en [[ensiferoj]] mencii (per {{ŝ|PorA}}) ke ''Ensifera'' ankaŭ estas nomo de genro de birdoj, kiu laŭ nuna sistematiko estas monotipa kaj nur enhavas {{N|spadbeka kolibro}}. Poste, se post iuj revizioj de sistematiko la birda genro ĉesos esti monotipa, ni verkos artikolon pri ĝi kun la nomo [[Ensifera (genro)]] aŭ [[Ensifera (birdo)]] aŭ io simila.--[[Uzanto:Goren|Goren]] ([[Uzanto-Diskuto:Goren|diskuto]]) 20:23, 5 aŭg. 2026 (UTC) ::Mi ne kontraŭas liberigi la vorton Ensifera por subordo de insektoj, se oni konvertas ĉiun nunan "Ensifera" en [[Ensifera (genro)]] aŭ [[Ensifera (birdo)]], sed atentu, ke tio necesus ne nur en [[spadbeka kolibro]], sed ankaŭ en ĉiuj aliaj artikoloj, pri familio, subordo, rilataj specioj ktp. Dume dekomencaj avertoj jam metitaj en ambaŭ artikoloj utilas. Dankon.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 23:04, 5 aŭg. 2026 (UTC) :::Por nun la genro estas monotipa, do aparta artikolo por ĝi ne necesas, sufiĉas la artikolo pri ĝia sola specio. Se iam tio ĉi ŝanĝiĝos, ni reagos akorde, tio ĉi ne estos problemo. [[Uzanto:Goren|Goren]] ([[Uzanto-Diskuto:Goren|diskuto]]) 23:19, 5 aŭg. 2026 (UTC) ::::Fakte mi jam antaŭ ol peti forigon de la alidirektilo forigis ĉiujn ligilojn al ĝi, kiuj temis pri la birdo. Estis nur tri - unu en [[Spadbeka kolibro]] mem, do cirkla kaj superflua, kaj aliaj en [[Kolibro]] kaj [[Lesbienoj]], kiuj krom tio havas ligilojn rekte al [[Spadbeka kolibro]], do ankaŭ tie ĝi estis superflua. Do [[Ensifera]] estas preta por forigo aŭ por alia ŝanĝo, se vi decidos. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 21:20, 10 aŭg. 2026 (UTC) == [[Y-sistemo]] == {{Propono de forigo |artikolo = Y-sistemo |kialo = Dubinda enciklopedieco. Dubinda gravo. Sen interna ligilo, sen alilingva ligilo, sen klara referenco, sen enkonduko: kio estas tio? Nur skemo, sen klarigo. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:29, 6 aŭg. 2026 (UTC) |tempo = ĵaŭdo 13 aŭgusto 2026 9:01 |forigita = jes |kialo de rezulto = per tri poraj voĉoj [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:23, 15 aŭg. 2026 (UTC) }} :{{kom}}Ĉio dubinda.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:29, 6 aŭg. 2026 (UTC) ::{{por}} forigo. Tute senreferenca, infaneca variaĵo al la tradicia x-skribmaniero. Oni povas pripensi mem skribi siajn privatajn, esperantlingvajn mesaĝetojn al siaj amikoj aŭ familianoj en saĝtelefono per signo ^, *, ', #, y, q, °, ˘ aŭ iel ajn anstataŭ la ekzempla anstataŭaĵo x, sed tio ne necesigas apartajn novajn paĝojn [[^-sistemo]], [[*-sistemo]], [['-sistemo]], [[°-sistemo]] ktp. Rimarkante pri referencoj aŭ manko de ili: la sola referenco *[https://www.miavivo.net/grupoj/grafemologio/?wpappninja_v=zxo3sewiw diskuto pri ĉi sistemo] - ĉe: ''miavivo.net'' '''tute ne estas''' paĝo de "diskuto pri ĉi sistemo", sed nur meze de la paĝo havas unu frazon "Mi daŭrigis mian defion elpensi personan skribsistemon por Esperanto per nur latinaj literoj" de iu Bradford S. je 2024-01-15. Mi pensas ke tiu Bradford S. estas sincera - vere laŭ mia ideo temas pri "elpensita persona ideo", kiun eble antaŭ li jam elpensis iu Saŝa Ĉ. en Siberio en aŭ iu Tomiko W. en Japanio, sed kiu ĉiukaze estas privata, persona ludado. Eblas ludi, kompreneble, sed ne pri ĉiu kaprico necesas fari enciklopedian artikolon - krom se oni vere konvinkas ĉiujn aliajn vikipedianojn kaj kromajn legantojn per konvinkegaj ekstervikipediaj referencoj pri tio ke temas pri fortega movado kiun intertempe aktive subtenas 2 milionoj da esperantistoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:15, 10 aŭg. 2026 (UTC) :{{por|por}} forigo. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 11:33, 14 aŭg. 2026 (UTC) == [[Taraneh Javanbakht ]] == {{Propono de forigo |artikolo = Taraneh Javanbakht |kialo = Memreklamado. Transvikia spamaĵo.<br />Vidu ankaŭ: * [https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wikipedia:Articles_for_deletion/Taraneh_Javanbakht_(4th_nomination)&oldid=1367706659 en:Wikipedia:Articles for deletion/Taraneh Javanbakht (4th nomination)] * [[:es:Wikipedia:Consultas de borrado/Taraneh Javanbakht]] * [[:simple:Wikipedia:Requests for deletion/Requests/2026/Taraneh Javanbakht]] |subskribo = [[Uzanto:Moscow Connection|Moscow Connection]] ([[Uzanto-Diskuto:Moscow Connection|diskuto]]) 21:00, 9 aŭg. 2026 (UTC) |tempo = dimanĉo 16 aŭgusto 2026 21:55 |forigita = jes |kialo de rezulto = je kvar poraj voĉoj, nul kontraŭaj kaj dubaj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:27, 17 aŭg. 2026 (UTC) }} Nu la juĝo ke temas pri senhonta memreklamo kaj transvikia spamaĵo eble estas iom akra kritiko, sed kvankam la mikroteksto (jam) estas sen klaraj esperantaj gramatikaj eraroj, ĉiukaze temas pri {{ŝ|ĝermeto}} de unu frazo kaj {{ŝ|orfa}} teksto. Sume la kritikaj kestoj estas dekoble pli grandaj ol la unu frazeto. Tio aspektas ne nur ĝermeto, sed jam sekiĝinta mizera planteto. Tial {{por|por}} forigo, se se ne okazos miraklo en 6 tagoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:29, 10 aŭg. 2026 (UTC) :{{por}} Memreklamo.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:39, 10 aŭg. 2026 (UTC) :{{por}} forigo. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 11:32, 14 aŭg. 2026 (UTC) == [[Seroje Fioletovoje]] == {{Propono de forigo |artikolo = Seroje Fioletovoje |kialo = Mankas enciklopedia graveco |subskribo = [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 15:14, 25 aŭg. 2026 (UTC) |tempo = mardo 1 septembro 2026 15:38 |forigita = <!-- jes ne atendante --> |kialo de rezulto = <!-- kialo kaj/aŭ subskribo --> }} <s>{<nowiki/>{por}<nowiki/>}</s> Por kiel proponinto. Rilata persono atingis rimarkindajn sukcesojn nek en scienco, nek en arto, nek en politiko. Mankas la biografiaj artikoloj kaj intervjuoj, do iuj ajn pruvoj de la enciklopedia graveco. La artikolo mem estas verkita en kripla lingvaĵo kun gramatikaj eraroj kaj stilaj fuŝoj. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 15:14, 25 aŭg. 2026 (UTC) {{por}}[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:25, 29 aŭg. 2026 (UTC) {{Kontraŭ}} Multaj GLAT-aktivuloj havas artikolojn ĉi tie. Ri estis la sola civitano de Rusio, kiu provis organizi kontraŭmilitan akcion en Donecko.--[[Uzanto:Fenikals|Fenikals]] ([[Uzanto-Diskuto:Fenikals|diskuto]]) 13:53, 31 aŭg. 2026 (UTC) :En Rusio estas multege da (ne-)GLAT-aktivuloj. Ĉu ni kreu artikolon pri ĉiu? Seksa identeco aŭ ties manko ne estas kriterio de enciklopedia graveco. Rilata persono atingis rimarkindajn sukcesojn en neniu kampo, inkluzive la socian aktivadon. Rilata ago (''akcio'' estas rusaĵo, cetere la teksto ĝenerale montras ke ĝia verkinto pensas ruse kaj malbone regas Esperanton) ricevis rimarkindan reagon nek en amaskomunikiloj, nek en politikaj rondoj. 0 + 0 = 0. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 06:42, 3 sep. 2026 (UTC) {{malforte kontraŭ}} Mi verŝajne ne estas objektiva, ĉar temas pri iu kiun mi konas/konis realvive, sed mi pensas ke tiu ĉi persono estas sufiĉe konata kaj influa por havi propran enciklopedian artikolon, ne nur en Esperanto, sed ankaŭ en la rusa kaj en la angla. Mi tamen devas konsenti, ke la artikolo en nuna stato estas vere fuŝa kaj ne estas sufiĉe bone argumentita per aŭtoritataj fontoj. Eĉ pri la nomo mi havas dubojn: kiom mi scias, Seroje Fioletovoje estas mortonomo, kaj nun la persono estas transvirino nomata Maria Ŝtern. Do mi nur malforte kontraŭas forigon de la artikolo.--[[Uzanto:Goren|Goren]] ([[Uzanto-Diskuto:Goren|diskuto]]) 10:18, 3 sep. 2026 (UTC) {{malforte kontraŭ}} 0 + 0 + 0.5 -> 0 + 0 + 1 -> sufiĉas. Eble iu uzanto kiu scipovas la rusan povus eltiri na pli da informo subtenanta la gravecon el la ruslingvaj fontoj. Tre probable Seroe Fioletovoe atingis rimarkindajn sukcesojn nek en scienco, nek en arto, nek en politiko, same kiel ekzemple [[Stanislavo Belov]]. Ankaŭ vilaĝo kun 10 loĝantoj [[Dvo%C5%99i%C5%A1t%C4%9B_(Mnich)]] ne rikoltis rimarkindan reagon en amaskomunikiloj. Enciklopedia graveco estas limigita, sed postuloj en ĉi tiu vikio ne estas tre altaj, kaj oni apliku samajn regulojn al ĉiuj artikoloj. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 10:10, 4 sep. 2026 (UTC) :Oni apliku la samajn postulojn al ĉiuj artikoloj. Mi proponis forigi artikolon [[Stanislavo Belov]], sed la komunumo decidis lasi ĝin. Cetere estus ridinde kompari artikolojn pri la sciencisto kun dekoj da sciencaj studaĵoj kaj artikoloj pri li mem en aŭtoritataj fontoj [https://writer-tyumen.ru/index.php?m=autor&aid=48 ekzemplo] kun artikolo pri persono, kiu nenion kreis, nek publikigis, nek ricevis iun ajn agnoskon en iu ajn fako. Tio estas la encikloedio, ne kolektejo de biografioj de ies amikoj. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 11:22, 4 sep. 2026 (UTC) {{por}} La menciindeco estas sufiĉe duba. Krome la lingvaĵo de la artikolo estas sufiĉe fuŝa. --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 20:19, 14 okt. 2026 (UTC) == [[Esperanto Eksport']] == {{Propono de forigo |artikolo = Esperanto Eksport' |kialo = la indikoj baziĝas nur sur onidiroj - ne eblis iel ajn akiri konfirmojn, ne estas retejo, ne estas informoj... |subskribo = [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:20, 29 aŭg. 2026 (UTC) |tempo = sabato 5 septembro 2026 21:27 |forigita = jes |kialo de rezulto = kvar poraj kaj neniu kontraŭ.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 16:20, 6 sep. 2026 (UTC) }} {{kom}} Se vi volas, vi povas ankoraŭ vidi la artikolan diskutpaĝon: Roberto, kiu mem enmetis la tekston, ne plu scias de kie li havis la informojn; Ulrich Matthias, kiu proksime kunlaboras kun esperantistoj en Madaaskaro, neniam aŭdis pri tiu projekto, kaj objektive ne eblas malkovri retejon aŭ informojn. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:20, 29 aŭg. 2026 (UTC) :{{por}} [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 09:08, 30 aŭg. 2026 (UTC) :{{por}} forigo, ankaŭ la diskpaĝon [[Diskuto:Esperanto Eksport']] kaj Q-umon [[d:Q12347413]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 09:17, 30 aŭg. 2026 (UTC) :{{por}} forigo.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 16:19, 6 sep. 2026 (UTC) {{kom}} La enhavon de la diskutpaĝo bonus konservi kiel dokumentigon, sed ĝi ne plu bone troveblas, se la koncerna teksto estas for, tial plej bonas kopii ĝin ĉi tien. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:42, 20 sep. 2026 (UTC) '''Diskuto:Esperanto Eksport':''' '' Ĉu la firmao ankoraŭ aktivas?'' Mi ne trovas ajnan fonton pri ĝi. [[Uzanto:Stefangrotz|Stefangrotz]] ([[Uzanto-Diskuto:Stefangrotz|diskuto]]) 12:01, 7 okt. 2025 (UTC) :@[[Uzanto:Roberto|Roberto]] vi kreis la paĝon en 2009. ĉu vi scias pli? [[Uzanto:Stefangrotz|Stefangrotz]] ([[Uzanto-Diskuto:Stefangrotz|diskuto]]) 12:02, 7 okt. 2025 (UTC) ::Laŭ mi indas forviŝi la artikolon. Mi tre bone konas la malagasan Esperanto-movadon kaj neniam aŭdis pri tiu firmao. [[Uzanto:Ulrich Matthias|Ulrich Matthias]] ([[Uzanto-Diskuto:Ulrich Matthias|diskuto]]) 20:51, 18 nov. 2025 (UTC) :::Mi vere ne memoras pri io, kion mi verkis antaŭ 17 jaroj. Mi pensas ke oni povas forigi ĝin kaj eble meti noton en artikolo pri Madagaskaro dirante ke eble ĝi ekzistis. Tre eble estis nur iu, kiu revis krei ion tian. Ofte naivaj homoj anoncas, ke ili kreis klubon, entrepenon, revuon aŭ ion ajn, kiu uzos Esperanton, sed tio estas nur revo. Tio okazas ekde la komenco de la movado. Tre eble iu anoncis tion, kaj mi kredis ĝin. [[Uzanto:Roberto|Roberto]] ([[Uzanto-Diskuto:Roberto|diskuto]]) 02:55, 4 dec. 2025 (UTC) == [[Maco (hebra pasto)]] == {{Propono de forigo |artikolo = Maco (hebra pasto) |kialo = nura alidirektilo el misliterumita nomo al la ĝusta artikolo (tiu kompreneble ''ne'' estu forigita!, ''nur'' la alidirektilo!) |subskribo = [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 21:25, 29 aŭg. 2026 (UTC) |tempo = 2026-09-05 |forigita = jes |kialo de rezulto = teknika forigo.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 23:32, 29 aŭg. 2026 (UTC) }} {{kom}} [[Maco (hebrea pasto)]] [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 00:21, 3 sep. 2026 (UTC) == Mino-XXX == {{Propono de forigo |artikolo = Mino-XXX |kialo = fuŝa vortara artikolo, krome parte piratkopiita el PIV |subskribo = [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 00:18, 3 sep. 2026 (UTC) |tempo = 2026-09-10 |forigita = jes |kialo de rezulto = du poraj, neniu kontraŭaj.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 11:35, 10 sep. 2026 (UTC) }} :{{por}}Nenecesa.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 17:11, 4 sep. 2026 (UTC) == [[Ferenc Dunszt (kuracisto)]] == {{Propono de forigo |artikolo = Ferenc Dunszt (kuracisto) |kialo = Mi dubas pri enciklopedieco. Temas pri iu kiu estis arestita post la Dua Mondmilito. Oni rakontas nenion pri graveco dum lia kuracofico. Estas nenio en hungara vikio, kvankam estas kelkaj aliaj samnomuloj. Jam venis dubindaj artikoloj rilate al Dunst aŭ Dunszt. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 17:18, 4 sep. 2026 (UTC) |tempo = vendredo 11 septembro 2026 17:45 |forigita = jes |kialo de rezulto = du poraj, neniu kontraŭa.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 22:30, 11 sep. 2026 (UTC) }} : {{kom}} [[:d:Special:Contributions/~2026-48034-86]] [[:m:Special:CentralAuth/FDaero2]] Fontoj estas multaj ... iu hungarlingvulo prijuĝu ilin. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 10:26, 6 sep. 2026 (UTC) : {{kom}} hungare estas 4 personoj kun tiu titolo, sed nek unu identas la Esperantan personon.--[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 11:04, 6 sep. 2026 (UTC) : {{kom}} Fakte mi timas pri lavango de fuŝaj hungaraj artikoloj rilataj al la familinomo Dunszt, kio ja iam okazis. Nun venas [[Gizella Mózer]], ŝajne nobelino kaj laboristino en fabriko. Pri la unua afero gapas tiu informo el komunista Hungario inter la 1950-aj kaj 1970-aj jaroj (laŭ referencoj). La nura referenco kiun mi povis konstati parolas pri Béláné Dunszt kaj ne pri Gizella Mózer. En la artikolo oni diras nenion pri la kialo de ambaŭ nomoj. Pri laboristino en fabriko mi dubas pri ties enciklopedieco. Ĉio indikas klopodojn por honori iaman familinomon. Mi petas same ties forigon. Kaj ĉio venas de anonimulo kun kiu ne eblas interkonsenti.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 16:26, 6 sep. 2026 (UTC) {{Por}} --[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 04:21, 7 sep. 2026 (UTC) : {{kom}} Limdato por [[Gizella Mózer]]: 13a de septembro, unu semajnon post averto.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 22:30, 11 sep. 2026 (UTC) ::forigita, neniu kontraŭ.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 11:32, 14 sep. 2026 (UTC) == [[Keith leung]] == {{Propono de forigo |artikolo = Keith leung |kialo = Ŝajne mempropaganda artikolo kreita de la propra biografiito, sen enciklopedia intereso. Ne ekzistanta en alia lingvo. La uzantopaĝo estas tute fuŝa. Ankaŭ la artikolo: familinomo minuskle, dubo pri naskodato, sen indiko de urbo, entrepreno ktp. Absoluta manko de referencoj. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 22:28, 11 sep. 2026 (UTC) |tempo = tujtuje |forigita = jes |kialo de rezulto = neniu kontraŭ.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 11:30, 14 sep. 2026 (UTC) }} {{Por}} --[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 03:33, 12 sep. 2026 (UTC) Forigu! == Futbala matĉo inter la Selektitaro de Esperanto kaj la Armen-devena Argentina Komunumo == {{Propono de forigo |artikolo = Futbala matĉo inter la Selektitaro de Esperanto kaj la Armen-devena Argentina Komunumo |kialo = Duoblaĵo akcidente kreita |subskribo = [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 02:20, 19 sep. 2026 (UTC) |tempo = sabato 26 septembro 2026 2:38 |forigita = jes |kialo de rezulto = Teknika forigo.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:29, 10 okt. 2026 (UTC) }} Vidu [[Vikipedio:Kunigendaj artikoloj#Futbala matĉo inter la Elektitaro de Esperanto kaj la Armen-devena Argentina Komunumo kaj Futbala matĉo inter la Selektitaro de Esperanto kaj la Armen-devena Argentina Komunumo]]. Se temas nur pri tio, ke la paĝo [[[[Futbala matĉo inter la Elektitaro de Esperanto kaj la Armen-devena Argentina Komunumo]] restu kaj la akcidente kreita kopio [[Futbala matĉo inter la Selektitaro de Esperanto kaj la Armen-devena Argentina Komunumo]] foriru: {{por}}, kompreneble. Akcidente kreitajn duobligitajn kopiojn bezonas neniu. Fakte eĉ ne necesas atendi plenan semajnon da atendado kaj pripenso. Ankoraŭ tria voĉo por forigo kaj la duoblaĵo povus jam pli frue foriri kiel teknika forigo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:19, 19 sep. 2026 (UTC) == Sarastamo == {{Propono de forigo |artikolo = Sarastamo |kialo = la paĝo, el nur unu frazo, krome nur unu ne plu ekzista kaj arkivigita ekstera retejo, kaj misprogramita informkesto, do ankaŭ mise tro malplena vikidatuma ero, estas simple senespera {{ŝ|ĝermeto}}, ĉiuflanke tro malkvalita. Ĝi estis farita de nekonata anonimulo, kio do ne taŭgas kiel savanto - sola alternativo al forigo laŭ mi estus kompleta retraduko de la finna teksto kaj ankaŭ farado de deca vikidatumero ... sed tion oni same bone povas fari post forigo de tiu ĉi ĝermeta ruino (la finna teksto ja ĉiam restos). |subskribo = [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:12, 19 sep. 2026 (UTC) |tempo = sabato 26 septembro 2026 13:02 |forigita = jes |kialo de rezulto = Du aŭ tri poraj.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:31, 10 okt. 2026 (UTC) }} {{Por}} forigo de la artikolo en nuna stato. Estas absolute nenio savebla en ĝi, eĉ la nomo estas fuŝa (ĝuste estus ''Markku Sarastamo''). Verŝajne temas pri la sama anonimulo kiu jam estas kreinta multajn same malaltkvalitajn artikolojn pri Suomio kaj suomaj kulturaj fenomenoj kun nova IP. Se ŝli registriĝos, ni povos kunlabori al ŝli kaj helpi al ŝli fruktodone kontribui pri suomaj temoj, kiuj estas vere ne sufiĉe reprezentataj en nia Vikipedio, sed ĵus nun estas nenio kion ni povas fari. :{{Por}}--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:31, 10 okt. 2026 (UTC) == Du ŝablonoj: Ŝablono:Lang- == {{Propono de forigo |artikolo = Ŝablono:Lang-mhd |artikolo2 = Ŝablono:Lang-mhg |kialo = neuzata, rompita, malĝusta lingvokodo |subskribo = [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 15:17, 2 okt. 2026 (UTC) |tempo = 2026-10-09 |forigita = <!-- jes ne atendante --> |kialo de rezulto = <!-- kialo kaj/aŭ subskribo --> }} :{{por}} La ĝusta kodo por mezepoka germana estas gmh. Sed mi ne certas, ĉu ni bezonus tian ŝablonon. --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 20:27, 14 okt. 2026 (UTC) == [[Bando]] == {{Propono de forigo |artikolo = Bando |kialo = La artikolo faras nenion krom difini diversajn sencojn de la vorto, sed [[Vikipedio:Kio Vikipedio ne estas|Vikipedio ne estas vortaro]]. Ĝi estas misligita al alilingvaj artikoloj pri krimaj grupoj. Se ni volus fari ekvivalenton al tiuj artikoloj, pli bona titolo verŝajne estus [[Gangsteraro]], sed ili ŝajnas esti praktike duoblaĵoj de artikoloj pri [[Gangstero]], do ne imitindaj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 17:38, 6 okt. 2026 (UTC) |subskribo = [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 17:38, 6 okt. 2026 (UTC) |tempo = 7 oktobro 2026 17:12 |forigita = ne |kialo de rezulto = Reredaktita.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 11:51, 12 okt. 2026 (UTC) }} : Savebla, sed en la nuna stato neakceptebla, do {{por}} forigo. Bando da muzikistoj kaj bando da krimuloj ne havu komunan artikolon, [[Vikipedio:Kio Vikipedio ne estas|Vikipedio ne estas vortaro]]. * [[Muzikgrupo]] [[d:Q215380]] * [[Krima organizaĵo]] [[d:Q1788992]] nur alidirektilo * [[Organizata krima agado]] [[d:Q46952]] * [[Gangstero]] [[d:Q46961]] : [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 18:12, 6 okt. 2026 (UTC) :{{kontraŭ}}Nuna stato savenda. Temas ĉefe pri bando de krimuloj.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:46, 10 okt. 2026 (UTC) == [[Stelĉiela lustro (Portaluppi)]] == {{Propono de forigo |artikolo = Stelĉiela lustro (Portaluppi) |kialo = Dubinda enciklopedieco pri lustro kiu nur estas en privata apartamento. Estas neniu referenco kaj la nura montrita estas mensogo: en ĝi oni diras nenion pri tiu lustro. Estas fuŝa artikolo angla titolo kiu estas en itala. Alia suspektindeco estas ke almenaŭ tri el la alilingvaj versioj estis faritaj en la sama tago plej verŝajne de la sama fuŝulo kun diversaj nomoj. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 00:37, 10 okt. 2026 (UTC) |tempo = sabato 17 oktobro 2026 0:36 |forigita = <!-- jes ne atendante --> |kialo de rezulto = <!-- kialo kaj/aŭ subskribo --> }} {{por}} La menciindeco estas duba. Krome ne estas fontoj nek referencoj. Krome estas fuŝo pri la alilingva nomo, kiu ne estas angla, sed itala. --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 20:33, 14 okt. 2026 (UTC) == [[Andor Dunszt]] == {{Propono de forigo |artikolo = Andor Dunszt |kialo = Nova artikolo suspektinda pro manko de enciklopedieco aŭ eĉ trompo. La referencoj estas trompaj: la 4 estas indikita kiel p. 24 dum fakte ĝi startas en p. 289. En la 3 estas nenio rilata al biografiito. La 2 ne malfermiĝas. Kaj la 1 estas indikita kiel p. 177 dum fakte estas nur la p. 161. Se vere temus pri reala grava ne inventita gravulo estus artikolo en la hungara aŭ en alia lingvo, sed ne povas esti en la hungara ĉar tuj oni konstatus la trompaĵon. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 00:41, 17 okt. 2026 (UTC) |tempo = tujtuje. |forigita = <!-- jes ne atendante --> |kialo de rezulto = <!-- kialo kaj/aŭ subskribo --> }} :Tio kondukas al reviziado de la artikoloj pri Dunst-oj kaj kial estas intereso en kreado de tiaj tiom fuŝaj artikoloj ĉiam faritaj de anonimulo. Ekzemple jam oni reviziis [[Vilmos Dunszt]] sed dek monatojn poste plue estas versioj nur en kornvala kaj japana, nek en humgara nek en angla nek en alia grava eŭropa aŭ pli facile reviziebla lingvo. Krome en tiu artikolo oni rakontas ĉefe agadon de knabo, preskaŭ ĉio antaŭ la majoritato. La referencoj kondukas ĉiam al propre kreitaj retejoj.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 00:41, 17 okt. 2026 (UTC) e6lpwvldq2ibfbiyehbxmqrokd9eoyg 0 371533 9494607 9358923 2026-10-17T00:15:25Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9494607 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Robert-geranio |koloro = lightgreen |dosiero = Herb-Robert 800.jpg |dosiero larĝo = 250px |regno = [[Plantoj]] ''Plantae'' |divizio = [[Angiospermoj]] ''Magnoliophyta'' |klaso = [[Dukotiledonaj plantoj]] ''Magnoliopsida'' |ordo = [[Geranialoj]] ''Geraniales'' |familio = [[Geraniacoj]] ''Geraniaceae'' |genro = [[Geranio]] ''Geranium'' |dunomo = Geranium robertianum |dunomo aŭtoritato = [[Carolus Linnaeus|L.]] |vikispecio = Geranium robertianum |komunejo = Geranium robertianum }} La '''Robert-geranio''' (''Geranium robertianum'', [[sinonimo]] ''Robertiella robertiana'') estas komuna [[specio]] en [[Eŭropo]], [[Azio]] kaj [[Nordafriko]]. == Priskribo == Ĝi kreskas kiel [[Unujara planto|unujara]] aŭ [[dujara planto]], produktante malgrandajn, rozkolorajn, kvin[[Korolo|petalajn]] [[floro]]jn ( proksimume 1&nbsp;cm je [[diametro]] ) ekde [[aprilo]] ĝis la [[aŭtuno]]. La folioj estas [[Filiko|filik]]-similaj, kaj la [[tigo]]j ofte ruĝetaj; la folioj ankaŭ montriĝas ruĝaj ĉe la fino de la florsezono. La planto havas malmulte da [[radiko]][[strukturo]]. == Disvastiĝo == Tiu [[Palearktiso|palearktisa]] specio vegetas ĉe altitudoj ekde [[marnivelo]] al 1 500 metroj. En [[Britujo]] ĝi komune troviĝas en [[heĝo]]j. Ĝi estis [[Enmetitaj specioj|enmetita]] en multaj mezvarmaj partoj de la mondo, verŝajne kaŭze de sia uzado kiel [[ornama planto]], kiel en la region de [[Golfo de San-Francisko]] en [[Kalifornio]]. En la [[subŝtato]] [[Vaŝingtonio]], ĝi estas konata kiel ''stinky Bob'' (fetora Robert) kaj klasifikita kiel [[fiherbo]]. <gallery mode=packed> (MHNT) Geranium robertianum - Leafs and buds.jpg|Tipa folia strukturo (MHNT) Geranium robertianum - blossom.jpg|Floro (MHNT) Geranium robertianum - buds.jpg|Florburĝonoj (MHNT) Geranium robertianum - fruit.jpg|Fruktoj </gallery> == Uzado == En tradicia [[herbokuracado]], la Robert-geranio estis utiligata kiel [[kuracilo]] por [[dentodoloro]] kaj [[epistakso]]. [[Infuzaĵo]] produktita de la tuta planto, sen la radiko, estis utiligata por ĝia diureziga kaj fortiga efikoj kaj kiel kuracilo por [[disenterio]]. Ĝi ankaŭ estis uzata sur vundoj por kuracado kaj por helpi [[Cikatro|cikatrigadon]], havante kaj antisepsan kaj koagulan efikojn. Ĵus rikoltitaj folioj havas odoron kiu similas bruligitajn [[pneŭo]]jn se dispremite, kaj se ili estas frotitaj sur la korpo la odoro laŭdire forpuŝus [[moskito]]jn. La [[farmako]]j estas [[tanino]]j, spicitaj [[alkoholaĵo]]j, kaj [[Volatila oleo|volatilaj oleoj]]. == Eksteraj ligiloj == {{Portalo Biologio}} <!--{{Projektoj}} {{Wikispecies|Geranium robertianum}}--> * {{nl}} [http://www.soortenbank.nl/soorten.php?soortengroep=flora_nl&id=1735&menuentry=soorten Robert-geranio (''Soortenbank'').] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090922164335/http://www.soortenbank.nl/soorten.php?soortengroep=flora_nl&id=1735&menuentry=soorten |date=2009-09-22 }} * {{en}} [http://www.bioimages.org.uk/HTML/T593.HTM Bildoj de Robert-geranio.] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20040418014004/http://www.bioimages.org.uk/HTML/T593.HTM |date=2004-04-18 }} * [https://web.archive.org/web/20051106121531/http://ucjeps.berkeley.edu/cgi-bin/get_JM_treatment.pl?Geranium+robertianum Robert-geranio (''Jepson Manual'').] * {{en}} [http://www.nwcb.wa.gov/weed_info/Written_findings/Geranium_robertianum.html Robert-geranio (''WSNWCB'').] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20091114213725/http://www.nwcb.wa.gov/weed_info/Written_findings/Geranium_robertianum.html |date=2009-11-14 }} * {{en}} [http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&taxon_id=200012398 Robert-geranio (Flaŭro de Ĉinujo).] * {{en}} [http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=5&taxon_id=200012398 Robert-geranio (Flaŭro de Pakistano).] * {{en}} [http://plants.usda.gov/java/profile?symbol=GERO Robert-geranio (''USDA'').] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130429113327/http://plants.usda.gov/java/profile?symbol=GERO |date=2013-04-29 }} == Bibliografio == * {{de}} Düll R. & H. Kutzelnigg 2005 : Taschenlexikon der Pflanzen Deutschlands. 6. Auflage, ''Quelle & Meyer-Verlag'', ISBN 3-494-01397-7 * {{en}} Loewer, Peter 1991 : The Wild Gardener * {{en}} Shipard, Isabell 2003 : How can I use HERBS in my daily life? * {{de}} Yeo, Peter Frederick 1988: Geranium, Stuttgart [[Kategorio:Geranio]] [[Kategorio:Palearktisa flaŭro]] [[Kategorio:Kuracplantoj]] [[Kategorio:Ornamaj plantoj]] 4v26qv8rsd6ogbi4ggapuimq5bq3lyd 0 371824 9494563 9242121 2026-10-16T17:28:08Z Heitor100YT 220100 Removido o Mapa de Icaraíma Fora da Predefinição da Página. 9494563 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo|regiono-ISO=BR}} '''Icaraíma''' estas municipo de la [[brazilo|brazila]] subŝtato [[Paranao]], kiu taksis 8.839 enloĝantojn en [[2010]] <ref name="ibge-loĝ">{{citaĵo el la reto|url=http://www.censo2010.ibge.gov.br/|titolo=Censo 2010|jaro=2010|alirdato=12 de aŭgusto 2011|formato=HTML|aŭtoro=IBGE|arkivurl=https://web.archive.org/web/20101126040344/http://www.censo2010.ibge.gov.br/|arkivdato=2010-11-26}}</ref>. == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == {{Projektoj}} * [[Municipoj de Paranao]] == Eksteraj ligiloj == * {{pt}} [http://www.icaraima.pr.gov.br/ Oficiala paĝo] * {{pt}} [http://www.ampr.org.br/ Asocio de Municipoj de Paranao] {{Ĝermo|Brazilo}} {{Koord|-23.395833|-53.613889|formato=gms|montru=titolo}} [[Kategorio:Municipoj de Paranao]] 62e7u7swtutlrbslkefe6pt90vjujpc 0 372002 9494564 9243038 2026-10-16T17:32:19Z Heitor100YT 220100 Removido o Mapa de Ivaté Fora da Predefinição da Página. 9494564 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo|regiono-ISO=BR}} '''Ivaté''' estas municipo de la [[brazilo|brazila]] subŝtato [[Paranao]], kiu taksis 7.524 loĝantojn en [[2010]] <ref name="ibge-loĝ">{{citaĵo el la reto|url=http://www.censo2010.ibge.gov.br/|titolo=Censo 2010|jaro=2010|alirdato=15 de aŭgusto 2011|formato=HTML|aŭtoro=IBGE|arkivurl=https://web.archive.org/web/20101126040344/http://www.censo2010.ibge.gov.br/|arkivdato=2010-11-26}}</ref>. == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == {{Projektoj}} * [[Municipoj de Paranao]] == Eksteraj ligiloj == * {{pt}} [http://www.ivate.pr.gov.br/ Oficiala paĝo] * {{pt}} [http://www.ampr.org.br/ Asocio de Municipoj de Paranao] {{Ĝermo|Brazilo}} {{Koord|-23.408889|-53.368889|formato=gms|montru=titolo}} [[Kategorio:Municipoj de Paranao]] mafrgyoy5yi5qo3ai3c9nk3l6nreg1n 0 386485 9494761 9092288 2026-10-17T11:35:04Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9494761 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo |tipo = urbo |ŝtato = {{Ukrainio}} |provinco = [[Luganska provinco]] |regiono-ISO=UA-09 |situo sur mapo2=Ukrainio |bildo=Syevyerodonetsk theatre (cropped).jpg |zomo=10 |flago=Severodoneck prapor.png|blazono=Severodoneck gerb.png}} '''Severodonecko''' ({{lang-uk|Сіверськодонецьк}} [siverskodoneck]) estas [[grandurbo]] en [[Ukrainio]], en la [[Luganska provinco]]. Laŭ la stato de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la urbo {{paĝonomo}} vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². == Bazaj informoj == * [[Supermara alteco]]: 51 m * [[Poŝtkodo]]: 934 00 - 934 80 * [[Telefonkodo]]: 6452 * [[Loĝantaro]]: 121.000 en [[2010]] == Geografio == Severodonecko etendiĝas sur [[ebenaĵo]] en orienta parto de la [[lando]] apud rivereto. [[Luhansko]] troviĝas 110 [[km]]. == Historio == [[Komunisto]]j fondis la urbon por la kemia industrio en [[1934]]. Dum la [[2-a mondmilito]] la germanaj [[nazio]]j okupis ankaŭ tiun urbeton, sed pli frue oni evakuis la industrion. En [[1949]] la laboristoj jam loĝis en deketaĝaj domoj. En [[1958]] la urbeto ricevis statuson [[urbo]]. La urbo havas daŭre bonajn perspektivojn por evolui. En la dua duono de julio [[2014]] Armitaj Fortoj de Ukrainio eniris en la urbon forpuŝante de tie taĉmentojn de porrusaj ribeluloj. == Ĝemelurboj == * {{Flago|Pollando}} [[Jelenia Góra]], [[Pollando]] * {{Flago|Ukrainio}} [[Rivno]], Ukraino * {{Flago|Rusio}} [[Serpuĥov]], [[Rusio]] == Vidu ankaŭ == * [[Flughaveno Severodonecko]] * [[Peredmostova (stacidomo)]] * [[Trolebusa transporto en Severodonecko]] ==Eksteraj ligiloj== {{commons category|Sievierodonetsk}} *{{citation |archive-url=https://web.archive.org/web/20191006212926/https://sed-rada.gov.ua/ |url=http://www.sed-rada.gov.ua/ |title=Oficiala retejo|archive-date=6 October 2019}} *[http://www.sd.ua/ City portal] {{404|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Projektoj}} [[Kategorio:Severodonecko| ]] [[Kategorio:Urboj en Luganska provinco]] ogcxdszbbernkd8436ia0kbcrke6xkw 0 408128 9494581 9493030 2026-10-16T20:05:31Z Alifono 114488 9494581 wikitext text/x-wiki Unu el la ĉefaj sukcesoj de Esperanto estas, ke ĝi jam frue en sia historio fariĝis natura lingvo, kiu evoluis/as per la paroloj kaj verkoj de ĝiaj uzantoj<ref>(eo) ''[https://www.liberafolio.org/2026/10/13/jesper-jacobsen-nova-prezidanto-de-la-akademio/ Jesper Jacobsen nova prezidanto de la Akademio]'', [[Libera Folio]], la 13-an de oktobro 2026.</ref>. Kvankam Esperanto montriĝis plene taŭga por la celoj de la internacia komunikado, dum ĝia tuta historio ne mankis proponoj reformi detalojn. En la jaro [[1908]] el reformprovo rezultis nova lingvoprojekto, kaj fine aparta planlingvo: [[Ido]]. Kontraste al ĝi Esperanto de 1887 ĝis hodiaŭ evoluis sen radikalaj ŝanĝoj, sed malrapide kaj kontinue. Tiu (iam preskaŭ ne rimarkata, iam akre pridisputata) [[lingvoŝanĝiĝo]] ampleksas (krom la ĝenerala kresko de la vortprovizo) interalie la sekvajn tendencojn: * prefero de mallongaj vortoformoj - ekzemple ''spontana'' anstataŭ ''spontanea'' * arkaikiĝo de vortoj (ekz.: ''pafilego'') kaj paralela enuziĝo de novaj vortoj (ekz.: ''kanono'') * nuanciga pliriĉigo de la vortostoko, ekzemple al ''bleki'' (= produkti bestosonojn) aldoniĝis tuta listo de verboj por unuopaj bestospecioj * evoluo de signifodiferenco de paralelaj formoj - ekz.: ''plaĝo'' = bordostrio speciale taŭga por bano kaj sunbruniĝo, plej ofte tiucele transformita de homoj; ''strando'' = origina, natureca , pli "sovaĝa" bordostrio * uzo de ''k'' (en kelkaj kazoj ''h'') anstataŭ pli frua ''ĥ'', precipe post ''r''. * uzo ''-io'' kiel sufikso en landonomoj, anstataŭ la fundamenta "ujo" * pli ofta adverbigo - ekzemploj: ''lastatempe'' anst. ''en la lasta tempo'', ''aviadile'' anst. ''per aviadilo'', ''haste kaj laste'' anst. ''hastante kaj kiel la lasta'' * evito de kompleksaj verboformoj * uzo de [[afikso]]j kiel memsignifaj vortoj - ekz.: ''ega, eta, emo, malo, iĝi, estro, estraro, ilo, ilaro, ejo, ismo'' Proponoj pri reformoj de lingvaj detaloj estas ne malofte diskutataj en la novaĵgrupo [[soc.culture.esperanto]]; ekzemple enkonduko de nova triapersona ununombra pronomo seksneŭtrala (''[[riismo|ri]]'', ''ŝli'') aŭ konsekvenca uzo de ''ĝi'' en tiu rolo. {| class="wikitable" |+'''Personaj pronomoj en Esperanto''' ! nombro !colspan="6"|singulara !colspan="3"|plurala !rowspan="3"|nedifina !rowspan="3"|resenda***<br />(refleksivo) |- ! ordo !rowspan="2"|unua !colspan="2"|dua !colspan="3"|tria !rowspan="2"|unua !rowspan="2"|dua !rowspan="2"|tria |- ! uzo !kutima !intima* !vira !ina !neŭtra** |- ! pronomo |align="center"|mi |align="center"|vi |align="center"|ci |align="center"|li |align="center"|ŝi |align="center"|ĝi |align="center"|ni |align="center"|vi |align="center"|ili |align="center"|oni |align="center"|si |} : (*) Kvazaŭ-arkaismo, tre malofte uzata. : (**) La seksneŭtrala pronomo »ĝi« povas esti (laŭ la ekzemploj el la Fundamento de Esperanto) uzata por objektoj aŭ kiel senseksa triapersona pronomo por vivantaj kreaĵoj kiel homoj. Tamen ĝi plej ofte estas uzata nur por aĵo, besto aŭ infaneto. : (***) Uzebla nur por la tria persono. [[Kategorio:Esperanto]] ewji5prft5yo40ekgfhiq05tevki7zf 9494586 9494581 2026-10-16T20:35:58Z Alifono 114488 Ref 2 9494586 wikitext text/x-wiki Unu el la ĉefaj sukcesoj de Esperanto estas, ke ĝi jam frue en sia historio fariĝis natura lingvo, kiu evoluis/as per la paroloj kaj verkoj de ĝiaj uzantoj<ref>(eo) ''[https://www.liberafolio.org/2026/10/13/jesper-jacobsen-nova-prezidanto-de-la-akademio/ Jesper Jacobsen nova prezidanto de la Akademio]'', [[Libera Folio]], la 13-an de oktobro 2026.</ref>. Claude Piron skizis tion en artikolo kiun li verkis en la angla, titolita ''Evolution Is Proof of Life'' (Evoluo estas pruvo de vivo) <ref>(en) [[Claude Piron]], Plays on words, En: ''[http://claudepiron.free.fr/articlesenanglais/evolution.htm Evolution Is Proof of Life]'' (Evoluo estas pruvo de vivo). [https://web.archive.org/web/20110715185832/http://claudepiron.free.fr/articlesenanglais/evolution.htm Arkivita de la originalo], la 15-an de julio 2011.</ref>. Kvankam Esperanto montriĝis plene taŭga por la celoj de la internacia komunikado, dum ĝia tuta historio ne mankis proponoj reformi detalojn. En la jaro [[1908]] el reformprovo rezultis nova lingvoprojekto, kaj fine aparta planlingvo: [[Ido]]. Kontraste al ĝi Esperanto de 1887 ĝis hodiaŭ evoluis sen radikalaj ŝanĝoj, sed malrapide kaj kontinue. Tiu (iam preskaŭ ne rimarkata, iam akre pridisputata) [[lingvoŝanĝiĝo]] ampleksas (krom la ĝenerala kresko de la vortprovizo) interalie la sekvajn tendencojn: * prefero de mallongaj vortoformoj - ekzemple ''spontana'' anstataŭ ''spontanea'' * arkaikiĝo de vortoj (ekz.: ''pafilego'') kaj paralela enuziĝo de novaj vortoj (ekz.: ''kanono'') * nuanciga pliriĉigo de la vortostoko, ekzemple al ''bleki'' (= produkti bestosonojn) aldoniĝis tuta listo de verboj por unuopaj bestospecioj * evoluo de signifodiferenco de paralelaj formoj - ekz.: ''plaĝo'' = bordostrio speciale taŭga por bano kaj sunbruniĝo, plej ofte tiucele transformita de homoj; ''strando'' = origina, natureca , pli "sovaĝa" bordostrio * uzo de ''k'' (en kelkaj kazoj ''h'') anstataŭ pli frua ''ĥ'', precipe post ''r''. * uzo ''-io'' kiel sufikso en landonomoj, anstataŭ la fundamenta "ujo" * pli ofta adverbigo - ekzemploj: ''lastatempe'' anst. ''en la lasta tempo'', ''aviadile'' anst. ''per aviadilo'', ''haste kaj laste'' anst. ''hastante kaj kiel la lasta'' * evito de kompleksaj verboformoj * uzo de [[afikso]]j kiel memsignifaj vortoj - ekz.: ''ega, eta, emo, malo, iĝi, estro, estraro, ilo, ilaro, ejo, ismo'' Proponoj pri reformoj de lingvaj detaloj estas ne malofte diskutataj en la novaĵgrupo [[soc.culture.esperanto]]; ekzemple enkonduko de nova triapersona ununombra pronomo seksneŭtrala (''[[riismo|ri]]'', ''ŝli'') aŭ konsekvenca uzo de ''ĝi'' en tiu rolo. {| class="wikitable" |+'''Personaj pronomoj en Esperanto''' ! nombro !colspan="6"|singulara !colspan="3"|plurala !rowspan="3"|nedifina !rowspan="3"|resenda***<br />(refleksivo) |- ! ordo !rowspan="2"|unua !colspan="2"|dua !colspan="3"|tria !rowspan="2"|unua !rowspan="2"|dua !rowspan="2"|tria |- ! uzo !kutima !intima* !vira !ina !neŭtra** |- ! pronomo |align="center"|mi |align="center"|vi |align="center"|ci |align="center"|li |align="center"|ŝi |align="center"|ĝi |align="center"|ni |align="center"|vi |align="center"|ili |align="center"|oni |align="center"|si |} : (*) Kvazaŭ-arkaismo, tre malofte uzata. : (**) La seksneŭtrala pronomo »ĝi« povas esti (laŭ la ekzemploj el la Fundamento de Esperanto) uzata por objektoj aŭ kiel senseksa triapersona pronomo por vivantaj kreaĵoj kiel homoj. Tamen ĝi plej ofte estas uzata nur por aĵo, besto aŭ infaneto. : (***) Uzebla nur por la tria persono. == Vidu ankaŭ == [[Vortludo]] == Referencoj == [[Kategorio:Esperanto]] 5l7eimokepshqyz28n760z5gv61zsd9 9494587 9494586 2026-10-16T20:36:12Z Alifono 114488 9494587 wikitext text/x-wiki Unu el la ĉefaj sukcesoj de Esperanto estas, ke ĝi jam frue en sia historio fariĝis natura lingvo, kiu evoluis/as per la paroloj kaj verkoj de ĝiaj uzantoj<ref>(eo) ''[https://www.liberafolio.org/2026/10/13/jesper-jacobsen-nova-prezidanto-de-la-akademio/ Jesper Jacobsen nova prezidanto de la Akademio]'', [[Libera Folio]], la 13-an de oktobro 2026.</ref>. [[Claude Piron]] skizis tion en artikolo kiun li verkis en la angla, titolita ''Evolution Is Proof of Life'' (Evoluo estas pruvo de vivo) <ref>(en) [[Claude Piron]], Plays on words, En: ''[http://claudepiron.free.fr/articlesenanglais/evolution.htm Evolution Is Proof of Life]'' (Evoluo estas pruvo de vivo). [https://web.archive.org/web/20110715185832/http://claudepiron.free.fr/articlesenanglais/evolution.htm Arkivita de la originalo], la 15-an de julio 2011.</ref>. Kvankam Esperanto montriĝis plene taŭga por la celoj de la internacia komunikado, dum ĝia tuta historio ne mankis proponoj reformi detalojn. En la jaro [[1908]] el reformprovo rezultis nova lingvoprojekto, kaj fine aparta planlingvo: [[Ido]]. Kontraste al ĝi Esperanto de 1887 ĝis hodiaŭ evoluis sen radikalaj ŝanĝoj, sed malrapide kaj kontinue. Tiu (iam preskaŭ ne rimarkata, iam akre pridisputata) [[lingvoŝanĝiĝo]] ampleksas (krom la ĝenerala kresko de la vortprovizo) interalie la sekvajn tendencojn: * prefero de mallongaj vortoformoj - ekzemple ''spontana'' anstataŭ ''spontanea'' * arkaikiĝo de vortoj (ekz.: ''pafilego'') kaj paralela enuziĝo de novaj vortoj (ekz.: ''kanono'') * nuanciga pliriĉigo de la vortostoko, ekzemple al ''bleki'' (= produkti bestosonojn) aldoniĝis tuta listo de verboj por unuopaj bestospecioj * evoluo de signifodiferenco de paralelaj formoj - ekz.: ''plaĝo'' = bordostrio speciale taŭga por bano kaj sunbruniĝo, plej ofte tiucele transformita de homoj; ''strando'' = origina, natureca , pli "sovaĝa" bordostrio * uzo de ''k'' (en kelkaj kazoj ''h'') anstataŭ pli frua ''ĥ'', precipe post ''r''. * uzo ''-io'' kiel sufikso en landonomoj, anstataŭ la fundamenta "ujo" * pli ofta adverbigo - ekzemploj: ''lastatempe'' anst. ''en la lasta tempo'', ''aviadile'' anst. ''per aviadilo'', ''haste kaj laste'' anst. ''hastante kaj kiel la lasta'' * evito de kompleksaj verboformoj * uzo de [[afikso]]j kiel memsignifaj vortoj - ekz.: ''ega, eta, emo, malo, iĝi, estro, estraro, ilo, ilaro, ejo, ismo'' Proponoj pri reformoj de lingvaj detaloj estas ne malofte diskutataj en la novaĵgrupo [[soc.culture.esperanto]]; ekzemple enkonduko de nova triapersona ununombra pronomo seksneŭtrala (''[[riismo|ri]]'', ''ŝli'') aŭ konsekvenca uzo de ''ĝi'' en tiu rolo. {| class="wikitable" |+'''Personaj pronomoj en Esperanto''' ! nombro !colspan="6"|singulara !colspan="3"|plurala !rowspan="3"|nedifina !rowspan="3"|resenda***<br />(refleksivo) |- ! ordo !rowspan="2"|unua !colspan="2"|dua !colspan="3"|tria !rowspan="2"|unua !rowspan="2"|dua !rowspan="2"|tria |- ! uzo !kutima !intima* !vira !ina !neŭtra** |- ! pronomo |align="center"|mi |align="center"|vi |align="center"|ci |align="center"|li |align="center"|ŝi |align="center"|ĝi |align="center"|ni |align="center"|vi |align="center"|ili |align="center"|oni |align="center"|si |} : (*) Kvazaŭ-arkaismo, tre malofte uzata. : (**) La seksneŭtrala pronomo »ĝi« povas esti (laŭ la ekzemploj el la Fundamento de Esperanto) uzata por objektoj aŭ kiel senseksa triapersona pronomo por vivantaj kreaĵoj kiel homoj. Tamen ĝi plej ofte estas uzata nur por aĵo, besto aŭ infaneto. : (***) Uzebla nur por la tria persono. == Vidu ankaŭ == [[Vortludo]] == Referencoj == [[Kategorio:Esperanto]] 1idij5v4kpaupc3xk2yg34uuswyvgfl 0 439423 9494719 9457879 2026-10-17T10:24:30Z Sj1mor 12103 9494719 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Anti-Catholicism.svg|thumb|En landoj kiel [[Albanio]] (komunisma periodo) aŭ [[Nord-Koreio]] (hodiaŭ), kristanismo estis aŭ estas tute malpermesita.]] [[Dosiero:Peter's Cross.svg|thumb|La renversita kruco estas unu el la simboloj de kontraŭ-kristanismo]] [[Dosiero:St Peter's church - detached screen panels - geograph.org.uk - 813016.jpg|eta|Agoj vandalaj en la preĝejo de sankta [[Johano la Baptisto]], en Mileham, [[Unuiĝinta Reĝlando]], kiuj kunportis la funkcian fermon.]] Pro '''Kristanofobio''', oni intencas tutaĵon da praktikoj [[tolero|maltoleraj]] kaj [[Diskriminacio|diskriminaciaj]] kontraŭ la [[Kristanismo|kristana kredo]] kaj ties aliĝintoj. == Uzo de la termino == [[Dosiero:Orissa violence destroyedbuilding.jpg|eta|Kristana establo detruita en la ŝtato [[Oriso]], en [[Hindio]].]] [[Dosiero:Vandalismo contra imagen religiosa - Buenos Aires, Argentina.jpg|eta|[[Maria]]-niĉo detruita, en [[Argentino]].]] Laŭ [[René Guitton]], aŭtoro de la eseo ''Kristanofobio. La nova persekutado''<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.ilfoglio.it/soloqui/4480 |titolo=Giulio Meotti, "Cristianofobia", Il Foglio, 22-a de februaro 2010 |alirdato=2013-05-20 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20110712110455/http://www.ilfoglio.it/soloqui/4480 |arkivdato=2011-07-12 }}</ref>: ''La Kristanofobio elstariĝis precipe en tiuj landoj, kiuj atingis la sendependon post la jaroj kvindekaj de la pasinta jarcento. La okcidentaj kolonioj estis identigitaj kiel kristanaj, en amalgamo kultura-religia. Ankaŭ hodiaŭ, tiuj motivoj estas agititaj de ekstremaj islamaj grupoj kontraŭ la okcidentuloj kaj per ili oni pravigas agresajn agojn kompense pro la suferoj truditaj pasinte. Certe, temas pri skema rezonado kaj simpleca, sed efika en iliaj mensoj.''<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.fides.org/aree/news/newsdet.php?idnews=27852&lan=eng |titolo="Author, Guitton: 50 million Christians persecuted in the world”, Agenzia Fides, 24-a de novembro 2010 |alirdato=2013-05-20 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20101130055743/http://www.fides.org/aree/news/newsdet.php?idnews=27852&lan=eng |arkivdato=2010-11-30 }}</ref> Laŭ Guitton, en la la mondo pli ol 50 milionoj da kristano estus viktimoj de diskriminacioj kaj persekutado <ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.fides.org/aree/news/newsdet.php?idnews=27852&lan=eng |titolo="Author, Guitton: 50 million Christians persecuted in the world”, Agenzia Fides, 24-a de novembro 2010 |alirdato=2013-05-20 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20101130055743/http://www.fides.org/aree/news/newsdet.php?idnews=27852&lan=eng |arkivdato=2010-11-30 }}</ref>. La neregistara asocio “Open Doors” <ref>[http://www.porteaperteitalia.org/ Malfermitaj Pordoj (Italio)]</ref>) publikigas ĉiujare liston de landoj en kiuj praktiki la kristanan kredon fariĝas ĉiam pli riske. Ĉe la unuaj 10 postenoj de la klasifiko, en [[2013]], troviĝas 8 landoj je islama majoritato kun unu komunista (Nord-koreio), krom [[Eritreo]] kun proksimume egalkvanta ĉeesto de kristanoj kaj islamanoj, sed kontrolita de unusola partio trompiĝanta en marksista ideologio<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.porteaperteitalia.org/persecuzione/wwlist_2013/ |titolo=La listo 2013 de la landoj en kiuj la kristanoj estas diskriminaciataj kaj persekutataj |alirdato=2013-05-20 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20130611062634/http://www.porteaperteitalia.org/persecuzione/wwlist_2013/ |arkivdato=2013-06-11 }}</ref>. Papo [[Benedikto la 16-a]], (kaj la nuna [[papo Francisko]] la samon diras), ofte denuncis kristanofobion, asertante ke ''"la kristanoj estas la malplimulto pli subpremita kaj tormentata"''<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.lastampa.it/2010/12/20/blogs/san-pietro-e-dintorni/fermate-la-cristianofobia-chiede-il-papa-n8OS5ZVcqQlyWUrT08yQeK/pagina.html |titolo=Marco Tosatti, "Ĉesigu la persekuton" petegas la papo, 20-a decembro 2010 |alirdato=2013-05-20 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20130508073707/http://lastampa.it/2010/12/20/blogs/san-pietro-e-dintorni/fermate-la-cristianofobia-chiede-il-papa-n8OS5ZVcqQlyWUrT08yQeK/pagina.html |arkivdato=2013-05-08 }}</ref>. <br/> Tion li diris publike okaze de la [[monda tago de la paco]]: ”Ĉio tio ne povas esti akceptita ĉar ĝi konstituas ofendon al Dio kaj al la homa digno kaj malhelpas la integran homan evoluiĝon”. Tion ripetis senfinajn fojojn epigonoj de la [[Katolika Eklezio]] kaj ne nur. Kelkaj ekvidas en tio provojn de religia [[Etna purigado]] <ref>[http://online.wsj.com/article/SB10001424052748704130904574643821742562800.html "Islamic Christianophobia", Wall Street Journal, 7-a de januaro 2010] </ref>. La usona ĉiutagaĵo [[USA Today]] uzis kristanofobion por priskribi la perfortojn kaj terorismajn atencojn kontraŭ kristanoj en la mondo. <ref>[http://content.usatoday.com/communities/Religion/post/2011/01/islam-christian-pope-benedict-terrorism-egypt/1 Cathy Lynn Grossman, "Does Egypt bomb blast signal rising 'Christianophobia?'", 3-a de januaro 2011] </ref>. === Vandalismo === [[Vandalismo]] de simboloj aŭ kristanaj lokoj estas komuna formo de kristanofobio. Se la objekto vandaligita estas konsiderita “sankta” kiel la [[Biblio]] aŭ [[Krucifikso]] aŭ [[Ikono]]j, vandalismo estas difinita “sakrilegia”; la vandalismaj agoj kontraŭ la alies propraĵo estas ĉiukaze [[Krimo|krimaj]] kaj kiel [[malamokrimo]] en kelkaj landoj punataj. Iuj kantistoj kaj zelotoj de [[Metalroko]], [[Nigra metalroko]] kaj aliaj modernaj muzikĝenraj subtenantoj aperte deklaras sian malamon al kristanismo. Kantistoj de metalroko sin deklaris ideologie influintoj de pli ol 50 incendioj celantaj detrui kristanajn preĝejoj en [[Norvegio]] okazintaj ekde 1992 al 1996<ref> [http://home.no/metalra/reviews/videos/satan_rides_the_media.html Satan rir Media| medium = motion picture |location=Norway|publisher=Grude, Torstein]</ref>. Vandalismaj agoj kontraŭ porkulturaj lokoj, katolikaj librejoj kaj tombejoj estas krome oftaj en [[Francio]].<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.lastampa.it/2012/09/25/blogs/san-pietro-e-dintorni/francia-record-di-cristianofobia-BoLEBqoRsrXtLzJDEtyegM/pagina.html |titolo={{!}}data=25-a de septembro 2012{{!}}aŭtoro=Marco Tosatti{{!}} |alirdato=2013-05-20 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20130508071026/http://lastampa.it/2012/09/25/blogs/san-pietro-e-dintorni/francia-record-di-cristianofobia-BoLEBqoRsrXtLzJDEtyegM/pagina.html |arkivdato=2013-05-08 }}</ref>, sed ankaŭ en [[Albanio]] kaj en [[Belgio]]<ref>«Observatory on intolerance and discrimination against christians in Europe», in Marco Tosatti, [http://www.lastampa.it/2010/12/11/blogs/san-pietro-e-dintorni/cristianofobia-europea-c-e-h3ĵTlaph2N92gM748v3JK/pagina.html Cristianofobia europea, c'è]{{404|date=January 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, La Stampa, 11-a decembro 2010.</ref>. === Atencoj === Preĝejoj kaj kirkoj estis plurfoje objekto de teruraj atencoj. La fenomeno alprenas ĉiam pli alarmajn dimensiojn en la landoj kun islama majoritato: en 2010 en [[Bagdado]] bombo en kristana preĝejo provokis 50 viktimojn (temas nur pri ekzemplo ripetiĝinta plurfoje <ref>Corriere della Sera, ''Bagdad, blitz nella chiesa con ostaggi Oltre 50 vittime e molti feriti tra i fedeli'', 31-a de oktobro 2010, [http://www.corriere.it/esteri/10_ottobre_31/iraq-attacco-chiesa-fedeli-ostaggio_829727f8-e50e-11df-8ccb-00144f02aabc.shtml].</ref>; malmultajn monatojn post bomba eksplodo provokita dum amasa postmesa aliro el preĝejo en [[Aleksandrio]] de [[Egiptio]] mortigis pli ol 20 homoj<ref>La Stampa, ''Massacro di cristiani in Egitto'', 1-a de januaro 2011, [http://www.lastampa.it/_web/CMSTP/tmplrubriche/giornalisti/grubrica.asp?ID_blog=196&ID_articolo=1154&ID_sezione=396&sezione=]{{404|date=January 2022|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}.</ref>. Tiaj perfortaj epizodoj ne estas izolitaj, sed ili sinservas en la sulko de kreskanta kristanofobio: en la sola [[Irako]] inter 2004 kaj 2009 nombriĝis 65 atencoj kontraŭ kristanaj preĝejoj.<ref>Pri la atakoj kontraŭ kristanoj en Irako vidu: Amnesty International, ''[http://www.amnesty.it/flex/cm/pages/ServeBLOB.php/L/IT/IDPagina/4312 Iraq: irakaj kristanoj timas pliiĝon de atakoj kontraŭ kristanoj dum la kristnaskaj festoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20111203100014/http://www.amnesty.it/flex/cm/pages/ServeBLOB.php/L/IT/IDPagina/4312 |date=2011-12-03 }}'', 20-a decembro 2010.</ref> La similo, kvankam en datoj malsamamaj kaj en cirkonstancoj preskaŭ identaj, okazis kaj okazas en [[Niĝerio]] eĉ kun pli da mortigitoj kaj preĝejoj detruitaj. Rilate la atencon kontraŭ la preĝejo de Sankta Tereza. en Niĝerio, pretendis aŭtorecon la islama sekto [[Boko Haram]], kiu sukcesas ataki kaj mortigi malgraŭ la intensaj policaj reago kaj protekto. Oni al lia agado atribuas centoj da atakoj kun miloj da mortigitoj. <ref>La Stampa [http://www3.lastampa.it/esteri/sezioni/articolo/lstp/437146/ Niĝerio, alia masakro de kristanoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120106122031/http://www3.lastampa.it/esteri/sezioni/articolo/lstp/437146/ |date=2012-01-06 }}, 6-a de januaro 2012</ref>. Kazoj similaj estas denuncitaj en [[Hindio]] kaj [[Pakistano]] kaj [[Indonezio]]. == Aliaj formoj de maltolero == En eŭropaj landoj, kie la situacio estas certe malpli danĝera ol en aliaj partoj de la mondo, estas rimarkataj formoj de kristanofobio ligitaj al manko de respekto al religia lokoj, al [[diskriminacio]] sur laborlokoj, al vortaj atakoj, al alisignifa kaj negativa [[stereotipo|stereotipa]] reprezentado de kristanoj en [[amaskomunikiloj]] <ref>«Observatory on intolerance and discrimination against christians in Europe», in Marco Tosatti, [http://www.lastampa.it/2010/12/11/blogs/san-pietro-e-dintorni/cristianofobia-europea-c-e-h3ĵTlaph2N92gM748v3JK/pagina.html Cristianofobia europea, c'è]{{404|date=January 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, La Stampa, 11-a decembro 2010</ref>. Tiaj fenomenoj, bedaŭrinde kreskiĝantaj, estas foje akompanataj de provoj limigi la [[Konscienca obĵeto|konsciencan obĵeton]] kaj en certaj kazoj malhelpi ke la gepatroj povu eduki la gefilojn laŭ la propraj religiaj konvinkoj. <ref>«Observatory on intolerance and discrimination against christians in Europe», in Marco Tosatti, [http://www.lastampa.it/2010/12/11/blogs/san-pietro-e-dintorni/cristianofobia-europea-c-e-h3ĵTlaph2N92gM748v3JK/pagina.html Cristianofobia europea, c'è]{{404|date=January 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, La Stampa, 11-a decembro 2010.</ref> == Iniciatoj por kontraŭstari la kristanofobion == [[Dosiero:Vandalized graveyard.jpg|eta|Vandalismo en kristana tombejo en [[Jerusalemo]].]] La 2-an de januaro la [[Eŭropa Parlamento]], konsiderinte ke en [[2010]] la nombro de atakoj kontraŭ kristanoj estis kreskinta kaj konstatinte ke la plej granda parto de tiu kontraŭreligiaj atakoj estas plenumitaj kontraŭ kristanoj, kondamnis tiujn atakojn kaj esprimis maltrankvilojn pro la epizodoj de maltoleremo kaj subpremo. Ĝi krome postulis pli grandan atenton pri la temo [[religia libereco]], ankaŭ per disvolviĝo de eŭropa komuna strategio rilate tiun temon <ref>[http://www.europarl.europa.eu/sides/getDoc.do?pubRef=-//EP//TEXT+TA+P7-TA-2011-0021+0+DOC+XML+V0//IT Rezolucio de la eŭropa parlamento de la 2-a de januaro 2011 pri la situacio de kristanoj en la kunteksto de la religia libero]</ref>. La 3-an de decembro, ene de la internacia konferenco ''"kredolibero: diskriminacio kaj persekuto kontraŭ kristanoj"'' disvolviĝinta en [[Moskvo]], estis postulite la kreiĝo de internacia organismo por monitori pri la persekutoj kontraŭ kristanoj, taŭga alporti asistadon en situacio de urĝa bezono. En ĝi partoprenis la [[Katolika Eklezio]] [[Ortodoksismo|Ortodoksaj Eklezioj]], reprezentantoj de islamaj komunumoj kaj judaj kaj de diversaj internaciaj organizoj interkonfesiaj kaj interreligiaj<ref>Por raporto pri la Moskva konferenco, oni vidu. [http://www.osservatoreromano.va/orportal-portlets-portal/detail/binaries/pdf_quotidiano/quotidiano280.pdf "Necesas bloki la persekuton kontraŭ kristanoj", ''L'Osservatore Romano'', 4-a de decembro [[2011]].] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140311150816/http://www.osservatoreromano.va/orportal-portlets-portal/detail/binaries/pdf_quotidiano/quotidiano280.pdf |date=2014-03-11 }}</ref>. En la konferenco estis deklarite ke ĉiukvinminute en la mondo mortas kristano pro sia kredo, kaj ke ĉiujare 105.000 baptitoj estas viktimoj de la religiaj konfliktoj. Katolika ĉefepiskopo Erwin Josef Ender krome deklaris ke ankaŭ kie ne tajliĝas persekuto kontraŭ kristanoj oni rimarkas tendencon igi socie seninfluaj la porreligiaj manifestacioj kaj misinformi pri ili. <ref>"Necesas bloki la persekutojn kontraŭ kristanoj", ''L'Osservatore Romano'', 4-a de decembro [[2011]], cit.</ref>. La 6-a de decembro, dum la konferenco de la 18-a ministeria Konsilio de [[OSKE]] en [[Vilno]] ([[Litovio]]), ĉefepiskopo [[Dominiko Mamberti]], [[sekretario por la Rilatoj kun la Ŝtatoj]] de la [[Apostola Seĝo]], proponis la instituiĝon de ''[[Internacia tago|internaciaj tago kaj jaro]] de kontraŭkristanaj persekuto kaj diskriminacio'' kiaj signifaj signoj de la intencoj de la registaroj alfronti tiun gravan problemon. Oni tiam kalkulis ke almenaŭ 200 milionoj da kristanoj povus "troviĝi en danĝero pro leĝaj kaj kulturaj strukturoj puŝantaj al ilia diskriminacio."<ref>Vidu: "Konverĝo de streĉoj por plifortigi la porkulturan kaj porpacan dialogon", ''L'Osservatore Romano'', 8-a de decembro 2011, cit.</ref>. La 14-an de marto [[2012]] la komisiono “Politikaj Aferoj kaj Demokratio de la Parlamenta Asembleo de la [[Konsilio de Eŭropo]] konferencis en Parizo pri la temo:: "Perforto kontraŭ religiaj komunumoj".<ref>[http://www.lastampa.it/_web/CMSTP/tmplrubriche/giornalisti/grubrica.asp?ID_blog=196&ID_articolo=1573&ID_sezione=396 Cristianofobia, “Atentu pri tiuj kiuj pro ideologiaj motivoj ĝin negas”.]{{404|date=January 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Oratoro de la asembleo, itala sociologo [[Massimo Introvigne]] tiel priskribas la kristanofobion:<br/> "Triobla fenomeno kiu startas el la kultura maltolero, pasas el la diskriminacio en la leĝojn kaj alvenas al veraj kaj propraj perfortaj persekutoj", indikantee kvar persekutajn areojn: # ultra-fundamentismo islama; # supervivantaj komunistaj reĝimoj; # hinduisma kaj budhisma naciismo kiu ofte mortige forrabas la kritanajn komunumojn; # laikisma kontraŭeco ĝenerale al religio kaj aparte al la Katolika Eklezio. gazetkampanjojn aŭ administrajn premojn en Okcidento. ''"Kompreneble oni ne rajtas similigi ofendajn spektaklojn, gazetkampanjojn kaj administrajn premojn en Okcidento, kun la mortigoj kaj torturoj en Niĝerio kaj Pakistano, kaj tamen ekzistas klinebeno kiu startas el la maltolero al la diskriminacio kaj el diskriminacio al la persekuto."'' (Massimo Introvigne) Laŭ tiu sociologo, la diskriminacioj en Eŭropo naskiĝas en la morala kaj filozofia [[relativismo]]. == Notoj == {{Referencoj}} ==Bibliografio== * [[Antonio Socci]], ''La guerra contro Gesù'', Milano, Rizzoli, 2011. ISBN 9788817037365 * René Guitton, ''Cristianofobia. La nuova persecuzione'', Lindau, Torino, 2010 * Rodolfo Casadei, ''Il sangue dell'agnello. Reportage fra i cristiani perseguitati in Medio Oriente'', Guerini e Associati, Milano, 2008 * [[Rosa Alberoni]], ''La cacciata di Cristo'', Milano, Rizzoli, 2007 * [http://www.agi.it/il-punto-su/notizie/lla-cristianofobia-in-medio-orientebr- Daniele Atzori, ''La cristianofobia in Medio Oriente'', Agi News, 27-a de januaro 2011]{{404|date=January 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.lastampa.it/_web/CMSTP/tmplrubriche/giornalisti/grubrica.asp?ID_blog=196&ID_artikolo=1134&ID_sezione=396&sezione= Marco Tosatti, 2010]{{404|date=January 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.ilfoglio.it/soloqui/4480 Giulio Meotti, ''Cristianofobia'', Il Foglio, 22-a de 2010] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110712110455/http://www.ilfoglio.it/soloqui/4480 |date=2011-07-12 }} == Vidu ankaŭ == * [[Persekutado de kristanoj]] * [[Antisemitismo]] * [[Martiriĝo kristana]] * [[Pogromo]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.lastampa.it/2010/12/11/blogs/san-pietro-e-dintorni/cristianofobia-europea-c-e-h3ĵTlaph2N92gM748v3JK/pagina.html ''La Stampa'' pri kristanofobio (itale)]{{404|date=January 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.ilfoglio.it/soloqui/4480 ''Il Foglio'' pri kristanofobio (itale)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110712110455/http://www.ilfoglio.it/soloqui/4480 |date=2011-07-12 }} * [http://online.wsj.com/article/SB10001424052748704130904574643821742562800.html Il ''Wall Street Journal'' pri Kristanofobio (angle)] * [http://www.porteaperteitalia.org/ retejo de la neregistara asocio ''Malfermitaj Pordoj''] * [http://cristianofobia.altervista.org/ ''Ne plu kristianofobio'' – Materialioj pri diskriminacioj kaj persekutoj kontraŭ kristanoj en la mondo] [[Kategorio:Antaŭjuĝoj]] [[Kategorio:Kontraŭkristanismo]] [[Kategorio:Kristanismo]] [[Kategorio:Diskriminacio]] [[Kategorio:Fobioj]] [[Kategorio:Religio kaj politiko]] ibcnufm53jpfz9ufyr67l4ys0so4l9s 0 440663 9494745 8880055 2026-10-17T11:06:10Z Sj1mor 12103 9494745 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Codex Guelferbytanus Weissenburgensis 64 folio 280 recto.JPG|eta|dekstra|180px|Teksto de la [[Epistolo al la Romanoj]] 15,3-8]] '''Codex Carolinus''' (aŭ Karola Kodekso) estas [[Gota lingvo|gota]]-[[Latina lingvo|latina]], [[dulingva]] [[uncialaj manuskriptoj de la Nova Testamento|unciala]] [[manuskripto]] de la [[Nova Testamento]] datita ĉevale de la [[6-a jarcento|6-a kaj 7-a jarcentoj]]. La gotika teksto estas indikata per la siglo ''Car'', tiu latina per la siglo ''gue'' (tradicia sistemo) aŭ per ''79'' (de la sistemo de Beuron), ĝi reproduktas la [[Vetus Latina|malnovan latinan]] (diritan “Vetus latina”), kiu siavice estis traduko el la antikva greka fonto.<ref>Bruce M. Metzger, The Early Versions of the New Testament, Oxford University Press, 1977, Oksfordo, p. 378–382, isbn = 0-19-82617</ref> Tiu manuskripto estas ero de pli ampleksa kodeksa volumaro. Temas pri palimpsesto: ĝiaj kvarpaĝaj surfacoj estis jam uzita por aliaj tekstoj kaj ĝiaj antaŭaj manuskriptaj tekstoj estas plurfoje deĉifritaj, unue pere de [[Franz Anton Knittel]]. == Priskribo == Kodex Carolinus estas unu el maloftaj dokumentoj de la [[Gota Biblio]]. Ĝi konserviĝis ĝis niaj tagoj vere fragmente. Ĝi entenas nur la tekstaĵon de la Epistolo de [[Sankta Paŭlo]] 11-15 al la Romanoj sur kvar pergamenaj paĝoj (dimensioj 26,5 x 21,5&nbsp;cm). La teksto estas skribita sur du kolumnoj kun 27 linioj ĉiukolumne. La maldekstra kolumno estas ''gota'', la dekstra ''latina''.<ref>Franz Anton Knittel, Fragmenta Versionis Ulphilanae, publikigita en 1763, [[Upsalo]].</ref> == Enhavo == :'''Romanoj 11:33-12:5; 12:17-13:5; 14:9-20; 15:3-13.'''<ref>Carla Falluomini, Der sogenannte Codex Carolinus von Wolfenbüttel. (Codex Guelferbytanus 64 Weissenburgensis). Mit besonderer Berücksichtigung der gotisch-lateinischen Blätter (255, 256, 277, 280), 1999, Wiesbaden, isbn 3-447-04230-3</ref> Tiu teksto ne estas, kompreneble, dividita en ĉapitroj, la [[Mallongigo de la Sanktaj Nomoj|Sanktaj Nomoj]] (Sacra Nomina) estas uzita kaj en la gota kaj latina tekstoj. Ĉiuj mallongigoj de la Sanktaj Nomoj estas markitaj per maldekstra korno.<ref>[http://www.gotica.de/carolinus.html Gothica]</ref> La teksto kiu atentigas kritikistojn estas 14,14 <ref>George W. S. Friedrichsen, ''The Gothic Text of Rom. XIV 14 (τι κοινον ειναι), in Cod. Guelferbytanus'', Weissenburg 64, JTS (Clarendon Press, 1937), pp. 245-247.</ref> La palipsestaj tekstoj entenas, la malpli suba, ''Codex Guelferbytanus 64 Weissenburgensis''; la pli suba “Etimologiojn” de [[Isidoro de Sevilo]] kaj ties ses leterojn kaj [[Codex Guelferbytanus A]], [[Codex Guelferbytanus B]].<ref>Caspar René Gregory, Textkritik des Neuen Testaments, Hinrichs’sche Buchhandlung, 1900, Leipzig, volumo 1.</ref> == Historio == [[Dosiero:Codex Guelferbytanus 64 Weissenburgensis, page 00507.JPG|eta|dekstra|250px|Folio 256 verso kun la teksto al la Romanoj 12, 17-13, 1; la latina teksto estas maldekstre.]] La manuskripto estas [[Paleografio|paleografie]] datebla, laŭ esploristoj, je la [[6-a jarcento|6-a aŭ 7-a jarcentoj]]; laŭ [[Constantin von Tischendorf|Tischendorf]] ĝi estas datebla je la [[6-a jarcento]].<ref>JTS (Clarendon Press, 1937), pp. 245-247. Tischendorf, [http://www.archive.org/stream/novumtestamentu01abbogoog#page/n330/mode/2up ''Editio Octava maiora''], vol. III, p. 1111.</ref> Probable ĝi estis skribita en [[Italio]]. Nenion oni scias pri ĝia pli frua historio. En la 12-a jarcento aŭ 13-a kvar ĝiaj folioj estis uzitaj kiel subporto por alia libro kaj ili estis surskribitaj per latinlingva teksto. Ĝia historio estas ligita alla sorto de de kodeksoj [[Codex Guelferbytanus A]] kaj [[Codex Guelferbytanus B]].<ref>Gregory kaj Scrivener en Bibliografio.</ref> Dekomence, eble, la manuskripto ekestiĝis en [[Bobbio]] (Italio), kaj poste ekzistis tra [[Weißenburg (Bavario)|Weissenburg]], [[Majenco]], kaj [[Prago]]. La duko de [[Brunswick]] ĝin aĉetis [[1689]].<ref>Laŭ Gregory, Bibliografio.</ref> La manuskripto objektivigis antaŭ studuloj en la duono de la [[18-a jarcento]], kiam ĝi estis malkovrita en la Duka Biblioteko de de [[Wolfenbüttel]]. La [[unua priskribo]] pri ĝi estis prelegata de [[Heusinger]].<ref>Heusinger, Jakob Friedrich (1752). De quattuor Evangeliorum Codice Graeco, quem antiqua manu membrana scriptum Guelferbytana bibliotheca servat. Guelf.</ref> [[Franz Anton Knittel]] (1721–1792) en ĝi deĉifris du grekajn tekstojn kiujn li nomis A kaj B, kiuj tamen prenis kompleksive la definitiva nomon de ''Codex Carolinus''.<ref>Scrivener, Frederick Henry Ambrose; Edward Miller (1894). A Plain Introduction to the Criticism of the New Testament 1 (4th ed.). London: George Bell & Sons.</ref> F. A. Knittel deĉifris ankaŭ la Gotan-Latinan tekston de la ''Codex Carolinus'' kaj ĝin publikigis en 1762 en [[Braunschweig|Brunswick]].<ref>Gregory, Caspar René (1900). Textkritik des Neuen Testaments, Vol. 1. Leipzig. p. 63.</ref>. En 1763 republikigis la tutan tekston disvolviĝante la mallongigitajn formojn.<ref>F. A. Knittel, Fragmenta Versionis Ulphilanae, Upsaliae 1763</ref> Ĝi estis republikigita de [[Theodor Zahn]].<ref>Gregory, Caspar René (1902). Textkritik des Neuen Testaments, Vol. 2. Leipzig. p. 732.</ref> Tamen Knittel en la etendiĝo de la formoj mallongigitaj plenumis diversajn erarojn, aparte en la latina teksto, kaj allasis diversajn lakunojn en la rekonstruo de la teksto kiel oni povas vidi en Romanoj 11:35; 12:2; 15:8). [[Constantin von Tischendorf|Tischendorf]] rennmaniĝis la latinan tekston kaj republikigis en 1855 kompletigante ankaŭ la mallongigojn de la “Nomina Sacra”, sen lakunoj.<ref>Tischendorf, Constantin von (1855). Anecdota sacra et profana. Leipzig. pp. 153–158.</ref> Nun la Codex Carolinus okupas la postenon no. 4148 en la [[Herzog August Bibliothek]] de [[Wolfenbüttel]]. == Specimenoj de rekonstruita-senkondesita teksto de (Romanoj 11:33-12:2) == === Gotika teksto (folio 277 recto, 1 col.) === [[Dosiero:Codex Carolinus (Knittel edition).PNG|eta|dekstra|250px|Teksto de [[Epistolo al la Romanoj]] 11,33-12,1 laŭ la redakto de [[Franz Anton Knittel|Knittel]].]] {|cellspacing=10 style="background-color:transparent;" |valign=top| :: Knittela rekobstruo<ref>Knittel, Franz A. Fragmenta Versionis Ulphilanae (en la). p. 1.</ref> : Jah witubnijs goths : qhaiwa unusspilloda sind : stauos is : jah unbilaistidai : wigos is : Qhas auk ufkuntha : frathi fanins : aiththau qhas imma : raginens was : Aiththau qhas imma : frumozo f . . : jah fragildaidau imma : Uste us imma : jah thairh ina : jah in imma alla : immuh wulthus : du aivam amen : Bidja nuizwis brothrjus : thairh bleithein goths : usgiban leika izwara : saud qwiwana weihana : waila galeikaidana gotha : andathahtana : blotinassu izwarana : ni galeikoth izwis : thamma aiwa |align=top| :: Falluominia rekonstruo<ref name="ReferenceA">Gothic text in Falluomini's reconstruction at the Digitale Edition der Handschrift Cod. Guelf. 64 Weiss.</ref> : Jah witubnijs g(u)þ(i)s : hvaiwa unusspilloda si(n)d : stauos ïs : jah unbilaistidai : wigos ïs : Hvas auk ufkunþa : [.]raþi f(rauj)ins : aiþþau hvas ïmma : raginens was : Aiþ[.]au hvas ïmma : fr[../.]a gaf : jah fragildaidau ïmma : uste us ïmma : jah thairh ina : jah ïn ïmma alla : ïmmuh wulþus : du aiwam amen : Bi[.]ja nu ïzwis broþrjus : þairth bleiþein g(u)þ(i)s : usgiban leika ïzwara : saud qiwana weihana : waila galeikaidana g(u)þa : andaþahtana : blotinassu ïzwara(n)a : ni galeikoþ ïzwis : þamma aiwa |} === Latina teksto (folio 277 recto, 2 kol.) === [[Dosiero:Codex Carolinus Tischendorf (Monumenta p. 155).PNG|eta|dekstra|180px|Redakto de Tischendorf de Romanoj 11,33-12,5]] {|cellspacing=10 style="background-color:transparent;" |valign=top| :: [[Franz Anton Knittel|Knittela]] rekonstruo.<ref name="ReferenceA"/> : et scientiae Dei : quam in enarrabilia sunt : iudicia eius : et non adsequaende : viae eius : Quis enim cognovit : intellectum Domini : aut quis ei : consiliarus fuit : aut quis ei : prius dedit : et retribuatur illi : quoniam ex illo : et per illum : in illo omnia : illi gloria : in secula amen : Rogo ergo vos fratres : per misericordiam Dei : exbibere corpora vestra : hostiam vivam sanctam : placentem Deo : consideratum : cultum vestrum : ne assimiletis : vos seculo |align=top| :: [[Constantin von Tischendorf|Tischendorfa]] rekonstruo<ref>Constantin von Tischendorf, ''Anecdota sacra et profana (Lipsiae 1855)'', p. 155.</ref> : et scientiae <span style="text-decoration: overline">di</span> : quam scrutabilia sunt : iudicia eius : et investigabiles : viae eius : Quis enim cognobit : sensum <span style="text-decoration: overline">dni</span> : aut quis illi : consiliarus fuit : aut quis : prior dedit illi : et reddetur ei : quoniam ex illo : et per ipsum : et in ipso omnia : ipsi gloria : in secula amen : Obsecro itaq vos fratres : per misericordiam <span style="text-decoration: overline">di</span> : ut exhibeatis corpora vestra : hostiam vivam <span style="text-decoration: overline">scam</span> : placentem <span style="text-decoration: overline">do</span> : rationabile : obsequium vestr<span style="text-decoration: overline">u &nbsp; </span> : nolite configuari : huic mundo |} == Vidu ankaŭ == * [[Kodekso Ambrozia|Codex Ambrosianus]] * [[Arĝenta Libro|Codex Argenteus]] * [[Skeireins]] * [[Gota Biblio]] * [[Listo de latinaj manuskriptoj de la Nova Testamento]] * [[Biblia manuskripto]] * [[Historio de la teksto|Priteksta kritiko]] == Notoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.gotica.de/carolinus.html Codex Carolinus] — with reconstructed text Gothic and Latin * [http://www.wulfila.be/gothic/manuscripts/#Car Manuscripts of Gothic Bible] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20081223070918/http://www.wulfila.be/gothic/manuscripts/#Car |date=2008-12-23 }} at the ''Wulfila Project'' * Digitalized [http://diglib.hab.de/wdb.php?dir=mss/64-weiss Codex Guelferbytanus Weissenburgensis 64] at the ''[[Herzog August Bibliothek]]'' — Images 505-508, 549-550, 555-556 * [http://www.gotica.de/carolinus.html] Tekstoj de la Codex Carolinus * [http://diglib.hab.de/edoc/ed000006/index.php?transcript=palimpsest_Ulfilas_Falluomini] Diĝita teksto laŭ Falluomini == Bibliografio == * Carla Falluomini, ''Der sogenannte Codex Carolinus von Wolfenbüttel'''. (Codex Guelferbytanus 64 Weissenburgensis). Mit besonderer Berücksichtigung der gotisch-lateinischen Blätter (255, 256, 277, 280). Wolfenbütteler Mittelalter-Studieny. Wiesbaden: Harrassowitz, 1999), ISBN 3-447-04230-3. * Carla Falluomini, ''Textkritische Anmerkungen zur Gotischen Bibel''. AnnalSS 5, 2005 (2009). * Hans Henning, ''Der Wulfila der Bibliotheca Augusta zu Wolfenbüttel (Codex Carolinus)'', 1913). [[Kategorio:Palimpsestoj]] [[Kategorio:Gota Biblio]] [[Kategorio:Versioj de la Biblio]] p3n7vj1typlp66opxzfekwlpe4d8vi7 0 442845 9494599 8009259 2026-10-16T22:09:25Z Labintatlo 110022 |blazono= 9494599 wikitext text/x-wiki {{Informkesto germania komunumo |urborajtoj = Urbo (''Stadt'') |blazono = Wappen Oranienbaum-Wörlitz.png |zomo = 10 |situo-bildo = dosiero:Oranienbaum-Wörlitz in WB.svg |federacia_lando = [[Saksio-Anhalto]] |distrikto = [[Distrikto Wittenberg]] |alto = |areo = 115 |poŝtkodo = 06785 |tel_antaŭkodo = 034904 <small>(Brandhorst, Horstdorf, Kakau, Oranienbaum)</small>, 034905 <small>(Gohrau, Griesen, Rehsen, Riesigk, Vockerode, Wörlitz)</small> |aŭtokodo = WB, GHC, JE |oficiala_kodo = 15091241 |adreso-komunumestraro = Franzstraße 1, 06785 Oranienbaum-Wörlitz |komunumestro = Uwe Zimmermann |komunumestro-partio = }} '''Oranienbaum-Wörlitz''' estas urba komunumo en [[Germanio]]. Ĝi troviĝas en la [[distrikto Wittenberg]] de la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Saksio-Anhalto]] kaj ekestis la 1-an de januaro [[2011]] per administra kunigo de la urboj [[Oranienbaum]] (kun urboparto Goltewitz kaj arbara teritorio Kapen) kaj [[Wörlitz]] kun la ĉirkaŭaj neurbaj komunumoj [[Brandhorst]], [[Gohrau]], [[Griesen]], [[Horstdorf]], [[Kakau]], [[Rehsen]], [[Riesigk]] kaj [[Vockerode]] - ĉiuj partoj antaŭe konsistigis la [[komunumaro (Germanio)|komunumaron]] ''[[Wörlitzer Winkel]]''. Fine de {{#time: F Y | {{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Saksio-Anhalto||STATO}}}} la nova urbo havis {{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Saksio-Anhalto|15091241}} loĝantojn. Parto de la urba teritorio estas interalie la parko de Wörlitz, parto de la [[Ĝardena regno Dessau-Wörlitz]] listigata kiel monda kultura heredaĵo de [[UNESKO]], kaj [[Kastelo Oranienbaum]], unu el kvar "devenaj kasteloj" de la nobela dinastio [[Oranje-Nassau]] al kiu apartenas la reganta reĝa familio de [[Nederlando]]. {{-l}} [[dosiero:Schloss Oranienbaum2.JPG|eta|maldekstra|<center>kastelo Oranienbaum]] [[dosiero:Woerlitzpark81.jpg|eta|center|<center>gotika domo en la parko de Wörlitz]] {{projektoj}} {{distrikto Wittenberg}} {{Ĝermo|Germanio}} [[Kategorio:Distrikto Wittenberg]] [[Kategorio:Urboj de Saksio-Anhalto]] hxdblz07ybsapeug8cppmlxq9zq3p4z 0 447653 9494610 9481463 2026-10-17T00:44:30Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9494610 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | nomo = Roberto Pigro | dato de naskiĝo = {{dato|19|junio|1979}} | loko de naskiĝo = [[Polla]], [[provinco Salerno]], [[Kampanio]], suda Italio | esperantistiĝis en = }} '''Roberto PIGRO''' (naskiĝis la {{daton|19|junio|1979}} en [[Polla]], [[provinco Salerno]], [[Kampanio]], suda Italio) estas itala instruisto, lingvosciencisto, muzikisto, direktoro de la revuo ''<nowiki>Lingvistik'</nowiki>'' kaj redaktoro pri lingvo kaj scienco de la internacia revuo ''[[Monato (gazeto)|Monato]]''. Ekde [[2004]] li loĝas en [[Kipro]] kune kun sia familio (greka edzino kaj kun filo naskiĝinta printempe de 2008) kaj tie, en la urbo [[Limasolo]], li fondis en aprilo [[2014]] la Kipran Esperanto-Union ([[KEU]]).<ref>[http://espero.chinareports.org.cn/2014-04/14/content_32088011.htm artikolo pri la fondiĝo en la retejo ''espero.chinareports.org.cn'' de mezo de aprilo 2014] ({{eo}})</ref> Li magistriĝis pri beletroj en [[2002]] kaj doktoriĝis pri tiel nomataj sciencoj de la antikveco en la itala universitato de [[Udine]] en la jaro [[2007]]. En 2020 li specialiĝis, denove en Udine, pri la instruado de la itala kiel dua lingvo kaj interkulturo. Li instruas ekde [[2005]] en kipra liceo, organizas ĉiujare la internaciajn itallingvajn ekzamenojn CELI en la mezorienta insulo kaj, ekde [[2014]], li oficiale kunlaboras (kiel ''honora membro'', angle'' honorary fellow'') kun la universitato de [[Udine]] (fako pri klasikaj studoj kaj lingvoscienco). Li parolas la italan, [[Esperanto]]<nowiki/>n, la novgrekan, la anglan, la hispanan. Por pli da informoj pri lia muzika agado, oni serĉu en la retejo [https://kantaro.ikso.net/start?do=search&id=roberto+pigro&button= Kantaro] {{404|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. == Referencoj == {{Referencoj}} {{Vivtempo|Pigro, Roberto}} [[Kategorio:Italaj esperantistoj]] [[Kategorio:Kipraj esperantistoj]] [[Kategorio:Italaj lingvistoj]] 33ame5b8annee8wnnkq34oeoc3e7tsf 0 456025 9494476 8646679 2026-10-16T13:57:48Z Sj1mor 12103 9494476 wikitext text/x-wiki {{Informkesto geografiaĵo|administra unuo |kategorio=Provinco |lando = Peruo |mapo={{#invoke:Wikidata|claim|P242}} |mapo=Location of the province Chincheros in Apurímac.svg |mapo priskribo=Ĉinĉeros en Peruo |regiono-ISO = PE |mapo1 lokumilo = iso |mapligilo = jes |latitudo = |longitudo = |ĉefurbo_lat_d ={{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |ĉefurbo_long_d = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |zomo = 8 |areo_kodo = |parenco = |parenco_tipo = |loĝantaro denseco = auto }} La '''Ĉinĉeros Provinco''' estas la plej malgranda el sep provincoj de la [[Apurimaka Regiono]] en [[Peruo]]. La ĉefurbo de la provinco estas [[Ĉinĉeros]] (''Chincheros''). Laŭ la stato de [[{{WikidataLoĝantaroDato}}]] en la provinco vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj. Tio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². La teritorio havas komunan limon kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}. == Limoj == * Norde: [[Regiono Ajakuĉo]] * Oriente: [[Provinco Andahuajlas]] * Sude: [[Provinco Andahuajlas]] * Okcidenta: [[Regiono Ajakuĉo]] == Politika divido == La provinco enhavas 1242.33 km² kaj estas dividata en ok distriktoj: * [[Distrikto Ĉinĉeros|Ĉinĉeros]] * [[Distrikto Anko-Huajo|Anko-Huajo]] * [[Distrikto Coĉarkas|Coĉarkas]] * [[Distrikto Huakkana|Huakkana]] * [[Distrikto Okobamba (Ĉinĉeros)|Okobamba]] * [[Distrikto Ongojo|Ongojo]] * [[Distrikto Uranmarka|Uranmarka]] * [[Distrikto Ranrakanĉa|Ranrakanĉa]] {{Koord|13|31|22|S|73|43|42|W|type:adm2nd_source:itwiki|display=inline}} {{Projektoj}} [[Kategorio:Provincoj de Peruo|Chincheros]] 7815px3lus63zi1nx17pmlc7ot5p8mq 1 457388 9494553 5541436 2026-10-16T16:20:07Z Sj1mor 12103 /* briŝure */ nova sekcio 9494553 wikitext text/x-wiki == Disigo == Mi opinias, ke ni devas disigi la artikolon ĉar "Manskribisto" estas pli ĝusta (ankaŭ kiel subpaĝo!). Multaj el la plej grandaj Vikipedioj havas disigitajn paĝojn (bonvolu vidi [[:d:Q499134]] kaj [[:d:Q916292]]). Aldone, eble kelkaj informoj povas esti metataj en [[skribisto]]. --'''[[Uzanto:Tn4196|Tn4196]]''' (''[[Uzanto-diskuto:Tn4196|diskutoj]]'') 20:53, 30 Okt. 2013 (UTC) :Jam farite: ekzistas la paĝoj kopiisto (kun "manskribisto", ĝia sinonimo) kaj [[skribisto]]. --'''[[Uzanto:Tn4196|Tn4196]]''' (''[[Uzanto-diskuto:Tn4196|diskutoj]]'') 15:57, 17 Sep. 2014 (UTC) == briŝure == "briŝure ligitaj broŝure? [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 16:20, 16 okt. 2026 (UTC) 6ua2kb7tam5f9akkc7sj9yks4m5dysr 0 461255 9494478 8646668 2026-10-16T13:59:56Z Sj1mor 12103 /* Historio */ 9494478 wikitext text/x-wiki {{Informkesto geografiaĵo|administra unuo |kategorio=Provinco |lando = Peruo |mapo={{#invoke:Wikidata|claim|P242}} |mapo priskribo= |regiono-ISO = PE |mapo1 lokumilo = iso |mapligilo = jes |latitudo = |longitudo = |ĉefurbo_lat_d ={{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |ĉefurbo_long_d = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |zomo = 8 |areo_kodo = |parenco = |parenco_tipo = |loĝantaro denseco = auto }} [[Dosiero:Nazca-lineas-arana-c01.jpg|eta|250ra|Nazka-linioj:Bildo de la araneo.]] La '''provinco perua Nazka''' (Nazca) estas unu el kvin [[provinco]]j kiu formas la [[Departamento Ika|Departamenton Ikan]]. Limas norde kun la Provincoj [[Provinco Ika|Ika]] kaj [[Provinco Palpa|Palpa]], oriente kun la [[Departemento Ajakuĉo]], sude kun la [[Departemento Arequipa]] kaj okcidente kun la [[Pacifika Oceano]]. == Historio == Ĝi estis kreita la [[23an de januaro]] de [[1941]] per leĝo 9300. Estas la dua provinco de la departamento laŭ etendo. En ties teritorio estas la turisma allogaĵo de la famaj [[Nazka-linioj]], kiuj videblaj nur el aero. La ĉefurbo estas [[Nazka]]. Laŭ la stato de [[{{WikidataLoĝantaroDato}}]] en la provinco vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj. Tio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². La teritorio havas komunan limon kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}. == Politika divido == La provinco Nazka dividiĝas en kvin distriktoj: * [[Distrikto Nazka|Nazka]] * [[Distrikto Ĉangijo|Ĉangijo]] * [[Distrikto El Ingenio|El Ingenio]] * [[Distrikto Markona|Markona]] * [[Distrikto Vista Alegre (Nazka)|Vista Alegre]] == Vidu ankaŭ == * [[Nazka-linioj]] * [[Nazka Kulturo]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.muniNazca.gob.pe Provinco Nazka]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.munimarcona.gob.pe/ Distrikto Markona] * [http://www.munivistaalegre.gob.pe/ Distrikto Vista Alegre] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080201091830/http://www.munivistaalegre.gob.pe/ |date=2008-02-01 }} * [http://es.shvoong.com/books/history/1744664-historia-Nazca/ Historio de Nazka] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160917064138/http://es.shvoong.com/books/history/1744664-historia-Nazca/ |date=2016-09-17 }} * [http://www.nasca.tk/ Novaĵoj de Nazka www.nasca.tk]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[Kategorio:Provincoj de Peruo|Nazka]] kfbu9ncqxz85ms7h8989ob5daer1nfa 0 476272 9494608 9328876 2026-10-17T00:40:45Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9494608 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |dato de naskiĝo=iam je la 15-a jarcento |dato de morto=iam je la 16-a jarcento }} '''Mestre Robert''' {{ca}}<ref name=thibaut>''Cuina medieval catalana'', Eliana Thibaut i Comalada, Cossetània Edicions, 2006. ISBN 84-9791-216-0 </ref> (en la hispana, '''maestro Roberto''' aŭ '''maestro Robert'''), ankaŭ konata kiel '''Robert de Noia'''<ref name=thibaut/> aŭ kiel '''Robert de Nola''',<ref name=thibaut/> estas la aŭtoro de la "Llibre del Coch",<ref name=thibaut/><ref name="intro">"Libro de guisados"; edición y estudio del ''Libro del Coch'' de Dionisio Pérez, Huesca: La Val de Onsera, 1994</ref> receptaro de [[kataluna kuirarto]], skribita en la kataluna kaj presita unuafoje en la 16-a jarcento, en [[Barcelono]], kaj poste tradukita en la hispanan kaj aliajn lingvojn. Li naskiĝis en [[Katalunio]].<ref name=janet24>''Conquista y comida: consecuencias del encuentro de dos mundos'', pàg. 24. Janet Long, Ed. UNAM, 2003. ISBN 970-32-0852-5</ref> Malgraŭ kelkaj el liaj kromnomoj, estas neniu indico ke li naskiĝus en loko nomita Nola<ref name=thibaut/> aŭ Noia.<ref name=thibaut/> Tiu Kataluno<ref name=fabrega>''El convit del Tirant'', Jaume Fàbrega, Pages Editors, 2007. ISBN 978-84-9779-520-3 </ref> estas fama pro tio ke li verkis en [[1477]] unu el la unuaj libroj pri kuirarto en [[Eŭropo]]<ref name="Dionisio">Dionisio Pérez Gutierrez, (1929), ''Guia del buen comer español'', ed Maxtor, pp:164</ref> kaj li estas konsiderata kiel referenco por ekkoni la [[Kataluna kuirarto|Katalunan kuirarton]] de la [[Renesanco]].<ref name=thibaut/><ref name=fabrega/><ref name=janet24/> La plejparto de liaj receptoj estas bazitaj en la kataluna mezepoka receptaro ''Llibre de Sent Soví''<ref name=thibaut/><ref name=fabrega/> kaj li ankaŭ aldonis aliajn okcitanajn,<ref name=fabrega/> francajn,<ref name=thibaut/> italajn<ref name=thibaut/><ref name=fabrega/> kaj arabajn receptojn.<ref name=thibaut/><ref name=fabrega/> Neniu el la receptoj estas kastilia<ref name=thibaut/><ref name=fabrega/> aŭ de aliaj regnoj nun hispanaj ne apartenantaj al la [[Kronlando de Aragono]]<ref name=thibaut/><ref name=fabrega/>. == Biografio == Oni scias malmulton certe pri lia vivo krom tio ke li mem skribis en la titolo de la ''LLibre del Coch'': ke li estis ''mestre'',<ref name=titulo>''Llibre de doctrina per a ben servir, de tallar y del art de coch cs (ço es) de qualsevol manera, potatges y salses compost per lo diligent mestre Robert coch del Serenissimo senyor Don Ferrando Rey de Napols'', título original del libro del ''Coch'' en la edición más antigua que se conserva, de 1.520, editada en Barcelona y en catalán</ref> majstro, supozeble ĉefo de kuirejo, de iu ''Don Fernando reĝo de Napolo'',<ref name=titulo/> pri kiu la plejmulto el la aŭtoroj interkonsentas diri ke temis pri [[Fernando la 1-a (Napolo)|Fernando la 1-a de Napolo]],<ref name="intro"/> kaj ke li nomigis sin ''Robert''.<ref name=titulo/> Hodiaŭ, la studantoj de lia verko, kiaj [[Jaume Fàbrega]], [[Eliana Thibaut i Comalada]], [[Janet Long]], ktp. kutime interkonsentas pri tio ke lia gepatra kaj labora lingvo estis la kataluna, kaj ke li estis kataluno naskiĝinta en Hispanio<ref name=janet24/>. == La ''Llibre del Coch'' == La unua eldono de la libro aperis en [[1520]] en la [[kataluna lingvo]] ("''Lybre de doctrina Pera ben Servir: de Tallar: y del Art de Coch''" aŭ ''Lo Llibre de Coch'') en la mezo de la [[15-a jarcento]]. Ĝi kompilis katalunajn receptojn kaj, por distingiĝi de la antaŭa ''[[Llibre de Sent Soví]]'', el kiu ĝi kopiis teĥnikaĵoj (kiel tranĉi viandon, ekzemple) kaj receptojn; Ĝi aldonis aliajn de aliaj gastronomioj, kiaj la [[Italio|itala]], la [[Okcitanio|okcitana]] kaj la [[Francio|franca]]. Ĝi estis, en la vortoj de la ankaŭ kataluno [[Josep Pla]], "vera ''[[furorlibro]]''" kiu estis reeldonita kvinfoje en la kataluna kaj, surprize, pro la fakto ke ĝi enhavis neniun kastilian recepton, estis tradukita kvin jarojn poste en la hispanan kaj reeldonita ankoraŭ pli multajn fojojn. Tiu kastillingva traduko estis eldonita unuafoje en [[Toledo]] en [[1525]]: ''Libro de Guisados, manjares y potajes intitulado Libro de cocina''. La libro estis plagiatita en la kuirlibro de [[Diego Granado]] titolita “Arte de Cocina” kaj presita en la jaro [[1599]]<ref name="Jeanne">Jeanne Allard, ''«Diego Granado Maldonado»'', ''Petits Propos Culinaires'', 25 (1987): 35–41;</ref>. == Modernaj eldonoj == * ''Libro de cozina'', maestro Robert; enkonduko, notoj kaj vortareto de Carmen Iranzo, Madrido: Taurus, 1982 * ''Libro de guisados'', maestro Robert; eldono kaj studo de Dionisio Pérez ('Post-Thebussem'), Huesca: La Val de Onsera, 1994, ISBN 978-84-88518-10-1 [http://www.derecoquinaria.com/fichagrande.asp?ID=147] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080924115508/http://www.derecoquinaria.com/fichagrande.asp?ID=147 |date=2008-09-24 }} * ''La Cocina mediterránea en el inicio del Renacimiento'' de Juan Cruz Cruz. Huesca, La Val de Onsera,1997. ekskluzive de la "Libro de arte culinario" de Martino da Como (p.125-225) kaj la "Libro de guisos" de maestro Robert (p. 227-375), ISBN 978-84-88518-39-2 [http://www.derecoquinaria.com/fichagrande.asp?ID=63] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070220025031/http://derecoquinaria.com/fichagrande.asp?ID=63 |date=2007-02-20 }} * ''Libre del coch : tractat de cuina medieval'', Mestre Robert; eldono je la kosto de Veronika Leimgruber. Barcelono, Curial, 1996. * ''Libro de guisados, manjares y potajes compuesto por el Maestro Robert, cocinero que fue del Serenísimo Señor Rey don Hernando de Nápoles'', Madrido, Los Papeles de son Armadans, 1969. (faksimilo de la eldono de Logroño, Diego Pérez Dávila, 1525.) * Roberto de Nola, ''Le livre de cuisine'', unua franca traduko, kritika eldono de Nathalie Peyrebonne, Parizo, Classiques Garnier, 2011. == Kuriozaĵo == En lia verko "Libro de manjares y potajes con el nombre de libro de cocina" estas recepto de rostita [[kato]] pri kiu li diras "vi povas manĝi ĝin ĉar ĝi estas tre bona manĝo" krom por la cerbo "ĉar oni diras ke manĝi la cerbon kaŭzos al tiu, kiu manĝis ĝin perdi siajn sensojn kaj juĝon". <div style="background-color: #FFFFDD; border: 1px solid #808000; padding: 5px; {{kesta ombro}}"> 123. Rostita Kato (98), kiel vi volas manĝi ĝin <br />GATO ASADO COMO SE QUIERE COMER Vi prenu katon kiu estas grasa, kaj senkapigu ĝin. Kaj post kiam ĝi mortis, dehaku la kapon kaj forĵetu ĝin, ĉar ĝi ne estas manĝebla, ĉar oni diras ke manĝi la cerbon kaŭzos al tiu, kiu manĝis ĝin perdi siajn sensojn kaj juĝon. Tiam senfeligu ĝin tre pureme, kaj malfermu ĝin kaj purigu ĝin bone, kaj tiam ĉirkaŭvolvu ĝin per tuko de pura tolaĵo. Kaj enterigu ĝin sub la teron, kie ĝi devas resti unu tagon kaj nokton, kaj tiam prenu ĝin el tie kaj starigu ĝin rosti sur trapikilon. Kaj rostu ĝin super la fajro. Kaj komencante rosti ĝin, ŝmiru ĝin per bona ajlo kaj olivoleo. Kaj kiam vi finos ŝmiri ĝin, vipu ĝin bone per verda branĉeto (99), kaj tio devas esti farata antaŭ ol ĝi estas bone rostita, ŝmirante ĝin kaj vipante ĝin. Kaj kiam ĝi estos rostita, tranĉu ĝin kvazaŭ ĝi estus kuniklo aŭ kaprido kaj metu ĝin sur grandan teleron, kaj prenu ajlon kaj oleon miksitan kun bona buljono en tia maniero, ke ĝi estu bone maldensigita. Kaj surverŝu ĝin sur la katon. Kaj vi povas manĝi ĝin ĉar ĝi estas tre bona manĝo.</div> == Referencoj == {{referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Kataluna kuirarto]] == Eksteraj ligiloj == * [http://www.cervantesvirtual.com/obra/libre-de-doctrina-pera-ben-seruir-de-tallar-y-del-art-de-coch-co-es-de-qualseuol-manera-de-potages-y-salses--0/ ''Llibre de doctrina pera ben servir, de tallar y del art de coch...'' aŭ ''Llibre de Coch''] * [https://web.archive.org/web/20190407100356/http://www.florilegium.org/?http%3A%2F%2Fwww.florilegium.org%2Ffiles%2FFOOD-MANUSCRIPTS%2FGuisados1-art.html Teksto de ''Llibre de Coch'' de 1529 (angla traduko de "Libre del Coch" de Robert de Nola farita de Lady Brighid ni Chiarain)] == Tradukfonto == {{Trad|es|Mestre Robert|72947292}} [[Kategorio:Katalunoj|Nola]] [[Kategorio:Kuiristoj|Nola]] o6a38u6jgx93c13863epgod30d1sovt 0 480881 9494614 7726352 2026-10-17T01:38:01Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9494614 wikitext text/x-wiki {{Informkesto franca komunumo | nomo = Romainville | bildo = Eglise de Romainville.JPG | bildoteksto = Preĝejo en Romainville | regiono = [[Francilio]] | departemento = [[Seine-Saint-Denis]] | arondismento = [[Arondismento Bobigny|Bobigny]] | kantono = [[Kantono Romainville|Romainville]] | interkomunumreto = [[Communauté d'agglomération Est Ensemble]] | insee = 93063 | poŝtkodo = 93230 | urbestro = Corinne Valls | mandato = 2014–2020 | loĝantaro = 25512 | dato = 2011 | latitudo = 48.88361 | longitudo = 2.43611 | alto mini = 54 | alto maksi = 123 | areo = 3.44 | ŝanĝebla mapo = Francio/Francilio | tipo2 = normala }} '''Romainville''' [{{IFA|ʁomɛ̃vil}}] {{aŭdio|Fr-Paris--Romainville.ogg|Aŭskulti}} estas [[Francio|franca]] [[Komunumo (Francio)|komunumo]] kaj ĉirkaŭurbo de [[Parizo]] en la [[Departementoj de Francio|departemento]] [[Seine-Saint-Denis]], en la [[Regionoj de Francio|regiono]] [[Francilio]]. Ĝi havis {{formatnum:25512}} loĝantojn en la jaro 2011<ref>{{Citaĵo el la reto | url = http://www.insee.fr/fr/ppp/bases-de-donnees/recensement/populations-legales/commune.asp?depcom=93063 | titolo = Populations légales 2011 - 93063-Romainville | alirdato = 11-an de majo 2014 | aŭtoro = [[Insee]] | lingvo = fr }}</ref>. == Geografio == [[Dosiero:Romainville map.svg|eta|maldekstra|Situo de Romainville en la ĉirkaŭparizaj departementoj]] Romainville situas {{unuo|7|km}} nordoriente de la centro de [[Parizo]]. {{Ĉirkaŭ loko | Centro = Romainville | Norde = | Nordoriente = [[Bobigny]] | Oriente = [[Noisy-le-Sec]] | Sudoriente = | Sude = [[Montreuil]] | Sudokcidente = [[Bagnolet]] | Okcidente = [[Les Lilas]] | Nordokcidente = [[Pantin]] }} {{-|maldekstre}} == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Komunumoj de Seine-Saint-Denis]] * [[Listo de urboj de Francio]] * [[Romainville - Carnot (pariza metrostacio)]] * [[Place Carnot (Tramtransporto en Parizo)]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|commonscat=Romainville}} * [https://web.archive.org/web/20110721024604/http://www.ville-romainville.fr/ Oficiala retejo] {{Ĝermo|Francio}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Romainville| ]] [[Kategorio:Komunumoj de Seine-Saint-Denis]] [[Kategorio:Urboj de Francio]] oawei2wyeicnp0s4e5hu5p3qr2refbn 0 483398 9494536 8871860 2026-10-16T16:05:14Z Sj1mor 12103 9494536 wikitext text/x-wiki {{Informkesto rivero |nomo = Aubach |alternativa nomo = |foto = |foto-priskribo = |situo = [[Rejnlando-Palatinato]], [[Germanio]] |longeco = 15.2 |fonto = nordoriente de [[Oberraden]] |fonto-alteco = 351 |fonto-latitudo = 50/33/18/N |fonto-longitudo = 7/32/59/E |regiono-ISO por fonto= DE-RP |river-sistemo = Rejno |enfluejo = en Neuwied-[[Niederbieber]] en la riveron [[Wied (rivero)|Wied]] |enfluejo-alteco = 67 |enfluejo-latitudo =50/27/39/N |enfluejo-longitudo =7/28/9/E |regiono-ISO por enfluejo=DE-RP |altecodiferenco = 284 |urbetoj survojaj = |vilaĝoj survojaj = |dekstraj alfluoj = |maldekstraj alfluoj = |rimarkoj = }} La '''Aubach''' estas rojo, kiu fluas tra la [[distrikto Neuwied]] en la germana federacia lando [[Rejnlando-Palatinato]]. unue la rivereto fluas tra la [[Sayn-Wied-altebenaĵo]], kiu apartenas al la malsupra [[Vestervaldo]]. Ĝi trafluas la komunumoj [[Straßenhaus]] ([[komunumaro Rengsdorf]]), [[Urbach (Westerwald)|Urbach]] ([[komunumaro Puderbach]]), [[Hardert]] (komunumaro Rengsdorf) kaj [[Anhausen]] (komunumaro Rengsdorf), ĉiam rande de la komunuma teritorio. Poste ĝi fluas trans [[Wollendorf-Gladbacher basendeklivo]], kiu apartenas al la [[Mezrejna baseno]]) al la urba teritorio de [[Neuwied]]. Tie ĝi fluas la „Schwanenteich“, digolago en la urboparto Oberbieber kaj Niederbieber kaj enbuŝiĝas en la rivero [[Wied (rivero)|Wied]], kiu poste enfluas la [[Rejno]]n. == Alfluantoj == Pli grandaj riveretoj, kiu havas propran nomon estas: * Jahrsbach (''dekstre'') * Urbach (''maldekstre'') * Embrichsbach (''maldekstre'') * Born[s]bach (''maldekstre'') * Dei[ch]selbach (''maldekstre'') * Engelsbach (''dekstre''). == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} [[Kategorio:Riveroj en Rejnlando-Palatinato]] 6cgjd0an08qrmw0ublbiwl37xrpdvde 0 487400 9494739 8882962 2026-10-17T11:03:23Z Sj1mor 12103 9494739 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo|regiono-ISO=DE-NW|situo sur mapo2=Germanio|zomo=12}} [[Dosiero:Essen Werden Lage.svg|eta|300ra|Situo de Werden en Essen]] '''Werden''' estas nuna urboparto de [[Essen]]. Kiel iam memstara urbo kaj ĉefurbo de [[monaĥejo Werden|abatejo Werden]] havas ĝis nun historian malnovan urbocentron kaj multajn konstrumonumentojn. La urboparton karakterizas maldensa loĝosurkonstruo kun komerco kaj metioj same kiel terenoj por la urboproksima ripozado en la valo de la rivero [[Ruhr]]. == Historio == === Abatejo Werden === [[Dosiero:Werden (Merian).jpg|eta|350ra|Werden en la 17-a jarcento]] La ekesto de Werden devenas de la agado de Sankta [[Ludgero]], kiu je la fino de la 8-a jarcento (proksimume 799) fondis la [[monaĥejo Werden|benediktanan monaĥejon Werden]]. Ekde tiam homoj ekloĝis ĉirkaŭ la monaĥejo. En la jaro 1317 Werden ricevis urborajtojn, propran remparon kaj pordegojn. En la jaro 1498 preskaŭ la tuta urbo Werden forbrulis. Regantoj de la urbo estis la [[abato]]j de Werden. La monaĥejo havis komence grandan nombron da bienoj, al kiuj apartenis la nunaj urbopartoj de Essen [[Bredeney]], [[Heisingen]], [[Schuir]], [[Kettwig]], [[Fischlaken]], [[Heidhausen (Essen)|Heidhausen]], [[Kupferdreh]] kaj [[Byfang]] samkiel Hetterscheid en la nuna [[Heiligenhaus]]. En la jaro 1803 tamen finiĝis la regeco de la abatoj, la abatejo same kiel multaj aliaj monaĥejoj – al kiuj ankaŭ apartenis la [[abatinejo Essen]] – estis [[sekularigo|sekularigita]] laŭ la [[regna deputacia fina akto]]. === Civito Werden === [[Dosiero:WerdenerRathaus.JPG|eta|Malnova Urbodomo de Werden]] En la jaroj 1879 ĝis 1880 ekestis la nuna Malnova Urbodomo de la tiam memstara urbo Werden. Sian nunan formon ĝi ricevis en la jaroj 1912 kaj 1913 post alikonstruado kaj pligrandigo. Post la enigo de Werden en la civiton Essen la Malnova Urbodomo estas ĝis nun la administrejo Essen-Werden. La urbestro loĝis en la tiel nomata urbestrodomo ĉe 105, klasikisma vilao, kiun en 1833 konstruis industriisto F.&nbsp;Vogelsang, kaj kiu en 2004 estis ĝisfunde riparata. Ekde 1985 la domo servas ankaŭ kiel kulturejo, ekzemple por laŭtlegadoj kaj ĉambromuzikaj koncertoj.<ref>[http://essen.de/de/Kultur_und_Bildung/Kultureinrichtungen/Buergermeisterhaus_Werden.html www.essen.de Bürgermeisterhaus Werden]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> En la mezo de la 19-a jarcento Werden ricevis stratlanterojn je oleo, poste en 1860 [[Gaslanterno|gaslanternojn]], ĉar oni estis konstruinta gasprovizejon. Ankaŭ tiutempe unuafoje aperis gazeto, nome la ĉiusemajna ''Werden-Kettwiger Wochenblatt''. En 1887 la urbo ricevis kloakon, same kiel jam du jarojn antaŭe Kettwig. === Ruhr-Ribelo kaj Ruhr-Okupado === [[Dosiero:Essen-Werden 1916 Totale.jpg|eta|Werden proksimume 1916]] Kadre de la [[Ruhr-Ribelo]] laboristoj senarmigis je la 15-a de marto 1920 partojn de la loĝantara defendotrupo. Das am nächsten Tag von der Wehr zur Unterstützung gerufene La [[libera korpuso]] ''Schultz'', sekvan tagon alvokata por ties celoj, pafis antaŭ la urbodomo en paceman manifestacion, murdante kvar manifestaciantoj.<ref>Lucas, Erhard - Märzrevolution im Ruhrgebiet. März bis April 1920. März Verlag, Frankfurto ĉe Majno, 1970, p. 275</ref> En la jaro 1923 francaj trupoj [[Ruhr-okupacio|okupis]] la urbon Werden kaj starigis tie tribunalon kontraŭ [[Gustav Krupp von Bohlen und Halbach]], kiu kondamnis lin al malliberejo. === Ekde la eniĝo en Essen === Werden estis enigata la 1-an de aŭgusto kune kun pluraj aliaj lokoj ĉirkaŭ Essen en ĉi tiun civiton. [[Dosiero:Essen Werden - Werdener Markt 06 ies.jpg|eta|Malnova Urbodomo kaj foirejo de Werden en la nuntempo]] En la jaroj 1931 ĝis 1933 en Werden ekestis [[vejro]] en la Ruhr kaj per tio ankaŭ [[Lago Baldeney]], nun [[apudurba ripozumejo]]. Antaŭ la suprenbarado de la Lago Baldeney la malnova [[Kluzo Neukirchen]], konstruata je la fino de la 18-a kaj je la komenco de la 19-a jarcentoj servis al la [[ŝiptrafiko sur la Ruhr]]. En la 1960-aj jaroj ankaŭ la historia malnova urbocentro de Werden estis ekkaptita de la tiel nomata kaj tiam moderna „sanigo“, kiu postmilit-detruis preskaŭ la tutan urbocentron de Essen. Tamen nur malmultaj historiaj domoj estis detruitaj, antaŭ ol venkis la ekkompreno, ke oni pli bone sanigas per riparado ol per malkonstruado. === Blazono === [[Blazono|Blazonigo]]: Sur ruĝa fono arĝenta (blanka) [[paliumo (liturgio)|paliumo]] surmetita per kvar ruĝaj buloj. Sur korespondanto-sigelo de la 17-a jarcento la blazono estas dokumentita. Ankaŭ antaŭ la figuro de Sankta Ludgero estas videbla blazono kun la paliumo.<ref>Komparu pri tio Johann Rainer Busch: ''Kurt Schweders Wappen der Essener Stadtteile'', Essen 2009, p. 108 sj.</ref> == Preĝejoj == === La iama abatopreĝejo Sankta Ludgero === [[Dosiero:Essen Werden - Basilika ex 05 ies.jpg|eta|300ra|Baziliko Sankta Ludgero]] La iama abatopreĝejo Sankta Ludgero estis konstruata proksimume 799 kune kun la [[monaĥejo Werden]]. Post pluraj pli grandaj brulegoj ĝi finfine povis esti rekonsekrata en la jaro 1275. Ĝi validas kiel unu el la plej belaj preĝejoj de la [[Ruhr-Regiono]] kaj estas modela ekzemplo por la rejnlanda transira stilo. Ĝi havas barokan altaltaron kaj pentraĵojn de la pentristo Theodor Mintrop el Werden. La domo utilis post la [[sekularigo]] kiel paroĥopreĝejo. La 6-an de julio 1993 [[papo]] [[Johano Paŭlo la 2-a]] rangaltigis per Apostola Letero ''Merito quidem'' al [[malgranda baziliko|''basilica minor'']]. En la kripto estas entombigitaj la ostoj de Sankta [[Ludgero]], fondinto de la monaĥejo Werden kaj de la [[episkopujo Monastero]]. En la apuda trezorejo troviĝas kune kun la [[Kruco de Helmstedt]] grava artverko de la transiro de [[otidoj|otida]] al la [[romaniko|romanika]] plastiko same kiel per la Ludgero-Kesto unu el la malmultaj barokaj relikvokestoj. [[Dosiero:St-Lucius-Kirche_Werden.jpg|eta|250ra|maldekstre|Preĝejo Sankta Lucio en Essen-Werden]] [[Dosiero:Essen Werden - Heckstraße - Evangelische Kirche Werden 11 ies.jpg|eta|280ra|La protestanta preĝejo de Werden]] === Preĝejo Sankta Lucio === La preĝejo [[Preĝejo Sankta Lucio (Essen)|Sankta Lucio]] validas kiel la plej malnova paroĥopreĝejo norde de la [[Alpoj]]. Ĝia konstruo komenciĝis ekde 995. Post la [[sekularigo]] en 1803 oni uzis la preĝejon dum 150 jaroj kiel stalo, post la [[Dua Mondmilito]] ĝi servis kiel loĝospaco por rifuĝintoj. En la jaro 1965 ĝi estis rekonstruata kaj denove konsekrata. === La protestanta preĝejo de Essen-Werden === La protestanta preĝejo de Essen-Werden estis konsekrata la 24-an de junio 1900. Ĝi entenas altvalorajn [[secesio (stilo)|secesistilajn]] murpentraĵojn, kiujn oni remalkovris antaŭ kelka tempo. Ĝin donacis inter aliaj familio [[Krupp]] same kiel familio Huffmann loĝanta en Werden. == Edukado == === Lernejoj === En Werden ekzistas du bazaj lernejoj, du gimnazioj kaj arta universitato. La Gimnazio Essen-Werden estas urba gimnazio, kies origino estis la [[latinlernejo]] de la [[monaĥejo Werden]] (proksimume 800). Ĝi estas specialigita pro sia muzika kaj baletaj sekcioj, kiuj parte ankaŭ kunlaboras kun la proksima altlernejo. En 2006 la lernejo festis sian centjaran ekziston kiel urba gimnazio. La Maria-Gimnazio estis ĝis 2010 nura knabinogimnazio de la [[episkopujo Essen]]. Fondita en 1858 por la edukado de knabinoj el la pli alta socia klaso, ĝi nun estas malferma por geknaboj el ĉiuj socitavoloj. === Arta Universitato Folkwang === [[Dosiero:Essen Kloster Werden Innenhof 2 2005.jpg|eta|250ra|Ĉefa domo de la Arta Universitata Folkwang]] La [[Arta Universitato Folkwang|Altlernejo Folkwang]] por muziko, teatro kaj baleto havas sian ĉefsidejon en la antaŭaj domoj de la abatejo Werden. Studantoj kaj talentaj lernantoj el la tuta mondo poavs perfektigi siajn artojn ĉe la altlernejo, kiu ekde sia fondado en 1927 fariĝis renoma instituto. Krom la en iama abatejo la altlernejo loĝas ankaŭ en iama lernejo ĉe Wesselswerther Straße kaj en la ''Blanka Muelejo'' ĉe [[Kluzo Neukirchen]]. == Gefiloj == * [[Paschalis Gratze]], franciskano, orgenfaristo, arkitekto == Trafiko == [[Dosiero:Gustav-Heinemann-Brücke Werden Luftaufnahme 2014.jpg|eta|maldekstre|Trafika kruciĝejo en Werden: La [[Gustav Heinemann|Gustav-Heinemann]]-Ponto de la B224 trans la rivero [[Ruhr]]]] La transregiona strato B 224 pasas meze tra la centro de la urboparto. Ĉe la stacidomo Essen-Werden, okcidente de la Ruhr, haltas la [[S-Bahn|trajnoj]] de linio S 6. Krom tio tri buslinioj provizas urboparton per publika transporto.<ref>[http://www.evag.de Essener Verkehrs-AG]</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} == Galerio == <gallery> Essen Abtei Werden Kupferstich Ausschnitt 1581.png|Werden en 1581 Werden, zicht op stadsdeel vanaf de brug over de Ruhr foto62012-08-19 16.51.jpg|Vidaĵo ekde la Gustav-Heinemann-Ponto Essen Werden - Grafenstraße 01 ies.jpg|Grafenstraße Essen Werden - Brandstorstraße 01 ies.jpg|Malnovaj domoj en la historia urbocentro </gallery> == Literaturo == * Karl-Heinz Günther: Festschrift und Dokumentation 1200 Jahre Werden : 799–1999. Vorbereitungsausschuß 1200 Jahre Werden, 1999. * Ludger Fischer: Denkmalpfade in Essen-Werden. Nobel, Essen, 2006, ISBN 3-922785-87-5. (vollständig überarbeitete Auflage des ursprünglichen Titels Bau- und Kunstdenkmale in Essen-Werden, Essen 1996) * Detlef Hopp: Unter unseren Füßen – Ein archäologischer Streifzug durch Werden. Klartext, Essen, 2005, ISBN 978-3-89861-490-0. * Johann A. Engels: Die Reise nach Werden: mit Kupfern. Bädeker & Kürzel in Comm., Duisburg, 1813.Digitalisat des Exemplars der Universitäts- und Landesbibliothek Düsseldorf * Erik Zimmermann: Auf den Spuren des Ruhrbergbaus. Bergbau- und industriegeschichtliche Wanderwege im Werdener Land.. Nobel, Essen, 1997, ISBN 3-922785-37-9. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.essen-werden.de Retpaĝo pri Essen-Werden] * [http://www.cliolink.de/denkmalliste/bezirk09/werden/index.html Eltiraĵo el la monumentolisto de Essen pri monumentoj en Werden] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090627084705/http://www.cliolink.de/denkmalliste/bezirk09/werden/index.html |date=2009-06-27 }} * [http://www.tastach.de/WN.html Dosiero pri Werden kaj la gazeto ''Werdener Nachrichten''] * [http://www.kuladig.de/Objektansicht.aspx?extid=O-FJK-20100511-0012 Artikolo pri la urboparto Werden] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Iamaj municipoj de Essen|Werden]] [[Kategorio:Ruhr-regiono]] 14zqh1jl3plw5ud2mvuhcf9iigk8qj0 0 496675 9494570 9428416 2026-10-16T18:05:42Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9494570 wikitext text/x-wiki {{Informkesto politikisto |nomo = Rabia KAZAN |dosiero = |priskribo = Rabia Kazan |vico = |ofico = ĵurnalistino |de = [[1996]] |ĝis = |vicprezidento = |antaŭulo = |sekvanto = |dato de naskiĝo ={{naskiĝdato kaj aĝo|1976|8|25}} |loko de naskiĝo = [[Malatya]] {{Flago|Turkio}} |dato de morto = |loko de morto = |nacieco = {{Turkio}} |edzo/ino = |partio = |subskribo = |ttt = |notoj = }} '''Rabia KAZAN''' (la plena nomo estas '''Rabia ÖZDEN KAZAN''') (naskiĝis {{naskiĝdato|1976|8|25}} en [[Malatya]]) estas [[Turkio|turka]] ĵurnalistino, kiu ĉiam laboris por virinoj kaj por defendi iliajn rajtojn. <ref>''[[Hürriyet]]'': [http://www.hurriyet.com.tr/gundem/19797500.asp ''Rabia'nın büyük değişimi''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150924105046/http://www.hurriyet.com.tr/gundem/19797500.asp |date=2015-09-24 }}</ref> == Biografio == Ŝi naskiĝis en [[1976]], kaj komencis labori en [[1996]] por du jaroj kiel raportisto en ''Later hosting Istanbul'', en Turkish Flash TV. Poste, kiam ŝi estis ĵurnalisto en Ortadogu firmao, ŝi intervjuis [[Mehmet Ali Ağca]],<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://yenisafak.com.tr/Gundem/Default.aspx?t=17.02.2008&i=100339 |titolo=''Ağca'nın eski nişanlısı Roma'da evlendi'' |alirdato=2014-09-23 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20121023142852/http://yenisafak.com.tr/Gundem/Default.aspx?t=17.02.2008&i=100339 |arkivdato=2012-10-23 }}</ref> la teroristo respondeca pri la atenco kontraŭ [[Johano Paŭlo la 2-a]].<ref>[http://www.milliyet.com.tr/default.aspx?aType=HaberDetay&ArticleID=1052985 ''Ağca’nın eski nişanlısı başını açtı'']</ref> Ŝi fondis la ĵurnalon ''Haber Revizyon'' kies redaktoro ŝi estas hodiaŭ. En [[2007]] ŝi verkis la artikolon ''Tahran Melekleri'' (Anĝeloj de [[Teherano]])<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://blog.libero.it/taniarocha/6873134.html?ssonc=1773759845 |titolo=''Rabia Kazan racconta la schiavitù delle donne'' |alirdato=2014-09-23 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20141018220625/http://blog.libero.it/taniarocha/6873134.html?ssonc=1773759845 |arkivdato=2014-10-18 }}</ref> pri la virina kondiĉo en Tehrano, parolante pri ''Mut'a'' ([[arabe]] متعة), provizora geedziĝo kiu ofte kaŝas formojn de legalizita prostituado. Ŝi edziniĝis en [[2008]] kun la itala komunista politikisto kaj advokato Giacinto Licursi. En [[2012]] ŝi forigis la vualon, do ŝi estas minacata de morto.<ref>[http://beforeitsnews.com/opinion-conservative/2013/05/death-threats-for-turkish-author-rabia-kazan-for-removing-her-veil-2634632.html ''Death threats for Turkish author Rabia Kazan for removing her veil'']</ref><ref>{{Citaĵo el la reto |url=https://themuslimissue.wordpress.com/2013/05/10/bestselling-turkish-writer-is-receiving-death-threats-after-she-took-her-veil-off/ |titolo=''Bestselling Turkish writer is receiving death threats after she took her veil off'' |alirdato=2014-09-23 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20141230111250/http://themuslimissue.wordpress.com/2013/05/10/bestselling-turkish-writer-is-receiving-death-threats-after-she-took-her-veil-off/ |arkivdato=2014-12-30 }}</ref> En la sama jaro, ŝi estis volontulo de WFUNA (Monda Federacio de UN Asocioj). == Referencoj == {{referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Malatya]] {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Kazan, Rabia}} [[Kategorio:Turkaj ĵurnalistoj]] i5pippsfb0651o8fb8p5xcv0p8rpcgt 0 499604 9494539 8428762 2026-10-16T16:07:29Z Sj1mor 12103 9494539 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Drei Buchen.jpg|eta|Ritter ŝtono 213 ''[[tri fagoj]]'': maldekstre supre la nomsimbolo (tri stiligitaj fagoj), maldekstre malsupre la jaro de la starigo (1978), dekstre malsupre alteco super marnivelo (293 m)]] '''Ritter-ŝtono''' estas marko el [[sabloŝtono]], kiuj en la [[Palatinata Arbaro]], mezmontaro en la germana federacia lando [[Rejnlando-Palatinato]] atentigas per ĉizita surskribaĵo al [[historio|historie]] aŭ [[naturscienco|naturscience]] gravaj lokoj. Parte oni starigas por tio [[migra ŝtonego|migran ŝtonegon]], parte oni uzas rokojn aŭ murojn jam ekzistantaj. Karakterizaĵo de la Ritter- ŝtonoj estas mallongas teksto kaj la [[akronimo]] „PWV“, kiu staras por [[Pfälzerwald-Verein]], t.e. „Asocio por la Palatinata Arbaro“. Tiu asocio starigas kaj prizorgas la ŝtonoj. Ili ricevis la nomon de forsta direktoro [[Karl Albrecht von Ritter]] († 1917), la fondoprezidanto de PWV, kiu inventis tion. [[Dosiero:Ritterstein179 FSchorlenberg.JPG|eta|hochkant|links|Ritter-ŝtono 179 ''forstdomo Schorlenberg'']] [[Dosiero:SteinkreuzeUndRitterstein.JPG|eta|Ritter-ŝtono 111 ''Johanniskreuz'']] Ĝis 1914 estis starigitaj pli ol 200 Ritter-ŝtonoj kaj en 1916 aperis unuafoje presita listo kun 144 lokoj. [[Dosiero:Ritterstein188 Siebenbrunnen1.JPG|eta|Ritter-ŝtono 188 ''Siebenbrunnen'']] == Literaturo == * Walter Eitelmann, Ernst Kimmel: Rittersteine im Pfälzerwald -Mit 59 Wandervorschlägen, Pfälzerwald-Verein, 5a eldono, Neustadt ĉe vinstrato,2005, |ISBN=3-00-003544-3 * Landesamt für Vermessung und Geobasisinformation Rheinland-Pfalz:Naturpark Pfälzerwald, Topografische Karte 1:25000,ISBN=978-3-89637-399-1 * Erhard Rohe: Die Rittersteine im Pfälzerwald, Pfälzerwald-Verein, 100 Jahre Pfälzerwald-Verein, Neustadt ĉe vinstrato,|2002, ISBN=3-00-010517-4, p.168-173 {{Projektoj}} [[Kategorio:Monumentoj en Rejnlando-Palatinato]] 735k9izyj0ktpnfgthiy5detyvo7jlt 0 499899 9494538 9310903 2026-10-16T16:07:19Z Sj1mor 12103 9494538 wikitext text/x-wiki {{Informkesto rivero |nomo = Queich |alternativa nomo= Queichbach |foto = Annweiler Queich 05.JPG |foto-priskribo = la rivero Queich en Annweiler |mapo= Pfaelzerwaldkarte Flussgebiete Queich.png |mapo-priskribo = rivervojo |situo = [[Palatinato]], [[Rejnlando-Palatinato]], [[Germanio]] |longeco = 51.57 |fonto = apud [[Hauenstein (Palatinato)]] |fonto-alteco = 273 |fonto-latitudo=49/10/6/N |fonto-longitudo=7/50/48/E |regiono-ISO por fonto=DE-RP |river-sistemo = Rejno |enfluejo = apud [[Germersheim]] n la riveron [[Rejno]] |enfluejo-alteco = 95 |enfluejo-latitudo=49/13/39/N |enfluejo-longitudo=8/23/4/E |regiono-ISO por enfluejo=DE-RP |altecodiferenco = 178 |dekstraj alfluoj = [[Birnbach (Queich)|Birnbach]], [[Spiegelbach]] |maldekstraj alfluoj = [[Wellbach (Queich)|Wellbach]], [[Eisbach (Queich)|Eisbach]], [[Fuchsbach (Queich)|Fuchsbach]] |urboj survojaj = [[Landau in der Pfalz|Landau]], [[Germersheim]], [[Annweiler am Trifels|Annweiler]] }} La rivero '''Queich''' (prononcu: kvajŝ) estas 51,57&nbsp;km longa maldekstra flankrivero de la [[Rejno]], kiu fontas en la suda parto de la [[Palatinata Arbaro]], la germana parto de la regiono [[Vasgovio]], apuds [[Hauenstein (Palatinato)|Hauenstein]]. En la [[Malaltebenaĵo de Supra Rejno]] ĝi enlfuas apud [[Germersheim]] en la [[Rejno]]. Ĝia riversistemo apartenas apud tiuj de la riveroj [[Speyerbach]], [[Lauter (Rejno)|Lauter]] kaj [[Schwarzbach (Blies)|Schwarzbach]] al la kvar grandaj deakvigaj sistemo de la Palatinata Arbaro.<ref name="LANIS">Landschaftsinformationssystem der Naturschutzverwaltung: [http://map1.naturschutz.rlp.de/mapserver_lanis/ LANIS Kartendienst]. Abgerufen am 3. März 2014</ref>. == Topografio == === Fonto === La Queich-fonto situas 3&nbsp;km sude da la komunumo Hauenstein en alteco de 373 m super marnivelo je la orienta deklivo de la 463 m alta monto ''Winterberg''.<ref>Landschaftsinformationssystem der Naturschutzverwaltung: [http://map1.naturschutz.rlp.de/mapserver_lanis/index.php?mapxy=415940,5446811&scale=7487&layers=grenzen_land,tk_farbe&lang=de Genaue Markierung der Quelle]. Abgerufen am 8. März 2014</ref> Ĝi estas enmasonigita kun ĉizita sabloŝtono de la regiono === Rivervojo kaj Alfluantoj === Komence la Queich trafluas kiel mallarĝa rojo la valon ''Stephanstal'' en norda direkto al Hauenstein. Tie ĝi turniĝas al oriento kaj trafluas en granda arko tra la samnoma valo. Ĝi pasas la vilaĝojn [[Wilgartswiesen]], [[Rinnthal]] kaj [[Sarnstall|Annweiler-Sarnstall]]. Malantaŭ Rinthal ĝi ricevis akvon de maldekstre de sia plej akvoriĉa alfluanto, la 15&nbsp;km longa rivereto [[Wellbach (Queich)|Wellbach]]. Poste la Queich pasas [[Annweiler am Trifels|Annweiler]] kaj [[Queichhambach|Annweiler-Queichhambach]]. Tie alfluas de maldekstre la riveretojn [[Eußerbach]], [[Dernbach (Eisbach)|Dernbach]] kaj la [[Eisbach (Queich)|Eisbach]]. Post ĉ. 20&nbsp;km ĉe [[Albersweiler]] komenciĝas la altebenaĵo de la supra Rejno. En [[Siebeldingen]] la rivero Queich subfluas la [[Germana Vinstrato|germanan vinstraton]]. Ĉe la antaŭurbo [[Godramstein]] la riveron atingas la urban teritorion de [[Landau in der Pfalz|Landau]]. Tie ĝi grandparte fluas en tuboj kaj nur kelkloke oni povas vidi la akvejon en [[kanalo]]. En la antaŭurbo [[Queichheim]] la rivero forlasas Landau, post kiam ĝi atingas la ebenon je riverkilometro 30. Ĉi tie la rojo [[Birnbach (Queich)|Birnbach]] enfluas de dekstre la riveron Queich. Poste la Queich trafluas [[Offenbach an der Queich]] kaj [[Ottersheim apud Landau|Ottersheim]]. Ĉe la dividbaraĵo ''Ottersheimer Teilungswehr'' parton de la akvo fluas en la dekstra buŝbrako, kiu nomiĝas [[Spiegelbach]], kiu fluas sudorienten trans [[Bellheim]] kaj la urboparto [[Sondernheim]], urboparto de Germersheim al la Rejno. La Queich mem turniĝas pli al nordnordoriento kaj enfluas en la nordo de la urbo Germersheim sur alteco de 95 m super marnivelo en la Rejnon.<ref>Landschaftsinformationssystem der Naturschutzverwaltung: [http://map1.naturschutz.rlp.de/mapserver_lanis/index.php?mapxy=455182,5452934&scale=5121&layers=grenzen_land,tk_farbe&lang=de Genaue Markierung der Mündung]. Abgerufen am 8. März 2014</ref> == Geologio == === Erodado en la Palatinata Arbaro === [[Dosiero:Pfälzer Bäche mit ihren Schwemmkegeln.jpg|eta|320ra|mapo de la arbaroj inter [[Palatinata Arbaro]] /[[Haardt (Palatinata Arbaro)|Haardt]] kaj [[Rejno|rejna]] ebenaĵo: (de la nordo al la sudo) [[Speyerer Wald]] sur la sedimentita areo de de la [[Speyerbach]] kaj [[Rehbach (Palatinato)|Rehbachs]], pli sude „Bellmeimer Wald“ sur la sedimentita konuso de la rivero Queich, poste la sedimentita areo de la rivero [[Klingelbach]] kaj en la sudo la plej granda el la arbaroj [[Bienwald]], dur la sedimentita areo de la [[Lauter (Rejno)|Lauter]]. Ambaŭ brunaj linioj markas la transiro de la altaj areoj al la malalta Rejna ebeno.]] Pri la signifo de la Queich por la geologia formo de la Palatinata arbaro la {{ill|trad=Bundesanstalt für Geowissenschaften und Rohstoffe|lingvo=de}} skribas dum la prezento de la mapo de la regiono: {{Citaĵo |teksto=Kune kun la Vasgau, la Palatinata Arbaro reprezentas la plej diversan [[Bunta grejso|bunt-grejsan]] pejzaĝon en Germanio. Tavoloj de la Meza kaj Supra bunta grejso estas elmontritaj ĉi tie. Dum la tektona levado de la Palatinata Arbaro, la Queich kaj ĝiaj alfluantoj tranĉis en la montojn kaj malbaris la valojn grandskale. La [[Annweiler-tavoloj]] de la malsupra bunta grejso kaj la [[Rotliegend]] de la Nahe Grupo venas al lumo en la larĝa, ĉifona valo larĝiĝanta sur la orienta rando de la Palatinata Arbaro. |origina teksto= Der Pfälzerwald stellt mit dem Wasgau die vielgestaltigste [[Buntsandstein]]landschaft Deutschlands dar. Schichten des Mittleren und Oberen Buntsandsteins sind hier aufgeschlossen. Während der tektonischen Hebung des Pfälzerwalds schnitt sich die Queich mit ihren Nebenflüssen in das Gebirge ein und räumte die Täler weitflächig aus. In den breiten, zerlappten Talweitungen am Ostrand des Pfälzerwalds treten die [[Annweiler Schichten]] des unteren Buntsandsteins und das [[Rotliegend]] der Nahe-Gruppe zu Tage. |verko=<ref name="bgr.bund.de">{{Citaĵo el la reto |url=http://www.bgr.bund.de/DE/Themen/Sammlungen-Grundlagen/GG_geol_Info/NichtPublizieren/Deutschland/GUEK200/Texte/Mannheim.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2014-10-17 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20141023054513/http://www.bgr.bund.de/DE/Themen/Sammlungen-Grundlagen/GG_geol_Info/NichtPublizieren/Deutschland/GUEK200/Texte/Mannheim.html |arkivdato=2014-10-23 }}</ref>}} === La sedimentitaj arealoj en la rejna ebeno === De la apudrandaj mezomontaroj de la Rejna altebenaĵo fluas multaj akvejoj direkte al la Rejno. Tial dum la [[lasta glaciepoko]] la degelakvo transportis grandan kvanton de ŝtonaĵoj de la [[Palatinata Arbaro]] trans la [[Haardt (Palatinata Arbaro)|Haardt]] orienten. La degelakvo estis tiom abunda, ke multege da sabloj kaj ŝtonaĵoj estis transportita. En la ebenaĵo [[gravelo]]j kaj [[sablo]]j estis deponitaj sur grandaj ventumilformaj aluviaj areoj, kiuj pli kaj larĝiĝis direkte al la Rejno.<ref name="ReferenceA">Carola Schnug-Bögerding, Doris Herrmann: Infotafel Speyerer Wald (Aufstellung an der Walderholung) im Auftrag der Stadtverwaltung Speyer, fotografiert am 16. Mai 2012</ref> La rivero Queich formis aluvian areon de la Palatinata Arbaro apud [[Albersweiler]] trans la Haardt apud [[Godramstein]] ĝis la Rejna ebeno. Tiuj sablaj kaj gravelaj tavoloj ne estas fekundaj. Tial restis arbaroj tie kontraste al la areoj kun leŭso, kiuj jam tre frue estis senarbarigitaj <ref name="ReferenceA"/>. La grandaj arbarkovrataj areoj en la regiono ŝuldas ilian ekziston al la rivero Queich. == Historio == === Muelejoj, Flosado kaj paperindustrio === La utiligado de la akvoenergio de la rivero Queich po [[muelejo]]j estas malnova. Ekde la 13a jarcento la akvo krome estis uzata por flosigi mallongaj trunkoj. La ĉefa epoko por la flosado estis la mezo de la 19 jarcento. Por la flosado necesas sufiĉe altan akvonivelon. Tial oni konstruis baraĵojn kaj utiligis la baitan akvon por por orizori la riveron kun akvo kiam ĝi ne havas sufiĉe da ĝi. Ofte okazis konkurenca batalo inter la posedantoj de la muelejo kaj la flosistoj. Kiam la akvo por la flosado estis barita, ĝi mankis al la muelejoj kaj kiam la ligno flosis estis ofte tro da akvo. En la jaro 1881 la muelej-posedantoj sukcesis malpermesi la flosadon. Ekde tiam la akvo de la rivero nur estas uzata po funkciigi la muelejojn. escepte de unu paperfabriko en Sarnstall. Tiu fabriko uzas la akvon de la rivero por la farado de papero. La poluado de la rivero malsupre de tiu paperfabriko estas rimarkebla. === Albersweiler-a kanalo kaj la fortikaĵo Landau === Kiam dum la [[milito de palatinata sukcedo]] la franca [[marŝalo]] [[Sébastien Le Prestre de Vauban|Vauban]] konstruigis la urbon Landau al [[fortikaĵo]], li konstruigis inter 1688 kaj 1691 la [[Albersweiler-a kanalo|Albersweiler-an kanalon]]. Ĝi estis 12&nbsp;km longa akvovojo por ŝipoj de Landau al la [[ŝtonminejo]] de Albersweiler, kiu sekvis la riveron paralele. De tiu dua plej malnova artefarita akvovojo de Germanio (post la [[Finow-kanalo]] de 1608) konserviĝis restaĵoj, ekzemple la [[kluzo]]jn por defluigi riverakvon en la kanalon. === Queich-linio === Dum la [[milito de aŭstra sukcedo]] de la [[740aj jaroj]] francaj trupoj konstruigis la [[Queich-linio]] inter [[Landau in der Pfalz|Landau]] kaj la Rejno apud [[Hördt]]. Ĝi estis fortikaĵa linio. Ankoraŭ hodiaŭ oni vidas en la arbaro de Hördt apud la rojo [[Spiegelbach]] konservita [[reduto]]n.<ref name="Frey">{{Citaĵo el la reto |url=http://www.hoerdt-pfalz.de/ortsgem/geschich.htm |titolo=Max Frey sen. / Thorsten Verlohner: Geschichte Hördts |alirdato=2014-10-17 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20051119163552/http://www.hoerdt-pfalz.de/ortsgem/geschich.htm |arkivdato=2005-11-19 }}</ref> === Translokado de la malsupra riverparto === El novaj esploroj evidentiĝis , ke verŝajne en [[mezepoko]] la malsupra parto de la Queich ekde [[Zeiskam]] estis translokigita je ĉ. 2&nbsp;km pli norden. La verŝajna kialo por tio estis, ke la enfluejo en la Rejno estu en Germersheim pro la flosado. == Vidindaĵoj == [[Dosiero:Aerial image of Trifels Castle (view from the southeast).jpg|eta|regna burgo Trifels super la Queich-valo apud Annweiler]] === Konstruaĵoj === * [[fortikaĵo Germersheim]] kun diversaj novaj kaj malnovaj akvokonstruaĵoj, ekzemple fiŝŝtuparo el la jaro 2009 * ''Maria Himmelspforte'', [[pilgrima preĝejo]] sur la monto Winterberg supre de la Queich-fonto * [[Germana Ŝumuzeo Hauenstein]] kaj ''Vitra ŝufabriko'' en [[Hauenstein (Palatinato)]] * ruino [[Falkenburg (Palatinato)|Falkenburg]] apud Wilgartswiesen * ''[[Evangelia paroĥa preĝejo (Rinnthal)|preĝejo]]'' en [[novklasismo|novklasisisma]] stilo en Rinnthal * [[Regna burgo Trifels]] apud Annweiler * ''Muzeo sub la Trifels'', ''akvostrateto'' kaj ''urba muelejo'' en Annweiler * ''kluza domo'' en Landau * ''kluzo apud Paulusstift'' en Landau-Queichheim * ''dividbaraĵo'' apud Ottersheim === Naturo === [[Dosiero:2006-07-02-1249-Bornheim-Storchenscheune.jpg|eta|135ra|Garbejo kun cikonia nesto en Bornheim, nesto kun retkamerao]] == Literaturo == * ''Geologische Übersichtskarte 1 : 200 000, Blatt CC 7110 Mannheim'' der Bundesanstalt für Geowissenschaften und Rohstoffe<ref name="bgr.bund.de"/> == Referencoj == <!--devas sekvi post "literaturo" pro la tiea referenco!--> {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://wp1007209.wp014.webpack.hosteurope.de/bildgalerie_pfalzstorch/categories.php?cat_id=10 Wässerwiesen-Bildergalerie]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.vsch-khe.de/Bisses-DE/Progs/Queichwiesen-Wehre_.htm Die großen Wehre an der Queich] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20230627055302/http://www.vsch-khe.de/Bisses-DE/Progs/Queichwiesen-Wehre_.htm |date=2023-06-27 }} [[Kategorio:Akvokolekta areo de Queich| ]] [[Kategorio:Riveroj en Rejnlando-Palatinato]] td6game5tejk19vm8rox2cj46qnfi47 0 504812 9494703 8735801 2026-10-17T10:17:47Z Sj1mor 12103 9494703 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:14.25 Sophia (Wisdom) in the Celsus Library in Ephesus.JPG|eta|Personigo de Sofia en la [[Biblioteko de Efezo|biblioteko de Celso]] en [[Efezo]].]] '''Sofia''' aŭ '''Sophia''' ({{lang-grc|Σοφῐ́ᾱ|t=Sophíā}} “[[saĝo]]”) estas [[Filozofio|filozofia]] kaj [[religio|religia]] koncepto komuna jen al [[gnostikismo]] de la aleksandria kaj siria skoloj, jen al [[judismo]] jen al [[kristanismo]]. Ŝi (temas pri virina nomo) ricevas la signifon, surbaze de la sistemo al kiu estas aplikata, de dia Saĝo aŭ de virina parto de [[Dio]]. Tio videblas, ekzemple, en [[Ptolomeo (gnostiko)|Ptolomeo]] kaj [[Valentino (filozofo)|Valentino]]). == Sofia en la kristana gnostikismo == Laŭ la [[kristana gnostikismo|kristana gnostikuloj]],<ref>”Kristana” ne signifas “laŭ la kristana ortodokseco”.</ref> Sofia estas centra elemento por la [[kosmologio|kosmologia]] kompreno pri la universo. Sofia estas la virina komponanto de Dio, kaj koincidas kun la [[Sankta Spirito]] de la [[Sankta Triunuo]]. Ŝi specifiĝas, tial, samtempe kiel Fratino kaj Edzino de [[Kristo]] ĉar, same kiel Kristo, ŝi devenas el [[Dio]] [Dio intencita, do, kiel Patro kaj Patrino ĉar Origino kaj Generanto de la du principoj, vira (en Kristo) kaj virina (en Sofia) Sophia rezidas en ĉiuj subforme de Dia Fajrero kaj Kristo estis sendita surteren por ekflamigi la dian fajreron kiu kuŝas en la homo, ĝin revekante el al trompoj de la mondo kaj el la [[Demiurgo]]. Preskaŭ ĉiuj gnostikaj sistemoj de la siria kaj egipta skoloj instruas, ke la universo komenciĝis el origina Dio, nekonebla, difinita Patro aŭ ''Bythos'' aŭ [[Monado]]. Tiu povas esti asociita al la koncepto de ''Logos'' de la [[stoikismo]], aŭ de [[esoterismo]], aŭ al terminoj de [[teozofio]] kiel ''Ain Sof '' en la [[Kabalo]] aŭ [[Brahmao]] en [[Hinduismo]]. En la kristana gnostikismo tiu origina Dio estis konata ankaŭ kiel [[Eono|Unua Eono]]. De tiu unueca komenciĝo, la [[Unuo]] spontane emanis aliajn parajn eonojn, potence ĉiam pli malsuperajn. La lastaj de tiuj paroj estis formitaj de Sofia kaj Kristo. La tuta eonaro, kune, konstituas la [[Pleromo]]n, aŭ la plenecon de Dio, kaj tiel la eonoj ne devus esti konsiderataj kiel entaĵoj malsamaj el Li, sed kiel simbolaj abstraktaĵoj de la dia naturo. === Sofia en la gnostikaj [[kodeksoj de Nag Hammadi]] === En la kodeksoj de [[Nag Hammadi]], Sophia alestiĝas [[siziĝo|siziĝa]] (para) kun [[Jesuo Kristo]] (estinte kunemanata kun li, ŝi formas kun li intiman unuecon. Kaj estas identigata kun la [[Sankta Spirito]] de la [[Sankta Triunuo|Triunuo]]. Laŭ la teksto "Pri la Origino de la mondo", Sofia estas priskribita kiel tiu kiu generis sen sia vira partnero: el tiu afero alestiĝis la [[Demiurgo]] (Satano) aŭ la hebrea Dio ''[[Javeo]]'' (nomata ankaŭ ''[[Yaldabaoth]]'', ''Samael''), kreinto de la materia universo, kaj do de la homo, kaj malsupera-dio malbona, ĉar Sofia ĝin generis sen sia siziĝa Jesuo, provante malfermi breĉon en la barilo inter si kaj la nekonebla ''Bythos''. Sed ĉar en la kreita homo restis enprizonigita dia fajrero, por ĝin liberigi aperis sur la tero Jesuo Kristo kiu sukcesis reveki en la homo konscion pri lia digneco dia, nome pri la spuroj de Sofia restinta en li. Krome Sofia estas pentrata kiel tiu kiu detruos Satanon/Yaldabaoth/Javeon kaj tiun materian universon kaj ties ĉielojn. === Falo kaj elaĉeto de Sofia === Tamen, la angoro kaj timo de Sofia pro la risko perdi la vivon sammaniere per kiu ŝi perdis la lumon de la [[Unuo]], provokis en ŝi konfuzon kaj deziron reveni al ĝi. Pro tiu timo, hazarde alestiĝis la materio (greke: ''hyle'') kaj la animo (greke: ''psyĥe'') pere de la kvar elementoj [[fajro]], [[akvo]], [[tero]], kaj [[aero]]. Laŭ iuj gnostikaj fontoj Ŝi sukcesis enirigi en la homajn kreitulojn dian fairerojn kiuj igos farebla ilian elaĉeton. Post tiuj eventoj de Sofia, la elaĉetinto (Kristo) revenis kaj al ŝi permesis denove reakiri la perditan lumon, ŝin remetante al la kontakto kun la Spirito. En ĉio tio dominas la alegoria interpreto, pro kio la gnostikaj figuroj flanĝas en dekoj da malsamaĵoj; ankaŭ la evangelia historio de Jesuo, laŭ ili, estas alegoria: li ne estas vivanta estulo en historia kunteksto, sed Ekstera Mistero uzata kiel enkonduko al la [[Gnostikuloj|''Gnozo'']]. == Sofia en judismo kaj en negnostikaj kristanismoj == === Judismo === Ankaŭ se la "Dia Sofia" estas centra en multaj gnostikaj movadoj, ŝi ne estas ekskluziva de gnostikismo. Sofia kiel "Saĝo de Dio" (''Chokmah'' [[hebrea lingvo|hebree]]) aperas en la [[Biblio]] en la libro de [[Sentencoj de Salomono]] (aparte en ĉap. 8 22-31 en kiu Sofia parolas kvazaŭ estulo tute subsistanta), en [[Psalmo|Psalmoj]], en la, por la plejgranda parto de la kristanaj eklezioj kanona, [[Saĝo de Salomono]] kaj en la [[Nova Testamento]]. En judismo Sofia korespondas al la ''Ŝekinah'', "la Gloro de Dio", figuro kiu plenumas ŝlosilan rolon en la kosmologio kiel esprimo de la virina aspekto de Dio. Kiel la gnostika Sofia, la ''Ŝekinah'' duforme rolas: ŝi sidas flanke de Dio, sed ankaŭ estas ekzilita en la mondo de la materio, la ''Malkuth''. === Rusa Ortodoksa Kristanismo === Dum certa periodo, en la rusa [[Ortodoksismo|ortodoksa eklezio]], Sofia estis individuigita de iuj [[Teologio|teologoj]] kiel ŝlosilo-figuro por la kompreno pri Dio. Inter ili la plej famaj [[Vladimir Solovjov]], [[Pavel Aleksandrovič Florenskij]], [[Nikolaj Aleksandrovič Berdjaev|Nikolaj Berdjaev]] kaj [[Sergej Nikolajevič Bulgakov]], kies libro ''Sofia: La Saĝo de Dio'' reprezentas la apoteozon de la Sofialogio. Lia verko, tamen, estis denuncita ĉe la rusaj ortodoksaj aŭtoritatoj kiel [[Herezo|hereza]]. Laŭ Bulgakov, Sofia estis sur la sama plano de la [[Sankta Triunuo]], aganta kiel virina aspekto de Dio kune kun la tri Viraj principoj (Patro, Filo, kaj Sankta Spirito). Tio, pliprecize, kontraste kun la oficiala orienta Ortodoksa Eklezio, kiu asertis ke Sofia estas la sama persono de la Filo (virine priskribata en la Malnova Testamento) ĉar "Sofia", en la greka lingvo de la [[Septuaginto]], estas virina termino), kiu enkarniĝis en Jesuo Kristo. === Katolika Eklezio kaj Reformaciaj Eklezioj === En la [[Katolika Eklezio]] la figuro de Sofia estis forlasita ĝis kiam [[Hildegard de Bingen]] rakontis, ke mem havis pri ŝi vizion kaj ŝin celebris kiel kosman figuron jen skribe jen arte, ŝin prezentante vestita per ora surmetaĵo ornamita per altvaloraj gemoj. Ene de la angla protestanta medio de la 17-a jarcento, la mistikulino kaj teozofulino [[Jane Leade]], verkis diversajn priskribaĵon de siaj vidpunktoj kaj de siaj dialogoj kun la Virgulino 'Sofia' kiu, ŝi diris, al si rivelis la spiritan disvolviĝon de la kosmo. Tamen, krom tiu vidpunkto iom stranga, kutime la doktrino pri Sofia de la protestantaj kaj reformitaj eklezioj ne distanciĝas el la katolika koncepto. La virina fizionomio de Sofia, kiu estas dia prerogativo de Kristo Difilo, altiris kelkajn ĝin kompari kun la Virgulino Maria, tiom admirata kaj kultata de katolikismo kaj ortodoksismo kaj aliaj eklezioj. La komparo tamen ne havas sencon ĉar la Virgulino Maria estas pura kreitulo, kvankam laŭdecide Dio, influa ĉe Dio, dum al Sofia estas atribuataj diaj karakteroj. == Konkludoj == La precipa malsamaĵo inter la gnostika ideo pri Sofia kaj tiu de la oficialaj eklezioj, estas ke laŭ la duaj, ŝi ne falis kaj ne bezonas elaĉeton. Krome, por kristanismo ŝi ne estas figuro tiom centra kiom por la gnostikuloj. Laŭvere, se oni esceptas la mistikulojn kaj teologojn supre menciitajn, en multaj teologoj ŝi ne estas figuro grava kaj teologia altira, aparte en la okcidentaj eklezioj (Katolikismo, Protestantismo ktp). En la tradicioj orientaj ĝenerale, aparte en tiuj ortodoksaj, Sofia estas konsiderata, sed kutime restas koncepto nekomprenata kaj flankelasata. == Notoj == {{Referencoj}} == Bibliografio == * Caitlin Matthews, Sophia: Goddess of Wisdom ([[Londono]]: Mandala, 1991) ISBN 0044405901 * Brenda Meehan, ‘Wisdom/Sophia, Russian identity, and Western feminist theology’, Cross Currents, 46(2), 1996, pp 149–168 * Thomas Schipflinger, Sophia-Maria, (germanlingva), 1988. * Arthur Versluis, Theosophia: hidden dimensions of Christianity ([[Hudson]], [[Novjorkio|NY]]: Lindisfarne Press, 1994) ISBN 0940262649 * Arthur Versluis, Wisdom’s children: a Christian esoteric tradition ([[Albany (Novjorkio)|Albany]], NY: SUNY Press, 1999) ISBN 0791443302 * Arthur Versluis (eld.) Wisdom’s book: the Sophia anthology (St.Paul, Min: Paragon House, 2000) ISBN 1557787832 == Vidu ankaŭ == * [[Hagia Sofia]] * [[Pistis Sophia]] * [[Maria Magdala]] * [[Simon Magus]] * [[Valentino (filozofo)]] * [[Barbelognostikuloj]] * [[Kodeksoj de Nag Hammadi]] * [[Apokrifoj]] * [[Gnostika doktrino]] * [[Triforma Protennoia]] * [[Patrino Tero]] {{Projektoj}} [[Kategorio:Religio]] [[Kategorio:Gnostikismo]] 0eyymng9sf7a28npo11b1pa7w67a55j 0 513955 9494639 8231276 2026-10-17T05:52:16Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9494639 wikitext text/x-wiki {{Aliaj signifoj|Saint-Martial}} {{Informkesto franca komunumo | nomo = Saint-Martial-de-Vitaterne | bildo = Saint-Martial-de-Vitaterne.JPG | bildoteksto = Preĝejo en Saint-Martial-de-Vitaterne | regiono = [[Puatuo-Ĉarentoj]] | departemento = [[Charente-Maritime]] | arondismento = [[Arondismento Jonzac|Jonzac]] | kantono = Jonzac | interkomunumreto = Haute-[[Saintonge]] | insee = 17363 | poŝtkodo = 17500 | urbestro = Michel Michon | mandato = 2014–2020 | loĝantaro = 554 | dato = 2012 | latitudo = 45.46056 | longitudo = -0.43278 | alto mini = 39 | alto maksi = 87 | areo = 2.78 | ŝanĝebla mapo = Francio/Charente-Maritime | tipo2 = normala }} '''Saint-Martial-de-Vitaterne''' [{{IFA|sɛ̃ maʁsjal də vitatɛʁn}}] estas [[Francio|franca]] [[Komunumo (Francio)|komunumo]] en la [[Departementoj de Francio|departemento]] [[Charente-Maritime]], en la [[Regionoj de Francio|regiono]] [[Puatuo-Ĉarentoj]]. Ĝi havis 554 loĝantojn en la jaro 2012<ref>{{Citaĵo el la reto | url = http://www.insee.fr/fr/ppp/bases-de-donnees/recensement/populations-legales/commune.asp?depcom=17363 | titolo = Populations légales 2012 - 17363-Saint-Martial-de-Vitaterne | alirdato = 17-an de februaro 2015 | aŭtoro = [[INSEE]] | lingvo = fr }}</ref>. == Geografio == Saint-Martial-de-Vitaterne situas en la sudo de Charente-Maritime, {{unuo|26|km}} sude de [[Cognac]]. {{Ĉirkaŭ loko | Centro = Saint-Martial-de-Vitaterne | Norde = [[Saint-Germain-de-Lusignan]] | Nordoriente = | Oriente = | Sudoriente = | Sude = [[Jonzac]] | Sudokcidente = | Okcidente = | Nordokcidente = }} == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Komunumoj de Charente-Maritime]] == Eksteraj ligiloj == {{projektoj|commonscat=Saint-Martial-de-Vitaterne}} * [https://web.archive.org/web/20150123100546/http://www.st-martial-de-vitaterne.fr/ Oficiala retejo] {{Ĝermo|Francio}} [[Kategorio:Komunumoj de Charente-Maritime]] hcr7uqq9i7klbea6rantfm5i2p8mvj8 0 514479 9494738 9486008 2026-10-17T11:03:00Z Sj1mor 12103 9494738 wikitext text/x-wiki {{Informkesto universitato |bildo={{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |bildopriskribo= |emblemo= {{#invoke:Wikidata|claim|P154}} |emblemo=Logo pforta.svg |moto = |lando = Germanio |situo = |establita = |speco = |gvidanto = |nombro de studentoj={{formatnum:}} |nombro de kunlaborantoj={{formatnum:}} |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |regiono-ISO = DE-ST |situo sur mapo2=Germanio |zomo = 13 |retejo = |tipo1 = reliefo }} '''Pforta''' (aliaj nomoj poste: ''Schulpforta'', ''Schulpforte'') estas iama [[cistercianoj|cisterciana]] monaĥejo (1137-1540), situanta en [[Bad Kösen]], Germanujo. Ĝi nun estas famekonata publika loĝlernejo, nomita ''Landesschule Pforta'' (latine: ''Schola Portensis'' kaj ''Gymnasium Portense''). Ĝi estas ko-instrua kaj ĉ. 50 instruistoj zorgas pri proksimume 300 gimnazianoj. == Historio == === Monaĥejo === La abatejo estis komence situanta en [[Schmölln]]. En 1127, grafo Bruno de Pleissengau fondis [[benediktanoj|benediktanan]] monaĥejon tie kaj dotis ĝin kun 1100 feloj da tero. Sed tio ne estanta sukcesa kaj la 23-an de aprilo 1132, episkopo Udo la 1-a de Naumburg, parenco de Bruno, anstataŭigis la benediktanojn per cistercianoj el [[Walkenried]]. La situacio ĉi tie en Schmölln ne estis laŭ la deziroj kaj en 1137 Udo translokigis la monaĥejon al Pforta kun donaco de kvindek feloj de plugtereno, multo da arboj du bienoj apartenantaj al la diocezo. La patronino de la abatejo estis la [[Maria (patrino de Jesuo)|Virgulino]]. La unua abato estis Adalberto, de 1132 ĝis 1152. Sub la tria abato, Adetold, du filiaj domoj estis fonditaj, en la Markio de Meißen kaj en Silezio, kaj en 1163, la monaĥejoj de [[Nossen|Altzella (Nossen)]] kaj [[Wołów|Lubiąż (Wołów)]] ankaŭ estis establitaj. Dum tiu periodo la nombro de la monaĥoj estis ne tute 80. En 1205, Pforta sendis monaĥojn al Livonio fondontajn tie la monaĥejon de Dünamünde. La abatejo famiĝis por sia elstara sistemo de administrado, kaj post la unuaj 140 jaroj de sia ekzisto ĝiaj havaĵoj pliiĝis dekoble. Ĉe la fino de la 13-a jarcento kaj la komenco de la 14-a, post periodo de tumulto, la monaĥejo denove prosperis. La lasta kvarono de la 14-a jc aliflanke iĝis laŭpaŝa malkresko de prospero, kaj ankaŭ la monaĥa disciplino lamis. Kam abato Johano la 4-a estis elektita en 1515, ekzistis 42 monaĥoj kaj 7 laikmonaĥoj kiuj poste protestis kontraŭ la abato; inspektado de la duka moŝto Georgo de [[Saksio]] raportis ke moraleco tute ĉesis en la monaĥejo. La lasta abato, Peter Schederich, estis elektita en 1533. Kiam la katolika duko Georgo estis sukcedita fare de sia protestanta frato Henriko, la monaĥejo estis subpremita la 9-an de novembro 1540. === Loĝlernejo === En 1543, la filo de Henriko, duko [[Morico (Saksio)]] malfermis nacian lernejon en la abatejo, asignante por ĝia uzo la enspezojn de la pereinta monaĥejo de Memleben. En 1550 iĝis ĉefadministranto la juristo [[Ernst Brotuff]]. Komence la nombro da lernemuloj estis 100; en 1563 oni povis bonvenigi 50 pluajn. La unua rektoro estis Johann Gigas, fama kiel lirikisto. Sub [[Justin Bertuch]] la lernejo ekhavis la zeniton de prospero. Ĝi suferis multe dum la [[Tridekjara milito]] kaj en 1643 surloke estis ne pli ol 11 lernantoj! Post 1815 Pforta apartenis al [[Prusio]]. De 1935 ĝis 1945 Schulpforta estis akademio surbaze de koncepto de gimnazitipo ''Oberschule''. Kaj la ŝtato kaj la studentaj gepatroj kontribuis al la kostoj de instruado. La nomo de la [[nacisocialismo|nacisocialisma]] elita lernejo estis ''Naumburg/Saale Nationalpolitische Erziehungsanstalt'' (NAPOLA); la lernantoj povis trapasi la normalan abiturientan ekzamenon. La lernejo iĝis koeduka por lernantoj kaj lernantinoj nur en 1949. Hodiaŭ la lernejo estas sub la egido de [[Saksio-Anhalto]] sed paralele ankaŭ daŭre apogita de memstara Schulpforta-fondaĵo. De la knaboj lernintaj ricevis sian nomon la tuj sude situanta holmo [[Knabenberg]]. == Famaj uloj rialtaj al la lernejo == En la 17-a jarcento inspektistis surloke [[Hans von Werthern]]. La lernejo ĝis hodiaŭ ege fieras pri multaj talentaj lernigintoj ''(magistri Portenses)'' kaj lernintoj ''(alumni Portenses)''. === Instruintoj === {{div col|2}} * [[Arnold Passow]], filologo * [[August Koberstein]], germanisto * [[Balthasar Sartorius]], teologo * [[Carl Gustav Adolf Siegfried]], teologo kaj historiisto * [[Carl Philipp Euler]], sportpedagogo * [[Christian Gottlieb Kluge]], teologo * [[Christian Muff]], filologo * [[Cyriacus Lindemann]], teologo * [[Erhard Bodenschatz]], kantoro * [[Franz Kern]], filologo * [[Friedrich Gottlieb Barth]], filologo * [[Friedrich Ludwig Wilhelm Herbst]], filologo kaj historiisto * [[Günther Rönnebeck]], germanisto/historiisto * [[Heinrich Stengel]], filologo * [[Johann Joachim Gottlob Am Ende]], teologo * [[Karl Ernst Abicht]], filologo * [[Karl Georg Jacob]], filologo * [[Karl Ludwig Peter]], filologo * [[Max Heinze]], filozofo * [[Robert Pahncke]], historiisto * [[Seth Kallwitz]], kantoro kaj matematikisto *[[Walther Kranz]], filologo *[[Wolfgang Hädecke]], germanisto {{div col end}} === Lernintoj === {{div col|2}} * [[Adalbert Merx]], orientalisto * [[Adolf Heinrich Gräser]], teologo kaj politikisto * [[August Bielenstein]], teologo kaj lingvisto * [[August Ferdinand Möbius]], astronomo * [[August Ferdinand Naeke]], filologo * [[Benjamin Gotthold Weiske]], filologo * [[Christoph Wilhelm Mitscherlich]], filologo * [[Christoph Sonntag]], teologo * [[Curt Wachsmuth]], filologo * [[Ernst Theodor Echtermeyer]], verkisto * [[Erwin Hasselmann]], ekonomikisto * [[Friedrich Gottlieb Klopstock]], verkisto * [[Friedrich Köster]], teologo * [[Friedrich Wilhelm Döring]], filologo kaj pedagogo * [[Friedrich Wilhelm Nietzsche]], filozofo * [[Fritz Hofmann]], ĥemiisto * [[Heinrich Hoffmann (verkisto)|Heinrich Hoffmann]], psikiatro * [[Immanuel Gottlieb Huschke]], filologo * [[Joachim Meichßner]], oficiro * [[Johann Adolf Schlegel]], verkisto * [[Johann Christian Schöttgen]], teologo kaj historiisto * [[Johann Gottlieb Fichte]], filozofo * [[Karl August Böttiger]], verkisto kaj filologo * [[Karl Friedrich August Nobbe]], filologo kaj pedagogo * [[Karl Heinrich Geisler]], juristo * [[Karl Immanuel Nitzsch]], teologo * [[Karl Richard Lepsius]], egiptologo * [[Kurt Dietrich Schmidt]], teologo kaj kontraŭfaŝisto * [[Leopold von Ranke]], historiisto * [[Ludwig von Döderlein]], filologo * [[Otto Blau]], diplomato * [[Otto Dittmann]], leksikografo * [[Paul Friedrich Achat Nitsch]], literatoro kaj animzorganto * [[Rudolf Anthes]], egiptologo * [[Theobald von Bethmann-Hollweg]], politikisto * [[Theodor Adler]], filologo * [[Theodor Kind]], novgrekfakulo kaj juĝisto * [[Ulrich von Wilamowitz-Moellendorff]], filologo * [[Wolf von Niebelschütz]], verkisto {{div col end}} == Arkitekturo == La restaĵoj de la monaĥejo inkludas la 13-jarcentan gotikan kirkon; ĝi estas krucvolba, kolona baziliko kun eksterordinare longa navo, nekutima okcidenta fasado, kaj malfrua romanikstila, dunava klostro. La restaĵoj de la origina konstruaĵo (1137-40) estas en la romanika stilo, dum la intertempe restaŭritaj partoj (1251-1268) apartenas al la frua gotiko. Aliaj konstruaĵoj nun estas utiligitaj kiel dormejoj kaj aŭditorioj. Ekzistas ankaŭ la ''Fürstenhaus'', princa-domo konstruita en 1573. Schulpforta estis unu el la tri ''Princaj lernejoj / Fürstenschulen'' fonditaj en 1543 fare de princelektisto Maŭrico (tiun tempon ankoraŭ duko), la du aliaj troviĝis en [[Grimma]] kaj en [[Meißen]] (hodiaŭa nomo: ''Landesgymnasium St. Afra''). == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.landesschule-pforta.de/ Hejmpaĝo.] * [http://www.pforta.de/ Retpaĝaro porlerninta - ''Pförtner Bund e.V.''] * [http://www.stiftung-schulpforta.de/ Fondaĵo ''Schulpforta''.] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Gimnazioj en Germanio|Pforta]] [[Kategorio:Naumburg (Saale)]] [[Kategorio:Cistercianaj monaĥejoj en Germanio|Pforta]] [[kategorio:Pereintaj monaĥejoj en Germanio|Pforta]] m5txo9zjoewdugftnd1vquo1rkeqbm9 0 520497 9494464 9359369 2026-10-16T13:36:36Z Crosstor 3176 /* T */ 9494464 wikitext text/x-wiki Listo de famuloj, kiuj naskiĝis en [[Sopron]]: {{EnhavTabelo|alf=L}} == A == * [[Rudolf Andorka (diplomato)]] * [[Bertalan Andrásfalvy]], [[ministro]] == B == * [[Tímea Babos]], [[tenisisto]] * [[János Balogh (aktoro)]] * [[Lajos Benedek (oficiro)]] * [[Pál Bezerédj]], [[agrikulturisto]] * [[Ferenc Bíró]], [[inĝeniero]] * [[Rezső Bokor]], inĝeniero pri arbaroj * [[József Bokori]], veterinara instruisto * [[Elemér Borotvás]], trafikinĝeniero (pliprecize en Bánfalva naskiĝis) * [[Árpád István Borsos]], [[geografo]] * [[Koloman Brenner]], [[germanisto]] == C == * [[Károly Csáky (episkopo)]] * [[István Csapody (botanikisto)]] * [[Miklós Csapody]], politikisto * [[Szilveszter Csollány]], gimnastikisto * [[Marianne Czeke]], bibliotekisto * [[Antal Mózes Cziráky]], [[reĝa juĝisto]] == D == * [[Lídia Danis]], aktoro * [[János Kristóf Deccard]], [[instruisto]] * [[János Vilmos Deccard]], kuracisto * [[Károly Dietz]], policestro * [[Lajos Dóczy]], [[poeto]] * [[István Dorfmeister (1770)]], pentristo * [[József Dorfmeister]], pentristo == F == * [[Richárd Falk (inĝeniero)]] * [[György Fenessy]], [[episkopo]] * [[Gyula Fényi]], [[astronomo]] * [[Jusztin János Fink]], monaĥo == G == * [[Aurél Gábor]], kuracisto * [[Sándor Gallus]], arkeologo * [[János Ádám Gensel]], kuracisto * [[Zoltán Gombocz]], [[lingvisto]] * [[Ferenc Gráf]], hematologo (pli precize en Sopronbánfalva li naskiĝis) * [[Fülöp Grünwald]], muzeologo == H == * [[József Hajas]], agronomo * [[Árpád Herczeg]], [[venerologio|venerologo]] * [[Jenő Hillebrand]], arkeologo * [[István Hiller]], ministro * [[István Hiller (bibliotekisto)]] * [[Ervin Hruby]], [[ginekologo]] == J == * [[Béla Jámbor]], biokemiisto == K == * [[Etelka Kálmán]], baletisto * [[Kálmán Kánya]], ministro * [[Géza Ferenc Karsai]], monaĥo * [[László Keglovich]], futbalisto * [[Béla Kapi]], luterana episkopo * [[Jenő Kerpel]], ĵurnalisto * [[Ernő Király (instruisto)]] * [[Károly Kőszeghi Mártony]], [[oficiro]] * [[József Kótai]], [[oraĵisto]] * [[Mihály Kubinszky (arkitekto)]] * [[Ernő Kunt]], pentristo == L == * [[László Ladó]], oficisto * [[Roland Ferenc Lieb]], arkitekto, medalisto * [[Béla Locsmándi]], advokato == M == * [[László Madas]], arbarinĝeniero * [[Gusztáv Adolf Manninger (1880-1954)]], agronomo * [[Rezső Manninger]], [[bestkuracisto]] * [[Vilmos Manninger]], kuracisto * [[Erzsébet Márkus]], halterlevisto * [[Jenő Márton]], instruisto == N == * [[Elemér Nagy (arkitekto)]] * [[Alice Németh]], operkantisto == P == * [[Sándor Palló]], [[oficisto]] * [[Károly Pap (verkisto)]] * [[László Patthy]], [[biologo]] * [[János Pentelényi]], maŝininĝeniero * [[Móric Preysz]], [[kemiisto]] == R == * [[Zsuzsa Rakovszky]], poeto * [[Ferenc Ratkovszky]], inĝeniero * [[László Rátz]], instruisto * [[János Renner]], [[fizikisto]] * [[Zsolt Richly]], animaciisto * [[Alfréd Romwalter]], kemiisto * [[Gyula Roth]], arbarinĝeniero == S == * [[János Schey]], metalurgia inĝeniero * [[Margit Schönberger]], kuracisto * [[Károly Schügerl]], kemiisto * [[Zsigmond Antal Simon]], benediktano * [[Sipos Béla (ekonomikisto)]] * [[György Solthy]], aktoro * [[József Soproni]], [[komponisto]] * [[Alfred Steinacker]], pentristo * [[Gabriella Sulyok]], grafikisto * [[József Szájer]], politikisto * [[Ernő Szakál]], skulptisto * [[Tamás Szalai]], astronomo * [[Bertalan Széchenyi]], [[politikisto]] * [[Manó Széchényi]], ministro == T == * [[Lajos Tallián]], monaĥo * [[Gusztáv Tarján]], fizikisto * [[Judit Temes]], naĝisto * [[Guido Temesszentandrási]], inĝeniero * [[Gusztáv Thirring]], [[geografo]] * [[Imre Tóth (historiisto)]] == V == * [[Ferenc Vághy]], [[juĝisto]] * [[Mihály Varga (kanoniko)]] * [[Asztrik Várszegi]], ĉef[[abato]] * [[Miklós Vendel]], [[geologo]] * [[Miklós Vermes]], [[pedagogo]] * [[József Verő (inĝeniero)]] * [[József Verő (terfizikisto)]] == W == * [[Oszkár Winkler]], arkitekto == Z == * [[Károly Zay]], juĝisto == Vidu ankaŭ == * [[Listo de famuloj mortintaj en Sopron]] == Fontoj == Tiu ĉi listo estis kreita nur el kreitaj [[biografio]]j. [[Kategorio:Listoj de homoj|famuloj naskiĝintaj en Sopron]] [[Kategorio:Sopron]] ooefwoc02irwb56w9zebf8ub3h9ba4j 0 521119 9494713 9328649 2026-10-17T10:21:33Z Sj1mor 12103 9494713 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Manastir_Gomirje.jpg|dekstra|eta|250x250px|Monaĥejo Gomirje]] [[Ortodoksa Kristana Eklezio|Ortodoksa kristanaro]] estas la dua plej granda religio en [[Kroatio]], kiel [[Katolika Eklezio|Roma katolikismo]] superregas. Super 190,000 homoj, formanta 4.44% el la totala kroata loĝantaro, estas Orientaj Ortodoksaj kristanoj. Ortodokseco en Kroatio estas unue reprezentita de la [[Serba Ortodoksa Eklezio|serba ortodoksa eklezio]], kiu asertas enhavi plejparton de la Ortodoksa kristana fideleco. Aliaj gravaj religiaj organizoj estas la [[Bulgara Ortodoksa Eklezio|bulgara Ortodoksa]]<nowiki/>eklezio kaj makedona ortodoksa eklezio. Ĉi tiuj tri eklezioj estas rekonitaj fare de la stato.<ref name="vlada+spc">{{Citaĵo el la reto|url=http://narodne-novine.nn.hr/clanci/sluzbeni/2003_12_196_3109.html|titolo=Ugovor između Vlade Republike Hrvatske i Srpske pravoslavne crkve u Hrvatskoj o pitanjima od zajedničkog interesa|alirdato=16a de Februaro 2010|dato=15a de Decembro 2003|verko=Narodne novine - Službeni list Republike Hrvatske NN196/03|eldoninto=[[Narodne novine]]|lingvo=Kroata}}</ref><ref name="vlada+xpc">{{Citaĵo el la reto|url=http://narodne-novine.nn.hr/clanci/sluzbeni/2003_12_196_3113.html|titolo=Ugovor između Vlade Republike Hrvatske i Bugarske pravoslavne crkve u Hrvatskoj, Hrvatske starokatoličke crkve i Makedonske pravoslavne crkve u Hrvatskoj|alirdato=16a de Februaro 2010|dato=15a de decembro 2003|verko=Narodne novine - Službeni list Republike Hrvatske NN196/03|eldoninto=[[Narodne novine]]|lingvo=Kroata}}</ref> En Kroatio estas ankaŭ adeptoj de la Montenegra ortodoksa eklezio. Ankaŭ dum la 2a Mondmilito, la kroata ortodoksa eklezio ekzistis. == Statistiko == La publikigitaj datumoj de la 2011 kroata censo inkluzivis eventualan tabelon de etneco kaj religio kiu montris ke totalo de 190,143 Ortodoksaj kredantoj (4.44% el la totala loĝantaro) estis apartigitaj inter la sekvantaj etnaj grupoj:<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.dzs.hr/Eng/censuses/census2011/results/htm/E01_01_12/E01_01_12.html |titolo=Population by ethnicity and religion, accessdate = 2012-12-17 |alirdato=2015-04-04 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20191013012635/https://www.dzs.hr/Eng/censuses/census2011/results/htm/E01_01_12/E01_01_12.html |arkivdato=2019-10-13 }}</ref> * 159,530 Ortodoksaj serboj * 16,647 Ortodoksaj kroatoj * 2,401 Ortodoksaj makedonoj * 2,187 Ortodoksaj per nacio * 2,084 Ortodoksaj kredantoj de nedeklarita nacio * 1,822 Ortodoksaj montenegroj * 816 Ortodoksaj kredantoj de aliaj nacioj * 729 Ortodoksaj rusoj * 341 Ortodoksaj ukrainoj * 293 Ortodoksa bosnianoj * 158 Ortodoksaj bulgaroj * 157 Ortodoksaj kredantoj de nekonata nacio * 147 Ortodoksaj rumanoj * 124 Ortodoksaj kredantoj de regiona aneco * Aliaj individuaj etnecoj (sub 100 homoj ĉiuj) == Serba Ortodokseco == [[Dosiero:Krka5.jpg|dekstra|eta|301x301px|Krka monaĥejo]] Ĉi tiu eklezio kolektas sian fidelulojn inter la serbojn de Kroatio. En Kroatio ĝi estas organizita en la sekvantaj eparĥioj:<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://narodne-novine.nn.hr/clanci/sluzbeni/2003_12_196_3109.html|titolo=Ugovor između Vlade Republike Hrvatske i Srpske pravoslavne crkve u Hrvatskoj o pitanjima od zajedničkog interesa|alirdato=2010-02-16|dato=2003-12-15|verko=Narodne novine - Službeni list Republike Hrvatske NN196/03|eldoninto=[[Narodne novine]]|lingvo=Kroata}}</ref> * Metropola de [[Zagrebo]], [[Ljubljano]] kaj ĉiuj italoj * Eparĥio de supra [[Karlovac]] * Eparĥio de [[Slavonio]] * Eparĥio de [[Osječko Polje]] kaj [[Baranjo]] * Eparĥio de Dalmatio La plej gravaj Serbaj Ortodoksaj ejoj inkluzivas la monaĥejojn: * Dragović * Gomirje * Komogovina * Krka * Krupa * Lepavina * Sv. Lazarica * Sv. Nedjelje * Sv. Petke * Sv. Vasilija Ostroškog Kaj la preĝejoj: <gallery> Image:Православна црква у Загребу.JPG|[[Zagreba Ortodoksa Katedralo]] Image:Rezidencija.dalj.jpg|[[Preĝejo de St. Demetrius, Dalj]] Image:Orthodox Church in Karlovac.JPG|[[Preĝejo de St. Nicholas, Karlovac]] Image:Chiesa Annunziata, Dubrovnik.JPG|[[Preĝejo de Sankta Anunciacio, Dubrovnik]] Image:Православна црква у Вуковару 02.jpg|[[Preĝejo de St. Nicholas, Vukovar]] Image:Vinkovci-(20090523)-Crkva Silaska Sv. duha.jpg|[[Preĝejo de Pentekosto, Vinkovci]] </gallery> <!-- == Vidu ankaŭ == * [[Religio en Kroatio]] * [[Kroata ortodoksa eklezio]], organizo de Dua Mondmilito --> == Referencoj == {{Referencoj}} == Tradukfonto == {{Trad|en|Orthodoxy in Croatia|642334088}} <!--{{authority control}}--> {{Projektoj}} [[Kategorio:Kristanismo en Kroatio]] [[Kategorio:Ĝermoj pri Kroatio]] k2avdmcwe4f6yatgfjolzuys85f2rea 0 524918 9494706 9264296 2026-10-17T10:18:01Z Sj1mor 12103 9494706 wikitext text/x-wiki La '''liturgio de Sankta Jakobo''' (aŭ '''dia liturgio de Jakobo de Jerusalemo''', aŭ '''liturgio de Jerusalemo''') estas la plej antikva kaj kompleta orienta varianto de la [[dia liturgio]] ankoraŭ en uzo en la [[Eklezio|kristana komunumo]]. == Konsisto == Laŭ kio implicita en la ''mistagogiaj katekizadoj'' de sankta [[Cirilo de Aleksandrio]], tiu rito baziĝas sur la ritaj tradicioj de la praa [[Eklezio de Jerusalemo]]. Tiu liturgio estas tradicie asociita al la nomo de [[Jakobo la Justulo]] dirita ankauc "frato de la Sinjoro", prezentita kiel la unua episkopo de la Jerusalema kristana eklezio. Ĝia formiĝodato estas debatata:iuj esploristoj proponas ‘frutempan epokon’, nome ĉirkaŭ la jaro [[60|60-a]], proksime al la kompilado de la ''[[Epistolo al la romanoj]]'' de [[Sankta Paŭlo]]; la plej granda parto de esploristoj, tamen, proponas la [[4-a jarcento|4-an jarcenton]] kiel findaton de ĝia formiĝo; kaj tio deduktas el ĝia [[Eŭkaristia preĝo]] (aŭ anaforo) disvolviĝinta startante el antikva [[Egiptio|egipta]] versio de la anafora (eŭkaristio preĝo) de la familio de [[Sankta Bazilo|Sankta Bazilo la Granda]], integrita per la [[Katekismo]]j de [[Cirilo de Jerusalemo]].<br /> Ĝi eniris en la referencon de [[Eŭzebo de Cezareo]] kaj de [[Origeno]]. La plej antikva manuskripto gastanta ĝian tekston estas [[Kodekso (filologio)|kodekso]] de la 9-a jarcento, la ''Vaticanus graecus 2282'', kiu estis utiligita en [[Damasko]], en la diocezo de [[Antioĥio]]. == Uzo == Estinte la historia bazo por la [[antioĥia rito]]: * en la [[Siria Ortodoksa Eklezio]] kaj en la [[Siria katolika eklezio]] (sirilingve). * en la [[ortodoksa malankara eklezio]]<small>^[?]</small> ([[angle]], en la [[malajala]], [[kannada]], [[tamila]], [[telugua]] kaj [[hindia]]).<br /> Foje tiu eŭkaristia preĝo estas utiligata ankaŭ de la [[Katolika Grek-Melkita eklezio]]. <br /> La ortodoksa eklezio ĝin uzas ĉiutage en Jerusalemo. Temas pri longa liturgio, kiu postulas horojn por esti kompleta. == Vidu ankaŭ == * [[Eŭkaristia preĝo]] * [[Antioĥia rito]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{en}} [http://web.ukonline.co.uk/ephrem/lit-james.htm "Liturgy of Saint James"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080615045105/http://web.ukonline.co.uk/ephrem/lit-james.htm |date=2008-06-15 }} * {{en}} [http://www.ccel.org/fathers2/ANF-07/anf07-63.htm#P8122_2593853 Liturgy of St. James in Ante-Nicene Fathers] * {{en}} [http://www.stignatious.com/qurbana2.htm "Holy Qurbana celebrated in the Syriac and Indian Churches"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080424065316/http://www.stignatious.com/qurbana2.htm |date=2008-04-24 }} == Literaturo == * Katolikaj enciklopedioj: ** [http://letterepaoline.net/progetto-ec/ ] Enciclopedia_Cattolica ** [http://it.cathopedia.org/wiki/ Cathopedia] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20170910221739/http://it.cathopedia.org/wiki/ |date=2017-09-10 }} ** [http://www.newadvent.org/cathen/] Catholic_Encyclopedia [[Kategorio:Orient-kristana liturgio]] [[Kategorio:Religio en Jerusalemo]] [[Kategorio:Siria kristanismo]] <!--[[Kategorio:Kristana terminologio]] ??--> <!--[[Kategorio:Aŭtonomaj eklezioj]] ??--> 03nmklxsg0q6xbxmy2vm1scn9as7mu8 0 525147 9494546 8784176 2026-10-16T16:11:42Z Sj1mor 12103 9494546 wikitext text/x-wiki EuroSprinter estas elektra [[lokomotivo]], konstruita en diversaj submodeloj ekde 1996 far kaj Krauss-Maffei kaj [[Siemens]]. * Ŝpuro: 1'435&nbsp;mm * Fonto de energio: elektro el suprentraka drato * Maksimuma rapideco: 140 Km/h aŭ 230 Km/h * Povo: 6.4 MW == ES 64 F == Ŝarĝa lokomotivo, prototipoj estiĝis 1992, konstruita el 1996 al 2001. == ES 64 F4 == Ŝarĝa lokomotivo, plibonigo de tipo '''ES 64 F''', konstruita ekde 2003. == ES 64 U == Universala lokomotivo, konstruita ekde jaro 2000, maximuma rapideco 230 Km/h. Uzita far diversaj fervojaj kompanioj en Eŭropo. En jaro 2006 unu ekzemplero, plejparte sen specialaj modifoj, atingis dum testveturo rekordan rapidecon de 357 Km/h. La kompanio "ÖBB" uzas ĉi tiun lokomotivon portante la nomon "Taurus", por vartrajnoj, pasaĝeraj trajnoj, kaj la trajnon "Railjet", kiun la lokomotivo povas tiri aŭ puŝi. *[[Siemens ES64U2]] *[[Siemens ES64U4]] {{Projektoj}} {{Ĝermo|teknologio}} [[Kategorio:Elektraj lokomotivoj]] [[Kategorio:Fervojaj veturiloj de Siemens]] [[Kategorio:Fervojaj veturiloj de Krauss-Maffei]] [[Kategorio:Fervojaj veturiloj en Aŭstrio]] [[Kategorio:Fervojaj veturiloj en Danio]] [[Kategorio:Fervojaj veturiloj en Germanio]] [[Kategorio:Fervojaj veturiloj en Grekio]] [[Kategorio:Fervojaj veturiloj en Hungario]] [[Kategorio:Fervojaj veturiloj en Pollando]] [[Kategorio:Fervojaj veturiloj en Slovenio]] [[Kategorio:Fervojaj veturiloj en Svisio]] dp0hb55f83gjs8k95jcwpp4ry5qqv4y 0 525697 9494589 8425745 2026-10-16T20:39:55Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9494589 wikitext text/x-wiki {{Informkesto aŭto | nomo = Kwid | dosiero = [[Dosiero:Renault Kwid, Karangasem - 10 Maret 2018 - depan.jpg|250ra|Renault Kwid]] | produktanto = [[Renault]] | gepatra kompanio = | aliaj nomoj = | produktkvanto = | antaŭa modelo = | sekvanta modelo= | karoserio = 5 sidlokoj | motoro = 3 cilindroj, 800 Cm³ | transmisio = 5 rapidumoj | longeco = {{unuo|3680|mm}} | larĝeco = {{unuo|1580|mm}} | alteco = | pezo = {{unuo|670|kg}} | benzin-kapacito = | aliaj modeloj = | dezajnisto = }} La '''Renault Kwid''' estas malmultekosta [[aŭtomobilo]] de la konstruisto [[Renault]]-[[Nissan]], prezentita de la prezidanto [[Carlos Ghosn]] en majo 2015 en [[Ĉenajo]], [[Barato]], kaj destinita al barata kaj disvolviĝantaj merkatoj... speco de malgranda "crossover" (SUV), kun anoncita prezo de {{unuo|300000|rupioj}} / {{unuo|4200|Eŭroj}} por la baza versio. == Vidu ankaŭ == * [[Nissan]] * [[Renault]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj |commonscat=Renault Kwid }} * [http://group.renault.com/ www.group.renault.com] * {{fr}} [http://news.autoplus.fr/news/1493757/Low-cost-Dacia-Citadine-Renault-Kwid Kwid en revuo AutoPlus] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150522221100/http://news.autoplus.fr/news/1493757/Low-cost-Dacia-Citadine-Renault-Kwid |date=2015-05-22 }} * [https://www.renault.co.in/vehicles/personal-cars/kwid.html Renault India: Renault Kwid] {{404|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.carbodydesign.com/2015/06/renault-kwid-concept/ ''Renault KWID Concept'' 5.12.2015, carbodydesign.com] * [http://www.firstpost.com/auto/the-man-behind-the-renault-kwid-gerard-detourbet-2427762.html Rahul Richard: ''The man behind the Renault Kwid, Gerard Detourbet''] on overdrive.in ; 09 Sep 2015 '''Video''' * [https://group.renault.com/en/news/blog-renault/renault-in-india-laurens-van-den-acker-and-serge-mouangue-explain-renaults-strategy-in-new-markets/ Renault in India: Laurens van den Acker and Serge Mouangue explain Renault's strategy in new markets]; renault.com * [https://www.youtube.com/watch?v=SF7it6_2j7Q Renault Kwid concept car, designed for international roads // Conçu pour les routes internationales] [[Kategorio:Renault|Kwid]] [[Kategorio:Aŭtomobiloj|Renault]] [[Kategorio:Francaj aŭtomobiloj]] 49tz11q2jc0gnifn1iybnyso986iwcp 0 528326 9494482 9491514 2026-10-16T14:14:49Z Crosstor 3176 /* T */ 9494482 wikitext text/x-wiki Jen listo de studentoj, kiuj studis, poste ankaŭ instruis en [[Scienca Universitato Loránd Eötvös]] (nature la listo etendiĝas al pli fruaj nomoj de la universitato ekde la fondo): *{{EnhavTabelo|alf=L}} == A == {{Div col|cols = 2}} * [[Ferenc Ábel]] * [[Géza Abonyi (juristo)]] * [[Sándor Abonyi]] * [[Mihály Ács (pli aĝa)]] * [[Pál Ács]] * [[András Ádám (atomfizikisto)]] * [[György Ádám (advokato)]] * [[György Ádám (fiziologo)]] * [[Lajos Ádám]] * [[László Ádám (geografo)]] * [[Lóránt Ádám]] * [[Tamás Adamik]] * [[Anna Adamikné Jászó]] * [[Tamás Agócs]] * [[József Aistleitner]] * [[Miklós Ajtai (matematikisto)]] * [[Sándor Ajtai Kovách]] * [[Béla Alexander]] * [[Bernát Alexander]] * [[Ferenc Albert (astronomo)]] * [[Károly Alexa]] * [[László Alföldi]] * [[Antal Almási]] * [[Gyula Altenburger]] * [[Gyula Antal]] * [[László Antal (lingvisto)]] * [[István Apáthy (juristo)]] * [[Ákos Bertalan Apatóczky]] * [[Edgár Artner]] * [[László Asztalos]] * [[Aladár Aujeszky]] * [[László Aujeszky]] {{Div col end}} == B == {{Div col|cols = 3}} * [[Ernő Babos]] * [[Hugó Baintner]] * [[Béla Babiczky]] * [[Tamás Bács]] * [[Pál Bajory]] * [[István Bakács]] * [[Lajos Bakay (kirurgo)]] * [[Zelka Baktay]] * [[Péter Balassa]] * [[Alice Judit Balázs]] * [[Béla Árpád Balázs]] * [[Géza Balázs]] * [[János Balázs (lingvisto)]] * [[Lóránt Balázs]] * [[Mária Balázs]] * [[Emil Baleczky]] * [[Rezső Bálint (kuracisto)]] * [[Ernő Balogh (onkologo)]] * [[Katalin Balogh (psikologo)]] * [[Sándor Balogh (historiisto)]] * [[Zsófia Bán]] * [[József Bánhegyi]] * [[Zoltán Bánhidi]] * [[Jenő Barabás]] * [[Péter Bárándy]] * [[László Baránszky-Jób]] * [[Zsolt Baranyai]] * [[Gusztáv Bárczi]] * [[László Bárdos (poeto)]] * [[Balázs Barna]] * [[János Bársony]] * [[Judit Bartholy]] * [[Lajos Bartkó]] * [[Géza Bartoniek]] * [[Huba Bartos]] * [[Lajos Bartucz]] * [[Nándor Baumgarten]] * [[Salamon Beck]] * [[Soma Beck]] * [[János Beér]] * [[Manó Beke]] * [[András Békéssy]] * [[Ferenc Bene (kuracisto)]] * [[Henrik Benedict]] * [[Zsolt Beöthy]] * [[Árpád Berczik (biologo)]] * [[Endre Berecz]] * [[Gábor Bereczki]] * [[Edit Beregi]] * [[Sándor Berényi]] * [[Zoltán Berkes]] * [[Gabriella Bernáth]] * [[Jenő Bernátsky]] * [[Jolán Berrár]] * [[Iván Bertényi (pli aĝa)]] * [[Iván Bertényi (pli juna)]] * [[Ede Flórián Birly]] * [[Gábor Biró (fizikisto)]] * [[Ágnes Birtalan]] * [[Dezső Bita]] * [[Kriszta Bódis]] * [[Zoltán Bodnár]] * [[Lajos Bodola]] * [[István Bodolai]] * [[Lajos Boglár]] * [[Cecil Pál Bognár]] * [[János Bognár]] * [[László Bogsch]] * [[Károly Böhm (kuracisto)]] * [[Zoltán Bókay]] * [[Ilona Bolla]] * [[Enikő Bollobás]] * [[Éva Bónis]] * [[György Bónis]] * [[Ádám Boros]] * [[Gábor Boros (filozofihistoriisto)]] * [[Zsuzsanna Boros]] * [[József Borossay]] * [[András Borosy]] * [[Károly Borsányi]] * [[György Boytha]] * [[András Bozóki]] * [[Béla Brandenstein]] * [[József Buday]] * [[József Budenz]] * [[István Bugarszky]] * [[Károly Bugár-Mészáros]] * [[Károly Burger]] * [[Aladár Buzágh]] {{Div col end}} == C == * [[József Cherny]] * [[István Cornides]] * [[István Csabai]] * [[Béla Csákvári]] * [[Csaba Csapodi]] * [[István Csapody (kuracisto)]] * [[Lajos Csapody]] * [[János Csarada]] * [[Elemér Császár (fizikisto)]] * [[Margit Császár]] * [[Dániel Csatári]] * [[Lenke Csíkhelyi]] * [[Andor Csizmadia]] * [[Mózes Csoma]] * [[Barnabás Csongor]] * [[Csaba Csorba]] * [[László Csorba]] * [[István Czigler]] == D == {{Div col|cols = 2}} * [[László Dabis]] * [[Imre Dambrovszky]] * [[Róbert Dán]] * [[Ágnes Dániel]] * [[Géza Dávid]] * [[János Dégen]] * [[Mihály Demeczky]] * [[Zsolt Demetrovics]] * [[Antal Demién]] * [[Katalin Dér]] * [[Imre Derényi]] * [[Balázs Déri]] * [[Frigyes Dési]] * [[László Detre]] * [[Pál Dienes]] * [[János Diescher]] * [[István Diószegi (historiisto)]] * [[Gusztáv Adolf Dirner]] * [[Klára Dobrev]] * [[Sándor Domanovszky]] * [[Tekla Dömötör]] * [[Előd Dudás]] * [[Ágnes Dukkon]] {{Div col end}} == E == * [[Ferenc Eckhart]] * [[Ildikó Ecsedy]] * [[Péter Egri]] * [[István Egyed]] * [[György Eisemann]] * [[Gyula Elischer]] * [[Károly Engel (kuracisto)]] * [[Gyula Eörsi]] * '''[[Loránd Eötvös]]''' (nomdonanto de la universitato) * [[László Epstein]] * [[István Erdélyi (arkeologo)]] * [[Gábor Erdődy]] * [[Tibor Erényi]] * [[József Ernyey]], apotekisto * [[Bálint Érdi]] * [[János Estók]] == F == {{Div col|cols = 2}} * [[Dóra F. Csanak]] * [[Kálmán Faluba]] * [[Géza Faludi]] * [[András Falus]] * [[Róbert Falus]] * [[Klára Faragó]] * [[Géza Farkas]] * [[Gyula Farkas (instruisto)]] * [[Jenő Farkas (tradukisto)]] * [[István Fazekas (arkivisto)]] * [[Ibolya Felhő]] * [[Tamás Fellegi]] * [[György Fejér]] * [[Lipót Fejér]] * [[Pál Fejes]] * [[Mihály Fekete (matematikisto)]] * [[Sándor Fekete]] * [[Zoltán Fekete (agronomo)]] * [[Imre Fényes]] * [[Béla Fenyvessy]] * [[Endre Ferenczy (historiisto)]] * [[Endre Ferenczy (juristo)]] * [[Mária Ferenczy]] * [[Ernő Fináczy]] * [[Géza Finszter]] * [[Ádám Fitter]] * [[József Fleischer]] * [[Gábor Fodor]] * [[József Fodor]] * [[Sándor Fodor (egiptologo)]] * [[Zoltán Fodor]] * [[György Földes]] * [[István Földes (astronomo)]] * [[András Földi]] * [[Ferenc Földvári]] * [[Réka Földváryné Kiss]] * [[Magdolna Forró]] * [[András Frank]] * [[Ignác Frank]] * [[Zsolt Frei]] * [[József Frigyesi]] * [[Ida Fröhlich]] * [[Izidor Fröhlich]] * [[György Fukász]] * [[József Fülöp (geologo)]] * [[József Fülöp (kuracisto)]] * [[Márta Fülöp]] * [[Sándor Fülöp (ombudsmano)]] {{Div col end}} == G == {{Div col|cols = 2}} * [[G. Béla Németh]] * [[György Gábor (filozofo)]] * [[Miklós Gábori]] * [[Félix Gál]] * [[Gyula Gál (juristo)]] * [[Márton Galambos]] * [[József Galántai]] * [[Endre Galla]] * [[Ferenc Galla]] * [[Albert Gárdonyi]] * [[Ferenc Gazdag]] * [[Antal Genersich]] * [[Zoárd Geőcze]] * [[Ágnes Gereben]] * [[András Gerevich]] * [[Rabán János Gerézdi]] * [[András Gergely]] * [[Jenő Gergely (historiisto)]] * [[József Gerics]] * [[Ferenc Gerlóczy]] * [[Zsigmond Gerlóczy]] * [[Pál Germuska]] * [[András Gerő]] * [[Zoltán Gombocz]] * [[Pál Gömöry]] * [[Katalin Gönczöl]] * [[Nóra Gózonné Etényi]] * [[Endre Góth]] * [[Irén Júlia Götz]] * [[Ferenc Gráf]] * [[Gábor Graff]] * [[György Granasztói]] * [[László Grétsy]] * [[Emil Grósz]] * [[József Guszmann]] * [[Albert Gyergyai]] * [[József Gyimesi (kemiisto)]] * [[Eszter György (historiisto)]] * [[Júlia György]] * [[Péter György]] * [[Géza Györgyi (fizikisto)]] * [[Géza Györgyi (kuracisto)]] * [[Kálmán Györgyi]] * [[Erzsébet Györkös]] * [[János Győry]] * [[Pál Gyulai (kritikisto)]] {{Div col end}} == H == {{Div col|cols = 3}} * [[János Haas]] * [[Jonathán Pál Haberern]] * [[Péter Hack]] * [[Károly Hadaly]] * [[Lajos Hajdu (juristo)]] * [[Henrik Hajnal]] * [[Imre Hajnik]] * [[Károly Hajós (alergiologo)]] * [[József Hála]] * [[Aladár Halász]] * [[János Halmai]] * [[Imre Hamar]] * [[Géza Hámor]] * [[Jenő Hámori]] * [[Tünde Handó]] * [[Zoltán Hangay]] * [[Szabolcs Harangi]] * [[György Haraszti]] * [[Iván Harsányi]] * [[László Hartai (reĝisoro)]] * [[Péter Hatala]] * [[Pál Hári]] * [[Adolf Havas (venerologo)]] * [[József Havas]] * [[Sándor Havas]] * [[Péter Hedvig]] * [[Dolores Hegyi]] * [[László Hencz]] * [[Árpád Herczeg]] * [[Mihály Herczegh]] * [[István Egyed Hermann]] * [[Zsuzsa Hetényi]] * [[Attila Hevesi]] * [[Edit Hexendorf]] * [[Jenő Hillebrand]] * [[István Hiller]] * [[Sándor Hites]] * [[Judit Hidasi (japanologo)]] * [[József Holderith]] * [[András Holló]] * [[Bálint Hóman]] * [[Gyula Honyek]] * [[Lajos Hopp]] * [[Béla Horányi]] * [[György Horányi]] * [[János Horányi]] * [[Gusztáv Horay]] * [[Béla Horn]] * [[Ferenc Horusitzky]] * [[Árpád Horvát]] * [[István Horvát]] * [[Béla Horváth (kuracisto)]] * [[Cyrill Horváth]] * [[Iván Horváth (literaturisto)]] * [[János Horváth (literaturhistoriisto)]] * [[Jenő Horváth (historiisto, 1881)]] * [[Jenő Horváth (historiisto, 1941)]] * [[Keresztély János Horváth]] * [[Konstantin Gyula Horváth]] * [[Zoltán Horváth (budhisto)]] * [[Ferenc Hubert]] * [[Ferenc Hudecz]] * [[János Hunfalvy]] * [[Vilmos Huszár (literaturisto)]] * [[Tivadar Huth]] * [[Miklós György Hutterer]] * [[Tivadar Huzella]] {{Div col end}} == I == * [[Zoltán I. Tóth]] * [[Ferenc Ibrányi]] * [[Sándor Illyés]] * [[József Imre (1851)]] * [[József Imre (1884)]] * [[György Inzelt]] * [[László Irmédi-Molnár]] * [[Béla Iván]] == J == * [[László Jankovich (prosektoro)]] * [[József Jánosi (jezuito)]] * [[Dénes Jánossy (paleontologo)]] * [[András Jaszlinszky]] * [[Ányos Jedlik]] * [[József Jelitai]] * [[Jenő Jendrassik (fiziologo)]] * [[Magda Jóború]] * [[Gyula Jordán]] * [[Péter Józsa]] * [[Jakab Justus]] * [[Iréneusz Juvancz (1910)]] == K == {{Div col|cols = 3}} * [[Pál Káldi]] * [[Gyula Káldy-Nagy]] * [[István Kállay]] * [[László Kálmán]] * [[Magda Kalmár (psikologo)]] * [[Olivér Kaposi]] * [[Judit Karafiáth]], literaturisto * [[Dávid Karátson]] * [[Mór Kármán]] * [[Géza Ferenc Karsai]] * [[György Karsai]] * [[Ferenc Kárteszi]] * [[István Katona (historiisto)]] * [[Mór Katona]] * [[Gyula Kautz]] * [[Sándor Katz]] * [[Gábor Kecskeméti]] * [[Marianna Kékes]] * [[Anna Kende]] * [[Elemér Kenyeres]] * [[Imre Kenyeres (redaktoro)]] * [[Zoltán Kenyeres]] * [[Adorján Kesselyák]] * [[Pál Kitaibel]] * [[Zsigmond Keglevich]] * [[Imre Kelemen]] * [[Béla Kelen]] * [[Béla Kenéz]] * [[Ernő Kenéz]] * [[Balázs Kenyeres]] * [[Ferenc Kerényi]] * [[Ferenc Borgia Kéri]] * [[István Kertész (historiisto)]] * [[Károly Kétly]] * [[András Keve]] * [[Tivadar Kézmárszky]] * [[Imre Kis Pintér]] * [[László Kisbali]] * [[Csaba Gy. Kiss]] * [[Daisy Kiss]] * [[Endre Kiss]] * [[István Kiszely]] * [[Gábor Klaniczay]] * [[Judit Klement]] * [[István Klinghammer]] * [[János Kiss (esperantisto)]] * [[Károly Kmety]] * [[Ferenc Koch (geografo)]] * [[Gyula Kocsis (etnografo)]] * [[Éva Kocziszky]] * [[Gyula Koczkás]] * [[Sándor Koczkás]] * [[Gyula Kodolányi]] * [[Béla Kőhalmi]] * [[Zoltán Kolláth]] * [[Aladár Komlós]] * [[Géza Komoróczy]] * [[Sándor Konek]] * [[Dénes Kőnig]] * [[Anikó Kónya]] * [[Károly Koppi]] * [[Frigyes Korányi]] * [[György Korbuly]] * [[György Korda (juĝisto)]] * [[Tivadar Kormos]] * [[Gyula Kornis]] * [[Gábor Kósa]] * [[Vera Kósáné Ormai]] * [[Domokos Kosáry]] * [[Ákos Kovács (kuracisto)]] * [[Árpád Kovács (filologo)]] * [[Tibor Kovács]] * [[József Kovács (kirurgo)]] * [[Tibor Kovács]] * [[Gyula Kováts (juristo)]] * [[Radó Kövesligethy]] * [[György Kozma]] * [[Attila Krajcsi]] * [[Lilla Krász]] * [[Ferenc Kratochwill]] * [[Tamás Krausz]] * [[József Andor Krenner]] * [[Géza Krepuska]] * [[Sándor Krisztics]] * [[Endre Krolopp]] * [[Endre Kubányi]] * [[Enikő Kubinyi]] * [[László Kubinyi]] * [[Pál Kubinyi]] * [[Imre Kubovics]] * [[Árpád Kucsman]] * [[Ferenc Kukán]] * [[István Kukorelli]] * [[Zsuzsanna Kulcsár (psikologo)]] * [[Ferenc Kulin]] * [[Miklós Kun (historiisto)]] * [[Endre Kutassy]] {{Div col end}} == L == {{Div col|cols = 2}} * [[László L. Lőrincz]] * [[Erzsébet Ladányi]] * [[János Ladó]] * [[László György Lajtha]] * [[András Lánczi]] * [[Gyula Lánczy]] * [[Lajos Láng (statistikisto)]] * [[Sándor Láng]] * [[Károly Lassovszky]] * [[Éva Lax]] * [[Ágost Lechner]] * [[Emma Léderer]] * '''[[Philipp Lenard]]''', Nobel-premiito * [[Béla Lengyel (1844)]] * [[József Lenhossék]] * [[Mihály Lenhossék]] * [[Mihály Ignác Lenhossék]] * [[Barnabás Lenkovics]] * [[Lajos Ligeti]] * [[Alajos Loczka]] * [[Lajos Lóczy]] * [[Ferenc Lopussny]] * [[Barnabás Lőrincz]] * [[Gyula Luckhaub]] * [[István Lukács]] * [[János Lukács (historiisto)]] * [[Sándor Lumniczer]] * [[Tibor Lutter]] * [[Elvira Lux]] {{Div col end}} == M == {{Div col|cols = 2}} * [[Klára M. Rásky]] * [[Imre Madarász (altlerneja instruisto)]] * [[Sándor Mágócsy-Dietz]] * [[Zoltán Magyary]] * [[István Majer]] * [[László Majzon]] * [[Endre János Makai]] * [[Pál Makó]] * [[Elemér Mályusz]] * [[Gyula Mandello]] * [[Stefánia Mándy]] * [[Károly Manherz]] * [[Vilmos Manninger]] * [[Henrik Marczali]] * [[Tivadar Margó]] * [[István Margócsy]] * [[Miklós Marik]] * [[Vilmos Mariska]] * [[Sámuel Márkfi]] * [[Jenő Markó]] * [[Pál Markovics]] * [[Ferenc Mártonfi]] * [[Gábor Máthé]] * [[Miklós Matolcsy]] * [[László Mátrai]] * [[Béla Mauritz]] * [[Attila Menyhárd]] * [[László Mérő]] * [[Andor Mészáros (historiisto)]] * [[Barna Mezey]] * [[Iván Meznerics]] * [[Antal Mihálka]] * [[Géza Mihalkovics]] * [[Ödön Miklós]] * [[Pál Miklós]] * [[Ádám Miklósi]] * [[Károly Minich]] * [[István Miskolczy]] * [[Aladár Mód]] * [[Gusztáv Mödlinger]] * [[József Mogyoródi]] * [[Antal Molnár (eklezihistoriisto)]] * [[Ernő Emil Moravcsik]] * [[Krisztina Morvai]] * [[Sándor Mozsonyi]] * [[Kálmán Müller (kuracisto)]] {{Div col end}} == N == {{Div col|cols = 2}} * [[Ádám Nádasdy]] * [[Károly Nagy (fizikisto)]] * [[László Nagy (historiisto)]] * [[Pál Nagy (kanoniko)]] * [[Péter Nagy (literaturhistoriisto)]] * [[Sándor Nagy (kemiisto)]] * [[István Nánay]] * [[Tibor Navracsics]] * [[Ákos Navratil]] * [[Imre Navratil]] * [[László Négyesy]] * [[Lajos Nékám (1868)]] * [[Lajos Nékám (1909)]] * [[Sándor Nékám]] * [[Mária Neményi]] * [[János Nemeskéri]] * [[József Nemes-Nagy]] * [[György Amadé Németh]] * [[Gyula Németh]] * [[István Németh (historiisto)]] * [[János Németh (konstitucia juĝisto)]] * [[Katalin Némethy]] * [[József János Nemetz]] * [[Tibor Neugebauer]] * [[Tibor Nónay]] * [[Éva Nyulásziné Straub]] {{Div col end}} == O == * [[Gyula J. Obádovics]] * [[Teréz Oborni]] * [[Attila Oláh (psikologo)]] * [[Miklós Olgyay]] * [[László Orosz (biologo)]] * [[Csaba Őry]] * [[Ferenc Osvald]] * [[Gábor Osváth (koreologo)]] * [[Péter Oszkó]] * [[László Ottlik]] * [[Kelemen Óváry]] == P == {{Div col|cols = 2}} * [[Sándor P. Szabó]] * [[Jenő Pacsu]] * [[Péter Paczolay]] * [[Dezső Pais]] * [[Zsolt Pákay]] * [[István Pálos (statistikisto)]] * [[Ervin Pamlényi]] * [[Kálmán Pándy]] * [[Melinda Pap]] * [[Ivan Paskvić]] * [[Arnold Pataky]] * [[András Patay-Horváth]] * [[Erzsébet Patek]] * [[Ferenc Patek]] * [[Ákos Pauler]] * [[Tivadar Pauler]] * [[József Perényi]] * [[Gedeon Petz]] * [[Gyula Pikler]] * [[Márta Zsuzsanna Pintér]] * [[Lajos Pócs]] * [[Klára Póczy]] * [[János Pollák]] * [[László Pólos]] * [[Péter Polt]] * [[Jenő Pólya]] * [[Emil Ponori Thewrewk]] * [[Ferenc Poór]] * [[Lajos Pósa (matematikisto)]] * [[Árpád Prandler]] * [[György Pray]] * [[Kornél Preisich]] * [[Hugó Preisz]] * [[János Prileszky]] * [[Pál Pritz]] * [[Vilmos Pröhle (turkologo)]] * [[Ágost Pulszky]] * [[Zsigmond Purjesz (pli maljuna)]] * [[Ildikó Puskás]] * [[Jenő Putnoky]] {{Div col end}} == R == {{Div col|cols = 2}} * [[Sándor Radnóti]] * [[János Rainer M.]] * [[János Ranolder]] * [[Jenő Ranschburg]] * [[Pál Ranschburg]] * [[Rajmund Rapaics (kanoniko)]] * [[Nándor Ratkóczy]] * [[Emil Récsi]] * [[Gyula Regöly-Mérei]] * [[István Reiman]] * [[János Reisinger]] * [[Csaba Reisz T.]] * [[Zsuzsanna Renner]] * [[Kató Rényi]] * [[József Révay (filozofo)]] * [[László Rhorer]] * [[Ferenc Ribáry]] * [[Frigyes Riesz]] * [[Gusztáv Rigler]] * [[Iván Rodé]] * [[Alajos Roder]] * [[Pál Rókusfalvy (psikologo)]] * [[Flóris Ferenc Rómer]] * [[Éva Róna (altlerneja instruisto)]] * [[József Rötth]] * [[Imre Ruff]] * [[Nepomuk János Rupp]] * [[Ferenc Ruzsa]] * [[Imre Ruzsa]] {{Div col end}} == S == {{Div col|cols = 3}} * [[Margit S. Sárdi]] * [[József Sadler]] * [[Gyula Sághy]] * [[Marianne Sághy]] * [[Ágnes Ságvári]] * [[Konrád Salamon]] * [[Gergely Salát]] * [[Mihály Samu]] * [[Mátyás Sándor (imunologo)]] * [[Kamill Sándorfi]] * [[Imre Sárándi]] * [[Artúr Sarbó]] * [[Aladár Sarbu]] * [[Béla Sárfalvi]] * [[János Sarkady]] * [[Miklós Sárközy]] * [[Pál Endre Sárközy]] * [[Oszkár Sashegyi]] * [[Ignác Sauer]] * [[Gábor Schein]] * [[Károly Schilberszky]] * [[Bódog Schiller]] * [[János György Schmidt]] * [[Aladár Schnierer]] * [[Alfréd Schőner]] * [[György Schopper]] * [[Gábor Schreiber]] * [[Elemér Schulek]] * [[Vilmos Schulek]] * [[Ödön Schulhof]] * [[János Schuster]] * [[Antal Schütz]] * [[Márton Schwartner]] * [[Ottó Schwartzer]] * [[Ernő Schwimmer]] * [[Elemér Scipiades]] * [[Gyula Sebestény]] * '''[[Ignaz Semmelweis]]''' * [[István Síklaki]] * [[András Siklós]] * [[István Simon (biofizikisto)]] * [[Lajos Simonkai]] * [[Árpád Sipos]] * [[Lajos Sipos]] * [[Péter Sipos]] * [[Dávid Somfai Kara]] * [[Rezső Soó]] * [[István Sőtér]] * [[Éva Standeisky]] * [[Tamás Stockinger]] * [[Balázs Sudár]] * [[Ottó Süpek]] * [[Gyula Surányi]] * [[Ilona Sz. Jónás]] * [[György Szabad]] * [[József Szabó (dentkuracisto)]] * [[József Szabó (geologo)]] * [[Máté Dániel Szabó]] * [[Pál Zoltán Szabó]] * [[Szabolcs Szabó]] * [[Ottó Szabolcs]] * [[József Szájer]] * [[Zoltán Szalai]] * [[József Szalay (arkivisto)]] * [[Péter G. Szalay]] * [[Iván Szántó]] * [[Pál Szarvas]] * [[Pál Szász (matematikisto)]] * [[Ödön Szatala (botanikisto)]] * [[János Szávai]] * [[József Száva-Kováts]] * [[László Szebellédy]] * [[Rezső Szegedy]] * [[György Székely (historiisto)]] * [[Gyula Szekfű]] * [[Péter Széky]] * [[György Szénás]] * [[Géza Szentmártoni Szabó]] * [[Márton Szentmiklósi]] * [[Imre Szentpétery]] * [[János Szerb]] * [[Károly Szerencsés]] * [[Gábor Szigethy]] * [[István Szijártó]] * [[Márton Szilágyi]] * [[József Szinnyei (lingvisto)]] * [[Zsigmond Szirtes]] * [[Endre Szkárosi]] * [[László Szögi]] * [[János Szolnoki]] * [[László Szörényi (kritikisto)]] * [[Kálmán Sztrókay]] * [[Jenő Szűcs]] * [[István György Szűts]] {{Div col end}} == T == {{Div col|cols = 2}} * [[Péter Takács (juristo)]] * [[Lajos Tamás]] * [[Harald Tangl]] * [[Tamás Tarján]] * [[Edit Tasnádi]] * [[Zsigmond Telegdi]] * [[Kálmán Tellyesniczky]] * [[Lajos Terkán]] * [[Károly Than]] * [[Gábor Thoroczkay]] * [[Ákos Timon]] * [[Ferenc Toldy]] * [[Ádám Tomcsányi]] * [[Tamás Toót-Holló]] * [[Béla Török]] * [[János Török (ornitologo)]] * [[Lajos Török (kuracisto)]] * [[Ede Tóth (historiisto)]] * [[Gergely Tóth (historiisto)]] * [[György Tóth (piaristo)]] * [[Károly Tóth (juristo)]] * [[László Tóth (historiisto)]] * [[Mihály Tóth (prokuroro)]] * [[Miklós Tóth (episkopo)]] * [[Zsigmond Tóth]] * [[Pál Tóth-Szabó]] * [[Csaba Töttössy]] * [[Imre Trencsényi-Waldapfel]] * [[Zoltán Trócsányi (lingvisto)]] * [[Sándor Kornél Tury]] * [[Gábor Tüskés]] * [[János Tuzson]] * [[György Tverdota]] {{Div col end}} == U == * [[Géza Uray]] * [[Róbert Urbán]] == V == {{Div col|cols = 2}} * [[Elemér Vadász]] * [[Ármin Vámbéry]] * [[Jenő Vángel]] * [[László Várady (historiisto)]] * [[István Varga (ekonomikisto)]] * [[Katalin Varga (psikologo)]] * [[Tamás Varga]] * [[Zsolt András Varga]] * [[András Vargha]] * [[Gábor Vargyas]] * [[Lajos Vargyas]] * [[Béla Varjas]] * [[Hildebrand Dezső Várkonyi]] * [[Ferenc Vasváry]] * [[Géza Vasy]] * [[Gábor Vékony]] * [[János Veleczky]] * [[László Verebélÿ (kuracisto)]] * [[Tibor Verebélÿ]] * [[András Veres (literaturhistoriisto)]] * [[Tamás Vécsey]] * [[József Vígh]] * [[Judit Vihar]] * [[Miklós Világhy]] * [[Sándor Vitális]] * [[Mátyás Vuchetich]] {{Div col end}} == W == * [[János Waldapfel]] * [[Antal Wéber]] * [[Emília Weiss]] * [[Ferenc Weiss]] * [[Gusztáv Wenzel]] * [[József Weszerle]] * [[István Weiser]] * [[Lajos Winkler]] * [[József Wodetzky]] == Z == * [[Alajos Zambra]] * [[Imre Zárday]] * [[Zoltán Zsebők]] * [[Aladár Zubriczky]] == Fontoj == * [http://www.elte.hu/dynpage6.fcgi?f=frame_scr&p1=b:Doc-1454] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150613042928/http://www.elte.hu/dynpage6.fcgi?f=frame_scr&p1=b:Doc-1454 |date=2015-06-13 }} * La listo estas elekto el datenoj de la [[biografio]]j en Vikipedio. {{Unua|kat=ne}} [[Kategorio:Listoj]] mcddllsht3tqghtpa8zsdoikmgt607w 0 529393 9494720 9474397 2026-10-17T10:24:33Z Sj1mor 12103 9494720 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Gesupietrochiave.jpg|eta|altdekstre=1.4|[[Transdono de la ŝlosiloj (Perugino)|Transdono de la ŝlosiloj]] (detalo), [[Perugino]], [[Siksta Kapelo]], Vatikanurbo.]] La [[Katolika Eklezio]], la [[Ortodoksa Eklezio]] kaj granda parto de la [[Protestantismo|Reformitaj Eklezioj]] konsentas ke [[Sankta Petro|apostolo Petro]] havis apartan rolon inter la [[Apostolo]]j; <ref>|Baziĝante sur atestaĵoj de la [[Nova Testamento]], la Katolika Eklezio instruas, kiel kredodoktrino, ke la episkopo de Romo estas la posteulo de Petro en la unuarangeca servo en la universala eklezio; tiu posteuleco fondas la rajton-devon de tiu servo</ref>. La problemo estas tre debatata, fakte restas la fakto ke la aparta rolo havis ankaŭ Johano kiel estas atestate de evangelieroj (R. Alan Culpepper, Anatomy of the Fourth Gospel, p. 134), Andreo (la unua alvokito) kaj Jakobo kiu prezidis la unuan koncilion en [[Jerusalemo]] (en ĉeesto de la dekdu kaj de Paŭlo). Ĝuste pro tio la forto de la '''unuarangeco de Petro''' (''primatum Petri'') estas objekto, inter la kristanaj eklezioj, de doktrinaj disputoj. Malgraŭ ke multas la versegoj de la [[Nova Testamento]] en kiuj oni parolas pri Petro, la debato ofte reduktiĝas al diskuto pri la signifo kaj la traduko de la teksto de Mateo 16,18. Certe multas pasaĵoj en kiuj estas aludate al Petro, sed multas ankaŭ la interpretaj rafinaĵoj: fakte inter ekzegezistoj kaj teologoj la batalo, kvankam pli serene ol pasinte, daŭras… == Unuarangeco de Petro en la evangelioj == === La nomumo de apostolo Simono al Petro === En la [[Nova Testamento]] [[Jesuo]] nomas Simonon per la epiteto “Petro” kaj en aliaj skriberoj kromnomo indikas apartan karakterizon aŭ apartan “status” (Abram en [[Abrahamo|Abraham]], Jakobo en [[Israelo]], kaj Saul en [[Sankta Paŭlo|Paŭlo de Tarso]]. <br /> En la [[greka lingvo|greka]] teksto de Mt 16,18 al "Simono" estas donita "πητρος" (pitros) kaj la "petro =ŝtono" pri kiu estas aludate en la dua duono de la versego estas ĝuste "πητρα" (pitra). La ĝenro estas malsama sed temas pri pura gramatika artifiko devenanta el la [[aramea lingvo]], eble parolata de Jesuo, kaj transdonita al la greka en la provo konservi la vortan ludon. <br /> La propra nomo de homo devus esti maskla (-ος), dum πητρα, la vorto uzita por "ŝtono", estas malmaskla (-α). En la aramea lingvo ŝtono estas "כיפא" (transliterata en la [[latina lingvo]] per "Kefa", "Kepha", "Cephas", kaj en la greka per Κηφας: vidu en la [[Evangelio laŭ Johano]] 1,42). En la aramea, oni uzintus la saman vorton por esprimi ambaŭ konceptojn, kiel aperas en la [[Peŝitta]]. El tio emerĝas ke Jesuo deklaris la unuarangecon de Petro inter la aliaj apostoloj. === La Transdono de la ŝlosiloj === En Mateo 16,19 Jesuo diras al Petro: ''Al vi mi donos la ŝlosilojn de la regno de la ĉielo''. <br /> Apartmaniere por la hebrea popolo la ŝlosiloj estis simbolo de aŭtoritato. Fakte, en la [[Apokalipso de Johano]] 1,18, Jesuo diras ke mem posedas la ''ŝlosilojn de la morto kaj de la infero'', kio signifas povon sur la morto kaj sur la infero; ankaŭ en [[Jesaja]] 22,21-22 aperas ŝlosiloj kiel simbolo de aŭtoritato. Laŭ iuj antropologoj tiu simbolo ĉeestas ĉe diversaj kulturoj. === "Paŝtu miajn ŝafidojn" === Alia fonto de unuarangeco de Petro troviĝas en la [[Evangelio laŭ Johano]] 21,15-17, kie Kristo diras al Petro trifojojn "paŝku miajn ŝafidojn, paŝku miajn ŝafojn". La biblia fono de tiuj frazoj kuŝas en sennombraj similaĵoj de la [[Malnova Testamento]] en kiuj Dio bildiĝas paŝtisto de sia ŝafaro, nome de la [[Judoj|izraela popolo]]- En la [[Nova Testamento]] estas Jesuo mem kiu sin difinas “bona paŝtisto” (Jo 10,11,14); la ŝafaro ĉikaze estas reprezentata de la kredantoj en Jesuo. Pro tiu motivo la katolikoj kredas ke al Petro estis konfidta la gvidon de la tuta krista ŝafaro, nome de la tuta eklezio. === Unua apostolo === Petro estas citita unua en ĉiuj listoj de la apostoloj (|Mt 10,2-4. Mk 3,16-19. Lk 6,13-16). Petro estas indikata ĉiam unua ankaŭ kiam estas indikataj grupoj de iuj apostoloj: ĉio sennombrajn fojojn krom unufojojn en Jo 1,44. <br /> Ofte Petro respondas kaj parolas loke di ĉiuj apostoloj. En Mateo 10,2 Pettro estas la "unua apostolo" kaj, estante li nek la pli maljuna nek la unua elektita de Jesuo, probablas ke tiu "unua" aludas al aŭtoritato. == Sinsekvaj tradicioj == === 1-a jarcento === En la epistolo kiun Paŭlo, en [[58]], adresas al la romanoj, li persone mencias 29 eminentojn de tiu kristana komunumo, tamen ne nur ne salutas sed ĉ ne mencias Petron: forlaso grava se Petro efektive estus episkopo de Romo. Surbaze de de tiu silento, la ptotestanta rekonstruo subtenas ke Petro neniam forlasis sian originan landon kaj neniam iris al Romo. Tamen la morto de Petro okazis en Romo dum la sinsekva persekuto de [[Nerono]] en [[64]]: li povus esti vizitinta la roman eklezion kaj ĝin gvidinta ĝis la morto post (ekde la jaro 58, jaro de la epistolo de Paŭlo). La elfosa kampanjo de la 1939-40 allumigis malgrandan nekropolon sub la nuna baziliko de Sankta Petro, inkluzive de la [[Tombo de Sankta Petro]] de la 2-a jarcento. Tio igas versimila la katolikan tradicion laŭ kiu Petro mortis en Romo. === 2-a jarcento === Inter la aŭtoroj de la dua jarcento ne troviĝas referencoj al Petro, sed pri ili, kun escepto de [[Ignaco de Antioĥio]], [[Polikarpo]] kaj [[Klemento de Aleksandrio]] oni posedas nur apologetikajn verkojn adresitajn al hebreoj kaj paganoj, en kiuj eble ne ekzistis motivon por citi la episkopecon de Pettro.<br /> La nomo de Petro ne aperas en iuj tre unuaj listoj de la episkopoj de Romo: [[Ireneo]], episkopo de [[Liono]] ekde 178 ĝis 200 kaj unua kristana teologo utiliganta la principon de la [[apostola posteuleco]], citas kun precizeco la sinsekvon de la episkopa "tradicio" ĝis reiri rekte al la apostolo Johano kaj listigas ĉiujn episkopojn de Romo ĝis la dekdua, [[Eleuterio]], sed, kiel unua episkopo citas Linon, kaj ne Petron. <br /> Sed la sama Ireneo en du pasaĵoj parolas Petro kiu suferis la martiriĝon en Romo.<br /> La "''[[Apostola konstitucio]]''" de la jaro 270 asertas ke papo Lino ontenis sian elekton rekte de Paŭlo, kaj ne de Petro. <ref>[http://www.ccel.org/ccel/schaff/anf07.ix.viii.iv.html 7.4]</ref> === 3-a jarcento === En la duono de la [[3-a jarcento]] [[Cipriano]], episkopo de Kartago, referencas al la sidejo de Romo, nome al la diocezo de Romo, kiel al la ''katedro de Sankta Petro'', dirante ke papo [[Kornelio]] posteulis al la ''posteno kiu estis de papo [[Fabiano]] kiu estas la posteno de Petro'' (Ep 55:8). <br /> Aliloke Cipriano asertas la samon rilate papon [[Stefano la 1-a (papo)|Stefanon la 1-an]]; ankaŭ Firmiliamo proponas la spuron al la sama konsidero, Oni, nome, povas aserti ke ĉirkaŭ la [[250]] la espikopado de Petro en Romo estis konfesata ne nur en Romo sed ankaŭ en la eklezio de Afriko kaj de la minora Azio.<br /> En la unua kvarono de la sama jarcento (220 ĉirkaŭ) fakte [[Tertuliano]] (De Pud. 21) mencias deklaron de papo [[Kalisto la 1-a]] en kiu estas asertate ke la povo pardoni la pekojn estis descendigita en lin el Petro apartmaniere. Eĉ [[Tertuliano]] ne malaprobas tiun aserton, kaj li konis la roman eklezion ĉar li rezidis en la urbo.<br /> Samperio de, [[Hipolito]] (eble aŭtoro de la unua parto de la ''Catalogus Liberianus'' atribuata al Klemento de Romo) enirigas Petron en la liston de la episkopoj de Romo.<br /> En ''Adversus Marcionem'', verkita en la sama periodo, estas dirate ke Petro estis transdoninta al [[Lino (papo)|papo Lino]] ''katedron en kiu li mem sidiĝis'' (P.L., II 1077). En la sekva tradicio, Petro estas konsiderata la unua episkopo de Antioĥio kaj sekve episkopo de Romo. La atestaĵoj pri tia konvinko plinombriĝas ĉiam pli. == Unuarangeco de Petro en la kristanaj eklezioj == Petro estas la unua episkopo de [[Antioĥio]] sekve de Romo. La motivoj el kiuj la Katolika Eklezio deduktas la unuarangecon de Petro oni sume jam vivis ĉisupre. La unua asertanto pri la morto de Petro en Romo estis [[Klemento la 1-a|Klemento de Romo]], episkopo de Romo ekde 88 ĝis 97, sen tamen indiki la lokon, kiu devis certe esti konata de la legantoj; [[Ignaco de Antioĥio]] ligas apartmaniere Petron kaj Paŭlon al la Eklezio de Romo, implikante ke Petro estis en Romo. Se eble Petro ne kreis la unua ìn kristanan komunumon en Romo, en tiun urbo li alvenis en la lastaj vivjaroj. === Protestanta interpreto === La protestantaj eklezioj naskiĝis kontraste kun la unuarangeco de la papo kaj kontraŭ la supozita korupto de la eklezio de Romo, do ili ne agnoskas la unuarangecon de la episkopo de Romo.<br /> Aliaj opinias ke Petro neniam alvenis al Romo kaj do ne povis funkciis kiel episkopo de tiu urbo.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.gesucristoeilsignore.org/notizie_dal_mondo/La%20Scoperta%20della%20Tomba%20di%20Pietro.htm |titolo=La Scoperta della Tomba di Pietro |alirdato=2015-07-15 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20160304102910/http://www.gesucristoeilsignore.org/notizie_dal_mondo/La%20Scoperta%20della%20Tomba%20di%20Pietro.htm |arkivdato=2016-03-04 }}</ref>. Tiu konkludo tamen kontrastas kun la [[Letero de Klemento el Romo al la Korintanoj|unua letero de Klemento de Romo]] <ref>[http://www.ueci.it/eldonoj/verkoj/letero.htm] Letero de Klemento al la korintanoj, eperantigita,</ref> kaj kun la atestaĵo de [[Sankta Ireneo|Ireneo de Liono]] ("''la plejgranda kaj konata antikva eklezio, konata de ĉiuj, fondita kaj organizita en Romo de la plej gloraj apostoloj, Petro kaj Paŭlo''"), de [[Klemento de Aleksandrio]] ("''post kiam Petro estis anoncinta la Vorton de Dio en Romo...''"), kaj de [[Tertuliano]] ("''Se vi loĝas en Italio, vi havas Romon... kie Petro rivalis kun la pasiono de la Sinjoro''"). Krome, en Romo nune troviĝas la [[tombo de Sankta Petro]] en la [[Vatikanaj Grotoj]], kaj neniu eklezio, escepte de tiu Roma, iam ajn fieris pri la ĉeesto de la relikvoj de Petro. === Ortodoksa interpreto === La [[ortodoksa kristana eklezio]], agnoskas la petran unuarangecon sed nur parte. Laŭ ortodoksuloj Jesuo Kristo efektive investis Petron per supera aŭtoritato, sed ĉiuj apostoloj havas ĉiukaze gvidŝarĝon en la eklezio. En tiu organisno Petro estus iu [[Primus inter pares|Unua inter egaluloj]], kiu kolegie regas, aŭ simple prezidas kaj reprezentas en si mem, la tutan kolegion de la Apostoloj (kiel efektivive li sintenas kiam estis invitita informi pri sia agado (Agoj 10,34) kaj sekve, ĉiam laŭ la [[Agoj de la Apostoloj]], en la [[Apostola koncilio]]. Tamen en tiu koncilio estis ĝenerala konsento kun la Petro kiu jam ricevis centestron Kornelion.<br /> Laŭ ortodoksuloj, sur tiu modelo, de kolegio de Apostoloj, prezidita de reprezentanto pli aŭtora ol la aliaj, estis konstruita de la Eklezio de la unuj naŭ jarcentoj, kun ĝiaj patriarkoj en [[Koncilio|ekumenaj koncilioj]], sed sekve la papoj de Romo provis surpreni rolon plimarkite monokratikan kaj tial tiu eklezio estis ekskluzivita de la ortodoksa Eklezio, transdonante la unuarangecon (intencitan tamen ĉiam laus la principo de [[Primun inter pares]]) al la Patriarko de Konstantinopolo.<br /> Dum, do, laŭ la katolikoj la ĉefo de la eklezio estas la Pontifiko, episkopo de Romo, laŭ la ortodoksuloj la ĉefo de la eklezio estas la [[Sinodo de la Ĉefoj]] de unuopa de la 14 [[Aŭtokefalaj eklezioj]], prezidita de la Patriarko de Konstantinopolo. [[Dosiero:Petersinai.jpg|eta|[[Ikono (arto)|Ikono]] reprezentanta Sanktan Petron, de la [[6-a jarcento]], ([[Monaĥejo de Sankta Katerina de Egiptio]]).]] Sed ĝuste la patriarko de Konstantinopolo havas nenian apostolan originon (estas la komenca respondo de katolikaj teologoj). == Referencoj == {{Referencoj}} <Alan Culpepper/''Anatomy of the Fourth Gospel'', p.134> == Literaturo == * {{en}} ''Catholic Dictionary'' (9th edition), William E. Addis & Thomas Arnold (revised by T.B. Scannell), Virtue & Company Ltd., Londono 1925, kiu prezentas citaĵojn el klasikaj verkoj pri la uzo de πητρος kun la signifo de "ŝtono". * {{en}} Veselin Kesich, ''Peter's Primacy in the New Testament and the Early Tradition'' in T''he Primacy of Peter'', St. Vladimir's Seminary Press, 1992. == Vidu ankaŭ == * [[Papa unuarangeco]] * [[Plenitudo potestatis]] * [[Apostola posteuleco]] * [[Sankta Petro]] == Eksteraj ligiloj == * {{en}} [http://catholicity.elcore.net./SimonIsTheRock.html Kiu estas la ŝtono de Mateo 16,18?] * {{en}} [http://www.bringyou.to./apologetics/a64.htm Confutazione del libro: James G. McCarthy, ''The Gospel According to Rome''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060427060455/http://www.bringyou.to/apologetics/a64.htm |date=2006-04-27 }} * {{en}} [http://ic.net/~erasmus/RAZ112.HTM Novtestamentaj pruvoj pri la unuarangeco de Petro kaj de la papo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060426155027/http://ic.net/~erasmus/RAZ112.HTM |date=2006-04-26 }} * [http://camcris.altervista.org/papapietro.html da "Tu sei Pietro"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070203222734/http://camcris.altervista.org/papapietro.html |date=2007-02-03 }}, artikolo de Michele Mascitti (Il Cristiano, maggio 2001) * [http://digilander.iol.it/ortodossia/Pietroroccia.htm La Roko de la Apostolo Pettro]{{404|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} (ortodoksa retejo) * [https://medicinaescienza.wordpress.com/2022/02/21/chiesa-cattolica-romana-parte-il-papato/ The papacy…] [[Kategorio:Kristanaj terminoj]] [[Kategorio:Antikva kristanismo]] [[Kategorio:Kristana teologio]] [[Kategorio:Petro Apostolo]] mqanxvgu3vl5phpk41iubnoa6q50aar 0 530840 9494649 9179249 2026-10-17T07:00:12Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9494649 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:LocationKenya.png|dekstra|eta|200x200px|Kie Kenjo situas en Afriko]] La '''[[samseksemo]] en [[Kenjo]]''' estas konsiderata krimo. Kvankam malmultaj homoj estas procesataj surbaze de la punkodo, tamen la GLAToj ('''g'''ejoj, '''l'''esboj, [[Ambaŭseksemo|'''a'''mbaŭseksemuloj]] kaj [[transsekseco|'''t'''ransseksuloj]]) suferas senĉesan ĝenadon fare de la polico. Laŭ raporto preparita de ''[[Pew Research Center|Pew Global Attitudes Project]]'' en 2007, 96% el la enketitoj en Kenjo deklaras, ke la samseksemo devus esti "malakceptita" de la socio. Tio estas unu el la plej altaj niveloj de malakcepto en la 47 landoj, en kiuj la enketo okazigiĝis<ref>''Pew Global Attitudes Project'', raporto de 4 oktobro 2007: ''[http://www.pewglobal.org/files/pdf/258.pdf Sharp Differences Over Homosexuality] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20170919222756/http://www.pewglobal.org/files/pdf/258.pdf |date=2017-09-19 }}'', <abbr class="abbr" title="page(s)">p.</abbr>&nbsp;35.</ref>. == Konstitucio == La nova konstitucio de <time class="nowrap date-lien" datetime="2010-08-04">[[4-a de aŭgusto|4]] [[Aŭgusto de 2010|aŭgusto]] 2010</time><time class="nowrap date-lien" datetime="2010-08-04"></time> en sia ĉapitro 4 "Deklaro de rajtoj" ne mencias la samseksemon,<ref>[http://www.lawschool.cornell.edu/research/ILJ/upload/Finerty-final-version.pdf] "Being Gay in Kenya: The Implications of Kenya’s New Constitution for its Anti-Sodomy Laws", Courtney E. Finerty {{en}}</ref> sed surbaze de sia artikolo 24 ĝi permesas al la malalta ĉambro de la parlamento voĉdoni pri iu ajn leĝo, kiu limigos la bazajn rajtojn kaj liberecojn "bonsence kaj motivite". La artikolo 45.2 simple deklaras, ke "Ĉiu plenkreskulo rajtas edz(in)iĝi kun homo de la alia sekso, surbaze de la libera konsento de ambaŭ partioj". == Punkodo == [[Dosiero:Rules_kenya.jpg|eta|279x279px|Regulo de familia hoteleto en Malindi]] La sekcioj de 162 ĝis 165 de la kenja punkodo kriminaligas la samseksajn agojn same kiel la provon realigi samseksajn rilatojn inter viroj, kiujn ĝi nomas "seksaj rilatoj kontraŭ la ordo de la naturo". La puno, kiun la rompo de tiuj leĝoj altiras estas malliberigo dum inter kvin kaj dekkvar jaroj okaze de interkonsento de la partioj kaj dudek kvin jaroj okaze de nekonsento de unu el la partioj. La [[Aĝo de konsento por seksumado|seksa majoritato]] estas de dekses jaroj. La rilatoj lesbaj ne estas leĝe malpermesitaj<ref>[http://www.mask.org.za/index.php?page=kenya "Kenya"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100129173911/http://www.mask.org.za/index.php?page=kenya |date=2010-01-29 }} Behind the Mask, a website on gay and lesbian affairs in Africa.</ref>. == Leĝo == En aügusto de 2006, leĝprojeko nomita ''Njoki Ndungu bill'', laŭ la nomo de la parlamentano, kiu ĝin proponis, estis aldonita al la punkodo. Ĝia celo estis kunigi ĉiujn {{JN|seksa krimo}} en unusolan leĝon. Tamen, la nova leĝo ne modifis la malnovajn sekciojn de la punkodo. La punoj ankoraŭ restas malliberigo dum dekkvar jaroj, kaj kvin jaroj pro nura provo. == Samseksaj edzeco kaj edzineco == En oktobro de 2009 certa kenja samseksa paro, Charles Ngengi kaj Daniel Chege, edziĝis en [[Londono]]. Ĉi tiu edziĝo vekis multe da atento en Kenjo, kaj la plejparto de la Kenjanoj ĝin kondamnis forte. La parencojn de Daniel Chege persekutis aliaj vilaĝanoj en Gathiru<ref>''Daily Nation'', 22 oktobro 2009: [http://www.nation.co.ke/News/-/1056/675940/-/uo2gna/-/index.html A family scarred by homophobia] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120111160930/http://www.nation.co.ke/News/-/1056/675940/-/uo2gna/-/index.html |date=2012-01-11 }}</ref>. Kvankam la [[Samseksaj edzeco kaj edzineco|samseksa edz(in)iĝo]] estas leĝe malpermesita en Kenjo, en februaro de 2010 du Kenjanoj provis organizi edziĝceremonion en hotelo en Mtwapa (ĉe la marbordo, norde de [[Mombasa]]). Tiu edziĝo malsukcesis, ĉar la Tutlanda Konsilio de Eklezioj de Kenjo (NCCK) kaj la Konsilio de [[Imamo]]<nowiki/>j kaj Predikistoj de Kenjo (CIPK) organizis kampanjon nomitan ''Gays Out'' ("Gejoj for!") por malebligi tiun edziĝon. Grupo da junuloj atakis la duopon, sed la polico savis ilin. Sheikh Hussein Ali, la kunordiganto de la CIPK por la regiono de [[Kikambala]] deklaris, ke ili "estas pretaj elverŝi sian sangon por protekti la dignon de la urbo Mtwapa"<ref>''Daily Nation'', 12 februaro 2010: [http://www.nation.co.ke/News/-/1056/860810/-/view/DEFAULT/-/13l3knyz/-/index.html Police save men from anti-gay crowd] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120919025929/http://www.nation.co.ke/News/-/1056/860810/-/view/DEFAULT/-/13l3knyz/-/index.html |date=2012-09-19 }}</ref>. == Notoj == <div class="references-small decimal" id="cxmwMQ" style=""> <references></references> </div> == Vidu ankaŭ == {{Portalo GLAT}} * [[Samseksemo en Afriko]] == Eksteraj ligiloj == * [http://www.amnestyinternational.be/doc/article14541.html Kenya. ][http://www.amnestyinternational.be/doc/article14541.html Le gouvernement doit respecter et protéger le droit de tous] {{fr}}, [[Amnestio Internacia|Amnesty International]] * [https://web.archive.org/web/20040904131639/http://www.gaykenya.com/ G-Kenya Trust (en la pasinteco Gay Kenya)] * [http://www.kenyalaw.org/Downloads/GreyBook/8.%20The%20Penal%20Code.pdf Kenja punkodo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140606193855/http://www.kenyalaw.org/Downloads/GreyBook/8.%20The%20Penal%20Code.pdf |date=2014-06-06 }} {{en}} [[Kategorio:Politiko de Kenjo]] [[Kategorio:Samseksemo]] 0bn6c98b18kle8sf0lupybr2gpcaryu 0 532485 9494590 8425747 2026-10-16T20:43:25Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9494590 wikitext text/x-wiki '''Renault Twingo''' estas modelo de aŭtomobilo de la firmao [[Renault]]. == Unua generacio == {{Informkesto aŭto | nomo = Renault Twingo I | dosiero = Renault Twingo.jpg | produktanto = [[Renault]] | gepatra kompanio = | aliaj nomoj = | produktkvanto = {{unuo|2478648}} ([[1993]]-[[2007]]) | antaŭa modelo = [[Renault 4]] | sekvanta modelo= Renault Twingo II | karoserio = 3 pordoj, 4 sidlokoj | motoro = Benzinmotoro | transmisio = antaŭa | longeco = {{unuo|3433|mm}} | larĝeco = {{unuo|1630|mm}} | alteco = {{unuo|1423|mm}} | pezo = 820 kg / 885 kg | benzin-kapacito = | aliaj modeloj = | dezajnisto = }} * Renault Twingo I <small>(de 1993 ĝis 2007)</small> {{-|maldekstre}} <gallery> Renault twingo 3.jpg|Stirpanelo Twingo 1 Phase 2 Liegefläche.JPG|Interno Twingo 1 Phase 2 Rückbank vorgeklappt.JPG|Malantaŭo </gallery> {{-}} == Dua generacio == {{Informkesto aŭto | nomo = Renault Twingo II | dosiero = Renault Twingo (II, Facelift) – Frontansicht, 3. März 2012, Ratingen.jpg | produktanto = [[Renault]] | gepatra kompanio = | aliaj nomoj = | produktkvanto = {{unuo|900000}} ([[2007]]-[[2014]]) | antaŭa modelo = Renault Twingo I | sekvanta modelo= Renault Twingo III | karoserio = 3 pordoj, 4 sidlokoj | motoro = Benzinmotoro | transmisio = antaŭa | longeco = {{unuo|3690|mm}} | larĝeco = {{unuo|1650|mm}} | alteco = {{unuo|1470|mm}} | pezo = 925 kg / {{unuo|1049|kg}} | benzin-kapacito = | aliaj modeloj = | dezajnisto = }} * Renault Twingo II <small>(de 2007 ĝis 2014)</small> {{-|maldekstre}} <gallery> Renault Twingo II Phase I Perlmuttschwarz.JPG|Fazo 1, antaŭo Renault Twingo rear 20080131.jpg|Fazo 1, malantaŭo Renault Twingo (Facelift) – Heckansicht, 3. März 2012, Ratingen.jpg|Fazo 2, malantaŭo </gallery> {{-}} == Tria generacio == {{Informkesto aŭto | nomo = Renault Twingo III | dosiero = Renault Twingo 2017 in Haifa.jpg | produktanto = [[Renault]] | gepatra kompanio = | aliaj nomoj = | produktkvanto = 5000 ([[2014]]-[[2021]]) | antaŭa modelo = Renault Twingo II | sekvanta modelo= | karoserio = 5 pordoj, 4 sidlokoj | motoro = Benzinmotoro | transmisio = malantaŭa | longeco = {{unuo|3590|mm}} | larĝeco = {{unuo|1640|mm}} | alteco = {{unuo|1550|mm}} | pezo = 864 kg | benzin-kapacito = | aliaj modeloj = Smart Forfour II | dezajnisto = }} * Renault Twingo III <small>(ekde 2014)</small> {{-|maldekstre}} <gallery> Renault Twingo 2014 (5).jpg|Interno Renault Twingo 2014 (6).jpg|Malantaŭaj sidlokoj Renault Twingo 2014 - engine in the back.jpg|Malantaŭa motoro </gallery> {{-}} == Vidu ankaŭ == * [[Renault]] * [[Smart]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj |commonscat=Renault Twingo |commonscat_title=Renault Twingo }} * {{fr}} [http://www.renault.fr/gamme-renault/vehicules-particuliers/twingo/twingo/ Renault Twingo] {{404|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * {{fr}} [http://www.renault.fr/twingo-serie-limitee-cosmic/?ORIGIN=F6liens-commerciaŭ&CAMPAIGN=modeles_twingo-cosmic_go_fil_ord_def-exact&utm_campaign=modeles_twingo-cosmic_go_fil_ord_def-exact&utm_medium=cpc&utm_source=google&utm_content=modeles_twingo-cosmic_cosmic_def-exact&utm_term=twingo%20cosmic&gclid=CLupyq2028cCFYgIwwodPKMERw Renault Twingo Cosmic] {{404|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.renault-retail-group.fr/components/com_rrg_vn/assets/videos/tw3.mp4 Video Renault Twingo 3]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[Kategorio:Renault|Twingo]] [[Kategorio:Francaj aŭtomobiloj]] bkdmyrvyq6ejq62ehjuhnsi3ecney9c 0 536638 9494499 9227919 2026-10-16T15:28:24Z ~2026-55729-28 265055 9494499 wikitext text/x-wiki {{Informkesto renkontiĝoj | mallonge = ILERA-konkurso | plennome = ILERA radioamatora konkurso | regiono = [[Mondo]] | periodo = 2022-11-19+20 | organizanto = [[ILERA]] (Internacia Ligo de Esperantistaj Radioamatoroj) | fondiĝodato = [[1977]] | celgrupo = Radioamatoroj | urlinfo = {{URL|https://www.qsl.net/ly2fn/esperanto/ilera.html|qsl.net/ly2fn/esperanto/ilera.html}} | urlfoto = }} La '''Esperanto-konkurso''' por [[radioamatoro]]j estas ĉiujare organizita de [[ILERA]] (Internacia Ligo de Esperantistaj Radioamatoroj). Ĝi okazas ĉiun trian kompletan semajnfinon de novembro. La unua Esperanto-konkurso okazis en 1977. Ĝi estis organizita de [[Hans Welling]]/DJ4PG. Dum la lastaj jaroj Wolf/DL1CC okupiĝis pri ĝi sed nur post la [[UK 2016|UK en Nitro.]] Karleto Mays, WB4TNC, nun respondecas pri la konkurso. == Celoj == La konkurso volas * pliigi la aktivecojn je la [[radioamatoraj bendoj]] * plie uzi Esperanton, praktiki ĝin dum oftaj [[Kontakto (amatora radio)|kontaktoj (QSO)]]. Per tio ankaŭ plibonigi la kvaliton de la uzata lingvo. * montri la bonan funkciadon de Esperanto al aliaj radioamatoroj. * Aperigi la la vorton "Esperanto" en la ''[[DX-Cluster|DX-clusteroj]]''. La konkurso donas multe pli bonan ŝancon ol normalaj tagoj, atingi Esperanto-staciojn. Se oni partoprenas dum kelkaj horoj, oni povas dum unu semajnfino atingi la necesajn kontaktojn por la unua grado de la [[Esperanto-diplomo]]. Dum la dua duono de la konkurso intensa babilado estas rekomendata. Ni profitu la okazon! Por atingi multajn Esperanto-staciojn, estas rekomendinde enŝalti la servilo *ILERA_EO* en [[Eĥolink|Echolink]], por tie ricevi informojn, en kiuj frekvencoj en mallongaj ondoj aktuale aktivas samideanoj. En la artikolo [[Eĥolink]] atentu speciale la alineon Alarm-listo. Se vi enmetis ĉiujn al vi konatajn Eo-voksignojn en vian Alarm-liston, la programo montras tuj je la ekrano, se iu de ili aperas. Ankaŭ en la "DX-cluster" eble troveblos informoj pri aktivaj Esperanto-stacioj. == La reguloj == * dato: Ĝi okazas ĉiujare dum la tria sabato de novembro plus sekvanta dimanĉo. ĉi jare: 2024-Novembro: 16+17 * tempo: sabato 00:00 UT ĝis dimanĉo 23:59 UT * permesitaj frekvencoj: ĉiuj radioamatoraj frekvencoj plus ECHOLINK Estas permesataj nur rektaj konektoj en la frekvencoj, do ne la uzo de [[ripetilo]]j. Pri ECHOLINK estas neniuj limigoj. * lingvo: La uzo de Esperanto estas preferata, sed ankaŭ la naciaj lingvoj estas permesitaj. * dum ĉiu kontakto interŝanĝu raportojn kun [[RST-kodo|RS(T)]] kaj sinsekva numero * La kontaktoj estu listigitaj en taglibro kun indiko de dato, tempo en [[UT]], [[voksigno]], frekvenco aŭ bendo aŭ EL, raporto donita, raporto ricevita. La raportoj estu donitaj en la formo RS(T)+ sinsekva numero. Ekzemplo de taglibro: 2000-11-21 09:12 F9ED 14.266 59001 59007 09:14 PT2CA 14.266 449002 599001 09:17 F9ED EL 59003 59008 * poentoj: Validas unu poenton ĉiu kontakto, por ĉiu voksigno, ripeteblaj en ĉiuj bendoj. == Nova zorganto serĉata == Ĉar la multjara zorganto Hans Welling pli kaj pli aĝas kaj lia energio malpliiĝas, li serĉas pli junan membron por okupiĝi pri la konkurso. Li mem ne plu havas tre bonan antenon por la mallongaj ondoj kaj lia aktiveco estas tial pleje je echolink. Mallongaj ondoj estas/estus multe prefereblaj. Karleto Mays, WB4TNC prizorgos la ILERA konkurso. charles.o.mays@gmail.com. Dankon al Hans Welling, DJ4PG (SK) pro ila zorgado dum multaj jaroj. Pliajn informoj troeblvas en la grupoj: * [http://groups.yahoo.com/group/esperanto_amatoroj/ Yahoo-grupo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20121108061510/http://groups.yahoo.com/group/esperanto_amatoroj/ |date=2012-11-08 }} en la grupo uzu la serĉvorton "konkurso" * [https://groups.google.com/forum/#!forum/esperanto-radio-amatoro google-grupo esperanto-radioamatoro] == Venontaj konkursoj == Kalendaro por la venontaj konkursoj: {| class="wikitable" |+ !tagoj !monato !jaro |- |21-22 |novembro |2020<ref>{{citaĵo el la reto|url= https://eventaservo.org/e/Radioamatora-konkurso-de-ILERA-2020|titolo= ILERA konkurso 2020|titolo-aldono= |alirdato= 2020-05-04|persona nomo= |familia nomo= |aŭtoroligilo= https://radioamatoro.blogspot.com/|kunaŭtoroj= |redaktinto= |dato= |formato= |verko= |eldoninto= www.eventaservo.org|paĝoj= |lingvo= eo|arkivurl= |arkivdato= |citaĵo= }}</ref> |- |20-21 |novembro |2021 |- |19-20 |novembro |2022<ref>{{citaĵo el la reto|url= https://eventaservo.org/e/ILERA-Radioamatora-Konkurso-2022|titolo= ILERA konkurso 2022|titolo-aldono= |alirdato= 2022-10-10|persona nomo= |familia nomo= |aŭtoroligilo= |kunaŭtoroj= |redaktinto= |dato= |formato= |verko= |eldoninto= www.eventaservo.org|paĝoj= |lingvo= eo|arkivurl= |arkivdato= |citaĵo= }}</ref> |- |18-19 |novembro |2023 |- |16-17 |novembro |2024 |- |15-16 |novembro |2025 |- |21-22 |novembro |2026 |- |20-21 |novembro |2027 |} == Rekomendoj == Frekvencoj: por havi pli altan ŝancon trovi samideanojn, estas rekomendite uzi la t.n. ILERA-frekvencojn kaj najbarajn. Rekomendata por SSB: * 3766 MHz * 7066 MHz (Eŭropo kaj kie permesatiĝas.), * 7,266 MHz (Usono kaj kie permesatiĝas), * 14,266 MHz, * 21,366 MHz, * 28,366 MHz. Rekomendata por morsakodo: * 3,533 MHz, * 7,033 MHz, * 14,033 MHz, * 21,033 MHz * 28,033 MHz Oni povas trovi ĝisdatajn informojn dum la konkurso ĉe: https://groups.google.com/g/Esperanto-radio-amatoro * Voku en Esperanto: "<code>iu ajn, iu ajn, iu ajn, jen vokas [via voksigno]</code>" ktp. Speciale dum intermikso aŭ malfortaj signaloj tia alvoko povas esti bone identigita. * Per morsa kodo uzu: "CQ ILERA, CQ ILERA, CQ ILERA de [via voksigno]" K, ktp. == Sendu vian raporton == Taglibron kun viaj rezultoj sendu ene de unu monato al Murray, K4MHM, mmmm0320@gmail.com. Murray helpas la prizorgantulon Karlo (WB4TNC). Aldonaj informoj pri lingvo de la kontakto, adiciado de landoj, stacioj k.a. estas bonvenaj. Elŝutebla taglibron por la konkurso estas havebla [https://docs.google.com/spreadsheets/d/1AEOqagBXeTUsgiA0jo9AZcHW2goT1G3NefHsQmNrGpA/template/preview ĉi tie].<ref>Aldonis elŝuteblan taglibron</ref> == Eksteraj ligiloj == Pri la konkurso en 2024, vizitu: https://eventaservo.org/e/69e7ff == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Radioamatora diplomo]] * [[Radioamatora konkurso]] [[Kategorio:Esperanto-radio]] [[Kategorio:Amatora radio]] [[Kategorio:Konkursoj]] [[Kategorio:Aperis en 1977]] [[Kategorio:Konkursoj fonditaj en la 20-a jarcento]] [[Kategorio:Esperanto en 1977]] kvfd3n9311pn4rxkuy1nh7enh4cqq6o 0 538533 9494465 8635537 2026-10-16T13:36:58Z DidCORN 34571 Propono alinomi 9494465 wikitext text/x-wiki {{Alinomi|Varmega galvanizado|kial= Konforme al la artikolo kaj ne nur pri ŝtalo kaj ankaŭ aliaj metaloj}} [[Dosiero:Feuerverzinkte Oberfläche.jpg|eta|250ra|Kristala surfaco de galvanizita ŝosebarilo.]] [[Dosiero:Lamppost-singapore.jpg|eta|upright|Stratlampo en Singapuro montranta la karakteran brilbildon.]] '''Varmega galvanizado''' estas formo de [[galvanizado]]. Ĝi estas la procezo de kovrado de [[fero]] kaj [[ŝtalo]] per tavolo de [[zinko]] per enmetado de [[metalo]] en ujon de fandita zinko je temperaturo de ĉirkaŭ {{GdF|840}} ({{GdC|449}}). Eksponita al la atmosfero, la pura zinko (Zn) reagas kun oksigeno ([[Oksigeno|O₂]]) por formi zinkan oksidon ([[ZnO]]), kiu plue reagas kun [[karbona dioksido]] ([[CO2|CO₂]]) por formi zinkan karbonaton ([[Smithsonito|ZnCO₃]]), kutime malhelgriza, forta materialo kiu haltigas pluan [[korodo]]n en multaj cirkonstancoj, protektante ŝtalon sub la elementoj. '''Galvanizita ŝtalo''' estas amplekse uzata en aplikaĵoj kie [[korodo]]rezistado necesas sen la kosto de [[rustorezista ŝtalo]], kaj povas esti identigita pere de [[Kristaliĝo|kristaliĝa]] bildo sur la surfaco (ofte nomata "spangle", ''brilaĵetaro'').<ref name='galvinfo'>{{cite web | url = http://galvinfo.com/ginotes/GalvInfoNote_2_6.pdf | title = GalvInfoNote / The Spangle on Hot-Dip Galvanized Steel Sheet | accessdate = 27a de Februaro 2014 | author = GalvInfo | date = Aŭgusto 2011 | format = PDF | publisher = GalvInfo | titolo = Arkivita kopio | alirdato = 2015-11-02 | arkivurl = https://web.archive.org/web/20140302192219/http://galvinfo.com/ginotes/GalvInfoNote_2_6.pdf | arkivdato = 2014-03-02 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20140302192219/http://galvinfo.com/ginotes/GalvInfoNote_2_6.pdf | archivedate = 2014-03-02 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://galvinfo.com/ginotes/GalvInfoNote_2_6.pdf |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2015-11-02 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20140302192219/http://galvinfo.com/ginotes/GalvInfoNote_2_6.pdf |arkivdato=2014-03-02 }}</ref> == Notoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} [[Kategorio:Ŝtalo]] [[Kategorio:Metalurgio]] a3g6tgju791f424icomsguw44bmyggo 0 538535 9494475 9378064 2026-10-16T13:57:38Z DidCORN 34571 Referencoj 9494475 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}}[[Dosiero:Lamppost-singapore.jpg|eta|altdekstre|Stratlampo en [[Singapuro]] montranta la karakteran brilbildon.]] '''Galvanizado''', '''galvanado''', aŭ '''galvana traktado''' estas la procezo <ref> Galvanitado en [[NPIV]] [https://vortaro.net/#galvanizado_kd]</ref> apliki maldikan protektan tavolon plej ofte el [[zinko]] ([[zinkado]] <ref>Zinkado en [[NPIV]] [https://vortaro.net/#zinkado_kd]</ref>) aŭ alia materialo al [[ŝtalo]] aŭ [[fero]], por eviti [[rusto]]n, helpe de [[elektrolizo|elektroliza]] [[kontinua kurento]]. Alia ofta metodo estas [[varmega galvanizado]], en kiu partoj de metalo estas merĝita en banujo de fandita zinko. Galvanizado protektas laŭ du vojoj, kiuj estas la jenaj: * Ĝi formas kovrotavolon de korod-rezista zinko kiu evitas ke korodaj substancoj atingu la plej delikatan parton de metalo. * La zinko utilas kiel galvaniza [[anodo]] tiele ke eĉ se la kovrotavolo estas [[abrazio|skrapita]], la eksponita ŝtalo estos ankoraŭ protektita fare de la restanta zinko. Laŭ [[Francisko Azorín]] '''galvanizi''' estas ''Surkovri objekton per maldika tavolo de metalo helpe de elektroliza kontinua kurento.''<ref>[[Francisko Azorín]], arkitekto, [[Universala Terminologio de la Arkitekturo]] (arkeologio, arto, konstruo k. metio), Presejo Chulilla y Ángel, Madrido, 1932, paĝo 80.</ref> Li indikas [[etimologio]]n el ''Galvano'', propra nomo de itala fizikisto (1786 j.)<ref>Azorín, samloke.</ref> kaj li aldonas teknikajn terminojn ''galvanoplastiko'', por galvanizado, arto k. procedo apliki galvanan kurenton por kovri ion per maldika tavolo de metalo; kaj ''galvanografio'', por arto reprodukti tuĉodesegnojn per galvana kurento; elpenso de Kobello, galvanokromio, galvanotekniko''.<ref>Azorín, samloke.</ref> == Vidu ankaŭ == {{Projektoj|ReVo=galvan1}} * [[Varmega galvanizado]] * [[Elektrolamenado]] == Notoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * [http://www.galvanizeit.org/ American Galvanizers Association] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Metalurgio]] hj8y8aew6rj9ai7ufaw7czj25jdm8yu 9494593 9494475 2026-10-16T21:03:16Z DidCORN 34571 Kategorio 9494593 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}}[[Dosiero:Lamppost-singapore.jpg|eta|altdekstre|Stratlampo en [[Singapuro]] montranta la karakteran brilbildon.]] '''Galvanizado''', '''galvanado''', aŭ '''galvana traktado''' estas la procezo <ref> Galvanizado en [[NPIV]] [https://vortaro.net/#galvanizado_kd]</ref> apliki maldikan protektan tavolon plej ofte el [[zinko]] ([[zinkado]] <ref>Zinkado en [[NPIV]] [https://vortaro.net/#zinkado_kd]</ref>) aŭ alia materialo al [[ŝtalo]] aŭ [[fero]], por eviti [[rusto]]n, helpe de [[elektrolizo|elektroliza]] [[kontinua kurento]]. Alia ofta metodo estas [[varmega galvanizado]], en kiu partoj de metalo estas merĝita en banujo de fandita zinko. Galvanizado protektas laŭ du vojoj, kiuj estas la jenaj: * Ĝi formas kovrotavolon de korod-rezista zinko kiu evitas ke korodaj substancoj atingu la plej delikatan parton de metalo. * La zinko utilas kiel galvaniza [[anodo]] tiele ke eĉ se la kovrotavolo estas [[abrazio|skrapita]], la eksponita ŝtalo estos ankoraŭ protektita fare de la restanta zinko. Laŭ [[Francisko Azorín]] '''galvanizi''' estas ''Surkovri objekton per maldika tavolo de metalo helpe de elektroliza kontinua kurento.''<ref>[[Francisko Azorín]], arkitekto, [[Universala Terminologio de la Arkitekturo]] (arkeologio, arto, konstruo k. metio), Presejo Chulilla y Ángel, Madrido, 1932, paĝo 80.</ref> Li indikas [[etimologio]]n el ''Galvano'', propra nomo de itala fizikisto (1786 j.)<ref>Azorín, samloke.</ref> kaj li aldonas teknikajn terminojn ''galvanoplastiko'', por galvanizado, arto k. procedo apliki galvanan kurenton por kovri ion per maldika tavolo de metalo; kaj ''galvanografio'', por arto reprodukti tuĉodesegnojn per galvana kurento; elpenso de Kobello, galvanokromio, galvanotekniko''.<ref>Azorín, samloke.</ref> == Vidu ankaŭ == {{Projektoj|ReVo=galvan1}} * [[Varmega galvanizado]] * [[Elektrolamenado]] == Notoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * [http://www.galvanizeit.org/ American Galvanizers Association] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Metalurgio]] [[Kategorio:Preventado de korodo]] ao7ki7a1quhtdvf5o799clm2rpg7w3p 0 539087 9494540 9305561 2026-10-16T16:07:36Z Sj1mor 12103 9494540 wikitext text/x-wiki {{Informkesto geografiaĵo|regiono |kategorio= |lando = Germanio |mapo={{#invoke:Wikidata|claim|P242}} |mapo priskribo= |regiono-ISO = DE |mapo1 lokumilo = iso |mapligilo = jes |latitudo = |longitudo = |ĉefurbo_lat_d ={{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |ĉefurbo_long_d = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |zomo = |areo_kodo = |parenco = |parenco_tipo = |loĝantaro denseco = auto }} [[Dosiero:Mayen_Koblenz.jpg|eta|350 px|mapo pri la mezrejna baseno]] La '''mezrejna baseno''' estas la centra pejzaĝo de la regiono [[meza Rejno]] . Ĝi formas apud la [[Limburga baseno]] unu de la plej grandaj basenoj en la [[Rejnlanda ardeza montaro]]. La baseno dividiĝas en la [[baseno de Neuwied]], la basenparti je la dekstra riverflanko de la Rejno kaj je la maldekstra Rejnflanko situanta [[Malsupra mozela valo]] (sudo) kaj la [[montetlando de Maifeld-Pellenz]].<ref>Heinz Fischer, Richard Graafen: ''Geographische Landesaufnahme: [[Handbuch der naturräumlichen Gliederung Deutschlands#Einzelblätter|Die naturräumlichen Einheiten auf Blatt&nbsp;136/137]] Cochem.'' Bundesanstalt für Landeskunde, Bad Godesberg 1974. →&nbsp;[http://geographie.giersbeck.de/karten/137.pdf Online-Karte] (PDF; 5,6&nbsp;MB)</ref><ref>Heinrich Müller-Miny, Martin Bürgener: ''Geographische Landesaufnahme: [[Handbuch der naturräumlichen Gliederung Deutschlands#Einzelblätter|Die naturräumlichen Einheiten auf Blatt&nbsp;138]] Koblenz.'' Bundesanstalt für Landeskunde, Bad Godesberg 1971. →&nbsp;[http://geographie.giersbeck.de/karten/138.pdf Online-Karte] (PDF; 5,7&nbsp;MB)</ref> La limo de la baseno je la dekstra Rajna riverbordo en nordoriento kaj oriento estas la mezmontaro [[Westerwald]], je la maldekstra riverbordo de la Rejno en nord- kaj sudokcidento la mezmontaro [[Eifel]] kaj en sudoriento la valo de la [[Mozelo]] supre de [[Moselkern]]s. Ĝia milda klimato ebligas intensivan agrikulturan uzadon. Pro tio la pejzaĝo estas relative malriĉa je arbaroj. == Baseno de Neuwied == → ĉefa artikolo: [[baseno de Neuwied]]'' Ĝi nomiĝas ankaŭ ''baseno de Koblenz-Neuwied'' kaj situas inter la urboj [[Koblenco]] kaj [[Neuwied]]. Tiu vala larĝejo dividas sur longeco de ĉ. 22 kilometroj kaj mallarĝaj valoj de la malsupra kaj supra [[rejnvalo]]. Pro ĝia fekunda grundo en la baseno homoj jam loĝis ekde tre frua tempo. Hodiaŭ la pejzaĝa bildo dominas fruktkultivejoj kaj industriaj [[edifico]]j. En la baseno de Neuwied loĝas ĉ. 300.000 loĝantoj. === Urboj === *[[Andernach]] *[[Bendorf]] *[[Koblenz]] *[[Mülheim-Kärlich]] *[[Neuwied]] *[[Vallendar]] *[[Weißenthurm]] == Maifeld == [[Dosiero:Burg Eltz 2005.jpg|eta|hochkant=1.2|la rojo [[Elzbach]] kaj la [[Burgo Eltz]]]] → ''ĉefa artikolo: [[Maifeld]]'' Tiu sudokcidenta parto de la mezrejna baseno estas karakterizata per malaltaj montetoj. Ĝi havas siajn limojn al sudoriento per la funde entranĉita valo de la [[Mozelo]] kaj al sudokcidento de la valo de la [[Elz (Eifel)|Elz]] ; la limo al nordokcidento estas la rivereto [[Nette (Rejno)|Nette]]. La regiono estas ĉefe uzata agrikulture. La grundoj estas tre fekundaj. Urboj en la Maifeld estas [[Polch]] (sidejo de la [[komunumaro Maifeld]] en la [[distrikto Mayen-Koblenz]], situante vere en la regiono [[Pellenz]] kaj [[Münstermaifeld]]. == La Pellenz == → ''ĉefartikolo: [[Pellenz]]'' Tiu montetlando formas la nordokcidenta parto de la baseno inter [[Mayen]] kaj [[Andernach]]. Ĝi estas karakterizata de agrikulturo kaj [[subĉiela minejo]] ([[pumiko]] kaj [[lafo]]sablo) kaj la de ĝi dependa konstruaĵindustrio. La limo al [[Maifeld]] estas la rivereto Nette. Al Pellenz apartenas jenaj ĉefe industriaj lokoj [[Plaidt]], [[Ochtendung]], [[Kruft]], [[Nickenich]] kaj [[Kretz]] (''Pellenz-vulkanoj'', oriento) kaj Niedermendig (hodiaŭ [[Mendig]]), [[Kottenheim]], [[Thür]] (''Pellenz-malaltaĵo'', okcidento) kaj la lokoj [[Polch]] (''Pellenz-altaĵo'', sudo) kiu tsituas sur la limo al Maifeld. Arĥeolgoj malkovris ŝpurojn de antaŭ pli ol 300.000 jaroj de [[Keltoj|keltaj]] kaj [[romia imperio|romia]] retaĵoj de setlejoj kaj tombo-kampoj. Laŭ turisma vidpunkto interesa estas la [[Burgo Wernerseck]]. Krome Pellenz estas la nomo de [[komunumaro Pellenz|komunumaro]] en [[Rejnlando-Palatinato]], kiu konsistas el la nordo de la pejzaĝo Pellenz. La seidejo estas la urbo [[Andernach]]. == Referencoj == {{referencoj}} == Ĝeneralaj fontoj == * Bundesamt für Naturschutz ** [http://www.bfn.de/0503_karten.html Kartendienste] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20121219061530/http://www.bfn.de/0503_karten.html |date=2012-12-19 }} ** Landschaftssteckbriefe *** [http://www.bfn.de/0311_landschaft.html?landschaftid=29103 Neuwieder Rheintalweitung]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} *** [http://www.bfn.de/0311_landschaft.html?landschaftid=29101 Neuwieder Beckenrand und Maifeld-Pellenzer Hügelland]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} *** [http://www.bfn.de/0311_landschaft.html?landschaftid=29103 Unteres Moseltal]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} == Literaturo == * Frauke Gränitz u. a. (Hrsg.), ''Das Mittelrheinische Becken. Eine landeskundliche Bestandsaufnahme im Raum Andernach, Bendorf, Koblenz, Mayen, Mendig, Münstermaifeld und Neuwied'' (Band 65 der Reihe "[[Werte der deutschen Heimat|Landschaften in Deutschland]]"), Köln/Weimar/Wien: Böhlau 2003, ISBN 3412101028 (baza geografia verko) [[Kategorio:Pejzaĝo en Rejnlando-Palatinato]] [[Kategorio:Rejnlanda ardeza montaro]] 810poubvsgcoc0alcq65g8rv6oht03v 0 539224 9494661 9471855 2026-10-17T09:10:30Z Sj1mor 12103 9494661 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} La '''Partio por la Sendependeco de la Unuiĝinta Reĝlando''' aŭ angle '''United Kingdom Independence Party''' (mallonge '''UKIP''' /ˈjuːkɪp/) estas [[Eŭroposkeptikismo|eŭroposkeptikisma]], dekstra [[Popolismo|popolisma]] [[politika partio]] en [[Britio]]. Kun stabejo en Newton Abbot, [[Devon]], ĝia gvidanto estas [[Nigel Farage|Nigel Farage.]] UKIP havas unu [[Parlamentano|parlamentanon]] en la [[Ĉambro de komunuloj|Domo de Komunuloj]], tri senatanojn en la [[House of Lords|Domo de Lordoj]] kaj dudek du eŭropajn parlamentanojn, estante la plej granda brita partio en la [[Eŭropa Parlamento]]. Ĝi havas 497 konsilistojn en [[Loka regado kaj administrado en Britio|Britio lokaj registaro]]<nowiki/>j kaj unu membron de la Asembleo de Norda Irlando. Kvankam ĝi priskribas sin mem kiel [[Libertarianismo|libertarianisma]] partio, akademiaj [[Politika scienco|politikaj sciencistoj]] anstataŭe karakterizis la ideologion de UKIP kiel dekstra popolismo. Historie la primara emfazo de UKIP estis pri feroca [[eŭroposkeptikismo]], postulante la eliron de Britio de la Eŭropa Unio, kvankam ĝi nun kombinas tion ĉi kun civil-naciismaj kaj ekonomie liberalaj aŭ [[Novliberalismo|novliberalismaj]] politikoj. Regata de sia gvidanto kaj ''National Executive Committee'' (NEC, "Nacia Administra Komitato"), UKIP estas disigita en dek du regionaj grupoj, kun suplementa grupo por [[Ĝibraltaro|Ĝibraltaro.]] UKIP estas fondinta membro de la Alianco por Rekta Demokratio en Eŭropo (ADDE) eŭropa politika partio kaj la eŭropaj parlamentanoj de la partio sidas kun la grupo Eŭropo de Libereco kaj Rekta Demokratia (EFDD) en la [[Eŭropa Parlamento]]. En Majo 2015, UKIP raportis membriĝon de super 47,000. Ĝia subtenantaro estis priskribita kiel pli laborista-klasa ol tio de ajna alia partio. UKIP estis fondita en 1991 fare de la historiisto Alan Sked kiel la ''Anti-Federalist League'' ("Kontraŭfederalisma Ligo"), ununur-afera eŭroposkeptikisma partio. Renomita UKIP en 1993, la partio adoptis pli larĝan dekstran ideologion kaj laŭpaŝe pliigis sian bazon dum la du sekvaj jardekoj. Dum la gvidanteco de Farage, ekde 2009 la partio agordis siajn politikojn al politike seniluziigata malaltklasa bazo, antaŭ kiam ĝi havis gravajn avancojn en la 2013 lokaj balotadoj kaj la 2014 eŭropaj balotadoj, dum kiuj UKIP ricevis la plej voĉdonojn. Ĉe la 2015 ĝenerala balotado, la partio akiris la trian grandan parton de voĉdonoj sed gajnis nur unu sidlokon en la Domo de Komunuloj. == Historio == === Fundamento kaj fruaj jaroj: 1991–2004 === UKIP komencis kiel la ''Anti-Federalist League'', eŭroskeptikisma politika partio establita en 1991 fare de la historiisto Alan Sked kiu oponis la ĵus subskribitan [[Traktato de Mastriĥto|Traktaton de Mastriĥto]] kaj serĉis influi la regantan [[Konservisma Partio (Britio)|Konservisman Partion]] al foriganta Brition de la Eŭropa Unio. Eksa kandidato de la [[Liberala Partio (Britio)|Liberala Partio]], membro de la Bruges-Grupo kaj profesoro ĉe la ''London School of Economics'' (LSE), Sked estis konvertita al la eŭroskeptikismo dum instruado de la programo de eŭropaj studoj de la LSE. Kiel la ''Anti-Federalist League'', Sked staris kiel eventuala [[Parlamentano|parlamentano]] en Bath por la 1992-a ĝenerala voĉdonado, akirante 0.02% el la voĉdonoj. Ĉe liga kunveno en la LSE en septembro 1993, la grupo estis renomita ''UK Independence Party'', intence evitante la terminon "brita" por eviti konfuzon kun la ekstrema dekstra [[Brita Nacia Partio]] (BNP). == Ideologio kaj politikoj == UKIP situas sur la dekstra flanko de la maldekstra-dekstra politika spektro. Pli specife, akademiaj [[Politika scienco|politikaj sciencistoj]] kaj politikaj verkistoj havis varie priskribita UKIP kiel [[Politika dekstro|dekstra]] popolisma partio, kaj kiel parto de pli larĝa radikala dekstro de Eŭropo. Dum ĝia establo en 1993, la fondintoj de UKIP eksplicite priskribis ĝin kiel popolisma partio, kun la partio influita de la "Konservisma popolismo" de Konservismaj politikistoj [[Margaret Thatcher]] kaj Enoch Powell. === Eŭropo === Tre grava afero por UKIP estas la Eŭropa Unio. Laŭ la partio ĝi estas danĝera, nedemokratia superŝtato kiu ebligi amasan [[enmigrado]]n kaj malhelpas entreprenon per detalaj reguloj. La partio volas ke la Unuiĝinta Reĝlando forlasos la Eŭropan Union kaj nur partoprenos en [[libera komerco]]. === Tutmonda varmiĝo, klimata ŝanĝo kaj klimata politiko === UKIP ne kredas je [[tutmonda varmiĝo]] kaj ĝia proparolanto Roger Helmer estas dirinta ke [[klimata ŝanĝo]] estas dubebla. <ref>The Independent, [http://www.independent.co.uk/news/uk/politics/ukip-green-policy-climate-change-is-open-to-question-says-energy-spokesman-roger-helmer-9949125.html "Ukip green policy: Climate change 'open to question' says energy spokesman Roger Helmer"].</ref> Li ankaŭ asertis ke "fakte estas granda nombro de sciencistoj kiuj efektive pensas ke la sentivecaj ciferoj, kiujn la IPCC uzas, de tri gradoj por duobligo de CO₂ estas treege troigitaj". Li ankaŭ opiniis ke ekzistas skemo de varmiĝoj kaj malvarmiĝoj la estintajn dek mil jarojn sen iu ajn homa influo. Helmer diris ke "estis neniu tutmonda varmiĝo dum la lastaj dek ok jaroj laŭ satelita dateno". La atmosfera fizikisto Joanna Haigh, profesoro ĉe [[Imperial College London]], kontraŭdiris lin, eksplikante ke "estis malplirapidiĝo anstataŭ paŭzo en tutmonda varmiĝo". Ŝi ankaŭ diris ke klimata sentiveco preskaŭ certe estas pli ol 1 °C. UKIP ne volas malpliigi elsendojn de [[karbona duoksido]] kaj promesas elimini klimatajn celojn. Laŭ la partio subvencioj por [[renoviĝanta energio]] estas malŝparo. Helmer ankaŭ subtenis [[Hidraŭlika fendado|hidraŭlikan fendadon]] de [[skistogaso]], sed diris ke li ne sciis ke ĝi estos sufiĉa kaj profitebla. === Enmigrado === La partio tre forte oponas enmigradon, ĝi volas limigi enmigradon ĝis {{formatnum:50000}} bone edukitaj enmigrantoj. Laŭ UKIP la kaŭzo de enmigrado estas la membreco de la Eŭropa Unio de la Unuiĝinta Reĝlando. Profesoro de [[sociologio]] Hein de Haas kritikas UKIP por distingi inter pli riĉaj, eŭropaj enmigrantoj (''expats'') kaj malpli riĉaj ne-eŭropaj enmigrantoj kaj por uzi {{N|dueca politiko}}, kiam ĝi traktas malriĉajn enmigrantojn kiel problemon sed la privilegion de ''expats'' kiel memkomprenebla.<ref>Hein de Haas, [http://heindehaas.blogspot.nl/2015/05/expats.html "Expats"], la 6-a de Majo 2015.</ref> === Ekonomio === UKIP deziras ekskluzivi homojn kun [[minimuma salajro]] de pagi [[enspezimposto]]n kaj ankaŭ deziras malpliigi empezimposton por la du plej riĉaj empezgrupoj per po 5%. Ĝi volas nuligi la [[hereda imposto|heredan imposton]]. === Socia politiko === UKIP oponas samseksan edzecon. == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Politikaj partioj de Britio]] [[Kategorio:Eŭroskeptikaj politikaj partioj]] [[Kategorio:Politikaj partioj fonditaj en 1993]] 80rco4rnbjpyi3d0cq092vsofgnsx1q 0 546726 9494655 8543761 2026-10-17T07:51:27Z CommonsDelinker 2357 Forigis la dosieron [[commons:File:Могила_Байсангура.jpg|Могила_Байсангура.jpg]] forigitan el la Komunejo de [[commons:User:Krd|Krd]]: No permission since 9 October 2026 9494655 wikitext text/x-wiki {{Informkesto soldato |koloro = |nomo = Bajsangur la Benoja <br />[[ĉeĉena lingvo|ĉeĉene]] ''Бенойн БойсгӀар'' |kaŝnomo = Taŝ adam <br />[[ĉeĉena lingvo|ĉeĉene]] Таш адам |dosiero = |grandeco de dosiero = |priskribo = |dato de naskiĝo = 1794 |loko de naskiĝo = [[Benojo]], [[Ĉeĉenio]] |dato de morto = la {{dato|1|3|1861}} |loko de morto = [[Ĥasavjurto]], [[Dagestano]], [[Rusia imperio]] |civilo = |rango = naibo de [[Imamo Ŝamil]] |tempo de deĵoro = 1817-1861 |deĵoris = la Nord-Kaŭkaza imamato |speco = |taĉmento = |komandis = |militoj = la [[Kaŭkaza milito]] ([[1817]]-[[1864]]) |bataloj = |medaloj = |kesteroj= {{Informkesto homo |subŝablono=jes }} }} '''Bajsangur (Bajsangur la Benoja''') ([[ĉeĉena lingvo|ĉeĉene]] ''Бенойн БойсгӀар<ref name="The Academy of Sciences of Chechnya">''Ш.А. ГАПУРОВ, А.В. БАКАШОВ''. [http://anchr.ru/wp-content/uploads/2012/03/%D0%92%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%BD%D0%B8%D0%BA-%E2%84%96-1-2010.pdf Вестник Академии наук Чеченской Республики. 2010, №1 (12).] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160113221217/http://anchr.ru/wp-content/uploads/2012/03/%D0%92%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%BD%D0%B8%D0%BA-%E2%84%96-1-2010.pdf |date=2016-01-13 }}</ref>'') ([[1794]], [[Benojo]], [[Ĉeĉenio]] — {{dato|1|3|1861}}, [[Ĥasavjurto]], [[Dagestano]], [[Rusia imperio]]) estas ĉeĉena komandanto de la [[19-a jarcento]], naibo de [[Imamo Ŝamil]], partopreninto de la [[Kaŭkaza milito]] ([[1817]]-[[1864]]). {{Tradukon|ru|Байсангур Беноевский}} {{Projektoj}} {{Ĝermo|Ĉeĉenio}} {{Vivtempo|Benojevski, Bajsangur}} == Referencoj == {{Referencoj}} [[Kategorio:Historio de Ĉeĉenio]] [[Kategorio:Historio de Dagestano]] [[Kategorio:Ĉeĉenaj militistoj]] [[Kategorio:Homoj de la Kaŭkaza milito]] itgn530vaoe76mephn69c792lv2qow2 0 554629 9494617 9482062 2026-10-17T02:05:47Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9494617 wikitext text/x-wiki {{TemasPri|asocio por familioj uzantaj Esperanton|sociologia libro de Nikola Rašić|La Rondo Familia}} '''Rondo Familia''' estis [[faka Esperanto-asocio]] por [[familio]]j uzantaj [[Esperanto]]n. ''Rondon Familian'' fondis en 1994 [[Renato Corsetti]], de kiu en 2000 [[Amri Wandel]] transprenis la gvidadon flanke de [[Universala Esperanto-Asocio]] ĝis la jaro 2011. Ĝi eldonadis [[Esperanto-gazeto|revuon]] '''Familia Esperanto'''. La unua numero de la revuo, komence nomata ''Cirkulaĵo por esperantlingvaj paroj kaj familioj'', eldoniĝis en 1987.<ref name=":0">[https://uea.org/pdf/familia_esperanto_n-ro_10.pdf Familia Esperanto, numero 43]</ref> Komence la cirkulerojn Corsetti dissendadis paperpoŝte, al proksimume 100 adresoj. Postajn, jam ciferece naskitajn numerojn redaktis sinsekve [[Katja Steele]] (numeroj 39–43, 2002–2003), [[Claude Rouget]] (numeroj 46–48, 2007) kaj la lastan unu (numero 49, 2011) [[Johan Derks]]. La numero 41 (1/2003) de Familia Esperanto dissendiĝis al 385 adresoj en 52 landoj, el kiuj plej multe loĝis en [[Germanio]] (55), [[Francio]] (45) kaj [[Hungario]] (25).<ref>{{Citaĵo el la reto |url=https://tempa.bitarkivo.org/gazetoj/FamiliaEsperanto/FamiliaEsperanto_(2003)_n042.pdf |titolo=Familia Esperanto, numero 42 |alirdato=2026-08-01 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20241125120325/https://tempa.bitarkivo.org/gazetoj/FamiliaEsperanto/FamiliaEsperanto_(2003)_n042.pdf |arkivdato=2024-11-25}}</ref> Jam pli frue tamen aperadis revuo '''[[Gepatra Bulteno]]''', kiu en la 1950-aj jaroj kreskis en la sino de [[Germana Esperanto-Asocio]] sub gvido de la ĉeĥ-germana esperantisto [[Franz Morawetz]] – mem patro de du denaskaj filoj, Felikso kaj Jozefo. Inspirita de la familio Minnaja, kaj kunlabore kun aliaj gepatroj el Esperanto-familioj, i.a. [[Willi Brandenburg]], [[André Albault]], li multobligadis [[A4 (dimensio)|A4]]-foliojn por aliaj interesataj gepatroj en epoko kiam ankoraŭ ne ekzistis [[interreto]], eĉ ne [[fakso]], kaj internacia paperpoŝto estis lama. La revuo aperis ankoraŭ en la jaro 1967.<ref name=":0" /> Rondo Familia estis ligita al la [[Internacia Infana Kongreseto]], aranĝo paralela al la [[Universala Kongreso de Esperanto]], kiu plu funkcias ankaŭ post malaktiviĝo de la asocio. == Referencoj == <references /> == Eksteraj ligiloj == * [https://uea.org/rondo_familia/index.html Rondo Familia] en la retejo de UEA [[Kategorio:Esperanto-asocioj]] [[Kategorio:Denaskaj esperantistoj]] prjote0gsm7tp2s7nf1yivd4vo3g4io 0 558473 9494468 9494203 2026-10-16T13:40:15Z Crosstor 3176 /* T */ 9494468 wikitext text/x-wiki Jen listo de elektitaj [[instruistoj]] en [[Universitato de Pécs]] (ankaŭ en la integritaj altlernejoj): *{{EnhavTabelo|alf=L}} == A == * [[Antal Ádám (konstitucia juĝisto)]] * [[Antal Adler-Rácz]] * [[Péter Agárdi]] * [[János Ángyán]] * [[György Auer]] == B == {{Div col|cols = 2}} * [[Bálint Bachmann]] * [[Zoltán Bachman]] * [[László Bagossy]] * [[Lajos Bakay (kirurgo)]] * [[Ferenc Bán]] * [[Péter Bán (arkivisto)]] * [[Béla Bánfalvi]] * [[Károly Barakonyi]] * [[László Bárdi]] * [[Gábor Barta]] * [[Imre Barta]] * [[Miklós Bauer]] * [[József Bazsinka]] * [[Soma Beck]] * [[Zoltán Beck]] * [[Árpád Bellyei]] * [[Ferenc Benedek (juristo)]] * [[Zsuzsa Beney]] * [[György Benkő (radiologo)]] * [[Konrád Beöthy]] * [[Tamás Bereczkei]] * [[Ottó Bihari]] * [[Géza Birkás]] * [[Cecil Pál Bognár]] * [[András Bohár]] * [[Antal Bókay]] * [[Béla Boros (kuracisto)]] * [[Géza Bozóky]] {{Div col end}} == C == * [[László Cholnoky]] * [[István Csapody (kuracisto)]] * [[István Csekey]] * [[György Csete]] * [[Andor Csizmadia]] == D == * [[Imre Dambrovszky]] * [[György Dénes (speleologo)]] * [[Sándor Dévényi]] * [[Szilárd Donhoffer]] * [[György Dora]] * [[Zoltán Dövényi]] == E == * [[Béla Entz]] == F == * [[Pál Farkas]] * [[Géza Gyula Fejérváry]] * [[Attila Felinger]] * [[István Fenyő (kritikisto)]] * [[Béla Fenyvessy]] * [[Ferenc Finkey]] * [[Ernő Flachbarth]] * [[Béla Flerkó]] * [[József Földvári]] * [[Miklós Füzes]] == G == * [[Tamás Gaál]] * [[Róbert Gábriel]] * [[Gyula Gál (juristo)]] * [[Ágnes Gereben]] * [[Tamás Getto]] * [[Sándor Gorka]] * [[György Gosztonyi]] * [[Pál Gróf]] * [[Gyula Gyomlay]] * [[Zoltán Gyöngyössy]] == H == {{Div col|cols = 2}} * [[Péter Hahner]] * [[József Halasy-Nagy]] * [[Aladár Halász]] * [[Pál Halász (juristo)]] * [[Béla Halmos]] * [[Artúr Hámori]] * [[József Hámori]] * [[Erika Hancz]] * [[György Haraszti]] * [[Pál Heim]] * [[Zsuzsanna Helyes]] * [[Gyula Herczeg]] * [[István Hetesi]] * [[Antal Hodinka]] * [[Ottó Hoffmann]] * [[József Holub]] * [[Péter Hoppál]] * [[Zoltán Horn]] * [[Zoltán Horváth (reĝisoro)]] * [[Lajos Huszty]] * [[Tivadar Huth]] {{Div col end}} == I == * [[György Illei]] == J == * [[Magdolna Jákfalvi]] * [[Attila Janisch]] == K == {{Div col|cols = 2}} * [[Lóránt Kabdebó]] * [[György Kálmán C.]] * [[András Kappanyos]] * [[György Karsai]] * [[László Katus]] * [[Lipót Kauser (juristo)]] * [[Gábor Kecskeméti]] * [[László Kelemen (altlerneja instruisto)]] * [[Miklós Kellermayer]] * [[Miklós Kengyel]] * [[Zoltán Kérészy]] * [[Ágnes Kertészfi]] * [[Károly Kett]] * [[Iván Kétyi]] * [[Balázs Kézdi]] * [[László Kisbali]] * [[György Kiss (juristo)]] * [[László Kiss (konstitucia juĝisto)]] * [[Sándor Klein]] * [[Balázs Kocsár]] * [[Mihály Kocsis]] * [[Gyula Koczkás]] * [[László Kollár]] * [[János Kolta]] * [[Gyula Konkoly]] * [[Iván Korcsmáros]] * [[Attila Kotányi]] * [[Gusztáv Kovács]] * [[Jenő Kramár]] * [[Sándor Krisztics]] * [[József Kudász]] * [[Miklós Kun (historiisto)]] {{Div col end}} == L == * [[Tamás Lábady]] * [[László Lajos]] * [[Kálmán Lambrecht]] * [[János László]] * [[László Lénárd]] * [[András Lengyel]] * [[Kálmán Lissák]] * [[Irén Lovász]] * [[Imre Lukinich]] == M == * [[István Majoros (historiisto)]] * [[Géza Mansfeld]] * [[Ágnes Marsai]] * [[Gyula Méhes]] * [[Oszkár Merényi]] * [[László Morvay]] == O == * [[Teréz Oborni]] * [[Imre Ódor]] * [[György Orbán (fizikisto)]] * [[Nándor Óriás]] * [[Mária Ormos]] == P == * [[Péter P. Müller]] * [[Norbert Pap]] * [[Zoltán Pázmány]] * [[József Perbíró]] * [[Sándor Pinczehelyi]] * [[Éva Pócs]] * [[Imre Polányi]] * [[Ödön Polner]] * [[László Pólos]] * [[Gyula Prinz]] == R == * [[József Rácz]] * [[Tamás Raj]] * [[Károly Rauss]] * [[Dóra Reglődi]] * [[Gábor Rekettye (pli aĝa)]] * [[Sándor Rétfalvi]] * [[László Rhorer]] == S == * [[Miklós Sárközy]] * [[Ráfael Schaurek]] * [[Imre Schrammel]] * [[Elemér Scipiades]] * [[Gyula Sebestény]] * [[Ferenc Simor]] * [[Sándor Sólymos]] * [[Károly Attila Soós]] * [[András Stark (psikiatro)]] * [[Ferenc Sütő]] * [[László Gyula Szabó]] * [[István Székely (juristo)]] * [[Júlia Székely]] * [[Csaba Ferenc Szigeti]] * [[Dávid Szolláth]] * [[Mihály Szotáczky]] == T == * [[József Takáts (kritikisto)]] * [[Tamás Tényi]] * [[Beáta Thomka]] * [[József Tigyi]] * [[Loránt Tilkovszky]] * [[Aurél Tillai]] * [[Ernő Tolvaly]] * [[Ágnes Tóth (historiisto)]] * [[Imre Tóth (historiisto)]] * [[József Tóth (geografo)]] * [[László Tóth (historiisto)]] * [[Mihály Tóth (prokuroro)]] * [[Zsigmond Tóth]] * [[Mátyás Trixler]] * [[Anna Tüskés]] * [[György Tverdota]] == V == * [[László Valkó]] * [[Marianna Váradi]] * [[Attila Varga (ekonomikisto)]] * [[Gábor Vargyas]] * [[Péter Vargyas]] * [[Hildebrand Dezső Várkonyi]] * [[Ferenc Vasváry]] * [[András Veres (literaturhistoriisto)]] * [[István Vermes]] * [[János Vinkler]] * [[Antal Visegrády]] * [[György Vókó]] == W == * [[György Wéber (kirurgo)]] * [[Kristóf Weber]] * [[János Weiss]] * [[Ödön Weszely]] * [[Zoltán Wilhelm]] == Fontoj == La listo estas kompilado el Vikipedio. {{Unua|kat=ne}} [[Kategorio:Listoj]] [[Kategorio:Universitato de Pécs| ]] amjp2omqrommsgyhlgcfyaggetg6eti 0 562909 9494467 9489804 2026-10-16T13:39:15Z Crosstor 3176 /* T */ 9494467 wikitext text/x-wiki Jen listo de elektitaj studentoj en [[Universitato de Pécs]] (nature la listo etendiĝas al pli fruaj nomoj de la universitato ekde la fondo kaj al la aliĝintaj altlernejoj): *{{EnhavTabelo|alf=L}} == A == * [[Oszkár Abay Nemes]] * [[János Ábrahám (juristo)]] * [[Norbert Ács]] * [[Antal Ádám (konstitucia juĝisto)]] * [[László Agócsy]] * [[István Andik]] * [[Miklós Orbán Arató]] * [[Sándor Ausch]] == B == {{Div col|cols = 2}} * [[András Babics]] * [[Béla Bacher]] * [[Bálint Bachmann]] * [[László Bagossy]] * [[Zelka Baktay]] * [[Miklós Balassa]] * [[Borisz Balla]] * [[Endre Bán (ginekologo)]] * [[Mihály Barabás (radiologo)]] * [[István Bárány]] * [[Imre Barta]] * [[Miklós Bauer]] * [[Zoltán Beck]] * [[Árpád Bellyei]] * [[Imre Bencze (advokato)]] * [[Ferenc Benedek (juristo)]] * [[László Benkő (juristo)]] * [[László Bernát Bérczi]] * [[Botond Berde]] * [[Richárd Bodor]] * [[Béla Bohus]] * [[Antal Bókay]] * [[Judit Bonyár]] * [[Béla Boros (kuracisto)]] * [[Zoltán Boross (ekonomikisto)]] * [[Angelo Brelich]] * [[Mario Brelich]] * [[Pál Bródy]] {{Div col end}} == C == * [[Balázs Csákabonyi]] * [[István Csapody (kuracisto)]] * [[Judit Czunyiné Bertalan]] == D == * [[Ágnes Dékány]] * [[Ágnes Deli]] * [[György Dénes (speleologo)]] * [[László Dobszay (kuracisto)]] * [[László Domokos]] * [[Lajos Dorkota]] * [[Margit Dubovitz]] == E == * [[István Énekes (koreografo)]] * [[Péter Engert]] * [[Gyula Erdődy]] == F == * [[Károly Lajos Fábri]] * [[László Farádi]] * [[Endre Fejér]] * [[Sándor Ferkó]] * [[Renée Fonó]] * [[Géza Forgó]] * [[Ágnes Forsthoffer]] * [[József Frankl]] * [[Miklós Füzes]] == G == * [[György Gábor (kardiologo)]] * [[László Pál Galuska]], dramisto * [[István Gellér B.]], skulptisto * [[László Geréb (tradukisto)]] * [[Árpád Gógl]], ministro * [[György Gonda (politikisto)]] * [[József Gödöny]], [[kriminologo]] * [[László Göncz]], historiisto * [[Frigyes Götz]], urologo * [[László Götz]], kuracisto * [[Ödön Gróf]], naĝisto * [[Pál Gróf]], kuracisto * [[László Gulyás (historiisto)]] * [[István György (politikisto)]] * [[József Gyurácz]], ornitologo * [[Ferenc Gyurcsány]] ministrestro == H == * [[József Hajas]] * [[Helga Hajdu]] * [[Judit Hammerstein]] * [[László Hantos]] * [[Ottó Heinek]] * [[Zsuzsanna Helyes]] * [[Viktória Herencsár]] * [[Imre Holl]] * [[Béla Honti]] * [[Tamás Hoffmann (urbestro)]] * [[Mihály Hompola]] * [[György Honti]] * [[Péter Hoppál]] * [[Zoltán Horn]] * [[Diána Horváth-Márjánovics]] * [[Júlia Terézia Horváth]] * [[Károly Horváth (aktoro)]] * [[József Hudi]] * [[Lajos Huszty]] == I == * [[György Illei]] == J == * [[Tibor Jármy]] * [[Richárd Juha]] == K == {{Div col|cols = 2}} * [[Erzsébet Kálmán]] * [[László Kálnoky]] * [[Erzsébet Kardos]] * [[Miklós Kárpáti]] * [[Attila Katus]] * [[László Kelemen (advokato)]] * [[Miklós Kellermayer]] * [[Gábor Keményffy]] * [[Miklós Kengyel]] * [[László Lóránt Keresztes]] * [[Sándor Keresztes (politikisto)]] * [[Károly Kett]] * [[Iván Kétyi]] * [[Balázs Kézdi]] * [[Miklós Zsolt Kis]] * [[György Kiss (juristo)]] * [[Gyula Kiss (haŭtkuracisto)]] * [[László Kiss (konstitucia juĝisto)]] * [[Sándor Károly Klempa]] * [[László Levente Kocsis]] * [[István Kolber]] * [[Ferenc Köles]] * [[Emil Kolozsvári Grandpierre]] * [[János Kolta]] * [[Zsófia Konkoly]] * [[Attila Kovács (Slovenio)]] * [[Gusztáv Kovács]] * [[István Kovács (operkantisto)]] * [[Tamás Kovács (prokuroro)]] * [[Zoltán Kőváry]] * [[Tamás Gergely Kucsera]] * [[István Kulcsár (psikiatro)]] * [[Csaba Kutnyánszky]] {{Div col end}} == L == * [[Antal Lábady]] * [[Tamás Lábady]] * [[Tamás Ladányi]] * [[Pál Lajkó]] * [[László Lajos]] * [[Tamás Lajos (kameraisto)]] * [[Mónika Lamperth]] * [[László Lénárd]] * [[Imre Littmann]] * [[Béla Locsmándi]] * [[Viktória Lőrincz]] == M == * [[Zoltán Mága]] * [[Jenő Manninger]] * [[Ágnes Marsai]] * [[Krisztina Máté]] * [[László Matkó]] * [[Márta Mátrai]] * [[Tamás Mellár]] * [[Endre Mester]] * [[László Mester]] * [[György Mészáros]] * [[Zoltán Mericske]] * [[András Mohácsi]] * [[Viktória Monostory]] * [[Cecília Müller]] == N == * [[Sándor N. Szabó]] * [[Csaba Nagy (politikisto)]] * [[András Nemény]] * [[Imre Niedermann]] * [[Gergely Nógrádi]] * [[Krisztián Nyáry]] == P == * [[Péter P. Müller]] * [[Béla Palasovszky]] * [[Norbert Pap]] * [[Máté Pálhegyi]] * [[József Palotás (skulptisto)]] * [[Zoltán Palotás]] * [[István Pelle]] * [[József Perbíró]] * [[Péter Petrusz]] * [[Zsolt Pozsgai]] * [[Sándor Puder]] * [[Jenő Putnoky]] == R == * [[Jenő Rácz (kuracisto)]] * [[János Rechnitzer]] * [[Dóra Reglődi]] * [[Miklós Réthelyi]] * [[György Révész (kuracisto)]] * [[Zoltán Rihmer]] * [[Dávid Rózsa]] == S == * [[Miklós Sárközy]] * [[Béla Sarlós]] * [[János Schuster]] * [[Attila Simon (historiisto)]] * [[Tamás Soltra E.]] * [[László Solymosi (neŭrologo)]] * [[László Sólyom]] * [[Tamás Sors]] * [[András Stark (psikiatro)]] * [[Tamás Suchman]] * [[Ferenc Sütő]] * [[Attila Szabó (kanuisto)]] * [[Zoltán Szabó (ministro)]] * [[László Szakács (politikisto)]] * [[Ágnes Szakály]] * [[Barnabás Szalontai]] * [[Miklós Szedő]] * [[Zsófia Szilágyi]] * [[Katalin Szili]] * [[Dávid Szolláth]] * [[Mihály Szotáczky]] * [[László Szunyogh]] == T == * [[Mihály Takaró]] * [[Eszter Takáts]] * [[Gergely Tapolczai]] * [[Tamás Tényi]] * [[József Tihanyi (instruisto)]] * [[Mátyás Trixler]] * [[András Ernő Tóth]] * [[Imre Tóth (historiisto)]] * [[Magdolna Tóth (ceramikisto)]] == V == * [[Attila Varga (ekonomikisto)]] * [[Csaba Varga (juristo)]] * [[Ilona Varga (ĵurnalisto)]] * [[Imre Vas]] * [[István Vermes]] * [[Gábor Világosi]] * [[Antal Visegrády]] * [[György Vókó]] == W == * [[János Wagner (zoologo)]] * [[György Wéber (kirurgo)]] * [[János Weiss]] * [[Zoltán Wilhelm]] == Fontoj == * La listo estas elekto el datenoj de la [[biografio]]j en Vikipedio. [[Kategorio:Listoj]] [[Kategorio:Universitato de Pécs| ]] ksw6gex0uavle8d5fne7okhu2cr8jyu 0 568144 9494712 9337732 2026-10-17T10:20:27Z Sj1mor 12103 9494712 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Cyril Ivanovich Genik''' (1857 - la 12-an de februaro 1925) estis [[ukraino]] - [[kanadano]] enmigrada agento. Li estis ''Persono de Nacia Historia Signifo''. == Biografio == [[Dosiero:Jósef Olesków.jpg|eta|upright|maldekstra|[[Joseph Oleskiw]] (1860 – 1903)]] Cyril Ivanovich Genik estis naskita en 1857 en Bereziv Nyzhnii, [[Galicio]], al patro Ivan Genyk, vilaĝestro, kaj Ann Pertsovych. Genik komencis siajn studojn ĉe [[Kolomeo]], antaŭ moviĝado al kio estas nun [[Ivano-Frankivsk]] por kompletigi sian instruedukon. Li kompletigis sian abiturientan ekzamenon en [[Lvivo]] antaŭ esti nomumita kiel instruisto en 1879 en Nadvirna distrikto. En 1882, Genik revenis al sia hejm-vilaĝo kaj establis lernejon tie. Dum la 1880-aj jaroj, Genik establis muelan komercon same kiel la kooperativon de produktantoj kiujn li nomis la Karpatan Butikon. En 1890, li estis elektita al la magistrato en la urbo de liaj komencaj studoj, Kolomyja.<ref name=biographica>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.biographi.ca/009004-119.01-e.php?&id_nbr=8154|titolo=Cyril Genik|alirdato=25a de Januaro 2011|aŭtoro=Hryniuk, Stella|eldoninto=Dictionary of Canadian Biography}}</ref> [[Dosiero:Cyril-Paulina Genik.jpg |upright|eta|400px|alt=Alt text |Cyril kaj Paulina (Tsurkowsky) Genik kaj filoj, kaj Jones familio, 1906.]] Ĉe iu punkto, Genik renkontis Joseph Oleskiw, viron kiu instigis al enmigrado de ukrainoj al [[Kanado]]. Oleskiw demandis Genik ĉu li povis akompani lin kaj igi lian duan kontingenton da ukrainaj por ilia vojaĝo al Kanado kaj helpi lian aranĝon. Genik kaj la familio de lia edzino kaj kvar filoj aliĝis al grupo de 64 ukrainoj en alteriĝado en [[Kebekio]] la 22-an de junio 1896. Genik kondukis sian kontingenton unue al [[Vinipego]] kaj poste al kio estis fondita kiel Stuartburn ([[Manitobo]]), kiu nun estas konsiderita kiel la unua ukrain-kanada komunumo en okcidenta Kanado. En aŭgusto, Genik petis bieneton en Stuartburn, sed rapide ŝanĝis opinion kaj translokiĝis al Vinipego. Tiun saman monaton, Oleskiw rekomendis Genik al la kanada policministerio kiel enmigradagento. En septembro, Genik iĝis bezonata sekciolaboristo por la interpretado de la registaro kaj traduko bezonoj. En sia tasko kiel enmigradagento, Genik renkontis novajn ukrainajn kanadajn enmigrintojn en Kebeko, instigis al la uzo de la angla kaj al la rezigno de tradicia kutimo kaj funkciis kiel konsilisto kie ajn necesa.<ref name=biographica/> Lia laborkvanto pliiĝis rimarkinde kun la akra pliiĝo je ukraina enmigrado al Kanado - tiel multe, fakte, ke antaŭ 1898 Genik fariĝis plentempa salajrigita dungito de la kanada registaro. Por fari tion, li fariĝis la unua ukraina plentempa kanada registara oficisto.<ref name=forging>{{cite web | url =http://www.cic.gc.ca/english/resources/publications/legacy/chap-2c.asp | title =Forging Our Legacy: Canadian Citizenship and Immigration, 1900–1977 | author = | year =2000 | work = | publisher =Citizenship and Immigration Canada | accessdate =25a de Januaro, 2011 | titolo =Arkivita kopio | alirdato =2016-09-15 | arkivurl =https://www.webcitation.org/6EUiykFPf?url=http://www.cic.gc.ca/english/resources/publications/legacy/chap-2c.asp | arkivdato =2013-02-17 | archiveurl =https://web.archive.org/web/20130313101615/http://www.cic.gc.ca/EnGLIsh/resources/publications/legacy/chap-2c.asp | archivedate =2013-03-13 }}</ref> En 1899, Genik establis la [[Taras Ŝevĉenko]] Legejo <ref>Martynowych, Orest T., The Taras Shevchenko Reading Club/Educational Society For ... umanitoba.ca/faculties/.../04_The_Taras_Shevchenko_Reading_Club.pdf -</ref> en sia domo, kaj la unuan ukrainlingvan gazeton en Kanado, ''Kanadyiskyi Farmer'' (kanada farmisto) en 1903. Malgraŭ ne esti religia mem, Genik kredis ke kristana konfesio devus ekzisti sendependa de [[Ukraina Grek-Katolika Eklezio|grekkatolikaj]] kaj [[Rusa Ortodoksa Eklezio|rusortodoksaj]] normoj, kaj fondis la "Sendependajn Grekan Eklezion" <ref>Martynowych, Orest T., The Seraphimite, Independent Greek, Presbyterian and United Churches, umanitoba.ca/...canadian.../05_The_Seraphimite_Independent_Greek_Presbyterian_and_United_Churches.pdf -</ref> en kunlaboro kun ministroj de Vinipega [[Presbiterianismo|Presbiteriana]] Eklezio en 1903-1904. En 1911, sekve de la parlamenta balotado de tiu jaro en kiu la favorita Liberala Partio de Genik perdis oficejon, Genik perdinta sian taskon finis sian vivon en la [[publika sfero]]. Li vivis por tempeto en Usono sed revenis al Vinipego en sia pli posta vivo, kie li mortis la 12-an de februaro 1925.<ref name=biographica/> Antaŭ la tempo de lia morto, Genik fariĝis tiel konata en la ukrain-kanada komunumo ke li estis konata kiel la "[[Caro]] de Kanado".<ref name=forging/><ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.passagesmb.com/obituary_details.cfm?ObitID=168999|titolo=Obituary for C. C. T. (Con) Genik|alirdato=25a de Januaro 2011|aŭtoro=Family of C. C. T. (Con) Genik|jaro=2010|eldoninto=Passages MB|arkivurl=https://web.archive.org/web/20190327161317/http://www.passagesmb.com/obituary_details.cfm?ObitID=168999|arkivdato=2019-03-27}}</ref> == Vidu ankaŭ == [[Lada Katedralo]] == Referencoj == {{Referencoj}} == Bibliografio == * ''Dictionary of Ukrainian Canadian biography, pioneer settlers of Manitoba'', 1891–1900, V. J. Kaye, editor and compiler (Toronto, 1975). * Oleksander Dombrovsky,'' Outline of the history of the Ukrainian Evangelical-Reformed movement'' (New York et Toronto, 1979) [text in Ukrainian]. * ''A heritage in transition : essays in the history of Ukrainians in Canada'', M. R. Lupul, editor (Toronto, 1982). * J.-P. Himka, ''Galician villagers and the Ukrainian national movement in the nineteenth century'' (New York, 1988). * V. J. Kaye, ''Early Ukrainian settlements in Canada'', 1895–1900 Dr. Josef Oleskow's role in the settlement of the Canadian northwest (Toronto, 1964). * O.T. Martynowych, The Seraphimite, Independent Greek, Presbyterian and United Churches, umanitoba.ca/...canadian.../05_The_Seraphimite_Independent_Greek_Presbyterian_and_United_Churches.pdf * O.T. Martynowych, ''The Taras Shevchenko Reading Club/Educational Society'' for ...umanitoba.ca/faculties/.../04_The_Taras_Shevchenko_Reading_Club.pdf * O. T. Martynowych, ''Ukrainians in Canada : the formative period'', 1891–1924 (Edmonton, 1991). * M. H. Marunchak, ''Studies in the history of Ukrainians in Canada'' (5 vol. published, Winnipeg, 1964– ) [teksto en Ukraina]. * O. I. Sych, From the « new land » letters of Ukrainian emigrants from Canada (Edmonton, 1991) [teksto en Ukraina]. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{Citaĵo el la reto|url=http://www.biographi.ca/009004-119.01-e.php?&id_nbr=8154|titolo=Cyril Genik|aŭtoro=Hryniuk, Stella|eldoninto=Dictionary of Canadian Biography}} * [http://umanitoba.ca/faculties/arts/departments/ukrainian_canadian_studies/media/05_The_Seraphimite_Independent_Greek_Presbyterian_and_United_Churches.pdf Martynowych, Orest T., The Seraphimite, Independent Greek, Presbyterian and United Churches] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140410035757/http://umanitoba.ca/faculties/arts/departments/ukrainian_canadian_studies/media/05_The_Seraphimite_Independent_Greek_Presbyterian_and_United_Churches.pdf |date=2014-04-10 }} * [http://umanitoba.ca/faculties/arts/departments/ukrainian_canadian_studies/media/04_The_Taras_Shevchenko_Reading_Club.pdf Martynowych, Orest T., The Taras Shevchenko Reading Club] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160303210236/http://umanitoba.ca/faculties/arts/departments/ukrainian_canadian_studies/media/04_The_Taras_Shevchenko_Reading_Club.pdf |date=2016-03-03 }} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Genik, Cyril}} [[Kategorio:Kristanaj eklezioj]] [[Kategorio:Historio de Kanado]] [[Kategorio:Historio de Ukrainio]] mv392l6txn6u2a2dtl4s9euq5r10h75 0 568428 9494624 9478590 2026-10-17T03:50:05Z Arbarulo 135469 kunigita 9494624 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTU[[Internacia organizaĵo]] jo4zzfblh2yxg2zwb0htndb1z6aa4v1 0 569654 9494573 9469546 2026-10-16T18:33:55Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 2 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9494573 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Radosław NOWAKOWSKI''' aŭ '''Radek Nowakowski''' (naskiĝis la [[28-a de aŭgusto|28-an de aŭgusto]] [[1955]]<!-- La dato (30/11/54) en la informkesto estas erara. La artisto mem atentigis pri tio. --> en [[Kielce]]) estas [[Pollando|pola]] [[verkisto]], [[tradukisto]], [[muzikisto]], [[Desegnaĵo|desegnisto]], [[Artista libro|artlibristo]] kaj [[Listo de polaj esperantistoj|esperantisto]]. Li verkas en la [[Pola lingvo|pola]], [[Angla lingvo|angla]] kaj [[Esperanto]]. Liaj libroj estis montritaj ĉe multaj solaj kaj grupaj ekspozicioj, diversaj librofoiroj kaj festivaloj tra la mondo. Krom krei siajn proprajn librojn, li ankaŭ laboras kiel tradukisto, tradukante ĉefe el la angla, sed ankaŭ el la franca. Li tradukis pli ol dudek librojn: romanojn, novelojn, rakontojn, eseojn pri arto, kulturo, antropologio kaj lingvistiko. De 1978 ĝis nun li ludas [[Tamburo|tamburojn]] en la grupo Osjan, la pioniro de tiel nomata muziko de la mondo (en: ''world music''), kiu formiĝis en [[Krakovo]] en [[1970]]. Kun Osjan, li surdiskigis naŭ albumojn kaj prezentis en multaj eŭropaj landoj<ref>(pl) Edyta Ruszkowska: ''[http://pik.kielce.pl/aktualnosci/ksiazki-radoslawa-nowakowskiego.html Książki Radosława Nowakowskiego Libroj de Radosław Nowakowski] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20260807040435/http://pik.kielce.pl/aktualnosci/ksiazki-radoslawa-nowakowskiego.html |date=2026-08-07 }} (''Kultura kaj Informa Portalo de la Vojevodio Świętokrzyskie), la 23-an de aprilo 2020. Alirdato: la 11-an de julio 2021.</ref>. En [[1987]] Osjan ludis la koncerton ĉe la [[UK 1987|72-a Universala Kongreso de Esperanto]] en [[Varsovio]]. Dum sia kariero kunlaboris kun diversaj grupoj de ĵazo kaj roko, ankaŭ kun avangardaj teatroj. == Vivtempo == Li naskiĝis en la jaro [[1955]] en Kielce kaj studis [[Arkitekturo|arkitekturon]] en Krakovo. Neniam laboris kiel arkitekton – anstataŭ domojn li konstruas librojn. Sian unuan libron li faris en [[1976]] uzinte la malnovan tajpilon de lia avo. En [[1994]] li edziĝis kaj ekloĝis en Dąbrowa Dolna, la vilaĝo ĉe Góry Świętokrzyskie (La Montoj Sanktakrucaj). Kune kun la edzino li fondis la eldonejon ''Liberatorium'', kiu eldonas ekskluzive liajn proprajn verkojn; ĝi estas ankaŭ loko kie ili organizas koncertojn, ekspoziciojn kaj diversajn artajn eventojn. Ili havas unu filinon. == Verkaro == Li verkis preskaŭ kvindek ne konvenciajn librojn. Ĉiuj libroj konsistigas la serion titolitan "''Malpriskribaĵo de la mondo''"; La plej konata estas "''Sienkiewicz strato en Kielce''"; kiu havas la formon de leporelo kaj streĉite atingas pli ol dek metrojn de longeco; en 2005 ĝi venkis la duan premion je Internacia Konkurso de Arto de Libro en [[Seulo]]. [[Sud-Koreio]]. Plimulto da libroj estas verkitaj en tri lingvaj versioj, en la pola, angla kaj Esperanto (ekzemple: "''NOrWAY TO KVIKAKO''", "''Hasa Rapasa''", ''"Malsignoj vojaj''", "''Nekompleta teorio de l'arto''", parto tria de "''Malpriskribaĵo de la mondo''" "''Libro 2N''"): Iuj estas dulingvaj (ekzemple: "''Traktato pri paĝeografio''", "''La vosto de l'elefanto''", "''Kvar traktatoj pri akvo''" kie la teksto ondumas kaj briletas kiel la surfaco de akvo; iuj estas unulingvaj (ekzemple "''La konĉertokromatika''". "La plej malbona vino en la mondo" kies formo similas al botelo kaj la teksto malaperas dum legado. Ĉiu libro estas produktita de li persone, de la komenca dezajno ĝis bindado<ref name=":0">(pl) Edyta Ruszkowska: ''[http://pik.kielce.pl/aktualnosci/ksiazki-radoslawa-nowakowskiego.html Książki Radosława Nowakowskiego Libroj de Radosław Nowakowski] {{404|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} (''Kultura kaj Informa Portalo de la Vojevodio Świętokrzyskie), la 23-an de aprilo 2020. Alirdato: la 11-an de julio 2021.</ref>, ĉiu manfarita ekzemplero estas subskribita kaj datumita. Ĝis nun li faris proksimume 1500 ekzemplerojn de siaj libroj. Li estas la aŭtoro de la hiperteksta romano en pola lingvo "''La fino de la mondo laŭ Emeryk''"; eldonita en [[2005]] je [[kompakta disko]] de Korporacja Ha!art en Krakovo<ref>Radek Nowakowski, "Liberlando kaj liteRETuro", [[Beletra Almanako]] ([[BA8|8]]), [[Novjorko]], Mondial, junio 2010, paĝoj 96-102.</ref>; nun oni povas legi la romanon en [[Interreto]]. En [[2007]] li komencis alian hipertekstan projekton titolitan "''Liberlando''"; – laŭ la aŭtoro ĝi estas "la ŝtato je reĝimo hiperteksta, lando de liberaj libroj, libera lando de libroj"; La projekto estas daŭrigata, verkata en tri lingvoj: pola, angla kaj Esperanto. Depost [[2024]] ''Liberatorium'' ankaŭ okupiĝas pri muziko en la platformoj [[YouTube]] kaj [[Bandcamp]], kie Nowakowski diskonigas sian novan muzikon ludata de li je piano preparita, klaviceno cifereca, klaviceneto kaj eksperimentaj klavinstrumentoj (ekzemple "Muziko papera")<ref>''[https://www.youtube.com/watch?v=1A1rqcwKBIM Papierowa muzyka / paper music / muziko papera]'', YouTube</ref>'''.''' == Libra artkitekturo == Kvankam liaj libroj ofte estas difinitaj kiel [[Artista libro|artistaj libroj]], li preferas la vorton liberaturo, ĉar ĝi indikas du gravajn aspektojn de lia verkado: libereco, do rompado de reguloj kaj forĵetado de diversaj konvencioj, kaj libro kiel tutaĵo, do fakto ke ne nur la teksto mesaĝas, sed la tuta libro, ĉiuj elementoj el kiuj ĝi konsistas. Verkante li ne pensas nur pri la teksto, sed ankaŭ pri la "arkitekturo de la libro". Same kiel sonoj, vibrado, movoj, energio estas gravaj eroj/elementoj kiuj mesaĝas en muziko, tiel ankaŭ en liaj libroj la tiel nomata "formo" de literoj, tekstoj, kovrilpaĝoj, ktp ne sole havas estetikajn valorojn, sed ankaŭ semantikajn. Ili ĉiuj estas interligitaj por vere komprenigi la mesaĝon. Foje la aŭtoro parolas pri "litera-fraza prozodio" (diversaj formoj, koloroj, mezuroj ktp.). La formo estas la enhavo. == Ekspozicioj == Liaj libroj estis montritaj ĉe ekspozicioj de pola libro-arto en, interalie, [[Varsovio]], [[Kielce]], [[Poznano|Poznań]], [[Krakovo]], [[Leipzig]], [[Duseldorfo]], [[Sofio]], [[Hago]] (''Den Haag''),[[Tokio]], [[Singapuro]], [[Jerusalemo]], [[Stokholmo]], [[Helsinko|Helsinki]], [[Palo Alto]], [[Novjorko]] (ĉe la 4-a ''ArtistBook International'' en [[1997]]). Li multfoje partoprenis foirojn kaj festivalojn de libro-arto en [[Londono]], [[Oksfordo]], [[Bristolo]], [[Wexford]] ([[Irlando|Irlandio]]) kaj [[Bruselo]]. En [[2023]] li havis grandan ekspozicion de liaj libroj kaj desegnaĵoj en BWA Galerio de Arto en Kielce kaj la sekvan jaron en la [[Jagelona Biblioteko|Jagelona]] [[Jagelona Biblioteko|Biblioteko]]. == Bibliotekoj == Libroj de Radoslaw Nowakowski troviĝas en la kolektoj de, interalie, la [[Nacia Biblioteko de Pollando|Pola Nacia]] [[Nacia Biblioteko de Pollando|Biblioteko]] en Varsovio, la [[Jagelona Biblioteko]] en Krakovo, [[Brita Biblioteko|British Library]] en Londono, [[Novjorka Publika Biblioteko|New]] [[Novjorka Publika Biblioteko|York Public Library]] en Novjorko, la bibliotekoj de la [[Universitato de Lodzo|Universitato de Łódź]], de la [[Universitato Adam Mickiewicz]] en [[Poznano|Poznań]] kaj de la [[Universitato Stanford]], sed ankaŭ en la Muzeo pri Libroarto en Łódź, la Designmuseum en Kopenhago kaj en privataj kolektoj kaj en Pollando kaj eksterlande; ankaŭ en [[Belgio]] ĉe la [[Internacia Esperanto-Arkivo]] (IEspa). == Honoro == Li ricevis la arĝentan medalon pro kultura merito "Gloria Artis", la plej altan kulturpremion de la Pola Ministerio pri Kulturo<ref>(pl) "''[https://web.archive.org/web/20131026085233/http://www.kielce.uw.gov.pl/index.php?str=218&id=1415 Minister wręczył medale „Gloria Artis]”'' (La ministro aljuĝis la medalojn "Gloria Artis"), kielce.uw.gov.pl,, la 21-an de septembro 2005. Alirdato: la 16-an de decembro 2012.</ref>. == Vidu ankaŭ == * [[Artista libro]]/Arta libro * [[Libroarto (belartoj)|Libroarto]] == Eksteraj ligiloj == * (eo, pl) [https://www.liberatorium.com/enhavo.html Oficiala retejo de Radosław NOWAKOWSKI] (eldonejo Libertorium) * (eo, pl, en) [https://www.liberatorium.com/eseje/kial.html Kial la libroj de Radosław Nowakowski estas tiaj kiaj ili estas] * (pl[http://pik.kielce.pl/aktualnosci/ksiazki-radoslawa-nowakowskiego.html ) Libroj de Radoslaw Nowkowski] {{404|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Oficejo de Artaj Ekspozicioj de Kielce * [https://www.youtube.com/watch?v=yi1DlmfehgM&list=RDEMYHaMz0BSzn2acGlGhhdkVg&start_radio=1&rv=VYO9I-pfWLI Mikso de la muzikbando Osjan], YouTube * [https://www.youtube.com/watch?v=YZDn9S7K9lg&list=RDEMYHaMz0BSzn2acGlGhhdkVg&index=25 Osjan - Muzyka Fruwającej Ryby (Fusion, Folk/Poland/1998)] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Polaj esperantistoj]] [[Kategorio:Polaj verkistoj]] [[Kategorio:Polaj muzikistoj]] 44wi4npaf4jfu4m3rcvan2ttud36hip 0 572038 9494559 8460874 2026-10-16T16:43:04Z CommonsDelinker 2357 Forigis la dosieron [[commons:File:MLS_crest_logo_RGB_-_Orlando_City_SC.svg|MLS_crest_logo_RGB_-_Orlando_City_SC.svg]] forigitan el la Komunejo de [[commons:User:The Squirrel Conspiracy|The Squirrel Conspiracy]]: [[:c:COM:DW|]] of copyrighted logo, per ht 9494559 wikitext text/x-wiki {{Informkesto futbalteamo | nomo = Orlando City SC | dosiero = | plena nomo = Orlando City Soccer Club | kromnomo = ''The Lions'' (La leonoj) | fondita = 2013 | stadiono = Camping World Stadium<br /> [[Orlando]], [[Florido]] | kapacito = 19.500 | prezidanto = Flávio Augusto da Silva<br />Phil Rawlins | trejnisto = {{#invoke:Wikidata|claim|P286}} | ligo = [[Granda Ligo Futbala]] | sezono = 2016 | pozicio = Orienta Konferenco: 2-a<br />Entute: 2-a<br />Finaloj: en progreso <!-- la sekvaj sportaj vestaĵoj por matĉoj hejme (1) kaj aliloke (2) estu la nun oficialaj: eventuale indas ŝanĝi tion nur akorde al la angla teksto --> | modelo de maldekstra brako1=_adidasaltwhite | modelo de korpo1=_OCSC_15h | modelo de dekstra brako1=_adidasaltwhite | modelo de ŝorto1=_adidaswhite | modelo de ŝtrumpoj1=_3_stripes_white | maldekstra brako1=633394 | korpo1=FFFFFF | dekstra brako1=633394 | ŝorto1=633394 | ŝtrumpoj1=633394 | modelo de maldekstra brako2=_whitecuffpiping | modelo de korpo2=_collarwithbodywhite | modelo de dekstra brako2=_whitecuffpiping | modelo de ŝorto2=_adidasonwhite | modelo de ŝtrumpoj2=_3_stripes_white | maldekstra brako2=633394 | korpo2=633394 | dekstra brako2=633394 | ŝorto2=633394 | ŝtrumpoj2=633394 }} '''Orlando City SC''' estas profesia usona [[futbalteamo|futbalklubo]] en [[Orlando]], [[Florido]]. La teamo ludas en [[Granda Ligo Futbala]], la plejbona nivelo de [[futbalo]] en Usono kaj Kanado. La koloroj de la klubo estas violkolora, blanka kaj ora. La unua vira teamo faras siajn publikajn [[matĉo]]jn en la [[stadiono]] ''Camping World''. == Eksteraj ligiloj == * {{Oficiala retejo}} ({{en}}) [[Dosiero:Orlando city soccer stadium.jpg|eta|maldekstra|290ra|{{centre|la futbala stadiono ''Camping World''}}]] [[Dosiero:Orlando Pride (40508621780).jpg|eta|maldekstra|290ra|{{centre|la teamo "fiero de Orlando": la unua virina teamo de la klubo en majo 2018}}]] {{Projektoj}} {{ĝermo|futbalo}} {{bibliotekoj}} [[Kategorio:Usonaj futbalteamoj]] [[Kategorio:Florido]] [[Kategorio:Futbalteamoj fonditaj en 2013]] dw41uzh4fs3x12vj1ilvc651d1vycya 0 573679 9494577 9437447 2026-10-16T19:15:13Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9494577 wikitext text/x-wiki {{Informkesto politikisto}} '''Raphaël-Louis BISCHOFFSHEIM''' (naskiĝis la [[22-a de julio|22-an de julio]] [[1823]] en [[Amsterdamo]], mortis la [[20-a de majo|20-an de majo]] [[1906]] en [[Parizo]]) estis [[Francio|franca]] [[bankisto]], [[politikisto]] kaj [[mecenato]] de [[Nederlando|nederlanda]] deveno. Li ricevis la francan [[Nacieco|naciecon]] en [[1880]]. == Vivo == Raphaël-Louis Bischoffsheim naskiĝis en [[1823]] de la [[Nederlando| nederlanda]] bankisto [[Louis Raphaël Bischoffsheim]] kaj de Amalia Goldschmidt. En [[1842]] lia patro sendis lin en [[Parizo]]n por studi ĉe la ''[[CentraleSupélec|École Centrale des Arts et Manufactures de Paris]]''. Post lernado, li enpostiĝis kiel inspektisto de la [[fervojo|fervoja]] linio de la Nordo de [[Italio]], kiu estis posedaĵo de lia patro. Li tenis tiun postenon ĝis [[1973]]. En [[1850]] lia tuta [[familio]] transloĝiĝis en Parizon kie lia patro malfermis filion de sia [[banko]]. La {{dato|5|aprilo|1870}}, Raphaël-Louis Bischoffsheim estis iniciatinto de la [[Francia-Egiptia Banko]], kiu havis poste aliajn kontribuintojn kiel [[Hermann Raffalovitch]] kaj [[Jacques de Gunzbourg]]. Li batalis en [[1870]] por defendi [[Parizo]]n en la [[Batalo de Champigny]] kaj ricevis la francan naciecon en [[1880]].<ref name="dic">[https://books.google.fr/books?id=VXBJAQAAQBAJ&pg=PT282&lpg=PT282&dq=l%C3%A9gion+d%27honneur+Bischoffsheim&source=bl&ots=VDj2i8kYhM&sig=QTnzhSCO9BdaKQKGewzR5MN1GzA&hl=eo&sa=X&ved=0ahUKEwjz4967iqvQAhWDMhoKHc2cDXUQ6AEIQTAG#v=onepage&q=l%C3%A9gion%20d'honneur%20Bischoffsheim&f=false Bischoffsheim Raphaël-Louis ; artikolo de Claire Zalc en ''Dictionnaire des étrangers qui ont fait la France'' (Pascal Ory)'] {{lingvokodo|fr}}</ref> Li sukcedis kiel direktoro de la banka grupo de sia patro post ties morto ({{daton|14|novembro|1973}}). La sama jaro, li komisiis la [[arkitekturisto]]n [[Charles Garnier]] por konstrui [[vilao]]n en [[Bordighera]] : la [[Vilao Bischoffsheim|Vilaon Bischoffsheim]], kiu estis finita en [[1875]]. Raphaël-Louis Bischoffsheim komencis investi por plibonigi la urbon ; pasiita pri [[astronomio]], li havis projekton konstruigi astronomian [[observatorio]]n sur la [[Monto Bégo]], bedaŭrinde la municipo estis malakceptema kontraŭ lia propono. Bischoffsheim, kiu jam havis problemojn pri mono pruntedonita al la urbo por plibonigi la ''Via Romana'', decidis turni sian intereson al [[Francio]]. La intereso por astronomio jam emigis lin investi en la [[observatorio de Parizo]], tiu de la [[parko Montsouris|parko ''Montsouris'']] kaj de la ''[[Pic du Midi de Bigorre]]'' ; kiam la municipo de [[Bordighera]] rifuzis lia projekton, Raphaël-Louis Bischoffsheim konstruigis [[observatorio]]n en [[Nico]] sur la Monto Gros kaj provizis ĝin per plej modernaj instrumentoj. La observatorio malfermiĝis en [[oktobro]] [[1887]]. == Politika kariero == Raphaël-Louis Bischoffsheim estis elektita [[Listo de deputitoj de Alpes-Maritimes|deputito de Alpes-Maritimes]] en [[1881]] delegito de Nico-Kamparo ; posteno, kiun li gardis ĝis [[1885]]. Por sia dua mandato ([[1889]]-[[1906]]), li reprezentis Nicon-Urbon kaj por sia tria mandato li sidis en la nomo de la [[elektodistrikto]] de [[Puget-Théniers]]. Ano de la [[Respubliko|Respublika]] Unio ([[centrismo|centro]]-[[politika maldekstro|maldekstro]]), li subtenis la respublikajn [[ministrejo]]jn de [[Jules Ferry]] kaj [[Léon Gambetta]]. == Honoroj == Pro sia kunlaboro al la [[scienco]], Bischoffsheim ricevis la {{N|honora legio}} en [[1886]]<ref name="dic" /> kaj, dum la [[Universala Ekspozicio de Parizo de 1889]], du [[ormedalo]]jn : unu pro la [[observatorio de Nico]], la alia pro la profesia lernejo de Bulvardo Bourdon en [[Parizo]]. Li estis elektita libra ano de la [[Akademio de Sciencoj de Francio]] la {{dato|16|junio|1906}}.<ref>[http://www.academie-sciences.fr/pdf/dossiers/ama/astronomes.pdf Listo de la anoj de la Akademio de Sciencoj kaj eksterlandaj asociitaj astronomoj aŭ plenumintoj de gravaj laboroj por astronomio, el la paĝaro de la ''Académie des sciences''] {{lingvokodo|fr}}</ref> La historia [[kupolo]] de la Observatorio de Nico estis nomita "Kupolo Bischoffsheim"<ref>[https://www-n.oca.eu/museal/gde_coupole/gde_coupole.html ''La Coupole Bischoffsheim'', el la paĝaro de la ''Observatoire de la Côte d'Azur''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20161116021200/https://www-n.oca.eu/museal/gde_coupole/gde_coupole.html |date=2016-11-16 }} {{lingvokodo|fr}}</ref> La [[asteroido]] [[708 Raphaela]] estis nomita en lia honoro.<ref>[https://books.google.fr/books?id=eHv1CAAAQBAJ&pg=PA108&lpg=PA108&dq=708+Raphaela+Lutz+D.+Schmadel&source=bl&ots=0g27twyGlD&sig=1z4Sho9yCPYJlHTRm__uvPIxPTc&hl=eo&sa=X&ved=0ahUKEwip3JXjoKvQAhUBVxoKHYVcDa0Q6AEIHzAB#v=onepage&q=708%20Raphaela%20Lutz%20D.%20Schmadel&f=false ''Dictionary of Minor Planet Names'' de Lutz D. Schmadel, paĝo 108] {{lingvokodo|en}}</ref> <gallery> Dosiero:Villa Bischoffsheim.jpg | La [[Vilao Bischoffsheim]] en [[Bordighera]] Dosiero:Coupole Bischoffsheim.jpg | La Kupolo Bischoffsheim de la [[Observatorio de Nico]] </gallery> == Notoj kaj referencoj == {{Referencoj}} <!-- Helpo : //eo.wikipedia.org/wiki/Helpo:Referencoj kaj piednotoj --> == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{fr}} [http://cths.fr/an/prosopo.php?id=105674# Raphaël-Louis Bischoffsheim : mallonga biografio el la paĝaro de ''Sociétés savantes de France''] * {{fr}} [https://cdlm.revues.org/4381 Raphaël Bischoffsheim inter aferismo kaj filantropio ... el ''Cahiers de la Méditerranée''] * {{en}} [http://www.jewishencyclopedia.com/articles/3330-bischoffsheim-raphael-louis Bischoffsheim Raphaël-Louis el ''Jewish Encyclopedia''] * {{fr}} [https://web.archive.org/web/20150707100000/http://clio.ish-lyon.cnrs.fr/patrons/AC000007662/AC000007662Doc711.pdf Raphaël Bischoffsheim, nekrologo, el ''Le Génie Civil'', n° 125 2-a de junio 1906] {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Bischoffsheim, Raphaël-Louis}} [[Kategorio:Mecenatoj]] [[Kategorio:Francaj bankistoj]] [[Kategorio:Nederlandaj bankistoj]] [[Kategorio:Deputitoj de Alpes-Maritimes]] [[Kategorio:Membroj de la franca Akademio de Sciencoj]] [[Kategorio:Kavaliroj de la Honora Legio]] fbcagkr1ug8bp038fov10hs3lejkouf 0 574644 9494541 8742540 2026-10-16T16:07:44Z Sj1mor 12103 9494541 wikitext text/x-wiki '''Nister''' estas la nomo aŭ nomparto de jenaj geografiaj objektoj: Komunumoj kaj komunumpartoj en Rejnlando-Palatinato: * [[Nister (komunumo)]], komunumo en la distrikto Westerwald * [[Nisterau]], komunumo en la distrikto Westerwald * [[Nisterberg]], komunumo de la distrikto Altenkirchen (Westerwald) * [[Nisterbrück]], komunumparto de a urbo [[Wissen (urbo)|Wissen]] en la distrikto Altenkirchen (Westerwald) * [[Nister-Möhrendorf]], komunumo en la distrikto Westerwald * [[Nistertal]], komunumo en la distrikto Westerwald '''Nister''' estas la nomo de jenaj akvejoj: * [[Nister (Sieg)]] aŭ ''Große Nister'', maldekstra alfluanto de la rivero Sieg proksime de Nisterbrück (Wissen), distrikto Altenkirchen (Westerwald);<br />tri Nister-alfluantoj en la distrikto Westerwald; rivermalsupren: ** [[Schwarze Nister]], dekstra alfluanto apud [[Langenbach (Bad Marienberg)|Langenbach]] ([[Bad Marienberg]]) ** ''Hornnister'' aŭ [[Enspelerbach]], maldekstra alfluanto apud [[Hirtscheid]] ([[Alpenrod]]) *** [[Kleine Hornister]] , dekstra alfluanto de la Enspelerbach inter [[Stockum-Püschen]] kaj Rotenhain, distrikto Westerwald ** [[Kleine Nister]], dekstra alfluanto apud [[Heimborn]] '''Nister''' estas la nomo de jenaj personoj: * [[Der Nister]] (1884–1950), jida aŭtoro {{apartigilo}} mp8wefxisc4mj1i2yfe7ry7e986gwiy 0 582939 9494646 8979296 2026-10-17T06:49:20Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9494646 wikitext text/x-wiki {{Informkesto biografio |Antaŭnomo = Samantha |Familinomo = CRISTOFORETTI |Postnomo = |PostFamilinomo = |Prononco = saˈmanta kristofoˈrɛtti |AliajLingvoj = |VeraNomo = |Okupo = kosmonaŭto |Okupo2 = ĉasaviadisto |Okupo3 = |AliajOkupoj = |Epoko = 1900 |Ŝtato = Italio |Dosiero = Samantha Cristoforetti portrait.jpg |Subteksto = |Ordigo = |EnkondukaLinio = ne }} '''Samantha CRISTOFORETTI''' {{prononco|saMANta kristofoR''E''tti|saˈmanta kristofoˈrɛtti}} (naskiĝis la 26-an de Aprilo 1977 en [[Milano]], [[Italujo]]) estas itala [[Eŭropa Kosma Agentejo|EKA]]-kosmonaŭto kaj ĉasaviadisto. == Biografio == [[Dosiero:ISS-42 Samantha Cristoforetti in the Cupola.jpg|eta|Cristoforetti en la ''Cupola'']] === Studado === Cristoforetti vizitis [[Mezlernejo|mezlernejan]] "Liceo Scientifico" en [[Trento]]. Antaŭ ol ŝi finis ĝin en 1996, por unu jaro, ŝi loĝis en [[Minnesota]], Usono, kiel interŝanĝa studento. Poste Cristoforetti vizitis la [[Teknologia Universitato Munkeno|Teknologian Universitaton Munkeno]] por studi [[Mekanika inĝenierarto|mekanikan inĝenierarton]]. Dum la studado ŝi pasigis kvar monatojn ĉe la "Ecole Nationale Supérieure de l’Aéronautique et de l’Espace" en [[Tuluzo]], Francujo. Tie ŝi faris eksperimentan projekton pri [[aerodinamiko]]. Por skribi sian magistran disertaĵon Cristoforetti vizits la "D. Mendelejev Universitaton de Kemia Teknologio" en [[Moskvo]] por dek monatoj. Ĝi temas pri solidaj raketobrulaĵoj. === Aerarmeo === Cristoforetti aliĝis en 2001 al la itala aerarmea militlernejo en [[Pozzuoli]]. Parto de la lernado estis vizito de la [[Universitato de Napolo]]. Tie ŝi atingis bakalaŭrecon de aeronaŭtiko. Pere de la Europo-NATO-a "Joint Jet Pilot Training" ŝi iĝis ĉasaviadisto. Por tio Cristoforetti estis ĉe la [[Teksaso|teksasa]] ''Sheppard armea aerbazo'' de 2005 ĝis 2006. Poste ŝi reiris al Italujo al la [[armea aerbazo]] en [[Istrana]]. Ŝi pasigis pli ol 500 horoj da flugado antaŭ sia kosmonaŭta aktivo. === Kosmonaŭto === [[Dosiero:Expedition 40 backup crew members in front of the Soyuz TMA spacecraft mock-up in Star City, Russia.jpg|eta|Anaro de la flugo Sojuz TMA-15M - maldekstre al dekstre - Virts, Ŝkaplerov kaj Cristoforetti]] En 2008 8.413 personoj kandidatis por la [[Kosmonaŭto|kosmonaŭtpostenoj]] de la EKA. La 20-an de Majo 2009 la EKA prezentis ŝin kaj kvin pliajn kosmonaŭtojn al la publiko. En Septembro 2009 Cristoforetti aniĝis al la EKA kaj en novembro 2010 finis la fundamentan trejnadon. La 3-an de Julio 2012 la EKA anoncis, ke ŝi flugos al la [[Internacia Kosmostacio]] en 2014 por iĝi ano de la ekspedicioj 42 kaj 43. La 23-an de Novembro 2014 Cristoforetti flugis de la [[Kosmodromo Bajkonur]] en la kosmon. Ŝiaj samflugantanoj estis la ruso [[Anton Ŝkaplerov]] kaj la usonano [[Terry Virts]]. La misio de Cristoforetti nomiĝis "futura". Dum la restado ŝi faris kelkajn eksperimentojn pri [[biologio]] kaj [[genetiko]]; ekzemple studi la efikon de sengraviteco sur formikoj, [[bananmuŝo]]j aŭ plantoj. Cristoforetti kunigis du "Dragon"-Ŝipojn al la IKS per la stacia robota brako. Pro unumonata malfruo Cristoforetti pasigis 199 tagojn ene de la IKS. Tiel ŝi superis la rekordojn por la plej longa kosmoflugo de virino kaj de EKA-kosmonaŭto<ref>{{citaĵo el la reto |url=http://outpost42.esa.int/blog/samantha-beats-esa-astronaut-single-duration-record/ |titolo=Samantha beats ESA astronaut single-duration record |dato=2015-06-04 |alirdato=2017-03-19 |lingvo=en}}</ref>. Ŝi surteriĝis la 11-an de Junio 2015 en la kazaĥa stepo. == Privata Vivo == Marŝado, subnaĝado, jogo, legado kaj vojaĝo plaĉas al Cristoforetti. Kune kun Lionel Ferra ŝi havas knabinon naskita en Novembro 2016 en [[Kolonjo]]<ref>{{citaĵo el la reto |url=http://www.repubblica.it/scienze/2017/01/03/news/astrosamantha_e_diventata_mamma_e_nata_kelsey_amal-155323981/ |titolo=AstroSamantha è diventata mamma |dato=2017-01-03 |alirdato=2017-03-19 |lingvo=it}}</ref>. == Honoroj == * [[Ordeno de Merito de la Itala Respubliko]]<ref> {{citaĵo el la reto |url=http://www.quirinale.it/elementi/DettaglioOnorificenze.aspx?decorato=328391 |titolo=Cristoforetti Cap. Samantha |alirdato=2017-03-19 |lingvo=it}}</ref> ** [[Dosiero:ITA OMRI 2001 Com BAR.svg|x15px]] '''Komandoro''' 6-a de Marto 2013 ** [[Dosiero:ITA OMRI 2001 GC BAR.svg|x15px]] '''Kavaliro granda kruco''' 16-a de Julio 2015 * La asteroido 1998 DZ₃₂ estis alinomita al [[15006 Samcristoforetti]] == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.esa.int/Our_Activities/Human_Spaceflight/Astronauts/Samantha_Cristoforetti Biografio ĉe la EKA] {{en}} * [https://web.archive.org/web/20201031214908/http://samanthacristoforetti.esa.int/ EKA-retpaĝo de Samantha Cristoforetti] {{en}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Italaj kosmonaŭtoj]] [[Kategorio:Eŭropa Kosma Agentejo]] 04gxq1s3155x60ay07j8ppzwc3gal4f 0 584539 9494707 9264099 2026-10-17T10:18:04Z Sj1mor 12103 9494707 wikitext text/x-wiki {{Koord|52|17|60|N|34|16|60|E|}} 121.0 m super [[marnivelo]] '''NEVDOLSK''' ({{ru}} Невдольск) estas [[setlejo]] en [[Suzemka]] distrikto de [[Brjanska provinco]], [[Rusio]] situanta sur la maldekstra bordo de [[Sev rivero]]. En ĝi funkcias [[estraro]] de ''"Nevdolska Vilaĝa Komunumo"'', kiun konsistigas: ''Nevdolsk'' mem, ''Dobrunj'', ''Kukuŝkino'', ''Negino'', ''Semjonovsk'', ''Podgoronaja Slobodka'' kaj ''Kalinovskij''. Plej verŝajna [[etimologio]] de la rusa nomo "Nevdolsk" eksplikas ĝian situon respektive al Sev rivero - nelaŭlonge, sed kvazaŭ transverse. Dum multaj jaroj tiea areo kaj konstruaĵoj apartenis al [[Svenska monakejo]] situanta en [[Brjansk]] urbo. En ĝiaj [[analoj]] konserviĝis mencio pri Nevdolsk skribita en [[1595]]. La monakejo ricevis ĉiujaran [[tributo]]n de loka loĝantaro inkluzive nutraĵojn, lignaĵojn, fojnon kaj ĉefan lokan raraĵon - mielon. La ortodoksa loĝantaro permanente kreskis kaj bezonis preĝejon, kiu aperis en [[1628]] kaj estis benita kiel templo de [[Sankta Nikolao]]. En [[1806]] oni konstruis majestan, brikan templon, kiu estis ruinigita dum la [[stalinismo|stalinisma]] ateisma epoko fine de la 1930-aj jaroj. En [[1884]] ekfunkciis loka lernejo, kiun establis tiea [[Zemstvo]]. Samtempe produktis drapon granda fabriko kaj faris buteron pli ol 20 buterigiloj. Komence de la [[20-a jarcento]] en Nevdolsk oni establis poŝtoficejon. En [[1926]] en la setlejo rezidis maksimuma kvanto de loĝantoj - 3170. Multajn suferojn spertis lokanoj dum la dujara okupado de [[Naziismo|naziaj]] konkerintoj en [[1941]] - [[1943]], kiam estis pafmortigitaj, pendumitaj, forbrulitaj kaj mortigitaj per plej kruelaj rimedoj pluraj homoj, inkluzive infanojn. Tiam estis vasta [[Partizano|partizana]] rezistado, kiu havis sufiĉan sukceson. En Nevdolsk estas kelkaj amastombejoj kaj monumentoj, kiuj havas jenajn rimarkindajn vortojn: ''"Neniu kaj nenio estas forgesitaj"''. Post fino de la [[Granda patriota milito]] sur tia areo funkciis kelkaj [[kolĥozo]]j, kiuj ĉefe okupiĝis pri kreskigo de greno kaj legomoj, bestobredado ktp. En Sev rivero oni establis hidroelektran centralon, kies 200.0 kilovata kapacito liveris necesan energion al novaj staloj, konstruaĵoj, lumigo de stratoj. Komence de la 90-aj jaroj kolĥozoj malaperis kaj novaj ekonomiaj rilatoj malmulte stimulis loĝantaron okupiĝi pri malfacilaj kamparanaj taskoj. Tiam multaj laborkapablaj lokanoj translokiĝis aliloke. Plu loĝi restis gemaljunuloj kaj konserviĝintajn domojn oni vizitas nur somere. Lastatempe Nevdolsk famiĝis pro sia entrepreno ''"Suzemka rozejo"'', ĉar tiea grundo kaj klimato permesis planti kaj kulturi multajn specojn de rozoj, kiujn oni eksportas en diversajn lokojn de Rusio. La [[21-an de januaro]] [[1605]] en apuda vilaĝo ''Dobrunj'' okazis [[Batalo ĉe Dobriniĉi]] inter armeo de la [[Rusa Carlando]] kaj milittrupoj de [[Falsa Demetrio la 1-a]], kiu restigis gravan spuron en la rusia historio. == Eksteraj ligiloj == * [http://adminsuzemka.ru/poseleniya/nevdolskoe-selskoe-poselenie.html] oficiala retejo {{ru}} * [http://www.kray32.ru/suzemskiy061.html] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20170419192526/http://www.kray32.ru/suzemskiy061.html |date=2017-04-19 }} artikolo kun kromaj ligiloj {{ru}} * [http://nevdolsk.narod.ru] fotoj [[Kategorio:Municipoj de Brjanska provinco]] cgw9d7zsbab7srvu7hoks39cmwijqi0 9494711 9494707 2026-10-17T10:19:30Z Sj1mor 12103 9494711 wikitext text/x-wiki <!--{{Koord|52|17|60|N|34|16|60|E|}} 121.0 m super [[marnivelo]]--> '''NEVDOLSK''' ({{ru}} Невдольск) estas [[setlejo]] en [[Suzemka]] distrikto de [[Brjanska provinco]], [[Rusio]] situanta sur la maldekstra bordo de [[Sev rivero]]. En ĝi funkcias [[estraro]] de ''"Nevdolska Vilaĝa Komunumo"'', kiun konsistigas: ''Nevdolsk'' mem, ''Dobrunj'', ''Kukuŝkino'', ''Negino'', ''Semjonovsk'', ''Podgoronaja Slobodka'' kaj ''Kalinovskij''. Plej verŝajna [[etimologio]] de la rusa nomo "Nevdolsk" eksplikas ĝian situon respektive al Sev rivero - nelaŭlonge, sed kvazaŭ transverse. Dum multaj jaroj tiea areo kaj konstruaĵoj apartenis al [[Svenska monakejo]] situanta en [[Brjansk]] urbo. En ĝiaj [[analoj]] konserviĝis mencio pri Nevdolsk skribita en [[1595]]. La monakejo ricevis ĉiujaran [[tributo]]n de loka loĝantaro inkluzive nutraĵojn, lignaĵojn, fojnon kaj ĉefan lokan raraĵon - mielon. La ortodoksa loĝantaro permanente kreskis kaj bezonis preĝejon, kiu aperis en [[1628]] kaj estis benita kiel templo de [[Sankta Nikolao]]. En [[1806]] oni konstruis majestan, brikan templon, kiu estis ruinigita dum la [[stalinismo|stalinisma]] ateisma epoko fine de la 1930-aj jaroj. En [[1884]] ekfunkciis loka lernejo, kiun establis tiea [[Zemstvo]]. Samtempe produktis drapon granda fabriko kaj faris buteron pli ol 20 buterigiloj. Komence de la [[20-a jarcento]] en Nevdolsk oni establis poŝtoficejon. En [[1926]] en la setlejo rezidis maksimuma kvanto de loĝantoj - 3170. Multajn suferojn spertis lokanoj dum la dujara okupado de [[Naziismo|naziaj]] konkerintoj en [[1941]] - [[1943]], kiam estis pafmortigitaj, pendumitaj, forbrulitaj kaj mortigitaj per plej kruelaj rimedoj pluraj homoj, inkluzive infanojn. Tiam estis vasta [[Partizano|partizana]] rezistado, kiu havis sufiĉan sukceson. En Nevdolsk estas kelkaj amastombejoj kaj monumentoj, kiuj havas jenajn rimarkindajn vortojn: ''"Neniu kaj nenio estas forgesitaj"''. Post fino de la [[Granda patriota milito]] sur tia areo funkciis kelkaj [[kolĥozo]]j, kiuj ĉefe okupiĝis pri kreskigo de greno kaj legomoj, bestobredado ktp. En Sev rivero oni establis hidroelektran centralon, kies 200.0 kilovata kapacito liveris necesan energion al novaj staloj, konstruaĵoj, lumigo de stratoj. Komence de la 90-aj jaroj kolĥozoj malaperis kaj novaj ekonomiaj rilatoj malmulte stimulis loĝantaron okupiĝi pri malfacilaj kamparanaj taskoj. Tiam multaj laborkapablaj lokanoj translokiĝis aliloke. Plu loĝi restis gemaljunuloj kaj konserviĝintajn domojn oni vizitas nur somere. Lastatempe Nevdolsk famiĝis pro sia entrepreno ''"Suzemka rozejo"'', ĉar tiea grundo kaj klimato permesis planti kaj kulturi multajn specojn de rozoj, kiujn oni eksportas en diversajn lokojn de Rusio. La [[21-an de januaro]] [[1605]] en apuda vilaĝo ''Dobrunj'' okazis [[Batalo ĉe Dobriniĉi]] inter armeo de la [[Rusa Carlando]] kaj milittrupoj de [[Falsa Demetrio la 1-a]], kiu restigis gravan spuron en la rusia historio. == Eksteraj ligiloj == * [http://adminsuzemka.ru/poseleniya/nevdolskoe-selskoe-poselenie.html] oficiala retejo {{ru}} * [http://www.kray32.ru/suzemskiy061.html] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20170419192526/http://www.kray32.ru/suzemskiy061.html |date=2017-04-19 }} artikolo kun kromaj ligiloj {{ru}} * [http://nevdolsk.narod.ru] fotoj [[Kategorio:Municipoj de Brjanska provinco]] kdhlx3yezw7byagopavoftzwo61a7av 0 585275 9494620 9239536 2026-10-17T02:59:36Z LilyKitty 25129 de disvolvgia psikologio 9494620 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Lev Semjonoviĉ Vigotskij''' ({{lang-ru|Лев Семёнович Выготский}}; [[beloruse]] nun literumata ''Леў Выгоцкі''; n. la [[17-a de novembro]] [[1896]] en [[Orŝa]], gubernio [[Mahiljoŭ|Mogilovo]] (la nuna [[Mahiljoŭ]]) en la [[Rusia Imperio]], m. la [[11-a de junio]] [[1934]] en [[Moskvo]], [[Rusia SFSR]]) estis [[Judoj|judodevena]] [[Rusio|rusa]] [[psikologo]] kaj nuntempe konsiderata kiel unu el la plej gravaj psikologoj en la historio<ref>(angla) Nikolai Veresov, [http://webpages.charter.net/schmolze1/vygotsky/Veresov.html The Path to the Cultural-Historical Theory of Human Consciousness] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20151009024313/http://webpages.charter.net/schmolze1/vygotsky/Veresov.html |date=2015-10-09 }} (1917 - 1927). Historia kaj metodologia analizo. (Enkonduko)</ref>. Li estis forte influata de la ideoj de [[Karl Marx]].   Vigotskij restas rimarkinda pro siaj esploroj kaj [[Disvolviĝa psikologio|teorioj pri la evoluo]] kaj strukturo de la homa konscio. Plej konata verŝajne estas lia teorio de signoj, klariganta kiel infanoj internigas lingvon dum sia kultura evoluo. Lian karieron abrupte tranĉis frua morto pro [[tuberkulozo]]. Lia vivoverko longe restis apenaŭ konata: en Sovetunio pro la stalinisma sciencpolitiko, okcidente pro la superrego de '[[Kondutismo|behaviorismaj]]' skoloj. Agnosko venas nur post la anglalingva publikigo de liaj libroj ''Pensado kaj lingvo'' (1962), ''Menso en socio'' kaj ''La psikologio de arto'' (ambaŭ 1978).  En 1978, Stephen Toulmin, okaze de recenzo de lia libro ''Menso en socio'', nomis lin "La Mozarto de psikologio" deklarante ke lia verkaro havis grandegan nuntempan gravecon<ref>(angla) [http://vygotsky.afraid.org/#Conclusion The Mozart of Psychology : Lev Semenovich Vygotsky] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120313025856/http://vygotsky.afraid.org/#Conclusion |date=2012-03-13 }}</ref>. == Vigotskij kaj Esperanto == Dum junaĝo li interesiĝis interalie pri [[ŝako]] kaj lernis [[Esperanto]]n<ref>(angla) Revuo ''School Psychology International'', speciala numero, majo 1995, en kiu biografio de filino Gita Lvovna Vigotskaja parolas pri ŝia patro Lev.</ref> kiun li uzis por interŝanĝi [[poŝtmarko]]jn, ĉar li estis pasia pri [[filatelio]].<ref name=":0">''La Mozarto de psikologio studis Esperanton'', [[Revuo_Esperanto]], 1096 (10) oktobro 1997, p. 161</ref> <!-- "kaj decidas skribi sian nomon Vygotsky, anstataŭ Vygodski". -- dubinda aserto, {{mankas fonto}}, vidu la diskutpaĝon. --> == Vidu ankaŭ == * [[Psikologio]] * [[Kompara psikologio]] Aliaj renomaj esperantistaj psikologoj<ref name=":0" /> : [[Pierre Bovet]], [[John Carl Flugel]] kaj [[Charles Baudouin]] == Bibliografio == <small>La titoloj de la verkaĵoj estas ĉi tie simple tradukataj al Esperanto, ne ekzistas oficialaj esperantaj tradukoj, la tekstoj estas origine en la rusa.</small> * ''La psikologio de arto'' (1925) * ''Konscio kiel problemo en la psikologio de konduto'' (1925) * ''Kleriga psikologio'' (1926) * ''Historia signifo de la krizo en psikologio'' (1927) * ''La problemo de la kultura evoluo de la infano'' (1929) * ''La socialista ŝanĝo de la homo'' (1930) * ''Ludo kaj ĝia rolo en la mensa evoluo de la infano'' (1933) * ''Pensado kaj parolado'' (1934) * ''La kolektita verkaro de L. S. Vigotskij'', 1987 [http://www.marxists.org/archive/vygotsky/collected-works.htm superrigardo] == Notoj kaj referencoj == Tiu ĉi artikolo estas traduko bazita sur la angla versio de Vikipedio. {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Vigokskij, Lev}} [[Kategorio:Mortintoj en Moskvo]] [[Kategorio:Sovetiaj juristoj]] [[Kategorio:Sovetiaj psikologoj]] [[Kategorio:Rusiaj psikolingvistoj]] [[Kategorio:Kognosciencistoj]] [[Kategorio:Sovetiaj pedagogoj]] [[Kategorio:Rusiaj marksistoj]] [[Kategorio:Belorusaj judoj]] [[Kategorio:Filozofoj de edukado]] s5zdh5yob61f3i3zkyfgvrhjojt76ru 0 587235 9494664 9260764 2026-10-17T09:11:23Z Sj1mor 12103 9494664 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Metric system adoption map.svg|eta|400x400px|En ruĝa: la landoj, kiuj ankoraŭ ne adoptis oficiale la metran dekuman sistemon (nome Usono, Birmo kaj Liberio).]] [[Dosiero:BIPM courtyard.jpg|eta|La [[Buroo Internacia pri Pezoj kaj Mezuroj|Internacia Buroo pri pezoj kaj mezuroj]] (Bureau international des poids et mesures, mallonge “BIPM”) en [[Sèvres]], Francio.]] La '''metra decimala sistemo''' aŭ '''metra dekuma sistemo''' estas internacie interkonsentita [[Dekuma nombrosistemo|decimala]] sistemo de mezurado. Ĝi estis origine bazita sur la ''mètre des Archives'' kaj la ''kilogramme des Archives'' enkondukita de la [[Unua Respubliko de Francio]] en 1799,<ref>Alder, Ken (2002). The Measure of all Things—The Seven-Year-Odyssey that Transformed the World. London: Abacus. ISBN 0-349-11507-9.</ref> sed laŭlonge de la jaroj la difinoj de la [[metro]] kaj de la [[kilogramo]] estis redifinitaj, kaj la metra sistemo etendiĝis por aligi multajn pliajn dekumajn unuojn. Kvankam fine de la [[19-a jarcento|19-a]] kaj komenco de la [[20-a jarcento]]j aperis multnombraj variantoj de la metra sistemo, nuntempe la termino estas ofte uzata kiel sinonimo por "SI"<ref>La jenaj mallongigoj estas uzataj el la francaj nomoj de la organizoj aŭ interkonsentoj * SI: [[Internacia sistemo de unuoj|''Le Système international d'unités'']] * CGPM: [[Konferenco Ĝenerala pri Pezoj kaj Mezuroj|''Conférence générale des poids et mesures'']] * CIPM: [[Komitato Internacia pri Pezoj kaj Mezuroj|''Comité international des poids et mesures'']] * BIPM: [[Buroo Internacia pri Pezoj kaj Mezuroj|''Bureau international des poids et mesures'']] * CIE: [[Internacia Komitato pri Lumigo|''Commission Internationale de l'Eclairage '']]</ref> mallongigo por la "[[Internacia sistemo de unuoj]]" — nome la oficiala sistemo de mezuroj en preskaŭ ĉiu lando de la mondo. La difino de [[Internacia sistemo de unuoj|SI]] ankaŭ inkludis regulojn, la samajn por ĉiuj lingvoj, por skribi SI-kvantojn. == Lingva diverseco == La metra sistemo estas dekumo-bazita mezursistemo. La sistemo havas unuojn de mezuro por ĉiu kvanto. La nomoj de plej multaj unuoj de mezuro en la metra sistemo havas du partojn. Unu parto estas la unuopa nomo kaj la alia parto estas la prefikso. Ekzemple, en la nomo "centimetro", la vorto "centi" estas la prefikso kaj la vorto "metro" estas la unuopa nomo. Kelkfoje, kiel kun metro, litro kaj gramo, ne ekzistas prefikso<ref>(angla) International Bureau of Weights and Measures(2006), [http://www.bipm.org/utils/common/pdf/si_brochure_8_en.pdf ''The International System of Units (SI)''(PDF]) (8-a ekld.), p. 121, ISBN 92-822-2213-6</ref>. En la metra sistemo, ĉiuj unuoj havas "simbolon". Simboloj formas taŭgan manieron por skribi la nomojn de unuoj. Ĉiuj landoj de la mondo uzas la saman simbolon por unuo, kvankam ili povus havi malsamajn manierojn por redakti la nomon de la unuo tekste. Ĉiuj homoj uzas la simbolon "km" por "kilometro", sed en subaj landoj homoj skribas ekzemple <ref>(angla) ''Directive 1999/94/EC relating to the availability of consumer information on fuel economy and CO2 emissions in respect of the marketing of new passenger cars''. [[Eŭropa Parlamento]] kaj de la [[Eŭropa Konsilio]], la 13-an de Decembro 1999. Aldono II, sekcio 2. </ref> : * "''kilometre''" en la [[Unuiĝinta Reĝlando]]. * "''kilometer''" en [[Usono]]. * "''quilómetro''" en [[Portugalio]]. * "''một kí lô mét''" en [[Vjetnamio]]. * ''"χιλιόμετρα''" en [[Grekio]]. * "''километр''" en [[Rusio]]. * "公里", "千米", aŭ "粁" en [[Ĉinio]]. * "キロ" or "㌔"　en [[Japanio]]. * "킬로미터" en [[Sud-Koreio]]. == Longa vojo sen 'fina venko' == La [[Franca revolucio de 1789|Franca Revolucio]] en [[1795|1799]] leĝe devigis uzi la metran sistemon unuafoje en la pariza regiono. En 1812 Napoleono Bonaparte jam konkeris la plej grandan parton de Eŭropo kaj devige enkondukis la metran sistemon en la konkeritaj teritorioj. Kvankam la metra sistemo estis multe pli facila ol la ĝis tiam uzataj metraj sistemoj la vojo al popola akceptado estis longa, ĉefe ĉar homoj malfidis la novan sistemon, timante ke oni povus trompi ilin. Post la Batalo de Waterloo oni revenis al la antaŭa sistemo, sed 50 jarojn poste, en 1840, la metra sistemo estis re-enkondukita duan fojon por tuta Francio. Komence de la dua mondmilito plejparto de la ne-anglaparolantaj landoj en Eŭropo kaj la mondo adoptis la metran sistemon. Iuj homoj en Usono volas kompletan ŝanĝon al la metra sistemo dirante ke tio plifaciligos ĉion por ĉiuj<ref>Page, Chester H; Vigoureux, Paul, eds. (20 Majo 1975). ''The International Bureau of Weights and Measures 1875 - 1975: NBS Special Publication 420''. Washington, D.C.: National Bureau of Standards. p. 244.</ref>. Kiam Metrication Board, fondita en 1969 por helpi al Britio ŝanĝi la metran dekuman sistemon, estis fermita en 1981 la plej multaj registaroj kaj industrioj ŝanĝis al la metra sistemo sed multaj ĉiutagaj aferoj kiel trafikŝildoj restis senŝanĝaj<ref>(angla) ''White Paper on Metrication (1972): Summary and Conclusions (para 100)''. London: Department of Trade and Industry Consumer and Competition Policy Directorate. 1972. §100.</ref>. Tamen, en [[2018]], [[Aviado|aviadistoj]] daŭre parolas pri ''[[Futo|futoj]]'', [[Maristo|maristoj]] pri ''[[Mejlo|mejloj]]'' ''kaj [[nodoj]]'' kaj [[Tubisto|tubistoj]] pri ''[[Colo|coloj]]'', ankaŭ uzataj por mezuri niajn ekranojn. Restas ankoraŭ tempo por atingi la '[[Fina Venko|finan venkon]]'. == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Buroo Internacia pri Pezoj kaj Mezuroj]] * [[Gabriel Mouton]] * [[Konvencio pri la Metro]] * [[Metrologio]] {{Projektoj}} [[Kategorio:Metra dekuma sistemo]] [[Kategorio:Metrologio]] eqg56wkpezy7o3utxq08lzpqqc0neyn 0 587937 9494636 9077471 2026-10-17T05:17:22Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9494636 wikitext text/x-wiki {{Tabela informkesto|Informkesto kemia substanco}} {| class="wikitable floatright" width=10% |-style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;"|<big><big>'''Sabineno'''</big></big> |- |colspan="2" style="text-align: center;"|<center>[[Dosiero:Sabinene structure.png|200ra|Sabineno]]</center> |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |'''Plata kemia strukturo de la Sabineno''' |- |colspan="2" style="text-align: center;"|<center>[[Dosiero:Sabinene structure1.png|200ra|Sabineno]]</center> |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |'''Plata kemia strukturo de la (+)-Sabineno''' |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |<big>Alternativa(j) nomo(j)</big> |- |colspan="2" style="text-align: center;" | * [[Tujeno]] * Origaneno |- ||[[Kemia formulo]]||<big><center>{{KemiaFormulo|<big>'''C|10|H|16'''}}</big></center></big> |- |[[CAS-numero|CAS-numero-kodo]]||[https://commonchemistry.cas.org/detail?cas_rn=3387-41-5 3387-41-5] |- |[[ChemSpider|ChemSpider kodo]]||[http://www.chemspider.com/Chemical-Structure.17769.html 17769] |- |[[PubChem|PubChem-kodo]]||[https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/18818 18818] |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |'''Fizikaj proprecoj''' |- |[[Aspekto]]||senkolora likvaĵo kun milda karakteriza odoro |- |[[Molmaso]]||136.23g·mol^-1 |- |[[Denseco]]||0.844g cm⁻³ |- |[[Bolpunkto]]||163 °C |- |[[Refrakta indico]]||{{refraktindico|T=20|λ=761|k=4.0|1.4675}} |- |[[Ekflama temperaturo]]||36.7 °C |- |[[Solvebleco]]||[[Akvo]]:Nesolvebla |- style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center;" |[[GHS pri klasado kaj etikedado de kemiaĵoj|'''GHS etikedigo de kemiaĵoj''']] <ref>[https://www.carlroth.com/downloads/sdb/de/7/SDB_7188_DE_DE.pdf Carl Roth] {{404|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> <ref>[https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/Sabinen#section=GHS-Classification PubChem]</ref> |- |[[GHS Damaĝo-piktogramoj|GHS Damaĝo-piktogramo]]||<center>{{GHS Piktogramo|02|07}}{{GHS Piktogramo|08}}</center> |- |[[GHS pri klasado kaj etikedado de kemiaĵoj|GHS Signalvorto]]||Damaĝo |- |[[GHS Deklaroj pri damaĝoj]]||{{H-Frazoj|226|304|315|319|335}} |- |[[GHS Deklaroj pri antaŭgardoj]]|| {{P-Frazoj|210|233|240|241|242|243|261|264|271|280|301+310|302+352|303+361+353|304+340|305+351+338|312|321|331|332+313|337+313|362|370+378|403+233|403+235|405|501}} |-style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center with=50%;"|<center><small>Escepte kiam indikitaj, datumoj estas prezentataj laŭ iliaj normaj kondiĉoj pri temperaturo kaj premo<br />(25 °C kaj 100 kPa)</small></center> |} '''Sabineno''' estas natura ducikla unu[[terpeno]], kies kemia formulo estas C₁₀H₁₆. Ĝi izoleblas el la [[volatila oleo|esencaj oleoj]] ekde variaĵo da plantoj inklude de [[anzino|Quercus ilex]] kaj [[Ordinara piceo|Picea abies]]. Ĝi posedas streĉringan sistemon kies [[ciklopentano]] fandiĝas al [[ciklopropano|ciklopropana ringo]]. Sabineno estas unu el la kemiaĵoj kiuj kontribuas por la akra gusto de la [[Nigra pipro]] kaj estas la ĉefa konstituanto de la [[karoto|karota]] semoleo. Ĝi ankaŭ okazas en la [[Melaleŭko|melaleŭkoleo]] en malaltaj koncentriĝoj. Ĝi same ĉeestas en la esencoleo estigita ekde la [[muskato]], [[Nobla laŭro|Laurus nobilis]] kaj [[rutacoj|Clausena anisata]]. Ĉe altaj dozoj sabineno povas kaŭzi gastro-intestajn malkomfortojn, naŭzojn, vomadon kaj reno-fiaskon. Pli forta tokseco povas kaŭzi internan sangadon, kiu manifestiĝas kiel sangohava diareo aŭ sango en la urino. Pli altaj dozoj povas kaŭzi senkonsciencon kaj konvulsiojn kiuj povas rezulti en morton se la paralizo etendiĝas sur la centra spirsistemo. Kiam aplikita surhaŭte sabineno povas kaŭzi haŭto-iriton. La esencoleo enhavanta sabinenon estis iam uzata por traktado de verukoj kaj generaj verukoj. Sabineno same uzatas en [[homeopatio]]. == Molekula rearanĝo de la sabineno == [[Dosiero:Sabinene rearrangement.png|400ra|eta|centre|<center>Sabineno povas sperti molekulan rearanĝon kaj transformiĝi en pluraj izomeroj, tiaj kiaj [[terpineno|α-terpineno]], [[terpineno|γ-terpineno]], [[terpinoleno]] kaj [[terpineolo|terpinen-4-olo]]<center>]] == Literaturo == * [http://www.stenutz.eu/chem/solv6.php?name=sabinene Stenutz] * [http://www.chemicalbook.com/ChemicalProductProperty_EN_CB5485888.htm Chemical Book] * [https://books.google.com.br/books?id=wwLpDAAAQBAJ&pg=PA47&dq=Sabinene&hl=pt-BR&sa=X&redir_esc=y#v=onepage&q=Sabinene&f=false Leafy Medicinal Herbs: Botany, Chemistry, Postharvest Technology and Uses] Dawn C P Ambrose, Annamalai Manickavasagan, Ravindra Naik * [https://books.google.com.br/books?id=_z3qCAAAQBAJ&pg=PA234&dq=Sabinene&hl=pt-BR&sa=X&ved=0ahUKEwjIs9XjgM3UAhXMRiYKHQ8WCzEQ6AEIQDAE#v=onepage&q=Sabinene&f=false Aromatic Plants: Basic and Applied Aspects], A. Koedam, M.S. Margaris, Despoina Vokou * [https://books.google.com.br/books?id=Z-bn_SbxBUMC&pg=PA226&dq=Sabinene&hl=pt-BR&sa=X&ved=0ahUKEwjIs9XjgM3UAhXMRiYKHQ8WCzEQ6AEIRzAF#v=onepage&q=Sabinene&f=false Food Flavors and Chemistry: Advances of the New Millennium], Arthur M. Spanier * [https://books.google.com.br/books?id=cK-jAgAAQBAJ&pg=PA222&dq=Sabinene&hl=pt-BR&sa=X&ved=0ahUKEwjIs9XjgM3UAhXMRiYKHQ8WCzEQ6AEITTAG#v=onepage&q=Sabinene&f=false Handbook of Herbs and Spices, Volume 1], K. V. Peter * [https://books.google.com.br/books?id=vTjLBAAAQBAJ&pg=PA248&dq=Sabinene&hl=pt-BR&sa=X&ved=0ahUKEwiIwoLugc3UAhXGKyYKHUQtB2g4ChDoAQgiMAA#v=onepage&q=Sabinene&f=false Off-Flavors in Foods and Beverages], G. Charalambous == Izomeroj de la sabineno == <center> <Gallery> (-)-a-Pinen.svg|<center><big>'''[[α-pineno]]'''</big></center> Adamantane_acsv.svg|<center><big>'''[[Adamantano]]'''</big></center> Alpha-phellandren.png|<center><big>'''[[Felandreno|α-Felandreno]]'''</big></center> (%2B)-camphene.svg|<center><big>'''[[Kamfeno]]''' 3-Caren.svg|<center><big>'''Kareno'''</big></center> (R)-Limonen.svg|<center><big>'''[[Limoneno]]'''</big></center> Myrcen.png|<center><big>'''[[Mirceno]]'''</big></center> Alpha-ocimene.svg|<center><big>'''α-Ocimeno'''</big></center> (+)-b-Pinen.svg|<center><big>'''[[β-pineno]]'''</big></center> Syntin.svg|<center><big>'''Sintino'''</big></center> Alpha_terpinene.png|<center><big>'''[[Terpineno|alfa-terpinoleno]]'''</big></center> Twistane1.svg|<center><big>'''Tuistano'''</big></center> Thujene3D.png|<center><big>'''[[Tujeno]]'''</big></center> </Gallery> </center> == Referencoj == {{Referencoj|3}} [[Kategorio:Hidrogenaj kombinaĵoj]] [[Kategorio:Terpenoj]] {{Projektoj}} {{Ĝermo|kemio}} 57pwwssvojbasjbmmkjefgyz5w9i917 0 587978 9494505 8869321 2026-10-16T15:41:04Z Roberto 609 /* Enhavo */ 9494505 wikitext text/x-wiki {{Unua|kat=ne}} {{informkesto Esperanto-libro | titolo = Al la Forbuĉataj Popoloj | aŭtoro = Romain Rolland | eldonjaro = 1920 | eldonurbo = [[Berlino]] | eldoninto = | paĝoj = 16 | isbn = | bildo = Rolland - Al la forbuĉataj popoloj, 1902, Mahn.pdf }} {{projektoj |s=Al la forbuĉataj popoloj}} '''''Al la Forbuĉataj Popoloj''''' <ref> tiele literumita en ''[[Historio de Esperanto (Courtinat)|Historio de Esperanto]]'' ([[Léon Courtinat]]), paĝo 471 </ref> estas [[pamfleto]] verkita de [[Romain Rolland]]. Ĝi estas tradukita de [[Georg Mahn]] kaj eldonita de li en Berlino en [[1920]]. Laŭ la kovrilo de la libro, ĝi estis eldonita en Berno de [[Universala Esperanto-Asocio]]. UEA oficiale informis, ke ĝi ne estis la eldoninto<ref>[http://anno.onb.ac.at/cgi-content/anno-plus?aid=e1d&datum=1921&page=8&size=45 Informo de UEA] en The British Esperantist, 1921</ref>. La tradukinto klarigis, ke: {{citaĵo|UEA havas neniajn rilatojn al la eldono de tiu-ĉi broŝuro. Mi presigis la anoncojn pri la asocio kaj „Esperanto“ sen ilia scio, intencante servi al ili|[[s:Al la forbuĉataj popoloj|Esperanto-traduko de Georg Mahn]] ĉe Vikifontaro; vd. la finon de la teksto.}} == Enhavo == {{Citaĵo|Forta impresa alvoko al la militantaj popoloj por ke ili ĉesigu sian kruelan intermortigadon, ke ili ribelu kontraŭ la kaŝataj monaj potencoj kiuj pro profitemo puŝas ilin unu kontraŭ alia. |1921(1965) [[Historio de Esperanto (Courtinat)|Historio de Esperanto]] II, paĝo 471}} ==Recenzoj== {{citaĵo|Forta, impresa alvoko al la militantaj popoloj, por ke ili ĉesigu sian kruelan intermortigadon, ke ili ribelu kontraŭ la kaŝataj monaj [[potenco]]j, kiuj pro profitemo puŝas ilin unu kontraŭ alia. Suifiĉe multaj preseraroj difektas la broŝuron. Se novaj vortoj kiel: "murdo, masakro, kliko, ragno, orgasmo, provoko" estas proveblaj, kiel ankaŭ prefikso "mis", verboj kiel: "laŭi, kulpi, necesi, gravi, rivali", estas pli diskuteblaj; sed "signita" (anst. subskribita), "stupidego" (anst. stulteco) estas eraroj, kiuj sajne devenas de troa imitado de l’ franca orignalo, kion pruvas evidente esprimo kiel "strabaj komerco-domoj" (suspektindaj firmoj) nekomprenebla por nefranco.|[[Georges Stroele|G.S.]] Esperanto n246 feb 1921}} == Referencoj == {{referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Portalo|Historio|Socio|Literaturo}} * [[s:Al la forbuĉataj popoloj|Teksto de la libro]] en Vikifontaro * [[c:File:Rolland - Al la forbuĉataj popoloj, 1902, Mahn.pdf|Skanaĵo de la libro]] en Vikimedia Komunejo * [https://explore.rero.ch/fr_CH/nj/result?se=Al+la+Forbu%C4%89ataj+Popoloj&submit=&fd=any&pr=contains&ex=0&so=rank Katalogo de]{{404|date=September 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[CDELI]] * [https://search.onb.ac.at/primo-explore/search?query=any,contains,Al%20la%20Forbu%C4%89ataj%20Popoloj&tab=default_tab&search_scope=ONB_gesamtbestand&vid=ONB&lang=de_DE Katalogo de] [[Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj]] * [https://anet.be/record/opacehc/c:lvd:987778/E Katalogo de] [[Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience]] * [https://epo.librarything.com/work/26076379/details/196484931 Katalogo "Erfgoedbib"] en ''[[LibraryThing]]'' * [https://lib.uva.nl/discovery/search?query=any,contains,Al%20la%20Forbu%C4%89ataj%20Popoloj&tab=Everything&search_scope=DN_and_CI_and_PURE&vid=31UKB_UAM1_INST:UVA&offset=0 Katalogo de] [[Universitato de Amsterdamo]] [[Kategorio:Verkoj el la esperantigita franclingva literaturo]] [[Kategorio:Antverpena Nefikcio-libraro]] [[Kategorio:Katalogo de CDELI]] [[Kategorio:Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj]] [[Kategorio:Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience]] [[Kategorio:Katalogo de Universitato de Amsterdamo]] r8csxra28atvcvwucnebt3kt4yttlrh 0 593177 9494682 9039610 2026-10-17T09:50:01Z Sj1mor 12103 9494682 wikitext text/x-wiki {{Informkesto aviadilo |nomo = Boeing 767 |dosiero = [[Dosiero:MyAustrian Boeing 767-300ER OE-LAT (25086343941).jpg|300px]]<br />Boeing 767-300ER de [[Austrian Airlines]], 2013. |tipo = [[Pasaĝeraviadilo]] |fabrikanto = [[Boeing]] |unua flugo = {{daton|26|9|1981}} |enkonduko = {{daton|8|9|1982}} |produktperiodo= ekde [[1980]] |produktkvanto = 1,102 (Julio 2017)<ref name = "ML">[http://active.boeing.com/commercial/orders/displaystandardreport.cfm?cboCurrentModel=767&optReportType=AllModels&cboAllModel=767&ViewReportF=View+Report Mendoj kaj Liveroj de B767], [[Boeing]], {{daton|31|8|2017}}. {{en}}</ref> }} La '''Boeing 767''' estas [[pasaĝeraviadilo]] de [[Boeing]], ellaborita en 1981. == Historio == En 1970, La [[Boeing 747]] komencis servon en [[Pan Am]]. La apero de "Jumbo" ebligis prilaboron de larĝkorpa pasaĝeraviadilo. En 1972, Boeing komencis prilaboron de nova modelo, kiu nomita "7X7". Boeing intendis anstataŭi [[B707]] kaj aliaj mallarĝkorpaj pasaĝeraviadiloj kun nova modelo. Boeing kunlaboris kun Aeritalia (itala aviadfabrikanto) kaj CTDC<ref group = "noto">{{en}} Civil Transport Development Corporation (Civila Transporta Prilabora Korporacio): La [[konsorcio]] de Japana aviadkompanioj</ref> por 7X7 projekto. Tiutempe 7X7 havas ''T-tail'' kiel trijetoj [[Boeing 727]] kaj [[McDonnell Douglas MD-11]]. En 1976, [[Airbus]] prezentis [[Airbus A300]] en aviadmerkato. A300 grande ŝanĝis koncepton de la 7X7. Boeing konkludis ke dumotoraj aviadiloj eblas efike labori pli ol ''trijetoj''. Por distingi laŭ celo, Boeing dividis 7X7 en du modeloj: 7X7 kaj 7N7 (N: Narrow-body aircraft, ''mallarĝkorpa aviadilo''). Poste 7N7 iĝis prototipo de [[Boeing 757]]. Boeing prezentis Boeing 767 en 1978. Kiam Boeing prezentis ĝin, Boeing havas tri variantojn de 767: La 767-100 kun 190-seĝoj, 767-200 kun 200 seĝoj, kaj trijeta Boeing 767MR/LR kun 210-seĝoj, kiu intendis por interkontinenta flugo. 767-100 nuliĝis, ĉar ĝi havis similan kapablecon kun Boeing 757. 767MR/LR poste iĝis [[Boeing 777]]. La [[26-an de septembro]] [[1981]], Unua flugo de Boeing 767 sukcese flugis. La [[United Airlines]], usona aerlinio iĝis unua kilento de Boeing 767. Inter 1980-aj jaroj kaj 1990-aj jaroj, Boeing 767 estis populara pasaĝeraviadilo por multaj aerlinioj, kiu ĉefe operaciis mezdistancajn flugojn. Post la apero de [[Boeing 777]] en 1994, Nuntempe plimultaj B767-oj operaciĝas kiel ŝarga aviadilo. Nuntempe Usonaj loĝistikaj kompanioj kiel [[United Parcel Service|UPS]] kaj [[Fedex]] operacias B767. == Variantoj == * '''Boeing 767-200 (1981)''' : Originala modelo. * '''Boeing 767-2C (2014)''' : Ŝarga modelo kun flugilo de 300, kiu iĝis prototipo de fuelcisterna aviadilo Boeing KC-46 Pegasus. * '''Boeing 767-200ER (1984)''' (ER: Plilongigita distanca modelo) : Plilongigita distanca modelo de 767-200. * '''Boeing 767-300 (1986)''' : Plilongigita modelo de 767-200. * '''Boeing 767-300ER (1988)''' : Longdistanca modelo de 767-300. * '''Boeing 767-300F (1995)''' : Ŝarga versio de 767-300. * '''Boeing 767-400ER (2000)''' : Plilongigita kaj Longdistanca modelo. '''Militaj variantoj :''' * '''Boeing E-767 (1996)''' : Aerdevena Fruaverta kaj Kontrola aviadilo (AEW&C) por Japana memdefenda aerforto (Japana aerarmeo). * '''Boeing KC-767 (2005)''' : Fuelcisterna aviadila modelo. == Specifaĵoj == {|cellpadding="2" |--- bgcolor="#DDDDDD" ! colspan="7" bgcolor="BFCEE9" style="color:white" | Diametroj |--- | || '''767-200'''<ref name = "Informo">[http://www.boeing.com/assets/pdf/commercial/airports/acaps/767.pdf Informpaĝo pri Boeing 767, Aviadila teknikaĵo por flughavena planado] {{en}}</ref> || '''767-200ER'''<ref name = "Informo"></ref> || '''767-300'''<ref name = "Informo"></ref> || '''767-300ER'''<ref name = "Informo"></ref> || '''767-300F'''<ref name = "Informo"></ref> || '''767-400ER'''<ref name = "Informo"></ref> |--- | Longo || 54.94m (180ft 3in) || 54.94m (180ft 3in) || 54.94m (180ft 3in) || 54.94m (180ft 3in) || 60.08m (197ft 1.5in) || 48.51m (159ft 2in) |--- | Alto || 15.39m (50ft 6in) || 15.39m (50ft 6in) || 15.44m (50ft 8in) || 15.44m (50ft 8in) || 16.68m (54ft 9in) || 18.5m (60ft 9in) |--- | Enverguro || 47.57m (156ft 1in) || 47.57m (156ft 1in) || 47.57m (156ft 1in) || 47.57m (156ft 1in) || 51.92m (170ft 4in) || 47.57m (156ft 1in) |--- ! colspan="7" bgcolor="BFCEE9" style="color:white" | Maso |--- | Maks. Ekfluga Maso<br />(MTOW) || 142,882kg (315,000lb) || 179,169kg (395,000lb) || 158,758kg (350,000lb) || 186,880kg (412,000lb) || 186,880kg (412,000lb) || 204,116kg (450,000lb) |--- | Maks. Surteriga Maso<br />(MLW) || 123,377kg (272,000lb) || 136,078kg (300,000lb) || 136,078kg (300,000lb) || 145,150kg (320,000lb) || 147,871kg (326,000lb) || 158,757kg (350,000lb) |--- ! colspan="7" bgcolor="BFCEE9" style="color:white" | Povumo |--- | Transporta kapableco || 174 pasaĝeroj<br />(maks. ~290 pasaĝeroj) || 174 pasaĝeroj<br />(maks. ~290 pasaĝeroj) || 210 pasaĝeroj<br />(maks. ~351 pasaĝeroj) || 210 pasaĝeroj<br />(maks. ~351 pasaĝeroj) || 58,000kg || 243 pasaĝeroj<br />(maks. ~409 pasaĝeroj) |--- | Povejo (×2) || [[Pratt & Whitney|P&W]] JT9D-7R4/7R4E<br />[[Pratt & Whitney|P&W]] PW4052<br />[[General Electric|GE]] CF6-80A/A2/C2-B2 || [[Pratt & Whitney|P&W]] JT9D-7R4/7R4E<br />[[Pratt & Whitney|P&W]] PW4052/56<br />[[General Electric|GE]] CF6-80A/A2/<br />C2-B2/C2-B4<br /> [[Rolls-Royce|RR]] RB211-524G/H || [[Pratt & Whitney|P&W]] JT9D-7R4/7R4E<br />[[Pratt & Whitney|P&W]] PW4052<br />[[General Electric|GE]] CF6-80A/A2/C2-B2<br />[[Rolls-Royce|RR]] RB211-524H || [[Pratt & Whitney|P&W]] PW4056/60/62<br />[[General Electric|GE]] CF6-80C2-B4/<br />0C2-B6/C2-B8F/<br />C2-B7F1<br />[[Rolls-Royce|RR]] RB211-524G/H || [[Pratt & Whitney|P&W]] PW4056/60/62<br />[[General Electric|GE]] CF6-80C2-B4/<br />0C2-B6/C2-B8F/<br />C2-B7F1<br />[[Rolls-Royce|RR]] RB211-524G/H || [[Pratt & Whitney|P&W]] PW4062<br />[[General Electric|GE]] CF6-80C2-B8F/<br />C2-B7F1 |--- | Longdistanca krozrapido || 850km/h, 459kn || 850km/h, 459kn || 850km/h, 459kn || 850km/h, 459kn || 850km/h, 459kn || 850km/h, 459kn |--- | Maks. krozrapido || 900km/h, 486kn || 900km/h, 486kn || 900km/h, 486kn || 900km/h, 486kn || 900km/h, 486kn || 900km/h, 486kn |--- | Flugdistanco<ref>[http://www.boeing.com/commercial/767/#/design-highlights/characteristics Karaketristikoj de 767], [[Boeing]]. {{en}}</ref> || 7,200km (3,900nmi) || 12,200km (6,590nmi) || 7,200km (3,900nmi) || 11,070km (5,980nmi) || 6,025km (3,225nmi) || 10,415km (5,625nmi) |--- |} == Notoj == {{Notoj}} == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Boeing]] * [[Boeing 757]] * [[Boeing 777]] '''Konkurantaj aviadiloj :''' * [[Airbus A330]] (1992) {{Projektoj}} [[Kategorio:Komercaj aviadiloj]] [[Kategorio:Aviadiloj de Boeing]] 4k8waniji1h35uxpl0t5glf9r4ptlrl 0 595956 9494705 9462418 2026-10-17T10:17:56Z Sj1mor 12103 9494705 wikitext text/x-wiki {{Informkesto geografiaĵo|monumento |kategorio = |lando = |regiono = |situo = |nomo = |establita= {{#invoke:Wikidata|claim|P571}} |dato= {{#invoke:Wikidata|claim|P1619}} |dato_tipo = konsekro |religia aliĝo= |arkitekto={{#invoke:Wikidata|claim|P84}} |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |regiono-ISO = RU-BRY |mapo lokumilo = iso |mapo1 lokumilo = Rusio |mapligilo = jes |zomo=13 }} '''Svenskij monaĥejo''' ({{lang-ru|Свенский Свято-Успенский монастырь}}) estas vira [[Ortodoksismo|ortodoksa]] [[monaĥejo]] situanta apud vilaĝo ''Suponevo'', [[Brjanska provinco]], [[Rusio]] sur alta dekstra bordo de [[Desna (rivero)]] . Ĝi estas arkitektura monumento havanta tutlandan, federalan signifon. {{Koord|53|12|20|N|34|19|41|E|}} == Historio == [[Dosiero:Свенский монастырь (Вид со стороны Десны).jpg|maldekstre|eta|La monaĥejo kaj [[Desna (rivero)]]]] [[Dosiero:Svenskaya.jpg|eta|maldekstre|ikono de la svenskaja Dipatrino]] Laŭ [[legendo]] ĝin establis la brjanska princo ''Roman Miĥajloviĉ'' en [[1288]]. Tiam li blindiĝis kaj por restarigi la vidkapablon la princo ordonis alporti miraklan ikonon de Peĉerskaja Dipatrino el [[Monaĥejo de la Grotoj de Kievo]]. Dum transportado laŭ rivero ''Svinj'' ĝi perdiĝis kaj estas trovita ĉi-loke. Post preĝo ĉe la ikono li resaniĝis kaj ordonis konstrui monaĥejon kaj templon omaĝe al [[Dipatrino]]. Ĝis komenco de la [[17-a jarcento]] ĝi nomiĝis Svinskij monaĥejo. Tamen poste ĝin oni renomis kiel Svenskij, ĉar origina nomo estas malbelsona signifanta ruse "Porka". Tre religiema [[caro]] [[Ivano la Terura]] grave aŭspiciis la monaĥejon kaj ofte faris riĉajn kvestaĵojn. Laŭ liaj ordono kaj danke al liaj oferoj oni establis templon de [[Endormiĝo de la Dipatrino|Dormado]] de la [[Maria (patrino de Jesuo)|Sankta Virgulino]] (Uspenskij sobor) kaj preĝejon omaĝe al sanktuloj ''Antonij'' kaj ''Teodosij''. Poste ĝi renomiĝis kiel Svenskij Sankta-Uspenskij monaĥejo. Grave tiam disvastiĝis posedaĵoj de la klostro ekstere. [[Tributo]]jn al ĝi pagis multaj setlejoj troviĝantaj en malproksimaj lokoj, ekzemple en [[Nevdolsk]]. Iom post iom ĝi fariĝis krome potenca fortikaĵo gardanta okcidentajn limojn de la [[Rusia Imperio|Rusia regno]]. En la sekvaj jaroj la monaĥejo estis ruinigita plurajn fojojn. En [[1583]], dum atako de la [[Grandprinclando Litovio|litova]] taĉmento, ĉiuj lignaj strukturoj, ikonoj, libroj kaj atestoj estis forbruligitaj. Forporti kaj kaŝi en la arbaro higumeno kaj kelkaj monaĥoj sukcesis nur la miraklan ikonon. La [[9-an de januaro]] [[1664]], la monaĥejo estis prirabita de [[Krime-tataroj]], kiuj forbruligis la preĝejojn de la monaĥejo. Pro la kompleta ruinigo de la monaĥejo, caro [[Aleksej Miĥajloviĉ]] liberigis ĝin de siaj antaŭaj prokrastoj kaj jaraj impostoj. Dum [[Granda Nordia Milito]] caro [[Petro la Granda|Petro la Unua]] vizitis la klostron oktobre de [[1708]] cele revizii ĝiajn kapablojn defendi sin kontraŭ la sveda armeo. Tie li eksciis pri [[perfido]] de ukrainia [[hetmano]] [[Ivan Mazepa]] transfuĝinta al la malamikoj. Post granda sukceso en la [[batalo ĉe Poltavo]] okazinta la [[8-an de julio]] [[1709]] la caro revenis en la monaĥejon, kie li preĝis pro la venko. La reformo de la [[sekularigo]] estis forigo de ekleziaj posedoj, la forigo de parto de la monaĥejoj, la determino pri la enhavo por la [[diocezo]]j kaj iuj monaĥejoj, efektivigitaj de la rusia imperiestrino [[Katerina la 2-a (Rusio)|Katerina la Granda]] en [[1764]]. En la monaĥejo restis nur dek dekonaĵoj de kamparaj teroj, ĝardeno, legomejo kaj herbejo por paŝtado de brutaro. Baldaŭ la monaĥoj eksentis multajn financajn malfacilaĵojn kaj komencis forlasi la monaĥejon. Multe suferis la monaĥejo kaj ĝiaj loĝantoj dum la ateisma [[Stalinismo|stalinisma]] epoko. La mirakla ikono de la Svenskaja Dipatrino estis deprenita por restaŭrado kaj la eterna stokado en la [[Tretjakova galerio]]. En [[1924]] la monaĥejo estis fermita. Ekde la [[11-an de septembro]] [[1926]] en ĝi regis la loka potenco. En [[1930]] estis detruita majesta Uspenskij templo. Proksime de la klostraj muroj sur bordo de Desna rivero dum multaj jarcentoj funkcias fonto kun varmeta, kuraca akvo, kiu helpis al pluraj malsanuloj. En [[1886]] apud ĝi oni konstruis [[kapelo]]n kun [[baptokuvo]]. Ĉiun jaron tie kelkfoje [[kleriko]]j okazigas krucprocesiojn kaj akvokonsekron. En la 1970-aj jaroj la aŭtoritatoj entreprenis la restarigon de la monaĥejo. En [[1988]] ĝi kiel filio de la Brjansk Regiona Muzeo malfermis la pordojn por vizitantoj unuan fojon. En [[1992]] en la Svenskij monaĥejo reokazis [[liturgio]]j kaj ĝi revenis al la [[Rusa Ortodoksa Eklezio]]. == Literaturo == * Denisov Leonid (episkopo Arsenij) ''"Ortodoksaj monaĥejoj de la Rusia Imperio"'' Moskvo, 1908 — ISBN 978-5-89572-024-0. * Silajev Vladimir ''"Sankta arbo de slavoj"'' Brjansk, 2005 * Feoktistov A.A. ''"Rusaj Monaĥejoj"'' Moskvo, 1995. — ISBN 5-85086-002-9 == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://svenmon.org] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20171107012047/http://svenmon.org/ |date=2017-11-07 }} oficiala retejo {{ru}} * [https://drevo-info.ru/articles/15634.html] Libera Ortodoksa Enciklopedio {{ru}} * [https://yandex.ru/video/search?filmId=11370720841040660081&text=cdtycrbq%20vjyfcnshm&reqid=1509683072628925-1590479126224536471617525-man1-3522-V] video * [https://www.inspirock.com/russia/bryansk/svensky-monastery-a7244717265]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} artikolo {{en}} [[Kategorio:Monaĥejoj en Brjanska provinco]] [[Kategorio:Rusaj ortodoksaj monaĥejoj]] [[Kategorio:Ortodoksaj monaĥejoj en Rusio]] texpic2nq7uvvabo7f457p97j2xw3hq 0 617014 9494665 9395502 2026-10-17T09:13:43Z Sj1mor 12103 9494665 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto}} '''Alonso Sánchez Coello''' ([[Benifairó de les Valls]], [[Provinco Valencio|Valencio]], ĉirkaŭ [[1531]] – [[Madrido]], [[8-a de aŭgusto]] [[1588]]) estis [[pentristo]] de la hispana [[renesanco]], nomumita kortega pentristo de la reĝo [[Filipo la 2-a (Hispanio)|Filipo la 2-a]]. == Biografio == Li loĝis ekde la dek jaroj en Portugalio<ref name="Benezit"> Benezit Dictionary of artists. Volume 12, Rouco-Sommer (angla). Éditions Gründ. 2006. ISBN 2700030702. </ref> kaj lia artisteduko ekis en [[Lisbono]], kiel protektito de la reĝo [[Johano la 3-a (Portugalio)|Johano la 3-a]]. Li veturis poste al Flandrio, kie li studis kun [[Antonio Moro]]. En 1552 li laboris kiel pentristo de la reĝa familio en la portugala ĉefurbo kaj en 1555 li revenis en Hispanion, kie li iĝis la portretisto de la reĝa familio kaj de ties plej proksima etoso, kiel de la Infantino Johanino kaj el 1559 de la kortego de Filipo la 2-a.<ref name="Benezit"/> Lia filino, Isabel Sánchez Coello, disĉiplo lia, estis same grava portretistino. == Stilo == Li admiris la pentrarton de [[Tiziano]], kiel li mem, fakulo pri portretoj kaj simplaj figuroj, kaj de detalismo propra de [[Velázquez]]. Inter sia verkaro, troviĝas diversaj religiaj bildoj por la eklezio kaj la nobeluloj de la kortego, kvankam lia famo rilatas al la portretoj, ĉiuj el la reĝa familio aŭ ties proksimuloj. Temas pri portretoj de granda simpleco en kiuj klare montriĝas la roluloj, preskaŭ ĉiam situaj antaŭ neŭtra fono (ekzemple, malhela kurtenaro) kiu emfazas la kolorojn kaj kvaliton de la vestaĵoj. Sánchez Coello ne sekvis en siaj verkoj la tradicion hegemonian en la tiamaj hispanaj emoj, sed kombinis influojn de la skoloj de [[manierismo]] kaj Romismo.<ref name="Benezit"/> == Verkoj == [[Dosiero:Alonso Sánchez Coello 001.jpg|eta|Portreto de [[Isabel Clara Eugenia]], [[Muzeo Prado]].]] * ''Filipo la 2-a'', ĉirkaŭ 1557, [[Kunsthistorisches Museum]], [[Vieno]], Aŭstrio. * ''Portreto de doña Johanino de Aŭstrio, princino de Portugalio'', ĉirkaŭ 1557, [[Muzeo de Belartoj de Bilbao]] * ''La princo Don Carlos'', ĉirkaŭ 1557, [[Muzeo Prado]], Madrido. * ''Don Johano de Aŭstrio'', ĉirkaŭ 1560, [[Muzeo Soumaya]], [[Meksikurbo]]. * ''[[Isabel de Valois]], reĝino de Hispanio'', 1560. [[Kunsthistorisches Museum]] de Vieno. * ''Alejandro Farnesio'', 1561, Muzeo Meadows, Dallas, Usono; katalogo de 2000 atribuis ĝin al [[Antonio Moro]]. * ''Portreto de la episkopo Gallo'' ĉirkaŭ 1565, Muzeo de la Katedralo de Orihuela. * ''La arkiduko Rodolfo de Aŭstrio'', 1567, Reĝaj Kolektoj de [[Hampton Court]], Unuiĝinta Reĝlando. * ''La infantinoj Isabel Clara Eugenia kaj Catalina Micaela'', ĉirkaŭ 1568, [[Monaĥejo de la Reĝaj Senŝuistinoj]], Madrido. * ''Portreto de Diego de Covarrubias y Leiva'', 1574, en la [[Muzeo El Greko]], [[Toledo]]. * ''La filinoj de Filipo la 2-a'', ĉirkaŭ 1575, Muzeo Prado, Madrido. * ''La princo don Diego de Aŭstrio, filo de Filipo la 2-a'', 1577, Muzeo Liechtenstein de Vieno. * ''Infantoj don Diego kaj don Felipe'', 1579, Monaĥejo de la Reĝaj Senŝuistinoj, Madrido. * ''Tri sanktuloj'', 1582, Muzeo Prado, Madrido. * ''Infantino Isabel Clara Eugenia kaj Magdalena Ruiz'', ĉirkaŭ 1585, Muzeo Prado, Madrido. * Retablo de la Preĝejo de Sankta Eutropio, El Espinar, [[Provinco Segovio]]. * ''Ana de Aŭstrio'', [[Muzeo Lázaro Galdiano]], [[Madrido]]. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://bdh.bne.es/bnesearch/Search.do?numfields=1&field1=autor&field1val=%22S%C3%A1nchez+Coello%2c+Alonso%22&field1Op=AND&exact=on&advanced=true&language=esEn Ciferecitaj verkoj de Alonso Sánchez Coello] en la [[Biblioteca Digital Hispánica]] de la [[Nacia Biblioteko de Hispanio]]. {{Bibliotekoj}} {{vivtempo|Sanchez Coello, Alonso}} [[Kategorio:Hispanaj pentristoj]] tj656br8c86xvjw79bva4oj2v8gslzr 0 619817 9494582 9455428 2026-10-16T20:07:17Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9494582 wikitext text/x-wiki {{Informkesto registaro}} La '''Brita registaro''', en angla ''Government of the United Kingdom'', formale referencata kiel ''Her Majesty's Government'', estas la centra registaro de la [[Unuiĝinta Reĝlando|Unuiĝinta Reĝlando de Granda Britio kaj Nord-Irlando ]]. Ĝi estas ankaŭ ofte referencata simple kiel ''UK Government'' aŭ ''British Government'' (Brita Registaro).<ref>Her Majesty's Government Retrieved [https://www.parliament.uk/mps-lords-and-offices/government-and-opposition1/her-majestys-government/] Alirita la 29an de Septembro 2018.</ref><ref>[webarchive.nationalarchives.gov.uk/20121015000000/http://www.direct.gov.uk/en/Governmentcitizensandrights/UKgovernment/Centralgovernmentandthemonarchy/DG_073438 {{Webarchiv|url=http://webarchive.nationalarchives.gov.uk/20121015000000/http://www.direct.gov.uk/en/Governmentcitizensandrights/UKgovernment/Centralgovernmentandthemonarchy/DG_073438 |date=2012-10-15 }} Overview of the UK system of government : Directgov – Government, citizens and rights.] {{Webarchiv|url=http://webarchive.nationalarchives.gov.uk/20121015000000/http://www.direct.gov.uk/en/Governmentcitizensandrights/UKgovernment/Centralgovernmentandthemonarchy/DG_073438 |date=2012-10-15 }} Arkivita en retejo direct.gov.uk. Alirita la 29an de Septembro 2018.</ref> La registaro estas estrita de la [[Ĉefministro de Unuiĝinta Reĝlando|Ĉefministro]], kiu elektas la ceterajn [[ministro]]jn. La Ĉefministro kaj la aliaj ĉefaj ministroj apartenas al la suprema decida komitato, konata kiel la [[Kabineto]].<ref name="direct1">Overview of the UK system of government : Directgov – Government, citizens and rights. Arkivita en retejo direct.gov.uk. [http://webarchive.nationalarchives.gov.uk/20121003074658/http://www.direct.gov.uk/en/Governmentcitizensandrights/UKgovernment/Centralgovernmentandthemonarchy/DG_073438] Alirita la 6an de Oktobro 2018.</ref> La registaraj ministroj estas ĉiuj membroj de la [[Parlamento de Unuiĝinta Reĝlando|Parlamento]], kaj estas respondecaj antaŭ ĝi. La registaro estas dependa el la Parlamento por fari unuarangajn urĝajn [[leĝo]]jn,<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.parliament.uk/about/how/role/legislation/|titolo=Legislation|alirdato=27a de Januaro 2013|jaro=2013|eldoninto=UK Parliament}}</ref> kaj ekde la leĝo ''Fixed-terms Parliaments Act'' de 2011, la ĝeneralaj balotadoj okazas ĉiun kvinan jaron por elekti novan [[Ĉambro de komunuloj|Ĉambron de Komunuloj]], se ne okazas sukcesa [[mocio de demisio]] en la registaro aŭ dutriona voĉdonado por neantaŭvidita elekto (kiel okazis en 2017) en la Ĉambro de Komunuloj, en kiu okazo, devus okazi pli tuja elekto. Post baloto, la [[Brita monarkio|monarko]] (nune la reĝino [[Elizabeto la 2-a (Britio)|Elizabeto la 2-a]]) elektas ĉefministro la [[estro de la partio]] kiu plej verŝajne tenos la fidon de la Ĉambro de Komunuloj, kutime ĉar tiu posedos la majoritaton de Parlamentanoj.<ref name="parliament1">[https://publications.parliament.uk/pa/cm200910/cmselect/cmjust/396/396we02.htm House of Commons – Justice Committee – Written Evidence] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20201201152934/https://publications.parliament.uk/pa/cm200910/cmselect/cmjust/396/396we02.htm |date=2020-12-01 }}. Publications.parliament.uk. Alirita la 19an de Oktobro 2010.</ref> == Ministroj kaj ministerioj == * [[Brita Ministro de Enlandaj Aferoj]] * [[Brita Oficejo pri Eksterlandaj Aferoj]] * [[Ministerio pri Defendo de la Unuiĝinta Reĝlando]] == Servoj == * [[Brita Departemento pri Internacia Disvolviĝo]] == Notoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Plenuma povo]] [[Kategorio:Registaro de Britio]] 4v379th029q04o2242fxud5m72wzd8t 0 634602 9494486 9472583 2026-10-16T14:29:08Z DidCORN 34571 9494486 wikitext text/x-wiki {{kursiva titolo}} {{Informkesto Muzeo | nomo = Musée des Arts et Métiers | bildo = Musée des Arts et Métiers 337.jpg | bildograndeco = 280 | bildoteksto = | latitudo = 48.866110 | longitudo = 2.355280 | regiono-ISO = FR-75 | lando = [[Francio]] | regiono = [[Francilio]] | urbo = [[Parizo]] | kolektoj = [[Conservatoire national des arts et métiers]] | verkoj = | surfaco = | malfermdato = [[1794]] | vizitantoj = | adreso = 60 rue Réaumur<br />[[3-a arondismento de Parizo|3-a arondismento]] | url = [https://www.arts-et-metiers.net/ www.arts-et-metiers.net] | tersituo = Parizo }} [[Dosiero:FardierdeCugnot20050111.jpg|280ra|eta|La modelo de [[Nicolas-Joseph Cugnot]] de 1771 ''fardier à vapeur'', nome unua mempelita vehiklo, kiel estas konservita en la [[Muzeo de Artoj kaj Metioj]], Parizo.]] La '''''Musée des Arts et Métiers''''' (franclingva prononco: [myze dez‿aʁz‿e metje], nome '''Muzeo de Artoj kaj Metioj''') estas [[Industria dezajno|industridezajna]] [[muzeo]] en [[Parizo]], kiu estas hejmo de la kolekto de la ''[[Conservatoire national des arts et métiers]]'' (Nacia Konservatorio de Artoj kaj Metioj), kiu estis fondita en 1794 kiel [[stokejo]] por la konservado de sciencaj iloj kaj inventoj. La muzeo havas ĉirkaŭ {{Unuo|80000}} objektojn kaj {{Unuo|15000}} desegnojn en sia kolekto, el kiuj ĉirkaŭ {{Unuo|2500}} estas montrataj ekspozicie en Parizo. La cetero de la kolekto estas konservita en stokejo en [[Saint-Denis (Seine-Saint-Denis)|Saint-Denis]]. Inter tiu kolekto estas ekzemple originala versio de la [[Pendolo de Foucault]], la originala modelo de la Libereco lumiganta la mondon (plej ofte konata kiel [[Statuo de Libereco]]) fare de [[Auguste Bartholdi]], kelkaj el la unuaj aviadiloj (Avion III de Clément Ader, [[Blériot XI]] de [[Louis Blériot]]...), kaj la [[Paskala kalkulilo]] de [[Blaise Pascal]] (nome unua [[mekanika kalkulilo]]). La muzeo aperas en fikcio kiel scenejo de la pinta sceno de la romano ''[[Il pendolo di Foucault]]'' de [[Umberto Eco]]. == Publikaj transportoj == * {{Pariza metroo|Met}}{{Pariza metroo|3}}{{Pariza metroo|11}} ''{{Parmet|Arts et Métiers}}'' == Vidu ankaŭ == * [[Arts et Métiers (pariza metrostacio)]] * [[Conservatoire national des arts et métiers]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.arts-et-metiers.net/ Oficiala retejo] france * [http://www.arts-et-metiers.net/musee/visitor-information Oficiala retejo] angle {{Muzeoj en Parizo}} {{DEFAŬLTORDIGO:Arts et Metiers}} [[Kategorio:Muzeoj en Parizo]] [[Kategorio:Konstruaĵoj en la 3-a arondismento de Parizo]] [[Kategorio:Statuo de Libereco]] [[Kategorio:Sciencaj muzeoj en Francio]] q2183t04amfvnrh529vi1dr3fc5bvkx 0 641791 9494562 9352365 2026-10-16T17:15:49Z Samkugatano 204422 Lingvaj kaj stilaj korektoj, sed restas nekomprenebla frazo 9494562 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Laura MANCINELLI''' (naskiĝis la {{daton|18|decembro|1933}} en [[Udine]], kaj mortis la {{daton|7|julio|2016}} en [[Torino]]) estis [[Italio|italia]] [[germanistiko|germanisto]], [[mezepokismo|mezepokisto]], [[traduko|tradukistino]] kaj verkistino, [[lektoro|Universitata lektoro]], tradukisto, eseisto kaj aŭtoro de [[historia romano|historiaj romanoj]]. Ŝi gradiĝis pri modernaj beletroj en la [[Universitato de Torino]] per disertacio pri [[germana literaturo]]. == Vivo kaj verko == Laura Mancinelli naskiĝis en [[Udine]] en 1933 kaj loĝis en [[Rovereto]] kvar jarojn antaŭ ol translokiĝi al [[Torino]] kun sia familio en 1937. Post sia lerneja edukado kaj studoj, ŝi studentiĝis ĉe la [[Universitato de Torino]] en 1956 kun licenco en [[germana literaturo]] kun fokuso sur moderna literaturo. En la jaroj post sia doktoriĝo ŝi instruis sen iam rezigni sian pasion por mezepoka germana kulturo. En 1969 ŝi verkis la eseon ''La kanto de la Nibelungoj. Problemoj kaj valoroj''. En la 1970-aj jaroj ŝi instruis ĝermanan filologion en la Universitato de Sassari kaj poste alvokis en [[Venecio]] la ĝermanan [[Ladislao Mittner]]^{[ne komprenebla]}, en 1976 ŝi fondis la fakon pri Historio de la Germana Lingvo en la Venecia [[Universitato Ca' Foscari]]. Laŭ konsilo de sia kolego kaj amiko [[Claudio Magris]], en 1972 ŝi redaktis kaj tradukis al la [[Itala lingvo|itala]] el la originala volumo, la ''[[La Kanto de la Nibelungoj|Nibelungoj]]'', sekvitan en 1978 de ''Tristan'' ([[Gottfried von Straßburg]]) kaj en 1989 de ''Gregorio'' aŭ ''la bona pekinto'' kaj ''La povra Henriko'' ([[Hartmann von Aue]]). Post reveno al Torino kiel posedanto de la universitata katedro pri ĝermana filologio, en 1981 Laura Mancinelli debutis en fikcio, eldonante ''I dodici abati di Challant'', historia romano, kiun ŝi komencis verki en 1968. Poste venis ''Il fantasma di Mozart'' en 1986 kaj ''Il miracolo di santa Odilia'' en 1989. En la fruaj 1990-aj jaroj, trafita de [[multloka sklerozo]], Laura Mancinelli forlasis la katedron pri ĝermana filologio. De 1994 pluen, ŝi dediĉis sin tute al verkado kaj publikigis pli ol dek kvin verkojn tra la jardeko, malgraŭ hospitalaj restadoj kaj longa rehabilitado. En 2009 ŝi publikigis la romanon ''Gli occhiali di Cavour'', sekvitan de ''Due storie d'amore'' en 2011, interpretojn de la historio de du famaj paroj, [[Krimhilda]] kaj [[Sigfrido la drakmortiginto|Sigfrido]], [[Tristan kaj Iseult]]. Mancinelli mortis la 7an de julio 2016 en Torino kiel rezulto de sia malsano. La adiaŭa ceremonio okazis la 11an de julio 2016 en la monumenta tombejo de Torino; la funebro okazis en [[Exilles]] en la Suzo-Valo, kie la verkistino starigis unu el siaj romanoj. == Bibliografio == *''I dodici abati di Challant'' ([[1981]]) *''Il fantasma di Mozart'' ([[1986]]) *''Il miracolo di santa Odilia'' ([[1989]]) *''Gli occhi dell'imperatore'' ([[1993]]) == Vidu ankaŭ == * [[Filologio]] * [[Germanlingva literaturo]] * [[Mezepoka amkanto|Minnesang]] {{projektoj}} {{Bibliotekoj|PeEnEo= |GND=119137402|CONOR.SI=77530979|LCCN=n/79/95621|VIAF=61590101}} {{Vivtempo|Mancinelli, Laura}} [[Kategorio:Italaj verkistoj]] [[Kategorio:Italaj eseistoj]] [[Kategorio:Italaj literaturkritikistoj]] [[Kategorio:Italaj mezepokistoj]] [[Kategorio:Italaj tradukistoj]] [[Kategorio:Italaj germanistoj]] [[Kategorio:Postmodernaj verkistoj]] 0bng62poiwb9r0xbt1gorar6ev3mcqm 0 647238 9494521 8843119 2026-10-16T15:58:51Z Sj1mor 12103 9494521 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Margaret J. WINKLER''' (22-an de aprilo, 1895 – 21-an de junio, 1990) estis ŝlosila figuro en la historio de [[animacio]] en la epoko de la [[muta kino]], kiu havis mejloŝtonan rolon en la historioj de [[Max Fleischer|Max]] kaj Dave Fleischer, [[Pat Sullivan]], Otto Messmer, kaj [[Walt Disney]]. Ŝi estis la unua virino kiu produktoris kaj distribuis animaciigitajn filmojn. Winkler estis temo de [[filmo]] ''Walt Before Mickey''. En 1922, ŝi subskribis kontrakton kun ''[[Pat Sullivan]] Productions'' por produktori la animaciajn filmojn de la [[Kato Felikso]]. <!--[[Dosiero:MJ Winkler.jpg|eta|250px|maldekstre|Margaret J. Winkler]]--> == Bibliografio == * John Canemaker; Felix: The Twisted Tale of the World's Most Famous Cat; Pantheon Books; ISBN 0-679-40127-X (1991) * Donald Crafton; Before Mickey: The Animated Film, 1898-1928; University of Chicago Press; ISBN 0-226-11667-0 (2nd edition, paperback, 1993) * Denis Gifford; American Animated Films: The Silent Era, 1897-1929; McFarland & Company; ISBN 0-89950-460-4 (library binding, 1990) * Leonard Maltin; Of Mice and Magic: A History of American Animated Cartoons; Penguin Books; ISBN 0-452-25993-2 (1980, 1987) * Russell Merritt kaj J. B. Kaufman; Walt in Wonderland: The Silent Films of Walt Disney; Johns Hopkins University Press; ISBN 0-8018-4907-1 (paperback, 1993) {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Winkler, Margaret J.}} [[Kategorio:Homoj de Disney]] [[Kategorio:Usonaj bildliteraturistoj]] [[Kategorio:Usonaj kinistoj]] [[Kategorio:Usonaj produktoroj]] [[Kategorio:Germanaj usonanoj]] [[Kategorio:Hungardevenaj usonanoj]] g14oq2kymvlr8h7gjldctqc24ci1paj 0 655499 9494513 9378137 2026-10-16T15:52:22Z Sj1mor 12103 9494513 wikitext text/x-wiki {{Informkesto aktoro |nomo = Ben Affleck |dosiero = Ben_Affleck_by_Gage_Skidmore_3.jpg |grandeco de dosiero = |priskribo de dosiero = Affleck en 2017 |naskonomo = Benjamin Géza Affleck-Boldt |dato de naskiĝo = 15.08.1972 |loko de naskiĝo = {{flago|Usono}} [[Kalifornio]], [[Usono]] |dato de morto = |loko de morto = |kromnomo = |aktivaj jaroj = 1981 ĝis nun |geedzo = |gepatroj = |sidejo = |oficiala ttt = |karakteriza rolo = |oskar-premio = |premio emmy = |premio ora globo = |ora urso = |premio bafta = |césar = |grammy = |premio ora frambo = |pluaj premioj = }} '''Benjamin Geza AFFLECK-BOLDT''' - naskiĝis {{naskiĝdato|1972|8|15}} en [[Berkeley]], [[Kalifornio]] - estas usona aktoro, [[filmreĝisoro]], filmverkisto kaj produktoro. Li gajnis plurajn filmpremiojn, kiel du [[Oskar-premio]]j, tri [[Premio Ora Globo]], du [[BAFTA|BAFTA-premioj]] kaj du ''Screen Actors Guild Awards''. ==Kariero== Li komencis sian karieron kiel infano kaj ĉefrolis en la PBS instrua serio ''The Voyage of the Mimi'' en 1984. Li poste prezentiĝis en la sendependa komedio ''Dazed and Confused'' (1993) kaj diversaj filmoj de Kevin Smith inkluzive de ''Chasing Amy'' (1997) kaj ''Dogma'' (1999). Affleck akiris pli larĝan rekonon kiam li kaj sia infanaĝa amiko [[Matt Damon]] gajnis la Orpalmon kaj ''Academy Award for Best Original Screenplay'' pro [[Good Will Hunting]] (1997). Li tiam establis sin kiel ĉefrolulo en studiofilmoj inkluzive de la katastrofdramo ''Armageddon'' (1998), la romantika komedio ''Forces of Nature'' (1999), la militdramo [[Pearl Harbor (filmo)|Pearl Harbor]] (2001) kaj la suspensfilmo ''Changing Lanes'' (2002).<ref>{{citaĵo el la reto |url= https://www.britannica.com/biography/Ben-Affleck|titolo= Ben Affleck – American actor, writer, and director|titolo-aldono= |alirdato= 2017-08-23|persona nomo= Casey|familia nomo= Nora Sørena|aŭtoroligilo= |kunaŭtoroj= |redaktinto= |dato= |formato= |verko= |eldoninto= Encyclopædia Britannica|paĝoj= |lingvo= en|arkivurl= https://web.archive.org/web/20170823173733/https://www.britannica.com/biography/Ben-Affleck|arkivdato= 2017-08-23|citaĵo= }}</ref> Poste li aperis en Daredevil kaj Gigli (ambaŭ 2003), Affleck ricevis Orpalmnomumon por sia rolo en la biografifilmo ''Hollywoodland'' (2006). Lia reĝisora debuto estis ''Gone Baby Gone'' (2007), kiun li ankaŭ kunskribis. Li tiam reĝisoris, kunskribis kaj ĉefrolis en la krimdramo ''The Town'' (2010). Por la politika suspensfilmo ''Argo'' (2012) li reĝisoris, produktoris kaj ĉefrolis, Affleck gajnis la Orpalmon kaj BAFTA premion al la plej bona reĝisoro, kaj la Orpalmon, BAFTA, kaj Akademia premio for Best Picture. Li ĉefrolis en la psikologia suspensfilmo ''Gone Girl'' en 2014. En 2016, Affleck komencis roli kiel [[Batman]] en la [[DC Comics]] filmoj, ĉefrolis en la batalsuspensa filmo ''The Accountant'', kaj reĝisoris, verkis kaj aktoris en la gangsterdramo ''Live by Night''. Affleck estas la kunfondinto de la ''Eastern Congo Initiative'', stipendikreado kaj neprofitocela organizo. Li ankaŭ estas membro de la [[Demokrata Partio (Usono)|Demokrata Partio]]. Affleck kaj Damon estas kunposedantoj de la produktentrepreno ''Pearl Street Films''. Lia pli juna frato estas aktoro [[Casey Affleck]], kun kiu li laboris en pluraj filmoj kiel ''Good Will Hunting'' kaj ''Gone Baby Gone''. Affleck geedziĝis kun aktorino [[Jennifer Garner]] en 2005, ili havas tri infanojn. == Filmaro == {| class="wikitable sortable" ! Jaro !! Titolo !! Rolo |- | 1981 || The Dark End of the Street || |- | 1992 || School Ties || Chesty Smith |- | 1992 || Buffy the Vampire Slayer || kestpilka ludisto 10 |- | 1993 || I Killed My Lesbian Wife, || - |- | 1993 || Hung Her on a Meat Hook, and Now I Have a Three-Picture Deal at Disney || |- | 1993 || Dazed and Confused || Fred O'Bannion |- | 1995 || Mallrats || Shannon Hamilton |- | 1995 || Glory Daze || Jack Freeman |- | 1997 || Chasing Amy || Holden McNeil |- | 1997 || Going All the Way || Gunner Casselman |- | 1997 || Good Will Hunting || Chuckie Sullivan |- | 1998 || [[Shakespeare in Love]] || Ned Alleyn |- | 1998 || Phantoms || Sheriff Bryce Hammond |- | 1998 || Armageddon || A. J. Frost |- | 1999 || Dogma || Bartleby |- | 1999 || Forces of Nature || Ben Holmes |- | 1999 || 200 Cigarettes || Bartender |- | 2000 || Bounce || Buddy Amaral |- | 2000 || Reindeer Games || Rudy Duncan |- | 2000 || Boiler Room || Jim Young |- | 2000 || Joseph: King of Dreams || Joseph (voĉo) |- | 2001 || Jay and Silent Bob Strike Back || Sin mem/Holden McNeil |- | 2001 || Daddy and Them || Lawrence Bowen |- | 2001 || Pearl Harbor || Rafe McCawley |- | 2002 || Stolen Summer || - |- | 2002 || Changing Lanes || Gavin Banek |- | 2002 || The Sum of All Fears || Jack Ryan |- | 2002 || The Third Wheel || Michael |- | 2002 || Speakeasy || - |- | 2003 || The Battle of Shaker Heights || - |- | 2003 || Daredevil || Matt Murdock/Daredevil |- | 2003 || Gigli || Larry Gigli |- | 2003 || Paycheck || Michael Jennings |- | 2004 || Surviving Christmas || Drew Latham |- | 2004 || Jersey Girl || Ollie Trinke |- | 2005 || Elektra || Matt Murdock/Daredevil |- | 2005 || Feast || - |- | 2006 || Man About Town || Jack Giamoro |- | 2006 || Clerks II || Gawking Guy |- | 2006 || Hollywoodland || [[George Reeves]] |- | 2006 || Smokin' Aces || Jack Dupree |- | 2007 || Gone Baby Gone || - |- | 2008 || Gimme Shelter || - |- | 2009 || He's Just Not That Into You || Neil |- | 2009 || State of Play || Stephen Collins |- | 2009 || Extract || Dean |- | 2010 || The Town || Doug MacRay |- | 2010 || The Company Men || Bobby Walker |- | 2012 || Argo || Tony Mendez |- | 2012 || To the Wonder || Neil |- | 2013 || Runner Runner || Ivan Block |- | 2014 || Gone Girl || Nick Dunne |- | 2016 || Batman v Superman: Dawn of Justice || Bruce Wayne/Batman |- | 2016 || Suicide Squad || Bruce Wayne/Batman |- | 2016 || The Accountant || Christian Wolff |- | 2016 || Live by Night || Joe Coughlin |- | 2017 || Bending the Arc || - |- | 2017 || Justice League || Bruce Wayne/Batman |- | 2019 || Triple Frontier || Tom "Redfly" Davis |- | 2019 || Jay and Silent Bob Reboot || Holden McNeil |- | 2020 || The Way Back || Jack Cunningham |- | || The Last Thing He Wanted || Treat Morrison |} === Televido === {| class="wikitable sortable" ! Jaro !! Titolo !! Rolo |- | 1984 || The Voyage of the Mimi || C.T. Granville |- | 1986 || ABC Afterschool Special || Danny Coleman |- | 1987 || Hands of a Stranger || Billy Hearn |- | 1988 || The Second Voyage of the Mimi || C.T. Granville |- | 1991 || Daddy || Ben Watson |- | 1993 || The Torkelsons || Kevin Johnson |- | 1993 || Against the Grain || Joe Willie Clemons |- | 1994 || Lifestories: Families in Crisis || Aaron Henry |- | 1999–2013 || Saturday Night Live || Sin mem |- | 2001–05, || Project Greenlight || Sin mem |- | 2015 || Push, Nevada || |- | 2002 || Reporter || |- | 2009 || Curb Your Enthusiasm || |- | 2009 || The Leisure Class || |- | 2015 || The Runner || |- | 2016 || Incorporated || |- | 2016 || City on a Hill || |- | 2019 || None || |} == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * {{Facebook}} * {{Twitter}} * {{Instagram}} * {{IMDb nomo}} * {{Amg nomo|426}} * {{Box Office Mojo nomo}} * {{Metacritic nomo}} * {{Rotten Tomatoes nomo}} {{Portalstrio|Filmo|Biografio}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Affleck, Ben}} [[Kategorio:Naskiĝintoj en Usono]] [[Kategorio:Usonaj aktoroj]] [[Kategorio:Usonaj televidaktoroj]] [[Kategorio:Usonaj scenaristoj]] [[Kategorio:Usonaj voĉaktoroj]] [[Kategorio:Usonaj reĝisoroj]] [[Kategorio:Usonaj kinproduktoroj]] [[Kategorio:Usonaj GLAT-aktivuloj]] [[Kategorio:Oskar-premiitoj]] [[Kategorio:BAFTA-premiitoj‎]] [[Kategorio:Premiitoj de Ora Globo‎]] [[Kategorio:Skotaj usonanoj]] [[Kategorio:Svedaj usonanoj]] [[Kategorio:Germanaj usonanoj]] bvaa41ma7i07ie08yv8t0wlvr8vgc0f 0 665248 9494555 9414227 2026-10-16T16:24:03Z Amherst99 21806 /* */ 9494555 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Internet de las Cosas.jpg|alternative=Bildo por reprezenti 'Internet of things' aŭ IOT|maldekstra|eta|240x240ra|Desegno kiu reprezentas la Interreton de aĵoj]] '''Interreto de aĵoj''' (pruntita el la angla '''''internet of things''''', mallongigita ''IoT'' ;  IdA, pro ĝia akronimo en Esperanto) en [[telekomunikado]] estas [[neologismo]] por koncepto, kiu rilatas al cifereca interkonekto de ĉiutagaj objektoj prefere ol homoj al la interreto <ref>(en) Mohammadi Zanjireh, Morteza & Larijani, Hadi, (2015). A Survey on Centralised and Distributed Clustering Routing Algorithms for WSNs. IEEE Vehicular Technology Conference. VTC 2015. Glasgow, Scotland</ref><ref>(en) [http://www.cisco.com/web/LA/soluciones/executive/assets/pdf/internet-of-things-iot-ibsg.pdf Interreto de la Aĵoj - Kiel la estonta evoluo de Interreto ŝanĝos ĉion] (PDF) Dave Evans, Cisco Internet Business Solutions Group (IBSG), aprilo 2011 (p. 2)</ref> en inteligenta maniero, ŝlosila karakteristiko de tiu ideo <ref>(en) "''[http://www.vs.inf.ethz.ch/publ/papers/Internet-of-things.pdf From the Internet of Computers to the Internet of Things]''" (F. Mattern & C. Floerkemeier)</ref>. Hodiaŭ la esprimo 'Interreto de Aĵoj' signifas la altnivelan interrilaton de aparatoj, sistemoj kaj servoj. Ĝi preterpasas la tradician M2M- koncepton de ''maŝino al maŝino'' kaj ampleksas tutan gamon de protokoloj, domajnoj kaj aplikaĵoj.<ref>(en) J. Höller, V. Tsiatsis, C. Mulligan, S. Karnouskos, S. Avesand, D. Boyle: "[https://www.elsevier.com/books/internet-of-things/holler/978-0-12-407684-6 De Maŝino al Maŝino al Interreto de Aĵoj: Enkonduko al Nova Epoko de Inteligenteco]", Elsevier, 2014, ISBN 978-0-12-407684-6</ref> Ĉi tiu nova teknologio malfermas la pordon al sennombraj eblecoj, kaj en la akademiaj kaj en la industriaj kampoj. Tamen, tiaj eblecoj portas riskojn kaj kaŭzas gravajn teknikajn kaj sociajn defiojn<ref>(es) "[https://homepages.dcc.ufmg.br/~mmvieira/cc/papers/internet-das-coisas.pdf Interreto de la aĵoj: de Teorio al Praktiko]" (PDF) . p. 2, alirite la 19-an de oktobro 2019.</ref>. IdA estas ideo el la [[Informadiko|komputila scienco]] kiu ekestis en la malfrua 20-a kaj frua 21-a jarcentoj: la koncepto de ''Interreto de Aĵoj'' estis proponita en 1999 fare de Kevin Ashton, en la Aŭtomate ID Centro de MIT<ref>(en) Kevin Ashton: «T''[http://www.rfidjournal.com/article/view/4986 hat 'Internet of Things' Thing] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130121205128/http://www.rfidjournal.com/article/view/4986 |date=2013-01-21 }}''». ''RFID Journal'', 22 de julho de 2009</ref>,  kie esploroj estis faritaj en la kampo de radiofrekvenca identiga reto ([[RFID]] aŭ inteligentaj etikedoj)<ref>(en) Magrassi, P.; A. Panarella, N. Deighton, G. Johnson, “''Computers to Acquire Control of the Physical World''”, Gartner research report T-14-0301, la 28-an de septembro 2001.</ref> kaj [[teknologio]]j de sensiloj<ref>(en) Dodson, Sean, «''[https://www.theguardian.com/technology/2003/oct/09/shopping.newmedia The Internet of Things]''», The Guardian, la 9-an de oktobro 2003, alirite la 19-an de oktobro 2019.</ref>. Kun la plej nova generacio de interretaj aplikaĵoj (''IPv6-'' protokolo ) eblus identigi iun ajn specon de objekto per kodo<ref>(en) Waldner, Jean-Baptiste (2008). ''Nanocomputers and Swarm Intelligence,'' Londono: ISTE, paĝoj 227-231, <small>ISBN  1847040020</small> .</ref>. La konektoj permesas ĉiun aĵon kolekti kaj interŝanĝi donitaĵojn kaj oni povas kontroli ilin de distanco aŭ fiksante regulojn aŭ ago-ĉenojn. ''IdA'' plibonigas la faciligon de vivo de homoj kaj iliaj ĉiutagaj aktivadoj. La Usona kompanio [[Cisco]], kiu estas malantaŭ la iniciato IdA, kreis dinamikan "nombrilon", kiu ebligas taksi la nombron de "aĵoj" konektitaj de julio 2013 ĝis 2020<ref>"[http://newsroom.cisco.com/feature-content?type=webcontent&articleId=1208342 Cisco Connections Counter]:" dinamika, interreta nombrilo da realigataj interrilatoj objektoj en iu ajn momento.</ref>. == IdA en la monda ekonomio == Je la ekonomia nivelo, ''IOT'' enkondukis novan fazon de cifereca [[tutmondiĝo]] en monda komerco, kie komerco kaj transporto de fizikaj varoj estas anstataŭigataj per komerco de teknologiaj donitaĵoj. Robotoj estos programataj por produkti necesajn kaj individue adaptitajn varojn surloke<ref>(de) Thomas Straubhaar, ''[https://www.welt.de/regionales/hamburg/article152294131/Der-Hafen-muss-sich-der-Digitalisierung-anpassen.html Der Hafen muss sich der Digitalisierung anpassen],'' Welt, la 16-an de februaro 2016, alirite la 19-an de oktobro 2019.</ref>. == Ekzemploj de Interreto de Aĵoj == Ekzemploj kie la Interreto de aĵoj fariĝis realaĵo: * Multaj poŝtaj firmaoj proponas spurantajn kodojn kiuj ebligas al klientoj kontroli la statuson de ilia pakaĵo en vera tempo. * Modernaj [[Presilo|printiloj]] proponas la elekton ordoni novajn inkajn [[kartoĉo]]jn kiam tiuj estas preskaŭ malplenaj. La printilo facile povas pridemandi kiom da inko aŭ [[farbopulvoro]] restis en kartoĉo kaj mendi novan. * Lertaj pordosonoriloj kiuj liveras realtempan videaĵon de via enirpordo por malhelpi malpermesatan trairadon kaj provizas kroman tavolon de sekureco por loĝantoj kiam ili ne estas hejme. * Lertaj [[termometro]]j kiuj uzas artefaritan inteligenton ([[Artefarita intelekto|AI)]] por lerni viajn proprajn kutimojn kiam vi estas hejme kaj por monitori kaj kontroli la temperaturon kun la celo ke via loĝejo estu kiel eble plej komforta dum ĝi zorgu ankaŭ ke vi eble plej malmulte elspezas por elektro. * Unu el la plej popularaj IOT-aparatoj kiel ''Amazon Eĥo'' estas malgranda aparato kiu permesas interrilaton kun ĝi por ke ĝi helpu plibonigi vivkondiĉojn. Ĝi estas kapabla helpi ekfunkciigi kafomaŝinon, ludigi kantojn, enŝalti la lumojn kaj multe pli. * Ŝaĝaj urboj en kiu IdA ludas ŝlosilan rolon, ekzemple la brazila urbo [[Sao Goncalo do Amarante (Ceará)]] estas la unua inteligenta kaj inkluziva urbo en la mondo, nomata ''Smart City Laguna'', situanta en la komunumo de Crotá. == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Vidu ankaŭ == * [[5G]] * [[Portebla interreto|Portebla Interreto]] * [[Smart Cities]] (Saĝaj urboj) * [[Arduino]] * [[Wi-Fi]] * [[Domotiko]] == Eksteraj ligiloj == * RFC 3344 - IPv4 Movebleco {{projektoj}} [[Kategorio:Interreto de aĵoj| ]] [[Kategorio:Novaj teknologioj]] [[Kategorio:Komputiko kaj socio]] [[Kategorio:Cifereca teknologio]] [[Kategorio:Aplikata komputiko]] q910fxflkmuinooyww69o4ujr7r8y33 0 667402 9494597 9487040 2026-10-16T21:34:31Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 2 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9494597 wikitext text/x-wiki {{Informkesto konstruaĵo |bildo={{#property:P18}} |latitudo={{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo={{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |Mapo en angulo=<!--funkcias eĉ sen valoro!--> |regiono-ISO=US-NC |zomo=16 }} [[Dosiero:Reynolds Building street view.jpg|eta|''Reynolds Building''.]] La '''Reynolds Building''' estas 96 m alta [[Artdekora stilo|artdekora]] [[nuboskrapulo]] en 51 Oriento 4a Strato en [[Winston-Salem]], Kantono Forsyth, [[Norda Karolino]], [[Usono]], kun 29,171.2 m² da spaco. Ĝi estis kompletigita en 1929 kaj havas 21 etaĝojn.<ref>[https://www.emporis.com/buildings/123868/reynolds-building-winston-salem-nc-usa "Reynolds Building".] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150514015326/http://www.emporis.com/buildings/123868/reynolds-building-winston-salem-nc-usa |date=2015-05-14 }} emporis.com. Alirita la 3an de novembro 2019.</ref><ref>Craver, Richard (2014-05-08). [https://www.journalnow.com/news/local/panel-oks-nomination-of-rjr-building-for-registry/article_fdb9f50e-3faf-52a5-afb0-95518d803e1f.html "Panel OKs nomination of RJR building for register".] {{404|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Winston-Salem Journal. Alirita en 2014-05-09.</ref> Dum multo de sia historio la konstruaĵo servis kiel [[sidejo]] de la tabakentrepreno R. J. Reynolds Tobacco Company.<ref>Craver, Richard (2009-11-23). [https://web.archive.org/web/20100227051714/http://www2.journalnow.com/content/2009/nov/23/home-of-rjr-on-the-market/news/ "Home of RJR on the market".] Winston-Salem Journal. Arkivita el la originalo en 2009-11-25. Alirita la 3an de novembro 2019.</ref> Post vendo al PMC Property Group en 2014, la konstruaĵo trairis ĉirkaŭ 60 milionojn da dolaroj en plinovigo.<ref>Lopez, Robert (2019-06-05). [https://www.journalnow.com/winstonsalemmonthly/features/r-j-reynolds-building-now-remains-an-architectural-marvel/article_82b38002-8798-11e9-bb89-fbb2d3279cb1.html "R.J. Reynolds Building, now 90, remains an architectural marvel".] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20191018041652/https://www.journalnow.com/winstonsalemmonthly/features/r-j-reynolds-building-now-remains-an-architectural-marvel/article_82b38002-8798-11e9-bb89-fbb2d3279cb1.html |date=2019-10-18 }} Winston-Salem Journal.</ref> En marto 2016, The Residences @ the R.J. Reynolds Building, apartementoj en la 11 pintaj etaĝoj, malfermiĝis. La unuaj ses etaĝoj malfermiĝis kiel [[Hotelo]] Kimpton Cardinal en aprilo. Katharine Brasserie & Bar, nome [[restoracio]] nomita laŭ Katharine Smith Reynolds, sekvis en majo.<ref>Craver, Richard (2016-04-28). [https://www.journalnow.com/news/local/kimpton-opens-door-on-new-life-for-historic-reynolds-building/article_ad78e39f-87cf-503f-acc3-327f4c8c442a.html "Kimpton opens door on new life for historic Reynolds building".] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20191103113647/https://www.journalnow.com/news/local/kimpton-opens-door-on-new-life-for-historic-reynolds-building/article_ad78e39f-87cf-503f-acc3-327f4c8c442a.html |date=2019-11-03 }} Winston-Salem Journal. Alirita la 2016-04-28.</ref> == Notoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} [[Kategorio:Konstruaĵoj finitaj en 1929]] [[Kategorio:Nubskrapuloj en Usono]] [[Kategorio:Norda Karolino]] [[Kategorio:Tabako]] [[Kategorio:Artdekora stilo]] fbjne5pr9kf1y8hlhtuwxxaswqn2zp3 0 670794 9494635 9334703 2026-10-17T05:15:28Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 2 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9494635 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Sabine TRENNER''' (naskiĝis la {{daton|30|novembro|1962}} en Staaken, kvartalo de la urbodistrikto [[Spandau]] de [[Berlino]], kies plej okcidenta parto, el kiu devenis ankaŭ S. Trenner, tamen dum la erao de la [[malvarma milito]] aldoniĝis al la [[Sovetunie okupita zono de postmilita Germanio]] kaj sekve ekde 1949 al la socialisma ŝtato [[GDR]]) estas germana esperantistino, [[socia pedagogio|sociala pedagogo]] kaj diplom-[[inĝeniero]] pri [[maŝinkonstruado]]. Ŝi estas [[Ĉe-metodo|Ĉe-instruistino]], gvidas Esperanto-kursojn kaj fakajn seminariojn, publikigas kaj fakajn artikolojn kaj recenzojn en diversaj gazetoj. Ŝi verkas Esperant-lingvajn beletraĵojn.<ref>[http://esperanto.net/literaturo/autor/trenner.html Sanine Trenner ĉe OLE - Aŭtoroj de originala literaturo en Esperanto]</ref> == Vivo == Sabine Trenner estas filino de la Esperanto-aktivulino Rosen Trenner (1930-1988). 1982-1986 ŝi studis ĉe la Inĝeniera Altlernejo (''Ingenieurhochschule'') [[Wismar]] kaj fariĝis diplomita inĝeniero pri maŝinkonstruado (Dipl-Ing. Maschinenbau) kaj diplomita inĝeniero pri maŝinkonstruado-teknologioj/-teknikisto (Dipl-Ing Maschinenbau-Technologien/-Techniker). Ŝi novorientiĝis profesie komence de la 1990-aj jaroj. La studadon ĉe la ''Fachhochschule [[Potsdamo|Potsdam]]'' (Faka Altlernejo Potsdamo) 1993-1997 ŝi finis kiel diplomita [[Sociala laboro|socialpedagogo]] kaj poste specialistiĝis en 1997-1998 ĉe ''Sozialpädagogisches Fortbildungswerk Brandenburg'' (Socialpedagogia Kleriga Organizaĵo [[Brandenburgio]]) al [[Mediacio|mediatoro]], en 2004-2008 ĉe ''BIF Berliner Institut für Familientherapie'' (Berlina Instituto por Familia Terapio) al sistema terapiisto/familia terapiisto kaj ĉe la sama instituto en 2012-2019 al [[Psikoterapio|psikoterapiisto]] por infanoj kaj junuloj. Profesie ŝi faris socialan laboron en lernejo kaj laboras en kliniko por infana kaj junula [[psikiatrio]]. == Esperanto-Junulara agado == Ekde 1985 ŝi aktivis en la [[Esperanto-Junularo de GDR]], kunvenigis junulojn, kunorganizis la famajn [[Zamenhofa Tago|Zamenhoffestojn]] de la junuloj en kaj ĉe Berlino, kies aranĝadon ŝi grave influis kaj partoprenis en internaciaj aranĝoj kiel la 44-a [[Tutmonda Esperantista Junulara Organizo|TEJO]]-[[Internacia Junulara Kongreso|kongreso]] en [[Zagrebo]]<ref>''[[der esperantist]]'' n-ro 150, p 79</ref> Sabine Trenner apud [[Sandra Kinast]], [[Uwe Weiß]], [[Adrian Bourcevet]]. [[Steffen Pietsch]], [[Heidi Schiller]] kaj [[Andreas Jacobs]] aktivis en la fonda periodo de [[Esperanto-Junularo de GDR|„Die Esperanto-Jugend“ (GDR)]], post kiam la Junulara Komisiono de GDREA en novembro 1989 decidis, krei sendependan junularan organizon. En januaro 1990 ĝi estis jure allasita.<ref>Bendias, Torsten: Die Esperanto-Jugend in der DDR. Zur Praxis und Lebenswelt sozialer Strömungen im Staatssozialismus. LIT-Verlag Dr. W. Hopf, Berlin 2011, p. 212</ref> La 7-an de aprilo 1990 okazis ĉefkunveno en [[Humboldt-Universitato en Berlino|Humboldt-Universitato]] en Berlino. [[Torsten Bendias]] kalkulas ŝin en sia libro ''Die Esperanto-Jugend in der DDR'' al la „impulsdonantoj de la tempo de politika turniĝo“ en [[Germana Demokratia Respubliko|GDR]].<ref>Bendias, Torsten: Die Esperanto-Jugend in der DDR. Zur Praxis und Lebenswelt sozialer Strömungen im Staatssozialismus. LIT-Verlag Dr. W. Hopf, Berlin 2011, p. 237</ref> Sabine Trenner nun sin engaĝis en Esperanto-Junularo Brandenburgio/Berlin (EJB). La specifa projekto, pri kiu ŝi ĉefe agadis, estis „Beratungstelle für Jugendaustausch mit Osteuropa“ (Konsilejo por junulara interŝanĝo kun orienta eŭropo). Per tio EJB, kies sidejo estis en Potsdamo, Berliner Straße 49, kreis stabilajn partnerajn rilatojn eksterlanden.<ref>Bendias, Torsten: Die Esperanto-Jugend in der DDR. Zur Praxis und Lebenswelt sozialer Strömungen im Staatssozialismus. LIT-Verlag Dr. W. Hopf, Berlin 2011, p. 245</ref> Renkontiĝoj, kursoj, vojaĝoj kun infanoj kaj junuloj apartenis al la programo. Anoncojn pri tio kaj raportojn oni povas legi en ''Brandenburger Blättchen.''<ref>Trine kaj Steffen: Neplenumitaj promesoj aŭ simple estu flekseblaj. En: Viola Wallich (Red.): Brandenburger Blättchen n-ro 29 (1/1997).</ref> En la 1990-aj jaroj aperis pli ol 30 kajeroj de ''Brandenburger Blättchen'' - la ''Vereinszeitschrift de Esperanto-Jugend Brandenburg-Berlin e.V.'' (Societa gazeto de EJB). Ne tute serioze, ofte kun ironio la geaŭtoroj, ankaŭ Sabine Trenner, kiu sin nomis Trine, alparolis per siaj kontribuaĵoj junulojn kaj infanojn, malkaŝante proprajn sentojn - kaj ĝojoj kaj malentuziasmiĝo. La kajeroj ankaŭ enhavas enigmojn kaj tekstojn por Esperanto-lernado. Sabine Trenner eĉ publikigis krimrakontojn, fabelojn kaj aliajn beletraĵojn.<ref>Trine: Vermo en varmo en amo. En: Viola Wallich (Red.): Brandenburger Blättchen n-ro 29 (1/1997).</ref> == Infana Kongreseto == Sabine Trenner jam en la [[Universala Kongreso de Esperanto|UK]] de Montpeliero en 1998 estis inter la prizorgantoj de la [[Internacia Infana Kongreseto]] (IIK). Kiam en 1999 en Berlino okazis la [[UK 1999|84-a Universala Kongreso de Esperanto]], ŝi estis membro de LKK kiel respondeculino por la 32-a Internacia Infana Kongreseto. La infanojn, 6- ĝis 14-aĝajn, ŝi invitis kiel Villi Abelo, la talismano de la kongreseto, al kiu ili povis sendi siajn aliĝilojn sub adreso de [[Germana Esperanto-Junularo|Deutsche Esperanto-Jugend]], Grellstraße 36, Berlino. Por la partoprenantoj ŝi verkis la libron ''La aventuroj de Villi Abelo'' kun allogaj rakontetoj por la infanoj.<ref>La aventuroj de Villi Abelo / 33-a Internacia Infana Kongreseto de Esperanto. Deutsche Esperanto-Jugend (eld.), Berlin 1999.</ref> La IIK okazis de la 31-a de julio ĝis la 7-a de aŭgusto en Bergholz-Rehbrücke ĉe Potsdamo en Infana Turisma Centro am Teufelssee (Ĉe la Diabla Lago). Al la teamo de prizorgantoj apartenis apud Sabine Trenner Monica Cruz, Jenny Goddard, Steffen Pietsch, Ana-Maria Pinter kaj Lukaŝo Tokarski. La 7-an de aŭgusto sin prezentis la partoprenantoj de la IIK en la ferma aranĝo de la UK. == Literatura verkado == Sabine Trenner verkis kelkajn beletraĵojn. En 1997 ŝi gajnis en la [[Belartaj Konkursoj de UEA]] per sia rakonto ''Pli ol nura lumo'' la unuan premion en la kategorio [[Prozo]]. Partoprenis 12 aŭtoroj el 10 landoj kun 21 verkoj. La kolekto „Samideanoj – Satiroj kaj humuraĵoj pri Esperanto kaj pri esperantistoj“ enhavas la rakonteton de Sabine Trenner „Pro po“ pri la amuze aventura serĉado de la prepozicio po pri sia pozicio, publikigita jam en 1997 en [[Literatura Foiro]] (n-ro 167).<ref>Pro po. En: Samideanoj – Satiroj kaj humuraĵoj pri Esperanto kaj pri esperantistoj“ Sezonoj. Kaliningrado 2006 kaj en: Literatura Foiro (Nr. 167),  LF-koop (eld.), La Chaux-de-Fonds (Svislando) 1997.</ref> Por la fama muzikgrupo „[[Kajto (muzikgrupo)|Kajto]]“ ŝi verkis kantotekstojn. La teksto de la titola kanto de l' albumo „Masko“ estas de ŝi. Samalbume troveblas la kanto Para-Fino, kies tekston verkis Sabine Trenner. La muziko de ambaŭ kantoj estis farita de [[Nanne Kalma]].<ref>Kantarviki Masko [https://kantaro.ikso.net/masko] {{404|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Kantarviki Para-fino [https://kantaro.ikso.net/para-fino] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20230109183522/https://kantaro.ikso.net/para-fino |date=2023-01-09 }}</ref> Danjelo Gibbons en 1999 en [[Monato (gazeto)|Monato]] publikigis la recenzon "Kajto flugas denove.<ref>Danjelo Gibbons: Kajto flugas denove. En: [[Monato (revuo)|Monato]], [[Flandra Esperanto-Ligo]] 2001 [https://esperanto.be/fel/mon/rec/mask.html]</ref> == Recenzoj == [[Recenzo]]j de Sabine Trenner aperis en diversaj gazetoj. En ''[[Literatura Foiro]]'' en 1999 aperis ekzemple recenzo pri ''Promeso en obskuro'' de [[Manuel de Seabra]], eld. de [[Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj|IEM]] en [[Vieno]] en 1997 sub la titolo'': ...kaj la sekva, bonvolu...''<ref>Sabine Trenner: ''...kaj la sekva, bonvolu...'' Recenzo pri ''Promeso en obskuro'' de Manuel de Seabra. En: Literatura Foiro en 1999, [[LF-koop]] (eld.), [[La Chaux-de-Fonds]] ([[Svislando]]). [http://esperanto.net/literaturo/lf/promesobskurrec.html]</ref> En ''[[La Gazeto]]'' n-ro 89 aperis ŝia recenzo ''Revivigi plurjarcentan trezoron'' pri ''Antologio de kroataj unuaktaj dramoj'', kompilita de Branko Heĉimoviĉ.<ref>Sabine Trenner: ''Revivigi plurjarcentan trezoron''. En: LG-89, p. 32, Recenzo pri ''Antologio de kroataj unuaktaj dramoj'', kompilita de Branko Heĉimoviĉ. [http://osiek.org/lagazeto/aut/sabine-trenner.html]</ref> == Instruado, kursoj, seminarioj == Sabine Trenner apartenas al la [[Internacia Rajtigita Ekzamenantaro]] (IRE), kiun elektis Internacia Ekzamena Komisiono – IEK. La sperta [[Cseh-metodo|Ĉe-instruistino]] gvidis multajn Esperanto-kursojn laŭ la Ĉe-metodo en- kaj eksterlande. Ŝi ankaŭ organizis seminariojn por kursgvidantoj. Krome ŝi postulas atenton pri pedagogiaj kaj psikologiaj temoj rilate al edukado. Ŝi ekzemple enkondukas sian fakan artikolon „Kiel solvi konfliktojn?“ per la vortoj: „KVERELO kaj PERFORTO estas multe diskutataj temoj en la nuna tempo. Aŭdeblas ne malofte la riproĉo, ke en la lernejoj oni ne sufiĉe faras por eviti postajn violentajn agojn. Peri formojn de konstruiva konflikta prilaboro postulas la moderna edukado.“<ref>Sabine Trenner: Kiel solvi konfliktojn? Monda ASEMBLEO Socia, rete publikigita 2005 [http://www.mas-eo.org/spip.php?article36] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210513060608/http://mas-eo.org/spip.php?article36 |date=2021-05-13 }}</ref> Pri la seminario de Sabine Trenner dum [[Internacia Ligo de Esperantistaj Instruistoj|ILEI]]-konferenco en 1999 „La fremdeco en ni: ekkoni antaŭjuĝojn kaj ilin prilabori” raportis la partoprenintino Gražina Opulskienė en [[Internacia Pedagogia Revuo]] (IPR) 2000/1 sub la titolo: Prilaboro de antaŭjuĝoj (pri la seminario de Trenner).<ref>Gražina Opulskienė: ''Prilaboro de antaŭjuĝoj (pri la seminario de Trenner).'' En: IPR 2000/1 [https://www.ilei.info/ipr/grazina.htm] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080703215633/http://ilei.info/ipr/grazina.htm |date=2008-07-03 }}</ref> En la sama revuo Sabine Trenner publikigis la artikolon ''Media – kio? Mediaciado!'' <ref>Sabine Trenner: ''Media – kio? Mediaciado!'' En: IPR 2000/1</ref> == Publikaĵoj == * ''Pro po.'' En: ''Samideanoj – Satiroj kaj humuraĵoj pri Esperanto kaj pri esperantistoj“'' [[Sezonoj]]. [[Kaliningrado]] 2006 kaj en: Literatura Foiro (n-ro 167),  LF-koop (eld.), [[La Chaux-de-Fonds]] ([[Svislando]]) 1997. * ''Pli ol nura lumo.'' En: Fritz Wollenberg (Red.) ''Esperanto – Lingvo kaj Kulturo Berlino: [[Jubilea Libro 1903 - 2003|Jubilea Libro 1903 – 2003]];'' Enrigardo, Rerigardo, Antaŭrigardo. Esperanto-Ligo Berlino r.A. (Eld.), Mondial, Novjorko - Berlino 2006, p.&nbsp;92-95 – ISBN 1-59569-043-3. En: Fonto, n-ro 201. * Kajto: ''Mask''o. Kompakta disko 28-minuta. Eld. [[Vinilkosmo]], [[Donneville]], 1999. * ''...kaj la sekva, bonvolu...'' Recenzo pri ''Promeso en obskuro'' de [[Manuel de Seabra]].En: Literatura Foiro en 1999, LF-koop (eld.), La Chaux-de-Fonds (Svislando). * ''Revivigi plurjarcentan trezoron''. Recenzo pri ''Antologio de kroataj unuaktaj dramoj'', kompilita de Branko Heĉimoviĉ. En: La Gazeto, numero 89, p.&nbsp;32, Esperanto-Klubo de [[Metz]] (eld.), Creuë (Francio) * ''La aventuroj de Villi Abelo'' / 33-a Internacia Infana Kongreseto de Esperanto. Deutsche Esperanto-Jugend (eld.), Berlin 1999. * ''Kiel solvi konfliktojn?'' Monda ASEMBLEO Socia, rete publikigita 2005 * Media – kio? Mediaciado! En: IPR 2000/1 * Vojoj al pli paca lernejo. En: IPR 2000/3 [https://www.ilei.info/ipr/paca_lernejo.htm] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20081007063803/http://ilei.info/ipr/paca_lernejo.htm |date=2008-10-07 }} == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * [http://esperanto.net/literaturo/autor/trenner.html Paĝo pri Sabine Trenner ĉe esperanto.net] * [http://www.esperanto-nb.de/esn/bildo1.html Sabinjo dum instruado en Neubrandenburg] * [https://web.archive.org/web/20230109184326/https://kantaro.ikso.net/masko Teksto de fama kanto de Kajto, kies tekston verkis Sabine Trenner] {{Bibliotekoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Trenner, Sabine}} [[Kategorio:Vivantaj homoj]] [[Kategorio:Germanaj esperantistoj]] [[Kategorio:Esperanto en Berlino]] [[Kategorio:Esperanto en Brandenburgio]] qcj92ysox1wvy4l59ftt24icxdgm9cg 0 672875 9494600 8426261 2026-10-16T22:12:32Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9494600 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = Rezső Francé |dosiero = Raoul Heinrich Francé - Bios 1 (Sigmund Lipinsky).jpg |grandeco de dosiero = |priskribo de dosiero = Rezső Francé antaŭ 1924 |naskonomo = Rudolf Heinrich Franze }} '''[[Rudolfo|Rezső]] Francé''' [reĵO], laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Francé Rezső''' estis aŭstrohungara [[biologo]], [[botanikisto]], altlerneja [[instruisto]]. Lia nomo estis ekster Hungario ''Raoul Heinrich Francé'', lia botanika nomo estas "Francé". Rudolf Heinrich Franze<ref>{{Citaĵo el la reto |url=https://jelesnapok.oszk.hu/prod800/unnep/france_rezso_szuletesnapja__1874 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2019-12-15 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20191215085606/https://jelesnapok.oszk.hu/prod800/unnep/france_rezso_szuletesnapja__1874 |arkivdato=2019-12-15}}</ref> naskiĝis la {{daton|20|majo|1874}} en [[Vieno]], li mortis la {{daton|3|oktobro|1943}} en [[Budapeŝto]]. == Biografio == La ĉefe france parolanta familio Francé translokiĝis al Budapeŝto en [[1883]], kie la juna Rezső eklernis hungare. Li maturiĝis private, poste li akiris [[diplomo]]n en [[Teknika kaj Ekonomia Universitato de Budapeŝto|Reĝa Teknikuniversitato József]]. Lia plej grava instruisto estis [[Géza Entz (biologo)]], post la diplomo li estis [[asistanto]] de [[Gyula Klein]]. En [[1892]] li esploris [[unuĉelulo]]jn apud [[Balatono]]. Inter [[1898]]-[[1902]] li estis asistanto en [[Ekonomia Akademio (Magyaróvár)]], poste li vivis plu eksterlande. En [[1906]] li establis esplorejon en [[Munkeno]], poste li verkis popularajn [[libro]]jn pri biologio. En tiu periodo li multe vojaĝis en la mondo. Li esploris unuĉelulojn de la [[grundo]]. Pro la naziismo fine li retiriĝis al Hungario. Lia fidela [[edzino]] multe helpis en verkado de libroj kaj artikoloj. == Elektitaj kontribuoj == * ''A Craspedomonadinák szervezete'' (Budapeŝto, 1897) * ''Das Sinnesleben der Pflanzen'' (hungare: A növények érzéki és szerelmi élete, Budapeŝto, 1913) * ''A darwinizmus mai állása'' (Budapeŝto, 1913) * ''Das Edaphon'' (Munkeno, 1922) * ''A növények élete'' (Budapeŝto, 1924, 1945) * ''A föld élete'' (Budapeŝto, 1925) * ''Összehasonlító biológia'' (Budapeŝto, 1926) * ''Der Weg zu mir'' (membiografio, Munkeno, 1927) * ''Élet a nagy tengermélységekben'' (Budapeŝto, 1930) * ''Az állatok csodálatos világa'' (Budapeŝto, 1940) * ''Az élet titka'' (Budapeŝto, 1942) * ''Az állatok a történelemben'' (Budapeŝto, 1943) == Fontoj == * [https://mek.oszk.hu/00300/00355/html/ABC03975/04692.htm hungarlingva biografio kun foto] * [https://tudosnaptar.kfki.hu/historia/egyen.php?namenev=france hungarlingva biografio kun foto] * [https://web.archive.org/web/20160806213957/http://mmel.nansoft.hu/?o=szc&c=152 hungarlingva biografio] * [https://tudosnaptar.kfki.hu/f/r/france/francepant.html hungarlingva biografio] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|France Rezso}} [[Kategorio:Hungaraj biologoj]] [[Kategorio:Hungaraj altlernejaj instruistoj]] [[Kategorio:Hungaraj botanikistoj]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] dsjzhnqshrpymu3ao6g81bvfal96fcf 0 673873 9494686 9408507 2026-10-17T09:53:16Z Crosstor 3176 /* T */ 9494686 wikitext text/x-wiki Jen listo de '''famuloj, kiuj naskiĝis en [[Cegléd]]''': {{EnhavTabelo|alf=L}} == B == * [[Dániel Bolgár (historiisto)]] * [[Edit Buzás]], [[genetikisto]] == C == * [[István Csala]], [[ministro]] * [[Erika Csomor]], ferhomo * [[Lajos Csurgai]], subministro * [[Lajos Czakó Ambró]], pastro == D == * [[Eszter Dobozi]], [[instruisto]] * [[Imre Domán]], [[bestokuracisto]] == E == * [[Károly Ecser]] == F == * [[Éva Fésűs]], [[verkisto]] == G == * [[József Gál]], luktisto == H == * [[Zoltán Hajnal]], [[geologo]] * [[László Heczendorfer]], arkitekto pri internaj spacoj * [[Zoltán Horváth (cirkisto)]] * [[Gusztáv Hubay]], aktoro == J == * [[Roland Juhász (futbalisto)]] == K == * [[Gyula Kánásy]], akvopilkisto * [[Aurél Kárpáti]], verkisto * [[Ferenc Kárteszi]], [[matematikisto]] * [[Judit Kocsis]], [[aktoro]] * [[László Kósa]], [[etnografo]] * [[Enikő Kubinyi]], [[etologo]] == L == * [[Tamás Lőrincz]], luktisto * [[Viktor Lőrincz]], luktisto == M == * [[Pál Magyar]], [[inĝeniero]] * [[Miklós Matolcsy]], [[apotekisto]] == N == * [[István Nyiri (arkitekto)]] == P == * [[George Pal]], reĝisoro * [[László Pálinkás]], paralimpiko * [[Irma Patkós]], aktoro * [[Ferenc Persay]], prokuroro * [[Jenő Pintér (literaturhistoriisto)|Jenő Pintér]], literaturhistoriisto == R == * [[Béla Radnai (stenografisto)]] * [[Ferenc Raffay]], juĝisto * [[Sándor Raffay]], luterana [[episkopo]] * [[Zoltán Rátóti]], aktoro == S == * [[János Sági]], [[lingvisto]] * [[Péter Sárik]], [[pianisto]] * [[Árpád Schilling (reĝisoro)]] * [[László Sirkó]], aktoro * [[Ágoston Spannraft]], dekoraciisto * [[Ernő Stepanek]], pentristo, puntisto * [[Károly Széchy (literaturhistoriisto)|Károly Széchy]], literaturhistoriisto * [[Jenő Szervánszky]], [[pentristo]] * [[Tibor Szervét]], aktoro == T == * [[István Tömörkény]], verkisto * [[József Tóth (geografo)|József Tóth]], geografo * [[Norbert Tóth]], arkivisto * [[Gyula Túry]], pentristo == V == * [[Mór Vavrinecz]], [[komponisto]] == Z == * [[Aladár Zlinszky]], literaturhistoriisto == Fontoj == La listo enhavas tiujn nomojn, pri kiuj jam artikolo kreiĝis. [[Kategorio:Listoj de homoj|famuloj naskiĝintaj en Cegléd]] brkdvlfohfc3ycnjcoh45fietfoorzw 0 678521 9494656 8674524 2026-10-17T08:05:05Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9494656 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo|regiono-ISO=ES-B|situo sur mapo2=Hispanio}} '''Sant Quirze del Vallès''' estas hispana municipo lokanta en [[Katalunio]], en sudo de [[provinco Barcelono]] kaj en komarko ''[[Vallès Occidental]]''. Ĝia etendo konsistas el 14,27 km². La municipo estas ĉea de [[Sabadell]], [[Terrassa]], [[Rubí]], [[Sant Cugat del Vallés]], [[Cerdanyola de Vallés]], kaj [[Badia del Vallès]]. En la jaro 2019 dudek mil cent kvardek unu personoj estis enregistritaj estantaj loĝantoj de Sant Quirze del Vallès.<ref>https://www.diba.cat/es/web/municipis/inici/-/directori/detall/08238/08238 {{404|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Citaĵo el la reto |url=https://www.diba.cat/ortofotos/index.htm |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2020-01-24 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20171015044502/http://www.diba.cat/ortofotos/index.htm |arkivdato=2017-10-15 }}</ref><ref>https://ine.es/jaxiT3/Tabla.htm?t=2861&L=1</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Municipoj de Vallès Occidental}} [[Kategorio:Municipoj de la Provinco Barcelono]] 1woudd0hjfei7bluu4bhwpvtu8xucz2 0 679426 9494585 8690512 2026-10-16T20:33:13Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9494585 wikitext text/x-wiki {{Geokesto2 | urbo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Rellinars | devena_nomo = | alia_nomo = {{Lang-ca|Rellinars}} | kategorio = urbo <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = | moto = | kromnomo = <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = Ajuntament de Rellinars.jpg | dosiero_priskribo = Urbdomo de Rellinars <!-- *** Simboloj *** --> | flago = Bandera de Rellinars.svg | blazono = Escut de Rellinars.svg <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Hispanio | lando_tipo = Ŝtato | lando_flago = 1 | ŝtato = | regiono = Katalunio | distrikto = Provinco Barcelono | distrikto_tipo = Provinco | municipo = Vallès Occidental | municipo_tipo = Komarko | histregiono = | histregiono_tipo = | histregiono1 = <!-- *** Familio *** --> | parto = | rivero = | montaro = | montaro1 = | montaro2 = | memorindaĵo_tipo = | memorindaĵo = | memorindaĵo1 = | memorindaĵo2 = | konstruaĵo = | konstruaĵo_tipo = <!-- *** Situo *** --> | situo = | koordinatoj_ne_en_titolo = true | leviĝo = 332 | leviĝo_noto = <ref>http://www.idescat.cat/pub/?id=inddt&n=4700&lang=es&by=mun</ref> | lat_d = 41 | lat_m = 38 | lat_s = 18.8258 | lat_NS = N | long_d = 1 | long_m = 54 | long_s = 44.6026 | long_EW = E | plej_alta = | plej_alta_lat_d = | plej_alta_long_d = | plej_malalta = | plej_malalta_lat_d = | plej_malalta_long_d = <!-- *** Dimensioj *** --> | areo = 47.65 | areo_rondumo = 2 <!-- *** Loĝantaro *** --> | loĝantaro = 780 | loĝantaro_dato = 2019 | loĝantaro_denseco = <!-- *** Historio & gvidantaro *** --> | establita = | establita_tipo = | dato = | ĉefulo = | ĉefulo_tipo = | ĉefulo_partio = <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset =+1 | horzono_DST = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset_DST =+2 | poŝtkodo = 08299<ref>https://www.correos.es/ss/Satellite/site/Aplicacion_C-1349167812778-1363184049882/includeTemplate=COR_Aplicacion-sidioma=es_ES</ref> | areo_kodo = | areo_kodo_tipo = | kodo = ES-B | kodo_tipo = [[ISO 3166-2:ES]] | kodo1 = | kodo1_tipo = | kodo2 = | kodo2_tipo = <!-- *** UNESCO ktp. *** --> | unesko_nomo = <!-- *** Liberaj kampoj *** --> | libera = | libera_tipo = | libera1 = | libera1_tipo = | libera2 = | libera2_tipo = <!-- *** Mapoj *** --> | mapo = | mapo_fono = | mapo_priskribo = Situo de Rellinars enkadre de Hispanio | mapo_lokumilo = Hispanio | mapo1 = | mapo1_fono = | mapo1_priskribo = Situo de Rellinars enkadre de Provinco Barcelono | mapo1_lokumilo = Provinco Barcelono <!-- *** Retpaĝoj *** --> | retpaĝo = http://www.rellinars.cat/ | commons = Rellinars <!-- *** Notoj *** --> | notoj = {{mapligilo urbo}} }} '''Rellinars''' estas hispana municipo apartenanta al [[Katalunio]] kaj al [[provinco Barcelono]]. Ĝi lokas en sudo de tiu kaj en komarko ''Vallès Occidental''. Ĝia areo konsistas el 18,04 km². La municipo estas ĉea de Sant Vicenc de Castellet, Castelibell i el Vilar, Vacarisses kaj Mura. En la jaro 2019 sepcent okdek personoj estis enregistritaj estantaj loĝantoj de la municipo.<ref>https://www.diba.cat/es/web/municipis/inici/-/directori/detall/08179/08179z {{404|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Citaĵo el la reto |url=https://www.diba.cat/ortofotos/index.htm |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2020-02-03 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20171015044502/http://www.diba.cat/ortofotos/index.htm |arkivdato=2017-10-15 }}</ref><ref>https://www.ine.es/jaxiT3/Tabla.htm?t=2861&L=1</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} {{Municipoj de Vallès Occidental}} [[Kategorio:Municipoj de la Provinco Barcelono]] pqe2f63ocbgwnqvdid7c5ixvf52bwzw 0 681348 9494626 8908259 2026-10-17T03:51:42Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9494626 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Ruth BALDACCHINO''' estas [[GLAT|GLAT-a]] kaj interseksula aktivulo, eksa kun-sekretario de la "[[ILGA World]]",<ref name="astraea">{{cite web |url=http://www.astraeafoundation.org/news/344/60/Introducing-the-Intersex-Fund-team-at-Astraea |title=Prezento de la Interseksulfondaĵa reamo ĉe Astraea! |author=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |dato=la 16-a de Junio, 2015 |publisher=[[Astraea Lesbian Foundation for Justice]] |access-date=2015-07-02 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150703205803/http://www.astraeafoundation.org/news/344/60/Introducing-the-Intersex-Fund-team-at-Astraea |archivedate=La 3-a de Julio, 2015 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2020-02-20 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20150703205803/http://www.astraeafoundation.org/news/344/60/Introducing-the-Intersex-Fund-team-at-Astraea |arkivdato=2015-07-03 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150703205803/http://www.astraeafoundation.org/news/344/60/Introducing-the-Intersex-Fund-team-at-Astraea |date=2015-07-03 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.astraeafoundation.org/news/344/60/Introducing-the-Intersex-Fund-team-at-Astraea |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2020-02-20 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20150703205803/http://www.astraeafoundation.org/news/344/60/Introducing-the-Intersex-Fund-team-at-Astraea |arkivdato=2015-07-03 }}</ref> kaj Dojena Programa Oficiro por la unua interseksula homrajta fondaĵo.<ref name="astraea" /> ==Edukiĝo== Baldacchino estas Artomastro en Virinaj Studoj de [[Universitata Kolegio de Dublino|Universitata kolegio de Dublino]] kaj Artobakalaŭro en Sociologio de [[Universitato de Malto]]. Ri prelegas pri [[Kviraj studoj|Kviraj Studoj]] kaj Sociologio en la Universitato de Malto.<ref name="astraea" /> == Agado == Baldacchino antaŭe estis membro de estraro de Movado por rajtoj de GLAT en [[Malto]]<ref>{{Cite web|url=https://www.timesofmalta.com/articles/view/20120329/local/Milkshake-seeks-to-dismantle-taboos.413166|title=Milkshake seeks to dismantle taboos|author=Allied Newspapers Ltd|publisher=Times of Malta|lang=en-GB|accessdate=2019-02-21|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190221224134/https://www.timesofmalta.com/articles/view/20120329/local/Milkshake-seeks-to-dismantle-taboos.413166|archivedate=2019-02-21}}</ref>, [[Internacia Asocio de Lesbaninoj kaj Gejoj]] kaj [[ILGA-Eŭropo]]. Ruth estis kunlaboranto de la unua fondumo pri rajtoj de interseksuloj en Malto.<ref name="astraea" /> Ri estas vizitanta prelegisto en la Universitato de Malto. Baldacchino havas neduuman genran identecon,<ref name="astraea" /> kaj priskribas la Genran Identecon, Genran Esprimon kaj Seksajn Ecajn Agojn kiel provizadon de "libereco al individuo por disvolvi, establi kaj esprimi sian genron, prefere ol havado de la Regno aŭ la medicinaj profesiuloj decidantaj tion. Alivorte, ... laŭpermese povi difini kiu identeco taŭgas ... plej bone kaj kiel ... enkorpigi tiun identecon."<ref>{{cite web|url=http://kaosgl.org/page.php?id=19110|title=Malta: "I am allowed to determine what identity fits me best"|last1=Akpınar|first1=Ömer|date=3a de aprilo, 2015|website=|publisher= Kaos GL |url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20190625191702/http://kaosgl.org/page.php?id=19110|archive-date=25a de junio 2019|access-date=2015-07-19}}</ref> ==Referencoj== {{Referencoj}} {{bibliotekoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Baldacchino, Ruth}} [[Kategorio:Neduumuloj]] [[Kategorio:Interseksaj aktivuloj]] [[Kategorio:Maltaj GLAT-aktivuloj‎]] [[Kategorio:Transgenraj aktivuloj]] jy3uz61id7ux5ao2u044xpdvau1j1xe 0 683400 9494550 8221173 2026-10-16T16:13:43Z Sj1mor 12103 9494550 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} [[Dosiero:Heinrich Ewald 2008.jpg|eta|Tombo de Heinrich Ewald]] '''Georg Heinrich August EWALD''' (naskiĝinta la {{daton|16|11|1803}} en [[Göttingen]], mortinta samloke la {{daton|4|5|1875}}) estis [[germanio|germana]] [[orientalisto]] kaj teologo. == Vivo == En la naskiĝurbo li studis orientalajn lingvojn kaj verkis ankoraŭ kiel studento »Die Komposition der Genesis« (Braunschweig 1823). En 1824 li estiĝis lernigisto ĉe la teologia fakultato en Göttingen, en 1827 eksterorda kaj en 1831 orda profesoro pri filologio; en 1835 laŭtitola profesoro pri orientalaj lingvoj. Nombriĝante inter la anoj de la grupo de la [[Sepo de Göttingen]] li maldungitis en 1837. En 1838 li sekvis vokon je orda profesoreco pri filozofio (ekde 1841 pri teologio) al [[Tübingen]]. Intertempe nobeligite fare de la reĝo de [[Virtembergo]] li revenis en 1848 al la malnova posteno en la naskiĝurbo. Pro rifuzo fari ovacian ĵuron al la registaro [[prusio|prusia]] li laŭ propra volo retiriĝis en 1867 rajtante daŭre esti salajrata. La frakcio de la [[Velfoj]] sendis lin en la parlamenton [[berlino|berlinan]] kie li pasie batalis kontraŭ la novordigo politika de Germanujo. == Verkoj ĉefaj == En la fruaj verkoj »De metris carminum arabicorum« (Braunschweig 1825), »Kritische Grammatik der hebräischen Sprache« (Leipzig 1827), kiun li pli malfrue eldonigis en pli mallonga versio kiel »Grammatik der hebräischen Sprache« (Leipzig 1828) kaj denove pli ofte kiel »Ausführliches Lehrbuch der hebräischen Sprache« (8-a eldono, Göttingen 1870) prilaboris kiel ankaŭ ĉe »Grammatica critica linguae arabicae« (Leipzig 1831–33) li vere antaŭeniris sur la kampoj de gramatiko kaj [[metriko (poetiko)|metriko]] de [[orientalistiko|orientalaj lingvoj]]. Liajn pribibliajn studojn li kolektis ĉe »Die poetischen Bücher des Alten Bundes« (Göttingen 1835–39), »Die Propheten des Alten Bundes« (Göttingen 1867–68) kaj finfine ĉe la majstroverko »Geschichte des Volkes Israel« (Göttingen 1864–68), al kio aneksiĝis ankoraŭ la volumo »Die Altertümer des Volkes Israel« (Göttingen 1866). == Graveco == Ewald estis post [[Wilhelm Gesenius]], kiun li eĉ venkis koncerne faka varieco kaj profundeco, la vera kreinto de historia-komparanta lingviko de [[ŝemida lingvaro]] kaj ŝemida filologio. De neniu superitis la intuicia kaj delikatsentema okupiĝo pri la spirito de hebrea antikveco. La [[nova Testamento|Novan Testamenton]] li prezentis science (en metodoj kontraŭaj al multaj aliaj samtempuloj) ĉe »Die drei ersten Evangelien übersetzt und erklärt« (Göttingen 1850); »Die Sendschreiben des Apostels Paulus« (Göttingen 1857); »Die Johanneischen Schriften« (Göttingen 1861–62). Sisteman klarigon de teologiaĵoj liaj filologiaj troviĝas ĉe »Die Lehre der Bibel von Gott oder Theologie des Alten und Neuen Bundes« (Leipzig 1871–76). La politikajn kaj eklezipolitikajn sintenon li defendis per malrepaciĝebla atakemo kaj nebridebla troigo en multaj eseoj kaj broŝuroj. Ankaŭ ĉe kelkaj sciencaj verkoj senteblas maltoleremo kaj troa sensiveco. == Fonto == ''Meyers Großes Konversations-Lexikon'', Band 6. Leipzig 1906, p. 203-204 ([http://www.zeno.org/nid/20006578241 tie ĉi interrete]) {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Ewald, Heinrich}} [[Kategorio:Akademianoj]] [[Kategorio:Germanaj orientalistoj]] [[Kategorio:Bibliologoj]] [[Kategorio:Germanaj luteranaj teologoj]] [[Kategorio:Germanaj politikistoj]] [[Kategorio:Germanaj malfikciaj verkistoj]] c11moo6k65l264tyk0b6lmmw23dxbu0 0 685275 9494519 8870127 2026-10-16T15:55:36Z Sj1mor 12103 9494519 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Viet Nguyen Tang''' ( {{lang-en|Viet Thanh Nguyen}}; naskiĝis la [[13-a de marto|13-an de marto]] [[1971]] en [[Buôn Ma Thuột|Banmethuot]], [[Vjetnamio]]) estas [[Usono|usona]] [[Verkisto|verkisto de]] [[Vjetnamio|vjetnama]] deveno. Li verkas prozon kaj nefikcion. Li estas profesoro [[Universitato de Suda Kalifornio|ĉe la Universitato de Suda Kalifornio]] kaj membro de la [[Usona Akademio de Artoj kaj Sciencoj]] (2018) <ref>[https://www.amacad.org/person/viet-thanh-nguyen Viet Thanh Nguyen]</ref>. Laŭreato en 2016 de la Premio Pulitzer pri arto-libro por sia debuta romano ''Sympathizing'' <ref>[http://www.pulitzer.org/winners/viet-thanh-nguyen The Sympathizer, by Viet Thanh Nguyen (Grove Press)]{{ref-en}}</ref>. En 2017 li estis la gajninto de la McArthur Stipendio <ref>[https://www.macfound.org/fellows/992/ Стипендия Мак-Артура]{{ref-en}}</ref>. == Biografio == Viet Tan Nguyen naskiĝis [[13-a de marto|la 13-]]an de [[13-a de marto|marto]] [[1971]] en la urbo [[Buôn Ma Thuột|Banmethuot]], [[Vjetnamio]] <ref>Daniel Lefferts. [http://www.publishersweekly.com/pw/by-topic/authors/profiles/article/65235-first-fiction-spring-2015-viet-thanh-nguyen-a-subversive-debut-adds-a-new-facet-to-an-old-story.html First Fiction Spring 2015: Viet Thanh Nguyen: A Subversive Debut Adds a New Facet to an Old Story]. «Publishers Weekly»{{ref-en}}</ref>. Liaj gepatroj [[Enmigrado|elmigris]] en [[1954]] de [[Nord-Vjetnamio]] suden al la Respubliko de Vjetnamio. En [[1975]], post la kaptado de la urbo [[Ho-Ĉi-Min-urbo|Saigon]] fare de la komunistoj, lia familio elmigris al Usono<ref name="Arreola">Cristina Mari Arreola. [http://www.bustle.com/articles/155416-who-is-viet-thanh-nguyen-the-pulitzer-prize-winner-is-an-author-professor Who is Who Is Viet Thanh Nguyen? The Pulitzer Prize Winner Is an Author & Professor]. «Bustle»{{ref-en}}</ref>. Unue ili vivis en kampadejo de rifuĝintoj de Vjetnamio. En [[1978]] la familio transloĝiĝis al [[Harrisburg (Pensilvanio)|Harrisburg]], [[Pensilvanio]]<ref name="bio">[http://vietnguyen.info/author-viet-thanh-nguyenŜablono:Недоступная+ссылка Biografio]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, oficiala retejo de Viet Thanh Nguyen</ref>. Poste Viet Nguyen Tang kaj lia familio transloĝiĝis al [[San Jose (Kalifornio)|San Jose]], [[Kalifornio]], [[Usono]]<ref name="Arreola" />. Ĉi tie Nguyen frekventis la Katolikan Elementan Lernejon de Sankta Patriko kaj studentiĝis ĉe Bellarmine College<ref name="bio" />. En [[1992]], Nguyen studentiĝis ĉe [[Universitato de Kalifornio en Berkeley|la Universitato de Kalifornio]] ĉe Berkeley kun bakalaŭro pri artoj<ref>[http://vietnguyen.info/wp-content/uploads/2013/06/Viet-Nguyen-CV-December-2016.pdf Viet Thanh Nguyen]{{ref-en}}</ref>. En majo [[1997]] li [[Doktoro de filozofio|doktoriĝis.]] En la sama jaro, Nguyen transloĝiĝis al [[Los-Anĝeleso|Los-Anĝeles]], kie li komencis labori ĉe la [[Universitato de Suda Kalifornio]] . == Kreiveco == Pro la debuta romano de Viet Tan Nguyen "''Sympathising''" (Kompatado) en 2016 li ricevis la premion Pulitzer<ref>Carolyn Kellog. [http://www.latimes.com/books/jacketcopy/la-et-jc-viet-thanh-nguyen-pulitzer-prize-fiction-sympathizer-20160418-story.html Viet Thanh Nguyen wins the Pulitzer Prize for fiction for 'The Sympathizer']. «[[Los Angeles Times]]»{{ref-en}}</ref><ref>Michelle Dean. [https://www.theguardian.com/books/2016/apr/18/viet-thanh-nguyen-the-sympathizer-pulitzer-overlooked Viet Thanh Nguyen’s The Sympathizer: from overlooked to Pulitzer winner]. «[[The Guardian]]»{{ref-en}}</ref> kaj jenajn premiojn: "Edgar Alan Poe", "Andrew Carnegie" de la Usona Biblioteko-Unuiĝo, "Dublina Literaturo" (2017), "''Center for Fiction First Novel Prize''", samkiel la azi/pacifikajn usonajn premiojn por fikcia literaturo. La romano "''Sympathising''" fariĝis la libro de la jaro laŭ [[The New York Times]] kaj [[The Wall Street Journal|Wall Street Journal]]. Viet Nguyen Tang verkis la dokumentan romanon "''Nothing Ever Dies: Vietnam and the Memory of War''" (Nenio iam mortas: Vjetnamio kaj la Memoro pri Milito) kiu rakontas la eventojn de la [[Vjetnama milito]]<ref name="bio" />. Krom instruaj kaj literaturaj agadoj, Viet Nguyen Tan estas kultura kritikisto ĉe [[Los Angeles Times]] . == Referencoj == {{Referencoj|2}} {{projektoj}} == Ekstera ligilo == [https://www.france24.com/en/20170831-encore-viet-thanh-nguyen-sympathizer-pulitzer-prize-fiction-vietnam-war Intervjuo kun Viet Nguyen Tan], pri lia libro "''The Sympathizer''" rilate al la [[vjetnama milito]], por kiu li meritis la Premion Pulitzer por fikcio en 2016, [[France 24|France24]]{{bibliotekoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Nguyen, Viet Thanh}} [[Kategorio:Membroj de la Usona Akademio de Artoj kaj Sciencoj]] [[Kategorio:Usonaj verkistoj]] [[Kategorio:Vivantaj homoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1971]] [[Kategorio:Naskiĝintoj la 13-an de marto]] [[Kategorio:Vjetnamaj rifuĝintoj]] [[Kategorio:Vjetnamdevenaj usonanoj]] 60xqyi8xklo1l0o3v43yvfao9y9ti03 0 696541 9494754 7953346 2026-10-17T11:17:54Z Candidyeoman55 265097 SVG 1965 9494754 wikitext text/x-wiki {{Informkesto partio|koloroj={{Colorbox|#FFFFF0}} Blanka<br />{{Colorbox|#1C1C1C}} nigra<br />{{Colorbox|#EE0000}} ruĝa|titolo de kasisto=|lando=brazilo|ĉambro=|parlamentaj periodoj=|emblemo=Logo do MDB 1965-1979.svg|emblemgrando=|estro=Ulysses Guimarães|titolo de estro=Prezidanto|pozicio=centro|vicprezidantoj=|esperanta nomo=Brazila Demokratia Movado|prezidentoj de parlamenta frakcio=|partioj=|fondiĝo=[[24-a de marto]] [[1966]]|loko de fondiĝo=|fondintoj=|dissolvo=[[20-a de Decembro]] [[1979]]|sidejo=[[Dosiero:bandeira do Distrito Federal (Brasil).svg|22px|border]] [[Braziljo]]|bildo de estro=Ulysses guimaraes68570.jpg|propra nomo=Movimento Democrático Brasileiro|tipo=|kasisto=|minimuma aĝo=|membroj=|parlamentaj sidoj2={{falo}} 8 {{Informkesto politika partio/ParlamentajSidoj|8|23|darkblue}}|titolo de parlamentaj sidoj2=Brazila Senato (1978)|parlamentaj sidoj3=|titolo de parlamentaj sidoj3=|parlamentaj sidoj4=|titolo de parlamentaj sidoj4=|balotoj=|titolo de parlamentaj sidoj=|ŝtata ĉiujara subvencio=|procentaĵo da virinoj=|parlamentaj sidoj=|internacia aliĝo=|internacia aliĝo1a=|internacia aliĝo1b=|internacia aliĝo2a=|internacia aliĝo2b=|ĵurnalo=|studenta organizaĵo=|parlamentaj sidoj1={{increase}} 30 {{Informkesto politika partio/ParlamentajSidoj|191|422|darkblue}}|titolo de parlamentaj sidoj1=[[Nacia Kongreso de Brazilo]] (1978)|koloro=red}} '''Brazila Demokratia Movado''' (''Movimento Democrático Brasileiro'', MDB) estis brazila [[politika partio]] kiu ricevis kontraŭulojn de la brazila militista diktaturo kontraŭ [[Nacia Renoviga Alianco|ARENA]]<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://educaterra.terra.com.br/voltaire/brasil/2003/08/18/001.htm |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2020-07-06 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20180813021052/http://educaterra.terra.com.br/voltaire/brasil/2003/08/18/001.htm |arkivdato=2018-08-13 }}</ref>. Organizita fine de 1965 kaj fondita la sekvan jaron, la partio spertis grandan kreskon dum la registaro de [[Ernesto Geisel]], devigante militistaron estingi [[dupartieco]]n, kaj tiel la [[Partio de la Brazila Demokrata Movado|Partio de la Brazila Demokratia Movado]] aperis en 1980.<ref>[http://memoriasdaditadura.org.br/partidos-politicos/]</ref> Kun la fino de dupartiismo, la sennombraj fluoj, kiuj formis la MDB-fonditajn partiojn kiel la [[Partio de la Laboristoj (Brazilo)|Laborista Partio (PT)]] kaj la [[Demokrata Laborista Partio|Demokratia Laborista Partio (PDT)]], kaj aliaj, aperis post la 1980-aj jaroj. En 1988, disigo en la PMDB originiĝis en la [[Partio por la Brazila Social-Demokratio|Brazila Socialdemokrata Partio (PSDB)]], formita de la tiama [[Socialdemokratio|socialdemokratia]] alo kaj partiaj intelektuloj ligitaj al la antaŭa reganto de [[San-Paŭlo]], Franco Montoro. [[Dosiero:Promulgação-Constituição-1988.jpg|eta|Redemokratiigo de Brazilo]] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Portalo|Brazilo}} {{Projektoj}} {{Ĝermo|Brazilo|politiko}} [[Kategorio:Politiko de Brazilo]] [[Kategorio:Politikaj partioj fonditaj en 1965]] [[Kategorio:Politikaj partioj malfonditaj en 1979]] 7jnk4qozqm0sgydb96a5r4jruis5mvk 0 696720 9494504 8420103 2026-10-16T15:34:59Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9494504 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = Pál Szontagh |dosiero = Szontágh Pál (gömöri).jpg |grandeco de dosiero = |priskribo de dosiero = Pál Szontagh |naskonomo = |dato de naskiĝo = {{naskiĝtago|1821|04|26}} |loko de naskiĝo = {{Flago|Hungario}} [[Dobšiná|Dobsina]] ([[Hungara reĝlando]], [[Aŭstra Imperio]]) |dato de morto = {{mortotago|1911|02|10}} |loko de morto = {{Flago|Hungario}} [[Budapeŝto]] ([[Hungario]]) }} '''[[Paŭlo|Pál]] Szontagh''' [sontag], laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Szontágh Pál''' estis [[Hungario|hungara]] [[entreprenisto]], [[politikisto]], [[juristo]], parlamenta [[deputito]]. Lia kromnomo estis ''gömöri'' por fari diferencon de [[Pál Szontagh]]. Pál Szontagh<ref>https://mek.oszk.hu/05100/05122/html/rmh0019.html</ref> naskiĝis la {{daton|26|aprilo|1821}} en [[Dobšiná|Dobsina]] ([[Hungara reĝlando]], [[Aŭstra Imperio]], nuntempa [[Dobšiná]] en [[Slovakio]]), li mortis la {{daton|10|februaro|1911}} en [[Budapeŝto]]. == Biografio == Pál Szontagh post la maturiĝo akiris juran [[diplomo]]n en [[ELTE|Reĝa Universitato de Pest]]. Inter 1840-1844 li havis jurajn postenojn en [[Gömör kaj Kis-Hont|Gömör]], intertempe en 1841 li advokatiĝis. En [[1843]] li ricevis juran postenon en regiona [[fabriko]], paŝo post paŝo li iĝis entreprenisto pri produktadoj de metalaĵoj. Dum la [[Hungara revolucio de 1848]] li parte batalis, parte li estis milita juristo, fine ankaŭ negocisto, eĉ li komencis produkti la novan hungaran bankbileton. Post falo de la revolucio kaj liberecbatalo li ne povis esti juristo, tial li havis postenon en la luteranan eklezio kaj li okupiĝis pri fabrikoj. Baldaŭ li estis parlamentano plurfoje. Li kodeksis [[leĝo]]jn pri la industrio, baldaŭ li vivis en Budapeŝto. == Fontoj == * [https://web.archive.org/web/20200711044628/https://jelesnapok.oszk.hu/prod/unnep/szontagh_pal_szuletesnapja__1821 hungarlingva biografio] * [https://mek.oszk.hu/03600/03630/html/index.htm hungarlingva biografio (la koncerna teksto estas legebla post klako al majusklo SZ, poste serĉu la nomon)] * [https://mek.oszk.hu/00300/00355/html/index.html hungarlingva biografio (la koncerna teksto estas legebla post klako al majusklo SZ, poste serĉu la nomon)] * [https://mek.oszk.hu/00000/00060/html/097/pc009768.html#4 hungarlingva biografio (la koncerna teksto estas legebla en la 6-a punkto)] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Szontagh Pal}} [[Kategorio:Hungaraj entreprenistoj]] [[Kategorio:Hungaraj politikistoj]] [[Kategorio:Hungaraj juristoj]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] gtfrbhoayo6e2abxgi2z7icl9mac2ij 0 697019 9494647 9451656 2026-10-17T06:54:43Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9494647 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Samir Amin''' ({{lang-ar|سمير أمين}}) (3a de septembro 1931 – 12a de aŭgusto 2018) estis egipt-franca [[Marksismo|marksisma]] [[ekonomiko|ekonomikisto]],<ref name=rp>[https://www.redpepper.org.uk/samir-amin-tribute/ "Samir Amin at 80".] Red Pepper. Alirita la 16an de julio 2020.</ref> [[Politika scienco|politikologo]] kaj teoriulo de la monda sistemo. Li estis fama pro sia enkonduko de la termino [[eŭropcentrismo]] en 1988<ref>{{Cite web|url=https://www.questia.com/magazine/1G1-12663251/a-brief-biography-of-samir-amin|title=A Brief Biography of Samir Amin|publisher=Monthly Review, Vol. 44, Issue 4, September 1992 {{!}} Online Research Library: Questia|website=www.questia.com|language=en|access-date=2017-05-19|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200806214637/https://www.questia.com/magazine/1G1-12663251/a-brief-biography-of-samir-amin|archivedate=2020-08-06}}</ref> kaj konsiderita pioniro de la [[Teorio de dependeco]].<ref name=":0">{{Citaĵo el libro|url=https://www.researchgate.net/publication/317603001|titolo=A Dependency Pioneer: Samir Amin|familia nomo=Kvangraven|persona nomo=I. H.|jaro=2017|paĝoj=12}}</ref> Li estis konata ankaŭ pro sia asocio kun la reĝimo de la [[Ruĝaj Kmeroj]], kiu estis akuzita de [[genocido]] en [[Kamboĝo]], vida [[Kamboĝa Genocido]], en la finaj 1970-aj jaroj.<ref name=":6">{{Citaĵo el libro|url={{Google books|noWXAwAAQBAJ|page=246|plainurl=yes}}|titolo=Cambodia, 1975-1978: Rendezvous with Death|familia nomo=Jackson|persona nomo=Karl|jaro=2014|eldoninto=Princeton University Press|ISBN=9781400851706|paĝo=246}}</ref> == Verkoj == * 1957, Les effets structurels de l'intégration internationale des économies précapitalistes. Une étude théorique du mécanisme qui an engendré les éonomies dites sous-développées (disertacio) * 1965, Trois expériences africaines de développement: le Mali, la Guinée et le Ghana * 1966, L'économie du Maghreb, 2 vols. * 1967, Le développement du capitalisme en Côte d'Ivoire * 1969, Le monde des affaires sénégalais * 1969, The Class struggle in Africa [http://www.worldcat.org/oclc/20606299] * 1970, Le Maghreb moderne (traduko: The Magrheb in the Modern World) * 1970, L'accumulation à l'échelle mondiale (traduko: Accumulation on a world scale) * 1970, kun C. Coquery-Vidrovitch, Histoire économique du Congo 1880–1968 * 1971, L'Afrique de l'Ouest bloquée * 1973, Le développement inégal (traduko: Unequal development) * 1973, L'échange inégal et la loi de la valeur * 1973, 'Le developpement inegal. Essai sur les formations sociales du capitalisme peripherique' Paris: [[Éditions de Minuit]]. * 1974, [https://archive.org/details/neocolonialismin0000amin Neocolonialism in West Africa] * 1974, kun K. Vergopoulos: La question paysanne et le capitalisme * 1975, kun A. Faire, M. Hussein kaj G. Massiah: La crise de l‘impérialisme * 1976, ‘Unequal Development: An Essay on the Social Formations of Peripheral Capitalism' New York: Monthly Review Press. * 1976, L'impérialisme et le développement inégal (traduko: Imperialism and unequal development) * 1976, La nation arabe (traduko: The Arab Nation) * 1977, The lessons of Cambodia * 1977, La loi de la valeur et le matérialisme historique (traduko: The law of value and historical materialism) * 1979, Classe et nation dans l'histoire et la crise contemporaine (traduko: Class and nation, historically and in the current crisis) * 1980, L'économie arabe contemporaine (traduko: The Arab economy today) * 1981, L'avenir du Maoïsme (traduko: The Future of Maoism) * 1982, Irak et Syrie 1960–1980 * 1982, kun G. Arrighi, A. G. Frank kaj I. Wallerstein): La crise, quelle crise? (traduko: Crisis, what crisis?) * 1984, 'Was kommt nach der Neuen Internationalen Wirtschaftsordnung? Die Zukunft der Weltwirtschaft' in 'Rote Markierungen International' (Fischer H. kaj Jankowitsch P. (eld.)), pp.&nbsp;89–110, Vienna: Europaverlag. * 1984, Transforming the world-economy? : nine critical essays on the new international economic order. * 1985, La déconnexion (traduko: Delinking: towards a polycentric world) * 1988, Impérialisme et sous-développement en Afrique (pliigo de eldono de 1976) * 1988, L'eurocentrisme (traduko: Eurocentrism) * 1988, kun F. Yachir: La Méditerranée dans le système mondial * 1989, La faillite du développement en Afrique et dans le tiers monde * 1990, kun [[Andre Gunder Frank]], [[Giovanni Arrighi]] kaj [[Immanuel Wallerstein]]: Transforming the revolution: social movements and the world system * 1990, Itinéraire intellectuel; regards sur le demi-siècle 1945-90 (traduko: Re-reading the post-war period: an Intellectual Itinerary) * 1991, L'Empire du chaos (traduko: Empire of chaos) * 1991, Les enjeux stratégiques en Méditerranée * 1991, kun G. Arrighi, A. G. Frank kaj I. Wallerstein): Le grand tumulte * 1992, 'Empire of Chaos' New York: Monthly Review Press. [http://www.librarything.com/work/1479902] * 1994, L'Ethnie à l'assaut des nations * 1995, La gestion capitaliste de la crise * 1996, Les défis de la mondialisation * 1997, 'Die Zukunft des Weltsystems. Herausforderungen der Globalisierung. Herausgegeben und aus dem Franzoesischen uebersetzt von Joachim Wilke' Hamburg: VSA. * 1997, Critique de l'air du temps * 1999, "Judaism, Christianity and Islam: An Introductory Approach to their Real or Supposed Specificities by a Non-Theologian" en "Global capitalism, liberation theology, and the social sciences: An analysis of the contradictions of modernity at the turn of the millennium" (Andreas Mueller, Arno Tausch kaj Paul Zulehner (eld.)), Nova Science Publishers, Hauppauge, Commack, New York * 1999, Spectres of capitalism: a critique of current intellectual fashions * 2000, L'hégémonisme des États-Unis et l'effacement du projet européen * 2002, Mondialisation, comprendre pour agir * 2003, Obsolescent Capitalism * 2004, The Liberal Virus: Permanent War and the Americanization of the World * 2005, kun Ali El Kenz, Europe and the Arab world; patterns and prospects for the new relationship * 2006, Beyond US Hegemony: Assessing the Prospects for a Multipolar World * 2008, kun James Membrez, The World We Wish to See: Revolutionary Objectives in the Twenty-First Century * 2009, 'Aid for Development' in 'Aid to Africa: Redeemer or Coloniser?' Oxford: Pambazuka Press [http://fahamubooks.org/] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090722024543/http://www.fahamubooks.org/ |date=2009-07-22 }} * 2010, 'Eurocentrism - Modernity, Religion and Democracy: A Critique of Eurocentrism and Culturalism' 2nd edition, Oxford: Pambazuka Press [http://fahamubooks.org/] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090722024543/http://www.fahamubooks.org/ |date=2009-07-22 }} * 2010, 'Ending the Crisis of Capitalism or Ending Capitalism?' Oxford: Pambazuka Press [http://fahamubooks.org/] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090722024543/http://www.fahamubooks.org/ |date=2009-07-22 }} * 2010, 'Global History - a View from the South' Oxford: Pambazuka Press [http://fahamubooks.org/] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090722024543/http://www.fahamubooks.org/ |date=2009-07-22 }} * 2011, 'Maldevelopment - Anatomy of a Global Failure' 2nd edition, Oxford: Pambazuka Press [http://fahamubooks.org/book/?GCOI=90638100689990&] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150926092851/http://fahamubooks.org/book/?GCOI=90638100689990& |date=2015-09-26 }} * 2011, 'Imperialism and Globalization' : Monthly Review Press * 2013, 'The Implosion of Contemporary Capitalism' : Monthly Review Press [http://monthlyreview.org/press/books/pb4208/] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20131203020010/http://monthlyreview.org/press/books/pb4208/ |date=2013-12-03 }} * 2016, 'Russia and the Long Transition from Capitalism to Socialism' : Monthly Review Press * 2018, 'Modern Imperialism, Monopoly Finance Capital, and Marx's Law of Value' : Monthly Review Press == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Geopolitiko]] {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Francaj eseistoj]] [[Kategorio:Francaj verkistoj]] [[Kategorio:Francaj marksistoj]] [[Kategorio:Marksistaj ekonomikistoj]] [[Kategorio:Egiptaj verkistoj]] [[Kategorio:Francaj politikaj verkistoj]] [[Kategorio:Egiptaj sciencistoj]] [[Kategorio:Geopolitikistoj]] [[Kategorio:Maoismo]] [[Kategorio:Francaj socialistoj]] [[Kategorio:Verkistoj pri tutmondiĝo]] [[Kategorio:Francaj komunistoj]] 54xhyk4gtygvtug12tpqjtmuhylv9qz 0 697880 9494667 8445235 2026-10-17T09:15:30Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9494667 wikitext text/x-wiki {{Kursiva titolo}} [[Dosiero:Schistosoma 20041-300.jpg|eta|desktre|Elektrona mikrografo de maskla plenkreskulo de parazita vermo ''Schistosoma''. La suba maldekstra strio reprezentas longon de 500 μm.]] '''''Schistosoma''''' estas [[genro (biologio)|genro]] de [[parazitismo|parazitaj]] [[platvermo]]j de la [[klaso (biologio)|klaso]] de la [[trematodoj]], foje nomataj ''bilharzia''. Ili estas la kaŭzo de la plej grava [[infekto]] de la homo el inter ĉiuj la ebenaj [[vermo]]j, konata kiel [[Helika febro|skistosomozo]]. La plenkreskula fazo estis malkovrita en paciento de Egipto en [[1851]] dum [[nekropsio]] farita de la Dro. Theodore Maximilian Bilharz. Ĉiuj specioj de ''Schistosoma'' havas [[molusko]]n kiel pera [[Mastro (biologio)|mastro]], rilato kiu estis malkovrita komence de la [[20a jarcento]]. En Afriko, post [[malario]], estas la [[tropika malsano]] plej grava en la homo kaj de granda soci-ekonomia kaj sansistema rezulto en evoluiĝantaj landoj.<ref>The Schistosomiasis Control Initiative (SCI). [https://schistosomiasiscontrolinitiative.org/] {{404|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Ĝi restas grava en tri kvaronoj de la evoluiĝantaj landoj kaj pli ol 80% de la tuŝitoj vivas en [[Subsahara Afriko]].<ref> The Special Programme for Research and Training in Tropical Diseases (TDR). [https://web.archive.org/web/20070705115705/http://www.who.int/tdr/diseases/schisto/default.htm] </ref> Ili havas [[Seksa duformismo|seksan duformismon]], laŭ kiu la masklo estas konsiderinde pli granda ol la ino; krome ili prezentas duflankan [[simetrio]]n. == Notoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Platvermoj]] [[Kategorio:Parazitoj]] [[Kategorio:Helmintozoj]] 40i4ufiaj4xgaac0xifarxreazol0cu 0 697969 9494770 7938605 2026-10-17T11:50:39Z ~2026-55102-68 265098 9494770 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = András Cser-Palkovics |dosiero = CserPalkovicsProfilePicture.png |grandeco de dosiero = |priskribo de dosiero = András Cser-Palkovics |naskonomo = }} '''[[Andreo|András]] PanCser-Palkovics''' [andrAŝ panĉer-palkoviĉ], laŭ hungarlingve kutima nomordo '''PanCser-Palkovics András''' estas [[Hungario|hungara]] [[juristo]], [[politikisto]], parlamenta [[deputito]], [[urbestro]], [[tenisisto]]. András Cser-Palkovics<ref>https://hu-hu.facebook.com/cserpalkovicsandras</ref> naskiĝis la {{daton|25|septembro|1974}} en [[Székesfehérvár]]<!--, li mortis la {{daton||o|20}} en [[]]-->. == Biografio == András PanCser-Palkovics maturiĝis en [[gimnazio]] en sia naskiĝurbo, poste li akiris juran [[diplomo]]n en [[Universitato de Pécs|Janus Pannonius]]. Post siaj studoj li estis juristo en [[fabriko]] de Székesfehérvár. Li interesiĝis pri la politiko jam dum la gimnaziaj jaroj, en [[1989]] li aliĝis al [[Fidesz]] kaj li helpis ties [[kampanjo]]n. En 1999 li estis fondinta membro de junulara filio de Fidesz. Ekde 2002 li estis urbestrarano en sia naskiĝurbo. Inter [[2006]] kaj [[2014]] li estis [[parlamentano]], ekde 2010 ankaŭ urbestro de Székesfehérvár. Li longe estis tenisisto en sportklubo, tamen sen gravaj rezultoj. Li havas [[edzino]]n, kiu naskis 3 [[filo|gefilojn]]. == Fontoj == * [http://www.cserpalkovics.hu/fooldal oficiala paĝo] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Cser-Palkovics Andras}} [[Kategorio:Hungaraj juristoj]] [[Kategorio:Hungaraj politikistoj]] [[Kategorio:Hungaraj urbestroj]] [[Kategorio:Hungaraj tenisistoj]] 2whiiouiglg3hbb1pscqnop606sh3cx 9494771 9494770 2026-10-17T11:51:09Z ~2026-55102-68 265098 9494771 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = András PanCser-Palkovics |dosiero = CserPalkovicsProfilePicture.png |grandeco de dosiero = |priskribo de dosiero = András Cser-Palkovics |naskonomo = }} '''[[Andreo|András]] PanCser-Palkovics''' [andrAŝ panĉer-palkoviĉ], laŭ hungarlingve kutima nomordo '''PanCser-Palkovics András''' estas [[Hungario|hungara]] [[juristo]], [[politikisto]], parlamenta [[deputito]], [[urbestro]], [[tenisisto]]. András Cser-Palkovics<ref>https://hu-hu.facebook.com/cserpalkovicsandras</ref> naskiĝis la {{daton|25|septembro|1974}} en [[Székesfehérvár]]<!--, li mortis la {{daton||o|20}} en [[]]-->. == Biografio == András PanCser-Palkovics maturiĝis en [[gimnazio]] en sia naskiĝurbo, poste li akiris juran [[diplomo]]n en [[Universitato de Pécs|Janus Pannonius]]. Post siaj studoj li estis juristo en [[fabriko]] de Székesfehérvár. Li interesiĝis pri la politiko jam dum la gimnaziaj jaroj, en [[1989]] li aliĝis al [[Fidesz]] kaj li helpis ties [[kampanjo]]n. En 1999 li estis fondinta membro de junulara filio de Fidesz. Ekde 2002 li estis urbestrarano en sia naskiĝurbo. Inter [[2006]] kaj [[2014]] li estis [[parlamentano]], ekde 2010 ankaŭ urbestro de Székesfehérvár. Li longe estis tenisisto en sportklubo, tamen sen gravaj rezultoj. Li havas [[edzino]]n, kiu naskis 3 [[filo|gefilojn]]. == Fontoj == * [http://www.cserpalkovics.hu/fooldal oficiala paĝo] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Cser-Palkovics Andras}} [[Kategorio:Hungaraj juristoj]] [[Kategorio:Hungaraj politikistoj]] [[Kategorio:Hungaraj urbestroj]] [[Kategorio:Hungaraj tenisistoj]] 03685wy7kwozmntvgmupr3o08z1obes 0 701028 9494469 9482174 2026-10-16T13:40:57Z Crosstor 3176 /* T */ 9494469 wikitext text/x-wiki Jen elektita listo de [[studento]]j en [[Universitato de Pécs]], kiuj baldaŭ instruis samloke: La listo enhavas ĉiuspecajn universitatajn instruistojn, nature la listo etendiĝas al pli fruaj nomoj de la universitato kaj al la aliĝintaj altlernejoj). *{{EnhavTabelo|alf=L}} == A == * [[Antal Ádám (konstitucia juĝisto)]] * [[Pál Angyal]], [[juristo]] == B == * [[Bálint Bachmann]], [[arkitekto]] * [[Imre Barta]], [[kuracisto]] * [[Miklós Bauer]], kuracisto * [[Zoltán Beck]], [[gitaristo]] * [[Árpád Bellyei]], kuracisto * [[Ferenc Benedek (juristo)]] * [[Antal Bókay]], literaturhistoriisto * [[Béla Boros (kuracisto)]] == C == * [[István Csapody (kuracisto)]] == D == * [[György Dénes (speleologo)]] == F == * [[Miklós Füzes]] == G == * [[Dénes Görög]], kuracisto * [[Pál Gróf]], kuracisto == H == * [[Zsuzsanna Helyes]] * [[Péter Hoppál]] * [[Zoltán Horn]] * [[Lajos Huszty]] == I == * [[György Illei]] == K == * [[Miklós Kellermayer]], kuracisto * [[Miklós Kengyel]], juristo * [[Károly Kett]], kirurgo * [[Iván Kétyi]], bakteriologo * [[Balázs Kézdi]], psikiatro * [[György Kiss (juristo)]] * [[László Kiss (konstitucia juĝisto)]] * [[János Kolta]], notario * [[Gusztáv Kovács]], [[teologo]] == L == * [[Tamás Lábady]], juĝisto * [[László Lajos]], [[ginekologo]] * [[László Lénárd]], kuracisto == M == * [[Ágnes Marsai]], [[skulptisto]] == P == * [[Péter P. Müller]], teatrohistoriisto * [[Norbert Pap]], [[geografo]] * [[Lajos Papp (kuracisto)]] * [[József Perbíró]], juristo * [[József Petrétei]], juristo == R == * [[Dóra Reglődi]] == S == * [[Antal Salamon]], kuracisto * [[Miklós Sárközy]], [[iranologo]] * [[András Stark (psikiatro)]] * [[Ferenc Sütő]], skulptisto * [[Dezső Szabó (kemiisto)]] * [[Pál Zoltán Szabó]], geografo * [[Dávid Szolláth]], kritikisto * [[Ferenc Szontágh]], kuracisto * [[Mihály Szotáczky]], juristo == T == * [[Tamás Tényi]] * [[Imre Tóth (historiisto)]] * [[Mátyás Trixler]] == V == * [[Attila Varga (ekonomikisto)]] * [[István Vermes]], kuracisto * [[Antal Visegrády]], juristo * [[György Vókó]], prokuroro == W == * [[György Wéber (kirurgo)]] * [[János Weiss]], filozofo * [[Zoltán Wilhelm]], geografo == Fontoj == La listo estas elekto el datenoj de la [[biografio]]j en Vikipedio. [[Kategorio:Universitato de Pécs]] [[Kategorio:Listoj]] 9gnc3rr6l5glz57yhrodu3ykdl7pzut 0 704240 9494510 9418084 2026-10-16T15:51:32Z Alifono 114488 Biciklado 9494510 wikitext text/x-wiki {{Aliaj signifoj|Carry-le-Rouet (stacidomo)}} {{Informkesto urbo | tipo = [[Komunumo (Francio)|komunumo]] | regiono = [[Provenco-Alpoj-Bordo Lazura]] | departemento = {{Riverbuŝoj de Rodano}} | arondismento = | kantono = | regiono-ISO=FR-13 | situo sur mapo2=Francio | bildo = <!-- se nenio ĉi-tie indikiĝas, kutime preniĝas bildo el vikidatumoj --> | bildo-priskribo = }} '''{{PAĜONOMO}}''' (jen [[Franca lingvo|france]], [[Okcitana lingvo|okcitane]] ''Carri lo Roet'') estas [[Francio|franca]] ĉemara [[feriejo]] de [[Marsejlo]] (Marseille), ĉe la Côte Bleue (Blua Marbordo). Ĝi [[Komunumoj de Bouches-du-Rhône|situas en la]] [[Departementoj de Francio|departemento]] [[Bouches-du-Rhône]] ([[Franca lingvo|franca]] elparolo: [{{IFA|buʃ dy ʁon}}], "[[Riverbuŝo]]j de [[Rodano]]", [[Okcitana lingvo|okcitane]] ''Bocas de Ròse''), en la regiono [[Provenco-Alpoj-Bordo Lazura]] ({{lang-fr|Provence-Alpes-Côte d'Azur}}, prononcata {{IFA|pʁɔ.vɑ̃s alp kot da.zyʁ}}, [[Okcitana lingvo|okcitane]] ''Provença-Aups-Còsta d'Azur''). Fine de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la komunumo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}}. Ĝi estas parto de la metropolo Aix-Marseille-Provence.{{convert|30|km}} == Klimato == La klimato estas mediteranea tipo kun mildaj vintroj kaj varmaj kaj sekaj someroj. Ĝin karakterizas ia sekeco kun nur 517.7 mm da jara precipitaĵo. Ĝin ankaŭ influas la vento, kiu regule blovas el la nordokcidento. Kiel en aliaj urboj de la regiono, la domina vegetaĵaro konsistas el [[Vepreja eriko|veprejo]] kaj [[Pino|pinarbaro]]. Responde al la kreskanta ofteco de someraj ondoj de varmego kaj sekeco en la regiono, la municipo ĝustigas siajn publikajn investojn: Ĉirkaŭ 5% de la urba buĝeto estas specife dediĉita al la adaptiĝo al la klimata ŝanĝo kaj uzata por iniciatoj kiel instalado de [[Ombro|ombraj]] strukturoj, verdigado de publikaj spacoj (ekzemple, la modernigita promenejo Rouet, kiu nun havas novajn ombritajn areojn), kaj efektivigo de klimat-adaptiĝaj renovigoj por lokaj lernejoj. == Esperanto == La [https://kongreso2027.esperanto-france.org eŭropa kongreso de Esperanto 2027] okazos en Carry-le-Rouet de la 24-a ĝis la 17-a de majo 2027. [[Dosiero:Gare de Carry le Rouet.JPG|maldekstra|eta|200x200ra|Stacidomo de Carry le Rouet]] Ĉar la kongresa temo estas "'''''Esperanto kaj daŭripova turismo'''''" kongresanoj povas veni trajne ĝis la trajnstacio SNCF troviĝante je ''Avenue Pierre Sémard 31, 13620 Carry-le-Rouet''. == Ekologio == La iniciato "Carry in Transition" celas disvolvi loke la vizion de dezirinda kaj alirebla estonteco, kiu estas la esprimo de civitanoj, kaj kiu antaŭvidas la necesan transiron al pli simpla, malaltenergia, relokigita vivmaniero riĉa je pli fortaj ligoj inter homoj, eliri la dependecon de [[Fosilia brulaĵo|fosiliaj brulaĵoj]], konservi la klimaton kaj la [[Biodiverseco|biologian diversecon]]<ref>(fr) ''[https://www.carryentransition.org/ Transition écologique et citoyenne]'' (Ekologia kaj civitana transiro)</ref>. == Transporto == Konsiderante, ke transporto konsistigas grandan parton de la CO₂-emisioj en la metropola areo de Marseille, projektoj kiel "''La Côte Bleue à Vélo''" (biciklado laŭ la Blua Marbordo) kaj la evoluigo de alternativoj al la privata aŭto, inkluzive de kunveturado kaj parkumejoj ligitaj al la regiona fervoja reto (TER) estas aktive antaŭenigataj por senkarbonigi la regionon<ref>(fr) ''[https://mairie-carrylerouet.fr/bien-vivre-a-carry-le-rouet/projets-et-realisations/ Découvrez les projets et réalisations menés par la commune de Carry-le-Rouet !]'' (Malkovru la projektojn kaj atingojn realigitajn de la municipo Carry-le-Rouet)</ref>. === Trajnoj === Marseille troviĝas trajne je 30-40 minutoj kaj estas 15 rektaj trajnlinioj de kaj al la sacidomo Marseille Saint-Charles kiu estas la ideala elekto, ĉu pro sia tuja proksimeco al la historia urbocentro de Marseille, ĉu pro viaj konektoj al kaj el Parizo. Merkrede la 19-an de majo, kongresaj partoprenantoj povas ankaŭ aliĝi al ekskurso (per buso) al Marsejlo, inkluzivante la eblon forlasi la buson en Marsejlo por reiri hejmen. === Biciklado === La regiono havas ĉiujn elementojn por igi bicikladon vera alternativo por ĉiutaga vojaĝado. ''Côte Bleu''e (Blua Marbordo, situanta inter [[Martigues]] kaj Marseille en la Bouches-du-Rhône) estas planita bicikla itinerio. El Matigua loka bicikla klubo organizas 3-horan biciklan ekskurson laŭlonge de la marbordo kun mirindaj elvidoj kaj alirebla por ĉiujnivelaj biciklantoj<ref>Prezo en 2026 ; 30 euro sen luado de la biciklo. Ne forgesu kunpreni akvon, uzi sunprotektilon kaj kontrolu la bremsojn antaŭ ol foriri.</ref><ref>(fr) ''Découverte de la Côte Bleue à vélo'' (Perbiicikla malkovro de la Blua Marbordo)</ref><ref>(fr) [https://cotebleueavelo.fr/ Biciklado kaj Blua Marbordo]</ref>. La teritoria ''projekto'' ''La Côte Bleue à Vélo'' kunigas la municipojn de Carry-le-Rouet, [[Sausset-les-Pins]], [[Ensuès-la-Redonne|Ensuès-la-Redonn]]<nowiki/>e kaj [[Le Rove]], kun laboroj survoje por strukturi la instalaĵojn (majstra plano, parkado kaj vojindikiloj per la programo AVELO3). En 2026 ne estis [[Biciklostrato|biciklostratoj]] en la areo, sed en la venontaj jaroj, danke al la laboro efektivigita en la kadro de la Majstra Plano por Bicikla Disvolviĝo de la Blua Marboro (Côte Bleue), oni celas evoluigi biciklan reton de 60 km antaŭ 2035 kaj plu, t.e. ĉirkaŭ 5-oble pli ol la nuna reto (nur 11,5 km), precipe ĉirkaŭ [[Sausset-les-Pins]]<ref>(fr) [https://cotebleueavelo.fr/les-amenagements-cyclables-sur-la-cote-bleue/ Bicikla infrastrukturo ĉe la Côte Bleue: nuna situacio kaj estontaj perspektivoj].</ref>. Ekzistas priskribo de cirkloitinerio por biciklemuloj kiuj ŝatas fari biciklan ekskuron de ĉ. 50km (4 horoj) de Carry-le-Rouet al la Blau Marbordo<ref>(fr) [https://www.decathlon-outdoor.com/fr-fr/explore/france/tour-de-la-cote-bleue-6547d086ceaa6 Tour de la Côte Bleue]</ref>. == Loĝado == [[Dosiero:Carry-le-rouet.jpg|maldekstra|eta|Marborda loĝado]] Elektro estis la ĉefa speco de hejtado (en 2 037 loĝejoj). 2 189 ĉefaj loĝejoj havis propran parkejon: 1 274 loĝejoj havis unu aŭton kaj 1 363 havis du aŭ pli<ref>(fr) "[https://www.insee.fr/fr/statistiques/8997194 Loĝado en 2023]" ''Censo'' (INSEE)&#x20;.</ref>. Marbordaj zonoj kun alta valoro de nemoveblaĵoj havas pli altan riskojn je kolapso kaj retiriĝo de la marbordo. Malpermesi novajn, ne malmunteblajn konstruaĵojn en minacataj zonoj fariĝis kritika afero por publika administrado<ref>(fr) Nicolas PUIG, ''[https://www.laprovence.com/article/region/48185635104053/le-littoral-serode-cest-ineluctable-a-carry-le-recul-du-trait-de-cote-inquiete-les-proprietaires "Le littoral s'érode, c'est inéluctable !" : à Carry, le recul du trait de côte inquiète les propriétaires]'', La Provenc, la 25-an de septembro 2024.</ref>. == Gastronomio == Fine, je [[Gastronomio|gastronomia]] nivelo, festo de la ''orsinada'' estis fondita en [[1956]], kiu ankoraŭ ekzistas hodiaŭ. == Konataj personecoj == * [[Fernandel]] * [[Nina Simone]] == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{fr}}) * [https://www.provenceweb.fr/f/bouches/carry/carry.htm Bazaj turismaj informoj] ({{fr}} kaj {{en}}) * [https://cotebleueavelo.fr/ Biciklado kaj Blua Marbordo] (france) == Vidu ankaŭ == * [[komunumoj de Bouches-du-Rhône]] * [[Carry-le-Rouet (stacidomo)]] * [[Lazura Marbordo]] * [[Mediteraneo]] [[Dosiero:Map commune FR insee code {{#property:p374}}.png|eta|maldekstra|300ra|<center>la loĝloko inter la ĉirkaŭaj komunumoj]] {{Projektoj}} == Referencoj == {{Departemento Riverbuŝoj de Rodano}} {{Ĝermo|Francio}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Carry-le-Rouet| ]] [[Kategorio:Komunumoj de Bouches-du-Rhône]] 7pweyukd79a8hb3fmdmk3ne8ewgjbv2 9494516 9494510 2026-10-16T15:54:40Z Alifono 114488 /* Referencoj */ 9494516 wikitext text/x-wiki {{Aliaj signifoj|Carry-le-Rouet (stacidomo)}} {{Informkesto urbo | tipo = [[Komunumo (Francio)|komunumo]] | regiono = [[Provenco-Alpoj-Bordo Lazura]] | departemento = {{Riverbuŝoj de Rodano}} | arondismento = | kantono = | regiono-ISO=FR-13 | situo sur mapo2=Francio | bildo = <!-- se nenio ĉi-tie indikiĝas, kutime preniĝas bildo el vikidatumoj --> | bildo-priskribo = }} '''{{PAĜONOMO}}''' (jen [[Franca lingvo|france]], [[Okcitana lingvo|okcitane]] ''Carri lo Roet'') estas [[Francio|franca]] ĉemara [[feriejo]] de [[Marsejlo]] (Marseille), ĉe la Côte Bleue (Blua Marbordo). Ĝi [[Komunumoj de Bouches-du-Rhône|situas en la]] [[Departementoj de Francio|departemento]] [[Bouches-du-Rhône]] ([[Franca lingvo|franca]] elparolo: [{{IFA|buʃ dy ʁon}}], "[[Riverbuŝo]]j de [[Rodano]]", [[Okcitana lingvo|okcitane]] ''Bocas de Ròse''), en la regiono [[Provenco-Alpoj-Bordo Lazura]] ({{lang-fr|Provence-Alpes-Côte d'Azur}}, prononcata {{IFA|pʁɔ.vɑ̃s alp kot da.zyʁ}}, [[Okcitana lingvo|okcitane]] ''Provença-Aups-Còsta d'Azur''). Fine de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la komunumo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}}. Ĝi estas parto de la metropolo Aix-Marseille-Provence.{{convert|30|km}} == Klimato == La klimato estas mediteranea tipo kun mildaj vintroj kaj varmaj kaj sekaj someroj. Ĝin karakterizas ia sekeco kun nur 517.7 mm da jara precipitaĵo. Ĝin ankaŭ influas la vento, kiu regule blovas el la nordokcidento. Kiel en aliaj urboj de la regiono, la domina vegetaĵaro konsistas el [[Vepreja eriko|veprejo]] kaj [[Pino|pinarbaro]]. Responde al la kreskanta ofteco de someraj ondoj de varmego kaj sekeco en la regiono, la municipo ĝustigas siajn publikajn investojn: Ĉirkaŭ 5% de la urba buĝeto estas specife dediĉita al la adaptiĝo al la klimata ŝanĝo kaj uzata por iniciatoj kiel instalado de [[Ombro|ombraj]] strukturoj, verdigado de publikaj spacoj (ekzemple, la modernigita promenejo Rouet, kiu nun havas novajn ombritajn areojn), kaj efektivigo de klimat-adaptiĝaj renovigoj por lokaj lernejoj. == Esperanto == La [https://kongreso2027.esperanto-france.org eŭropa kongreso de Esperanto 2027] okazos en Carry-le-Rouet de la 24-a ĝis la 17-a de majo 2027. [[Dosiero:Gare de Carry le Rouet.JPG|maldekstra|eta|200x200ra|Stacidomo de Carry le Rouet]] Ĉar la kongresa temo estas "'''''Esperanto kaj daŭripova turismo'''''" kongresanoj povas veni trajne ĝis la trajnstacio SNCF troviĝante je ''Avenue Pierre Sémard 31, 13620 Carry-le-Rouet''. == Ekologio == La iniciato "Carry in Transition" celas disvolvi loke la vizion de dezirinda kaj alirebla estonteco, kiu estas la esprimo de civitanoj, kaj kiu antaŭvidas la necesan transiron al pli simpla, malaltenergia, relokigita vivmaniero riĉa je pli fortaj ligoj inter homoj, eliri la dependecon de [[Fosilia brulaĵo|fosiliaj brulaĵoj]], konservi la klimaton kaj la [[Biodiverseco|biologian diversecon]]<ref>(fr) ''[https://www.carryentransition.org/ Transition écologique et citoyenne]'' (Ekologia kaj civitana transiro)</ref>. == Transporto == Konsiderante, ke transporto konsistigas grandan parton de la CO₂-emisioj en la metropola areo de Marseille, projektoj kiel "''La Côte Bleue à Vélo''" (biciklado laŭ la Blua Marbordo) kaj la evoluigo de alternativoj al la privata aŭto, inkluzive de kunveturado kaj parkumejoj ligitaj al la regiona fervoja reto (TER) estas aktive antaŭenigataj por senkarbonigi la regionon<ref>(fr) ''[https://mairie-carrylerouet.fr/bien-vivre-a-carry-le-rouet/projets-et-realisations/ Découvrez les projets et réalisations menés par la commune de Carry-le-Rouet !]'' (Malkovru la projektojn kaj atingojn realigitajn de la municipo Carry-le-Rouet)</ref>. === Trajnoj === Marseille troviĝas trajne je 30-40 minutoj kaj estas 15 rektaj trajnlinioj de kaj al la sacidomo Marseille Saint-Charles kiu estas la ideala elekto, ĉu pro sia tuja proksimeco al la historia urbocentro de Marseille, ĉu pro viaj konektoj al kaj el Parizo. Merkrede la 19-an de majo, kongresaj partoprenantoj povas ankaŭ aliĝi al ekskurso (per buso) al Marsejlo, inkluzivante la eblon forlasi la buson en Marsejlo por reiri hejmen. === Biciklado === La regiono havas ĉiujn elementojn por igi bicikladon vera alternativo por ĉiutaga vojaĝado. ''Côte Bleu''e (Blua Marbordo, situanta inter [[Martigues]] kaj Marseille en la Bouches-du-Rhône) estas planita bicikla itinerio. El Matigua loka bicikla klubo organizas 3-horan biciklan ekskurson laŭlonge de la marbordo kun mirindaj elvidoj kaj alirebla por ĉiujnivelaj biciklantoj<ref>Prezo en 2026 ; 30 euro sen luado de la biciklo. Ne forgesu kunpreni akvon, uzi sunprotektilon kaj kontrolu la bremsojn antaŭ ol foriri.</ref><ref>(fr) ''Découverte de la Côte Bleue à vélo'' (Perbiicikla malkovro de la Blua Marbordo)</ref><ref>(fr) [https://cotebleueavelo.fr/ Biciklado kaj Blua Marbordo]</ref>. La teritoria ''projekto'' ''La Côte Bleue à Vélo'' kunigas la municipojn de Carry-le-Rouet, [[Sausset-les-Pins]], [[Ensuès-la-Redonne|Ensuès-la-Redonn]]<nowiki/>e kaj [[Le Rove]], kun laboroj survoje por strukturi la instalaĵojn (majstra plano, parkado kaj vojindikiloj per la programo AVELO3). En 2026 ne estis [[Biciklostrato|biciklostratoj]] en la areo, sed en la venontaj jaroj, danke al la laboro efektivigita en la kadro de la Majstra Plano por Bicikla Disvolviĝo de la Blua Marboro (Côte Bleue), oni celas evoluigi biciklan reton de 60 km antaŭ 2035 kaj plu, t.e. ĉirkaŭ 5-oble pli ol la nuna reto (nur 11,5 km), precipe ĉirkaŭ [[Sausset-les-Pins]]<ref>(fr) [https://cotebleueavelo.fr/les-amenagements-cyclables-sur-la-cote-bleue/ Bicikla infrastrukturo ĉe la Côte Bleue: nuna situacio kaj estontaj perspektivoj].</ref>. Ekzistas priskribo de cirkloitinerio por biciklemuloj kiuj ŝatas fari biciklan ekskuron de ĉ. 50km (4 horoj) de Carry-le-Rouet al la Blau Marbordo<ref>(fr) [https://www.decathlon-outdoor.com/fr-fr/explore/france/tour-de-la-cote-bleue-6547d086ceaa6 Tour de la Côte Bleue]</ref>. == Loĝado == [[Dosiero:Carry-le-rouet.jpg|maldekstra|eta|Marborda loĝado]] Elektro estis la ĉefa speco de hejtado (en 2 037 loĝejoj). 2 189 ĉefaj loĝejoj havis propran parkejon: 1 274 loĝejoj havis unu aŭton kaj 1 363 havis du aŭ pli<ref>(fr) "[https://www.insee.fr/fr/statistiques/8997194 Loĝado en 2023]" ''Censo'' (INSEE)&#x20;.</ref>. Marbordaj zonoj kun alta valoro de nemoveblaĵoj havas pli altan riskojn je kolapso kaj retiriĝo de la marbordo. Malpermesi novajn, ne malmunteblajn konstruaĵojn en minacataj zonoj fariĝis kritika afero por publika administrado<ref>(fr) Nicolas PUIG, ''[https://www.laprovence.com/article/region/48185635104053/le-littoral-serode-cest-ineluctable-a-carry-le-recul-du-trait-de-cote-inquiete-les-proprietaires "Le littoral s'érode, c'est inéluctable !" : à Carry, le recul du trait de côte inquiète les propriétaires]'', La Provenc, la 25-an de septembro 2024.</ref>. == Gastronomio == Fine, je [[Gastronomio|gastronomia]] nivelo, festo de la ''orsinada'' estis fondita en [[1956]], kiu ankoraŭ ekzistas hodiaŭ. == Konataj personecoj == * [[Fernandel]] * [[Nina Simone]] {{Projektoj}} == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{fr}}) * [https://www.provenceweb.fr/f/bouches/carry/carry.htm Bazaj turismaj informoj] ({{fr}} kaj {{en}}) * [https://cotebleueavelo.fr/ Biciklado kaj Blua Marbordo] (france) == Vidu ankaŭ == * [[komunumoj de Bouches-du-Rhône]] * [[Carry-le-Rouet (stacidomo)]] * [[Lazura Marbordo]] * [[Mediteraneo]] [[Dosiero:Map commune FR insee code {{#property:p374}}.png|eta|maldekstra|300ra|<center>la loĝloko inter la ĉirkaŭaj komunumoj]] == Referencoj == [[Kategorio:Carry-le-Rouet| ]] [[Kategorio:Komunumoj de Bouches-du-Rhône]] <references />{{Departemento Riverbuŝoj de Rodano}} {{Bibliotekoj}} hkyhvqvsdkuko71m1o5g1ieegt583on 9494517 9494516 2026-10-16T15:54:57Z Alifono 114488 9494517 wikitext text/x-wiki {{Aliaj signifoj|Carry-le-Rouet (stacidomo)}} {{Informkesto urbo | tipo = [[Komunumo (Francio)|komunumo]] | regiono = [[Provenco-Alpoj-Bordo Lazura]] | departemento = {{Riverbuŝoj de Rodano}} | arondismento = | kantono = | regiono-ISO=FR-13 | situo sur mapo2=Francio | bildo = <!-- se nenio ĉi-tie indikiĝas, kutime preniĝas bildo el vikidatumoj --> | bildo-priskribo = }} '''{{PAĜONOMO}}''' (jen [[Franca lingvo|france]], [[Okcitana lingvo|okcitane]] ''Carri lo Roet'') estas [[Francio|franca]] ĉemara [[feriejo]] de [[Marsejlo]] (Marseille), ĉe la Côte Bleue (Blua Marbordo). Ĝi [[Komunumoj de Bouches-du-Rhône|situas en la]] [[Departementoj de Francio|departemento]] [[Bouches-du-Rhône]] ([[Franca lingvo|franca]] elparolo: [{{IFA|buʃ dy ʁon}}], "[[Riverbuŝo]]j de [[Rodano]]", [[Okcitana lingvo|okcitane]] ''Bocas de Ròse''), en la regiono [[Provenco-Alpoj-Bordo Lazura]] ({{lang-fr|Provence-Alpes-Côte d'Azur}}, prononcata {{IFA|pʁɔ.vɑ̃s alp kot da.zyʁ}}, [[Okcitana lingvo|okcitane]] ''Provença-Aups-Còsta d'Azur''). Fine de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la komunumo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}}. Ĝi estas parto de la metropolo Aix-Marseille-Provence.{{convert|30|km}} == Klimato == La klimato estas mediteranea tipo kun mildaj vintroj kaj varmaj kaj sekaj someroj. Ĝin karakterizas ia sekeco kun nur 517.7 mm da jara precipitaĵo. Ĝin ankaŭ influas la vento, kiu regule blovas el la nordokcidento. Kiel en aliaj urboj de la regiono, la domina vegetaĵaro konsistas el [[Vepreja eriko|veprejo]] kaj [[Pino|pinarbaro]]. Responde al la kreskanta ofteco de someraj ondoj de varmego kaj sekeco en la regiono, la municipo ĝustigas siajn publikajn investojn: Ĉirkaŭ 5% de la urba buĝeto estas specife dediĉita al la adaptiĝo al la klimata ŝanĝo kaj uzata por iniciatoj kiel instalado de [[Ombro|ombraj]] strukturoj, verdigado de publikaj spacoj (ekzemple, la modernigita promenejo Rouet, kiu nun havas novajn ombritajn areojn), kaj efektivigo de klimat-adaptiĝaj renovigoj por lokaj lernejoj. == Esperanto == La [https://kongreso2027.esperanto-france.org eŭropa kongreso de Esperanto 2027] okazos en Carry-le-Rouet de la 24-a ĝis la 17-a de majo 2027. [[Dosiero:Gare de Carry le Rouet.JPG|maldekstra|eta|200x200ra|Stacidomo de Carry le Rouet]] Ĉar la kongresa temo estas "'''''Esperanto kaj daŭripova turismo'''''" kongresanoj povas veni trajne ĝis la trajnstacio SNCF troviĝante je ''Avenue Pierre Sémard 31, 13620 Carry-le-Rouet''. == Ekologio == La iniciato "Carry in Transition" celas disvolvi loke la vizion de dezirinda kaj alirebla estonteco, kiu estas la esprimo de civitanoj, kaj kiu antaŭvidas la necesan transiron al pli simpla, malaltenergia, relokigita vivmaniero riĉa je pli fortaj ligoj inter homoj, eliri la dependecon de [[Fosilia brulaĵo|fosiliaj brulaĵoj]], konservi la klimaton kaj la [[Biodiverseco|biologian diversecon]]<ref>(fr) ''[https://www.carryentransition.org/ Transition écologique et citoyenne]'' (Ekologia kaj civitana transiro)</ref>. == Transporto == Konsiderante, ke transporto konsistigas grandan parton de la CO₂-emisioj en la metropola areo de Marseille, projektoj kiel "''La Côte Bleue à Vélo''" (biciklado laŭ la Blua Marbordo) kaj la evoluigo de alternativoj al la privata aŭto, inkluzive de kunveturado kaj parkumejoj ligitaj al la regiona fervoja reto (TER) estas aktive antaŭenigataj por senkarbonigi la regionon<ref>(fr) ''[https://mairie-carrylerouet.fr/bien-vivre-a-carry-le-rouet/projets-et-realisations/ Découvrez les projets et réalisations menés par la commune de Carry-le-Rouet !]'' (Malkovru la projektojn kaj atingojn realigitajn de la municipo Carry-le-Rouet)</ref>. === Trajnoj === Marseille troviĝas trajne je 30-40 minutoj kaj estas 15 rektaj trajnlinioj de kaj al la sacidomo Marseille Saint-Charles kiu estas la ideala elekto, ĉu pro sia tuja proksimeco al la historia urbocentro de Marseille, ĉu pro viaj konektoj al kaj el Parizo. Merkrede la 19-an de majo, kongresaj partoprenantoj povas ankaŭ aliĝi al ekskurso (per buso) al Marsejlo, inkluzivante la eblon forlasi la buson en Marsejlo por reiri hejmen. === Biciklado === La regiono havas ĉiujn elementojn por igi bicikladon vera alternativo por ĉiutaga vojaĝado. ''Côte Bleu''e (Blua Marbordo, situanta inter [[Martigues]] kaj Marseille en la Bouches-du-Rhône) estas planita bicikla itinerio. El Matigua loka bicikla klubo organizas 3-horan biciklan ekskurson laŭlonge de la marbordo kun mirindaj elvidoj kaj alirebla por ĉiujnivelaj biciklantoj<ref>Prezo en 2026 ; 30 euro sen luado de la biciklo. Ne forgesu kunpreni akvon, uzi sunprotektilon kaj kontrolu la bremsojn antaŭ ol foriri.</ref><ref>(fr) ''Découverte de la Côte Bleue à vélo'' (Perbiicikla malkovro de la Blua Marbordo)</ref><ref>(fr) [https://cotebleueavelo.fr/ Biciklado kaj Blua Marbordo]</ref>. La teritoria ''projekto'' ''La Côte Bleue à Vélo'' kunigas la municipojn de Carry-le-Rouet, [[Sausset-les-Pins]], [[Ensuès-la-Redonne|Ensuès-la-Redonn]]<nowiki/>e kaj [[Le Rove]], kun laboroj survoje por strukturi la instalaĵojn (majstra plano, parkado kaj vojindikiloj per la programo AVELO3). En 2026 ne estis [[Biciklostrato|biciklostratoj]] en la areo, sed en la venontaj jaroj, danke al la laboro efektivigita en la kadro de la Majstra Plano por Bicikla Disvolviĝo de la Blua Marboro (Côte Bleue), oni celas evoluigi biciklan reton de 60 km antaŭ 2035 kaj plu, t.e. ĉirkaŭ 5-oble pli ol la nuna reto (nur 11,5 km), precipe ĉirkaŭ [[Sausset-les-Pins]]<ref>(fr) [https://cotebleueavelo.fr/les-amenagements-cyclables-sur-la-cote-bleue/ Bicikla infrastrukturo ĉe la Côte Bleue: nuna situacio kaj estontaj perspektivoj].</ref>. Ekzistas priskribo de cirkloitinerio por biciklemuloj kiuj ŝatas fari biciklan ekskuron de ĉ. 50km (4 horoj) de Carry-le-Rouet al la Blau Marbordo<ref>(fr) [https://www.decathlon-outdoor.com/fr-fr/explore/france/tour-de-la-cote-bleue-6547d086ceaa6 Tour de la Côte Bleue]</ref>. == Loĝado == [[Dosiero:Carry-le-rouet.jpg|maldekstra|eta|Marborda loĝado]] Elektro estis la ĉefa speco de hejtado (en 2 037 loĝejoj). 2 189 ĉefaj loĝejoj havis propran parkejon: 1 274 loĝejoj havis unu aŭton kaj 1 363 havis du aŭ pli<ref>(fr) "[https://www.insee.fr/fr/statistiques/8997194 Loĝado en 2023]" ''Censo'' (INSEE)&#x20;.</ref>. Marbordaj zonoj kun alta valoro de nemoveblaĵoj havas pli altan riskojn je kolapso kaj retiriĝo de la marbordo. Malpermesi novajn, ne malmunteblajn konstruaĵojn en minacataj zonoj fariĝis kritika afero por publika administrado<ref>(fr) Nicolas PUIG, ''[https://www.laprovence.com/article/region/48185635104053/le-littoral-serode-cest-ineluctable-a-carry-le-recul-du-trait-de-cote-inquiete-les-proprietaires "Le littoral s'érode, c'est inéluctable !" : à Carry, le recul du trait de côte inquiète les propriétaires]'', La Provenc, la 25-an de septembro 2024.</ref>. == Gastronomio == Fine, je [[Gastronomio|gastronomia]] nivelo, festo de la ''orsinada'' estis fondita en [[1956]], kiu ankoraŭ ekzistas hodiaŭ. == Konataj personecoj == * [[Fernandel]] * [[Nina Simone]] {{Projektoj}} == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{fr}}) * [https://www.provenceweb.fr/f/bouches/carry/carry.htm Bazaj turismaj informoj] ({{fr}} kaj {{en}}) * [https://cotebleueavelo.fr/ Biciklado kaj Blua Marbordo] (france) == Vidu ankaŭ == * [[komunumoj de Bouches-du-Rhône]] * [[Carry-le-Rouet (stacidomo)]] * [[Lazura Marbordo]] * [[Mediteraneo]] [[Dosiero:Map commune FR insee code {{#property:p374}}.png|eta|maldekstra|300ra|<center>la loĝloko inter la ĉirkaŭaj komunumoj]] == Referencoj == [[Kategorio:Carry-le-Rouet| ]] [[Kategorio:Komunumoj de Bouches-du-Rhône]] <references />{{Departemento Riverbuŝoj de Rodano}} {{Bibliotekoj}} n10xn89ojym9v27l43owyunr728ww5g 9494518 9494517 2026-10-16T15:55:37Z Alifono 114488 9494518 wikitext text/x-wiki {{Aliaj signifoj|Carry-le-Rouet (stacidomo)}} {{Informkesto urbo | tipo = [[Komunumo (Francio)|komunumo]] | regiono = [[Provenco-Alpoj-Bordo Lazura]] | departemento = {{Riverbuŝoj de Rodano}} | arondismento = | kantono = | regiono-ISO=FR-13 | situo sur mapo2=Francio | bildo = <!-- se nenio ĉi-tie indikiĝas, kutime preniĝas bildo el vikidatumoj --> | bildo-priskribo = }} '''{{PAĜONOMO}}''' (jen [[Franca lingvo|france]], [[Okcitana lingvo|okcitane]] ''Carri lo Roet'') estas [[Francio|franca]] ĉemara [[feriejo]] de [[Marsejlo]] (Marseille), ĉe la Côte Bleue (Blua Marbordo). Ĝi [[Komunumoj de Bouches-du-Rhône|situas en la]] [[Departementoj de Francio|departemento]] [[Bouches-du-Rhône]] ([[Franca lingvo|franca]] elparolo: [{{IFA|buʃ dy ʁon}}], "[[Riverbuŝo]]j de [[Rodano]]", [[Okcitana lingvo|okcitane]] ''Bocas de Ròse''), en la regiono [[Provenco-Alpoj-Bordo Lazura]] ({{lang-fr|Provence-Alpes-Côte d'Azur}}, prononcata {{IFA|pʁɔ.vɑ̃s alp kot da.zyʁ}}, [[Okcitana lingvo|okcitane]] ''Provença-Aups-Còsta d'Azur''). Fine de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la komunumo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}}. Ĝi estas parto de la metropolo Aix-Marseille-Provence.{{convert|30|km}} == Klimato == La klimato estas mediteranea tipo kun mildaj vintroj kaj varmaj kaj sekaj someroj. Ĝin karakterizas ia sekeco kun nur 517.7 mm da jara precipitaĵo. Ĝin ankaŭ influas la vento, kiu regule blovas el la nordokcidento. Kiel en aliaj urboj de la regiono, la domina vegetaĵaro konsistas el [[Vepreja eriko|veprejo]] kaj [[Pino|pinarbaro]]. Responde al la kreskanta ofteco de someraj ondoj de varmego kaj sekeco en la regiono, la municipo ĝustigas siajn publikajn investojn: Ĉirkaŭ 5% de la urba buĝeto estas specife dediĉita al la adaptiĝo al la klimata ŝanĝo kaj uzata por iniciatoj kiel instalado de [[Ombro|ombraj]] strukturoj, verdigado de publikaj spacoj (ekzemple, la modernigita promenejo Rouet, kiu nun havas novajn ombritajn areojn), kaj efektivigo de klimat-adaptiĝaj renovigoj por lokaj lernejoj. == Esperanto == La [https://kongreso2027.esperanto-france.org eŭropa kongreso de Esperanto 2027] okazos en Carry-le-Rouet de la 24-a ĝis la 17-a de majo 2027. [[Dosiero:Gare de Carry le Rouet.JPG|maldekstra|eta|200x200ra|Stacidomo de Carry le Rouet]] Ĉar la kongresa temo estas "'''''Esperanto kaj daŭripova turismo'''''" kongresanoj povas veni trajne ĝis la trajnstacio SNCF troviĝante je ''Avenue Pierre Sémard 31, 13620 Carry-le-Rouet''. == Ekologio == La iniciato "Carry in Transition" celas disvolvi loke la vizion de dezirinda kaj alirebla estonteco, kiu estas la esprimo de civitanoj, kaj kiu antaŭvidas la necesan transiron al pli simpla, malaltenergia, relokigita vivmaniero riĉa je pli fortaj ligoj inter homoj, eliri la dependecon de [[Fosilia brulaĵo|fosiliaj brulaĵoj]], konservi la klimaton kaj la [[Biodiverseco|biologian diversecon]]<ref>(fr) ''[https://www.carryentransition.org/ Transition écologique et citoyenne]'' (Ekologia kaj civitana transiro)</ref>. == Transporto == Konsiderante, ke transporto konsistigas grandan parton de la CO₂-emisioj en la metropola areo de Marseille, projektoj kiel "''La Côte Bleue à Vélo''" (biciklado laŭ la Blua Marbordo) kaj la evoluigo de alternativoj al la privata aŭto, inkluzive de kunveturado kaj parkumejoj ligitaj al la regiona fervoja reto (TER) estas aktive antaŭenigataj por senkarbonigi la regionon<ref>(fr) ''[https://mairie-carrylerouet.fr/bien-vivre-a-carry-le-rouet/projets-et-realisations/ Découvrez les projets et réalisations menés par la commune de Carry-le-Rouet !]'' (Malkovru la projektojn kaj atingojn realigitajn de la municipo Carry-le-Rouet)</ref>. === Trajnoj === Marseille troviĝas trajne je 30-40 minutoj kaj estas 15 rektaj trajnlinioj de kaj al la sacidomo Marseille Saint-Charles kiu estas la ideala elekto, ĉu pro sia tuja proksimeco al la historia urbocentro de Marseille, ĉu pro viaj konektoj al kaj el Parizo. Merkrede la 19-an de majo, kongresaj partoprenantoj povas ankaŭ aliĝi al ekskurso (per buso) al Marsejlo, inkluzivante la eblon forlasi la buson en Marsejlo por reiri hejmen. === Biciklado === La regiono havas ĉiujn elementojn por igi bicikladon vera alternativo por ĉiutaga vojaĝado. ''Côte Bleu''e (Blua Marbordo, situanta inter [[Martigues]] kaj Marseille en la Bouches-du-Rhône) estas planita bicikla itinerio. El Matigua loka bicikla klubo organizas 3-horan biciklan ekskurson laŭlonge de la marbordo kun mirindaj elvidoj kaj alirebla por ĉiujnivelaj biciklantoj<ref>Prezo en 2026 ; 30 euro sen luado de la biciklo. Ne forgesu kunpreni akvon, uzi sunprotektilon kaj kontrolu la bremsojn antaŭ ol foriri.</ref><ref>(fr) ''Découverte de la Côte Bleue à vélo'' (Perbiicikla malkovro de la Blua Marbordo)</ref><ref>(fr) [https://cotebleueavelo.fr/ Biciklado kaj Blua Marbordo]</ref>. La teritoria ''projekto'' ''La Côte Bleue à Vélo'' kunigas la municipojn de Carry-le-Rouet, [[Sausset-les-Pins]], [[Ensuès-la-Redonne|Ensuès-la-Redonn]]<nowiki/>e kaj [[Le Rove]], kun laboroj survoje por strukturi la instalaĵojn (majstra plano, parkado kaj vojindikiloj per la programo AVELO3). En 2026 ne estis [[Biciklostrato|biciklostratoj]] en la areo, sed en la venontaj jaroj, danke al la laboro efektivigita en la kadro de la Majstra Plano por Bicikla Disvolviĝo de la Blua Marboro (Côte Bleue), oni celas evoluigi biciklan reton de 60 km antaŭ 2035 kaj plu, t.e. ĉirkaŭ 5-oble pli ol la nuna reto (nur 11,5 km), precipe ĉirkaŭ [[Sausset-les-Pins]]<ref>(fr) [https://cotebleueavelo.fr/les-amenagements-cyclables-sur-la-cote-bleue/ Bicikla infrastrukturo ĉe la Côte Bleue: nuna situacio kaj estontaj perspektivoj].</ref>. Ekzistas priskribo de cirkloitinerio por biciklemuloj kiuj ŝatas fari biciklan ekskuron de ĉ. 50km (4 horoj) de Carry-le-Rouet al la Blau Marbordo<ref>(fr) [https://www.decathlon-outdoor.com/fr-fr/explore/france/tour-de-la-cote-bleue-6547d086ceaa6 Tour de la Côte Bleue]</ref>. == Loĝado == [[Dosiero:Carry-le-rouet.jpg|maldekstra|eta|Marborda loĝado]] Elektro estis la ĉefa speco de hejtado (en 2 037 loĝejoj). 2 189 ĉefaj loĝejoj havis propran parkejon: 1 274 loĝejoj havis unu aŭton kaj 1 363 havis du aŭ pli<ref>(fr) "[https://www.insee.fr/fr/statistiques/8997194 Loĝado en 2023]" ''Censo'' (INSEE)&#x20;.</ref>. Marbordaj zonoj kun alta valoro de nemoveblaĵoj havas pli altan riskojn je kolapso kaj retiriĝo de la marbordo. Malpermesi novajn, ne malmunteblajn konstruaĵojn en minacataj zonoj fariĝis kritika afero por publika administrado<ref>(fr) Nicolas PUIG, ''[https://www.laprovence.com/article/region/48185635104053/le-littoral-serode-cest-ineluctable-a-carry-le-recul-du-trait-de-cote-inquiete-les-proprietaires "Le littoral s'érode, c'est inéluctable !" : à Carry, le recul du trait de côte inquiète les propriétaires]'', La Provenc, la 25-an de septembro 2024.</ref>. == Gastronomio == Fine, je [[Gastronomio|gastronomia]] nivelo, festo de la ''orsinada'' estis fondita en [[1956]], kiu ankoraŭ ekzistas hodiaŭ. == Konataj personecoj == * [[Fernandel]] * [[Nina Simone]] {{Projektoj}} == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{fr}}) * [https://www.provenceweb.fr/f/bouches/carry/carry.htm Bazaj turismaj informoj] ({{fr}} kaj {{en}}) * [https://cotebleueavelo.fr/ Biciklado kaj Blua Marbordo] (france) == Vidu ankaŭ == * [[komunumoj de Bouches-du-Rhône]] * [[Carry-le-Rouet (stacidomo)]] * [[Lazura Marbordo]] * [[Mediteraneo]] == Referencoj == [[Kategorio:Carry-le-Rouet| ]] [[Kategorio:Komunumoj de Bouches-du-Rhône]] <references />{{Departemento Riverbuŝoj de Rodano}} {{Bibliotekoj}} euthy5kdjvhu1rya8pkdp7tpkk42wan 0 706636 9494554 9230943 2026-10-16T16:20:31Z Sj1mor 12103 9494554 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Felix Theodor von BERNHARDI''' (naskiĝinta la {{daton|6|11|1802}} en [[Berlino]], mortinta la {{daton|12|2|1887}} en [[Schöpstal|Schöpstal-Kunnersdorf]]), filo de [[August Ferdinand Bernhardi]], estis [[germanio|germana]] historiisto kaj diplomato. == Vivo == Post studoj en [[Heidelberg]] inter 1820 kaj 1823 li deĵoris en la jaroj 1863 kaj 1864 por la aŭgustenburgano en [[Londono]]. Post la gepatra divorco Bernhardi pasigis multajn jarojn en [[Estonio]] ĉe la patrino kiu reedziniĝis al la tiea bienposedanto von Knorring. La duonpatro volis adopti lin kaj antaŭvidis por la filo karieron diplomatian. Post la studoj Bernhardi faris multajn vojaĝojn estante longe en [[Milano]]. Post la duonpatra bankroto necesis mem perlabori la vivon. En 1834 li ekdeĵoris ĉe la cara kancelerio kaj ankaŭ por la oficiala gazeto. Poste li ekkontaktis gravulojn [[sankt-peterburgo|peterburgajn]]. Por la [[Rusia Akademio de Sciencoj]] li skribis la verkon »Versuch einer Kritik der Gründen, welche für großes und kleines Eigenthum angeführt werden« (1848) propagandante la ideojn naciekonomiajn de [[Gustav von Schmoller]] kaj [[Adolph Wagner]]. Tamen la sukceso malgrandis; finance memstariĝinte li translokiĝis en 1851 al Germanujo kie li aĉetis la bienon Kunnersdorf en Malsupra Silezio. Tie li okupiĝis verkante pri historiaĵoj kaj politikaĵoj. En 1866 sendis lin [[Otto von Bismarck]] al [[Florenco]] sen atingi ke [[Alfonso La Marmora]] engaĝiĝis por [[prusio|prusiaj]] militaj interesoj. Dum 1867 kaj 1871 Bernhardi estis diplomato en Italujo, Hispanujo kaj Portugalio. Bernhardi havis rektajn kontaktojn kun la pri siaj verkoj laŭdoplena [[Helmuth von Moltke]] kaj [[Albrecht von Roon]]. Li helpis per varbbroŝuroj novorganizi la prusian armeon. En 1871 li denove retiriĝis por havi tempon verkadi sciencaĵojn. Lia militokritika laboraĵo pri la militkampanjestro Frederiko la Grando (1881) substrekis la gravecon frederikan militkampe. == Verkoj == Inter liaj skribitaĵoj menciindas »Denkwürdigkeiten aus dem Leben des russischen Generals Karl Friedrich von Toll« (2-a eldono, Leipzig 1865–66); »Geschichte Rußlands und der europäischen Politik in den Jahren 1814–1831« (Leipzig 1863–77); »Vermischte Schriften« (Berlino 1879); »Friedrich der Große als Feldherr« (Berlino 1881) kaj »Reiseerinnerungen aus Spanien« (Berlino 1886). Kiel historiisto Bernhardi ja estas idekreiva sed ne centprocente malkritikota. Lia plej bona fako sendube estas la soldatara. Liaj el la postlasitaĵaro eldonitaj taglibroj (»Aus dem Leben Theodor von Bernhardis«, Leipzig 1893–1901) karakterizas lin politikisto saĝa estante fonto altvalora por la regadtempo de imperiestro [[Vilhelmo la 1-a (Germana Regno)|Vilhelmo la 1-a]]. Enhavatas tie ankaŭ altvaloraj kontribuaĵoj pri la germana historio dum al [[napoleono Bonaparte|kontraŭnapoleonaj militoj]]. == Literaturo == * {{ADB|46|424|430|Bernhardi, Theodor von|[[Friedrich von Bernhardi]]|ADB:Bernhardi, Theodor von}} * {{NDB|2|121|122|Bernhardi, Felix Theodor von|Carl Brinkmann|116146346}} {{DEFAŬLTORDIGO:Bernhardi, Theodor}} [[Kategorio:Germanaj historiistoj]] [[Kategorio:Germanaj diplomatoj]] [[Kategorio:Germanaj verkistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1802]] baw30m6m1ln7766rc0xmon0fv7fdv7x 0 708630 9494421 9161320 2026-10-16T12:17:50Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9494421 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Kloster St. Wigberti pan.jpg|eta|450ra|centre|Komplekso klostra]] La '''Priorejo Sankta Wigbert''' (germane: ''Priorat Sankt Wigberti'') estas [[ekumenismo|ekumenisma]] klostro [[benediktanoj|benediktana]] sub formo de priorejo kiu ekde la 1970-aj jaroj estiĝis en [[Werningshausen]], [[Germanujo]]. La anoj vivas laŭ la [[benediktana regulo]]. == Historio == [[Dosiero:Werningshausen-Kirche-Außen-1-CTH.JPG|eta|kirko vilaĝa]] [[Dosiero:Werningshausen-Kirche-Brunnen-CTH.JPG|eta|Mario-puto antaŭkirka]] [[Dosiero:Werningshausen-Kirche-Innen-1-CTH.JPG|eta|interno kirka]] La monaĥejo, kiu fonditis ene de la [[Evangelia Eklezio en Germanio|Evangelia-luterana Eklezio de Turingio]] portas la nomon de Sankta [[Wigbert]], kiu ankaŭ estas la patrono de la preĝejo. Apartenas al la komunumaro kaj protestantismaj kaj romkatolikaj viroj. Intertempe vivis tie ankaŭ [[ortodoksa Eklezio|ortodoksaj kristanoj]]. Recitatas por tago komune po kvar [[liturgio de la horoj|breviero]]-preĝoj. Aprobo oficiala eklezia estis en 1987; fakte temis pri la unua nova benediktana monaĥejo post la [[Reformacio]] en tiu ĉi regiono. Prioro klostra ekde la komenco kaj iama luterana paroĥestro estas Franz Schwarz; la iama metiisto elektis Wernigshausen inter la ofertitaj lokoj pro ties plej granda kadukeco. Schwarz ankaŭ hobie artistas. Inter majo kaj oktobro 2009 li suspenditis pro ke kontroliĝu la laŭleĝeco de ordinacio lia ''episkopa''.<ref>[http://www.ekmd.de/aktuellpresse/pm/tlk/18004.html "EKM untersagt Pfarrer von Werningshausen den Pfarrdienst"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20220701235530/https://www.ekmd.de/aktuellpresse/pm/tlk/18004.html |date=2022-07-01 }}''</ref> Tio kaŭzigis grandan eĥon malekstere kaj ekstere de la eklezio. En 2010 Schwarz paroĥece pensiuliĝis. En 2010 la tiama episkopino luterana [[Ilse Junkermann]] disde [[Magdeburgo]] koncedis al Schwarz la porton de la titolo ''apostola prioro'' por eviti konfuzon kun la oficiala episkopeco.<ref>''[http://wigberti.files.wordpress.com/2010/03/vereinbarung2.jpg Pri la interkonsento inter EKM kaj Schwarz]</ref> == Historio preĝeja == La Wigbert-preĝejo, ekde 1967 senpastora kaj kadukiĝanta (kun navo farita inter 1773-1776 kaj turo de 1841) rekonstruitis ekde 1973 fare de la novaj monaĥoj. Rekonsekro estis en 1974 kiel ankaŭ reekfunkcio nova paroĥuje kaj monaĥeje. Sur ne plu funkcianta tombejo apuda troviĝas Mario-kapelo de 1984 kaj historiaj slaboj. La komplekso monaĥeja kun eta kapelo paŝon post paŝo refaritis de 1989. La historia paroĥestra domo jam en la 1970-aj jaroj estis restaŭrita. En 1992 povis konsekriĝi, sub imprese multnombra partopreno de fideluloj, la unuaj partoj de la monaĥejo. La etapo dua finiĝis en 2000. En la menciita Mario-kapelo viditis ankaŭ piaj anoj de la [[Ruĝa Armeo]] el la helikoptera bazo de [[Haßleben]], kiuj baldaŭ denuncitis je la kaŝpolico [[Stasi]]. Ankaŭ pro tio metitis surmonaĥejen spajro cepoforma laŭ la modelo de ortodoksaj kupoloj. En 2001 finfaritis la [[preĝeja sonorilo|sonorilaro]] kiun kelkaj taksas la plej belsona de la tuta lando. La fratroj wernigshausen-aj engaĝiĝis en la kuro de la tempo ankaŭ en la rekonstruo de ĉ. 30 aliaj preĝejoj en la regiono. == Referencoj == {{Referencoj}} == Literaturo == * Franz Schwarz: ''Das Kloster Sankt Wigberti in Werningshausen''. Ĉe: ''Heimat Thüringen'' 14/2007, dua eldono, ISSN 0946-4697, p.&nbsp;55–56. * Priorat St. Wigberti Werningshausen: ''Aus Liebe zur Kirche: 40 Jahre – ein gemeinsamer Weg''. Faldfolio 2010 == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.wigberti.de/ Hejmpaĝo komunuma] * [https://www.youtube.com/watch?v=K_WVrtWMZ-Y&feature=related Jutubaĵo prie] * [http://wigberti.wordpress.com:/ Weblog] * [http://www.hochkirche.de/ Hochkirchlicher Apostolat St. Ansgar] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20201127144615/http://hochkirche.de/ |date=2020-11-27 }} {{Koordinato|NS=51/8/29.23/N |EW=11/0/5.92/E |type=landmark |region=DE-TH}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Distrikto Sömmerda]] [[Kategorio:Protestantismaj preĝejoj en Germanio]] [[Kategorio:Benediktanoj|*]] [[Kategorio:Preĝejoj sub patroneco de Sankta Wigbert|Werningshausen]] [[Kategorio:Ekumenismo]] jr1rzg2fpeswnl9dv6goua8swgywscj 0 715700 9494492 8870844 2026-10-16T15:12:51Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9494492 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = Pál Oláh |dosiero = |grandeco de dosiero = |priskribo de dosiero = |naskonomo = }} '''[[Paŭlo|Pál]] Oláh''' [pAl olA], laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Oláh Pál''' estis [[Hungario|hungara]] [[bestokuracisto]], [[mikrobiologo]]. Pál Oláh<ref>https://www.wikiwand.com/hu/Ol%C3%A1h_P%C3%A1l_(%C3%A1llatorvos)</ref> naskiĝis la {{daton|10|junio|1921}} en [[Makó]], li mortis la {{daton|16|majo|1969}} en [[Budapeŝto]]. == Biografio == Pál Oláh akiris bestokuracistan [[diplomo]]n en [[fakultato]] de [[Universitato Reĝo Sankta Stefano|Agrikultura Universitato]] en Budapeŝto en [[1946]], poste li studis en [[Sovetunio]]. En 1949 li laboris en la [[Ministerio pri agrikulturo (Hungario)]], ekde [[1950]] li esploris en uzino pri [[vakcino]]j. Inter [[1962]] kaj [[1967]] li establis produktadon de vakcinoj en [[Kubo]]. Lia laboro en Hungario fokusiĝis al virusaj malsanoj de [[hejmbesto]]j. Pro lia persista laboro komenciĝis en Hungario vakcinado de [[porko]]j kontraŭ [[pesto]]j. == Fontoj == * [https://jelesnapok.oszk.hu/prod/unnep/olah_pal_szuletesnapja__1921 hungarlingva biografio] {{404|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [https://www.arcanum.hu/en/online-kiadvanyok/Lexikonok-magyar-eletrajzi-lexikon-7428D/o-77160/olah-pal-7718B/ hungarlingva biografio] * [https://regi.tankonyvtar.hu/hu/tartalom/tkt/magyar-orvoseletrajzi/ch03s20.html hungarlingva biografio (la koncerna teksto estas legebla en la -a paĝo)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210129051727/https://regi.tankonyvtar.hu/hu/tartalom/tkt/magyar-orvoseletrajzi/ch03s20.html |date=2021-01-29 }} == Referencoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Olah Pal}} [[Kategorio:Hungaraj bestokuracistoj]] [[Kategorio:Hungaraj mikrobiologoj]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] atzhthqqu5150yifeu7x3nuvy4nlmkx 0 726596 9494616 8528893 2026-10-17T01:45:44Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9494616 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Romesh Chunder DUTT''' (en [[Bengala lingvo]]: রমেশচন্দ্র দত্ত; 13a de Aŭgusto 1848 – 30a de Novembro 1909) estis hindia funkciulo, [[historiisto]] pri ekonomiko, [[verkisto]] kaj tradukisto de [[Ramajano]] kaj [[Mahabarato]]. Dutt estis konsiderita nacia estro de la epoko antaŭ [[Gandhi]], kaj estis samtempulo de Dadabhai Naoroji kaj Justice Ranade. En [[1870-aj jaroj]] li sukcese laboris por mildigi la konsekvencojn de katastrofoj kaj [[malsatego]]. Dutt retiriĝis en 1897. En 1898 li revenis en Anglion kiel instruisto pri Historio de Hindio en la University College, Londono, kie li finkompletigis sian faman disertacion pri ekonomia naciismo. Li estis prezidento de la [[Barata Nacia Kongreso]] en 1899. Li estis ankaŭ membro de la Bengalia Leĝofara Konsilio. Li estis la unua prezidento de la bengala literatura societo Bangiya Sahitya Parishad (en bengala: বঙ্গীয় সাহিত্য পরিষদ) en 1894, dum [[Rabindranath Tagore]] kaj Navinchandra Sen estis vic-prezidantoj de la societo.<ref>Mozammel, Md Muktadir Arif (2012). [http://en.banglapedia.org/index.php?title=Vangiya_Sahitya_Parishad "Vangiya Sahitya Parishad".] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210522162545/http://en.banglapedia.org/index.php?title=Vangiya_Sahitya_Parishad |date=2021-05-22 }} En Islam, Sirajul; Jamal, Ahmed A. (eds.). Banglapedia: National Encyclopedia of Bangladesh (dua eld.). Asiatic Society of Bangladesh.</ref> == Notoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Commons category|Romesh Chunder Dutt}} * {{Gutenberg author |id=Dutt,+Romesh+Chunder | name=Romesh Chunder Dutt}} * S. K. Ratcliffe, [http://www.sacred-texts.com/hin/dutt/duttintr.htm A Note on the Late Romesh C. Dutt], ''The Ramayana and the Mahabharata condensed into English Verse'' (1899) at Internet Sacred Texts Archive * [http://www.new.dli.ernet.in/cgi-bin/metainfo.cgi?&title1=Life%20and%20Work%20of%20Romesh%20Chunder%20Dutt%20C.I.E&author1=J.N.Gupta&subject1=GEOGRAPHY.%20BIOGRAPHY.%20HISTORY&year=0%20&language1=english&pages=554&barcode=2990100070832&author2=&identifier1=&publisher1=J.M.Dent%20and%20Sons%20Ltd%20New%20Yark&contributor1=&vendor1=NONE&scanningcentre1=ttd,%20s.v%20digital%20library&slocation1=NONE&sourcelib1=CPBL%20Kadapa&scannerno1=0&digitalrepublisher1=Digital%20Library%20Of%20India&digitalpublicationdate1=2005-09-10&numberedpages1=&unnumberedpages1=&rights1=&copyrightowner1=&copyrightexpirydate1=&format1=Tagged%20Image%20File%20Format%20&url=/data_copy/upload/0070/837 J. N. Gupta, ''Life and Works of Romesh Chunder Dutt'', (1911) Digital Library of India, Bangalore, barcode 2990100070832 rete.] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120204211507/http://www.new.dli.ernet.in/cgi-bin/metainfo.cgi?&title1=Life%20and%20Work%20of%20Romesh%20Chunder%20Dutt%20C.I.E&author1=J.N.Gupta&subject1=GEOGRAPHY.%20BIOGRAPHY.%20HISTORY&year=0%20&language1=english&pages=554&barcode=2990100070832&author2=&identifier1=&publisher1=J.M.Dent%20and%20Sons%20Ltd%20New%20Yark&contributor1=&vendor1=NONE&scanningcentre1=ttd%2C%20s.v%20digital%20library&slocation1=NONE&sourcelib1=CPBL%20Kadapa&scannerno1=0&digitalrepublisher1=Digital%20Library%20Of%20India&digitalpublicationdate1=2005-09-10&numberedpages1=&unnumberedpages1=&rights1=&copyrightowner1=&copyrightexpirydate1=&format1=Tagged%20Image%20File%20Format%20&url=%2Fdata_copy%2Fupload%2F0070%2F837 |date=2012-02-04 }} {{Bibliotekoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Dutt, Romesh Chunder}} [[Kategorio:Barataj verkistoj]] 7zqg90auce13l55tjv38frqzghab71x 0 737612 9494718 9286438 2026-10-17T10:24:21Z Sj1mor 12103 9494718 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Hilandar Monastery and Saint Sava Tower, Mount Athos, Greece.jpg|eta|Monastiro [[Serba ortodoksa preĝejo]] ĉe [[Athos|sankta monto Athos]] [[Chilandar]]]] '''Monastiro''' (el la [[greka lingvo|greka]] μοναστήριον; [[rusa lingvo|ruse]] монастырь; [[ukraina lingvo|ukraine]] монастир; [[serba lingvo|serbe]] kaj [[bulgara lingvo|bulgare]] манастир) – termino markanta [[ortodoksismo|ortodoksan]] [[monaĥejo]]n – komunan loĝejon de [[monaĥo]]j, loko por la monaĥa vivo. Dum la slavaj kaj kelkaj aliaj lingvoj uzas la vorton ''monastiro'' en kunteksto de ortodoksismo, la esprimoj de aliaj lingvoj (ekz. la angla ''monastery'') estas uzataj por monaĥejoj de la orienta kaj la okcidenta eklezioj. Al la plej grandaj monastiroj oni diras ''[[lavro]]''. Male al la malgranda monastiro oni diras ''[[skito]]''. Pluaj malgrandaj monaĥaj loĝejoj estas: ''hisiĥastiriono, kalivo, kelijo.'' Frunte de la monastiro staras ''[[igumeno]]'' (prioro) aŭ ''[[arĥimandrito]]'' (abato). Ĉiu monastiro havas sian konstitucion – internan ordon, tradicie nomatan ''[[tipikono]]''. ==Vidu ankaŭ== * [[Monastiro Těšov]] {{Projektoj}} [[Kategorio:Ortodoksaj monaĥejoj| ]] e08ynnk466dz5vpkkykpycnozi5k0c2 0 749142 9494697 7508471 2026-10-17T10:08:32Z Sj1mor 12103 9494697 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Electricity_Grid_Schematic_English.svg|dekstra|eta|394x394ra| Ĝenerala diagramo de la elektra ekonomio. La reto konsistas el linioj kaj [[Transformatoro|transformatoroj]].]] '''Elektriza sistemo''' estas [[sistemo]] kiu disdonas [[elektrogenerado]]n kaj elsendas [[Energio|energion]] [[Elektro|elektre]] el la [[elektrejo|elektroproduktejo]] al konsumantoj. La termino ankaŭ priskribas ajnan partan sekcion de la sistemo. Landa elektroreto konsistas el transmisiaj linioj ĉe diversaj [[Elektra tensio|tensioj]] - transmisisistemo kiu kondukas elektron sur longaj distancoj, distribusistemo ligita al konsumantoj, [[Transformatoro|transformatora]] sistemo kiu ŝanĝas la tensiojn. La principo de funkciado de landa elektroreto estas pliigi la tension de la elektro produktita ĉe la [[Elektrejo|elektrocentraloj]], transdoni ĝin laŭ longaj distancoj, redukti ĝin al mezaj tensioj ĉe [[Transformatorejo|substacioj]], transdoni ĝin al mallongaj distancoj kaj distribui ĝin malaltigante ĝin al taŭgaj tensioj por la fina konsumanto. Loka elektra krado kondukas elektron de la ĉefa konekto aŭ de la loka [[generatoro]] al la konsumantoj. == Vidu ankaŭ == * Elektra ekonomio * [[Elektroreta komunikado|Datuma komunikado tra la elektroreto]] * [[Elektra povuma sistemo]] == Eksteraj ligiloj == {{Commons-inline}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Elektro]] [[Kategorio:Ekonomio]] awr3urj90kb23o9azig5c1wti6dsqar 0 751694 9494654 9466532 2026-10-17T07:45:06Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9494654 wikitext text/x-wiki {{Informkesto sanktulo | titolo = Sanktulo, martiro | nomo = Eŭstaĥo | dato de naskiĝo = [[1-a jarcento]] | dato de morto = [[118]] | tago de festo = {{dato|20|9}} | atributoj = vircervo kun krucifikso | patroneco = [[ĉasisto]]j, [[fajrobrigado]]j; [[Madrido]] }} '''Sankta Eŭstaĥo''' - greke ''Εὐστάθιος,'' ankaŭ konata kiel ''Eustachius'' aŭ ''Eustathius'' en la latina, Esthak en [[Hindio]], Staka en [[Albanio]] - estas kristana [[martiro]] apartenanta al [[14 helpantoj en mizero]]. Li estas festata fare de la [[Romkatolika|Eklezio Romkatolika]] kaj la [[Ortodoksismo]] la 20-an de septembro. == Historio == Laŭ legendo antaŭ lia [[konvertiĝo]] al [[kristanismo]] kiel Placidus, estis romia estro de soldata trupo sub imperiestro [[Trajano]]. Ĉasante vircervon en Placidus vidis vizion de krucifikso metita inter la kornaro de la vircervo. Li tuj baptiĝis, same lia familio. Li prenis novan nomon Eŭstaĥo. Serio de katastrofoj sekvis por testi lian kredon: lia riĉaĵo estis ŝtelita; liaj servistoj mortis pro [[pesto]], dum marvojaĝo la kapitano kidnapis la edzinon, la infanoj estis prenitaj for per lupo kaj leono. Li lamentis sed ne perdis lian kredon. Li rifuzis partopreni en pagana ceremonio, tial li estis rostita ene de bronza statuo de virbovo post Kristo [[118]]. == Kultado == La kultado de Eŭstaĥo originis de la bizanca eklezio. En Romo estis menciita en letero de Gregorio la 2-a (731-741). Scenoj de la legendo - precipe Eŭstaĥo surgenuiĝanta antaŭ la vircervo - estis popularaj temoj de la mezepoka religia arto. Eŭstaĥo iĝis [[patronsanktulo]] de [[ĉasisto]]j kaj [[fajrobrigado]]j. Li estas unu el la patronsanktuloj de [[Madrido]]. == Fontoj == * [https://web.archive.org/web/20220116120705/https://jelesnapok.oszk.hu/prod/unnep/szent_eusztak] * [http://mek.oszk.hu/04600/04626/html/legenda0100.html] * [http://lexikon.katolikus.hu/E/Euszt%C3%A1k.html] <gallery mode=packed> Saint eustace.jpg|Bildo el la 13-a jarcento Saint Eustace of Prorat.jpg|Fresko 1605 Der heilige Eustachius anagoria.JPG|Pentraĵo Gumpoldskirchen Pfarrkirche Fenster 2 Eustachius.jpg|Vitralo </gallery> {{Projektoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Eŭstaĥo}} [[Kategorio:Martiroj]] [[Kategorio:Sanktuloj]] cb2aqi8g8mnscmmotw3gntphr1pk16f 0 754419 9494634 9310934 2026-10-17T05:07:38Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9494634 wikitext text/x-wiki {{Geokesto | Urbo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Sabile | alia_nomo = | alia_nomo1 = | alia_nomo2 = | kategorio = [[Urbo]] <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = SabileTalsuiela.JPG | dosiero_priskribo = Talsu strato <!-- *** Simboloj *** --> | flago = Flag of Sabile.png | blazono = Sabile gerb.png <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = | moto = | kromnomo = <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Latvio | lando_flago = 1 | histregiono = [[Kuronio]] | histregiono_noto = | municipo = [[municipo Talsi|Talsi]] | municipo_tipo = [[municipoj de Latvio|Municipo]] | koordinatoj_ne_en_titolo = true | leviĝo = 35 | lat_d = 57 | lat_m = 02 | lat_s = 42 | lat_NS = N | long_d = 22 | long_m = 34 | long_s = 24 | long_EW = E | koordinatoj_tipo = region:LV_type:city <!-- *** Dimensioj *** --> | areo = 5.2 <!-- *** Loĝantaro *** --> | loĝantaro = 1461 | loĝantaro_dato = 29.01.2021 | loĝantaro_denseco = auto <!-- *** Historio & gvidantaro *** --> | establita = 1917 | establita_tipo = Urbaj rajtoj | ĉefulo = | ĉefulo_tipo = | ĉefulo_partio = <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = [[Horzonoj en Eŭropo|EET]] | utc_offset =+2 | horzono_DST = [[Horzonoj en Eŭropo|EEST]] | utc_offset_DST =+3 | poŝtkodo = LV-3294 | areo_kodo = | areo_kodo_tipo = | kodo = | kodo1 = | kodo1_tipo = <!-- *** Liberaj kampoj *** --> | libera = <!-- *** Mapoj *** --> | mapo = | mapo_fono = | mapo_priskribo = | mapo_lokumilo = Latvio | mapo1 = | mapo1_fono = | mapo1_priskribo = | mapo1_lokumilo = | mapo2 = | mapo2_priskribo = | freemap_zoom = 13 <!-- *** Retpaĝoj *** --> | commons = Sabile | statistiko = | retpaĝo = [http://www.sabile.lv/ sabile.lv] <!-- *** Notoj *** --> | notoj = }} '''Sabile''' estas urbo en [[Latvio|Latvia]] historia regiono [[Kuronio]], en la nordokcidento de Latvio. Ĝi apartenas al [[distrikto Talsi]] kaj situas en suda parto de la distrikto. La distancoj al la plej gravaj centroj estas 28 km de [[Talsi]], 49 km de [[Kuldīga]] kaj 109 km de [[Rigo]].<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://lv.toponavi.com/20922-157292 |titolo=Toponavi.com. Distancoj |alirdato=2022-01-31 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20220131201129/http://lv.toponavi.com/20922-157292 |arkivdato=2022-01-31}}</ref> Sabile havis 1461 loĝantoj en 2021.<ref>[http://vietvardi.lgia.gov.lv/vv/to_www_obj.objekts?p_id=19276 Datumbazo de loknomoj]</ref> De 2000 ĝis 2009 ĝi estis centro de distrikto Sabile, kiu estis establita kunfandante urbo Sabile kaj paroĥo Abava. La historia centro de Sabile estas historia monumento de nacia signifo.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=https://is.mantojums.lv/monument/7449 |titolo=7449 - Sabiles pilsētas vēsturiskais centrs. Ŝtata Inspektado por Protekto de Kulturaj Monumentoj |alirdato=2022-01-31 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20220131201804/https://is.mantojums.lv/monument/7449 |arkivdato=2022-01-31 }}</ref> == Historio == Estas konata ke en Sabile ekzistis fortikigita [[livona lingvo|livona]] kasteltumulo kun la malnova urbo en historia [[Kuronio|kurona]] ŝtato Vanema,<ref>[http://www.vietas.lv/objekts/sabiles_pilskalns/ Vietas.lv. Sabile kasteltumulo] (latve)</ref> kiu unue estis menciita en skribaĵoj en 1253, kiam la [[Livonia Ordeno]] kaj la episkopo de Kuronio disigis la kuronajn terojn, konkeritajn fare de la [[krucisto]]j. Arkeologiaj elfosadoj montris, ke ĝis la 13-a jarcento la antikva urbo estis loĝata ĉefe de livonoj, sed poste de kuronoj.<ref>[https://enciklopedija.lv/skirklis/101806-Sabiles-pilskalns Nacia enciklopedio. Sabile kasteltumulo] (latve)</ref> Ĉe la jarcentŝanĝo de 13-14.-aj jarcentoj estis konstruita krucista kastelo Sabile, kaj la urbo Sabile estis menciita en 1462.<ref name="LME">Latvijas PSR Mazā Enciklopēdija - Latva Malgranda Enciklopedio, v. 3, p. 265.</ref> Post la Livonia Milito, Sabile trovis sin en la [[Duklando Kuronio kaj Zemgalio|Duklando Kuronio]]. La ekonomio formiĝis, vitejoj estis establitaj, kaj Sabile estis loka komerco kaj metiocentro. Sabile [[vino]] eĉ estis eksportita.<ref name="Vēsture">[http://www.sabile.lv/?a=32 Sabile.lv. Sabile historio] (latve)</ref> Tamen dum tiu ĉi tempo la urbo ofte suferis pro la militoj de [[Svedio]] kaj [[Pollando]], sed en 1710 ankaŭ pro la [[pesto]], post kiu ĝi longe malkreskis. En 1808, la urbo preskaŭ tute brulis. Proksime de la mezo de la 19-a jarcento, la ekonomio reviviĝis. Tiutempe la plimulto de la loĝantaro de Sabile estis [[judoj]].<ref>[https://www.jsc.lu.lv/ebreji-latvijas-vesture/raksti-un-petijumi/kurzeme/ebreji-sabile-19-gs/ Judoj en Sabile. La 19-a jarcento] (latve)</ref> En 1917, Sabile, kiu estis sub [[Unua Mondmilito|germana okupo]] tiutempe, ricevis urborajtojn.<ref name="Vēsture" /> En [[Dua Mondmilito]], en 1941, 240 Sabile judoj estis mortigitaj sub nazia genocida politiko. Ankaŭ multaj lokaj [[ciganoj]] estis destinitaj al tia same sorto, sed la lokaj aŭtoritatoj sukcesis defendi ilin.<ref>[https://www.la.lv/tragedija-ar-ieilgusu-noklusejumulatvijas-ciganu-romu-liktenis-otra-pasaules-kara-laika LA. Traģēdija ar ieilgušu noklusējumu: Latvijas čigānu (romu) liktenis Otrā pasaules kara laikā] (latve)</ref><ref>[https://www.tvnet.lv/5575405/latvietis-kuram-cigani-pieminekli-veltijusi Tvnet. Latvietis, kuram čigāni pieminekli veltījuši] (latve)</ref> Ferbetona ponto super la Abava estis konstruita en 1956, kaj en la venontaj du jardekoj la infrastrukturo de la grandurbo estis renovigita aŭ konstruita, inkluzive de loĝkonstruaĵoj, kulturdomo, lernejkonstruaĵo kaj busstacidomo.<ref name="LME" /><ref name="Vēsture" /> == Geografio == Sabile situas ĉe la dekstra bordo de rivero [[Abava]] en mallarĝa strio sur la deklivoj de la rivervalo,<ref name="LME" /> en Orienta Kuronia altebenaĵo ({{lang-lv|Austrumkursas augstiene}}).<ref name="LGA">Latvijas ģeogrāfijas atlants - Latvia geografia atlaso. "Jāņa sēta", 2020</ref> Averaĝa temperaturo: -5,5 °C en januaro, +16,5 °C en julio. Precipitaĵo 700 mm jare.<ref name="LGA" /> == Loĝantaro == Sabile havas la plej grandan parton de ciganoj en Latvio - ĉirkaŭ 6%. Tial la urbo ankaŭ estas nomita la cigana ĉefurbo de Latvio.<ref>[https://jauns.lv/raksts/zinas/38229-ciganu-kaski-sabile-vietejie-nepienem-tautas-bralus-no-kaiminnovadiem-video Jauns.lv. Čigānu kašķi Sabilē — vietējie nepieņem tautas brāļus no kaimiņnovadiem.] (latve)</ref> === Ŝanĝo de loĝantaro === {| class="wikitable" |- ! Jaro!! Homoj !! Jaro!! Homoj |- |1863||767 ||1941||1477 |- |1881||1404 ||1959||3345 |- |1897||1609 ||1970||2246 |- |1913||1730 ||1979||1995 |- |1920||930 ||1989||1790 |- |1925||1350 ||2000||1626 |- |1930||1914 ||2011||1213 |- |1935||1817 ||2021||1461 |} === Etna strukturo === {| class="wikitable" |- ! Jaro!! Homoj kune!! [[Latvoj]]!! [[Rusoj]] !! [[Belorusoj]]!! [[Ukrainoj]]!! [[Poloj]]!! [[Litovoj]]!! [[Judoj]]!! [[Ciganoj]]!! [[Germanoj]]!! [[Estonoj]]!! La cetero |- | 1863|| 767|| 53|| 3|| 0|| 0|| 0|| 0|| 586|| 0|| 125|| 0|| 0 |- | 1881|| 1404|| 291|| 0|| 0|| 0|| 0|| 0|| 873|| 0|| 240|| 0|| 0 |- | 1925|| 1350|| 926|| 16|| 0|| N/A|| 4|| 6|| 325|| N/A|| 60|| 0|| 13 |- | 1930|| 1914|| 1503|| 6|| 0|| N/A|| 1|| 5|| 306|| N/A|| 60|| 4|| 29 |- | 1935|| 1817|| 1439|| 2|| 1|| N/A|| 7|| 1|| 281|| N/A|| 46|| 0|| 40 |- | 1979|| 1995|| 1758|| 71|| 16|| 13|| 12|| 19|| 0|| N/A|| N/A|| 12|| 106 |- | 1989|| 1790|| 1608|| 47|| 11|| 8|| 7|| 15|| 0|| 89|| 2|| 0|| 6 |- | 2000|| 1626|| 1445|| 47|| 10|| 6|| 4|| 16|| 0|| 91|| N/A|| 1|| 6 |- | 2011|| 1213|| 1081|| 22|| 8|| 4|| 6|| 12|| N/A|| N/A|| N/A|| N/A|| 80 |} == Vidindaĵoj == * Sabile kasteltumulo situas sur la nordorienta deklivo de la antikva Abava valo kaj ĝia plej alta punkto estas 110 m super [[marnivelo]]. * Sabile Vinmonto ({{lang-lv|Vīnkalns}}) estas simbolo de Sabile, tial vinberoj estas prezentita en la blazono de Sabile. Sur Vinmonto estas vinberejo de proksimume 1,5 [[hektaro]]j, kiu iam estis inkludita en la [[Guinness-libro de rekordoj]] kiel la plej norda vitejo en la mondo, kie vinberoj estas kultivitaj en la libera aero.<ref>The Guinness Book of Records. Peter Matthews, Michelle Dunkley McCarthy, Mark Young. 1994. p. 52</ref> La pinto de la monteto estas proksimume 34 metrojn super la nivelo de la urbo kaj Abava. Ekde 1998 estas okazigita Vinfestivalo en honoro de Sabile Vinmonto en la lastaj semajnoj de julio ĉiujare.<ref>[https://ltv.lsm.lv/lv/raksts/31.07.2016-sabiles-vina-svetki-sasniegusi-pilngadibu.id77263/ Sabiles Vīna svētki sasnieguši pilngadību] (latve)</ref> * Sabile [[sinagogo]] estis konstruita en 1890, kiam 73% de la populacio de Sabile estis judaj. Ĝi estis utiligita kiel sinagogkonstruaĵo ĝis la Dua Mondmilito. La domo nun enhavas la Artan, Kulturan kaj Turisman Centron.<ref>[https://www.lsm.lv/raksts/kultura/maksla/sabile-durvis-ver-laikmetigas-makslas-un-vietejo-amatnieku-darbu-izstade.a434015/ LSM. Sabilē durvis ver laikmetīgās mākslas un vietējo amatnieku darbu izstāde] (latve)</ref> * La antikva valo de Abava estis formita en la [[lasta glaciepoko]], kiam glaciejaj akvoj fluis de la Orienta Kuronia altebenaĵo. En la valo estas multaj krutaj interkrutejoj kaj fontoj.<ref name="LME" /> Por protekti la teritorion de la valo estis starigitaj la Abava antikva vala naturparko kaj la speciale protektata kultura kaj historia teritorio "Abava valo". == Bildoj == <gallery> Sabile_weinberg.jpg|Sabile Vinmonto. Sabile ordulinnus 3.jpg|Sabile antaŭ la Unua Mondmilito. Sabile,_Lellu_dārzs.JPG|Pupĝardeno. Sabile wall painting - panoramio.jpg|En stratoj. AbavaSabile.JPG|Ponto super Abava. </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Urboj de Latvio]] 9kyz6gmg2vtaekrpjebpz361uwk3q2g 0 755959 9494680 9189319 2026-10-17T09:49:47Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9494680 wikitext text/x-wiki {{Geokesto | Urbo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Seda | alia_nomo = | alia_nomo1 = | alia_nomo2 = | kategorio = [[Urbo]] <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = Seda, Latvia 07.jpg | dosiero_priskribo = La historia konstruaĵoj en Seda <!-- *** Simboloj *** --> | flago = | blazono = Seda gerb.png <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = | moto = | kromnomo = <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Latvio | lando_flago = 1 | histregiono = [[Livonio]] aŭ Livlando ({{lang-lv|Vidzeme}}) | municipo = [[municipo Valmiera|Valmiera]] | municipo_tipo = [[municipoj de Latvio|Municipo]] | situo = | koordinatoj_ne_en_titolo = true | leviĝo = 50 | lat_d = 57 | lat_m = 39 | lat_s = 01 | lat_NS = N | long_d = 25 | long_m = 45 | long_s = 04 | long_EW = E | koordinatoj_tipo = region:LV_type:city <!-- *** Dimensioj *** --> | areo = 2.0 <!-- *** Loĝantaro *** --> | loĝantaro = 1098 | loĝantaro_dato = 29.01.2021 | loĝantaro_denseco = auto <!-- *** Historio & gvidantaro *** --> | establita = 1991 | establita_tipo = Urborajtoj | ĉefulo = | ĉefulo_tipo = | ĉefulo_partio = <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = [[Horzonoj en Eŭropo|EET]] | utc_offset =+2 | horzono_DST = [[Horzonoj en Eŭropo|EEST]] | utc_offset_DST =+3 | poŝtkodo = LV-4728 | areo_kodo = | areo_kodo_tipo = | kodo = | kodo1 = | kodo1_tipo = <!-- *** Liberaj kampoj *** --> | libera = <!-- *** Mapoj *** --> | mapo = | mapo_fono = | mapo_priskribo = | mapo_lokumilo = Latvio | mapo1 = | mapo1_fono = | mapo1_priskribo = | mapo1_lokumilo = Eŭropo | mapo2 = | mapo2_priskribo = | freemap_zoom = 13 <!-- *** Retpaĝoj *** --> | commons = Seda, Latvia | statistiko = | retpaĝo = <!-- *** Notoj *** --> | notoj = }} '''Seda''' estas malgranda urbo en [[Latvio|Latvia]] historia regiono [[Vidzeme]], en la nordo de Latvio. Ĝi situas en [[distrikto Valmiera]], en orienta parto de la distrikto. La distancoj al la plej gravaj centroj estas 25 km de [[Valmiera]] kaj 137 km de [[Rigo]].<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://lv.toponavi.com/20922-65656 |titolo=Toponavi.com. Distancoj. |alirdato=2022-02-11 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20220214234524/http://lv.toponavi.com/20922-65656 |arkivdato=2022-02-14}}</ref> Ĝi estas nomita laŭ la torfejo kaj la [[Seda (rivero)|rivero]] kiu fluas laŭ la norda rando de la marĉo kaj fluas en la lagon [[Burtnieks]]. La urbo estis origine konstruita en la sama stilo, kun larĝaj betulaj stratetoj kaj identaj domoj, inter kiuj staras la kulturdomo kaj lernejo de la stilo de [[Josif Stalin|Stalin]] [[klasikismo]].<ref>[https://www.valmierasnovads.lv/novads/sedas-pilseta/ Distrikto Valmiera. Seda] (latve)</ref> == Historio == Fondite en 1952 kiel setlejo por eltiro kaj prilaborado de [[torfo]], proksime de la fervoja linio Rigo - [[Valga (Estonio)|Valga]]. La setlejo rapide fariĝis urbotipa setlejo ekde 1954,<ref name="LME">Latvijas PSR Mazā Enciklopēdija - Latva Malgranda Enciklopedio, v. 3, p. 312.</ref> ekde 1991 ĝi havas statuson de urbo. Ĝis la 1-a de julio 2009 la urbo estis parto de la [[distrikto Valka]]. == Geografio == Seda situas en la Seda ebenaĵo de la malaltebenaĵo de Norda Vidzeme.<ref name="LGA">Latvijas ģeogrāfijas atlants - Latvia geografia atlaso. "Jāņa sēta", 2020</ref> La urbo situas en marĉa areo, norde de ĝi etendiĝas la erikejo Seda, kie okazas intensa eltiro de torfo. La tereno estas plata, la surfaco estas ĉirkaŭ 50 m super la marnivelo. La urbo situas kelkajn kilometrojn norde de la rivero [[Gauja]], al kiu la akvoj de la erikejo estas eligitaj fare de la malgranda Stakļupīte. La [[Seda (rivero)|rivero Seda]] estas konsiderinde pli malproksima - pli ol 8 km norde de la urbo, aliflanke de la erikejo Seda. Kvankam la torfresursoj de la marĉo estas plejparte elĉerpitaj kaj la ekstraktado estis reduktita, la Seda torffabriko daŭre estas la plej granda torfekstraktada firmao en Latvio. Multaj lagoj formiĝis en la elfosita parto de la marĉo kaj la naturrezervejo de Seda marĉo por la protekto de akvobirdoj estis establita. Averaĝa temperaturo estas -6,5°C en januaro kaj +16,5°C en julio. Da [[precipitaĵo]] falas 650 mm jare.<ref name="LGA" /> == Loĝantaro == Laŭ la stato de la jaro {{WikidataLoĝantaroDato}} en la urbo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|personoj}} sur areo de {{unuo|{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². La etna konsisto en 2008 estis: 63,6% [[rusoj]], 18,2% [[latvoj]], 10,4% [[belorusoj]], 7,8% aliaj naciecoj. La plimulto de la populacio estas posteuloj de sovetiaj kolonianoj kiuj estis importitaj de la limregionoj de [[Rusio]] kaj [[Belorusio]] pro manko de laboro. == Transporto == La ĉefŝoseoj de la urbo estas E264/A3 [[Rigo]]-[[Narva]], situas 3 km sude de la urbo, kaj la P9 vojo, liganta ĝin. Lokaj vojoj estas nur unu, V239 Seda-[[Strenči]], laŭ la fervoja linio. Vojoj kondukas nur al la sudokcidento.<ref name="LME" /> Ene de la marĉo troviĝas [[etŝpura fervojo]] kun stacidomo en Seda, kiu estas uzata por transporto de torfo kaj foje por turismo. La fervoja linio Rigo-Valga pasas proksime de la urbo. Tamen, la halto estis fermita pro malalta postulo. == Bildoj == <gallery> Seda, Latvia 03.jpg|Kulturdomo en 2014. Seda - škola.JPG|Lernejo. Seda, Latvia 04.jpg|Akvoturo. Miera iela Sedā (P26).jpg|Miera strato. Sedas pilsētas dome 2000-08-05 - panoramio.jpg|Urbodomo. </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Commonscat linio}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Urboj de Latvio]] gq5cukjdo1iqbg4bgqui9i0z1cd9ksx 0 756689 9494688 8403035 2026-10-17T09:56:13Z Sj1mor 12103 9494688 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Hubert VOIGT''' (naskiĝinta en [[1944]]) estas [[germanio|germana]] dirigento, muzikpedagogo kaj korusestro. Inter 1960 kaj 1965 trejniĝis li ĉe [[Liszt-muzikaltlernejo vajmara]] muzikpedagogio. Inter 1973 kaj 1977 li aldone pliprofundiĝe studis orkestrestradon kaj kantadon. En 1978 sukcesis ekdungiĝo kiel dirigento kaj enkorpigo de la en 1972 fondita [[Knaba ĥoro de Suhl]] je [[turingia filharmonio Gotao-Eisenach|Filharmonio de Suhl]]. Ĝis 1993 Voigt koruse ĉefis. Dum siaj 21 jaroj li kapablis meti siajn kantistojn je admirinda artista nivelo. Poste li laboris ĝis 2007 ĉe la muziklernejo ''Württembergisches Allgäu'' ĉe [[Wangen im Allgäu]] kantolernigistece kaj korusestrece. == Eksteraj ligiloj == * [http://arsmusica.de/chorleiter Biografio] * [http://www.suhler-knabenchor.de Hejmpaĝo de la korusa en Suhl] * [http://arsmusica.de/ Paĝaro de ''Thüringer Männerchor Ars Musica e.V.''] {{Bibliotekoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Voigt, Hubert}} [[Kategorio:Germanaj dirigentoj]] [[Kategorio:Germanaj pedagogoj]] [[Kategorio:Suhl]] [[Kategorio:Ĥoroj]] mq4jcqifthuwzuqacfxlh8dzus52lw3 0 757376 9494644 8438222 2026-10-17T06:27:25Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9494644 wikitext text/x-wiki {{Geokesto | Urbo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Salaspils | alia_nomo = | alia_nomo1 = | alia_nomo2 = | kategorio = [[Urbo]] <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = Salaspils, Salaspils pilsēta, Latvia - panoramio.jpg | dosiero_priskribo = <!-- *** Simboloj *** --> | flago = | blazono = Salaspils gerb.png <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = Salaspils | moto = | kromnomo = <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Latvio | lando_flago = 1 | histregiono = [[Livonio]] aŭ Livlando ({{lang-lv|Vidzeme}}) | municipo = [[municipo Salaspils|Salaspils]] | municipo_tipo = [[municipoj de Latvio|Municipo]] | rivero = [[Daŭgavo]] | situo = | koordinatoj_ne_en_titolo = true | leviĝo = | lat_d = 56 | lat_m = 51 | lat_s = 31 | lat_NS = N | long_d = 24 | long_m = 20 | long_s = 59 | long_EW = E | koordinatoj_tipo = region:LV_type:city <!-- *** Dimensioj *** --> | areo = 15.1 <!-- *** Loĝantaro *** --> | loĝantaro = 17905 | loĝantaro_dato = 29.01.2021 | loĝantaro_denseco = auto <!-- *** Historio & gvidantaro *** --> | establita = 1993 | establita_tipo = Urborajtoj | ĉefulo = | ĉefulo_tipo = | ĉefulo_partio = <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = [[Horzonoj en Eŭropo|EET]] | utc_offset =+2 | horzono_DST = [[Horzonoj en Eŭropo|EEST]] | utc_offset_DST =+3 | poŝtkodo = LV-2121, LV-2169 | areo_kodo = | areo_kodo_tipo = | kodo = | kodo1 = | kodo1_tipo = <!-- *** Liberaj kampoj *** --> | libera = <!-- *** Mapoj *** --> | mapo = | mapo_fono = | mapo_priskribo = | mapo_lokumilo = Latvio | mapo1 = | mapo1_fono = | mapo1_priskribo = | mapo1_lokumilo = Eŭropo | mapo2 = | mapo2_priskribo = | freemap_zoom = 13 <!-- *** Retpaĝoj *** --> | commons = Salaspils | statistiko = | retpaĝo = [https://www.salaspils.lv/ salaspils.lv] <!-- *** Notoj *** --> | notoj = }} '''Salaspils''' estas urbo en [[Latvio|Latvia]] historia regiono [[Vidzeme]], en la centro de Latvio. Ĝi estas ĉefurbo de malgranda [[distrikto Salaspils]]. La distancoj al la plej gravaj centroj estas 18 km de [[Ogre]] kaj 21 km de [[Rigo]].<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://lv.toponavi.com/20922-65610 |titolo=Toponavi.com. Distancoj. |alirdato=2022-02-19 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20220219004947/http://lv.toponavi.com/20922-65610 |arkivdato=2022-02-19}}</ref> Laŭ la stato de la jaro {{WikidataLoĝantaroDato}} en la urbo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|personoj}} sur areo de {{unuo|{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². == Historio == La areo ĉirkaŭ Salaspils estis jam loĝita en la 9-a jarmilo a.K. (setlejo Laukskola).<ref name="Historio">[https://salaspils.lv/lv/salaspils-novada-vesture Salaspils.lv. Historio] (latve)</ref> La Daŭgava akvavojo estis signifa en [[Mezepoko]]. Ĉe la fino de la 12-a jarcento, la [[Daŭgavo|Daŭgava]] insulo Holm (pli posta Mārtiņsala) estis signifa Daŭgava [[livona lingvo|livonoj]] centro. En 1186, [[episkopo]] Meinard konstruis ŝtonkastelon kaj preĝejon sur la insulo, kie la baptoj de la loka livonoj okazis, kaj la insulo poste estis renomita la Preĝejinsulo ({{lang-de|Kirchholm}}). En 1255 la kastelo iĝis posedaĵo de la Ĉefepiskopo de Rigo, sed en 1298 ĝi multe suferis en la bataloj inter la Ĉefepiskopo kaj la [[Livonia Ordeno]]. En la dua duono de la 14-a jarcento, nova Livonia Ordena kastelo estis konstruita sur la bordo de la Daŭgavo kontraŭ la Kirchholm.<ref name="Historio" /><ref name="LME">Latvijas PSR Mazā Enciklopēdija - Latva Malgranda Enciklopedio, v. 3, p. 276.</ref> Salaspils venis sub [[Respubliko de Ambaŭ Nacioj|polan regon]] en Pārdaugava Duklando en 1561. En 1577, dum la Livonia Milito, la kastelo estis krevigita tiel ke la trupoj de caro [[Ivano la Terura|Ivano de 4-a]] havus nenie por ekloĝi kiam ili alproksimiĝis al Rigo. Post tio, la kastelo ne estis reestigita. En 1603 [[Sigismondo la 2-a (Pollando-Litovio)|Sigismondo la 2-a]], la reganto de la pola-litova ŝtato, transdonis la Salaspils grandbienon al la grandurbo de Rigo.<ref name="Historio" /> La 27-an de septembro 1605, multe pli malgranda kombinita armeo de la [[Grandprinclando Litovio]] kaj la [[Duklando Kuronio kaj Zemgalio]] proksime de Salaspils venkis la 14.000-fortan [[Svedio|svedan]] armeon ("Batalo de Kirchholm"). Reĝo [[Karolo la 9-a (Svedio)|Karolo la 9-a]] de Svedio apenaŭ eskapis. Post 1629 la teritorio estis akirita fare de [[Svedio]]. Distrikto estis aneksita al la [[Rusia Imperio]] en 1721 kaj apartenis al la Vidzeme (Livonia) provinco. En 1861 ekfunkciis la fervoja linio Rigo-[[Orjolo]]. En 1918 la distrikto estis inkludita en la Respubliko de Latvio. 1915-1917, dum la [[Unua Mondmilito]], Salaspils estis en la frontlinio dum du jaroj, multaj konstruaĵoj estis detruitaj, inkluzive de ambaŭ preĝejoj. 1941-1944, dum la [[Dua Mondmilito]], anstataŭ la antaŭaj armeaj someraj tendaroj, la [[Naziismo|nazioj]] starigis militkaptitejon kaj ekster la urbo - Salaspils koncentrejon por civiluloj, kiu nun enhavas la Salaspils memormuzeo. La naturo de la koncentrejo kaj la nombro da mortoj daŭre estas la temo de politikigitaj disputoj, ĉefe inter Latvio kaj Rusio. En la 1970-aj jaroj, Salaspils iĝis la centro por la konstruado de la Riga hidrelektra centralo (HEC) kaj evoluis en urbo de energio kaj scienco. La urbo estis formita de apartaj vilaĝoj de pluraj organizoj, kiuj foje konservis teritorian izolitecon. La historia parto de Salaspils kaj Mārtiņsala estis inundita en 1974-1975 dum la konstruado de la HEC.<ref name="Historio" /> == Geografio == La urbo situas en la Ropažu ebenaĵo de la malaltebenaĵo de Centra Latvio ({{lang-lv|Viduslatvijas zemiene}}).<ref name="LGA">Latvijas ģeogrāfijas atlants - Latvia geografia atlaso. "Jāņa sēta", 2020</ref> Averaĝa temperaturo estas -5 - -5,5°C en januaro kaj +17°C en julio. Da [[precipitaĵo]] falas 700-750 mm jare.<ref name="LGA" /> == Transporto == La teritorion de Salaspils trairas la fervoja linio Rigo-[[Daugavpils]] (stacioj Salaspils kaj Dole), la aŭtovojo {{vojo|LVA|A|6}} Rigo-Daugavpils, la urbon ĉirkaŭas la Riga pretervojo {{vojo|LVA|A|4}}{{vojo|EU|E|77}} kaj {{vojo|LVA|A|5}}{{vojo|EU|E|67}}. La vojaĝo de Salaspils al Rigo, sendepende de la elektita transporto (vojo aŭ fervojo), daŭras ĉirkaŭ 25 minutojn. Pro la mallonga distanco kaj oportuna trafiko, ĉiutaga migrado estas tipa - granda parto de Salaspils-loĝantoj vojaĝas por labori aŭ studi en Rigo ĉiutage. == Vidindaĵoj == * Nacia Botanika Ĝardeno * Riga HEC * Salaspils memormuzeo * Ruinoj de la preĝejo de Sankta Georgo == Bildoj == <gallery> Rigas HES (10).jpg|Riga hidrelektra centralo. Battle of Kirhholm Stone (other memorial) in Salaspils, Latvia.jpg|Unu el la monumentoj de la batalo de Kirchholm. National Botanic Garden.jpg|Nacia Botanika Ĝardeno. Salaspils-station.jpg|Fervoja stacidomo. </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Commonscat linio}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Urboj de Latvio]] e6aut2ta5kygn1a7clluk4togkretk3 0 757701 9494660 9493263 2026-10-17T09:03:16Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9494660 wikitext text/x-wiki {{Geokesto | Urbo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Saulkrasti | alia_nomo = | alia_nomo1 = | alia_nomo2 = | kategorio = [[Urbo]] <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = Latvia, Saulkrasti beach near White Dune 1.jpg | dosiero_priskribo = Saulkrasti strando <!-- *** Simboloj *** --> | flago = Flag of Saulkrasti.svg | blazono = Coat of Arms of Saulkrasti.svg <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = Saulkrasti | moto = | kromnomo = <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Latvio | lando_flago = 1 | histregiono = [[Livonio]] aŭ Livlando ({{lang-lv|Vidzeme}}) | municipo = [[municipo Saulkrasti|Saulkrasti]] | municipo_tipo = [[municipoj de Latvio|Municipo]] | rivero = Aģe | situo = | koordinatoj_ne_en_titolo = true | leviĝo = | lat_d = 57 | lat_m = 15 | lat_s = 43 | lat_NS = N | long_d = 24 | long_m = 24 | long_s = 57 | long_EW = E | koordinatoj_tipo = region:LV_type:city <!-- *** Dimensioj *** --> | areo = 6.1 <!-- *** Loĝantaro *** --> | loĝantaro = 3120 | loĝantaro_dato = 29.01.2021 | loĝantaro_denseco = auto <!-- *** Historio & gvidantaro *** --> | establita = 1991 | establita_tipo = Urborajtoj | ĉefulo = | ĉefulo_tipo = | ĉefulo_partio = <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = [[Horzonoj en Eŭropo|EET]] | utc_offset =+2 | horzono_DST = [[Horzonoj en Eŭropo|EEST]] | utc_offset_DST =+3 | poŝtkodo = LV-2160 | areo_kodo = | areo_kodo_tipo = | kodo = | kodo1 = | kodo1_tipo = <!-- *** Liberaj kampoj *** --> | libera = <!-- *** Mapoj *** --> | mapo = | mapo_fono = | mapo_priskribo = | mapo_lokumilo = Latvio | mapo1 = | mapo1_fono = | mapo1_priskribo = | mapo1_lokumilo = Eŭropo | mapo2 = | mapo2_priskribo = | freemap_zoom = 13 <!-- *** Retpaĝoj *** --> | commons = Saulkrasti | statistiko = | retpaĝo = [https://saulkrasti.lv/ saulkrasti.lv] <!-- *** Notoj *** --> | notoj = }} '''Saulkrasti''' estas urbo en [[Latvio|Latvia]] historia regiono [[Vidzeme]], en la centro de Latvio kaj marbordo de [[Golfo de Rigo]]. Ĝi estas ĉefurbo de [[distrikto Saulkrasti]]. La distancoj al la plej gravaj centroj estas 38 km de [[Limbaži]] kaj 50 km de [[Rigo]].<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://lv.toponavi.com/20922-173661 |titolo=Toponavi.com. Distancoj. |alirdato=2022-02-20 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20220220205318/http://lv.toponavi.com/20922-173661 |arkivdato=2022-02-20}}</ref> Laŭ la stato de la jaro {{WikidataLoĝantaroDato}} en la urbo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|personoj}} sur areo de {{unuo|{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². == Historio == La unuaj skribaj informoj pri la loĝantaro de Saulkrasti devenas de la 13-a jarcento, kiam la kroniko menciis malgrandajn marbordajn fiŝkaptistajn vilaĝojn en la tiama lando Metsepole. La grundoj de la marbordaj vilaĝoj estis malriĉaj, do la vilaĝoj estis malriĉaj. La vojoj estis malbonaj. Tiu ĉi situacio daŭris ĝis la 19-a jarcento. En 1823, la unuaj [[somerdomo]]j estis konstruitaj en la norda parto de Saulkrasti, apud la strando de Neibāde ({{lang-de|Neubad}}). Iom post iom disvolviĝis malgranda kaj multekosta feriejo. En la mezo de la 19-a jarcento, ĝis la [[Unua Mondmilito]], la marbordo de Saulkrasti kaj la ĉirkaŭaĵo iĝis ŝipkonstrua areo, kie estis konstruitaj malgrandaj marbordaj velŝipoj. En 1907, poŝtoficejo aperis en Saulkrasti, kaj la loka servoindustrio komencis formiĝi. La milito haltigis la evoluon de la feriejo. Daŭris ĝis 1925 ke Neibāde ricevis vilaĝstatuson. En la 1930-aj jaroj, ĝi estis kunfandita kun najbaraj vilaĝoj kaj renomita Saulkrasti. La evoluo de Saulkrasti estis faciligita per la Riga-Limbaži fervoja linio konstruita en 1934. En 1935, elektro unue aperis en la vilaĝo. En 1950 la vilaĝo estis promociita al la statuso de laborista vilaĝo, en 1961 tiu statuso estis nomita urbvilaĝo. Kun la restarigo de potenco la Respubliko de Latvio en 1991, estis konceditaj urborajtoj. == Geografio == Geografie, ĝi situas en la Rīgava ebenaĵo de la Marborda malaltebenaĵo. La averaĝa aera temperaturo estas −5 °C en januaro kaj - +17 °C en julio. Da [[precipitaĵo]] falas 650-700 mm jare. La averaĝa daŭro de la senfrosta periodo estas ĉirkaŭ 155 tagoj.<ref name="LGA">Latvijas ģeogrāfijas atlants - Latvia geografia atlaso. "Jāņa sēta", 2020</ref> Tra la urbo fluas rivero Aģe kun la Skulte haveno, kaj pli malgrandaj riveroj fluantaj en la maron - Pēterupe, Inčupe, Ķīšupe. == Vidindaĵoj == * Blanka duno * Bicikla muzeo * Mara parko == Bildoj == <gallery> Saulkrastu stacija.jpg|Fervoja kaj busa stacidomo. Pēterupes- Saulkrastu luteriskā baznīca5.jpg|En lutera preĝejo. Саулкрасты (Латвия) Устье реки Инчупе (подножие Белой дюны) - panoramio.jpg|Rivero Inčupe. Saulkrasti, Neibādes peldu iestāde Ainažu ielā 38.jpg|La malnova banejo de Neibāde. Baltā kāpa 2013.g. 27. janvāris - panoramio (1).jpg|Vido el Blanka duno. </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Commonscat linio}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Urboj de Latvio]] 0wv7e4ekvihwup3lrydh070bwtntlf7 0 758974 9494566 8552568 2026-10-16T17:39:19Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9494566 wikitext text/x-wiki {{Geokesto | Urbo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Pļaviņas <small>(de la 19-a jarcento)</small> | alia_nomo = [[germane]] ''Stockmannshof'' <small>(de la 13-a jarcento)</small> | alia_nomo1 = [[latve]] ''Stukmaņi'' <small>(post la 13-a jarcento)</small> | alia_nomo2 = | kategorio = [[Urbo]] <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = Pļaviņu luterāņu baznīca (3).jpg | dosiero_priskribo = <!-- *** Simboloj *** --> | flago = Flag of Pļaviņas.png | blazono = Plavinas gerb.png <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = Pļaviņas | moto = | kromnomo = <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Latvio | lando_flago = 1 | histregiono = [[Livonio]] aŭ Livlando ({{lang-lv|Vidzeme}}) | municipo = [[municipo Aizkraukle|Aizkraukle]] | municipo_tipo = [[municipoj de Latvio|Municipo]] | situo = | koordinatoj_ne_en_titolo = true | leviĝo = 75 | lat_d = 56 | lat_m = 37 | lat_s = 00 | lat_NS = N | long_d = 25 | long_m = 43 | long_s = 01 | long_EW = E | koordinatoj_tipo = region:LV_type:city <!-- *** Dimensioj *** --> | areo = 7.0 <!-- *** Loĝantaro *** --> | loĝantaro = 2907 | loĝantaro_dato = 29.01.2021 | loĝantaro_denseco = auto <!-- *** Historio & gvidantaro *** --> | establita = 1928 | establita_tipo = Urborajtoj | ĉefulo = | ĉefulo_tipo = | ĉefulo_partio = <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = [[Horzonoj en Eŭropo|EET]] | utc_offset =+2 | horzono_DST = [[Horzonoj en Eŭropo|EEST]] | utc_offset_DST =+3 | poŝtkodo = LV-5120, LV-5121 | areo_kodo = | areo_kodo_tipo = | kodo = | kodo1 = | kodo1_tipo = <!-- *** Liberaj kampoj *** --> | libera = <!-- *** Mapoj *** --> | mapo = | mapo_fono = | mapo_priskribo = | mapo_lokumilo = Latvio | mapo1 = | mapo1_fono = | mapo1_priskribo = | mapo1_lokumilo = Eŭropo | mapo2 = | mapo2_priskribo = | freemap_zoom = 13 <!-- *** Retpaĝoj *** --> | commons = Pļaviņas | statistiko = | retpaĝo = <!-- *** Notoj *** --> | notoj = }} '''Pļaviņas''' - jen [[latve]] ekde la 19-a jarcento, historie ankaŭ {{lang-de|Stockmannshof}} ekde la 13-a jarcento, devene {{lang-lv|Stukmaņi}} - estas urbo en [[Latvio|Latvia]] historia regiono [[Vidzeme]], en la oriento de Latvio. Ĝi situas en [[distrikto Aizkraukle]]. La distancoj al la plej gravaj centroj estas 20 km de [[Jēkabpils]] kaj 119 km de [[Rigo]].<ref>[http://lv.toponavi.com/20922-94756 Toponavi.com. Distancoj.] {{404|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Laŭ la stato de la jaro {{WikidataLoĝantaroDato}} en la urbo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|personoj}} sur areo de {{unuo|{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². == Historio == La areo estas loĝita ekde la 3-a jarcento, kiel pruvas la arkeologiaj elfosadoj en la ordena burgo ''Burg Loxten'' de ĉirkaŭ la jaro 1200. Ĝis tiam la teritorio de la nuna Pļaviņas ĉe la norda bordo de la rivero [[Daŭgavo]] estis parto de la [[Latgala lingvo|latgala]] ŝtato Jersika. Aliflanke de la rivero [[Daŭgavo]] tamen estis jam ekde la 9-a jarcento antaŭ nia erao signifa loĝloko de la selonoj, kiu en la 10-a ĝis 12-a jarcento iĝis la centro de balta regno [[Selonio]] sude de tie. La loĝlokon la germanlingvaj kavaliroj de la [[Livonia Ordeno]] nomis [[latine]] ''Castrum Selonum'' (do "kastelo de la selonoj") kaj [[germane]] ''Burg Selburg'' (poste aldoniĝis latva nomo ''Sēlpils pils''), kaj en provo konkeri la selonian ĉeflokon konstruis ĉe la norda riverbordo burgon [[germane]] nomatan ''Burg Loxten'' (poste latve ''Lokstenes pilsdrupas''). Fine la germanaj kavaliroj en 1208 sukcesis konkeri la selonian burgon, la loĝantoj kapitulacis kaj pretis kristaniĝi, kaj sekve la nedifektita selonia burgo sude de la rivero iĝis la bazo de la unua episkopo ''Bernhard zur Lippe''. Ĉe la norda riverbordo ekestis vasta ordena bieno '''Stockmannshof'', poste latve nomata ''Stukmaņi'', kaj la tuta tereno ambaŭflanke de la rivero post la [[Livonio|Livonia]] konkero de la [[krucisto]]j venis sub la kontrolon de la [[Arkidiocezo]] de [[Rigo]]. Post la kolapso de la regno de la germanlingva [[Livonia Ordeno]] Livonio en la 1560-aj jaroj, la tereno venis al la [[Respubliko de Ambaŭ Nacioj|pola]] Duklando Pārdaugava. Novaĵoj pri la regiono estis en la [[Pollando|pola]]-[[Svedio|sveda]] milito, kiam sveda milittendaro situis apud la enfluejo de [[Aiviekste]] en [[Daŭgavo]], kaj fortikaĵoj estis konstruitaj. Tiuj svedaj fortikaĵoj pluvivis ĝis la nuntempo. En 1721 la regiono venis sub la kontrolon de [[Rusia Imperio]]. La nomo Pļaviņas ([[latve]] "malgrandaj herbejoj") ekaperis en la 19-a jarcento, pro nomo de kampara domo, kiu troviĝis ĉi tie. Ĉe la fino de la 19-a jarcento, setlejo de la nomo Pļaviņas komenciĝis formiĝi en la tiama paroĥo Stukmaņi / Stockmannshof. Ĉe la jarcentŝanĝo, ĝi gastigis drinkejon, [[poŝtkaleŝa stacio|poŝtkaleŝan stacion]] kaj kelkajn butikojn servantajn la vitrofabrikon kaj dolomitforbruligilon konstruitan en 1894. Kelkajn kilometrojn plu ĉe la enfluejo de la Aiviekste formiĝis alia setlejo - Gostiņi. Kiam la fervoja linio Stukmaņi/Stockmannshof-[[Valka]]/Walk estis malfermita en 1903, pluevoluigo de la vilaĝo estis certigita.<ref name="LME">Latvijas PSR Mazā Enciklopēdija - Latva Malgranda Enciklopedio, v. 3, p. 49.</ref> Dum la [[Unua Mondmilito]], domoj kaj fabrikoj estis detruitaj, sed post la milito, la kresko de Pļaviņas daŭris. Pļaviņas akiris la statuson de urbeto en 1922, kun tiu nomo, kaj la urborajtojn en 1927. En 1956, la urbo Gostiņi estis aldonita al Pļaviņas. De 1949 ĝis 1959 kaj de 2009 ĝis junio 2021, Pļaviņas estis centro de samnoma municipo Pļaviņas - ekde julio 2021 la urbo apartenas al pli vasta [[municipo Aizkraukle]]. == Geografio == La urbo situas ĉe la loko kie la degelaj akvoj de la Orienta latva glaĉero trarompis la ''Sēlija''-montetojn, kreante antikvan valon. Pļaviņas situas ĉe la rando de tiu ĉi antikva Malsupra Daugava valo en 8 km longa strio ĉe la dekstra bordo de Daugava. Skanstupīte kun alfluanto Maiļupīte enfluas ĉe la Daugava inter Gostiņi kaj malnova Pļaviņas.<ref name="LGA">Latvijas ģeogrāfijas atlants - Latvia geografia atlaso. "Jāņa sēta", 2020</ref> Averaĝa temperaturo estas -6,5°C en januaro kaj +17°C en julio. Da [[precipitaĵo]] falas 750 mm jare.<ref name="LGA" /> === Transporto === Tra la urbo pasas fervojaj linioj Rigo-Moskvo kaj Pļaviņas-[[Gulbene]]. La [[eŭropa ŝoseo 22]]/A12 ([[Rigo]]-[[Jekabpils]] kaj de tie plu al [[Moskvo]]) iam pasis rekte tra la urbo, ĝis pretervojo iom norde de la urbocentro estis konstruita. La P37 Pļaviņas-Gulbene kaj P87 Pļaviņas-Ērgļi vojoj komenciĝas de la pretervojo. Lokaj vojoj estas V945 (Pļaviņas-Jūči), V944 (Pļaviņas-Jaunmuiža), V924 (Pļaviņas-Krievciems) kaj V978 (Pļaviņas-Uģēres). Ne ekzistas pontoj super la Daugava sude. == Vidindaĵoj == * Svedaj fortikaĵoj en Gostiņi * Luteraj preĝejoj en Pļaviņas kaj Gostiņi == Bildoj == <gallery> Pļaviņu stacija 2021.jpg|Fervoja stacidomo. Skanstupītes ūdenskritums Pļaviņās 1999-10-30.jpg|Skanstupīte akvofalo. Gostiņu baznīca Pļaviņās 2000-07-21.jpg|Gostiņi preĝejo. Gostinju skansts.jpg|Svedaj fortikaĵoj. Pļaviņu luterāņu baznīca,3.jpg|Pļaviņas preĝejo. </gallery> == Referencoj == {{referencoj}} {{projektoj}} == Eksteraj ligiloj == <!--* {{oficiala retejo}} ({{lv}}) ne estas laŭ stato de oktobro 2023 --> * [https://www.aizkraukle.lv/lv/strukturvieniba/plavinu-apvienibas-parvalde minimumaj informoj en la retejo de la municipo] ({{lv}}) * [https://www.facebook.com/PlavinasAivieksteKlintaineVietalva oficiala paĝo en la retejo] ''[[Facebook]]'', ĉefe pri aktualaj kulturaj eventoj ({{lv}}) {{-}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Urboj de Latvio]] 7jc0k8a36be20q7m9yz9y1wm8gyp1pt 0 760832 9494565 9481515 2026-10-16T17:36:39Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9494565 wikitext text/x-wiki {{Geokesto | Urbo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Pāvilosta | alia_nomo = | alia_nomo1 = | alia_nomo2 = | kategorio = [[Urbo]] <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = Saka pie Pāvilostas 2000-06-11.jpg | dosiero_priskribo = Rivero Saka en Pāvilosta <!-- *** Simboloj *** --> | flago = Flag of Pāvilosta.png | blazono = Pavilosta gerb.png <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = | moto = | kromnomo = <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Latvio | lando_flago = 1 | histregiono = [[Kuronio]] | histregiono_noto = | municipo = [[municipo Dienvidkurzeme|Dienvidkurzeme]], "Suda [[Kuronio]]" | municipo_tipo = [[municipoj de Latvio|Municipo]] | rivero = Saka <!-- *** Situo *** --> | situo = | koordinatoj_ne_en_titolo = true | leviĝo = | lat_d = 56 | lat_m = 53 | lat_s = 21 | lat_NS = N | long_d = 21 | long_m = 10 | long_s = 37 | long_EW = E | koordinatoj_tipo = region:LV_type:city <!-- *** Dimensioj *** --> | areo = 6.3 <!-- *** Loĝantaro *** --> | loĝantaro = 860 | loĝantaro_dato = 29.01.2021 | loĝantaro_denseco = auto <!-- *** Historio & gvidantaro *** --> | establita = 1991 | establita_tipo = Urborajtoj | ĉefulo = | ĉefulo_tipo = | ĉefulo_partio = <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = [[Horzonoj en Eŭropo|EET]] | utc_offset =+2 | horzono_DST = [[Horzonoj en Eŭropo|EEST]] | utc_offset_DST =+3 | poŝtkodo = LV-3466 | areo_kodo = | areo_kodo_tipo = | kodo = | kodo1 = | kodo1_tipo = <!-- *** Liberaj kampoj *** --> | libera = <!-- *** Mapoj *** --> | mapo = | mapo_fono = | mapo_priskribo = | mapo_lokumilo = Latvio | mapo1 = | mapo1_fono = | mapo1_priskribo = | mapo1_lokumilo = Eŭropo | mapo2 = | mapo2_priskribo = | freemap_zoom = 13 <!-- *** Retpaĝoj *** --> | commons = Pāvilosta | statistiko = | retpaĝo = [http://www.pavilosta.lv/ pavilosta.lv] <!-- *** Notoj *** --> | notoj = }} '''Pāvilosta''' - jen [[latve]], historie ankaŭ {{lang-de|Paulshafen}}, ambaŭ nomoj nur uzatas ekde la jaro 1879, vidu sube - estas [[havena urbo]] en [[Latvio|Latvia]] historia regiono [[Kuronio]], en la okcidento de Latvio. Ĝi ekde julio 2021 apartenas al la tiam fondita [[municipo Dienvidkurzeme]], "municipo Suda [[Kuronio]]", kaj situas en okcidenta parto de la municipo apud la [[Balta Maro]]. Ĉe la enfluejo de rivero ''Saka'' (rivero nur 6 kilometrojn longa, kreita per kunfluo de la riveretoj ''Tebra'' iom pli norde kaj ''Durbe'' iom pli sude) en la maron ekzistas haveno. La distancoj al la plej gravaj centroj estas 46 km de [[Grobiņa]], 53 km de [[Liepāja]] kaj 210 km de [[Rigo]].<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://lv.toponavi.com/20922-65645 |titolo=Toponavi.com. Distancoj |alirdato=2022-03-07 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20220307202213/http://lv.toponavi.com/20922-65645 |arkivdato=2022-03-07}}</ref> Laŭ la stato de la jaro {{WikidataLoĝantaroDato}} en la urbo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|personoj}} sur areo de {{unuo|{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². == Historio == Jam en la 13-a jarcento, [[kuronoj|kurona]] haveno Saka situis ĉe la enfluejo de la samnoma rivero. La haveno unuafoje dokumente estis menciita en traktato de 1253 de la germanlingva [[Livonia Ordeno]], kiu tiam finkonkeris la regionon. Ekde tiu jaro la areo estis regita de la same germanlingva [[episkoplando]] de [[Kuronio]], poste de la aŭtonoma regiono [[Piltene]]. En 1795 la Piltene regiono, kune kun Saka haveno, estis aneksita al la [[Rusia Imperio]], kaj en 1797 ĝi integriĝis en la Kuronian provincon.<ref name="LME">Latvijas PSR Mazā Enciklopēdija - Latva Malgranda Enciklopedio, v. 2, p. 752.</ref> En 1879 komenciĝis la konstruado de plentaŭga haveno kaj vilaĝo, kiu estis nomita [[latve]] ''Pāvilosta'' respektive [[germane]] ''Paulshafen'' (Paŭla haveno). Evoluo estis malrapida ĝis 1893, kiam la konstruado de la milithaveno en [[Liepāja|Liepāja/Libau]] komenciĝis kaj Pāvilosta iĝis liverhaveno. Konstruado de malgrandaj ŝipoj komenciĝis, 15 ŝipoj estis konstruitaj en la vilaĝo. Dum la [[unua mondmilito]], la loka kargo kaj fiŝkapta floto preskaŭ estis tute detruitaj. Post la Milito de latvia sendependiĝo (1918-1920), Pāvilosta estis inkludita en la novestablita [[Respubliko Latvio]]. Ekde tiam, la loĝloko ekzistis plejparte kiel fiŝkaptista vilaĝo. En 1952 Pāvilosta ricevis la statuson de laborista vilaĝo (ekde 1961 - urbovilaĝo), en 1991 akiris urborajtojn. En la 21-a jarcento, la turisma infrastrukturo komencis formiĝi, la Saka estuaro estis profundigita ĝis 4,5 metroj, permesante al malgrandaj pramoj eniri. == Geografio == La urbo situas en la marborda malaltebenaĵo borde de la rivero Saka.<ref name="LGA">Latvijas ģeogrāfijas atlants - Latvia geografia atlaso. "Jāņa sēta", 2020</ref> Averaĝa temperaturo estas -3°C en januaro kaj +16,5°C en julio. Da [[precipitaĵo]] falas 750-800 mm jare.<ref name="LGA" /> === Transporto === La sola aŭtovojo de la urbo estas P111 ([[Ventspils]]-[[Grobiņa]]). == Loĝantaro == === Ŝanĝo de loĝantaro === {| class="wikitable" |- ! Jaro!! Homoj !! Jaro!! Homoj<ref name="LME" /><ref name="GovStat">[https://data.stat.gov.lv/pxweb/lv/OSP_PUB/START__POP__IR__IRE/RIG040/ stat.gov.lv]</ref> |- |1920||718 ||2000||1290 |- |1935||795 ||2011||1026 |- |1967||1100 ||2021||838 |} === Etna strukturo === {| class="wikitable" |- ! Jaro!! Homoj kune!! [[Latvoj]]!! [[Rusoj]] !! [[Belorusoj]]!! [[Ukrainoj]]!! [[Poloj]]!! [[Litovoj]]!! La cetero<ref name="GovStat" /> |- | 2000|| 1290|| 947 (93%)|| 47 (4%)|| 2 (0%)|| 9 (1%)|| 1 (0%)|| 14 (1%)|| 6 (0%) |- | 2021|| 838|| 772 (92%)|| 42 (5%)|| 4 (0%)|| 7 (1%)|| 0 (0%)|| 9 (1%)|| 4 (0%) |} == Vidindaĵoj == * Naturrezervejo "Pāvilosta griza duno" * Pāvilosta Granda Ŝtono en maro * Loka muzeo * Centjara Parko == Bildoj == <gallery> Pavilosta Catholic Church of Holy Spirit - panoramio.jpg|Katolika preĝejo Dzintaru iela (Pāvilosta) (2).jpg|Dzintaru iela - la sukcena aleo Cormorants on the Pavilosta Great Stone (Sea Stone).jpg|Kormoranoj sur la Pāvilosta Granda Ŝtono Local museum of Pāvilosta.jpg|Loka muzeo Pāvilosta - panoramio (16).jpg|Haveno </gallery> == Referencoj == {{referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} <!--* {{oficiala retejo}} ({{lv}}) ne ekzistas laŭ stato de oktobro 2023 --> * [http://pavilostaport.lv retejo de la haveno] ({{lv}}, {{de}} kaj {{en}}) * [http://www.dienvidkurzeme.travel/visainfo/item/iepazisti-dienvidkurzemi/pavilosta/ turismaj informoj de la municipo] ({{lv}}, {{lt}} kaj {{en}}) {{-}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Urboj de Latvio]] ntqtwx36ms0yopeoyjei1eaiy3uxkm1 0 761061 9494415 8386947 2026-10-16T12:03:05Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9494415 wikitext text/x-wiki {{Geokesto | Urbo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Priekule | alia_nomo = {{lang-de|Preekuln}} | alia_nomo1 = | alia_nomo2 = | kategorio = [[Urbo]] <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = Swedish gates.jpg | dosiero_priskribo = Sveda pordego de iama grandbieno, la urba simbolo <!-- *** Simboloj *** --> | flago = | blazono = Priekule gerb.png <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = | moto = | kromnomo = <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Latvio | lando_flago = 1 | histregiono = [[Kuronio]] | histregiono_noto = | municipo = [[municipo Dienvidkurzeme|Dienvidkurzeme]] "Suda [[Kuronio]]" | municipo_tipo = [[municipoj de Latvio|Municipo]] | rivero = Virga, Dobeļupe | situo = | koordinatoj_ne_en_titolo = true | leviĝo = | lat_d = 56 | lat_m = 26 | lat_s = 39 | lat_NS = N | long_d = 21 | long_m = 35 | long_s = 42 | long_EW = E | koordinatoj_tipo = region:LV_type:city <!-- *** Dimensioj *** --> | areo = 5.4 <!-- *** Loĝantaro *** --> | loĝantaro = 1851 | loĝantaro_dato = 29.01.2021 | loĝantaro_denseco = auto <!-- *** Historio & gvidantaro *** --> | establita = 1928 | establita_tipo = Urborajtoj | ĉefulo = | ĉefulo_tipo = | ĉefulo_partio = <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = [[Horzonoj en Eŭropo|EET]] | utc_offset =+2 | horzono_DST = [[Horzonoj en Eŭropo|EEST]] | utc_offset_DST =+3 | poŝtkodo = LV-3434 | areo_kodo = | areo_kodo_tipo = | kodo = | kodo1 = | kodo1_tipo = <!-- *** Liberaj kampoj *** --> | libera = <!-- *** Mapoj *** --> | mapo = | mapo_fono = | mapo_priskribo = | mapo_lokumilo = Latvio | mapo1 = | mapo1_fono = | mapo1_priskribo = | mapo1_lokumilo = Eŭropo | mapo2 = | mapo2_priskribo = | freemap_zoom = 13 <!-- *** Retpaĝoj *** --> | commons = Priekule | statistiko = | retpaĝo = [http://www.priekule.lv/ priekule.lv] <!-- *** Notoj *** --> | notoj = }} '''Priekule''' - jen [[latve]], historie ankaŭ {{lang-de|Preekuln}} aŭ ''Prekuln'' - estas urbo en [[Latvio|Latvia]] historia regiono [[Kuronio]], en la sudokcidento de Latvio. Ĝi apartenas al [[distrikto Dienvidkurzeme]] kaj situas en suda parto de la distrikto. La distancoj al la plej gravaj centroj estas 30 km de [[Grobiņa]], 42 km de [[Liepāja]] kaj 196 km de [[Rigo]].<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://lv.toponavi.com/20922-65645 |titolo=Toponavi.com. Distancoj |alirdato=2022-03-08 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20220307202213/http://lv.toponavi.com/20922-65645 |arkivdato=2022-03-07}}</ref> Laŭ la stato de la jaro {{WikidataLoĝantaroDato}} en la urbo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|personoj}} sur areo de {{unuo|{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². == Historio == Ĝis la 13-a jarcento, en Priekule situis [[kuronoj|kurona]] kasteltumulo. En 13-a jarcento la teritorio estis konkerite fare de la [[krucisto]]j, kreante la regnon de la germanlingva [[Livonia Ordeno]]. Grandbieno de nomo ''Preekuln'' unue estis menciita en skribaĵoj en 1483. Post la Livonia Milito, Priekule estis inkluditaj en la establita, same germanlingva [[Duklando Kuronio kaj Zemgalio]] en 1562. Ĉirkaŭ 1680, malgranda ŝtonpreĝejo estis konstruita. Laŭ la rakonto, Johansons, forĝisto de la grandbieno, flugis de la preĝeja turo kun memfaritaj flugiloj. Li estis juĝita kaj bruligita ĉe Grobiņa kastelo pro tia blasfemo.<ref name="LME">Latvijas PSR Mazā Enciklopēdija - Latva Malgranda Enciklopedio, v. 3, p. 81.</ref> En 1795, la Duklando estis integrigita en la [[Rusia Imperio]], kaj en 1797 ĝi integriĝis en la Kuronian provincon. Priekule iĝis pli granda setlejo post 1871, kiam la fervojo Liepāja-[[Vilno]]-[[Romni]] estis konstruita tra la grandbiena lando. Post la Sendependiĝo Milito (1918-1920), Priekule estis inkludita en la lastatempe establita Respubliko de Latvio. En 1928 Priekule akiris urborajtojn. Dum la [[Dua Mondmilito]] en 1944, peza batalado okazis en la najbareco de Priekule. Proksime de la urbo estas la plej granda sovetia frata tombejo en Latvio kun pli ol 23,000 entombigoj. == Geografio == La urbo situas en la Okcidenta Kuronia altebenaĵo sur la dekstra bordo de la rivero Virga.<ref name="LGA">Latvijas ģeogrāfijas atlants - Latvia geografia atlaso. "Jāņa sēta", 2020</ref> Averaĝa temperaturo estas -4,5°C en januaro kaj +16,5°C en julio. Da [[precipitaĵo]] falas 800-850 mm jare.<ref name="LGA" /> === Transporto === La antaŭa fervoja linio al Liepāja estis disfaligita, sed al [[Litovio]] ne plu estas uzata. La ĉefa aŭtovojoj de urbo estas P114 (Ilmāja-Priekule-Litovio) kaj P135 (Priekule-Vaiņode), lokaj vojoj estas V1211 (Priekule-Kalēti), V1201 (Priekule-Virga) kaj V1206 (Priekule-[[Durbe]]). == Loĝantaro == === Ŝanĝo de loĝantaro === {| class="wikitable" |- ! Jaro!! Homoj !! Jaro!! Homoj<ref name="LME" /><ref name="GovStat">[https://data.stat.gov.lv/pxweb/lv/OSP_PUB/START__POP__IR__IRE/RIG040/ stat.gov.lv]</ref> |- |1939||1300 ||2000||2540 |- |1969||4800 ||2021||1823 |} === Etna strukturo === {| class="wikitable" |- ! Jaro!! Homoj kune!! [[Latvoj]]!! [[Rusoj]] !! [[Belorusoj]]!! [[Ukrainoj]]!! [[Poloj]]!! [[Litovoj]]!! La cetero<ref name="GovStat" /> |- | 2000|| 2540|| 1952 (77%)|| 147 (6%)|| 31 (1%)|| 58 (2%)|| 15 (1%)|| 315 (12%)|| 22 (1%) |- | 2021|| 1823|| 1444 (79%)|| 84 (5%)|| 21 (1%)|| 51 (3%)|| 8 (0%)|| 207 (11%)|| 8 (0%) |} == Vidindaĵoj == * Lutera preĝejo * Iama grandbieno kun observejo kaj Sveda pordego == Bildoj == <gallery> Priekules luterāņu baznīca - panoramio.jpg|Lutera preĝejo. Gates at The Evening.JPG|Iama grandbieno. Priekule manor tower.jpg|Grandbiena observejo. Virga river.JPG|Rivero Virga. Priekules slimnīca 2.jpg|Malsanulejo. </gallery> == Referencoj == {{referencoj}} {{projektoj}} == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{lv}}) {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Urboj de Latvio]] pga3byfdkv3vlnybrto16y6t34mqm8m 0 762255 9494633 9479384 2026-10-17T04:43:54Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9494633 wikitext text/x-wiki {{Geokesto | Urbo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Rūjiena | alia_nomo = | alia_nomo1 = | alia_nomo2 = | kategorio = [[Urbo]] <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = Rūjienas pilsētas dome 2000-08-05 - panoramio.jpg | dosiero_priskribo = Urbodomo <!-- *** Simboloj *** --> | flago = LVA Rūjiena flag.png | blazono = Rujiena gerb.png <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = | moto = | kromnomo = <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Latvio | lando_flago = 1 | histregiono = [[Livonio]] aŭ Livlando ({{lang-lv|Vidzeme}}) | municipo = [[municipo Valmiera|Valmiera]] | municipo_tipo = [[municipoj de Latvio|Municipo]] | rivero = [[Rūja]] | situo = | koordinatoj_ne_en_titolo = true | leviĝo = 55 | lat_d = 57 | lat_m = 54 | lat_s = 00 | lat_NS = N | long_d = 25 | long_m = 19 | long_s = 18 | long_EW = E | koordinatoj_tipo = region:LV_type:city <!-- *** Dimensioj *** --> | areo = 7.8 <!-- *** Loĝantaro *** --> | loĝantaro = 2725 | loĝantaro_dato = 29.01.2021 | loĝantaro_denseco = auto <!-- *** Historio & gvidantaro *** --> | establita = 1920 | establita_tipo = Urborajtoj | ĉefulo = | ĉefulo_tipo = | ĉefulo_partio = <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = [[Horzonoj en Eŭropo|EET]] | utc_offset =+2 | horzono_DST = [[Horzonoj en Eŭropo|EEST]] | utc_offset_DST =+3 | poŝtkodo = LV-4240 | areo_kodo = | areo_kodo_tipo = | kodo = | kodo1 = | kodo1_tipo = <!-- *** Liberaj kampoj *** --> | libera = <!-- *** Mapoj *** --> | mapo = | mapo_fono = | mapo_priskribo = | mapo_lokumilo = Latvio | mapo1 = | mapo1_fono = | mapo1_priskribo = | mapo1_lokumilo = Eŭropo | mapo2 = | mapo2_priskribo = | freemap_zoom = 13 <!-- *** Retpaĝoj *** --> | commons = Rūjiena | statistiko = | retpaĝo = <!-- *** Notoj *** --> | notoj = }} '''Rūjiena''' estas urbo en [[Latvio|Latvia]] historia regiono [[Vidzeme]], en la nordo de Latvio. Ĝi apartenas al [[distrikto Valmiera]] kaj situas en norda parto de la distrikto, sur la bordoj de rivero [[Rūja]]. En Latvio Rūjiena estas konata pro la Rūjiena [[glaciaĵo]] produktita en la Rūjiena laktaĵfabriko. La distancoj al la plej gravaj centroj estas 42 km de [[Valmiera]], 50 km de [[Valka]] kaj 153 km de [[Rigo]].<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://lv.toponavi.com/20922-65655 |titolo=Toponavi.com. Distancoj |alirdato=2022-03-15 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20220315203025/http://lv.toponavi.com/20922-65655 |arkivdato=2022-03-15}}</ref> == Historio == Rūjiena ricevis sian nomon de rivero Rūja, kiu fluas tra la urbo. Rūja, kiu fluas de la lago [[Ruhijärv]] en [[Estonio]], estas plej verŝajne nomita laŭ la [[estona lingvo|estona]] vorto ''ruhi'' (trogo, unu-arba boato). Ĝis la 13-a jarcento ekzistis kasteltumulo proksimume 3 km oriente de la nuna urbo.<ref name="LME">Latvijas PSR Mazā Enciklopēdija - Latva Malgranda Enciklopedio, v. 3, p. 250.</ref> La historio de Rūjiena en skribaj fontoj komenciĝas kun la fondo de Rūjiena kastelo (''hove to Ruyen'') de la Livonia Ordeno komence de la 14-a jarcento, sur la granvojo, kiu kondukis de Burtnieki ĝis [[Viljandi]] kastelo en Sakala tero. En 1461 estas menciita la urbeto Rujen proksime de la kastelo.<ref name="LME" /> La kastelo estis plurfoje okupita de [[Moskvo|moskvaj]] trupoj dum la 15-a kaj 16-a jarcentoj. Post la fino de la Livonia Milito en 1582, la kasteldistrikto estis integrigita en la [[Respubliko de Ambaŭ Nacioj|pola]] Duklando de Livonio. Poste (1629) ĝi venis sub [[Svedio|sveda]] regado, sed en 1704 kastelo kaj urbeto estis detruita de [[Rusio|rusaj]] trupoj en la [[Granda Nordia Milito]]. Post la milito, Rūjiena estis aneksita al la [[Livonio|Livlanda]] gubernio de Rusio. Komence de la 19-a jarcento, Rūjiena komencis evolui en urbeton, kaj en 1896 la [[etŝpura fervojo|etŝpura fervoja]] linio [[Valka]]-Rūjiena-[[Pärnu]] estis malfermita. La populacio atingis 3000. En 1920 al la urbo Rūjena estis koncedita urborajtoj. Ekde 1923 la nomo Rūjiena estis utiligita anstataŭe de Rūjena. En 1937, la Rigo-Rūjiena larĝŝpura fervoja linio estis malfermita. Dum la [[Dua Mondmilito]] en septembro 1944 la germana armeo bruligis proksimume 200 konstruaĵojn antaŭ retiriĝi kaj tute detruis la Valka-Rūjiena-Pärnu fervojon. Fervoja trafiko kun Rigo estis restarigita nur en la 1970-aj jaroj kaj ekzistis ĝis 1996. == Geografio == La urbo situas en la Norda Vidzeme malaltebenaĵo.<ref name="LGA">Latvijas ģeogrāfijas atlants - Latvia geografia atlaso. "Jāņa sēta", 2020</ref> Averaĝa temperaturo estas -5°C en januaro kaj +16,5°C - +17°C en julio. Da [[precipitaĵo]] falas 700-750 mm jare.<ref name="LGA" /> === Transporto === La ĉefa aŭtovojoj de urbo estas P17 (Valmiera-Rūjiena-Estonio), P21 (Rūjiena-[[Mazsalaca]]) kaj P22 (Valka-Rūjiena), lokaj vojoj estas V170 (Rūjiena-Virķēni-Estonio), V175 (Rūjiena-Estonio) kaj V171 (Rūjiena-Krogzemji). == Loĝantaro == Laŭ la stato de la jaro {{WikidataLoĝantaroDato}} en la urbo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|personoj}} sur areo de {{unuo|{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². === Ŝanĝo de loĝantaro === {| class="wikitable" |- ! Jaro!! Homoj<ref name="LME" /><ref name="GovStat">[https://data.stat.gov.lv/pxweb/lv/OSP_PUB/START__POP__IR__IRE/RIG040/ stat.gov.lv]</ref> |- |1881||1709 |- |1897||2946 |- |1935||4337 |- |1959||3507 |- |1979||3804 |- |2000||3721 |- |2021||2683 |} === Etna strukturo === {| class="wikitable" |- ! Jaro!! Homoj<br /> kune!! [[Latvoj]]!! [[Rusoj]] !! [[Belorusoj]]!! [[Ukrainoj]]!! [[Poloj]]!! [[Litovoj]]!! La cetero<ref name="GovStat" /> |- | 2000|| 3721|| 3543 (95%)|| 95 (3%)|| 17 (0%)|| 24 (1%)|| 17 (0%)|| 7 (0%)|| 18 (0%) |- | 2021|| 2683|| 2558 (95%)|| 61 (2%)|| 13 (0%)|| 18 (1%)|| 11 (0%)|| 3 (0%)|| 19 (1%) |} == Vidindaĵoj == * Urbodomo (1936) * Monumento al agrikulturministro Alberings (1938, 1988) * Lerneja parko * Rūja inundebenaĵo * Laktaĵfabriko == Bildoj == <gallery> Rūjienas saldējums - panoramio.jpg|Laktaĵfabriko. Rūjienas pils (1).jpg|Kastelruinoj. Ruhja luteriusu kirik.JPG|Lutera preĝejo. Rūjiena, Sējējs - panoramio.jpg|Monumento al Alberings. Ruhja jõgi.JPG|Rūja rivero. </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Commonscat linio}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Urboj de Latvio]] eqn2sdsrgt4tc02po777upeu01jj6v8 0 762900 9494643 8438181 2026-10-17T06:20:33Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9494643 wikitext text/x-wiki {{Geokesto | Urbo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Salacgrīva | alia_nomo = | alia_nomo1 = | alia_nomo2 = | kategorio = [[Urbo]] <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = Monument to sailors WWII - panoramio.jpg | dosiero_priskribo = Monumento al fiŝkaptistoj <!-- *** Simboloj *** --> | flago = Flag of Salacgrīva.svg | blazono = Salacgriva gerb.png <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = | moto = | kromnomo = <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Latvio | lando_flago = 1 | histregiono = [[Livonio]] aŭ Livlando ({{lang-lv|Vidzeme}}) | municipo = [[municipo Limbaži|Limbaži]] | municipo_tipo = [[municipoj de Latvio|Municipo]] | rivero = [[Salaca]] | situo = | koordinatoj_ne_en_titolo = true | leviĝo = 4 | lat_d = 57 | lat_m = 45 | lat_s = 06 | lat_NS = N | long_d = 24 | long_m = 21 | long_s = 26 | long_EW = E | koordinatoj_tipo = region:LV_type:city <!-- *** Dimensioj *** --> | areo = 13.2 <!-- *** Loĝantaro *** --> | loĝantaro = 2579 | loĝantaro_dato = 29.01.2021 | loĝantaro_denseco = auto <!-- *** Historio & gvidantaro *** --> | establita = 1928 | establita_tipo = Urborajtoj | ĉefulo = | ĉefulo_tipo = | ĉefulo_partio = <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = [[Horzonoj en Eŭropo|EET]] | utc_offset =+2 | horzono_DST = [[Horzonoj en Eŭropo|EEST]] | utc_offset_DST =+3 | poŝtkodo = LV-4033 | areo_kodo = | areo_kodo_tipo = | kodo = | kodo1 = | kodo1_tipo = <!-- *** Liberaj kampoj *** --> | libera = <!-- *** Mapoj *** --> | mapo = | mapo_fono = | mapo_priskribo = | mapo_lokumilo = Latvio | mapo1 = | mapo1_fono = | mapo1_priskribo = | mapo1_lokumilo = Eŭropo | mapo2 = | mapo2_priskribo = | freemap_zoom = 13 <!-- *** Retpaĝoj *** --> | commons = Salacgrīva | statistiko = | retpaĝo = <!-- *** Notoj *** --> | notoj = }} '''Salacgrīva''' estas urbo en [[Latvio|Latvia]] historia regiono [[Vidzeme]], en la nordo de Latvio. Ĝi apartenas al [[distrikto Limbaži]] kaj situas en nordokcidenta parto de la distrikto, sur la bordoj de rivero [[Salaca]]. Salacgrīva situas apud la naturparko de Salaca rivervalo kaj en malgranda parto de Marborda herbeja naturparko. La distancoj al la plej gravaj centroj estas 44 km de [[Limbaži]] kaj 106 km de [[Rigo]].<ref>[http://lv.toponavi.com/20922-65618 Toponavi.com. Distancoj] {{404|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Historio == Ĝis la 13-a jarcento, setlejo Salacgrīva (''Saletsa'') situis ĉe la buŝo de la Salaca en [[livona lingvo|livona]] ŝtato Metsepole. La unua mencio de Salacgrīva estis en 1225.<ref name="LME">Latvijas PSR Mazā Enciklopēdija - Latva Malgranda Enciklopedio, v. 3, p. 275.</ref> En 13-a jarcento la lando estis konkerita fare de la [[krucisto]]j, kaj eniris la parton de [[Episkopujo|Ĉefepiskopujo]] de Rigo in [[Livonio|Livonia]] ŝtato. Anstataŭ la livona kastelo la Salaca kastelo estis konstruita sur la dekstra bordo de la rivero, kiu unue estis menciita en 1391 en la kroniko de [[Lubeko]] kiel Saltze. La kastelo estis ofta celo de atako dum la Livonia Milito, sed dum la [[Granda Nordia Milito]] de 1702-1703 estis krevigita kaj ne rekonstruita. En 1721 la setlejo estis konkerita de la [[Rusia Imperio]]. En la 19-a jarcento, evoluinta haveno estis establita en Salacgrīva. En 1928, Salacgrīva ricevis la statuson de urbo. Dum la periodo de la Latva SSR, en Salacgrīva konstruiĝis fiŝskatolfabriko, kiu daŭre funkcias en la 21-a jarcento. == Geografio == La urbo situas en la Marborda malaltebenaĵo ({{lang-lv|Piejūras zemiene}}).<ref name="LGA">Latvijas ģeogrāfijas atlants - Latvia geografia atlaso. "Jāņa sēta", 2020</ref> Averaĝa temperaturo estas -4,5°C en januaro kaj +17°C en julio. Da [[precipitaĵo]] falas 650 mm jare.<ref name="LGA" /> === Transporto === La ĉefaj aŭtovojoj de urbo estas E67/A1 ([[Rigo]]-[[Talino]]) kaj P12 ([[Limbaži]]-Salacgrīva), lokaj vojoj estas V144/V145 (Salacgrīva-Vecsalaca-Mērnieki) kaj V143 (Salacgrīva-Akmeņkalni-Ķekari). == Loĝantaro == Laŭ la stato de la jaro {{WikidataLoĝantaroDato}} en la urbo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|personoj}} sur areo de {{unuo|{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². === Ŝanĝo de loĝantaro === {| class="wikitable" |- ! Jaro!! Homoj<ref name="LME" /><ref name="GovStat">[https://data.stat.gov.lv/pxweb/lv/OSP_PUB/START__POP__IR__IRE/RIG040/ stat.gov.lv]</ref> |- |1939||1000 |- |1969||5000 |- |2000||3609 |- |2021||2576 |} === Etna strukturo === {| class="wikitable" |- ! Jaro!! Homoj<br /> kune!! [[Latvoj]]!! [[Rusoj]] !! [[Belorusoj]]!! [[Ukrainoj]]!! [[Poloj]]!! [[Litovoj]]!! La cetero<ref name="GovStat" /> |- | 2000|| 3609|| 3296 (91%)|| 153 (4%)|| 40 (1%)|| 29 (1%)|| 21 (1%)|| 23 (1%)|| 47 (1%) |- | 2021|| 2576|| 2374 (92%)|| 100 (4%)|| 23 (1%)|| 17 (1%)|| 17 (1%)|| 8 (0%)|| 37 (1%) |} == Vidindaĵoj == * Kasteltumulo * Promenejo kaj lumturo * Loka muzeo * Naturparkoj de Salaca valo kaj Marbordaj herbejoj == Bildoj == <gallery> Salacgrīva - port.JPG|Salacgrīva haveno. Jūras iela 4 un Rīgas iela 8.jpg|Jūras strato. Salacgrīva lighthouse (2).jpg|Lumturo. Mols Salacgrīvā - panoramio.jpg|Maro. Salacgrīva church - panoramio (1).jpg|Lutera preĝejo. </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Commonscat linio}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Urboj de Latvio]] dbpar9yyqls9fwty7kxbev4de9ofceg 0 797193 9494535 8856438 2026-10-16T16:05:04Z Sj1mor 12103 9494535 wikitext text/x-wiki {{Unua}} [[Dosiero:Freibad Plaue 10.jpg|eta|naĝejo en Plaue, ĉe arbaro]] '''Arbara naĝejo Plaue''' (germane: ''Waldschwimmbad Plaue'') estas ŝatata aperta [[naĝejo]] en [[Plaue]], Germanujo (Am Bahndamm 1). Dum belaj tagoj allogiĝas averaĝe 400 personoj. == Historio kaj ofertoj == La naĝejo konstruiĝis en 1975 kaj restaŭriĝis en 1992. Ĝi disponas pri basenoj por naĝantoj kaj nenaĝantoj. Por etinfanoj kreiĝis speciala tria baseneto apud la vestoŝanĝejoj. Krome oni havas grandan ripozumherbaron, du volejbalejojn, tablotenistablojn kaj [[lengolfo|lengolfejo]]n.<ref>La lengolfaĵoj troviĝis ĝis la 2010-aj jaroj en la ĝardeno de la ne plu funkcianta hotelo ''Plauescher Grund''.</ref> Restoracio kun riĉa gamo da manĝaĵoj kaj trinkaĵoj dorlotas la vizitantojn, eĉ ekster la naĝo-sezono de inter majo kaj septembro, dum la tuta jaro. == Atingo == Vizitantoj de ekstere prenu disde [[Arnstadt]] respektive [[Ilmenau]] la migradvojon [[Von Bach zu Goethe]] tra [[Kleinrettbach]]. Alveno ankaŭ publiktransporte facilegas ĉar tre apude troviĝas la stacidomo de ĉe la [[stacidomo de Plaue]]. Biciklemuloj veturu sur la [[Gera-biciklomigradvojo]] kiu estas tuj post la fervojtaluso. Finfine disponeblas por aŭtistoj granda parkumejo rekte ĉenaĝeje. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [https://www.stadt-plaue.de/verzeichnis/visitenkarte.php?mandat=169297 prezento sur la urba paĝaro] * [https://www.dasoertliche.de/freibad/in/Th%C3%BCringen/Plaue/Waldschwimmbad-Plaue/MTU3MjUwMTJiNmYwNw== komparo kun aliaj naĝejoj] ĉe ''DasOertliche.de'' == Notoj == {{Referencoj}} [[Kategorio:Naĝejoj en Germanio|Plaue]] [[Kategorio:Distrikto Ilm|Plaue]] 509pz9zme9rrm1kghgr56yytw8x8m1q 0 806223 9494690 9477575 2026-10-17T09:59:18Z Crosstor 3176 /* T */ 9494690 wikitext text/x-wiki Jen listo de '''elektitaj studentoj en [[Katolika Universitato Péter Pázmány]]''': *{{EnhavTabelo|alf=L}} == A == * [[István Ábrahám (preposto)]] == B == * [[Gergely Bárándy]] * [[László Bartusz-Dobosi]] * [[Tibor Benedek (akvopilkisto)]] * [[György Benyik]] == D == * [[Katalin Dér]] == F == * [[András Fejérdy]] * [[Tamás Gergely Forrai]] == G == * [[Dávid Géczy]] * [[György Giczy]] * [[Gergely Gulyás]] == H == * [[Ernő Hetényi]] * [[Zsolt Horváth (1969)]] * [[László Hunyadi (geologo)]] == I == * [[Laura Iancu]] * [[Rita Izsák-Ndiaye]] == J == * [[Péter Janesch]] == K == * [[Vilmos Kátay-Németh]] * [[Szilárd Keresztes]] * [[Gábor Kiszely]] * [[László Levente Kocsis]] * [[Tamás Kőszegi]] * [[Tamás Gergely Kucsera]] * [[Zoltán Kulcsár]] == L == * [[Zsolt Labancz]] * [[András László (budhisto)]] * [[János Lukács (jezuito)]] == M == * [[Veronika Madár]] * [[Péter Magyar (juristo)]] * [[Péter Márki-Zay]] * [[Áron Máthé]] * [[Márton Melléthei-Barna]] * [[Roland Mengyi]] * [[Miklós Mitrovits]] * [[Fanny Müller (fotomodelo)]] == N == * [[Márton Nobilis]] == O == * [[Balázs Orbán (politikisto)]] == P == * [[István Pion]] == R == * [[Béla Radványi]] * [[Bence Rétvári]] * [[Bálint Ruff]] == S == * [[Zsolt Semjén]] * [[Ádám Somorjai]] * [[Ádám Steinmetz]] * [[Barnabás Steinmetz]] * [[Tünde Szabó (naĝisto)]] * [[Réka Szemerkényi]] * [[László Szilvásy (piaristo)]] * [[Szabolcs Szuromi]] == T == * [[József Török (pastro)]] * [[Norbert Tóth]] * [[László Tringer]] == U == * [[József Urbán]] == V == * [[Lajos Varga (episkopo)]] * [[Zsolt András Varga]] * [[Imre Vejkey]] == W == * [[Béla Weissmahr]] == X == * [[Géza Xeravits]] == Fontoj == * La listo estas elekto el koncernaj datenoj de la [[biografio]]j en Vikipedio. [[Kategorio:Listoj de homoj]] p7t3lazdu2l7155f6u9ritc6xgzxlbu 0 808800 9494447 9481208 2026-10-16T12:59:47Z Roberto 609 /* Demetrio Cossaro */ 9494447 wikitext text/x-wiki {{ArtikolaMesaĝokesto | speco = ĝermo | bildo = <span style="vertical-align: middle; background:transparent">[[Dosiero:Flago-de-Slovenio.svg|50ra]]<span style="margin-left:-45px;">[[Dosiero:Esperanto-Simbolo.svg|40ra]]</span></span> | css-stiloj = width: 80%; | teksto = ''Tiu ĉi paĝo listigas [[Vikipedio:ĝermo|ĝermajn informojn]] pri [[slovena esperantisto|slovenaj esperantistoj]]. Movu mallongajn informojn pri serbaj esperantistoj en tiun ĉi paĝon metante [[Vikipedio:alidirektilo|alidirektilo]]n.<br />Se vi volus partigi informon en apartan artikolon, aldonu informojn tiel ke '''minimume''' estu tri plenaj frazoj, prefere pli, nepre estu ĝustaj kategorioj, almenaŭ [[:kategorio:slovenaj esperantistoj]], kaj laŭeble ankaŭ uziĝu la ŝablonoj {{ŝ|Informkesto homo}} kaj {{ŝ|vivtempo}}. Post kreo de aparta artikolo forigu la informon de ĉi tie.<br />Ekzistas plia '''[[listo de slovenaj esperantistoj]]''', en kiu listiĝu la nomoj de slovenaj esperantistoj aŭ menciataj ĉi tie aŭ per propra biografia artikolo.<br />'''Cetere''' krome ekzistas plia [[ĝermolisto de jugoslavaj esperantistoj]]. La limo kiu biografia noto eniru en kiun liston, ĉu en la jugoslavan, ĉu en la specife slovenan, estas iom flua: en kazo de dubo decidu la eventuala mortodato (do kiu en {{CURRENTYEAR}} ankoraŭ vivas kaj aktivas, sopzeble konsidereblas kiel sloveno kaj ne kiel "jugoslavo"...)''. <!-- Pri ĉi tiu paĝo, vidu la historian diskuton [[Vikipedio:Diskutejo/Arkivo_2006_9#Kvanto_kaj_kvalito]] --> }} {{KompaktaEnhavTabeloEo}} ==C== ===[[Demetrio Cossaro]]=== '''Demetrio Cossaro''' estis esperantisto el [[Koper]] militkaptita en 1915 dum la Unua mondmilito en [[Leibnitz]]<ref>Esperanto n184 dec 1915</ref>. La Centra Oficejo de UEA sendis al li, kristnaskan pakaĵeton kun ĉokolado, konservadoj, tabako kaj Esperantaj libroj en 1916.<ref>Esperanto n 1917 mar 1917</ref> ===[[Lina Cossaro]]=== '''Lina Cossaro''' (mortis la 2-an decembro 1920), naskiĝis ''Percolt'', edzino de [[Demetrio Cossaro]] estis la unua esperantisto en [[Koper]] <ref>Esperanto n245 jan 1921</ref>. ==D== ===[[Giovanni Degrassi]]=== '''Giovanni Degrassi''' estis esperantisto el [[Koper]], militkaptito en 1915 de rusoj dum la Unua mondmilito <ref>Esperanto n179 jul 1915</ref>. ==K== ===[[Drago Kralj]]=== '''Drago Kralj''' (aŭ ''Kraij'', aŭ ''Kralj'', aŭ ''Kralĵ'', aŭ ''Krnlj'' laŭ suba recenzo) estis slovena esperantisto dum la mezo de 20-a jarcento. Verko '''Kvar Prelegoj pri Esperanta Literaturo'''. Eld.: [[Slovenia Esperanto-Ligo]], [[Ljubljana]] [[1960]]. 192 paĝoj. {{citaĵo|Jen poŝformata libro kiu tre tre plaĉis al mi dum legado; sed kiu pro tute ordinara eldonmaniero, estas tro multekosta. de la 4 prelegoj tri estas dediĉitaj al la poezio kaj nur unu al la prozo. Tio montras ĝuste la valoron de ambaŭ branĉoj en nia literaturo. La aŭtoro donas superrigardon pri la historio de nia literaturo kaj ni devas diri ke li bonege sukeesis en tio; kvankam oni povas kompreneble kelkfoje diskuti pri lia juĝo rilate al la valoro de Ia priparolitaj verkoj. Sed ni devas aldoni ke li ne kapablis ĉion legi kaj do ke kelkfoje lia juĝo baziĝas sur [[recenzo]]j. Tiu-ĉi eldono estas aparte interesa ĉar Kralĵ publikigas multajn poemojn ne plu freŝdatajn kaj do ne plu, aŭ malfacile troveblajn. Por tipe priskribi kelkajn aŭtorojn, D.K. citis, ĉu parte ĉu tute, la « rimportreton » kiun al tiu dediĉis, en formo de rondelo, la nekomparebla K. Kaloesay. Havas ankaŭ lokon en la libro nia [[Jan Van Schoor]], sed ne nia [[Juul Karnas]]. Mi permesas al mi kelkajn [[rimarko]]jn. La du verkoj de Dr. E. Privat « [[Esprimo de Sentoj en Esperanto]]» kaj « [[Interpopola konduto (libro)|Interpopola Konduto]] » meritas ne nur citon (p. 26) sed indikon pri enhavo; se ne en tiu-ĉi unua prelego, tiam en la posta ĉapitreto pri la faka literaturo. Ili estas tro malmulte konataj kaj tamen ege interesaj. La Germana poetino [[Marie Hankel]] meritis aperigon de unu poemo. Same la Nov-Zelandano [[Brendon Clark]] meritis tion. Li verkis malmultajn, sed inter ili kelkajn kiuj apartenas al la plej bela iam verkita en poezio. Plic, pro lia sistema forigo de elizio, liaj poemoj legiĝas multe pli facile kaj sonas multe pli nature kaj bele. (p. 30 kaj 136). Sur paĝo 33 la frazo: « verkoj de... Tolstoi... Dostoevskii... sed ili ne estis publikigitaj » estas sensenca; devas esti aŭ estas itaj, aŭ estis ataj. D. Krajl dediĉas plurajn paĝojn al J. Baghy sola, kaj tio estas tute natura kaj merita. Li ja estas unu de niaj plej grandaj poctoj. D.K. permesu tamen ke mi akeentu ion, kion Ii eble ne sufiĉe reliefigis. J. Baghv estas kaj eksterordinara virtuozo kaj artisto. Mi ekzemple ne kapablas forgesi la priskribon de la Morto en la tria akto de « [[Sonĝe sub Pomarbo]] » (paĝoj 196-200). Liaj aliteracioj estas majstraj kaj samtempe poeziplenaj kaj maturaj; ne estas nur vortĵonglaĵoj. Plie, en kelkaj poemoj, per la sonriĉeco de la elektitaj vortoj, li kreas tutan atmosferon kaj oni pli vidas ol legas tion kio okazas. Jen ekzemplo kiu eble navis esti enmetita en la libro: Ruĝpapav' ; plum’ de pav’ ; ĉen’ el oro ; kron' el floro. Min omamas silkaj ŝaloj, serpentsiblaj silkaj ŝaioj. Koron kovras kisvualoj. Kuras sango al la vango de la virgulin’. Flirtas la muslin’ Mi miras ke mi trovis nur unu poemon de [[Lajos Tarkony]] (p. 87). Tiu ja skribis kelkajn kiuj viciĝas inter la perloj de poezio. Kaj ili estas ankoraŭ facilc troveblaj ĉar ili aperis parte en la « [[Nica Literatura Revuo]] ». Samideano Krajl prave aperigis « [[Kial tiuj etaj Damoj]]» de R. Schwartz. Leganto, vi miros ke R. Sclwartz kapablas verki ankaŭ tiaspecajn poeziaĵojn, seriozaj, eĉ tragikaj kiuj malkovras aspekton tute ne konatan de tiu humorulo. Mi demandas al mi ĉu tiu poemo estas la sola en tiu genro; kaj kie la eventualaj ceteraj estas troveblaj. Male la aforismoj de la sama estas tamen ne tiom geniaj ('?). La kompilinto ankaŭ sciu ke la titolo de unu inter la libroj de R. Schvvartz estas « [[La Ĝoja Podio]] » kaj ne « podiumo » (p. 88). La aŭtoro opiniis necesa aŭ dezirinda mencii poemaron « [[Sekretaj Sonetoj]] » de [[Peter Peneter]] kiun li nomas interesa ! Ĉu mi povas demandi al li en kio estas la intereso? La ĉi tie presita poemo estas ankoraŭ deca. Jes, ĝi estas deca. en komparo kun la aliaj! La fakto ke la verkisto, kiu en tiu verketo pruvis esti majstro de la esperantlingva poemfarado kaj do certe ne devis timi kritikon tiurilate, ĝis nun ne kuraĝis malkovri sian veran nomon. montras ke pro io alia li hontis. Efektive mi nenie plu kuraĝus montri mian vizaĝon se mi estus verkinta ion tiaspecan. Mi kredas esti tute ne pruda; kaj mi scias ke la amo havas ankaŭ fizikan flankon (ankoraŭ restas ke oni priskribas ĝin tre unuflanke kaj ne esence, se oni akcentas nur la fizikan aspekton) sed tiu pseŭdonomulo P. Peneter trenis la belan amon en Ia koto ! Figure kaj litere ! Mi ne troigas ! Feliĉe la verketo estas ne plu trovebla. Kiu ekhavis ĝin en mano, tre prudente... kaŝis ĝin ! Sed D. Kralj, en la kroniko de la literature interesaj datoj sur p. 181-2, mencias ĝin ankoraŭfoje ! En la kvara prelego D. Kralj pritraklas la prozon kaj li ne estas milda je ĝi ! Mi miras ke li ne mencias M. Boulton kiu ankaŭ proze verkas bonege. Mi ekzemple memoras rakonton «[[Ebrivirgeco]] » en la « Nica Literatura Revuo » kiun mi ne rapide forgesos. En « Postskribo » D.K. publikigas cldiron pesimistan rilate nian literaturon de Prof. I. Lapenna kaj eldiron optimistan de W. Auld. En kelkaj « Aldonoj » la kompilinto donas informan skizon pri E-a literaturo en Jugo-Slavujo, la plej gravajn eldonejojn (li forgesis F. Hirt & Sohn el Leipzig de antaŭ la milito) kaj la ĉefajn E-ajn revuojn literaturajn; krome la Esperantoantologiojn kaj skizon pri la faka literaturo en nia lingvo. Ĉion finas indekso. En 1946 la « [[Federacio de Laboristaj Esperantistoj]] » eldonis ion similan: « [[De Esperanto-Literatuur in Vogelvlucht]] » de G.P. De Bruin. Ĝi estas pli kompleta kaj pli sistema. Tiu-ĉi verko de D. Krnlj estas pli komentaria, pli aktuala kaj enhavas multajn literaturajn ilustraĵojn kiujn oni alic ne plu povas trovi. Tial ni rekomendas la libron.| Drs. F. R. [[Belga esperantisto]] n371 (jan-apr 1961)}} == L == === [[Viktorino Lichtenwallner]] === '''Viktorino LICHTENWALLNER''' laŭ informo de la [[Enciklopedio de Esperanto]] el [[1934]] estis esperantistino kaj instruistino en [[Maribor]]] (Slovenio, [[Reĝlando de serboj, kroatoj kaj slovenoj]] respektive ekde 1929 [[Reĝlando Jugoslavio]]). Ŝi estis la prezidantino de la Esperanto-klubo de Maribor, multe informis en la slovena kaj germana pri Esperanto, kaj vizitis plurajn [[Universala Kongreso de Esperanto|Universalajn Kongreson de Esperanto]]. Ŝiaj artikoloj esperantlingve aperis en la revuoj ''Konkordo'', ''La Suda Stelo'' ktp. {{EdE|L}} == S == == Referencoj == {{Referencoj}} [[Kategorio:Slovenaj esperantistoj| ]] [[Kategorio:Listoj de esperantistoj laŭ nacieco|Slovenaj]] [[Kategorio:Ĝermolisto de esperantistoj|Slovenaj]] 2e80lwi2z8fszikgte4ecnfk4xid9bu 9494449 9494447 2026-10-16T13:01:00Z Roberto 609 /* Demetrio Cossaro */ 9494449 wikitext text/x-wiki {{ArtikolaMesaĝokesto | speco = ĝermo | bildo = <span style="vertical-align: middle; background:transparent">[[Dosiero:Flago-de-Slovenio.svg|50ra]]<span style="margin-left:-45px;">[[Dosiero:Esperanto-Simbolo.svg|40ra]]</span></span> | css-stiloj = width: 80%; | teksto = ''Tiu ĉi paĝo listigas [[Vikipedio:ĝermo|ĝermajn informojn]] pri [[slovena esperantisto|slovenaj esperantistoj]]. Movu mallongajn informojn pri serbaj esperantistoj en tiun ĉi paĝon metante [[Vikipedio:alidirektilo|alidirektilo]]n.<br />Se vi volus partigi informon en apartan artikolon, aldonu informojn tiel ke '''minimume''' estu tri plenaj frazoj, prefere pli, nepre estu ĝustaj kategorioj, almenaŭ [[:kategorio:slovenaj esperantistoj]], kaj laŭeble ankaŭ uziĝu la ŝablonoj {{ŝ|Informkesto homo}} kaj {{ŝ|vivtempo}}. Post kreo de aparta artikolo forigu la informon de ĉi tie.<br />Ekzistas plia '''[[listo de slovenaj esperantistoj]]''', en kiu listiĝu la nomoj de slovenaj esperantistoj aŭ menciataj ĉi tie aŭ per propra biografia artikolo.<br />'''Cetere''' krome ekzistas plia [[ĝermolisto de jugoslavaj esperantistoj]]. La limo kiu biografia noto eniru en kiun liston, ĉu en la jugoslavan, ĉu en la specife slovenan, estas iom flua: en kazo de dubo decidu la eventuala mortodato (do kiu en {{CURRENTYEAR}} ankoraŭ vivas kaj aktivas, sopzeble konsidereblas kiel sloveno kaj ne kiel "jugoslavo"...)''. <!-- Pri ĉi tiu paĝo, vidu la historian diskuton [[Vikipedio:Diskutejo/Arkivo_2006_9#Kvanto_kaj_kvalito]] --> }} {{KompaktaEnhavTabeloEo}} ==C== ===[[Demetrio Cossaro]]=== '''Demetrio Cossaro''', ekzo de [[Lina Cossaro]], estis esperantisto el [[Koper]] militkaptita en 1915 dum la Unua mondmilito en [[Leibnitz]]<ref>Esperanto n184 dec 1915</ref>. La Centra Oficejo de UEA sendis al li, kristnaskan pakaĵeton kun ĉokolado, konservadoj, tabako kaj Esperantaj libroj en 1916.<ref>Esperanto n 1917 mar 1917</ref> ===[[Lina Cossaro]]=== '''Lina Cossaro''' (mortis la 2-an decembro 1920), naskiĝis ''Percolt'', edzino de [[Demetrio Cossaro]] estis la unua esperantisto en [[Koper]] <ref>Esperanto n245 jan 1921</ref>. ==D== ===[[Giovanni Degrassi]]=== '''Giovanni Degrassi''' estis esperantisto el [[Koper]], militkaptito en 1915 de rusoj dum la Unua mondmilito <ref>Esperanto n179 jul 1915</ref>. ==K== ===[[Drago Kralj]]=== '''Drago Kralj''' (aŭ ''Kraij'', aŭ ''Kralj'', aŭ ''Kralĵ'', aŭ ''Krnlj'' laŭ suba recenzo) estis slovena esperantisto dum la mezo de 20-a jarcento. Verko '''Kvar Prelegoj pri Esperanta Literaturo'''. Eld.: [[Slovenia Esperanto-Ligo]], [[Ljubljana]] [[1960]]. 192 paĝoj. {{citaĵo|Jen poŝformata libro kiu tre tre plaĉis al mi dum legado; sed kiu pro tute ordinara eldonmaniero, estas tro multekosta. de la 4 prelegoj tri estas dediĉitaj al la poezio kaj nur unu al la prozo. Tio montras ĝuste la valoron de ambaŭ branĉoj en nia literaturo. La aŭtoro donas superrigardon pri la historio de nia literaturo kaj ni devas diri ke li bonege sukeesis en tio; kvankam oni povas kompreneble kelkfoje diskuti pri lia juĝo rilate al la valoro de Ia priparolitaj verkoj. Sed ni devas aldoni ke li ne kapablis ĉion legi kaj do ke kelkfoje lia juĝo baziĝas sur [[recenzo]]j. Tiu-ĉi eldono estas aparte interesa ĉar Kralĵ publikigas multajn poemojn ne plu freŝdatajn kaj do ne plu, aŭ malfacile troveblajn. Por tipe priskribi kelkajn aŭtorojn, D.K. citis, ĉu parte ĉu tute, la « rimportreton » kiun al tiu dediĉis, en formo de rondelo, la nekomparebla K. Kaloesay. Havas ankaŭ lokon en la libro nia [[Jan Van Schoor]], sed ne nia [[Juul Karnas]]. Mi permesas al mi kelkajn [[rimarko]]jn. La du verkoj de Dr. E. Privat « [[Esprimo de Sentoj en Esperanto]]» kaj « [[Interpopola konduto (libro)|Interpopola Konduto]] » meritas ne nur citon (p. 26) sed indikon pri enhavo; se ne en tiu-ĉi unua prelego, tiam en la posta ĉapitreto pri la faka literaturo. Ili estas tro malmulte konataj kaj tamen ege interesaj. La Germana poetino [[Marie Hankel]] meritis aperigon de unu poemo. Same la Nov-Zelandano [[Brendon Clark]] meritis tion. Li verkis malmultajn, sed inter ili kelkajn kiuj apartenas al la plej bela iam verkita en poezio. Plic, pro lia sistema forigo de elizio, liaj poemoj legiĝas multe pli facile kaj sonas multe pli nature kaj bele. (p. 30 kaj 136). Sur paĝo 33 la frazo: « verkoj de... Tolstoi... Dostoevskii... sed ili ne estis publikigitaj » estas sensenca; devas esti aŭ estas itaj, aŭ estis ataj. D. Krajl dediĉas plurajn paĝojn al J. Baghy sola, kaj tio estas tute natura kaj merita. Li ja estas unu de niaj plej grandaj poctoj. D.K. permesu tamen ke mi akeentu ion, kion Ii eble ne sufiĉe reliefigis. J. Baghv estas kaj eksterordinara virtuozo kaj artisto. Mi ekzemple ne kapablas forgesi la priskribon de la Morto en la tria akto de « [[Sonĝe sub Pomarbo]] » (paĝoj 196-200). Liaj aliteracioj estas majstraj kaj samtempe poeziplenaj kaj maturaj; ne estas nur vortĵonglaĵoj. Plie, en kelkaj poemoj, per la sonriĉeco de la elektitaj vortoj, li kreas tutan atmosferon kaj oni pli vidas ol legas tion kio okazas. Jen ekzemplo kiu eble navis esti enmetita en la libro: Ruĝpapav' ; plum’ de pav’ ; ĉen’ el oro ; kron' el floro. Min omamas silkaj ŝaloj, serpentsiblaj silkaj ŝaioj. Koron kovras kisvualoj. Kuras sango al la vango de la virgulin’. Flirtas la muslin’ Mi miras ke mi trovis nur unu poemon de [[Lajos Tarkony]] (p. 87). Tiu ja skribis kelkajn kiuj viciĝas inter la perloj de poezio. Kaj ili estas ankoraŭ facilc troveblaj ĉar ili aperis parte en la « [[Nica Literatura Revuo]] ». Samideano Krajl prave aperigis « [[Kial tiuj etaj Damoj]]» de R. Schwartz. Leganto, vi miros ke R. Sclwartz kapablas verki ankaŭ tiaspecajn poeziaĵojn, seriozaj, eĉ tragikaj kiuj malkovras aspekton tute ne konatan de tiu humorulo. Mi demandas al mi ĉu tiu poemo estas la sola en tiu genro; kaj kie la eventualaj ceteraj estas troveblaj. Male la aforismoj de la sama estas tamen ne tiom geniaj ('?). La kompilinto ankaŭ sciu ke la titolo de unu inter la libroj de R. Schvvartz estas « [[La Ĝoja Podio]] » kaj ne « podiumo » (p. 88). La aŭtoro opiniis necesa aŭ dezirinda mencii poemaron « [[Sekretaj Sonetoj]] » de [[Peter Peneter]] kiun li nomas interesa ! Ĉu mi povas demandi al li en kio estas la intereso? La ĉi tie presita poemo estas ankoraŭ deca. Jes, ĝi estas deca. en komparo kun la aliaj! La fakto ke la verkisto, kiu en tiu verketo pruvis esti majstro de la esperantlingva poemfarado kaj do certe ne devis timi kritikon tiurilate, ĝis nun ne kuraĝis malkovri sian veran nomon. montras ke pro io alia li hontis. Efektive mi nenie plu kuraĝus montri mian vizaĝon se mi estus verkinta ion tiaspecan. Mi kredas esti tute ne pruda; kaj mi scias ke la amo havas ankaŭ fizikan flankon (ankoraŭ restas ke oni priskribas ĝin tre unuflanke kaj ne esence, se oni akcentas nur la fizikan aspekton) sed tiu pseŭdonomulo P. Peneter trenis la belan amon en Ia koto ! Figure kaj litere ! Mi ne troigas ! Feliĉe la verketo estas ne plu trovebla. Kiu ekhavis ĝin en mano, tre prudente... kaŝis ĝin ! Sed D. Kralj, en la kroniko de la literature interesaj datoj sur p. 181-2, mencias ĝin ankoraŭfoje ! En la kvara prelego D. Kralj pritraklas la prozon kaj li ne estas milda je ĝi ! Mi miras ke li ne mencias M. Boulton kiu ankaŭ proze verkas bonege. Mi ekzemple memoras rakonton «[[Ebrivirgeco]] » en la « Nica Literatura Revuo » kiun mi ne rapide forgesos. En « Postskribo » D.K. publikigas cldiron pesimistan rilate nian literaturon de Prof. I. Lapenna kaj eldiron optimistan de W. Auld. En kelkaj « Aldonoj » la kompilinto donas informan skizon pri E-a literaturo en Jugo-Slavujo, la plej gravajn eldonejojn (li forgesis F. Hirt & Sohn el Leipzig de antaŭ la milito) kaj la ĉefajn E-ajn revuojn literaturajn; krome la Esperantoantologiojn kaj skizon pri la faka literaturo en nia lingvo. Ĉion finas indekso. En 1946 la « [[Federacio de Laboristaj Esperantistoj]] » eldonis ion similan: « [[De Esperanto-Literatuur in Vogelvlucht]] » de G.P. De Bruin. Ĝi estas pli kompleta kaj pli sistema. Tiu-ĉi verko de D. Krnlj estas pli komentaria, pli aktuala kaj enhavas multajn literaturajn ilustraĵojn kiujn oni alic ne plu povas trovi. Tial ni rekomendas la libron.| Drs. F. R. [[Belga esperantisto]] n371 (jan-apr 1961)}} == L == === [[Viktorino Lichtenwallner]] === '''Viktorino LICHTENWALLNER''' laŭ informo de la [[Enciklopedio de Esperanto]] el [[1934]] estis esperantistino kaj instruistino en [[Maribor]]] (Slovenio, [[Reĝlando de serboj, kroatoj kaj slovenoj]] respektive ekde 1929 [[Reĝlando Jugoslavio]]). Ŝi estis la prezidantino de la Esperanto-klubo de Maribor, multe informis en la slovena kaj germana pri Esperanto, kaj vizitis plurajn [[Universala Kongreso de Esperanto|Universalajn Kongreson de Esperanto]]. Ŝiaj artikoloj esperantlingve aperis en la revuoj ''Konkordo'', ''La Suda Stelo'' ktp. {{EdE|L}} == S == == Referencoj == {{Referencoj}} [[Kategorio:Slovenaj esperantistoj| ]] [[Kategorio:Listoj de esperantistoj laŭ nacieco|Slovenaj]] [[Kategorio:Ĝermolisto de esperantistoj|Slovenaj]] dlwuntfwjcvifoj1rwsd1tfds9d3m6r 0 820284 9494515 9478202 2026-10-16T15:54:09Z Sj1mor 12103 9494515 wikitext text/x-wiki {{Informkesto aktoro}} Robert [[Reĝisoro|Louis]] "'''Bob'''" '''FOSSE''' (la [[23-a de junio|23-an‏ de junio]] [[1927]] - la [[23-a de septembro|23-an de septembro]] [[1987]]) estis [[Usono|usona]] [[aktoro]], [[dancisto]], [[Koreografio|koreografo]], teatro- kaj [[Teatroreĝisoro|kinoreĝisoro]], [[Dramaturgo|dramisto]] kaj [[scenaristo]]. Li kreis serion de sukcesaj [[Muzikalo|muzikaloj]] (''Sweet Charity'', [[Ĉikago (muzikalo)|''Ĉikago'']], ''[[Pippin (muzikalo)|Pippin]]'' kaj pli), kaj senprecedence gajnis ok [[Premio Tony|premiojn Tony]] same kiel la [[Oskar-premio|Akademian Premion]] por reĝisorado de la filmo [[Cabaret (filmo, 1972)|''Cabaret'']], kaj estis nomumita kvar pliajn fojojn por la premio. == Vivo == Fosse estis naskita en [[Ĉikago]], [[Ilinojso]], la dua plej juna de ses gefratoj. Li ligis kun juna dancisto nomita Charles Grass kaj komencis kunlaboron kun li nomitan ''The Riff Brothers'', moviĝante inter malsamaj teatroj ĉirkaŭ Ĉikago. Post estado redaktita en la armeon, Fosse partoprenis la spektaklon ''Hard Situation'', kiu turneis la armeajn kaj marameajn bazojn en la Pacifiko. Li translokiĝis al [[Novjorko]] kun la ambicio estila nova [[Fred Astaire]]. Lia agado kun lia unua edzino, la dancisto Mary Ann Niles (1923-1987), en ''Call Me Mister'' kaptis la atenton de [[Dean Martin]] kaj [[Jerry Lewis]]. Fosse kaj Niles estis ordinaruloj en la radiospektaklo ''Parade of Hits'' dum la 1950-1951 sezono, en kiu tempo Martin kaj Lewis observis ilin prezenti en novjorka hotelo kaj aranĝis ke ili aperus en la televidspektaklo ''[[:en:The_Colgate_Comedy_Hour|Colgate Comedy Hour]]''. Fosse subskribis kontrakton kun [[Metro-Goldwyn-Mayer|MGM]] en 1953. Liaj fruaj ekrankreditaĵoj inkludis ''The Dobby Gillis Novels'', ''Give The Girl A Break'', kaj ''Kiss Me Kate''. Fosse eĉ komponis la [[koregrafio]]n en mallonga segmento en ''Kiss Me Kate'', tiel kaptante la atenton de la produktantoj sur [[Broadway (teatro)|Broadway]] <ref>[http://articles.latimes.com/1987-09-24/news/mn-10106_1_bob-fosse Choreographer and Director Bob Fosse Dies], Los Angeles Times, September 24, 1987</ref><ref>[http://www.pbs.org/wnet/broadway/stars/bob-fosse/ Bob Fosse biography] pbs.org.</ref>. == Kariero == Kvankam lia aktora kariero en filmoj ŝanceliĝis, Fosse ne estis interesita pri ŝanĝo de [[Holivudo]] al la teatro. En 1954 li fine faris la paŝon kaj kreis la koregrafion por sia unua muzikalo, ''The Pajama Game'' kaj post tio ankaŭ por ''Damn Yankees'', ambaŭ de dramisto-reĝisoro [[George Abbott]]. En lia laboro pri Damn Yankees li renkontis la altiĝantan ruĝharan stelon [[Gavin Verdon]], kun kiu li geedziĝis en 1960. Por tiu spektaklo, Verdon gajnis ŝian unuan Tony Award por Plej bona Aktorino. En 1957, Fosse koreograferis la muzikalon New Girl in Town, ankaŭ reĝisorita fare de Abbott, kaj Vardon gajnis alian Tony. En la sama jaro, li ankaŭ kreis la koregrafion por la filmversio de ''[[:en:The_Pajama_Game_(film)|The Pajama Game]]'' ĉefrolita [[Doris Day]]. En 1960 li funkciis por la unua fojo kiel la direktoro kaj koreografo de muzikalo nomitaRuĝharulo". La muzikalo ''[[:en:Redhead_(musical)|RedHead]]'' donis al Vardon ŝian trian Tony por Plej bona Aktorino. La spektaklo ankaŭ gajnis la Tony por Best Musical kaj Fosse prenis hejme la premion por Plej bona Koregrafio. Fosse denove kunlaboris kun Verdon kiel direktoro kaj koreografo en ''Sweet Charity'' same kiel en ''Ĉikago''. Li gajnis la Tony for Best Direction of a Musical en 1973 kun Pippin. Fosse ankaŭ estas memorita por prezentado de kanto kaj pluraj dancoj en la filmversio de ''[[La Eta Princo]]'' en 1974. Fosse estis noviga koreografo kaj registris multajn atingojn en sia vivo. En Damn Yankees, li estis inspirita fare de la ĉefpastro de teatra ĵazdanco", [[Jack Cole]] <ref name=":0">Gottfried, Martin (1998). "All His Jazz: The Life and Death of Bob Fosse". Da Capo Press. pp. 49, 65, 81, 85, 104, 116, 124–125, 130, 139.</ref>, kaj ankaŭ estis influita fare de [[Jerome Robbins]]. En la reĝisorado kaj koregrafio de ''RedHead'', li uzis unu el la unuaj serioj de [[Baleto|baletdancoj]] en la programo por enhavi kvin malsamajn dancstilojn: [[ĵaz-danco|ĵazdanco]], [[kankano]], [[flamenko]], [[Marŝo (muziko)|marŝo]] kaj la malnova angla [[varieteo|varieteostilo]]. Li uzis la ideon de [[subteksto]] kaj donis al siaj dancistoj ion por pensi dum la danco. Li ankaŭ komencis la tendencon de lumigado kiu kontribuas al la laboro kaj kiu direktas la atenton de la spektantaro al certaj aferoj. La stilo de Fosse inkludis la uzon de turnado de genuoj, turnado al la flankoj, ruliĝantaj ŝultroj, uzante gantojn kaj ĵazmanojn <ref>Cutcher, Jenai (2005). "Bob Fosse, The Rosen Publishing Group" pp.21, 27</ref>. Kun [[Fred Astaire]] kiel modelo por influo, li uzis [[Rekvizito|teatrorekvizitojn]] kiel [[Cilindra ĉapelo|cilindrajn ĉapelojn]], [[Promenbastono|promenbastonojn]] kaj [[Seĝo|seĝojn]]. La ampleksa uzo de lia varmarko, [[ĉapelo]]j, estis influita, laŭ kinisto Martin Gottfried, per lia [[memkonscio]]: Lia kalveco estis la kialo li portis ĉapelojn, kaj estis sendube la kialo de metado de ĉapeloj sur liajn dancistojn <ref name=":0" />. Kelkaj el liaj plej popularaj dancoj inkluzivas ''Steam Heat'' de La Piĵamo-Ludo kaj ''Big Spender'' de ''Sweet Charity''. La sceno ''Rich Man's Frug'' en ''Sweet Charity'' estas alia ekzemplo de lia speciala stilo. En lia filmo ''All That Jazz'', Fosse havis la du virinojn kiuj eternigus lian heredaĵon, Gwynn Verdon kaj Ann Reinking. Ambaŭ respondecos pri konservado de lia unika koregrafio dum lia vivo kaj post lia morto. Reinking ludis la rolon de Roxie Hart en la sukcesa Novjorka reanimado de la muzikalo ''Ĉikago'' en 1996. Ŝi koreograferisBob Fosse stylepor tiu produktado, kiu funkciis dum multaj jaroj sur Broadway. En 1999, Verdon funkciis kiel arta konsultisto por senintriga [[revuo|Rabio-]] spektaklo nomita Posy, kiu estis dizajnita por ekspozicii ekzemplojn deklasika Posy-koregrafio". La spektaklo gajnis la Tony Award por Best Musical. Multmaniere, Fosse estas nerekte respondeca, per la unika koregrafio, kiun li kreis, pri la karieroj de multaj dancistoj tra la mondo <ref>[http://www.mtv.com/artists/bob-fosse/biography/ Bob Fossi] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160304045302/http://www.mtv.com/artists/bob-fosse/biography/ |date=2016-03-04 }}, [[MTV]]</ref>. Fosse reĝisoris kvin plenlongajn filmojn. La unua filmo kiun li reĝisoris,Sweet Charityde 1969 ĉefrola [[Shirley MacLaine]], estas adapto de la muzikalo de Broadway, kiun li filmis en [[Manhatano]]. Lia dua filmo, ''Cabaret'', gajnis ok Oskarojn, inkluzive de Plej bona Direktoro por Fosse (li venkis [[Francis Ford Coppola]] kun [[The Godfather]]). La filmo estis filmita ĉe la loko de la intrigo, [[Berlino]], kaj ankaŭ gajnis al [[Liza Minnelli]] kaj [[Joel Grey]] Oskaron por iliaj roloj. Lia venonta filmo, ''[[Lenny (filmo)|Lenny]]'' de 1974, estis biografio de komikulo [[Lenny Bruce]] ĉefrola [[Dustin Hoffman]]. La filmo estis nomumita por Oskaro por Plej bona Filmo kaj Plej bona Direktoro. Ĝuste kiam li gajnis Oskaron por ''Kabaredo'', Tony por ''Pippin'', kaj [[Premio Emmy]] por reĝisorado de la televidekspozicio de Liza Minnelli, Fosse komencis suferi de sanproblemoj kaj spertis [[Korĥirurgio|malferman koroperacion]]. En 1979 li verkis kaj reĝisoris [[Duonaŭtobiografio|duonaŭtobiografian]] filmon ''[[All This Jazz (filmo)|All This Jazz]]'', kiu prezentis la vivon de koreografo kaj reĝisoro-koreografo kaj drogulo kiu estas inter venko kaj fiasko. ''All That Jazz'' gajnis kvar Akademiajn Premiojn kaj gajnis al li sian trian Oskaran nomumon por Plej bona Direktoro. Li ankaŭ gajnis la [[Ora Palmo|Oran Palmon]] ĉe la 1980-datita [[Festivalo de Cannes]]. Lia lasta filmo, ''80 Stars'' de 1983 estis kontestata biografifilmo pri [[Playboy]]-knabino kaj aktorino Dorothy Stratton kiu estis murdita fare de ŝia edzo. La filmo estis nomumita por pluraj premioj kaj montrita ekster konkurado ĉe la [[Berlinale|Berlina Filmfestivalo]]. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * {{IBDB nomo}} * {{IMDb nomo|2080}} * [http://danceinteractive.jacobspillow.org/dance/ann-reinking-gary-chryst Arkiva videofilmo de Ann Reinking kaj Gary Chryst elfaranta en Bob Fosse ''Big Noise from Winnetka'' en 1987 ĉe la Jacob's Pillow Dance Festival.] {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Fosse, Bob}} [[Kategorio:Tony-premiitoj]] [[Kategorio:Akademia Premio por plej bona reĝisoro]] [[Kategorio:Norvegdevenaj usonanoj]] [[Kategorio:Irlandaj usonanoj]] [[Kategorio:Usonaj scenaristoj]] [[Kategorio:Usonaj reĝisoroj]] [[Kategorio:Usonaj dramistoj]] [[Kategorio:Usonaj koreografoj]] [[Kategorio:Mortintoj en 1987]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1927]] 4gww73tnm6lulxr1wopwaa0m9e56t95 0 820340 9494658 9463942 2026-10-17T08:46:59Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9494658 wikitext text/x-wiki {{Informkesto politikisto |dosiero=Sarojini Naidu 1964 stamp of India.jpg }} '''Sarojini Naidu Chattopadhyay''' ({{Lang-bn|সরোজিনী চট্টোপাধ্যায়}}; la [[13-a de februaro|‏13an de februaro]] [[1879]] - la [[2-a de marto|2an de marto]] [[1949]]) estis [[Barato|barata]] politika aktivulo kaj poeto, pasia subtenanto de [[Homaj rajtoj|civitanrajtoj]], [[Virinaj rajtoj|virinliberigo]] kaj [[Kontraŭimperiismo|kontraŭimperiismaj]] ideoj. Naidu estis grava figuro [[Hinda sendependiga movado|en la lukto de Hindio por sendependeco de brita kolonia rego]]. La laboro de Naidu kiel poeto gajnis al ŝi la titolon de la '''najtingalo de Barato''' ({{Lang-bn|Bharat Kokila}}). Naidu naskiĝis en bengala familio en [[Hajderabado]], kaj estis edukita en [[Ĉenajo]], [[Londono]] kaj [[Kembriĝo (Britio)|Kembriĝo]]. Post sia tempo en Anglio, kie ŝi laboris kiel [[Virina balotrajto|sufrageto - batalanto por virina balotrajto]], ŝi aliĝis al la movado de la [[Barata Nacia Kongreso]] kiu batalis por la sendependeco de Barato de brita rego. Ŝi iĝis parto de la barata naciisma movado kaj iĝis ano de [[Mohandas Karamchand Gandhi|Mahatma Gandhi]] kaj la ideo de [[aŭtonomeco]] kiun li gvidis. Ŝi estis nomumita la Prezidanto de la Barata Nacia Kongreso en 1925 kaj poste estis nomumita la Guberniestro de la Unuiĝintaj Provincoj - (la provinco de [[Brita Hindio]]) en 1947, iĝante la unua virino se temas pri teni la postenon de Guberniestro en suverena Barato. La poezio de Naidu inkluzivas kaj infankantojn kaj kantojn kiuj traktas pezajn temojn kiel ekzemple [[patriotismo]], [[Enamiĝinteco|enamiĝo]] kaj [[tragedio]]. Ŝia [[Poezio|poemo]] "En la Bazaroj de Hajderabado" publikigita en 1912, restas unu el la plej popularaj poemoj. Ŝi estis edziĝinta al Govindarajulu Naidu, ĝenerala kuracisto kaj ili havis kvin infanojn. Ŝi mortis pro korhalto la 2-an de marto 1949. == Edukado == [[Dosiero:Sarojini_Naidu.jpg|maldekstra|eta|Sarojini Naidu en 1912]] Sarojini Naidu naskiĝis en [[Hajderabado]] al Agurnath Chattopaday, bengala [[bramano]] kiu estis la rektoro de la Nizam Kolegio en Hajderabado. La hejmo de ŝiaj gepatroj estis en Brahmangaon en Bikrampur (aktuala [[Bangladeŝo]]) <ref>{{Cite web|url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Naidu,_Sarojini|title=Naidu, Sarojini|accessdate=5 August 2015|publisher=Banglapedia: National Encyclopedia of Bangladesh|last=Lilyma Ahmed}}</ref>. Ŝia patro, Agurnath Chattopaday, kiu tenas doktoriĝon pri scienco de la [[Universitato de Edinburgo]], ekloĝis en Hajderabado, kie li prizorgis la Hajderabada Kolegion, poste nomitan la Nizam Kolegio en Hajderabado. Ŝia patrino, Barada Sundari Devi Chattopaday, estis poeto kaj kutimis verki poezion en la [[bengala]]. Ŝi estis la plej aĝa el ok gefratoj. Ŝia frato Virendranath Chattopaday estis [[Revolucio|revoluciulo]], kaj alia frato, Harendranath estis [[poeto]], [[Dramaturgo|dramisto]] kaj [[aktoro]]. Ilia familio estis tre respektata en Hajderabado, ne nur pro gvidado de la Nizam Kolegio, sed ankaŭ kiel la plej konataj kreintoj de Hajderabado dum la brita rego. Esti artisto en la epoko de brita regado en Hindio estis konsiderita danĝera okupo, tamen, fidelaj al iliaj progresemaj valoroj, ili persistis malgraŭ ĉio <ref name="PoemHunter2">{{Cite web|title=Biography of Sarojini Naidu|url=http://www.poemhunter.com/sarojini-naidu/biography/|website=PoemHunter.Com|accessdate=25 March 2012}}</ref>. Post pasigado de ŝia fina ekzameno en [[Universitato de Madraso]], Sarojini Naidu prenis kvarjaran paŭzon de siaj studoj. En 1895, la bonfara fondaĵo fondita fare de la sesa Nizam, Mahbub Ali Khan, donis al ŝi la ŝancon studi en [[Anglio]], unue en [[King's College (Londono)|King's College, Londono]] kaj tiam en [[Girton College (Kembriĝo)|Girton College, Kembriĝo]]. Sarojini renkontis Padipti Govindarajulu Naidu, kuraciston laŭ profesio, kaj 19-jaraĝa, post kompletigo de ŝiaj studoj, geedziĝis kun li. En tiu tempo, inter-kastaj geedziĝoj ne estis tiel oftaj kiel ili estas nuntempe, sed ambaŭ iliaj familioj aprobis ilian geedziĝon. Krome, en tiu tempo, inter-regionaj geedziĝoj estis maloftaj kaj konsideritaj malsuperaj. Ĉar Sarojini estis de Bengalio, dum Padipti Naidu estis de la regiono de [[Andra-Pradeŝo]], ĝi estis inter-regiona geedziĝo de [[Orienta Barato]] kaj [[Suda Barato]], kun du kontrastaj kulturoj <ref name="PoemHunter2" />. La paro havis kvin infanojn. Ilia filino Padipti Padmaja ankaŭ aliĝis al la liberiga movado kaj estis parto de la "[[Quit India]]" movado fondita fare de Gandhi. Ŝi estis nomumita kiel la Guberniestro de la stato de [[Utar-Pradeŝo]] baldaŭ post barata sendependeco <ref>{{Cite news|title=Padmaja Naidu Dies at 75; ExWest Bengal Governor|url=https://www.nytimes.com/1975/05/03/archives/padmaja-naidu-dies-at-75-exwest-bengal-governor.html|access-date=19 February 2018|agency=Associated Press|work=The New York Times|date=3 May 1975}}</ref>. == Politika kariero == [[Dosiero:Mahatma_&_Sarojini_Naidu_1930.JPG|eta|Sarojini Naidu (ekstrema dekstra) kun [[Mohandas Karamchand Gandhi|Mahatma Gandhi]] dum la [[Salomarŝo]], 1930]] Naidu aliĝis al la [[Hinda sendependiga movado|hinda sendependecmovado]] sekvante la sekcion de Bengalio en 1905. Ŝi baldaŭ renkontis gvidantojn kiel ekzemple Gopal Krishna Gokhala, la poeton [[Rabindranath Tagore]] kaj la politikan kaj spiritan gvidanton [[Mohandas Karamchand Gandhi|Mahatma Gandhi]] kaj estis inspirita labori por liberigo de la kolonia registaro kaj por sociala reformo <ref name="inc2">{{Cite web|url=https://www.inc.in/en/leadership/past-party-president/mrs-sarojini-naidu|title=Mrs. Sarojini Naidu|publisher=Indian National Congress|accessdate=18 October 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200901135822/https://www.inc.in/en/leadership/past-party-president/mrs-sarojini-naidu|archivedate=2020-09-01}} {{Citaĵo el la reto |url=https://www.inc.in/en/leadership/past-party-president/mrs-sarojini-naidu |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2023-04-24 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20200901135822/https://www.inc.in/en/leadership/past-party-president/mrs-sarojini-naidu |arkivdato=2020-09-01 }}</ref>. Inter la jaroj 1915-1918, Naidu vojaĝis al diversaj regionoj en Hindio kaj prelegis pri [[Bonfaro|socia bonfarto]], [[Virinaj rajtoj|virina liberigo]] kaj [[naciismo]]. Ŝi ankaŭ helpis fondi la Women's Indian Association (WIA) en 1917 <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/?id=p-j4fWQxpGIC&pg=PA24&lpg=PA24&dq=naidu+Women%27s+Indian+Association+%28WIA%29#v=onepage&q=naidu%20Women%27s%20Indian%20Association%20(WIA%29&f=false|title=The political thought of Annie Besant|last=Pasricha|first=Ashu|publisher=Concept Pub. Co.|year=2009|isbn=978-81-8069-585-8|location=New Delhi|pages=24}}</ref>. Dum la jaro 1917, Naidu akompanis sian kolegon, la britan virinan aktivulon Annie Besant, kiu estis la prezidanto de la partio "Home Rule" kaj entuziasma standardisto de la ideo de [[hejma regado]] kaj por Irlando kaj por Barato, por prezenti la temon de [[universala voĉdonrajto]] al la Komuna Elektita Komitato en Londono, [[Unuiĝinta Reĝlando|Britio]] <ref name="inc2" />. Naidu vojaĝis al Londono denove en 1919 kiel parto de ŝiaj agadoj en la Home Rule Party of India (Hejmregula Partio de Hindio) kaj ŝia daŭranta lukto por liberigo de brita rego. Kiam ŝi revenis al Hindio en 1920, ŝi aliĝis al la [[Satyagraha|Satyagraha movado]] de [[Mohandas Karamchand Gandhi|Mahatma Gandhi]] <ref name="inc2" />. == Kongresa prezidanteco kaj pliigita implikiĝo en la liberiga movado == [[Dosiero:Sarojini_Naidu_plants_a_tree_in_Mehrauli,_Delhi.jpg|maldekstra|eta|Sarojini Naidu plantante arbon en Maharoli, Delhio.]] Naidu funkciis kiel la prezidanto de la ĉiujara sesio de la [[Barata Nacia Kongreso]] en [[Kanpur]] en 1925. Ŝi estis la unua barata virino kaj la dua virino entute (post Ani Basant) se temas pri teni tiun pozicion <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/?id=-UjZlNCh-qwC&pg=PA190&dq=naidu+at+indian+national+congress#v=onepage&q=naidu%20at%20indian%20national%20congress&f=false|title=Making India: Colonialism, National Culture, and the Afterlife of Indian English Authority|last=Paranjape|first=Makarand|last2=|first2=|date=2013|publisher=Springer Dordrecht Heidelberg New York japan and Amaryllis, an imprint of Manjul Publishing House Pvt., Ltd., New Delhi|isbn=978-94-007-4660-2|location=New Delhi|pages=190|language=en}}</ref>. En parolado antaŭ Kongresintoj, Naidu diris "En la batalo por libereco, timo estas nepardonebla perfido kaj malespero estas nepardonebla peko" <ref name="inc2" />. Naidu ankaŭ prezidis la sesion de la Indian East African Congress okazigitan en [[Sud-Afriko]] en [[1929]]. Naidu estis arestita kune kun aliaj kongresaj gvidantoj, inkluzive de [[Mohandas Karamchand Gandhi|Mahatma Gandhi]], [[Jawaharlal Nehru]], kaj Madan Mohan Malviya por ilia partopreno en la Salomarŝo de 1930. En protesto kontraŭ tio, la Barata Nacia Kongreso bojkotis la unuan Ronda Tablo-Konferenco okazigita en Londono <ref name="inc2" />. Tamen, en 1931, Naidu kaj aliaj gvidantoj de la Kongrespartio partoprenis la duan raŭndon de la Ronda Tablo-Konferenco kondukita fare de la Guberniestro ĝenerala de Barato [[Edward Wood, 1-a grafo de Halifax|Lord Irwin]] sekvanta la pakton Gandhi-Irwin <ref name="inc2" />. Naidu estis unu el la ĉefaj figuroj kiuj gvidis la [[Salomarŝo|Salan Marŝon]] - la neperfortan civilan malobean movadon gviditan fare de Gandhi. Ŝi renkontis ripetajn arestojn de la britaj aŭtoritatoj dum la periodo kaj eĉ pasigis pli ol 21 monatojn en malliberejo <ref name="inc2" />. == Guberniestro de la Unuiĝintaj Provincoj == Sekve la sendependecon de Barato de brita rego en 1947, Naidu estis nomumita la guberniestro de la Unuiĝintaj Provincoj (aktuala [[Utar-Pradeŝo]]), igante ŝin la unua virina guberniestro en Barato. Ŝi restis en sia pozicio ĝis sia morto en marto 1949 <ref name="inc2" />. == Verkada kariero == Naidu komencis verki en la aĝo de 12. Ŝia teatraĵo, ''Maher Munr'', kiu estis verkita en la [[Persa lingvo|persa]], tre imponis homojn de Hajderabado. En 1905, ŝia unua poemaro estis publikigita, nomita ''"La Ora Sojlo" <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/?id=4NcHdrqUJpYC&pg=PA11&dq=%22The+Broken+Wings%22+was+published+1905+naidu#v=onepage&q=%22The%20Broken%20Wings%22%20was%20published%201905%20naidu&f=false|title=Critical response to Indian poetry in English|publisher=Sarup & Sons|year=2008|isbn=978-81-7625-825-8|editor-last=Sarkar, Amar Nath|location=New Delhi|pages=11|editor-last2=Prasad, Bithika}}</ref>''. La volumeno havis antaŭparolon de Arthur Simmons - brita poeto kaj literaturrecenzisto. Ŝiaj kantoj estis admiritaj fare de eminentaj hindaj politikistoj kiel ekzemple [[Gopal Kriŝna Goĥale]]. La poemo de Naidu "En la Bazaroj de Hajderabado" estis publikigita kiel parto de la kolekto ''"The Bird of Time (La Birdo de Tempo)"'' kune kun ŝiaj aliaj poemoj en 1912. "En la Bazaroj de Hajderabado" estis ricevita kun granda simpatio fare de la kritikistoj, kiuj notis la netradician uzon de Naidu de riĉaj sensualaj bildoj en ŝia verkado <ref name="Anand and Alurkar2">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=STIF4HvTOBYC&printsec=frontcover#v=onepage&q&f=false|title=Techniques of counseling guidance, counseling and student personnel in education McGraw-Hill series in education|last=Anand|first=Renu|last2=Alurkar|first2=Sudha|publisher=Tata McGraw-Hill Education|year=1964|isbn=9780070683815|pages=66–70|access-date=26 May 2013}}</ref><ref name="Iyer2">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=4D9b4QSeoMIC&printsec=frontcover#v=onepage&q&f=false|title=Musings on Indian Writing in English: Poetry|last=Iyer|first=N Sharada|publisher=Sarup & Sons|year=1964|isbn=9788176255745|pages=150|access-date=1 July 2013}}</ref><ref name="Jagadisan2">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=7_NShyA_s7YC&printsec=frontcover#v=onepage&q&f=false|title=A thing of beauty|last=Jagadisan|publisher=Orient Blackswan|year=2001|isbn=9788125016250|page=55|access-date=3 July 2013}}</ref><ref name="Barot2">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=SQQbnmoOTkcC&printsec=frontcover#v=onepage&q&f=false|title=Perfect Practice Series English Babharati Workbook Std.VIII|last=Ashita|first=Barot|publisher=|pages=17–20|access-date=29 September 2013}}</ref>. ''Feather of Dawn'' - kolekto enhavanta poemojn verkitajn fare de Naidu en 1927, redaktita kaj publikigita post ŝia morto en 1961 fare de ŝia filino Padmaja Naidu <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/?id=dgYGlJI9vrUC&lpg=PA213&dq=The%20Feather%20of%20The%20Dawn%20Padmaja&pg=PR4#v=onepage&q&f=false|title=India in Britain: South Asian Networks and Connections, 1858–1950|last=Nasta|first=Susheila|date=16 November 2012|isbn=978-0-230-39271-7|page=213|author-link=|access-date=13 February 2016}}</ref>. == Morto kaj heredo == [[Dosiero:Sarojini_Naidu_Ashes.jpg|eta|La cindro de Sarojini Naidu estas konservitaj ĉe Golden Gate, Hajderabado antaŭ mergado]] Naidu estis premiita la '''Kaisar-i-Hind''' Medalo fare de la brita registaro por ŝia laboro dum la pesto en Barato, sed poste revenis kiel manifestaciano pro la Jallianwala Bagh Masakro ([[Masakro de Amritsar]]) en aprilo 1919 <ref>{{Cite web|last=Jain|first=Reena|title=Sarojini Naidu|url=http://www.streeshakti.com/bookS.aspx?author=10|publisher=Stree Shakti|accessdate=25 March 2010}}</ref>. Por ŝia laboro en la kampo de verkado de poezio, Naidu ricevis la titolon "Najtingalo de Barato" <ref>{{Cite web|url=http://www.thehindu.com/children/nightingale-of-india/article19093162.ece|title=Nightingale of India|date=17 June 2017|website=The Hindu|first=Seline|last=Augestine|accessdate=18 October 2019}}</ref>. Analizante ŝian politikan heredaĵon, la brita verkisto kaj filozofo [[Aldous Huxley]] skribis, "Estis nia bonŝanco, dum ni ĉeestis en [[Bombay]], renkonti sinjorinon Sarojini Naidu, la novan Prezidanton de la Hinda Kongreso kaj virino kiu kombinas laŭ la plej rimarkinda maniero enorma intelekta potenco kun ĉarmo, dolĉeco, kuraĝa energio, larĝa kulturo kun [[originaleco]] kaj kombinaĵo de seriozeco kun humuro. Se ĉiuj hindaj politikistoj estas kiel sinjorino Naidu, tiam la lando ja estas bonŝanca." <ref>Huxley, Aldous (1926). ''Jesting Pilate: Travels Through India, Burma, Malaya, Japan, China, and America''. Paragon House, New York. p. 22.</ref> [[Asteroido|La asteroido]] 5647 Sarojini Naidu, malkovrita de [[Eleanor Francis Helin|Eleanor Helin]] el la [[Observatorio de la Monto Palomar|Observatorio Palomar]] en 1990, estas nomita laŭ ŝi, en ŝia memoro. La oficiala nomado estis anoncita fare de la Malgranda Stela Centro la 27-an de aŭgusto 2019 ([[Minor Planet Circulars|M.P.C.]] 115893) <ref>{{Cite web|url=https://www.minorplanetcenter.net/iau/ECS/MPCArchive/2019/MPC_20190827.pdf|title=M.P.C. 115893|date=August 27, 2019|publisher=minor planet center}}</ref>. == Por plia legado == * {{Cite book|last1=Gupta|first1=Indra|title=India's 50 most illustrious women|date=2004|location=New Delhi|publisher=Icon Publications|edition=2nd}}* {{Cite book|last1=Baig|first1=Tara Ali|title=Sarojini Naidu: portrait of a patriot|date=1985|location=New Delhi|publisher=Congress Centenary (1985) Celebrations Committee, AICC (I)}}* {{Cite book|last1=Ramachandran Nair|first1=K. R.|title=Three Indo-Anglian poets: Henry Derozio, Toru Dutt, and Sarojini Naidu|date=1987|location=New Delhi|publisher=Sterling Publishers}}* {{Cite book|author=Padmini Sengupta|title=Sarojini Naidu|url=https://books.google.com/books?id=ikVKnQEACAAJ|year=1997|isbn=9788178624495}} == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [https://web.archive.org/web/20221203090849/https://talkinghumanities.blogs.sas.ac.uk/2016/11/01/nightingale-of-india-a-sarojini-naidu-biopic/ Najtingalo de Barato: Sarojini Naidu biopic] * [https://www.academia.edu/4132256/International_Journal_of_English_and_Literature_IJEL_ La poezio de Sarojini Naidu: fuzio de angla lingvo kaj barata kulturo] * [https://www.gutenberg.org/author/Naidu,+Sarojini Verkaĵoj de Sarojini Naidu] ĉe Project Gutenberg * [https://archive.org/search.php?query=%28%28subject%3A%22Naidu%2C%20Sarojini%22%20OR%20subject%3A%22Sarojini%20Naidu%22%20OR%20creator%3A%22Naidu%2C%20Sarojini%22%20OR%20creator%3A%22Sarojini%20Naidu%22%20OR%20creator%3A%22Naidu%2C%20S%2E%22%20OR%20title%3A%22Sarojini%20Naidu%22%20OR%20description%3A%22Naidu%2C%20Sarojini%22%20OR%20description%3A%22Sarojini%20Naidu%22%29%20OR%20%28%221879-1949%22%20AND%20Naidu%29%29%20AND%20%28-mediatype:software%29 Verkaĵoj de aŭ pri Sarojini Naidu] ĉe Internet Archive * [[iarchive:goldenthreshold00naidgoog|''La Ora Sojlo'']] en La Interreta Arkivo * [https://librivox.org/author/3569 Verkaĵoj de Sarojini Naidu] ĉe LibriVox ([[Publika domajno|publikdomajna]] [[Aŭdlibro|aŭdlibroj]]) * [https://web.archive.org/web/20080518090448/http://www.poetseers.org/the_great_poets/in/sarojini_naidu/ Biografio kaj Poemoj de Sarojini Naidu] * [http://www.rediff.com/freedom/19let1.htm Letero skribita de Sarojini Naidu] * [https://books.google.com/books?id=h6v8HsRUBucC&q=nizam+college&pg=PA85 Sarojini Naidu: enkonduko al ŝia vivo, laboro kaj poezio de Vishwanath S. Naravane] * [http://www.saadigitalarchive.org/entity/sarojini-naidu Sarojini Naidu materialoj ĉe la sud-azia amerika Diĝita Arkivo (SAADA)]{{404|date=January 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://purl.org/pressemappe20/folder/pe/022371 Novaĵgazetaj elĉerpaĵoj pri Sarojini Naidu] en la 20th Century Press Archives de la [[:en:German_National_Library_of_Economics|ZBW]] {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Naidu, Sarojini}} [[Kategorio:Barataj politikuloj]] [[Kategorio:Barataj verkistoj]] [[Kategorio:Barataj feministoj]] [[Kategorio:Studentoj de King's College (Londono)]] [[Kategorio:Mortintoj en 1949]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1879]] 9b7c71r1mx0h65c3m96e8zu948hv8a8 0 829251 9494526 9166678 2026-10-16T16:01:47Z ~2026-55507-74 265059 Clemson estas publika universitato 9494526 wikitext text/x-wiki {{Informkesto universitato |bildo={{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |bildopriskribo= |emblemo= {{#invoke:Wikidata|claim|P154}} |moto = |lando = Usono |situo = |establita = |speco = |gvidanto = |nombro de studentoj = |nombro de kunlaborantoj= |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |regiono-ISO = US-SC |situo sur mapo2=Usono |zomo = 12 |retejo = }} '''Universitato Clemson''' ({{Lang-en|Clemson University}}, (/ˈklɛmp.sən, ˈklɛm.zən/) estas usona publika universitato situanta en Clemson, [[Suda Karolino]] <ref>[https://books.google.com/books?id=6449DwAAQBAJ&dq=clemson+pronunciation&pg=PT288 ''The Routledge Handbook of Contemporary English Pronunciation''], Okim Kang, Ron I. Thomson, John M Murphy eds.</ref><ref>Jones, Daniel. [[iarchive:englishpronounci00dani/page/96| ]]</ref>. Clemson havas ses kolegiojn specialiĝantajn ĉefe pri agrikulturo, forstado, sociologio de scienco, arkitekturo, artoj kaj homscienco. Homarscienco ankaŭ estas dividita en plurajn pli malgrandajn kolegiojn: komerco, inĝenieristiko, scienco, sano, evolupsikologio kaj edukado <ref name="clemson today">{{Cite web|title=The University Today – Clemson University|url=http://www.clemson.edu/welcome/quickly/univers/univer.htm|access-date=June 20, 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070428142440/http://www.clemson.edu/welcome/quickly/univers/univer.htm|archive-date=April 28, 2007}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070428142440/http://www.clemson.edu/welcome/quickly/univers/univer.htm |date=2007-04-28 }}</ref>. Clemson estas unu el la plej respektataj universitatoj en Usono. La universitato estas rangita 21-a en la rangotabelo de la Usona Novaĵoj kaj Monda Raporto se temas pri la plej gravaj kvalitaj postuloj. Clemson ankaŭ estas klasifikita kiel la universitato kun la plej alta esploragado <ref>{{Cite web|title=College Navigator – Clemson University|url=https://nces.ed.gov/collegenavigator/?s=SC&l=92+93+94&en=20000&id=217882|work=College Navigator|publisher=instituto pri eduka scienco en la usona ministerio pri eduko|access-date=December 29, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221230021817/https://nces.ed.gov/collegenavigator/?s=SC&l=92+93+94&en=20000&id=217882|archive-date=December 29, 2022|url-status=live}}</ref><ref name="Enrollment"><templatestyles src="Module:Citation/CS1/styles.css"></templatestyles><cite class="citation web cs1">[https://www.clemson.edu/institutional-effectiveness/oir/factbook/index.html "Clemson University Interactive Factbook"]. </cite></ref>. == Historio == La fondinto de la universitato, John Green Clemson, unue venis al suda Karolino en 1838 kiam li geedziĝis kun Anna Maria Calhoun, la filino de suda Karolina ŝtatisto. Kiam Clemson mortis la 6-an de aprilo 1888, li testamentis grandan parton de la tero kiun li heredis de sia edzino al la stato de suda Karolino. Clemson skribis en sia [[testamento]] ke universitato devus esti konstruita sur la tereno kiun li heredis por eduki la civitanojn de suda Karolino en (scienca) agrikulturo kaj mekaniko.<ref name="History of Clemson">{{Cite web|title=History of Clemson University|url=http://www.clemson.edu/about/history/|publisher=Clemson University|access-date=3 November 2011}}</ref> La decido de Clemson meti tion en lian testamenton estis plejparte influita fare de estonta suda Karolina guberniestro Benjamin Tillman. Tillman antaŭe prezentis tiun ideon al la stato de suda Karolino, sed ĝi estis malaprobita. Clemson ankaŭ klarigis en sia testamento ke la universitato devus simili [[Mississippi State University]] kiel eble plej multe. En 1889, la guberniestro de suda Karolino subskribis en leĝon permesantan al Universitato Clemson esti establita. En ĝia unua jaro da ekzisto, 446 homoj studis. Komence, la universitato estis tute-blankula vira armea lernejo. Tio restis la kazo ĝis 1955. En tiu tempo, la statuso por studentoj ŝanĝiĝis kaj la universitato ankaŭ iĝis alirebla por virinoj. En 1963 la unua afro-usonana studento akceptita, estonta urbestro de Charlotte, Harvey Gantt. == Organizo == * kolegio pri Agrikulturo, Forstado kaj Vivsciencoj * kolegio de Arkitekturo, Arto kaj Homaroscienco * kolegio de Kondutisma, Socia kaj Sansciencoj * kolegio de Inĝenieristiko, Komputado kaj Aplikataj Sciencoj * kolegio pri Edukado * kolegio de Scienco == Famaj eks-studentoj == La plej famaj eks-studentoj de Clemson estas suda Karolina guberniestro [[Nikki Haley]]. Ĉar Clemson havas estimatan sportsekcion, ekzistas pluraj konataj atletoj kiuj studis en la universitato: * Golfludantoj: Jonathan Byrd kaj Lucas Glover * Futbalisto: Oguchi Onyewu * Iama tenisstelulo: Gigi Fernández * Sprintuloj: Shawn Crawford kaj Brianna Rollins * Basketballudantoj: Sharone Wright, Horace Grant, Dale Davis, Larry Nance, KJ McDaniels kaj Trevor Booker * Nunaj NFL- steluloj: Deshaun Watson, DeAndre Hopkins, Sammy Watkins, CJ Spiller, Bashaud Breeland, Vic Beasley, Stepphone Anthony, Grady Jarrett kaj Adam Humphries == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{Oficiala retejo}} ({{en}}) * [http://www.clemsontigers.com atletika retejo "Clemson-tigroj"] ({{en}}) {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:universitatoj en Suda Karolino]] cuuos2rr2dl0f3grc28xuvt1dhbuea9 0 845505 9494728 8483215 2026-10-17T10:49:49Z Sj1mor 12103 9494728 wikitext text/x-wiki {{Geokesto | municipo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Tuřice | devena_nomo = | alia_nomo = | kategorio = municipo <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = Tuřice | moto = | kromnomo = <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = Tuřice, east part 2.jpg | dosiero_priskribo = Tuřice <!-- *** Simboloj *** --> | flago = Tuřice vlajka.jpg | blazono = Tuřice znak.jpg <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Ĉeĥio | lando_tipo = Ŝtato | lando_flago = 1 | ŝtato = | regiono = Mezbohemia regiono | distrikto = Distrikto Mladá Boleslav | municipo = Benátky nad Jizerou | municipo_tipo = Administra municipo | histregiono = Bohemio | histregiono1 = | histregiono2 = | histregiono_tipo = <!-- *** Familio *** --> | parenco = | parto = | rivero = [[Jizera (rivero)|Jizera]] | memorindaĵo = | memorindaĵo_noto = | memorindaĵo_tipo = Memorindaĵo | ŝoseo = | orogenezo = Jizera tabulo | orogenezo_tipo = Tabulo <!-- *** Situo *** --> | situo = Tuřice | koordinatoj_ne_en_titolo = true | leviĝo = 190 | lat_d = 50 | lat_m = 14 | lat_s = 56 | lat_NS = N | long_d = 14 | long_m = 46 | long_s = 09 | long_EW = E <!-- *** Dimensioj *** --> | areo = 4.83 | areo_rondumo = 2 | areo_tipo = Katastro | areo_noto = Tuřice <!-- *** Loĝantaro *** --> | loĝantaro = {{WikidataLoĝantaro}} | loĝantaro_dato = {{WikidataLoĝantaroDato}} | loĝantaro_denseco = auto <!-- *** Historio & gvidantaro *** --> | establita = 1194 | establita_tipo = Unua skribmencio | dato = | ĉefulo = | ĉefulo_tipo = | ĉefulo_partio = <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset =+1 | horzono_DST = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset_DST =+2 | poŝtkodo = 294 74 | areo_kodo = | areo_kodo_tipo = | kodo = CZ020 | kodo_tipo = [[NUTS|NUTS 3]] | kodo1 = CZ0207 | kodo1_tipo = [[NUTS|NUTS 4]] | kodo2 = CZ0207 570982 | kodo2_tipo = [[NUTS|NUTS 5]] <!-- *** Liberaj kampoj *** --> | libera = 1 | libera_tipo = Katastraj teritorioj | libera1 = 2 | libera1_tipo = Partoj de municipo | libera2 = 2 | libera2_tipo = Bazaj setlejunuoj <!-- *** Mapoj *** --> | mapo_priskribo = Situo enkadre de Ĉeĥio | mapo_lokumilo = Ĉeĥio | mapo1 = | mapo1_fono = | mapo1_priskribo = | mapo1_lokumilo = <!-- *** Retpaĝoj *** --> | retpaĝo = [http://www.obec-turice.cz/ www.obec-turice.cz] | commons = Tuřice | portalo = Ĉeĥio <!-- *** Notoj *** --> | notoj = }} '''Tuřice''' estas municipo en [[Ĉeĥio]] troviĝanta en [[distrikto Mladá Boleslav]], en [[Mezbohemia regiono]], 20&nbsp;km sudokcidente de [[Mladá Boleslav]]. Vivas ĉi tie {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} ({{WikidataLoĝantaroDato}}). {{Najbaraj municipoj}} == Historio == La unua skribmencio pri la municipo devenas el la jaro [[1194]]. == Loĝantaro == {{Grafikaĵo de nombro de loĝantoj|tabelo=sub|rompi=6}} == Partoj de municipo == * '''Tuřice''' * [[Sobětuchy (Tuřice)|Sobětuchy]] == Pluaj fotoj == <gallery> Tuřice, municipal office.jpg|Municipa ofico Tuřice, bridge over Jizera river.jpg|Ponto trans rivero Jizera Tuřice, World War I memorial.jpg|Monumento al viktimoj de la 1-a mondmilito Tuřice, bus stop.jpg|Aŭtobusa haltejo Jizera river by Předměřice nad Jizerou.jpg|Rivero Jizera inter Tuřice kaj [[Předměřice nad Jizerou]] </gallery> {{Tuřice}} {{Municipoj de Mezbohemia regiono|Distrikto Mladá Boleslav}} [[Kategorio:Tuřice| ]] [[Kategorio:Municipoj en distrikto Mladá Boleslav]] [[Kategorio:Vilaĝoj en distrikto Mladá Boleslav]] [[Kategorio:Setlejoj en Jizera tabulo]] [[Kategorio:Setlejoj sur Jizera]] kn2ajeae24ustmy4lnj2ps0ls8epiwv 0 847758 9494672 9320898 2026-10-17T09:25:56Z Sj1mor 12103 9494672 wikitext text/x-wiki {{Informkesto universitato |bildo={{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |bildopriskribo= Beirut Universitatejo kun vido de la Hariri Konstruaĵo <ref>{{Cite web|url=https://iconnect.bau.edu.lb/bau_content/mssfront/kdn-images/gallery-3.jpg|title=BAU Iconnect}}</ref> |emblemo= {{#invoke:Wikidata|claim|P154}} |moto = |lando = Libano |situo = |establita = |speco = privata |gvidanto = |nombro de studentoj={{formatnum:}} |nombro de kunlaborantoj={{formatnum:}} |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |regiono-ISO = LB |situo sur mapo=Bejruto |zomo = 13 |retejo = |tipo1 = reliefo }} La '''Bejruta Araba Universitato''' ({{Lang-ar|جـامعة بيروت العربية}}, {{Lang-en|Beirut Arab University}}, akronime BAU) estas [[privata universitato]] kiu troviĝas en [[Bejruto]], Libano. Ĝi situas en la gubernio Mohafazat ĉe Norda Libano, 70 kilometrojn norde de la ĉefurbo Bejruto . La gradkursoj estas instruitaj en la araba, la angla kaj la franca . == Organizo == * fakultato de Homaj Sciencoj * fakultato de Juro kaj Politika Scienco * fakultato de Komerca Administro * fakultato de Arkitektura – Desegno kaj Konstruita Medion * fakultato de Inĝenieristiko * fakultato de Scienco * fakultato de Farmacio * fakultato de Medikamento * fakultato de Dentokuracado * fakultato de Sanaj Sciencoj Bejruta Araba Universitato estas membro de: * Asocio de arabaj Universitatoj (AARU) * [[Internacia Asocio de Universitatoj|Internacia Asocio de Universitata]] (IAU) * [[Islama Edukada, Scienca kaj Kultura Organizaĵo|Federacio de la Universitatoj de la islama Monda]] (FUIW) * Asocio Universitata de Franclingvio (Agence Universitaire de la Francophonie, AUF): * Conférence des Recteurs de la Région du Moyen-Orient(CONFREMO) * Réseau Internacio Francophone des établissements de formado de formateurs (RIFEFF) * Ecole Doctorale de Droit du Moyen- Orient (EDDMO) * Collège Doktoreca de Français au Moyen Orient (CODFRAMO) * Internacia Asocio de Universitata Prezidanto (IAUP) * Asocio de Universitatoj de Libano * Eŭro- mediteranea Universitata (EMUNI) * Euromed Konstanta Universitata Forumo (EPUF) * [[Internacia Konsilio por Malferma kaj Distanca Edukado]] (ICDE) * [[Internacia Federacio de Bibliotekaj Asocioj kaj Institucioj]] (IFLA) * araba Asocio de Kolegiaj Registristoj kaj Agnoskoj Oficiroj (ARABA-ACRAO) * Asocio de la arabaj Fakultatoj de Dentokuracado (filiiĝita al AARU) * Scienca Asocio de Altlernejoj de Apoteko en la araba Mondo (filiiĝita al AARU) * araba Socio de Fakultatoj de Komerca Administro (filiiĝita al AARU) * [[Unio de Internaciaj Asocioj]] (UIA) * Scienca Socio de arabaj Flegadaj Fakultatoj (filiiĝita al AARU) * islama Universitata Ligo * Unuiĝintaj Nacioj Tutmonda Interkonsento (United Nations Global Compact) * Asocio por Denta Edukado en Eŭropa (ADEE) * araba Forumo por Medio kaj Evoluado (AFED) * Libana Akademia Biblioteka Konsorcio (LALC) * eŭropa fonduso por Administrado kaj Evoluado (EFMD) == Rangigoj == La universitato atingis la Internacian Institucian Akrediton de la fonduso por Akredito de Internacia Komerca Administro (Foundation for International Business Administration Accreditation, FIBAA) - oficiala internacia germana fonduso - registrita en la eŭropa kvalit-certiga registro (European Quality Assurance Register, EQAR) <ref>{{Cite web|title=BAU - Beirut Arab University {{!}} Accreditation|url=https://www.bau.edu.lb/Accreditation|access-date=2022-06-02|website=www.bau.edu.lb}}</ref>. La universitato estas rangita 801–1000 en la QS Mondaj Universitataj Rangigoj <ref>{{Cite web|title=QS World University Rankings 2022|url=https://www.topuniversities.com/university-rankings/world-university-rankings/2022|access-date=2022-06-10|website=Top Universities|language=en}}</ref> kaj 40 en arab-regiona rangigoj por 2022 <ref>{{Cite web|title=QS Arab Region University Rankings 2022|url=https://www.topuniversities.com/university-rankings/arab-region-university-rankings/2022|access-date=2022-06-10|website=Top Universities|language=en}}</ref>. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * [http://www.bau.edu.lb/ Beiruta Araba Universitato] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210516100553/http://www.bau.edu.lb/ |date=2021-05-16 }} —(angle)—(arabe) * [https://web.archive.org/web/20180809124323/http://bau-alumni.org/ BAUaj eks-studentoj] * [http://www.4icu.org/reviews/3154.htm Enreta Rangotabelo de Bejruta Araba Universitato] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Universitatoj en Libano]] qq2q3h0vcju3z1ca6e6hx18a5d1vw1m 0 850123 9494708 8964205 2026-10-17T10:18:08Z Sj1mor 12103 9494708 wikitext text/x-wiki [[File:Serbian Orthodox church in Saalfelden 2.jpg|thumb|[[serba ortodoksa preĝejo (Saalfelden)|Preĝejo ĉiuj sanktuloj en Saalfelden]]]] La '''Serba ortodoksa eklezio en Aŭstrujo''' (germane: ''Serbisch-orthodoxe Kirche in Österreich '', serbe: ''Српска православна црква у Аустрији'') estas religia [[kristanismo|kristanisma]] minoritato en [[Aŭstrujo]]. == Historio == De la 1970-aj jaroj [[serba Ortodoksa Eklezio|ortodoksaj serboj]] nur en [[Vieno]] gravis. Tie jam en la 18-a jarcento setlis kelkaj komunumoj. Krome ili vivis en Vieno ankaŭ aliaj [[ortodoksismo|ortodoksuloj]], la [[grekoj]] kaj la [[rumanio|rumanoj]]. Komence ili havis siajn deĵorojn en privata domo kun kapeleto. Ili nomiĝas laŭ [[sankta Georgo]]. En 1723 la imperiestro dekretis al ili la rajton starigi etan preĝejon. Tamen ne antaŭ la 1802-a jaro la grundo de la gastejo "Küss den kleinen Pfennig" akiriĝis kaj oni tie konstruis ĝis 1806 kirkon. Ĝis 1806 daŭre privata kapelo kirkis, kiu estis de 1726 sub la patroneco de la [[belgrado|belgrada]] metropolito [[Mojsije Petrović]]. Kelkajn jarojn pli malfrue la komunumo translokiĝis al ''Hafnersteig'' en la iaman kvartalon de la grekoj je [[Innere Stadt (Vieno)|Innere Stadt]]. Tie en la 19-a jarcento estis konstruita la greka ortodoksa Preĝejo Sankta Georgo. La Georgan komunumon regis la metropolito de [[Sremski Karlovci]] (tiam urbo en la [[Aŭstria imperio]]) kaj estis sub la kontrolo de serbaj klerikoj kio ne plaĉis al la grekoj, ĉefe ne al la ili kiuj estis ŝtatanoj de la [[Otomana Imperio]]. En 1776 imperiestrino [[Maria Tereza de Aŭstrio]] decidis en favoro de la grekoj. Sekve grekaj pastoroj ekdeĵoris kvankam la komunumo mem daŭre estis sub la jurisdikcio de Sremski Karlovci (poste de la metropolo de [[Bukovino]] kaj [[Galicio]], fakte de la [[Konstantinopola Ortodoksa Eklezio|ekumena patriarkato de Konstantinopolo]]). Pro ke nun ĉefis otomanaj grekoj la komunumo de Vieno - fakte ĉiuj ortodoksaj ŝtatanoj de Aŭstrujo - fondis la komunumon de Sankta Triunuo kaj starigis la postan [[Katedralo de Sankta Triunuo (Vieno)|Katedralon de ĉe Fleischmarkt]]. Tie la diservoj estis en la lingvoj greka, germana, serva kaj rumana dume la unua komunumo nur ofertis greklingvajn liturgiajn okazojn. La harmonio ne longe daŭris kaj sekvis kvereloj ĉu serbe ĉu greke celebri festojn. En 1860 imperiestro [[francisko Jozefo la 1-a (Aŭstrio)|Francisko Jozefo la 1-a]] konsentis al la grekoj promesante al la serboj propran kirkon. Samjare fondiĝis la komunumo [[Sankta Sava]]: tiam ĉ. 1500 serboj vivis Viene, el ili triono kontinue. Financaj problemoj ne antaŭ 1890 ebligis komencon de kirkkonstruo. La preĝejo ĝuis konsekriĝon en 1893, sub patroneco de Sankta Sava, je Veithgasse (distrikto Landstraße). Inter la fondintoj troviĝis imperiestro Francisko Jozefo la 1-a kaj la serba reĝo [[Milan la 1-a (Serbio)|Milan la 1-a]]. ==Nuntempa situacio== Intertempe estis en Aŭstrujo 16 lokoj kun serbaj ortodoksaj kirkoj. Ĝis 2011 ili apartenis al la diocezo por [[Meza Eŭropo]] kun la sidejo en [[hildesheim|Himmelsthür (Hildesheim)]]. Poste estiĝis la [[Serba ortodoksa diocezo de Aŭstrujo-Svislando]] kun sidejo en Vieno.<ref>[https://web.archive.org/web/20120326204042/http://www.erzdioezese-wien.at/content/news/articles/2011/06/27/a26181/ "Amtsübergabe an neuen serbisch-orthodoxen Bischof."]. - sur la paĝo de la viena arkiepiskopujo, 27.6.2011</ref> En 2021 vivis ĉ. 350 centoj da miloj da eklezianoj en Aŭstrujo.<ref>[https://www.kathpress.at/goto/meldung/2002685/Cilerdzic__350_000_serbisch_orthodoxe_Christen_leben_in___sterreich "Cilerdzic: 350.000 serbisch-orthodoxe Christen leben in Österreich."]</ref> De novembro 2023 episkopas [[Irinej Bulović]] en la eparkio de Aŭstrujo administrantece.<ref>[https://www.kathpress.at/goto/meldung/2324349/administrator-leitet-temporaer-serbisch-orthodoxe-kirche-in-sterreich "Administrator leitet temporär Serbisch-orthodoxe Kirche in Österreich."]</ref> Oni ankoraŭ ne decidis kiu preĝejo estos la nova katedralo. En la sekvaj urboj de hodiaŭa Aŭstrujo ekzistas komunumoj: [[Braunau]], [[Bregenz]], [[Enns]], [[Feldkirch]], [[Gmunden]], [[Graz]], [[Innsbruck]], [[Klagenfurt]], [[Kufstein]], [[Linz]], [[Sankt Pölten]], [[Saalfelden]], [[Salcburgo]], [[Tulln]], [[Wiener Neustadt]], Vieno (3x). == Eksteraj ligiloj == * [http://www.orthodoxe-kirche.at/site/orthodoxedioezesen/serbischorthodoxekirche listo de serbaj ortodoksaj komunumoj] * [http://www.crkva.at/ dioceza hejmpaĝo] == Notoj == <references /> [[Kategorio:Serba ortodoksa eklezio]] [[Kategorio:Kristanismo en Aŭstrio]] 53tbuv507q2ymo0icpojdike4gh20zo 0 852607 9494725 9015975 2026-10-17T10:31:58Z Sj1mor 12103 9494725 wikitext text/x-wiki {{Informkesto muzeo |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |regiono-ISO = CA-ON | tersituo= Centra Otavo/Otavo |tipo1 = reliefo |zomo=13 |estro= |vizitantoj= }} La '''Kanada Muzeo de Naturo''' ({{lang-en|'''Canadian Museum of Nature'''}}, {{Lang-fr|'''Musée Canadien de la Nature'''}}) estas ŝtata naturhistoria muzeo en la kanada ĉefurbo [[Otavo]]. La muzeo ankaŭ estas esplorinstituto. Ekzistas biblioteko kun 43,000 libroj kaj pli ol 100,000 revuovolumoj (2010) <ref name="libarch">{{cite web|url=https://nature.ca/index.php?q=en/research-collections/collections/library-archives|title=Library and Archives|website=nature.ca|date=17 August 2020|access-date=18 September 2020|publisher=Canadian Museum of Nature}}</ref>. == Historio == Ĝi originis en 1856 de kolektoj de la Geologia Enketo de Kanado. La muzeokonstruaĵo estis konstruita inter 1905 kaj 1912 en la [[Novgotiko|novgotika]] stilo  fare de la arkitekto David Ewart (''Victoria Memorial Museum Building''). La rilata turo devis esti malkonstruita en 1915 ĉar ĝi estis fondita sur malstabila grundo ([[:en:Quick_clay|en]]). En 1968, la etnografia kolekto estis apartigita de la origina Nacia Muzeo (Nacia Muzeo de Historio kaj Socio de Kanado en Gatineau) kaj la nuna ''Nacia Muzeo de Naturscienco'' poste estis renomita la Kanada Muzeo de Naturo <ref>{{cite web|url=https://lop.parl.ca/staticfiles/PublicWebsite/Home/ResearchPublications/LegislativeSummaries/PDF/41-2/c7-e.pdf|title=Bill C-7: An Act to amend the Museums Act to establish the Canadian Museum of History and to make consequential amendments to other Acts|publisher=Library of Parliament|last=Dewing|first=Michael|date=28 October 2013|access-date=1 September 2020}}</ref>. La muzeo estis plene renovigita inter 2004 kaj 2010, inkluzive de vitrostrukturo (''Queen's Lantern'') super la enirejo <ref name="histoff">{{cite web|url=https://www.historymuseum.ca/about/history-timeline/#tabs|website=www.historymuseum.ca|title=Historio Templinio (angle)|publisher=Canadian Museum of History|access-date=1an de septembro 2020}}</ref>. == Kolekto == [[Dosiero:Daspletosaurus_torosus,_Ottawa.jpg|maldekstre|eta|''Daspletosaurus torosus'' [[holotipo|holotipa]] specimeno de la kolekto de la muzeo muntita sur muntaĵo]] [[Dosiero:Blue_Whale_skeleton,_Canadian_Museum_of_Nature.jpg|eta|281x281ra|[[Skeleto]] de [[blua baleno]] en la muzea ekspozicio Galerio de Akvo]] La muzeo enhavas (2010) pli ol 10 milionojn da ekspoziciaĵoj kaj kolektobjektojn. Ili havas ampleksajn zoologiajn kaj botanikajn referenckolektojn kun, ekzemple, 125,000 specimenoj de 2,600 specioj en la birdkolekto. La mineralo kaj rokkolekto estas unu el la plej malnova de la muzeo, kun pli ol 52,000 specimenoj. Ĝi havas riĉan dinosaŭrokolekton kun pli ol 300 ekspoziciaĵoj, tri kvaronoj el kiuj estas originalaj. La [[dinosaŭro]]j plejparte venas de Kanado, kie tre riĉaj ejoj estis malkovritaj, sed multaj ankaŭ venas de [[Ĉinio]]. Inter la dinosaŭroj elmontritaj estas maloftaj specimenoj kiel ekzemple la Tiranosaŭro-simila Daspletosaurus, la ceratopsiano de la [[Malfrua Kretaceo]] de Kanado, Chasmosaurus kaj la Sinornithosaurus, malgranda plumita predinosaŭro de la Frua Kretaceo de Ĉinio. Ankaŭ estas elmontritaj la granda [[Kretacea-terciara evento|kretaceca]] [[martestudo]] Archelon kaj la frua [[baleno]] Ambulocetus. Extinction ''Gallery'' (en kiu la [[amasa formorto]] kaŭzita de meteoritefikoj ĉe la Kretaceo/Terciara limo estas prezentita) kondukas de la dinosaŭrosekcio en la areon de [[mamuloj]]. == Ekspozicioj == En la kelo de la muzeo estas Solarium ([[forcejo]]) kun flugantaj [[Lacerto|lacertoj]], prezenta [[laboratorio]] kaj tridimensia [[kinejo]]. La teretaĝo enhavas la kafejon (orienta alo), la [[Rotondo|Rotondon]] (suda [[Kornico (arkitekturo)|kornico]], por mallongperspektivaj ekspozicioj kaj festaj okazaĵoj) kaj la fosilian galerion (okcidenta alo, de la Malfrua Kretaceo ĝis la [[Eoceno]]). Sur la dua etaĝo estas la Akvogalerio (orienta alo), la Rotonda Mezanino (suda kornico, por mallongperspektivaj ekspozicioj), la Mammal Gallery of Canada (okcidenta alo) kaj la Reĝa Lanterno (platformo ĉe la bazo de la Vitra Turo). Sur la tria etaĝo estas mineralgalerio (orienta alo), Salono (suda kornico, luita por ferioj) kaj ekspoziciejo (okcidenta alo). Rimarkindaj ekspozicioj: * 2010-2011: "[[Antarkto]]" * 2011: "Ekstremaj Mamuloj" * 2012 (marto - septembro): "Morto kun Senpuneco" (pentraĵoj de Ellen Gregory) * 2012 (septembro) - 2013 (majo): "Untamed Nature" ([[Uragano|uraganoj]], [[Cunamo|cunamoj]], [[Sismo|sismoj]] - kunlabore kun la [[Muzeo Field|Field Muzeo de Naturhistorio]], [[Ĉikago]], [[Usono]]) En la kvara etaĝo estas ekspoziciejo (orienta alo). Rimarkindaj ekspozicioj: * 2012 (marto-septembro): "Tohora Whales" (ekspozicio pri cetacoj en Te Papa Tongarewa Museum, Auckland, [[Nov-Zelando]]) * 2014: Ardaj naturaj objektoj Dum paŭzoj inter ekspozicioj, la alo estas luita por okazaĵoj. En la okcidenta alo estas galerio de birdoj (okcidenta alo), inkluzive de [[infanludejo]] kaj Animalium (insektoj, araneoj, kelkaj amfibioj) kaj ekspoziciejo. Kelkaj muzeaj ejoj povas esti luitaj fare de organizaĵoj kaj individuoj kiel haloj por specialaj okazaĵoj kaj konferencoj. Tiuj estas la Rotondo (1-a-2-a etaĝo, suda parto, kie la Parlamento de Kanado situis komence de la 20-a jarcento), Vitra Turo (2-a kaj 3-a etaĝoj, norda parto), Salono (tria etaĝo, suda parto), ekspoziciejoj sur la 3-a kaj 4-a etaĝoj (dum la periodo kiam ili ne estas okupataj de ekspozicioj). == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Eksteraj ligiloj == * {{Oficiala retejo|https://nature.ca/}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Koordinatoj sur Vikidatumoj]] [[Kategorio:Informkesto mapligilo sen OSM-rilata ID sur Vikidatumoj]] [[Kategorio:Naturhistoriaj muzeoj]] [[Kategorio:Muzeoj en Kanado]] szdr0q6th79qv16yi7sojz7nunilm6x 0 853752 9494603 9478807 2026-10-16T22:49:08Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9494603 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Melbourne_Skyline_from_Rialto_Crop_-_Nov_2008.jpg|centra|eta|800x800ra|180-grado panorama vido de Melburn, kiel vidita de la observejo de la Rialto]] {{Informkesto konstruaĵo |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |regiono-ISO = AU-VIC |situo sur mapo = Melburno |tipo1 = reliefo |zomo=13 }} La '''Rialto-Turoj''' ({{Lang-en|'''Rialto Towers'''}}, ankaŭ nomita ''Rialto Centro'' aŭ ''La Rialto'') estas [[nubskrapulo]] situanta en [[Melburno]], [[Aŭstralio]]. La 63 etaĝoj kaj 251 m alta konstruaĵo estis dezajnitaj fare de Gerard de Preu kaj Partneroj kaj konstruitaj inter 1982 kaj 1986. Post ilia inaŭguro, la Rialto-Turoj estis nelonge la plej alta konstruaĵo ekster [[Nordameriko]], sed ili devis prirezigni la titolon post nur unu monato al la OUB Centro en Singapuro. Estis la nura tempo ke la plej alta konstruaĵo ekster Nordameriko estis en Aŭstralio, ĉar tiu titolo estis kutime tenita fare de eŭropaj aŭ aziaj nubskrapuloj. La Rialto-Turoj konsistas el du nubskrapuloj: pli malgranda norda turo kiu staras 185 m alta kaj la pli granda suda turo. La konstruaĵo atingas sian oficialan altecon de 251 metroj kun malgranda lifta maŝinejo kiu leviĝas 4 m super la ĉeftegmento de la suda turo. La anteno kiu estis aldonita poste altiĝas eĉ pli alte, nome 270 m, sed ne estas parto de la arkitekturo de la konstruaĵo. La observejo sur la supra etaĝo restis neuzata dum preskaŭ 8 jaroj antaŭ ol ĝi estis malfermita al publiko la 19-an de julio 1994. La Rialto-Turoj estas la kvina plej alta nubskrapulo en Melburno kaj la sesa plej alta en Aŭstralio. En la tuja najbareco, sur la alia flanko de la Yarra Rivero, en la Southbank-distrikto estas la [[Eŭreka Turo]], kiu estas la dua plej alta loĝkonstruaĵo en Aŭstralio. Rialto Towers enhavis la unuan publikan observferdekon en Melburna nubskrapulo, kiu funkciigis inter 1994 kaj 31 decembron 2009 <ref>{{cite web|url=http://www.abc.net.au/news/video/2009/10/23/2722902.htm|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20091202194354/http://www.abc.net.au/news/video/2009/10/23/2722902.htm|archive-date=2009-12-02|title=Rialto Observation Deck to close|website=[[Australian Broadcasting Corporation]]}}</ref>. Ĝi ankaŭ estis la loko de la unua vertikala kuro de Melburno. Kiam kompletigite ĝi estis la 23-a plej alta konstruaĵo en la mondo kaj la dua plej alta ekster Usono (post la [[First Canadian Place]] en [[Toronto]], [[Kanado]]). == Galerio == <gallery> <!--Dosiero:Rialto_Tower_August_2007.JPG|alternative=August 2007|aŭgusto 2007--> Dosiero:Rialto_Tower.jpg|alternative=March 2010|marto 2010 Dosiero:Rialto_Towers_in_Aug._2015_(cropped).jpg|alternative=August 2015|aŭgusto 2015 </gallery> [[Dosiero:Rialto_view_night.jpg|eta|767x767ra|Panorama vido de la Rialto je nokto, montranta la [[Melburna Urba Centro|Melburna urbocentro]] kaj [[Southbank, Viktorio|Southbank]] iluminitaj]] == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Eksteraj ligiloj == * {{Oficiala retejo|https://rialto.com.au/}} * [https://web.archive.org/web/20120808075741/http://www.melbourne360rialto.com.au/ Observejo de Melburno] * [http://www.walkingmelbourne.com/building280.html Piedirada profilo de Melburno] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20190513060419/http://www.walkingmelbourne.com/building280.html |date=2019-05-13 }} * [https://web.archive.org/web/20060526194812/http://www.supersprint.com.au/Default.aspx?Menu=269&Content=2839&Template=1 Rialto resume] * [https://web.archive.org/web/20110218133217/http://www.grollogroup.com.au/grollo-property/development/rialto/ Grollo Grupo, kiu konstruis kaj posedas la Rialto Turoj] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Koordinatoj sur Vikidatumoj]] [[Kategorio:Informkesto mapligilo sen OSM-rilata ID sur Vikidatumoj]] [[Kategorio:Nubskrapuloj en Aŭstralio]] [[Kategorio:Melburno]] mn64gfjsgayuwwuw7gz11nlidc0bg70 0 855741 9494602 9042051 2026-10-16T22:28:56Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9494602 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo |bildo_priskribo = |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P159|qualifier=P625|parameter=latitude}}<!--ĉikaze koordinatoj de la ĉefa sidejo--> |longitudo ={{#invoke:Wikidata|claim|P159|qualifier=P625|parameter=longitude}} |regiono-ISO=GB |situo sur mapo=Centra Londono |zomo=13 }} La (brita) '''Reĝa Astronomia Societo''' ({{lang-en|'''Royal Astronomical Society'''}}, akronime '''RAS''') estas scienca societo kaj [[neprofitcela organizaĵo]] kiu antaŭenigas la studon de [[astronomio]], [[planedoscienco]], [[geofiziko]] kaj rilataj branĉoj de [[scienco]] <ref name="RASabout">{{cite web|title=The aims of the Society|url=https://ras.ac.uk/about-the-ras/aims|website=ras.ac.uk|publisher=Royal Astronomical Society|access-date=12. november 2018|language=en}}</ref>. Ĝia ĉefsidejo estas ĉe Burlington House, sur [[Piccadilly]] en [[Londono]]. La societo havas pli ol 4,000 membrojn, konatajn kiel ''kunuloj'' (angle fellows). Plej multaj estas profesiaj esploristoj aŭ plene kvalifikitaj studentoj <ref name="RASabout" />. Ĉirkaŭ kvarono de la kunulo''j'' de la organizaĵo loĝas ekstere de la [[Unuiĝinta Reĝlando|UR]] <ref name="RASabout" />. En ĝia [[blazono]], la societo prezentas [[teleskopo]]n de [[William Herschel]], ĝia unua [[prezidanto]], same kiel lian latinan [[devizo]]n {{Lang-la|QUICQUID NITET NOTANDUM}}, tradukita "Kio ajn aperas, estu registrita". == Historio == [[Dosiero:Burlington_House-Courtyard.jpg|eta|220x220ra|La ĉefsidejo de la RAS ekde 1874 - Burlington House en Londono, en 2004.]] [[Dosiero:Entrance_to_the_Royal_Astronomical_Society_3.jpg|eta|Enirejo al la Reĝa Astronomia Societo, Burlington House]] La organizaĵo komenciĝis kiel la ''Astronomia Societo de Londono'' ([[1820]]) por apogi astronomian esploradon (kiu en tiu tempo estis aranĝita fare de [[Amatora astronomio|amatoraj astronomoj]] prefere ol profesiuloj). Ĝi iĝis la ''Reĝa Astronomia Societo en [[1831]] de reĝo'' [[Vilhelmo la 4-a (Britio)|Vilhelmo la 4-a]]. [[Virino]]j estis allasitaj kiel membroj ekde [[1915]]. Ĝi estas la brita filio de la [[Internacia Astronomia Unio]] kaj membro de la [[Internacia Scienca Konsilio]]. Membroj de la RAS estas nomitaj kunulo''j'' kaj povas uzi FRAS kiel sufikson al siaj nomoj (angle postnominals). Membreco estas malfermita al iu ajn pli ol 18-jara, kiu estas konsiderata akceptebla de la Societo. La societo estis fondita dum epoko en kiu ne estis multaj profesiaj [[astronomo]]j. Ĝis nun, neniuj formalaj sciencaj kvalifikoj estas postulataj por membreco. Tamen, pli ol 3/4 el la kunuloj estas profesiaj astronomoj kaj [[geofizikisto]]j. La Societo estas la profesia komunumo de astronomoj kaj geofizikistoj en Britio kaj kunuloj povas akiri ''Chartered Scientist'' statuson per la Societo. La nombro da membroj superis 3 000 por la unua fojo en [[2003]]. == Agado == La societo organizas regulajn ĉiumonatajn diskutsesiojn pri astronomio kaj geofiziko, kutime okazigitaj en Londono la duan vendredon de ĉiu monato de [[septembro]] ĝis [[junio]]. Ĝi ankaŭ sponsoras la UK Nacian Astronomian Renkontiĝon, pli longan renkontiĝon de profesiaj astronomoj okazigitaj ĉiun printempon kaj foje aliajn renkontiĝojn aliloke en la UR. Kune kun la Geologia Societo de Londono, la societo sponsoras la Britan Geofizikan Unuiĝon. === Publikaĵoj === Unu el la ĉefaj agadoj de la RAS estas eldonado de sciencaj revuoj. Ĝi publikigas ekz. Nuntempe du el la gvidaj esplorĵurnaloj de la mondo: MNRAS en astronomio kaj GJI en geofiziko. Ankaŭ A&G, kiu enhavas superrigardon kaj aliajn artikolojn de ĝenerala intereso en brila formato. La kompleta listo de ĵurnaloj publikigitaj de la RAS (kun la mallongigoj de la bibliografiaj kodoj de [[NASA]] ADS <ref>{{cite web|title=ADS Bibliographic Codes: Journal Abbreviations|url=https://adsabs.harvard.edu/abs_doc/journals1.html|website=Astrophysics Data System|publisher=Smithsonian Astrophysical Observatory|access-date=12 June 2023}}</ref>): * ''Memoirs of the Royal Astronomical Society'' (MmRAS): 1822–1978, ISSN 0369-1829, [https://ui.adsabs.harvard.edu/search/p_=0&q=bibstem%3A%22mmras%22 rete] <ref name="memoirs_discontinued">{{cite journal|last=Tayler|first=Roger|author-link=Roger John Tayler|title=Editorial: Memoirs of the Royal Astronomical Society|journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society|date=October 1977|volume=181|issue=1|pages=i|url=http://articles.adsabs.harvard.edu/full/seri/MNRAS/0181//0000001,003.html|access-date=21 December 2012|bibcode=<!-- As an editorial this does not have a Bibcode assigned. Don't confuse it with the paper on page 1 of the same volume. -->}}</ref> * ''Monthly Notices of the Royal Astronomical Society'' (MNRAS): ekde 1827, ISSN 0035-8711, [https://academic.oup.com/mnras rete] * ''Geophysical Supplement to Monthly Notices'' (GSMNRAS) 1922–1957, ZDB-ID 422885-6, [https://academic.oup.com/gsmnras rete] * ''Geophysical Journal'' (GeoJ): 1958–1987, ISSN 0016-8009, [https://academic.oup.com/gji rete] * ''Geophysical Journal International'' (GeoJI): ekde 1988, ISSN 0956-540X, [https://academic.oup.com/gji rete] * ''Quarterly Journal of the Royal Astronomical Society'' (QJRAS): 1960–1996, ISSN 0035-8738, [https://ui.adsabs.harvard.edu/search/p_=0&q=bibstem%3A%22qjras%22 rete] : La ĵurnalo enhavis artikolojn pri astronomio aŭ geofiziko, kun fokuso en artikoloj pri esploraj areoj, konferencoprocedoj, kontribuoj al la historio de scienco kaj raportoj pri esplorgrupoj kaj institutoj, same kiel [[nekrologo]]j <ref name="Helinx">Bibliographic information for this journal. {{cite web|title=Library catalog|publisher=Wheaton College (Massachusetts – Helin Library|date=|url=http://helin.uri.edu/record=b2088695~S29|accessdate=2011-01-18|offline=yes}}{{404|date=March 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name="fivex">Bibliographic information for this journal. {{cite web|title=Library catalog|publisher=Amherst College/Hampshire College/Mount Holyoke College/Smith College/[[University of Massachusetts Amherst]]|url=http://helin.uri.edu/record=b2088695~S29|accessdate=2011-01-18|offline=yes}}{{404|date=March 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name="monthly">{{Cite book|last=Compiled by John Williams of the Royal Astronomical Society|title=A general index to the first twenty-nine volumes of the Monthly notices of the Royal astronomical society|publisher=Strangeways and Walden|year=1870|location=London|url=https://books.google.com/books?id=aWoEAAAAYAAJ|doi=|format=Proceedings of the society from February 9, 1827, to 1868-69 session|oclc=42319444}}</ref>. * ''Occasional Notes of the Royal Astronomical Society'': 1938–1959 * ''Quaterly Journal of the Royal Astronomical Society'': 1960–1996, ISSN 0035-8738 * ''Astronomy & Geophysics'' (A&G): ekde 1997, ISSN 1468-4004, [https://academic.oup.com/astrogeo rete] * ''RAS Techniques & Instruments'' (RASTI): 2021–nuntempe, [[:en:RAS_Techniques_&_Instruments|rete]] <ref>{{cite web|last1=Rowden|first1=Pam|date=12 October 2021|title=New RAS journal invites submissions and reviewers|url=https://ras.ac.uk/news-and-press/news/new-ras-journal-invites-submissions-and-reviewers|access-date=23 May 2022|website=ras.ac.uk|publisher=The Royal Astronomical Society|language=en}}</ref> === Asociitaj Societoj === La societo financas la laboron de kelkaj temaj komunumoj, multaj el kiuj estas interfakaj kaj ko-financitaj kun aliaj organizoj, inkluzive de: * Brita Astrobiologia Societo * Astrofizika grupo * Astrokemia grupo * Brita Geofizika Asocio * Magnetosfero, Jonosfero kaj Solar-Terrestrial Physics Group * UR Planeda Forumo * UR Suna Fizika Grupo. == Medaloj == La plej alta premio de la Reĝa Astronomia Societo estas ĝia Ora medalo. Inter la plej famaj gajnintoj estis [[Albert Einstein]] en [[1926]] kaj [[Stephen Hawking]] en [[1985]]. Aliaj premioj inkludas la Eddington Medalon, la Herschel Medalon, la Chapman Medalon, la Prezan Medalon kaj la Jackson-Gwilt Medalon. == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Vidu ankaŭ == * [[Insuloj de Astronomia Societo]] ([[:en:Astronomical_Society_Islands|en]]) == Eksteraj ligiloj == * [http://www.ras.ac.uk Retejo de la Reĝa Astronomia Societo] * [https://web.archive.org/web/20240221172025/http://www.ras.org.uk/images/stories/ras_pdfs/Awards/gold_medals.pdf Kompleta listo de Ormedalaj ricevantoj] (pdf) * Brita Geofizika Asocio {{Projektoj}}{{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Astronomio en Britio]] [[Kategorio:Astronomiaj organizaĵoj]] [[Kategorio:Erudiciulaj asocioj en Britio]] [[Kategorio:Sciencaj organizaĵoj en Britio]] [[Kategorio:Organizaĵoj fonditaj en 1820]] [[Kategorio:Organizaĵoj en Londono]] dq1i9f26wk4jhnckg14z5ez97ytg4gx 0 866742 9494442 8695930 2026-10-16T12:49:45Z Roberto 609 Ŝanĝis celon de alidirektigilo, de [[Ĝermolisto de Esperanto-eldonaĵoj]] al [[Budhismo]] 9494442 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Budhismo]] 7m8l3mifn7y2lhivlot6cc771yrqvq0 0 876537 9494673 8850260 2026-10-17T09:30:38Z Sj1mor 12103 9494673 wikitext text/x-wiki {{Informkesto muzeo |regiono-ISO = AT |situo sur mapo= |zomo=13 }} [[file:Keltenmuseum.JPG|thumb|Keltenmuseum Hallein an der Salzach]] '''Kelta Muzeo''' ({{lang-de|Keltenmuseum Hallein}}) troviĝas rekte ĉe la bordo de [[Salzach]] en [[Hallein]], Aŭstrujo. Ĝi ekde 2012 estas parto de [[Salcburg-muzeo]] prezentante gravan kolekton de [[keltoj|kelta]] arto kaj dokumentadon pri elfosadoj de sur la apuda monto ''Dürrnberg'' kaj historia ekspluatado de [[salo]]. Filio de ĝi estas, ankaŭ en Hallein najbare al la paroĥa preĝejo, muzeeto pri [[Stille Nacht]], kie iam loĝis ties komponisto [[Franz Xaver Gruber]]; sume plenigatas 3000 m² da elmontrada areo. == Historio== Sub la regado de princ-arkiepiskopo [[Guidobaldo Thun]] oni starigis en 1654 sur la placo ''Pflegerplatz'' modernan komplekson por salaj pritraktado kaj komercado. Dum intertempaj restadoj en Hallein, la princepiskopaj moŝtoj aŭ iliaj reprezentanoj loĝis en belegaj ĉambroj en supra etaĝo de administradejo. Tri ĉambrojn ornamas tolaj vandtapiŝoj kun 73 scenoj el la salekspluata ĉiutagaro, kun [[rokoko|rokokaj]] elementoj. Faris la bildojn [[Benedikt Werkstätter]] en 1757. Jam en 1882 fondiĝis urba muzeo en Hallein, kiu situis komence je Burĝa Hospitalo, de 1938 en la urbodomo kaj de 1952 en domo de rempara pordego. En 1970, post alinomo je ''Kelta Muzeo'', okazis transloko en la iaman salkomercadan buroon. Memkompreneble necesis taŭgigi la ejon por kio aljuĝis la lando [[Salcburgio]] al la responsa arkiektoj de ''HALLE 1'' premion en 2004.<ref>[https://web.archive.org/web/20130630105216/http://www.salzburg.gv.at/themen/ks/kultur/architektur/architekturpreistraeger.htm "Salzburger Landesarchitekturpreis – Preisträgerinnen und Preisträger seit 1975"]</ref> == Specialaj eksponitaĵoj == [[File:KMH - Kanne vom Dürnberg 1.jpg|thumb|la famega beka poto el la 5-a jarcento a.K. ''Dürrnberger Schnabelkanne'']] [[File:KMH - Bronze-Hirschstatuette aus Saalfelden, Biberg, Mittel- und Spätlatenezeit 275-15 v. C.jpg|thumb|bronza cerva figuro el [[Saalfelden]]]] Enmuzee konserviĝas ĉiuj trovitaĵoj de sur Dürrnberg. Vera juvelo taksatas kompleta tomba ekipaĵo de tribestro el la 5-a jarcento a.K. kiun oni entombigis en ligna ĉambreto: li kuŝas sur durada batalĉareto. Trovoloko estis supra ebenaĵo de ''Moserstein'' en 1959. Famega iĝis ankaŭ beka poto de ''Dürrnberg''. En la dua etaĝo gravas, krom salcburgiaj historiaĵoj, ankaŭ la salonoj kun bildoj de Werkstätter el la 1757-jaro kiuj iĝis dokumentiloj pri tiutempa sala ekspluatado<ref>Tial ege senchavas kombini muzean viziton kun iro al la enmonta gapminejo ''Salzwelten Dürrnberg''. Por tio ekzistas diversaj interesaj biletaj ofertoj por ambaŭ aferoj.</ref> La fortimpresaj ĉambroj gastigis laŭbezono vizitantajn princ-ĉefepiskopojn. Memkompreneble ĝueblas ĉiam novaj nedaŭraj ekspozicioj (normale en la supra etaĝo). == Muzeestroj kaj aktivecoj == * 1985–2009 Kurt Zeller * 2010–2011 Stefan Moser * de 2012 Florian Knopp Inter 1985 kaj 2012 respondecas por la muzea laboro organizaĵo sidanta enmuzee kiu nomiĝis ''Osterreichisches Forschungszentrum Dürrnberg''. Financintoj estas federaciŝtataj, landaj, urbaj kaj salinejaj ''(Salinen Austria)''. De tiam respondas anoj de ''Dürrnbergforschung''. Ĝia tasko estas la flegado de la elfosadejoj kaj engaĝiĝo en tujaj urĝaj elfosadetoj. Rilate al la urba historio mem oni pli kaj pli petas la urbanojn ke ili mem kontribuu per bildoj, rakontoj, sondokumentoj, ideoj. De 2006 muzea amikaro renkontiĝas ene de la societo ''Celtic Heritage – Freunde des Keltenmuseums Hallein''. ==Specialaj ekspozicioj (elekto)== * 1980: ''Die Kelten in Mitteleuropa'' (granda salcburgia landa elmontrado) * 2005: ''Kelten am Dürrnberg'' (objektoj de la skulptista skolo de Hallein) * 2006: ''NS-Euthanasie im Land Salzburg'' (eŭtanazio de la nazioj) * 2010: ''Gefundene Kelten – erfundene Kelten'' (pri vivintaj kaj fikciaj keltoj) * 2013: ''Kartenspiele und Spielkarten aus Salzburg'' (pri ludkartoj) * 2014: ''Wirklich wichtig – Archäologische Highlights erzählen ihre Geschichte'' (arkeologiaj pint-furoroj) * 2018: ''Die Himmelsscheibe von Nebra – Aus der Tiefe geboren'' (pri la [[ĉieldisko de Nebra]]) ==Honoroj (elekto) == * 1994: Österreichischer Bauherrenpreis 1994 * 2005: Österreichischer Museumspreis (Förderpreis) * 2012: Österreichisches Museumsgütesiegel == Vidu ankaŭ == * [[Kelta setlejo de Biberg]] (monto en [[Saalfelden]]) == Literaturo == * "Hallein, Keltenmuseum, Pfleger-Platz Nr. 5", ĉe: ''Die Kunstdenkmäler Österreichs. Dehio Salzburg 1986'', p. 146. * [[Adolf Haslinger]], Peter Mittermayr (eld.): ''Salzburger Kulturlexikon.'' Residenz Verlag, Salzburg kaj Wien 1987, ISBN 3-7017-0503-8. *Georg Clam Martinic: ''Burgen und Schlösser in Österreich'', Landesverlag im Veritas Verlag, Linz 1991, ISBN 3-85214-559-7 == Eksteraj ligiloj== {{commonscat}} * [https://www.keltenmuseum.at/ hejmpaĝo] * [https://www.salzburg.com/wiki/index.php/Keltenmuseum informoj ĉe SalzburgWiki] == Notoj== <references /> <!--{{Coordinate |NS=47.6834238 |EW=13.0935099 |type=landmark |region=AT-5}}--> {{Bibliotekoj}} {{DEFAULTSORT:Hallein}} [[Kategorio:Keltaj arkeologiaj lokoj]] [[Kategorio:Keltaj studoj]] [[Kategorio:Geologiaj muzeoj]] [[Kategorio:Muzeoj en Aŭstrio]] [[Kategorio:Barokaj konstruaĵoj en Aŭstrio]] [[Kategorio:Aperis en 1882]] [[Kategorio:Distrikto Hallein]] aexo8jlj1rqgafc8dfefy8czf10o64x 0 880542 9494736 8830345 2026-10-17T11:00:45Z Sj1mor 12103 9494736 wikitext text/x-wiki {{Informkesto kristana preĝejo | nomo = Kalvinana preĝejo de<br />Izsófalva | larĝo de informkesto = | dosiero = | grandeco de dosiero = 250px | priskribo de dosiero = | eklezio = [[kalvinismo]] | provinco = [[Borsod-Abaúj-Zemplén]] | diocezo = | unio = | dekanujo = | vikariujo = | asocio = | paroĥo = | ensemblo = | ŝtato = [[Hungario]] | ŝtato subtutaĵo1 nomo = | ŝtato subtutaĵo1 = | ŝtato subtutaĵo2 nomo = | ŝtato subtutaĵo2 = | municipo = [[Izsófalva]] | geo = | konsekro = | konsekrinto = | titolo = | uzado = | arkitekto = | stilo = | ark tipo = | fondo = | finigo = | kapacito = | konstruado = | longo = | larĝo = | alto = 27 m ([[turo]]) | lokigo de altaro = | materialo = masonaĵo | adreso = | ttt = | commons = }} La '''kalvinana [[preĝejo]]''' estas religia [[konstruaĵo]] en [[grandvilaĝoj en Hungario|grandvilaĝo]] [[Izsófalva]] ([[Hungario]]). == Historio == La katolikoj konstruis sian unuan [[kirko]]n en la [[15-a jarcento]]. Supozeble ĉirkaŭ 1540 la loĝantoj konvertis sin al la kalvinismo. Ili uzis la katolikan [[didomo]]n kaj la loko estis [[paroĥo]] en 1605. En la 17-a jarcento la vilaĝo kelkfoje senhomiĝis pro la kontraŭturkaj bataloj, eĉ oni rekonstruis la preĝejon pro la signifas difektoj. En la sekva jarcento la paroĥa rajto estis forprenita, ĉar la novaj loĝantoj parte jam ne estis kalvinanoj. En 1746 signifaj trakonstruoj okazis, en 1774 la [[navo]] estis plilongigita. En mezo de la [[19-a jarcento]] stato de la didomo jam estis katastrofa, tial oni konstruis novan kirkon ĉirkaŭ la malnovan, kiu estis malkonstruita en 1864. La nova estis konsekrita nur en 1879 kaj la [[turo]] estis finkonstruita en 1896. Renovigaj laboroj okazis en 1928 kaj en la 1990-aj jaroj. Intertempe [[sonorilo]]j estis kreitaj en 1925, 1994, 1913 kaj 1996. == Konstruaĵo == La preĝejo situas sola en korto, sed la enireja [[porĉo]] kaj antaŭe 5 ŝtupoj atingas la [[trotuaro]]n. La [[fasado]] estas simetria, meze la kvadrata turo plene reliefas. Super la enirejo duonronda fenestro troviĝas. Interne 2 galerioj estis konstruitaj, ties ŝtuparoj estas interne. == Fontoj == * [https://www.izsofalva.hu/egyhaz.php hungare kun fotoj] * [https://tirek.hu/turizmus/telepulesek/izsofalva/az-izsofalvai-reformatus-templom/ hungare kun fotoj] == Vidu, aŭdu ankaŭ == * [https://www.youtube.com/watch?v=TUaYAhh_ihs sonorado] {{Unua}} [[Kategorio:Kalvinanaj preĝejoj en Hungario|Izsófalva]] fochober43y4i1zsje8q9m9bws68w49 0 889586 9494691 9493397 2026-10-17T10:00:20Z Crosstor 3176 /* T */ 9494691 wikitext text/x-wiki Jen listo de elektitaj arkivistoj de la [[Hungara Tutlanda Arkivo]]: {{EnhavTabelo|alf=L}} == A == * [[József Antall]] == B == * [[István Bakács]] * [[Béla Baranyai]] * [[Vilmos Bélay]] * [[Iván Bognár]] * [[Beatrix Boreczky]] * [[Iván Borsa]] * [[Béla Bottló]] * [[Kálmán Buday (historiisto)]] * [[János Buzási (arkivisto)]] == C == * [[Dezső Csánki]] * [[Enikő Csukovits]] * [[Alfréd Czobor]] == D == * [[Zoltán Dávid]] * [[Ferenc Dőry]] == E == * [[Győző Ember]] * [[Gyula Erdmann]] == F == * [[István Fazekas (arkivisto)]] * [[Antal Fekete Nagy]] * [[Ibolya Felhő]] * [[Erik Fügedi]] == G == * [[Lajos Gecsényi]] == H == * [[József Herzog (historiisto)]] == I == * [[Bálint Ila]] * [[János Illésy]] * [[Emma Iványi]] == J == * [[Dénes Jánossy]] * [[Károly Jenei]] == K == * [[Ödön Kárffy]] * [[Elek Karsai]] * [[István Kollega Tarsoly]] * [[Sándor Kollega Tarsoly]] * [[Ákos Koroknai]] * [[Béla Kossányi]] * [[Éva Kosztolányi]] == L == * [[János Lakos (arkivisto)]] * [[Zsuzsa Lőrincz]] == M == * [[György Majtényi]] * [[Ferenc Maksay]] * [[Zsuzsanna Mikó]] * [[Gyula Miskolczy]] == N == * [[Gyula Nagy]] * [[Éva Nyulásziné Straub]] == O == * [[Teréz Oborni]] * [[József Ö. Kovács]] * [[Lipót Óváry]] == P == * [[Ervin Pamlényi]] * [[Vidor János Pataki]] * [[Gyula Pauler]] * [[Oszkár Paulinyi]] * [[Iván Pető]] * [[Ambrus Pleidell]] == R == * [[Csaba Reisz T.]] * [[László Réti]] == S == * [[Oszkár Sashegyi]] * [[Csaba Szabó (arkivisto)]] * [[József Szalay (arkivisto)]] * [[Loránd Szilágyi]] * [[Jenő Szűcs]] == T == * [[Károly Tagányi]] * [[Péter Tamáska]] * [[Norbert Tóth]] * [[Pál Tóth-Szabó]] * [[Zsolt Trócsányi]] == V == * [[Endre Gábor Varga]] * [[János Varga (arkivisto)]] == Fontoj == * La listo kreiĝis el datenoj en [[Esperanta Vikipedio]] [[Kategorio:Listoj de homoj]] eohqf3twb0au9ug8q3ldd3bl77dyer7 0 895385 9494466 9477140 2026-10-16T13:37:37Z Crosstor 3176 /* S */ 9494466 wikitext text/x-wiki Jen listo de elektitaj [[studento]]j en [[Universitato de Sopron]] (nature la listo etendiĝas al pli fruaj nomoj de la universitato ekde la fondo): *{{EnhavTabelo|alf=L}} == A == * [[Ilona Ásványi]] == B == * [[János Balogh (aktoro)]] * [[Zoltán Beck]] == C == * [[Attila Cziczó]] == D == * [[Ilona Dávid]] == F == * [[Sándor Faragó (arbarinĝeniero)]] * [[György Feiszt]] * [[Géza Forgó]] == G == * [[György Gazsó]] * [[Nóra Géczy]] * [[László Göncz]] == H == * [[Péter Hahner]] * [[László Hangodi]] * [[Adrián Horváth]] * [[Sándor Domonkos Horváth]] == K == * [[Gergely Kollmann]] * [[István Kónya (liutisto)]] * [[Éva Rebecca Kovács]] == L == * [[Csaba Lentner]] == M == * [[András Molnár (arkivisto)]] * [[Zsuzsanna Mikó]] == O == * [[József Ö. Kovács]] * [[Imre Ódor]] == P == * [[Polina Pasztircsák]] * [[Zoltán Pogátsa]] == R == * [[Jenő Rácskay]] == S == * [[József Sáfrány]] * [[Olivér Sin]] * [[Annamária Szalai]] * [[Jenő Szász]] * [[Tamás Szén Molnár]] * [[Géza Szily]] * [[Kinga Szűcs]] == T == * [[Imre Tóth (historiisto)]] == Z == * [[Gábor Zombor]] == Vidu ankaŭ == * [[Listo de instruistoj en Universitato de Sopron]] == Fontoj == * La listo estas elekto el la koncernaj [[biografio]]j en Vikipedio. [[Kategorio:Listoj de homoj]] 0sd2atasvws2crmpoz6aio401xitf8x 0 899797 9494737 9016271 2026-10-17T11:00:51Z Sj1mor 12103 9494737 wikitext text/x-wiki {{Informkesto kristana preĝejo | nomo = Preĝejo Patrono de Hungaroj | larĝo de informkesto = | dosiero = Unsere Liebe Frau von Ungarn Kirche, 2019 Délegyháza.jpg | grandeco de dosiero = 250px | priskribo de dosiero = Preĝejo Patrono de Hungaroj en Délegyháza | eklezio = [[romkatolika eklezio]] | provinco = [[Pest]] | diocezo = [[Vác]] | unio = | dekanujo = [[Kiskunlacháza]] | vikariujo = | asocio = | paroĥo = [[filio]] de [[Dunavarsány]] | ensemblo = | ŝtato = [[Hungario]] | ŝtato subtutaĵo1 nomo = | ŝtato subtutaĵo1 = | ŝtato subtutaĵo2 nomo = | ŝtato subtutaĵo2 = | municipo = [[Délegyháza]] | geo = | konsekro = [[2000]] | konsekrinto = [[Ferenc Keszthelyi]] | titolo = | uzado = | arkitekto = [[György Major (arkitekto)]] | stilo = | ark tipo = | fondo = [[1990]] | finigo = [[2000]] | kapacito = | konstruado = | longo = | larĝo = | alto = | lokigo de altaro = | materialo = masonaĵo | adreso = Délegyháza, Szabadság tér | ttt = | commons = }} La '''[[preĝejo]] [[Patrono]] de [[Hungaroj]]''' (hungare ''Magyarok Nagyasszonya-templom'') estas sakrala [[konstruaĵo]] en [[vilaĝo]] [[Délegyháza]] ([[Hungario]]). == Historio == La katolikoj de Délegyháza eklezie apartenis al [[Dunavarsány]], kie ili frekventis la [[kirko]]n. Iam ankaŭ loke en la lernejo komenciĝis [[diservo]]j. La katolika [[didomo]] konstruiĝis inter 1990-2000, sed jam antaŭ la konsekro oni aranĝis diservojn ene. == Konstruaĵo == La nekutima konstruaĵo situas sola en [[korto]] laŭ placo, sed en la korto ankaŭ [[statuo]] pri [[Elizabeto de Hungario]] estas videbla. La preĝejo konsistas el kvadrata [[turo]]. La turpinto estas [[piramido]]. La [[navo]] estas ronda kaj ties kovraĵo estas [[kupolo]]. Interne estas malalta galerio. La altara bildo estas [[reliefo (arto)]]. [[Kermeso]] okazas en la 8-an de [[oktobro]] aŭ en la sekva [[dimanĉo]]. == Fontoj == * [https://miserend.hu/templom/3500 hungare kun fotoj] * [https://www.utazzitthon.hu/latnivalo/delegyhaza/magyarok-nagyasszonya-romai-katolikus-templom-22479 hungare kun foto] [[Dosiero:Szent Erzsébet-szobor, Magyarok Nagyasszonya Templom, 2019 Délegyháza.jpg|eta|maldekstre|<center>Ronda navo kaj statuo]] {{Unua}} [[Kategorio:Preĝejoj sub patroneco Patrono de Hungaroj|Delegyháza]] [[Kategorio:Romkatolikaj preĝejoj en Hungario|Delegyháza]] s6vmtlk0bteildk223n25nicnjd7nvb 0 910394 9494598 9493432 2026-10-16T21:59:28Z LaffyTaffer 265074 [[:en:Wikipedia:Sockpuppet investigations/YAZMAYANTÜKENMEZKALEM]] 9494598 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} {{Informkesto kantisto}} '''Yuval RAPHAEL''' ({{lang-he|יובל רפאל}}; n. la 5-an de novembro 2000 en [[Ra'anana]]) estas israela [[Kantisto|kantistino]]. Ŝi reprezentis Israelon en la [[Eŭrovido-Kantokonkurso 2025]] kun la kanto [[:en:New_Day_Will_Rise|''New Day Will Rise'']] (Nova tago aperos) <ref name=":12">{{Cite web|date=la 22-an de januaro 2025|title=Israel: Yuval Raphael selected for Eurovision 2025|url=https://eurovisionworld.com/esc/israel-yuval-raphael-selected-for-eurovision-2025|access-date=la 24-an de januaro 2025|website=Eurovisionworld|language=en-gb|first=Sagi|last=Klein}}</ref> kaj atingis la duan lokon, dank' al la voĉdono de la spektantaro kiu donis 297 poentojn, pli ol al iu ajn alia lando. La atingon ombris pluraj malamaj okazaĵoj ĉe la evento kaj malordo fare de por-palestinaj [[protestanto]]<nowiki/>j en [[Bazelo]]. Pro la [[Israel-hamasa milito de 2023|milito "Feraj Glavoj"]] en la [[Gazaa Sektoro]] la partopreno de Israelo en la [[Eŭrovido-Kantokonkurso 2025|Eŭrovido]] estis polemika. Notindas ke ŝi estas unu el la pluvivantoj de la [[masakro de Re'im]] fare de [[Hamaso]] en [[2023]], suferante ŝrapnelvundojn kaj ŝajnigante esti morta en raket[[ŝirmejo]] proksime de [[kibuco]] Be'eri en la [[Ĉirkaŭaĵo de Gazaa Sektoro]] <ref name=":2">{{Cite web|date=la 23-an de januaro 2025|title=Hamas attack survivor to represent Israel at Eurovision|url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/ceve4ww7n90o|access-date=la 24-an de januaro 2025|website=BBC News|language=en-GB|first=Annabel|last=Rackham}}</ref>. Ŝi komencis sian muzikan karieron en 2023 kaj parolas krom la hebrean ankaŭ la francan kaj la anglan. == Referencoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} {{DEFAULTSORT:Raphael, Yuval}} [[Kategorio:Israelaj kantistoj]] [[Kategorio:Eŭrovido-Kantokonkurso 2025]] k69k9vj6tk42np80d0vmuerpq8jqz77 0 911971 9494485 9491515 2026-10-16T14:27:24Z Crosstor 3176 aldonoj 9494485 wikitext text/x-wiki Jen listo de elektitaj studentoj en [[Scienca Universitato Loránd Eötvös]] (nature la listo etendiĝas al pli fruaj nomoj de la universitato ekde la fondo): * Vi trovos la studentojn inter A-K en [[Listo de studentoj en Scienca Universitato Loránd Eötvös (A-K)]] *{{EnhavTabelo|alf=L}} == L == {{Div col|cols = 3}} * [[László L. Lőrincz]] * [[László L. Menyhért]] * [[Lajos Labádi]] * [[János Lackfi]] * [[Miklós Lackó]] * [[Dezső Laczkó]] * [[Miklós Laczkovich]] * [[Erzsébet Ladányi]] * [[László Ladányi (jezuito)]] * [[Sándor Ladányi]] * [[János Ladó]] * [[Gábor Lajta]] * [[László György Lajtha]] * [[Ferenc Lakits]] * [[János Lakos]] * [[Frigyes Lám]] * [[Kálmán Lambrecht]] * [[András Lánczi]] * [[Gyula Lánczy]] * [[Kornél Lánczos]] * [[Sándor Láng]] * [[Judit Lannert]] * [[Ede Jacobi Lányi]] * [[Viktor Géza Lányi]] * [[Károly Lassovszky]] * [[Lajos Lassú]] * [[Samu Lasz]] * [[Andor László]] * [[András László (budhisto)]] * [[Elek László]] * [[Géza László]] * [[János László]] * [[Sándor László-Bencsik]] * [[Lajos Latkóczy]] * [[Éva Lax]] * [[György Lázár (urbestro)]] * [[Lajos Lazarovits]] * [[Ágost Lechner]] * [[Gyula Lechner]] * [[Ferenc Ledényi]] * [[Béla Lederer]] * [[Emma Léderer]] * [[Miksa Léderer]] * [[Sándor Lederer (oficisto)]] * [[Béla Leffler]] * [[Béla Norbert Legányi]] * [[György Legeza]] * [[Erzsébet Légrády]] * [[Kálmán Lehoczky-Semmelweis]] * [[Joachim Leimdörfer]] * [[Ödön Lénárd]] * [[Antal Lepold]] * [[Ferenc Lénárd]] * '''[[Philipp Lenard]]''' * [[Ágota Lénárt]] * [[Adalbert Béla Lengyel]] * [[Árpád Lengyel]] * [[Árpád Lengyel (naĝisto)]] * [[Balázs Lengyel]] * [[Béla Lengyel (1844)]] * [[Emil Lengyel]] * [[József Lenhossék]] * [[Mihály Lenhossék]] * [[Mihály Ignác Lenhossék]] * [[Barnabás Lenkovics]] * [[József Lenz]] * [[Antal Leszler]] * [[Katalin Lévai]] * [[Imre Lévay]] * [[Ernő Levius]] * [[Esztella Levko]] * [[Lajos Lévy]] * [[István Lichteneckert]] * [[Mór Liebmann]] * [[Aurél Liffa]] * [[Lajos Ligeti]] * [[Arisztid Lindenmayer]] * [[Ildikó Lipcsey]] * [[István Lipka]] * [[Tamás Lipták]] * [[Pál Lipták (antropologo)]] * [[István Lipthay]] * [[Ödön Literáty]] * [[György Litván]] * [[Miklós Locsmándi]] * [[Alajos Loczka]] * [[József Loczka]] * [[Zoltán Lomnici (pli aĝa)]] * [[Menyhért Lónyay]] * [[Ferenc Lopussny]] * [[Barnabás Lőrincz]] * [[Zsuzsa Lőrincz]] * [[Lajos Lőrincze]] * [[Ernő Lorsy]] * [[József Lőte]] * [[Rozi Lovas]] * [[Gyula Lovass]] * [[Sándor Lovassy]] * [[László Lovász]] * [[Pál Lővei]] * [[József Lovrich]] * [[Lipót Lőw]] * [[Tibor Lőw]] * [[Sámuel Löwinger]] * [[Gyula Luckhaub]] * [[Döme Lugosi]] * [[Dénes Lukács (psikologo)]] * [[István Lukács]] * [[János Lukács (historiisto)]] * [[László György Lukács]] * [[László Lukács (monaĥo)]] * [[Tamás Lukács]] * [[János Lukácsy]] * [[Sándor Lumniczer]] * [[Tibor Lutter]] * [[Elvira Lux]] {{Div col end}} == M == {{Div col|cols = 3}} * [[Sándor M. Kiss]] * [[Klára M. Rásky]] * [[Béla Machik]] * [[Lukács Mácsay]] * [[Valér Ignác Maczki]] * [[Gyula Madarassy-Beck]] * [[János Madarassy]] * [[Imre Madarász (altlerneja instruisto)]] * [[Andor Máday]] * [[István Máday]] * [[Izidor Máday]] * [[Sándor Mágócsy-Dietz]] * [[Imre Magyar (kuracisto)]] * [[Bálint Magyar (teatrohistoriisto)]] * [[Elek Magyar]] * [[Gábor Magyar (piaristo)]] * [[Ince Magyarász]] * [[Zoltán Magyary]] * [[Antal Mailáth]] * [[György Mailáth (1854–1924)]] * [[István Majer]] * [[Balázs Major]] * [[Ervin Major]] * [[György Major]] * [[György Majtényi]] * [[László Majzon]] * [[Endre János Makai]] * [[Béla Makkai]] * [[Pál Makó]] * [[Ferenc Maksay]] * [[Mihály Malán]] * [[Elemér Mályusz]] * [[Gyula Mandello]] * [[György Mándy]] * [[Stefánia Mándy]] * [[Károly Mangold]] * [[Károly Mannheim]] * [[Károly Manherz]] * [[Vilmos Manninger]] * [[Sándor Marberger]] * [[Henrik Marczali]] * [[Csaba Marczinka]] * [[Veronika Marék]] * [[Ede Margalits]] * [[Antal Margittai]] * [[Tivadar Margó]] * [[István Margócsy]] * [[József Máriáss]] * [[Béla Máriássy]] * [[Sándor Máriássy]] * [[Miklós Marik]] * [[Vilmos Mariska]] * [[Tivadar Márk]] * [[Sámuel Márkfi]] * [[Hugó Márki]] * [[Dezső Markó]] * [[Jenő Markó]] * [[György Markos]] * [[Mátyás Antal Markovics]] * [[Pál Markovics]] * [[Györgyi Markovits]] * [[András Márkus (informatikisto)]] * [[Dezső Márkus]] * [[Gábor Márkus (kuracisto)]] * [[László Márkus (reĝisoro)]] * [[Károly Maróthy]] * [[Miklós Martin]] * [[Boldizsár Marcell Marton]] * [[Attila Marosvári]] * [[Jenő Márton]] * [[József Marton (pastro)]] * [[Lajos Márton (arkeologo)]] * [[Lajos Marton (teologo)]] * [[Miksa Marton]] * [[Ferenc Mártonfi]] * [[Ernő Massány]] * [[Endre Masznyik]] * [[Áron Máthé]] * [[Gábor Máthé]] * [[Károly Mathia]] * [[Elek Matolay]] * [[Miklós Matolcsy]] * [[Tamás Matolcsy]] * [[Jolán Mátrai]] * [[László Mátrai]] * [[Michal Matunák]] * [[Péter Matuska]] * [[Kasszián Kázmér Mattyasovszky]] * [[Béla Mauritz]] * [[Ferenc Kolos Mayer]] * [[Ferenc Mayer-Lambert]] * [[Mihály Mayer (akvopilkisto)]] * [[Engelbert Nándor Mázy]] * [[János Meczner]] * [[Ferenc Medgyessy]] * [[Pál Medgyessy (matematikisto)]] * [[László Medura]] * [[Endre Medvigy]] * [[Béla Meliórisz]] * [[Attila Menyhárd]] * [[Tibor F. Mérei]] * [[Gusztáv Merényi]] * [[Oszkár Merényi]] * [[István Méri]] * [[László Mérő]] * [[László Meskó]] * [[Endre Mester]] * [[Andor Mészáros (historiisto)]] * [[Gábor Mészáros (ginekologo)]] * [[Gyula Mészáros (turkologo)]] * [[Károly Mészáros (advokato)]] * [[Klára Mészáros]] * [[Tamás Meszerics]] * [[Artúr Meszlény]] * [[Barna Mezey]] * [[Ferenc Mezey]] * [[Iván Meznerics]] * [[Ferenc Mező (sporthistoriisto)]] * [[Béla Mihályffy]] * [[Sándor Mihalik]] * [[Antal Mihálka]] * [[Géza Mihalkovics]] * [[Lajos Mikes]] * [[László Miklós (ginekologo)]] * [[Ödön Miklós]] * [[Pál Miklós]] * [[Tibor Miklós]] * [[Ádám Miklósi]] * [[Zoltán Miklósy (arkivisto)]] * [[Zsuzsanna Mikó]] * [[Tibor Mikola]] * [[Jakab Ferdinánd Miller]] * [[Károly Minich]] * [[István Miskolczy]] * [[Attila Mispál]] * [[Miklós Mitrovits]] * [[Ferenc Mitták]] * [[Gusztáv Mödlinger]] * [[Lajos Mocsáry]] * [[László Móczár]] * [[Aladár Mód]] * [[Péter Módos (verkisto)]] * [[József Mogyoródi]] * [[Lívia Mohás]] * [[Sándor Mohay]] * [[Mária Mohayné Katanics]] * [[Gyula Mokos]] * [[Domokos Moldován]] * [[Ferenc Moldoványi]] * [[Ákos Molnár (advokato)]] * [[András Molnár (arkivisto)]] * [[Antal Molnár (eklezihistoriisto)]] * [[Attila Dávid Molnár]] * [[Csaba Molnár]] * [[Ferenc Molnár (subministro)]] * [[Gyula Molnár (advokato)]] * [[Imre Molnár (muzikologo)]] * [[Imre Molnár (sociologo)]] * [[János Molnár (apotekisto)]] * [[Jenő Molnár (advokato)]] * [[Jenő Molnár (ĵurnalisto)]] * [[László Molnár (aktoro)]] * [[Szulpic Dezső Molnár]] * [[Viktor Molnár (1850-1918)]] * [[Zsolt Molnár]] * [[István Monok]] * [[Sarolta Monspart]] * [[László Monszpart]] * [[Károly Móra]] * [[Edit Moravcsik]] * [[Ernő Emil Moravcsik]] * [[Géza Moravcsik]] * [[Virág Móricz]] * [[Zoltán Morlin]] * [[Mária Anna Móró]] * [[Emilián Pál Mórocz]] * [[Krisztina Morvai]] * [[Győző Morvay]] * [[Sándor Mozsonyi]] * [[Pál Mudrony]] * [[Soma Mudrony]] * [[András Muhi]] * [[Kálmán Müller (kuracisto)]] * [[Vilmos Müller]] * [[Ernő Munkácsi]] * [[Aurél Münnich]] * [[Károly Murai]] * [[Károly Muraközy]] * [[Viktor Mutschenbacher]] {{Div col end}} == N == {{Div col|cols = 3}} * [[László Nádasy]] * [[László Nádori]] * [[Alajos Nagy]] * [[Andor Nagy]] * [[Antun Nagy]] * [[Csongor István Nagy]] * [[István Nagy-Luttenberger]] * [[József Béla Nagy]] * [[Károly Nagy (fizikisto)]] * [[László Nagy (historiisto)]] * [[László Nagy (psikologo)]] * [[László Nagy (skoltestro)]] * [[Mária Nagy]] * [[Miklós Nagy (literaturhistoriisto)]] * [[Pál Nagy (kanoniko)]] * [[Péter Nagy (literaturhistoriisto)]] * [[Péter István Nagy]] * [[Péter Tibor Nagy]] * [[Sándor Nagy (bibliotekisto)]] * [[Sándor Nagy (kemiisto)]] * [[Tamás Nagy]] * [[Tamás Nagy (ekonomikisto)]] * [[Ernő Naményi]] * [[Lajos Naményi (psikiatro)]] * [[István Nánay]] * [[Miksa Natter-Nád]] * [[Tibor Navracsics]] * [[Ákos Navratil]] * [[Imre Navratil]] * [[György Nébald]] * [[János Nedeczey]] * [[László Négyesy]] * [[Lajos Nékám (1868)]] * [[Lajos Nékám (1909)]] * [[Sándor Nékám]] * [[Mária Neményi]] * [[Lívia Nemes]] * [[József Nemes-Nagy]] * [[János Nemeskéri]] * [[István Nemeskürty]] * [[Albert Németh]] * [[Antal Németh]] * [[Dezső Németh]] * [[György Amadé Németh]] * [[Gyula Németh]] * [[István Németh]] * [[István Németh (historiisto)]] * [[János Németh (konstitucia juĝisto)]] * [[Norbert Németh (tibetologo)]] * [[Romuáld János Németh]] * [[Ferenc Némethy]] * [[Katalin Némethy]] * [[József János Nemetz]] * [[Pál Nessi]] * [[Emil Neszmélyi]] * [[György Neubauer]] * [[Tibor Neugebauer]] * [[Ede Neumann]] * [[János Neumann]] * [[Károly Neumann]] * [[Kornél Neuschloss]] * [[Imre Niedermann]] * [[Gábor Nógrádi]] * [[Gergely Nógrádi]] * [[László Nógrády]] * [[Tibor Nónay]] * [[Jenő Noszky (1880)]] * [[Béla Novák]] * [[Eszter Novák]] * [[Zoltán Novotni]] * [[Antal Nyáry]] * [[Ferenc Nyáry]] * [[János Nyilasi]] * [[Judit Nyilassy]] * [[Géza Nyiredi]] * [[Ferencné Nyitrai]] * [[Gyula Nyúl]] * [[Éva Nyulásziné Straub]] {{Div col end}} == O == {{Div col|cols = 2}} * [[Gyula J. Obádovics]] * [[Ferenc Obál (pli aĝa)]] * [[Adolf Oberschall]] * [[Magda Oberschall]] * [[Teréz Oborni]] * [[Borbála Obrusánszky]] * [[Imre Ódor]] * [[Attila Oláh (psikologo)]] * [[Lajos Oláh]] * [[Lajos Olasz]] * [[Miklós Olgyay]] * [[János Ölvedi]] * [[Eszter Ónodi]] * [[Péter Oravecz]] * [[Balázs Orbán (politikisto)]] * [[György Orbán (fizikisto)]] * [[Viktor Orbán]] * [[Szilveszter Ördögh]] * [[Nándor Óriás]] * [[Ede Ormos]] * [[Balázs Orosz]] * [[László Orosz (biologo)]] * [[László Orosz (instruisto)]] * [[Szonja Oroszlán]] * [[László Őrsy]] * [[László Országh]] * [[Oszkár Országh]] * [[András Ortutay]] * [[Noémi Orvos-Tóth]] * [[Károly Orzovenszky]] * [[Csaba Őry]] * [[Ferenc Osvald]] * [[Andrea Osvárt]] * [[Péter Oszkó]] * [[Szilárd Oszlaczky]] * [[András Osztovits]] * [[László Ottlik]] * [[Ferenc Óvári]] * [[Kelemen Ováry]] * [[Pál Őz]] * [[Sándor Őze]] * [[Nóra Özer]] * [[Gábor Osváth (koreologo)]] * [[István Ozsváth]] {{Div col end}} == P == {{Div col|cols = 3}} * [[Péter P. Müller]] * [[Sándor P. Szabó]] * [[György Paál]] * [[János Pach]] * [[Péter Paczolay]] * [[Jenő Pacsu]] * [[Mihály Padisák]] * [[Alajos Paikert (politikisto)]] * [[Dezső Pais]] * [[Zsolt Pákay]] * [[András Pál (astronomo)]] * [[Csaba Pál (biologo)]] * [[Gyula Pál]] * [[Pál Palásthy]] * [[Géza Pálffy (historiisto)]] * [[György Pálinkás (juĝisto)]] * [[Károly Sándor Pallai]] * [[György Pallavicini]] * [[Sándor Palló]] * [[Endre Palócz]] * [[András Pálóczi Horváth]] * [[István Pálos (statistikisto)]] * [[Ervin Pamlényi]] * [[Miklós Páncsics]] * [[Kálmán Pándy]] * [[Leó Valentin Pantocsek]] * [[Dávid Pap]] * [[Gábor Pap (arthistoriisto)]] * [[János Dezső Pap]] * [[József Pap (advokato)]] * [[Melinda Pap]] * [[Miklós Pápa]] * [[Ferenc Papcsák]] * [[Gábor Zsigmond Papp]] * [[Ferenc Papp (geologo)]] * [[Sándor Papp (historiisto)]] * [[Zoltán Papp (politikisto)]] * [[Pál Pariss]] * [[János Parti]] * [[Béla Pártos]] * [[Ivan Paskvić]] * [[Iván Pasteiner]] * [[Edith Pásztor]] * [[Dóra Pásztory]] * [[Raphael Patai]] * [[Vidor János Pataki]] * [[Arnold Pataky]] * [[Márta Pataki]] * [[András Patay-Horváth]] * [[Erzsébet Patek]] * [[Ferenc Patek]] * [[Károly Patthy]] * [[Arnold Árpád Pauer]] * [[Ákos Pauler]] * [[Tivadar Pauler]] * [[Oszkár Paulinyi]] * [[Gábor Pávai Vajna]] * [[Dénes Pázmándy (1781–1854)]] * [[György Péczely]] * [[Gábor Péli]] * [[János Pelle (verkisto)]] * [[Dóra Perczel-Forintos]] * [[László Perédy]] * [[László Perendy]] * [[József Perényi]] * [[Mihály Perlaky]] * [[Géza Perneczky]] * [[Miklós Persányi]] * [[Ferenc Persay]] * [[Rezső Pertorini]] * [[Katalin Petényi]] * [[György Péter (statistikisto)]] * [[Rózsa Péter]] * [[Gábor Peterdy]] * [[Attila Péterfalvi]] * [[Károly Pétery]] * [[Imre Pethes]] * [[Iván Pető]] * [[József Petrétei]] * [[Lajos Petri]] * [[György Petrovics]] * [[Gedeon Petz]] * [[József Petzelt]] * [[Klára A. Pfeifer]] * [[Gyula Pikler]] * [[Judit Pinczési]] * [[Kálmán Pintér]] * [[Márta Zsuzsanna Pintér]] * [[Ignác Pivár]] * [[Ambrus Pleidell]] * [[Soma Plichta]] * [[Béla Plósz]] * [[István Pluhár]] * [[Éva Pócs]] * [[Lajos Pócs]] * [[Klára Póczy]] * [[Ödön Gábor Pogány]] * [[Zoltán Pogátsa]] * [[Judit Pojjákné Vásárhelyi]] * [[Attila Pók]] * [[József Pokoly]] * [[Zoltán Pokorni]] * [[Imre Polányi]] * [[Karl Polanyi]] * [[Anikó Polgár]] * [[István Polgár (obstetrikisto)]] * [[Tibor Polgár]] * [[János Pollák]] * [[Miksa Pollák]] * [[Ferenc Pollmann]] * [[László Pólos]] * [[Péter Polt]] * [[Jenő Pólya]] * [[Béla Pomogáts]] * [[Elemér Pongrácz]] * [[Kálmán Pongrácz]] * [[Emil Ponori Thewrewk]] * [[Ferenc Poór]] * [[Péter Popper]] * [[Péter Pór]] * [[Lajos Pósa (matematikisto)]] * [[Tivadar Posewitz]] * [[Ferenc Potzner]] * [[Károly Posztóczky]] * [[Árpád Prandler]] * [[György Pray]] * [[Mihály Praznovszky]] * [[Kornél Preisich]] * [[Hugó Preisz]] * [[Lajos Pressing]] * [[Marian Lajos Prikkel]] * [[Csilla Prileszky]] * [[János Prileszky]] * [[Pál Pritz]] * [[Artúr Probstner]] * [[János Probstner]] * [[Vilmos Pröhle (turkologo)]] * [[Sándor Prokopp]] * [[Antal Prónai]] * [[Dezső Prónay]] * [[Pál Pruzsinszky]] * [[Ferenc Puhr]] * [[Miklós Puky]] * [[István Pukli]] * [[Ágost Pulszky]] * [[Andor Pünkösti]] * [[Béla Purjesz]] * [[Zsigmond Purjesz (pli juna)]] * [[Zsigmond Purjesz (pli maljuna)]] * [[Ildikó Puskás]] * [[Árpád Pusztai]] * [[Gyula Putnoky]] * [[Jenő Putnoky]] {{Div col end}} == Q == * [[Pál Quittner]] == R == {{Div col|cols = 3}} * [[Imre Rábai]] * [[Jenő Rácskay]] * [[István Rácz (instruisto)]] * [[Jenő Radetzky]] * [[Andrej Ľudovít Radlinský]] * [[Béla Radnai (patologo)]] * [[Béla Radnai (stenografisto)]] * [[Aladár Radnóti]] * [[Mária Radnóti-Alföldi]] * [[Sándor Radnóti]] * [[Zsuzsa Radnóti]] * [[György Radó]] * [[István Radó]] * [[Sándor Radó (psikanalizisto)]] * [[Erzsébet Radó-Révész]] * [[Ignác Rados]] * [[Béla Radványi]] * [[Ferenc Raffay]] * [[János Rainer M.]] * [[Iván Raisz]] * [[Imre Rajczy]] * [[Kálmán Rajkai]] * [[Márton Rajki]] * [[Ferenc Rajna]] * [[András Rajnai]] * [[Sándor Rajki]] * [[István Rákóczi]] * [[Ferenc Rákos]] * [[Jenő Ranschburg]] * [[Pál Ranschburg]] * [[Rajmund Rapaics (kanoniko)]] * [[Vilmos Rappensberger]] * [[Károly Ráth (urbestro)]] * [[János Rathmann]] * [[István Ratkó]] * [[Nándor Ratkóczy]] * [[Benő Rátóti]] * [[László Rátz]] * [[Károly Rauss]] * [[Tamás Rávnay]] * [[Viktor Alfonz Récsei]] * [[Emil Récsi]] * [[Gyula Regöly-Mérei]] * [[Antal Reguly]] * [[Zsigmond Reichard]] * [[István Reiman]] * [[Béla Reinitz]] * [[János Reisinger]] * [[János Reisinger (piaristo)]] * [[Csaba Reisz T.]] * [[Gábor Reisz]] * [[Ede Reiszig (pli juna)]] * [[Lajos Rell]] * [[Antal Reményi]] * [[Zsuzsanna Renner]] * [[Kató Rényi]] * [[Béla Rerrich (pli juna)]] * [[Sándor Réső Ensel (pli juna)]] * [[Antal Réthly]] * [[Béla Réthy]] * [[Pál Réthy]] * [[József Révai (piaristo)]] * [[József Révay (filozofo)]] * [[Andor Révész]] * [[György Révész (reĝisoro)]] * [[Mihály T. Révész]] * [[Vidor Révész]] * [[Román Rezek]] * [[László Rhorer]] * [[Ferenc Ribáry]] * [[József Ribáry]] * [[Ede Richter]] * [[Gedeon Richter]] * [[Hugó Richter]] * [[Frigyes Riesz]] * [[Marcell Riesz]] * [[Gusztáv Rigler]] * [[Imre Ritter]] * [[Zoltán Rockenbauer]] * [[Mihály Racsmány]] * [[Zoltán Ripp]] * [[Tibor Riskó]] * [[Ferenc Rogács]] * [[Iván Rodé]] * [[Alajos Roder]] * [[Gedeon Róka]] * [[Pál Rókusfalvy (psikologo)]] * [[Beatrix F. Romhányi]] * [[János Romhányi]] * [[József Romhányi (kuracisto)]] * [[Erzsébet Róna]] * [[Éva Róna (altlerneja instruisto)]] * [[György Rónay]] * [[János Ranolder]] * [[Szilárd Rökk]] * [[Botond Roska]] * [[Lipót Rottenbiller]] * [[Lillian Rotter]] * [[József Rötth]] * [[Vitál János Rózsa]] * [[Pál Rubányi]] * [[András Rubovszky]] * [[György Rubovszky]] * [[Imre Ruff]] * [[Pál Ruffy]] * [[Jakab Rupp]] * [[Nepomuk János Rupp]] * [[István Rusznák]] * [[Ferenc Ruzsa]] * [[Imre Ruzsa]] {{Div col end}} == S == {{Div col|cols = 3}} * [[József S. Szabó]] * [[Margit S. Sárdi]] * [[Edit S. Vincze]] * [[Éva Saáry]] * [[József Sadler]] * [[Gyula Sághy]] * [[Marianne Sághy]] * [[Ágnes Ságvári]] * [[Károly Sajó]] * [[Pál Salacz]] * [[József Vazul Salamon]] * [[Konrád Salamon]] * [[László Salamon (konstitucia juĝisto)]] * [[Gergely Salát]] * [[Jakab Salgó]] * [[István Salusinszky]] * [[István Sályi]] * [[Mihály Samu]] * [[István Sándor (bibliografo)]] * [[János Sándor (fizikisto)]] * [[János Sándor (ministro)]] * [[Mátyás Sándor (imunologo)]] * [[Kamill Sándorfi]] * [[Imre Sárándi]] * [[Artúr Sarbó]] * [[Aladár Sarbu]] * [[Béla Sárfalvi]] * [[László Sári]] * [[János Sarkady]] * [[Miklós József Sárkány]] * [[Miklós Sárközy]] * [[Pál Endre Sárközy]] * [[Tamás Sárközy]] * [[Andor Sas]] * [[István Sas]] * [[Oszkár Sashegyi]] * [[Ignác Sauer]] * [[Ferenc Sávoly]] * [[Gábor Schein]] * [[András Schiffer]] * [[Ernő Schiffer]] * [[Károly Schilberszky]] * [[Bódog Schiller]] * [[Zsigmond Schiller]] * [[György Schirilla (advokato)]] * [[Aladár Schleicher]] * [[Ádám Schmidt]] * [[János György Schmidt]] * [[József Schmidt (politikisto)]] * [[Mária Schmidt]] * [[Márton Schmidt]] * [[Miklós Schneider]] * [[János Schnell]] * [[Aladár Schnierer]] * [[József Schnitzler]] * [[Miklós Schöffer]] * [[Alfréd Schőner]] * [[Gyula Schöpflin]] * [[György Schopper]] * [[Gábor Schreiber]] * [[Elemér Schulek]] * [[Tibor Schulek]] * [[Vilmos Schulek]] * [[Ödön Schulhof]] * [[Vilmos Schulhof]] * [[János Schuster]] * [[Konstantin Schuster]] * [[Antal Schütz]] * [[Ottó Schwartzer]] * [[Pál Schweitzer]] * [[Pál Schweitzer (esteto)]] * [[Ernő Schwimmer]] * [[Elemér Scipiades]] * [[Ferenc Sebes]] * [[Géza Sebestyén]] * [[Gyula Sebestény]] * [[Zsolt Semjén]] * '''[[Ignaz Semmelweis]]''' * [[Enikő Sereghyné Zengő]] * [[Jenő Serényi]] * [[László Serényi]] * [[Iván Seres]] * [[Ákos Seress]] * [[Miklós Seszták]] * [[Antal Sigray]] * [[István Síklaki]] * [[Ferenc Siklér]] * [[Albert Siklós]] * [[András Siklós]] * [[István Simicskó]] * [[György Simon]] * [[István Simon (biofizikisto)]] * [[Róbert Simon]] * [[Lajos Simonkai]] * [[Sándor Simonyi-Semadam]] * [[Jenő Sipőcz]] * [[Lajos Sipos]] * [[Péter Sipos]] * [[Csaba Skultéty]] * [[Lajos Smidt]] * [[Iván Soltész]] * [[Katalin Soltész]] * [[Ede Solymos]] * [[Sándor Sólymos]] * [[József Solymosi]] * [[Dávid Somfai Kara]] * [[Tamás Somló]] * [[Ádám Somorjai]] * [[Pál Somssich]] * [[Rezső Soó]] * [[Mihály Pál Soós]] * [[Péter Soós]] * [[László Solymosy]] * [[Katalin Sólyom]] * [[Éva Somogyi]] * [[Sándor Somogyi]] * [[Aladár Sövény]] * [[Ferenc Sövényházy]] * [[Ervin Sövényi]] * [[Glicér Spányik]] * [[Gyula Spiegler]] * [[György Spira]] * [[René Spitz]] * [[Andor Sponer]] * [[Ignác Stáhly]] * [[Gábor Staudt]] * [[Éva Standeisky]] * [[Sarolta Steinberger]] (la unua ina studento-kuracisto en la universitato) * [[Xavér Ferenc Stéger]] * [[Lajos Steier]] * [[Miklós Hubert Steiner]] * [[Jakab Steinherz]] * [[Béla Stenczer]] * [[Ferdinánd Károly Stipsics]] * [[András Stipsicz]] * [[Tamás Stockinger]] * [[Béla Stoll]] * [[Kálmán Stoll]] * [[Adolf Strausz]] * [[Balázs Sudár]] * [[Antal Sujánszky]] * [[Dezső Sümeghy]] * [[Ottó Süpek]] * [[Magdolna Supka]] * [[Gyula Surányi]] * [[Enikő Sütő]] * [[Ilona Sz. Jónás]] * [[György Szabad]] * [[László Szabados (naĝisto)]] * [[Alajos Szabó]] * [[András Szabó (literaturisto)]] * [[Csaba Szabó (arkivisto)]] * [[Dezső Szabó (kemiisto)]] * [[Éva Zsuzsanna Szabó]] * [[Imre Flóris Szabó]] * [[József Szabó (dentkuracisto)]] * [[József Szabó (geologo)]] * [[Lajos Mátyás Szabó]] * [[Máté Dániel Szabó]] * [[Mária Szabó (orientalisto)]] * [[Miklós Szabó (historiisto, 1935)]] * [[Miklós Szabó (operkantisto)]] * [[Rebeka Szabó]] * [[Róbert Szabó (astronomo)]] * [[Szabolcs Szabó]] * [[Tünde Szabó (naĝisto)]] * [[Zoltán Szabó (politikisto)]] * [[Zoltán Szabó (verkisto)]] * [[Zoltán Szabó G.]] * [[Alajos Szabóky]] * [[Ottó Szabolcs]] * [[Anna Szabolcsi]] * [[Bence Szabolcsi]] * [[Lajos Szabolcsi]] * [[József Szájer]] * [[Sándor Szakács (historiisto)]] * [[Ádám Szakál]] * [[Ágnes Szakály]] * [[Sándor Szakály]] * [[Péter Szakáts]] * [[Annamária Szalai]] * [[Emil Szalai]] * [[Miklós Szalai (historiisto)]] * [[Tibor Szalai]] * [[Zoltán Szalai]] * [[Imre Szalay (muzeologo)]] * [[József Szalay (arkivisto)]] * [[József Szalay (juristo)]] * [[Miklós Szalay (inĝeniero)]] * [[Péter G. Szalay]] * [[István Szamota]] * [[Erika Szántó]] * [[György Szántó (kuracisto)]] * [[Imre Szántó (historiisto)]] * [[Iván Szántó]] * [[Rezső Szántó]] * [[Tibor Szántó]] * [[Gyula Szapáry]] * [[Pál Szapáry]] * [[Manó Szaplonczay]] * [[István Szappanos]] * [[István Szára]] * [[Félix Szarvas]] * [[Pál Szarvas]] * [[Anna Mária Szász]] * [[Ottó Szász]] * [[Pál Szász (matematikisto)]] * [[Ödön Szatala (biologo)]] * [[Ödön Szatala (botanikisto)]] * [[Nándor Száva]] * [[János Szávai]] * [[József Száva-Kováts]] * [[Győző Szebehely]] * [[László Szebellédy]] * [[János Szeberényi]] * [[Ágnes Széchenyi]] * [[Andor Szécsény]] * [[Ferenc Szécsi]] * [[Noémi Szécsi]] * [[Rezső Szegedy]] * [[Elemér Szeghalmi]] * [[Katalin Szegvári]] * [[György Székely (arkeologo)]] * [[György Székely (historiisto)]] * [[György Székely (kemiisto)]] * [[György Székely (teatrohistoriisto)]] * [[István Székely (juristo)]] * [[Kinga Székely]] * [[Ottokár Lajos Székely]] * [[Endre Szekér]] * [[Gyula Szekfű]] * [[János Károly Széky]] * [[Péter Széky]] * [[Gusztáv Szelényi]] * [[Klára Széles]] * [[László Szelestei Nagy]] * [[László Szelestey]] * [[István Szeli]] * [[Ákos Széll]] * [[Ignác Széll]] * [[Jenő Széll]] * [[Kálmán Széll]] * [[Lajos Széll (kuracisto)]] * [[László Szemere]] * [[Miklós Szemere (diplomato)]] * [[Endre Szemerédi]] * [[Réka Szemerkényi]] * [[Imre Szemes]] * [[György Szénás]] * [[Géza Szénási]] * [[Béla Szende]] * [[Gábor Szendi]] * [[Andor Szenes]] * [[Andrea Szenes]] * [[Béla Szenes]] * [[József Szendi]] * [[András József Szennay]] * [[Imre Szente]] * [[Lajos Szente]] * [[Anzelm Kálmán Szentes]] * [[Móric Szentkirályi]] * [[Albert Szent-Györgyi]] * [[András Szent-Györgyi]] * [[Márton Szentiványi (jezuito)]] * [[Géza Szentmártoni Szabó]] * [[Tibor Szentmártony]] * [[Márton Szentmiklósi]] * [[Péter Szentmiklósi]] * [[István Szentpáli]] * [[Imre Szentpétery]] * [[Győző Szépligeti]] * [[János Szerb]] * [[Zoltán Szerémy]] * [[Károly Szerencsés]] * [[Tibor Szervét]] * [[Péter Sziámi Müller]] * [[Archimédesz Szidiropulosz]] * [[Gábor Szigethy]] * [[András Szigeti]] * [[Jenő Szigeti (adventista pastro)]] * [[István Szijártó]] * [[László Sziklay]] * [[Zoltán Szilády]] * [[Áron Szilágyi]] * [[Ferenc Szilágyi (literaturhistoriisto)]] * [[Gyula Szilágyi (kemiisto)]] * [[János Szilágyi (arkeologo)]] * [[Márton Szilágyi]] * [[Sándor Szilágyi (kritikisto)]] * [[Béla Szilárd]] * [[Jenő Szilárd]] * [[László Szilassy]] * [[Jenő Szili]] * [[József Szili]] * [[Katalin Szili]] * [[György Szilvásy]] * [[Géza Szilvay]] * [[Pál Szily]] * [[József Szinnyei (lingvisto)]] * [[Oszkár Szimán]] * [[Jenő Szimon]] * [[Artúr Szirtes]] * [[Zsigmond Szirtes]] * [[Zoltán Szitnyai]] * [[Imre Szivák]] * [[Erika Szívós]] * [[Endre Szkárosi]] * [[István Szlávik (radiologo)]] * [[Miklós Szmrecsányi]] * [[Lajos Szodoray]] * [[László Szögi]] * [[Béla Szőke (arkeologo)]] * [[Béla Miklós Szőke]] * [[Ágnes Szokolszky]] * [[István Szokolszky]] * [[Hugó Szolcsányi]] * [[János Szolnoki]] * [[Lipót Szondi]] * [[Ottó Szőnyi]] * [[Zsuzsa Szőnyi]] * [[Tamás Szontagh]] * [[Miklós Szontagh (1882)]] * [[Pál Szontagh (entreprenisto)]] * [[György Endre Szőnyi]] * [[László Szörényi (kritikisto)]] * [[Viktor Sztankovics]] * [[Jenő Sztojanovits]] * [[Hiador Sztripszky]] * [[Kálmán Sztrókay]] * [[István Szűcs (piaristo)]] * [[Jenő Szűcs]] * [[Lajos Szűcs (politikisto)]] * [[László Szűcs (geografo)]] * [[Miklós Szuhay]] * [[Csaba Szummer]] * [[Gyula Szutrély]] * [[István György Szűts]] * [[Gyula Szvák]] {{Div col end}} == T == {{Div col|cols = 3}} * [[József Takács]] * [[Lajos Takács (meteologiisto)]] * [[Marianna Takács]] * [[Marika Takács]] * [[Péter Takács (juristo)]] * [[Vera Takács]] * [[Barna Tálas]] * [[Miklós Tállyai Róth]] * [[Lajos Tamás]] * [[Péter Tamáska]] * [[Gábor Tánczos (instruisto)]] * [[Harald Tangl]] * [[László Tápay-Szabó]] * [[Ferenc Tarányi]] * [[Éva Tardos]] * [[Gábor Tardos]] * [[János Tardy]] * [[Gábor Tari (geofizikisto)]] * [[György Tarján]] * [[Róbert Tarján]] * [[Tamás Tarján]] * [[Tibor Tarján]] * [[Csaba Tasnádi]] * [[Edit Tasnádi]] * [[András Tasnádi Kubacska]] * [[Ferenc Telbisz]] * [[Zsigmond Telegdi]] * [[Pál Teleki]] * [[Mária Telkes]] * [[Kálmán Tellyesniczky]] * [[Judit Temes]] * [[Rezső Temesváry]] * [[Győző Temesy]] * [[József Tersztyánszky]] * [[Teodóra Tomcsányi]] * [[Gyula Térfy]] * [[Lajos Terkán]] * [[Lajos Terray]] * [[Ödön Téry]] * [[Béla Tettamanti (pedagogo)]] * [[Lajos Thaisz]] * [[Károly Than]] * [[Gyula Theisz]] * [[Árpád Thewrewk]] * [[István Thomán]] * [[Gábor Thoroczkay]] * [[Lajos Thury]] * [[Antal Tibád]] * [[Mátyás Tibor]] * [[Miklós József Tihanyi]] * [[Loránt Tilkovszky]] * [[György Timkó (botanikisto)]] * [[Imre Timkó (episkopo)]] * [[Imre Timkó (geologo)]] * [[Ákos Timon]] * [[István Tisza]] * [[László Tisza]] * [[Zoltán Toborffy]] * [[Can Togay]] * [[Zsolt Tokaji]] * [[Ferenc Toldy]] * [[Péter Tölgyessy]] * [[Gyula Tolmár]] * [[Gábor Tolnay]] * [[Attila Tomaji]] * [[Jenő Tomasz]] * [[András Tombor]] * [[Ádám Tomcsányi]] * [[Vince Tomek]] * [[Iván Tomits]] * [[Tamás Toót-Holló]] * [[Pál Tóth-Szabó]] * [[József Torgyán]] * [[József Törköly]] * [[Károly Tormay]] * [[Aurél Török]] * [[Béla Török]] * [[Ferenc Török (pentatlonisto)]] * [[János Török (ornitologo)]] * [[Lajos Török (kuracisto)]] * [[Bálint Tóth (poeto)]] * [[Ede Tóth (historiisto)]] * [[Endre Tóth (politikisto)]] * [[Endre Tóth (reĝisoro)]] * [[Gergely Tóth (historiisto)]] * [[Géza Tóth]] * [[György Tóth (astronomo)]] * [[György Tóth (piaristo)]] * [[József Tóth (advokato)]] * [[Károly Tóth (juristo)]] * [[Ker. János Tóth]] * [[Krisztina Tóth (poeto)]] * [[László Tóth (historiisto)]] * [[Mihály Tóth (prokuroro)]] * [[Miklós Tóth (biologo)]] * [[Miklós Tóth (episkopo)]] * [[Rezső Tóth]] * [[Zoltán József Tóth]] * [[Zsigmond Tóth]] * [[Csaba Töttössy]] * [[Ernő Traeger]] * [[Ignác Tragor]] * [[Imre Trencsényi-Waldapfel]] * [[Balázs Trencsényi]] * [[József Trikál]] * [[László Tringer]] * [[Mátyás Triznya]] * [[László Trócsányi]] * [[Zoltán Trócsányi (lingvisto)]] * [[Zsolt Trócsányi]] * [[János Tüdős]] * [[Lajos Turczel]] * [[Béla Turpinszky]] * [[Sándor Kornél Tury]] * [[László Tüske]] * [[Anna Tüskés]] * [[Gábor Tüskés]] * [[Tibor Tüskés]] * [[Ödön Tuszkai]] * [[Bence Tuzson]] * [[György Tverdota]] {{Div col end}} == U == * [[Béla Udvaros]] * [[Ferenc Ugróczy]] * [[Jenő Uhlyárik]] * [[Károly Újhelyi]] * [[Mária Zsuzsanna Ujhelyi]] * [[Sándor Újhelyi]] * [[Gábor Ujváry]] * [[Júlia Ungár]] * [[Emil Unger]] * [[Tamás Ungvári]] * [[Krisztián Ungváry]] * [[László Urai]] * [[Géza Uray]] * [[Katalin Uray-Kőhalmi]] * [[József Urbán]] * [[Róbert Urbán]] * [[Diána Ürge-Vorsatz]] * [[Andor Urszinyi]] == V == {{Div col|cols = 3}} * [[Jenő Vácz]] * [[Elemér Vadász]] * [[Eszter Vágó]] * [[Ferenc Vágó]] * [[Szabolcs Vajay]] * [[György Vajda (arabisto)]] * [[György Mihály Vajda]] * [[Károly Vajda (filologo)]] * [[László Vajda (etnologo)]] * [[Zsuzsanna Vajda]] * [[Anna Valachi]] * [[Dezső Valló]] * [[Gábor Vályi]] * [[Endre Vámos]] * [[Péter Vámos]] * [[Ferenc Vámossy]] * [[László Vándorfi]] * [[Margit Vanek]] * [[Jenő Vángel]] * [[Károly Váradi]] * [[Imre Várady (literaturhistoriisto)]] * [[Imre Várady (politikisto)]] * [[Károly Várady (advokato)]] * [[László Várady (apotekisto)]] * [[László Várady (historiisto)]] * [[István Varannai]] * [[Béla Várdai]] * [[Bálint Varga (instruisto)]] * [[Andrea Varga-Damm]] * [[Benedek Varga]] * [[Edith Varga]] * [[Endre Gábor Varga]] * [[Ilona Varga (historiisto)]] * [[Ilona Varga (ĵurnalisto)]] * [[István Varga (ekonomikisto)]] * [[János Varga (advokato)]] * [[Katalin Varga (psikologo)]] * [[Katalin Varga (verkisto)]] * [[László Varga (piaristo)]] * [[László Varga (politikisto)]] * [[Rudolf Varga]] * [[Tamás Varga]] * [[Tibor Varga]] * [[Zsolt András Varga]] * [[András Vargha]] * [[Gábor Vargyas]] * [[Lajos Vargyas]] * [[Péter Vargyas]] * [[Béla Varjas]] * [[Hildebrand Dezső Várkonyi]] * [[Béla Varságh]] * [[Zoltán Vass (psikologo)]] * [[Asztrik Várszegi]] * [[Imre Vas (pulmonologo)]] * [[Miklós Vasvári]] * [[Ferenc Vasváry]] * [[Zsófia Vári]] * [[Judit Vas]] * [[Bertalan Vass]] * [[Géza Vasy]] * [[Endre Vázsonyi]] * [[János Vázsonyi]] * [[Tamás Vécsey]] * [[József Veczkó]] * [[István Vedres]] * [[Lajos Végvári]] * [[Imre Vejkey]] * [[Béla Vekerdi]] * [[Tamás Vekerdy]] * [[József Vekerdi]] * [[Gábor Vékony]] * [[János Veleczky]] * [[László Verebélÿ (kuracisto)]] * [[Tibor Verebélÿ]] * [[András Veres (literaturhistoriisto)]] * [[Gábor Verő]] * [[András O. Vértes]] * [[József O. Vértes]] * [[Károly Vértesi]] * [[Jenő Vértesy]] * [[Szilvia Vetter]] * [[Erzsébet Vezér]] * [[József Viber]] * [[Ágnes Vida]] * [[József Vida]] * [[Charles Vidor]] * [[József Vigh]] * [[Gyula Vigh]] * [[Károly Vigh]] * [[Judit Vihar]] * [[Szaniszló Béla Villányi]] * [[István Vincze]] * [[László Vinkler]] * [[Teréz Virág]] * [[Beatrix Visy]] * [[Aladár Visnya]] * [[Ferenc Viosz]] * [[Soma Visontai]] * [[Károly Vissy]] * [[Sándor Vitális]] * [[Miklós Vitéz]] * [[Imre Vízkelety]] * [[László Vízvári]] * [[Ferenc Völgyesi]] * [[Gabriella Völgyesi]] * [[Lajos Völgyesi]] * [[Pál Völner]] * [[Avgustin Ivanoviĉ Voloŝin]] * [[István Vörös (poeto)]] * [[Márton Vörös]] * [[Béla Vörösmarty]] * [[Mihály Vörösmarty]] * [[Éva Voszka]] {{Div col end}} == W == {{Div col|cols = 2}} * [[Dániel Wágner (1800)]] * [[Károly Wagner (jezuito)]] * [[Lajos Wagner]] * [[Mór Wahrmann]] * [[Eszter Waldapfel]] * [[János Waldapfel]] * [[Antal Wéber]] * [[Arthur Weber]] * [[Ármin Weisz]] * [[Sándor Wekerle]] * [[Béla Wenckheim]] * [[Emília Weiss]] * [[János Weiss]] * [[Ferenc Weiss]] * [[Gusztáv Wenzel]] * [[Tibor Verebélÿ]] * [[Adolf Vilmos Werner]] * [[Gyula Werner]] * [[Vilmos Wessetzky]] * [[Gyula Weszelszky]] * [[Ödön Weszely]] * [[József Weszerle]] * [[István Weiser]] * [[Salamon Widder]] * [[István Winkler]] * [[Lajos Winkler]] * [[Aurél Wintner]] * [[Péter Wintermantel]] * [[József Wodetzky]] * [[Gyula Wojtilla]] * [[Vilmos Wolf]] * [[Carl Wolff (bankisto)]] * [[Károly Wolff (politikisto)]] * [[Antal A. Wonaszek]] {{Div col end}} == Z == {{Div col|cols = 2}} * [[László Z. Karvalics]] * [[Alfréd Zách]] * [[Károly Zafféry]] * [[András Zakar (pastro)]] * [[Polikárp Ferenc Zakar]] * [[Béla Zalányi]] * [[Alajos Zambra]] * [[Gergely Attila Zaránd]] * [[Imre Zárday]] * [[András Zakar (psikologo)]] * [[Sámuel Zay]] * [[Péter Závada]] * [[Zsolt Zétényi]] * [[Edmund Zichy]] * [[Ferenc Zigány]] * [[Gyula Zimányi]] * [[Magdolna Zimányi]] * [[János Zlinszky]] * [[László Zolnay]] * [[Vilmos Zolnay]] * [[Imre Zoltán]] * [[László Zoltán]] * [[Irén Lajos Zoltvány]] * [[Vilmos Zorn]] * [[Sándor Zsarnay]] * [[Zoltán Zsebők]] * [[Dénes Zsigmondy]] * [[Péter Zsoldos]] * [[Zoltán Zubornyák]] * [[Aladár Zubriczky]] * [[Kázmér Antal Zsilinszky]] * [[Klára Zsindelyné Tüdős]] * [[Zsuzsanna Zsuráfszkyné Vincze]] {{Div col end}} == Vidu ankaŭ == * [[Profesoroj de Universitato de Budapeŝto]] * [[Listo de studentoj, poste profesoroj en ELTE]] == Fontoj == * [http://www.elte.hu/dynpage6.fcgi?f=frame_scr&p1=b:Doc-1454] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150613042928/http://www.elte.hu/dynpage6.fcgi?f=frame_scr&p1=b:Doc-1454 |date=2015-06-13 }} * La listo estas elekto el datenoj de la [[biografio]]j en Vikipedio. [[Kategorio:Listoj de homoj]] [[Kategorio:Scienca Universitato Loránd Eötvös]] n7z8bzuiiwjqwdbyiqg4e6jcy8ld7da 0 914372 9494710 9145250 2026-10-17T10:19:04Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9494710 wikitext text/x-wiki {{unua}} {{Informkesto muzikalbumo |titolo = {{paĝonomo}} |artisto = sveddevena esperantlingva [[rokmuziko|rokgrupo]] [[Persone]] |tipo = studia |jaro = 2002 |kovrilo = Martin Wiese - Arkones 2009.jpg <!-- ne ekzakte albuma kovrilo, sed rara komuneja bildo pri Martin Wiese - kovrilo kompreneble ne haveblas sen kopirajto --> |daŭro = |ĝenro = alternativa rokmuziko |antaŭa = |sekva = }}{{kursiva titolo}} '''''{{paĝonomo}}''''' estas la kvina kaj ĝis nun lasta albumo de la sveddevena esperantlingva [[rokmuziko|rokgrupo]] [[Persone]]. Ĝi estis eldonita en [[2002]]. Temis pri la unua plene akustika albumo de la grupo. Ekde 1990, la grupo Persone konsistas el Anders Grop (elektra [[basgitaro]], kantado; akustike: [[kontrabaso]], kantado), [[Martin Wiese]] ([[elektra gitaro]], [[elektra basgitaro]], kantado) kaj [[Bertilo Wennergren]] ([[drumo]], kantado).<ref>[https://bertilow.com/persone/prezento.html Historio de Persone] ĉe ĝia retpaĝo</ref> == Listo de kantoj == # Pli ol nenio (Martin) # La fantoma lum' (Bertilo) # Mi ĉiam kredis (ke la koro) (Martin) # Estu ĉiam (Bertilo) # Sola en vaku' (Martin) # Revoj (Martin) <ref>"Revoj" aperis jam en la albumo ''[[Povus esti simple]]'', sed tiam en elektra versio.</ref> # Korpo kaj anim' (Bertilo) # Patro nia (Martin) # Perloj sur la ter' (Bertilo) # Lasu min sonĝi (Martin) <ref>"Lasu min sonĝi" aperis jam en la albumo ''[[...sed estas ne]]''.</ref> # Nun mallumas ekstere (Martin) <ref>"Nun mallumas ekstere" aperis jam en la albumo ''[[Povus esti simple]]''. La kanto estis tamen remastrita por "Sen".</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * [https://bertilow.com/persone/albumo_sen.html albumaj informoj en la oficiala retejo de Bertilo] ({{eo}}) * [https://kantaro.ikso.net/persone informoj pri la grupo en la retejo] {{404|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[KantaroVikio]] ({{eo}}) <br/> {{Persone}} {{bibliotekoj}} {{ĝermo|muziko}} [[Kategorio:Muzikalbumoj aperintaj en 2002]] [[Kategorio:Persone]] pywnx9kz9v77n9yvvab6ukibnxp0j9b 0 914407 9494671 9138184 2026-10-17T09:25:47Z Sj1mor 12103 9494671 wikitext text/x-wiki {{Informkesto premio}} La [[premio]] '''Ĉampionoj de la Tero''' estas internacia [[premio]] de [[Unuiĝintaj Nacioj]]. La [[Mediprogramo de Unuiĝintaj Nacioj|Programo de Unuiĝintaj Nacioj pri la Medio]] ([[UNEP]]) establis la '''Premiojn Ĉampionoj de la Tero''' en 2005 kiel ĉiujaran premioprogramon por rekoni elstarajn mediajn gvidantojn el la [[registaro]], la [[privata sektoro]] kaj la [[civila socio]]. == Priskribo == La premiokomitato elektas kvin ĝis sep premiitojn ĉiujare. Ĉiu premiito estas invitita al la premioceremonio por ricevi trofeon, fari dankparoladon kaj partopreni gazetaran konferencon. La premioprogramo estas la posteulo de la [[Tutmonda 500 Honorlisto]] de UNEP. La premio inkluzivas financan [[stipendio]]<nowiki/>n de 15 000 [[Usona dolaro|usonaj dolaroj]]. En 2017, la programo estis vastigita por inkluzivi la '''Junajn Ĉampionojn de la Tero''', premion por talentaj novigantoj en [[aĝo]] de 18 ĝis 30 jaroj, kiuj montras elstaran potencialon fari pozitivan efikon sur la medion. Ĉiujare, UNEP prezentas premion al sep junaj [[ekologiisto]]<nowiki/>j el la tuta mondo, en aĝo de 18 ĝis 30 jaroj, pro elstaraj ideoj por protekti la medion. == Gajnintoj: Ĉampionoj de la Tero == === 2024 === * Sônia Guajajara (Brazilo) * Amy Bowers Cordalis (Usono) * Gabriel Paun (Rumanio) * Lu Qi (Ĉinio) * Madhav Gadgil (Barato) * [[SEKEM]] (Egiptio) === 2023 === * Urbestro Joy Belmonte de [[Kvezono|Quezon Urbo]], Filipinoj - Politika gvidantado * Ellen MacArthur Fundamenta (Britio) - Inspiro kaj agado * Blua Cirkla (Ĉinio) - Entreprenema vizio * José Manuel Moller (Ĉilio) - Entreprenema vizio === 2022 === * Arcenciel ([[Libano]]) - Inspiro kaj agado * Constantino Aucca Chutas ([[Peruo]]) - Inspiro kaj agado * Partha Dasgupta - Scienco kaj novigado * Purnima Devi Barman - Entreprenema vizio * Cécile Bibiane Ndjebet - Inspiro kaj agado === 2021 === * Ĉefministro [[Mia Mottley]] ([[Barbado]]) - Politika gvidantado * d-ro. Gladys Kalema-Zikusoka ([[Ugando]]) - Scienco kaj novigado * Maria Kolesnikova ([[Kirgizio]]) - Entrepreneurial Vision * Maraj Virinoj de Melanesia ([[Papuo-Nov-Gvineo]] kaj la [[Salomonoj|Solomon Insuloj]]) - Inspiro kaj agado * [[David Attenborough]] - Premio de vivdaŭra atingo <ref name="champion20222">{{cite web|date=21 April 2022|title=David Attenborough receives the UN's most distinguished environment award|url=https://www.unep.org/news-and-stories/press-release/david-attenborough-receives-uns-most-distinguished-environment-award|publisher=UN Environment Programme|language=en}}</ref> === 2020 === * Ĉefministro [[Frank Bainimarama]] ([[Fiĝioj]]) - Politika gvidantado <ref name=":02">{{Cite web|url=https://www.unep.org/news-and-stories/press-release/six-environmental-trailblazers-honoured-unep-champions-earth|title=Six environmental trailblazers honoured as UNEP Champions of the Earth|date=10 December 2020}}</ref> * Fabian Leendertz ([[Germanio]]) - Scienco kaj novigado * Mindy Lubber (Usono) - Entreprenema vizio * Nemonte Nenquimo ([[Ekvadoro]]) - Inspiro kaj agado * [[Yacouba Sawadogo]] ([[Burkino|Burkina Faso]]) - Inspiro kaj agado * Profesoro Robert D. Bullard (Usono)- Premio de vivdaŭra atingo === 2019 === * [[Kostariko|Costa Rica]] - Politika Gvidantado <ref>{{cite web|url=https://www.unenvironment.org/championsofearth/laureates/2019/costa-rica|title=Costa Rica|publisher=unenvironment.org|date=20 September 2019|accessdate=2019-09-20}}</ref> * Katharine Hayhoe - Scienco kaj novigado * Ant Forest - Inspiro kaj agado * [[Vendredojn por la estonteco]] - Inspiro kaj agado * Patagonia - Entreprenema vizio * Louise Mabulo - Ekologia konservado === 2018 === * Coĉina Internacia Flughaveno - Entreprenema vizio * [[Emmanuel Macron]] - Politika gvidantado * Beyond Meat - Scienco kaj novigado * [[Impossible Foods]] - Scienco kaj novigado * Joan Carling - Premio de vivdaŭra atingo * [[Narendra Modi]] - Politika gvidantado <ref>{{Cite news|url=http://web.unep.org/championsofearth/laureates/2018/narendra-modi|title=Champion of the earth -2018-Policy Leadership|access-date=2018-12-21|language=en}}</ref> * [[Zhejiang’s Green Rural Revival Programme|Verda Kampara Reviviĝo de Zhejiang Programo]] - Inspiro kaj agado == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Hejmo (2009-a dokumenta filmo)|''Hejmo'']], dokumenta filmo el 2009 == Eksteraj ligiloj == * [http://www.unep.org/champions/ Ĉampionoj de la Tero, Medio Programo de Unuiĝintaj Nacioj] * [https://www.unep.org/youngchampions/ Junaj Ĉampionoj de la Tero, Media Programo de Unuiĝintaj Nacioj] * Datumaro de ĉiuj laŭreatoj ĉe:  {{cite web|url=http://www.unep.org/championsofearth/laureates|title=Laureates|publisher=UNEP|website=unep.org|access-date=12 September 2017|archive-date=18 August 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170818223109/http://www.unep.org/championsofearth/laureates|url-status=dead}} 6em7f7wqtum3sq486uycfmcb17po7id 0 920037 9494423 9493274 2026-10-16T12:20:00Z RG72 11847 /* Ekzilo */ 9494423 wikitext text/x-wiki {{Redaktata|[[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 10:11, 8 okt. 2026 (UTC)}} {{Informkesto politikisto |honora titolo = |nomo = Ivan Rusakov |honora sufikso = |dosiero = Ivan Rusakov.png |grandeco de dosiero = |malgranda dosiero = |priskribo = |partio = la [[Rusia Socialdemokratia Laboristpartio (Bolŝevikoj)]] <!-- personaj informoj --> |dato de naskiĝo = la {{JULGREGDATO|7|10|1877|akuzativo=jes}} |loko de naskiĝo = la Rusia imperio |dato de morto = la {{daton|18|3|1921}} |loko de morto = [[Kronŝtadto]], [[RSFSR]] |nacieco = ruso |edzo/ino = Aleksandra Vasiljevna Panova |rilatoj = |infanoj = Sergej, Jevdokija, Jekaterina |sidejo = |alma_mater = la Imperiestra Moskva Universitato |okupo = |profesio = pediatro |religio = |subskribo = |ttt = |notoj = }} '''Ivan Vasiljeviĉ Rusakov''' ({{l-ru|Иван Васильевич Русаков}}; naskiĝis la {{JULGREGDATO|7|10|1877|akuzativo=jes}}, fervojstacio Podsolneĉnaja de la Nikolao-fervojlinio^{[[:ru:Николаевская железная дорога|ru]]}, Klina distrikto, Moskva gubernio, la Rusia imperio<ref name="Октябрьские дни109">{{citaĵo el libro |titolo = Октябрьские дни в Сокольническом районе: по воспоминаниям участников |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = https://viewer.rsl.ru/ru/rsl01006521171?page=113&rotate=0&theme=white |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1922 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Красная новь |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 109 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref> — mortis la {{daton|18|3|1921}}, [[Kronŝtadto]], [[RSFSR]]) estis rusia pediatro, revoluciulo, pedagogo, partopreninta la Decembran ribelon en Moskvo (kadre de la [[Rusia revolucio de 1905]]) kaj subpremon de la [[Kronŝtadta ribelo]], dum kiu li estis ekzekutita de ribeluloj. Li estas konsiderata kunfondinto de la movado de junaj naturalistoj kaj kreinto de la unua sovetia infanĝardeno. Li estis sepultita en la [[Nekropolo en la muro de la Kremlo]] ([[Moskvo]]). == Biografio == === Infanaĝo === Li naskiĝis la {{JULGREGDATO|7|10|1877|akuzativo=jes}} en fervojstacio Podsolneĉnaja de la Nikolao-fervojlinio^{[[:ru:Николаевская железная дорога|ru]]}, Klina distrikto, Moskva gubernio kaj estis baptita la {{JULGREGDATO|9|10|1877|akuzativo=jes}} en preĝejo de [[Nikolao de Mira]] en vilaĝo [[Solneĉnogorsk (Moskva provinco)|Nikolskoje-Ĥlopovo]], kies parto estis fervojstacio Podsolneĉnaja<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://yandex.ru/archive/catalog/a594c65a-0302-42bb-9507-343b4f4a536f/249?center=1693+4019 | titolo = Метрические книги Московская губерния Клинский уезд Село Майданово, церковь св. Константина и Елены. Село Молчаново, церковь Преображенская. Село Новощапово, церковь Троицкая. Село Мерзлое, церковь Воскресенская. Погост Николо-Тешиловский, церковь Вознесенская. Село Никольское-Хлопово(с 1882 г.-село Подсолнечное), церковь св. Николая Чудотворца. Село Новое на реке Сестре, церковь Спасская | titolo-aldono = | alirdato = 2026-08-07 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 1877-10-07 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Yandex Arĥivoj | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = | arkivdato = | citaĵo = }}</ref><ref name="Октябрьские дни109">{{citaĵo el libro |titolo = Октябрьские дни в Сокольническом районе: по воспоминаниям участников |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = https://viewer.rsl.ru/ru/rsl01006521171?page=113&rotate=0&theme=white |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1922 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Красная новь |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 109 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref> en familio de kamparano de vilaĝo vilaĝo Prudki (Domodedova subdistrikto, Podolska distrikto, [[Moskva gubernio]]), eks-servutulo Vasilij Ivanoviĉ Rusakov kaj ties edzino Jevdokija Stepanovna Rusakova kiel la kvara infano. Evidente lia patro jam translokiĝis al Podsolneĉnaja, sed plu estis registrita je la kamparana kounumo de vilaĝo Prudki. Kiel baptopatroj estis registritaj kamparanoj de la sama vilaĝo Sergej Nikitin kaj fraŭlino Maria Vasiljevna Rusakova. Liaj gepatroj havis 4 filojn kaj 4 filinojn. La patro naskiĝis en 1843<ref name="Справочная книга1899"/>. Junaĝe li forlasis la vilaĝon por gajni sufiĉan monon kaj pagi al sia bienulo-posedanto monan imposton ({{l-ru|оброк}}), laborinte en teksaj metiejoj en la nuna Preobraĵenskaja placo ([[Preobraĵenskoje (distrikto de Moskvo)]]). En la 1850-aj jaroj li sukcesis elaĉeti liberecon por si kaj la edzino. En Moskvo li memstare lernis legi kaj skribi. Lia edzino Jevdokija Stepanovna sciis nur legi kaj foje skribis per apartaj literoj tiel ke nur ŝi sukcesis legi siajn skribaĵojn. En ilia hejmo ĉiam estis libroj de [[Aleksandr Puŝkin]], [[Miĥail Lermontov]], [[Nikolaj Gogol]], gazetoj kaj ĵurnaloj kiel "Rusa Vorto" ({{l-ru|Русское слово}})<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Иван Васильевич Русаков, [1877-1921], биографический очерк |lasta = Барсуков |unua = М. И. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = И. Рыкалина |aliaj = |url = https://electro.nekrasovka.ru/books/6170103 |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1946 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Московский рабочий |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 5–6 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. [[Dosiero:Фряновская фабрика.jpg|200px|eta|maldekstra|Fabriko de Zalogin. Frjanovo, 2007.]] Unue ili loĝis en vilaĝo Migalovo ^{[[:ru:Мигалово|ru]]} (nun parto de [[Tvero]]), poste en la urbo mem, en kvartalo Perevoloka<ref>Pavel Podlaŝuk en sia libro "Novelo pri la "ruĝa doktoro" nomas ĝin Pervovka, eble ĉar en la 1920-aj tie estis konstruita mikrodistrikto Pervomajskij (Unuamaja).</ref> (nun parto de Tvero), laborista kvartalo nomita tiel pro trafluejo, kuniginta la riverojn Tmaka ^{[[:ru:Тьмака|ru]]} kaj [[Volgo]], ĉar la tereno tra kiu oni devas treni boatojn de unu rivero al alia nomiĝas ruse ''perevoloka''. Tie loĝis precipe laboristoj de la apuda fabriko de "Societo Ivan Zalogin kaj Filoj" ({{l-ru|Товарищество Ивана Залогина с сыновьями}}), kies administranto estis lia patro<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Повесть о "красном докторе" |lasta = Подляшук |unua = П. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = А. Спицына |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1967 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Московский рабочий |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 9 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. La patro laboris kiel teksisto en teksofabrikoj en Moskva gubernio (vilaĝoj Ĉerkizovo, Podmoskovnoje ka) kaj iĝis administranto de la fabriko de Zalogin apud Tvero, poste de la fabriko de Gregori ĉe la fervojstacio Podsolneĉnaja. En 1898 la patro registriĝis kiel Moskva negocisto de la 2-a rango. Li loĝis en la domo N 18 de la Johana monaĥejo ^{[[:ru:Иоанно-Предтеченский монастырь (Москва)|ru]]} ({{l-ru|Ивановский монастырь}}) en la 1-a kvartalo de la Mjasnickaja urboparto ({{l-ru|1-й участок Мясницкой части}}). Evidente temas pri la domo en la strato Bolŝaja Lubjanka (Granda Lubjanka) 18/2 ^{[[:ru:Дом Шиловских на Большой Лубянке|ru]]}, kiun la monaĥejo ricevis donace en 1861 kaj luigis<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://ru-monuments.toolforge.org/wikivoyage.php?id=7730391000 | titolo = Главный дом городской усадьбы Хованских, Загряжских, Шиловских | titolo-aldono = | alirdato = 2026-08-07 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = | arkivdato = | citaĵo = }}</ref>. Tie li komercis pri speguloj<ref name="Справочная книга1899">{{citaĵo el libro |titolo = [[:Commons:File:Справочная книга о лицах, получивших ... купеческие и промысловые свидетельства по г. Москве ... на 1899 год.pdf|Справочная книга о лицах, получивших ... купеческие и промысловые свидетельства по г. Москве ... на 1899 год]] |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = https://rusneb.ru/catalog/000199_000009_003854119/?ysclid=msilpqnug376563641 |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1899 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Типография И. А. Баландина |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 122 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. La samaj informoj estas registritaj en 1900<ref>{{citaĵo el libro |titolo = [[:Commons:File:Справочная книга о лицах, получивших ... купеческие и промысловые свидетельства по г. Москве ... на 1900 год.pdf|Справочная книга о лицах, получивших ... купеческие и промысловые свидетельства по г. Москве ... на 1900 год]] |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = https://rusneb.ru/catalog/000199_000009_003854119/?ysclid=msilpqnug376563641 |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1900 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Типография И. А. Баландина |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 121 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref> kaj 1901<ref>{{citaĵo el libro |titolo = [[:Commons:Справочная книга о лицах, получивших ... купеческие и промысловые свидетельства по г. Москве ... на 1901 год|Справочная книга о лицах, получивших ... купеческие и промысловые свидетельства по г. Москве ... на 1901 год]] |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = https://rusneb.ru/catalog/000199_000009_003854119/?ysclid=msilpqnug376563641 |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1901 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Типография И. А. Баландина |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 121 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. En 1902 li jam loĝis en la domo de Solovjov en strateto Verĥnij Kolosov ^{[[:ru:Большой Сухаревский переулок|ru]]}<ref>Oficiale ĝi nomiĝis strateto Bolŝoj Kolosov (Granda Kolosov), sed ofte estis nomata ankaŭ Verĥnij, do Supra.</ref>, sed plu komercis en la domo de la Johana monaĥejo en la strato Bolŝaja Lubjanka<ref>{{citaĵo el libro |titolo = [[:Commons:Справочная книга о лицах, получивших ... купеческие и промысловые свидетельства по г. Москве ... на 1902 год|Справочная книга о лицах, получивших ... купеческие и промысловые свидетельства по г. Москве ... на 1902 год]] |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = https://rusneb.ru/catalog/000199_000009_003854119/?ysclid=msilpqnug376563641 |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1902 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Типография И. А. Баландина |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 118 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Strateto Verĥnij Kolosov (oficiale ''Bolŝoj Kolosov'') estis fifama pro abundo de [[bordelo]]j, kio kaŭzis ĝian alinomon en 1907 al strateto Bolŝoj Suĥarevskij por forigi ligon al ĝia fihistorio. Eble transloĝiĝon kaŭzis malboniĝinta financa stato de la familio. En 1903 li jam loĝis en domo de Ĉerniŝov en strateto Golovin, kiu havis same aĉan reputacion de bordelejo ^{[[:ru:Малый Головин переулок|ru]]}<ref>{{citaĵo el libro |titolo = [[:Commons:Справочная книга о лицах, получивших ... купеческие и промысловые свидетельства по г. Москве ... на 1903 год|Справочная книга о лицах, получивших ... купеческие и промысловые свидетельства по г. Москве ... на 1903 год]] |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = https://rusneb.ru/catalog/000199_000009_003854119/?ysclid=msilpqnug376563641 |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1903 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Типография И. А. Баландина |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 115 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. En 1904 li denove loĝis en Bolŝaja Lubjanka kaj plu komercis tie<ref>{{citaĵo el libro |titolo = [[:Commons:Справочная книга о лицах, получивших ... купеческие и промысловые свидетельства по г. Москве ... на 1904 год|Справочная книга о лицах, получивших ... купеческие и промысловые свидетельства по г. Москве ... на 1904 год]] |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = https://rusneb.ru/catalog/000199_000009_003854119/?ysclid=msilpqnug376563641 |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1904 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Типография И. А. Баландина |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 118 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Ekde 1905 li ne plu aperas en la registroj de la negocistoj de Moskvo. Ĉirkaŭ 1904–1905 li bankrotis kaj ekde tiam vivis danke al mono de la plej aĝaj filoj, inkluzive de Ivan Rusakov. En februaro 1899 li estis menciita kiel Moskva negocisto de la 2-a rango en la registraĵo pri naskiĝo de knabino de alies familio<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://yandex.ru/archive/catalog/9a2db367-a099-4302-9f5b-6fc403a9579b/319?center=3223+1257 | titolo = Метрические книги Москва Сретенский сорок Церковь Преображенская в Пушкарях (ч. I-III) | titolo-aldono = ЦГА Москвы, фонд №203, опись №776, дело №883, скан №319 | alirdato = 2026-07-24 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 1899-02 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Yandex Arkivoj | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = | arkivdato = | citaĵo = }}</ref>. La {{JULGREGDATO|11|5|1900|mallonge=jes|akuzativo=jes}} li estis menciita en la sama statuso en la registraĵo pri edziĝo de sia filo, la 26-jara inĝeniero-mekanikisto Sergej al kamparanino Pelageja Kulagina, okazinta en la Triunua preĝejo en la Ŝeremeteva hospitalo ^{[[:ru:Странноприимный дом|ru]]} sur la [[Suĥareva placo]]. Ivan Rusakov partoprenis la ceremonion kiel atestanto kaj estas menciita kiel studento de la medicina fakultato<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://yandex.ru/archive/catalog/effa570d-63e6-49eb-bcd7-7b4562dcc7e5/284?center=3851+1567 | titolo = Метрические книги Москва Сретенский сорок Церковь Троицкая в Шереметевской больнице (1896-1898, 1900 гг. - ч. I-III. 1899 г. - ч. II-III) | titolo-aldono = ЦГА Москвы, фонд №203, опись №776, дело №1100А, скан №284 | alirdato = 2026-07-24 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 1900-05-11 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Yandex Arkivoj | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = | arkivdato = | citaĵo = }}</ref>. [[Dosiero:Ivan Rusakov kiel gimnaziisto, 1896.png|200px|eta|dekstra|Ivan Rusakov kiel gimnaziisto, 1896.]] [[Dosiero:Тверской государственный медицинский университет.jpg|200px|eta|maldekstra|Tvera Klasika Gimnazio, 2019.]] La infanaĝon Ivan Rusakov pasigis apud la urbo [[Tver]]. Li ofte navigaciis laŭ [[Volgo]], inkluzive sur memfaritaj flosoj<ref name="Барсуков7">{{citaĵo el libro |titolo = Иван Васильевич Русаков, [1877-1921], биографический очерк |lasta = Барсуков |unua = М. И. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = И. Рыкалина |aliaj = |url = https://electro.nekrasovka.ru/books/6170103 |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1946 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Московский рабочий |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 7 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Du pli aĝaj fratoj studentiĝis en [[reala lernejo]] dum Ivanon la gepatroj sendis al la Tvera Gubernia Gimnazio ^{[[:ru:Тверская губернская гимназия|ru]]}, kie li sukcesis studentiĝi malgraŭ rifuzo de la direktoro referencinta al malalta socia deveno de la pretendanto. 8 jarojn li studis tie, ĉiutage veturante de sia vilaĝo al la urbo, preter la fabriko de Savva Morozov ^{[[:ru:Морозов, Савва Тимофеевич|ru]]}. Li lernis tre diligente, estis ordema kaj pacema. Edukisto D. Dubov tiel karakterizis lin post maturiĝa ekzameno en la 8-a klaso<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Повесть о "красном докторе" |lasta = Подляшук |unua = П. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = А. Спицына |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1967 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Московский рабочий |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 10–11 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>: {{Citaĵo |teksto = Dum la tuta gimnazia kurso Rusakov estis ekzemplodona lernanto: ĉe bonaj kapabloj li lernis ĉiam diligente kaj sukcese, morale li estas la junula bonkora, honesta; laŭ karaktero li estas sincera kaj bonanima, li ĉiam kondutis bone. |aŭtoro = D. Dubov |verko = |origina teksto = В течение всего гимназического курса Русаков был примерным учеником: при хороших способностях учился всегда старательно и успешно, в нравственном отношении юноша добрый, честный; по характеру откровенный и добродушный, вел себя всегда примерно. }} Dum 8 jaroj li ricevis nur 3 registritajn riproĉojn kaj ĉiuj rilatis lian konduton dum lecionoj de la [[franca lingvo]] <ref>{{citaĵo el libro |titolo = Повесть о "красном докторе" |lasta = Подляшук |unua = П. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = А. Спицына |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1967 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Московский рабочий |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 11 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Libertempon li ofte dediĉis al muzikumado je [[pianego]], ludante verkojn de [[Wolfgang Amadeus Mozart]], [[Frédéric Chopin]], [[sonato]]jn de [[Ludwig van Beethoven]]. Li speciale ŝatis [[uverturo]]n [[Egmont (Beethoven)]], Pianan Sonaton No. 14 (Beethoven) kaj Pianan Sonaton No. 11 (Mozart). Li ŝatis kanti kaj ofte estis la unua tenoro kaj dirigento de familia koruso, kiun li establis<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Иван Васильевич Русаков, [1877-1921], биографический очерк |lasta = Барсуков |unua = М. И. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = И. Рыкалина |aliaj = |url = https://electro.nekrasovka.ru/books/6170103 |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1946 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Московский рабочий |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 9–11 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. === Studado kaj laboro === [[Dosiero:Ivan Rusakov kiel studento, 1900.png|200px|eta|dekstra|Ivan Rusakov kiel studento, 1900.]] En 1895 li finis la gimnazion kaj studentiĝis ĉe la medicina fakultato de la Imperiestra Moskva Universitato<ref name="Октябрьские дни109"/><ref name="Павлучкова69">{{citaĵo el gazeto | url = https://web.archive.org/web/20250904075711/https://pc05.twirpx.net/3512/3512923_E10268EA/sovetskoe_zdravookhranenie_1971_no_06.pdf | titolo = Жизнь, отданная великой цели (К 50-летию со дня смерти Ивана Васильевича Русакова) | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Павлучкова | persona nomo = А. В. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Советское здравоохранение | volumo = | numero = 6 | paĝoj = 69 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1971 | alirdato = 2025-09-04 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. 11 el 26 liaj samklasanoj ankaŭ planis iĝi kuracistoj<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Повесть о "красном докторе" |lasta = Подляшук |unua = П. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = А. Спицына |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1967 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Московский рабочий |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 12 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. La someron li pasigis preparante sian fraton Arsenij al studentiĝo ĉe la Tvera Klasika Gimnazio. En februaro 1899 li aktive partoprenis studentajn protestojn kontraŭ la ministro pri klerigado Nikolaj Bogolepov kaj pro tio la {{JULGREGDATO|30|3|1899|FormatJUL=j"-an de"|FormatGREG=[[j"-a de" F|j"-an&nbsp;de&nbsp;"F]]}} estis eksigita el la universitato, kie li estis studanta en la tria kurso<ref name="Кондратьев">{{citaĵo el gazeto | url = https://yandex.ru/archive/catalog/6bfa8570-6fc7-42b0-8987-2a4ba9c63520/2?center=542+862 | titolo = Иван Русаков | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Кондратьев | persona nomo = В. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Московская правда | volumo = 12433 | numero = 299 | paĝoj = 2 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1960-12-22 | alirdato = 2026-07-19 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. La soldatigon li evitis pro denaska difekto forme de la sesa subevoluinta fingro sur la maldekstra mano. La {{JULGREGDATO|19|7|1899|FormatJUL=j"-an de"|FormatGREG=[[j"-a de" F|j"-an&nbsp;de&nbsp;"F]]}} li verkis pentoleteron al la rektoro kaj aŭtune 1899 (aŭ en 1900<ref name="Октябрьские дни109"/>) restudentiĝis<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Повесть о "красном докторе" |lasta = Подляшук |unua = П. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = А. Спицына |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1967 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Московский рабочий |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 15 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. La {{JULGREGDATO|27|10|1900|FormatJUL=j"-an de"|FormatGREG=[[j"-a de" F|j"-an&nbsp;de&nbsp;"F]]}} li diplomiĝis kiel kuracisto<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Иван Васильевич Русаков, [1877-1921], биографический очерк |lasta = Барсуков |unua = М. И. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = И. Рыкалина |aliaj = |url = https://electro.nekrasovka.ru/books/6170103 |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1946 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Московский рабочий |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 11–12 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. [[Dosiero:Nebolsin house.jpg|200px|eta|maldekstra|Unu el korpusoj de la Filatov Hospitalo. Moskvo, 2017.]] Li eklaboris kiel eksteretata pediatro-specialiĝonto ({{l-ru|ординатор}}) en la infana kliniko de profesoro Nil Filatov, konsiderata fondinto de la rusa pediatrio, kaj post ties morto en 1902 li transiris al la hospitalo de Sankta Olga (Moskvo) sub gvidon de la pediatro Aleksandr Kisel. En 1902–1905 Ivan Rusakov aktive partoprenis laboron de la Moskva Societo de Infanaj Kuracistoj, dum kies kunsidoj li prezentis plurajn sciencajn raportojn kaj publikigis sciencajn artikolojn en magazino "Infana medicino" ({{l-ru|Детская медицина}})<ref name="Павлучкова69"/>. La {{JULGREGDATO|25|3|1903|FormatJUL=j"-an de"|FormatGREG=[[j"-a de" F|j"-an&nbsp;de&nbsp;"F]]}} laŭ rekomendo de Aleksandr Kisel li estis akceptita kiel efektiva membro de la societo. Li atentigis ke necesas vasta kleriga laboro, speciale rilate prizorgadon de la beboj kaj ke necesas plibonigi vivkondiĉojn de la laboristinoj<ref name="Барсуков13"/>. Vintre 1902–1903 li faris 9 publikajn lecionojn. Poste li rememoris tiamajn lecionojn kiel tre limigitajn laŭ siaj eblecoj kaj eventuala efiko. {{Citaĵo |teksto = Pli ol modesta, foje mizera ejo de la Aŭspiciejo de la Societo de Sobreco, plenŝtopita je homoj; antaŭ la okuloj estas impona figuro de la tutrusia memento mori<ref>Eŭfemismo, celanta policanon, kies tasko estis observi mankon de kontraŭregistaraj paroloj.</ref>, sur pupitro estas malfermita broŝuro, de kies teksto ne ĉiam eblis devii. [...] Je nia dispono estis malserena [[magia lanterno]] kaj tre modesta aro da [[diapozitivo]]j. |aŭtoro = Ivan Rusakov |verko = [artikolo el 1913]<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Повесть о "красном докторе" |lasta = Подляшук |unua = П. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = А. Спицына |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1967 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Московский рабочий |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 24 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref> |origina teksto = Более чем скромная, порою жалкая аудитория попечительства Общества трезвости, битком набитая народом; перед глазами внушительная фигура всероссийского memento mori, на пюпитре развернута брошюрка, от текста которой не всегда можно было отступать. [...] В нашем распоряжении был обычно тусклый волшебный фонарь и очень скромный набор диапозитивов. }} En 1904 li transiris (aŭ samtempe iĝis) la dua kuracisto en la Rostokina Zemstva Hospitalo ({{l-ru|Ростокинская земская больница}})<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Повесть о "красном докторе" |lasta = Подляшук |unua = П. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = А. Спицына |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1967 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Московский рабочий |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 26 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref><ref>{{citaĵo el libro |titolo = Октябрьские дни в Сокольническом районе: по воспоминаниям участников |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = https://viewer.rsl.ru/ru/rsl01006521171?page=114&rotate=0&theme=white |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1922 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Красная новь |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 109–110 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Tie li interkonatiĝis kun la doktoro Jevgenij Porfirjeviĉ Pervuĥin, bolŝevisto ekde 1903, aktiva membro de la partio. Li kaj lia edzino, helpkuracistino Aleksandra Nikolajevna Pervuĥina, jam estis malliberigitaj kaj ekzilitaj al [[Jakutio]], kaj al Moskvo venis de [[Ĝenevo]] ([[Svislando]]), kie ili partoprenis eldonadon de la bolŝevista ĵurnalo [[Iskra]]. Jevgenij Pervuĥin estis amiko de Lenin, Aleksandra Pervuĥina helpis al [[Nadeĵda Krupskaja]] aranĝi sekretan korespondadon. Jevgenij Pervuĥin (partia kromnomo ''Pavel Ivanoviĉ'') estis membro de la Moskva Komitato de RSDRP(b), propagandisto, en lia loĝejo okazis kunvenoj de la Moskva Komitato de RSDRP(b). Lia edzino agordis [[mimeografo]]n kaj komencis eldoni flugfoliojn. Tiujn ĉi renkontiĝojn partoprenis Virgilij Ŝancer (kromnomo ''Marat'') ^{[[:ru:Шанцер, Виргилий Леонович|ru]]}, Miĥail Vasiljev-Juĵin ^{[[:ru:Васильев-Южин, Михаил Иванович|ru]]}, Aleksandr Mandelŝtam ^{[[:ru:Мандельштам, Александр Владимирович|ru]]}, Andrej Ŝestakov (Nikodim) ^{[[:ru:Шестаков, Андрей Васильевич|ru]]} ka. Amikeco inter Rusakov kaj Pervuĥin daŭris la tutan vivon<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Повесть о "красном докторе" |lasta = Подляшук |unua = П. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = А. Спицына |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1967 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Московский рабочий |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 28–29 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. En majo 1905, laŭ rekomendo de Jevgenij Pervuĥin li estis akceptita kiel membro de la bolŝevista partio<ref name="Павлучкова69"/>, ricevinte la partian bileton N 57<ref name="Врач-коммунист: К 85-летию">{{citaĵo el gazeto | url = https://yandex.ru/archive/catalog/56ffc645-a50d-4cac-ba05-fafe0134f358/2?center=814+2888 | titolo = Врач-коммунист: К 85-летию со дня рождения И. В. Русакова | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Кондратьев | persona nomo = В. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Московская правда | volumo = 12970 | numero = 225 | paĝoj = 2 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1962-09-25 | alirdato = 2026-07-19 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Rusakov sin engaĝis je propaganda laboro inter laboristoj de la fabriko "Bogatir"^{[[:ru:Красный богатырь (завод)|ru]]}. Bolŝevisto Albert Lapin (denaske: Alberts Lapiņš) ^{[[:ru:Лапин, Альберт Янович|ru]]} rememoris en 1923 lian agadon<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Повесть о "красном докторе" |lasta = Подляшук |unua = П. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = А. Спицына |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1967 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Московский рабочий |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 30–31 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. {{Citaĵo |teksto = Fine de 1904 aŭ komence de 1905 ĉe ni aperis nova kamarado — Ivan Vasiljeviĉ Rusakov, el la Rostokina hospitalo. Li komence estis malmulte aktiva, ĉefe aŭskultis atente, rigardesploris nin — laboristojn. Li estis donanta al ni klarigojn de teoria kaj filozofia karaktero. Speciale grandajn servojn li faris por ni dum diskutoj kun [[socialistoj-revoluciuloj]] kaj alia simila publiko, kiam malamiko estis pli forta teorie ol ni, laboristoj. Poste kamarado Rusakov rapide engaĝiĝis kaj estis akceptita de ni je laboro. Li rolis ĉefe kiel propagandisto en rondetoj kaj dum amasaj aranĝoj... |aŭtoro = Albert Lapin |verko = Rememoroj |origina teksto = В конце 1904 или в начале 1905 года у нас появился новый товарищ — Иван Васильевич Русаков, из Ростокинской больницы. Он вначале был мало активен, больше прислушивался, присматривался к нам — рабочим. Давал нам разъяснения теоретического и философского характера. В особенности он нам оказывал большие услуги при дискуссиях с эсерами и тому подобной публикой, когда противник был более сильным теоретически, чем мы, рабочие. Затем т. Русаков быстро втянулся и был взят нами в работу. Он выступал главным образом как пропагандист в кружках и на массовках... }} En siaj sciencaj artikoloj de tiu tempo li atentigis ke sanitaraj problemojn, kiujn alfrontas laboristoj kaj kamparanoj, solveblas nur kadre de grandaj socialaj reformoj, ĉar "peza sociala-ekonomia situacio, en kiu vivas nia popolo, kreas la kondiĉojn, stimulantajn infektajn malsanojn"<ref name="Слонимская33">{{citaĵo el gazeto | url = https://archive.org/details/1962.-no-12. | titolo = Врач-большевик Иван Васильевич Русаков (К 85-летию со дня рождения) | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Слонимская | persona nomo = И. А. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Советское здравоохранение | volumo = | numero = 12 | paĝoj = 33 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1962 | alirdato = 2026-07-25 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Li skribis en 1905 en la sama artikolo "Programo de prelegoj pri ĥolero", publikigita en N 7 de la gazeto de la Gubernia Sanitara Buroo de la Moskva Zemstvo "Informoj pri kontaĝaj malsanoj kaj sanitara-kuracista organizado en Moskva gubernio": {{Citaĵo |teksto = Plejparto de la menciitaj rimedoj aplikeblas nur ĉe certa nivelo de popola bonfarto. Efektivigo de tiuj ĉi rimedoj ne eblas, kaj foje estas eĉ moko pri grandega plejparto de nia popolo ĉe ties aktuala situacio. Necesas vastaj sociala-ekonomiaj reformoj (egaligo de la rajtoj de la kamparana kaj laborista loĝantaro kun la aliaj klasoj, tero, 8-hora labortago, salajro, malrektaj impostoj). |aŭtoro = Ivan Rusakov |verko = Programo de prelegoj pri ĥolero [1905]<ref name="Слонимская33"/> |origina teksto = Большинство из указанных мер применимо лишь при известном уровне благосостояния народа. Проведение этих мер совершенно невозможно, а в некоторых случаях является даже насмешкой над громадным большинством нашего народа при настоящем его положении. Необходимы широкие социально-экономические реформы (уравнение в правах крестьянского и рабочего населения с другими классами, земля, 8-часовый труд, заработная плата, косвенные налоги). }} En decembro 1905 li partoprenis la ribelon en Moskvo kadre de la [[Rusia revolucio de 1905]]. Li ne batalis, nek konstruis barikadojn, sed li kontribuis kiel organizanto kaj kaŝis ribelulojn. Foje li gastigis hejme bolŝevistojn de la fabriko "Bogatir" Albert Lapin kaj Ĵarov (verŝajne Mitrofan Sergejeviĉ Ĵarov)<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Повесть о "красном докторе" |lasta = Подляшук |unua = П. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = А. Спицына |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1967 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Московский рабочий |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 33–34 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Kiam puntaĉmento de kolonelo Nikolaj Riman ^{[[:ru:Риман, Николай Карлович|ru]]} komencis en Moskvo rastadon kaj amasajn ekzekutojn, Rusakov kaŝis en la hospitalo plurajn ribelulojn, ŝajnigante ke ili estas pacientoj. Li igis ilin preni valerianan tinkturon kaj sodon kvazaŭ tio estis efektivaj kuraciloj<ref name="Его имени (Иван Васильевич Русаков)">{{citaĵo el gazeto | url = https://yandex.ru/archive/catalog/3df624b4-67df-47f5-baa1-d54043cd9f6f/2?center=1447+3022 | titolo = Его имени (Иван Васильевич Русаков) | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Манухин | persona nomo = Вл. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Вечерняя Москва | volumo = 2674 | numero = 247 | paĝoj = 2 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1932-10-24 | alirdato = 2026-07-20 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. La {{JULGREGDATO|13|1|1906|akuzativo=jes}} (laŭ aliaj datumoj la {{JULGREGDATO|12|1|1906|akuzativo=jes}})<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://web.archive.org/web/20250904105921/https://pc05.twirpx.net/3512/3512772_3C15E8A4/sovetskoe_zdravookhranenie_1963_no_10.pdf | titolo = И. В. Русаков в сибирской ссылке | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Видута | persona nomo = В. К. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Советское здравоохранение | volumo = | numero = 10 | paĝoj = 72 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1963 | alirdato = 2025-09-04 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref> li estis arestita kaj ĝis februaro 1906 troviĝis en la malliberejo [[Butirka]]<ref name="Октябрьские дни110">{{citaĵo el libro |titolo = Октябрьские дни в Сокольническом районе: по воспоминаниям участников |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = https://viewer.rsl.ru/ru/rsl01006521171?page=114&rotate=0&theme=white |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1922 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Красная новь |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 110 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. === Ekzilo === [[Dosiero:Ivan Rusakov en Jalutorovsko, 1908.png|200px|eta|maldekstra|Ivan Rusakov en Jalutorovsko, 1908.]] La {{JULGREGDATO|18|1|1906|FormatJUL=j"-an de"|FormatGREG=[[j"-a de" F|j"-an&nbsp;de&nbsp;"F]]}} polica departemento informis la Tobolskan guberniestron ke la ministro pri internaj aferoj ordonis ekzili lin kaj kelkajn aliajn homojn pro "kontraŭregistara agitado inter la kamparanoj kaj laboristoj" al "foraj lokoj de Tobolska gubernio" por 3 jaroj, kalkulante ekde la {{JULGREGDATO|24|2|1906|FormatJUL=j"-a de"|FormatGREG=[[j"-a de" F|j"-a&nbsp;de&nbsp;"F]]}}. Li devis loĝi sub "malkaŝa polica gvatado" ({{l-ru|гласный надзор полиции}}). Vladimir Kondratjev skribis ke li estis ekzilita la {{daton|3|2|1906}}<ref name="Кондратьев"/>. Antaŭ la foriro malsuperaj kunlaborantoj de la Rostokina Zemstva Hospitalo donacis al li ruslingvan eldonon de la Kapitalo de [[Karolo Markso]] (duan parton de la dua volumo) kun respektiva surskribo (ĝin konservis lia filino Jevdokija). Lin akompanis la edzino akuŝonta ene de monato. Ili devis foriri ene de 3 semajnoj<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://yandex.ru/archive/catalog/c903a446-5451-4184-9ec6-8c83aec96e80/2?center=1020+593 | titolo = Надпись на книге | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Подляшук | persona nomo = П. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Вечерняя Москва | volumo = 11028 | numero = 49 | paĝoj = 2 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1960-02-29 | alirdato = 2026-07-19 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref><ref>{{citaĵo el libro |titolo = Повесть о "красном докторе" |lasta = Подляшук |unua = П. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = А. Спицына |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1967 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Московский рабочий |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 36–37 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. {{Citaĵo |teksto = Pro familiaj kialoj — ĉar mi estis baldaŭ atendanta la bebon, sed deziris akompani la edzon — oni permesis al I. V. veturi proprakoste, sen ĝendarmo. [...] Mi decidis veturi kun I. V. Min multaj klopodis konvinki ne fari tion, sed al mi ŝajnis ege strange lasi I. V. solan je tiom malĝoja vojaĝo. |aŭtoro = Aleksandra Panova |verko = Taglibro<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Повесть о "красном докторе" |lasta = Подляшук |unua = П. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = А. Спицына |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1967 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Московский рабочий |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 35–36 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref> |origina teksto = По семейным обстоятельствам — ввиду того, что я в скором времени ожидала младенца, но хотела сопровождать мужа — разрешили И. В. ехать на свой счет, без жандарма. [...] Я решила ехать с И. В. Меня многие отговаривали, но мне как-то дико казалось отпускать И. В. одного в такое грустное путешествие. }} La {{JULGREGDATO|28|3|1906|FormatJUL=j"-an de"|FormatGREG=[[j"-a de" F|j"-an&nbsp;de&nbsp;"F]]}} ili venis subgarde al la fervojstacio [[Tjumeno (stacidomo)|Tjumeno]], kie Ivan Rusakov informis lokan policestron ({{l-ru|исправник}}) ke li ne povas plu veturi pro sanstato de sia edzino kaj ke li havas paperon de la Moskva guberniestro, kiu permesis respektivan prokraston. La Tobolska guberniestro petis sian Moskvan kolegon ne plu doni tiajn permesojn kaj ordonis al la Tjumena policestro ekzameni la edzinon de Rusakov por decidi dum kiu tempo ŝi devos resti en Tjumeno; fine li permesis la prokraston por 6 semajnoj. En Tjumeno li loĝis en la 1-a kvartalo ({{l-ru|первая часть}}) kaj laboris kiel privata kuracisto. Post la fino de tiu ĉi periodo Rusakov petis permeson resti en Tjumeno ĝis la fino de la ekzilo, sed la peto estis rifuzita kaj li restis en Tjumeno ĝis la {{JULGREGDATO|28|5|1906|FormatJUL=j"-a de"|FormatGREG=[[j"-a de" F|j"-a&nbsp;de&nbsp;"F]]}}. La {{JULGREGDATO|30|5|1906|FormatJUL=j"-an de"|FormatGREG=[[j"-a de" F|j"-an&nbsp;de&nbsp;"F]]}} la familio kun kelksemajna filo Sergej venis al [[Jalutorovsko]] ([[Tobolska gubernio]])<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://web.archive.org/web/20250904105921/https://pc05.twirpx.net/3512/3512772_3C15E8A4/sovetskoe_zdravookhranenie_1963_no_10.pdf | titolo = И. В. Русаков в сибирской ссылке | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Видута | persona nomo = В. К. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Советское здравоохранение | volumo = | numero = 10 | paĝoj = 72–74 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1963 | alirdato = 2025-09-04 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Pavel Podlaŝuk klarigas la rifuzon per maltrankvila situacio en Tjumeno, kie en aprilo 1906 dufoje okazis incendioj en malliberejo, supozeble kaŭzitaj de politikaj malliberuloj<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Повесть о "красном докторе" |lasta = Подляшук |unua = П. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = А. Спицына |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1967 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Московский рабочий |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 38–39 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Ivan Rusakov tuj petis la guberniestron permesi al li labori kiel privata kuracisto, ĉar la ekzilitoj ne rajtis labori en ŝtataj hospitaloj. La guberniestro Nikolaj Gondatti petis respektivan permeson de la ministro pri internaj aferoj kaj ricevis ĝin, tamen ordonis nomumi Rusakovon kiel estron de hospitalo kaj apoteko en vilaĝo [[Ĥanti-Mansijsko|Samarovskoje]]. La kuracisto en julio 1906 klarigis ke li havas malsanan edzinon kaj 3 monatojn aĝan filon, do transloĝiĝi al la tiom norda setlejo kun severa klimato estus por li ege malfacile, des pli ke li ne havas necesajn rimedojn por la vojaĝo, do tio estus "kvazaŭ puno, neniel miaflanke merita". Fine la guberniestro nuligis la ordonon kaj permesis al li resti en Jalutorovsko<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://web.archive.org/web/20250904105921/https://pc05.twirpx.net/3512/3512772_3C15E8A4/sovetskoe_zdravookhranenie_1963_no_10.pdf | titolo = И. В. Русаков в сибирской ссылке | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Видута | persona nomo = В. К. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Советское здравоохранение | volumo = | numero = 10 | paĝoj = 75 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1963 | alirdato = 2025-09-04 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. En Jalutorovsko tiutempe loĝis ne pli ol {{unuo|5000}} homoj, kio estis ega kontrasto eĉ kompare al Tjumeno kun ties 40-mila loĝantaro. Aleksandra Panova skribis en sia taglibro: "Tiu ĉi urbo eĉ kompare al Tjumeno ŝajnis al ni vilaĝeto. Ĝin eblas komplete trairi ene de duonhoro" ({{l-ru|Этот город даже против Тюмени показался нам деревушкой. Весь-то его можно обойти в полчаса}})<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Повесть о "красном докторе" |lasta = Подляшук |unua = П. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = А. Спицына |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1967 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Московский рабочий |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 39 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Ili loĝis en duetaĝa ligna domo (nun N 44 en strato Libereco)<ref name="Дом врача Ивана Русакова">{{citaĵo el la reto | url = https://t-l.ru/345928.html | titolo = Дом врача Ивана Русакова в Ялуторовске начнут восстанавливать в 2024 году | titolo-aldono = | alirdato = | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2023-07-25 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskaja Linija | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20240910075833/https://t-l.ru/345928.html | arkivdato = 2024-09-10 | citaĵo = }}</ref> kaj laboris kiel privata kuracisto<ref name="Октябрьские дни110"/>. En Jalutorovsko kaj [[Jalutorovska distrikto (1782-1923)|Jalutorovska distrikto]] tiutempe estis nur 2 kuracistoj, do bezono je medicina helpo estis nekontentigita. Aleksandra Panova skribis en la taglibro: {{Citaĵo |teksto = Speciale [multe] laboris I. V. dum foiroj, al kiuj venadis amaso da kamparanoj. La praktiko iĝis granda. Oni ekkonis kaj aprezis lin kiel bonan kuraciston, homon. Ĉiuj amis lin kaj valorigis lin... |aŭtoro = Aleksandra Panova |verko = Taglibro<ref name="Имени Русакова"/> |origina teksto = Особенно работал И. В. в ярмарки, куда стекалась масса крестьян. Практика стала большой. Узнали и оценили как хорошего врача, человека. Его все любили и дорожили им... }} [[Dosiero:Yalutorovsk Svobody street 44 2023-06 1688131706.tif|200px|eta|maldekstra|Domo de Ivan Rusakov. Jalutorovsko, 2023.]] Baldaŭ post la alveno, ilin vizitis estrino de virina antaŭgimnazio ({{l-ru|прогимназия}}) kaj edzino de loka policestro, sekvis pliaj vizitoj de lokaj gravuloj. Rusakovoj rememoris ke ne okazis interproksimiĝo, ĉar ili evitis mondumajn aranĝojn, kondutis simple kaj aferece, do oni konsideris lin strangulo kiu kondutas kvazaŭ kamparano sin vestinte je ruĝa ĉemizo (pro tio oni kromnomis lin "ruĝa doktoro", kio samtempe aludis liajn komunistajn ideojn) kaj propramane lavante vestojn en kuvo, dum lia edzino estis konsiderata nura junulino<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Повесть о "красном докторе" |lasta = Подляшук |unua = П. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = А. Спицына |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1967 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Московский рабочий |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 41–42 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Li iĝis inter la unuaj eksteretataj aŭtoroj de loka ĵurnalo "Jalutorovska Vivo" ({{l-ru|Ялуторовская жизнь}}), kie li publikigis artikolojn pri aferoj sociaj kaj medicinaj. Li iĝis estro de buroo de reciproka helpo al politikaj ekzilitoj. Tiutempe en la urbo jam estis proksimume 30 politikaj ekzilitoj, el kiuj 3 estis bolŝevistoj. Poste venis kelkdek [[kartveloj]], partoprenintaj ribelon en distrikto Gori, kaj partoprenintoj de kamparanaj ribeloj en Serdobska distrikto ([[Saratova gubernio]]). Li aranĝis monkolektadon inter pli bonhavaj ekzilitoj, kreis el ekzilitoj brigadon de riparistoj de agrikulturiloj kaj brigadon de ĉarpentistoj, do ĝis la vintro ĉiuj ekzilitoj ricevis loĝejojn kaj laboron. Ankaŭ kamparanoj kaj urbanoj ofte venis al li, serĉante kuracistan helpon kaj konsilojn<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Иван Васильевич Русаков, [1877-1921], биографический очерк |lasta = Барсуков |unua = М. И. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = И. Рыкалина |aliaj = |url = https://electro.nekrasovka.ru/books/6170103 |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1946 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Московский рабочий |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 17–18 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. En 1907–1908 en Jalutorovsko eksplodis epidemio de [[skarlatino]] kaj Ivan Rusakov grave kontribuis al ĝia ĉesigo, aplikinte vakcinon de Georgij Gabriĉevskij, proponitan de tiu en 1905, sed ankoraŭ ne aprobitan oficiale. La {{JULGREGDATO|15|2|1908|FormatJUL=j"-an de"|FormatGREG=[[j"-a de" F|j"-an&nbsp;de&nbsp;"F]]}} oni raportis en ĵurnalo "Siberia Vivo" ({{l-ru|Сибирская жизнь}}), ke dum semajno li jam faris ĝis 150 injektojn, ricevinte neniun subtenon de la aŭtoritatoj dum lokanoj venas al li fervore<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://yandex.ru/archive/catalog/16196c3f-9597-4391-baf6-19e7c3d132bc/3?center=443+1688 | titolo = Ялуторовск, Тобольск. губ. | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Иже | persona nomo = | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Сибирская жизнь | volumo = | numero = 28 | paĝoj = 3 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1908-02-02 | alirdato = 2026-07-22 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Li vakcinis 318 homojn, el kiuj 273 trifoje. Poste li resumis tiun ĉi sperton en artikolo "Sperto pri apliko de preventaj Gabriĉevskij-vakcinoj je [[skarlatino]] en Jalutorovsko" ({{l-ru|Опыт применения предохранительных прививок скарлатинозной вакциной Габричевского в Ялуторовске}})<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://web.archive.org/web/20250904075711/https://pc05.twirpx.net/3512/3512923_E10268EA/sovetskoe_zdravookhranenie_1971_no_06.pdf | titolo = Жизнь, отданная великой цели (К 50-летию со дня смерти Ивана Васильевича Русакова) | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Павлучкова | persona nomo = А. В. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Советское здравоохранение | volumo = | numero = 6 | paĝoj = 70 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1971 | alirdato = 2025-09-04 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. La {{JULGREGDATO|22|11|1909|FormatJUL=j"-an de"|FormatGREG=[[j"-a de" F|j"-an&nbsp;de&nbsp;"F]]}} li ricevis permeson veturi al Moskvo<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://web.archive.org/web/20250904105921/https://pc05.twirpx.net/3512/3512772_3C15E8A4/sovetskoe_zdravookhranenie_1963_no_10.pdf | titolo = И. В. Русаков в сибирской ссылке | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Видута | persona nomo = В. К. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Советское здравоохранение | volumo = | numero = 10 | paĝoj = 76 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1963 | alirdato = 2025-09-04 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Kiam li estis revenonta de la ekzilo, lokaj intelektuloj enmanigis al li dankleteron, en kiu interalie estis dirite: {{Citaĵo |teksto = Via nomo dum tiu ĉi tempo iĝis tiel konata, ke mankas eĉ unusola vilaĝo en la granda kaj dense loĝata [[Jalutorovska distrikto (1782-1923)|Jalutorovska distrikto]], kie oni ne konus la doktoron Rusakovon. Kaj tiun ĉi gloron vi kreis per la plej kora kaj skrupula rilato al ĉiu kiu petis vian helpon. |aŭtoro = |verko = Dankletero de Jalutorovsko [1909] |origina teksto = Ваше имя за это время стало настолько известным, нет деревни в большом и густонаселенном Ялуторовском уезде, где бы не знали доктора Русакова. И славу эту Вы создали себе самым сердечным и добросовестным отношением ко всякому, кто бы не обращался к Вам за помощью. }} === Post la ekzilo === Post reveni el la ekzilo li laboris kiel estro de la sekcio de urba medicino, poste kiel redakcia sekretario kaj poste kunredaktoro de la gazeto "Publika kuracisto" ({{l-ru|Общественный врач}}), eldonita de la Societo de Rusaj Kuracistoj de N. I. Pirogov kaj publikigis plurajn artikolojn en medicinaj gazetoj "Infana medicino" ({{l-ru|Детская медицина}}) kaj "Kuracista gazeto" ({{l-ru|Врачебная газета}}). En 1909 la gazeto "Publika kuracisto" estis fermita de la registaro, sed en 1911 ĝia eldonado rekomenciĝis. La redakcia laboro estis la sola enspezfonto de Ivan Rusakov, ĉar guberniestro de Moskvo longan tempon estis malakceptanta lin kiel zemstvan kuraciston pro lia statuso de la iama politika ekzilito, do nur post grandaj klopodoj li sukcesis eklabori kiel kuracisto en la urba senpaga infana ambulatorio (laŭ aliaj datumoj li laboris ĝis tiam en privata kliniko). Poste li sukcesis eklabori ankaŭ en la Meŝĉanska Urba Senpaga Hospitalo, kie li laboris vespere<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Повесть о "красном докторе" |lasta = Подляшук |unua = П. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = А. Спицына |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1967 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Московский рабочий |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 50–51 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. En 1911–1913 li estis sekretario kaj ekde januaro 1914 redaktoro de la sekcio "Urba medicino". Samtempe li devis prizorgi la malsaniĝintan pro [[ftizo]] edzinon, kaj du infanojn<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Иван Васильевич Русаков, [1877-1921], биографический очерк |lasta = Барсуков |unua = М. И. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = И. Рыкалина |aliaj = |url = https://electro.nekrasovka.ru/books/6170103 |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1946 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Московский рабочий |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 19–21 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Laŭ rememoroj de bolŝevisto Morozov, post la ekzilo "formale li ne estis membro de la partio, sed idee li ne rompis ligon kun ĝi"<ref name="Октябрьские дни110"/>. Poste li ekloĝis en la domo N 18 ĉe la strato Olenij Val ({{l-ru|Олений Вал}}, do ''Cerva Remparo'') ^{[[:ru:Олений Вал|ru]]}. Ĝi estis konstruigita de arkitekto Aleksandr Zelenko ^{[[:ru:Зеленко, Александр Устинович|ru]]} en 1913 laŭ mendo de Maria Kudrjavceva, ĉe kruciĝo de la stratoj Olenij Val kaj Losinskij Projezd ({{l-ru|Лосинский проезд}}, do ''Alka Traveturejo'', ĝis 1922 — Avdejevskij Projezd)<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Повесть о "красном докторе" |lasta = Подляшук |unua = П. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = А. Спицына |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1967 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Московский рабочий |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 51 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. En 1917 kiel ĝia posedanto estis indikita jam Aleksandr Zelenko<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://dzen.ru/a/Y8rkYbk9K0N-6JN1 | titolo = Дача Кудрявцевой, Общество любителей лыжного спорта, инженер Зеленко и передовые технологии начала XX века на Оленьем Валу в Сокольниках | titolo-aldono = | alirdato = 2026-07-09 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Память места_Москва | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2023-01-23 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Dzen | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20230426001938/https://dzen.ru/a/Y8rkYbk9K0N-6JN1 | arkivdato = 2023-04-26 | citaĵo = }}</ref>. Filino Jevdokija Rusakova skribis poste, ke ilia familio ekloĝis tie nelonge antaŭ la [[Oktobra revolucio]]. Tie Zelenko daŭrigis sian eksperimenton pri edukado de juna generacio surbaze de ideoj de la setleja movado ^{[[:en:Settlement movement|en]]}, kiun li entreprenis en 1907–1908 en sia domo en Vadkovskij strateto ^{[[:ru:Вадковский переулок|ru]]}, ĉesigitan de polico pro suspekto je socialisma agado. En la duetaĝa ligna domo kun ferbetonaj terasoj loĝis nur familioj kun infanoj, ĉar ĝi funkciis samtempe kiel vartejo kaj lernejo. Geknaboj lernis kune, inkluzive la arton, en granda ĉambro edzino de la posedanto Anna Miĥajlovna Zelenko ludis pianon kaj aranĝis spektaklojn kun la lernantoj. En eta zoo loĝis birdoj, [[kobajo]]j, kunikloj, sciuroj kaj du krokodiletoj. En la korto ĉiu lernanto havis propran bedon. Baldaŭ oni kromnomis la domon ''Infana Urbeto'' ({{l-ru|Детский городок|t=Detskij Gorodok}}). Ivan Rusakov iĝis unu el aktivuloj kaj instruistoj de la lernejo. Li ludis pianegon, laboris en ligna metiejo, esploris kun infanoj naturon en ĉirkaŭaĵoj, transformis apudan barlagon en la [[Sokolniki (parko)|parko Sokolniki]] je glitejo, vizitebla senpage. La infanoj kromnomis lin kiel ''Ivan Vasjoŝa'' ({{l-ru|Иван Васёша}}), kio estis infanŝerce adaptita ''Ivan Vasiljeviĉ''. Li regule aranĝis ekskursojn tra la parko Sokolniki, kio estis nova tiutempe kaj la parko mem aspektis ankoraŭ kiel densa arbaro<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://archive.org/details/1977.10 | titolo = Подвиг большевика | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Русакова | persona nomo = Е. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Junij Naturalist | volumo = | numero = 10 | paĝoj = 10–11 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1977-10 | alirdato = 2026-07-09 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. En 1915 li frekventas lecionojn pri pedagogio kaj biologio en la Moskva Urba Popola Universitato de Alfons Ŝanjavskij ^{[[:ru:Московский городской народный университет имени А. Л. Шанявского|ru]]}, kies organizadon partoprenis Zelenko. Ilia kunlaboro daŭris poste, do kiam la Societo de Rusaj Kuracistoj de N. I. Pirogov decidis konstrui la Domon de Pirogov en la 2-a Miusa strateto ^{[[:ru:Миусский переулок|ru]]} (nun Miusa strateto), oni mendis la dezajnon al Zelenko. Hejme li instruis al la infanoj lignaĵistan metion, bindadon kaj aliajn metiojn, do la filinoj bone sciis uzi [[stablo]]n, filo Sergej okupiĝis pri elektrotekniko<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Повесть о "красном докторе" |lasta = Подляшук |unua = П. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = А. Спицына |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1967 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Московский рабочий |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 59–62 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. En junio 1919 Ivan Rusakov rememoris ke tiutempe oni petis ĉe la Moskva Administracio {{unuo|5000}} rublojn por aranĝi edukejon por la infanoj, bazitan sur esplorado de la naturo, sed alfrontis rifuzon reference al manko de mono<ref name="У истоков юннатского движения22"/>. === Post 1917 === Post la [[Februara revolucio]] Ivan Rusakov plu aktive partoprenis la socian kaj partian agadojn. Li estis elektita kiel prezidanto de la buroo de la unua laŭleĝa partia komitato de [[Sokolniki (distrikto de Moskvo)|distrikto Sokolniki]]. En junio 1917 li kandidatiĝis kiel deputito de la [[Moskva Urba Dumao]] laŭ listo N 5 (bolŝevistoj) kiel li estis la 13-a kandidato, sed la bolŝevistoj gajnis 12 lokojn, venkis la socialistoj-revoluciuloj. La {{JULGREGDATO|7|7|1917|akuzativo=jes}} okazis balotoj je la distriktaj dumaoj de Moskvo kaj bolŝevistoj gajnis 350 lokojn en 700, ricevinte plimulton en 11 el 17 dumaoj. Ivan Rusakov estis elektita kiel deputito de la Sokolnika Distrikta Dumao kaj iĝis prezidanto de ĝia ekzekutiva komitato ({{l-ru|управа}})<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Повесть о "красном докторе" |lasta = Подляшук |unua = П. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = А. Спицына |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1967 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Московский рабочий |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 71–72 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Samtempe li estis elektita kiel membro de la Ekzekutiva Komitato de la Sokolnika Soveto de Laboristaj kaj Soldataj Deputitoj. La {{JULGREGDATO|8|11|1917|akuzativo=jes}} ampleksigita kunveno de la Sokolnika Soveto de Laboristaj kaj Soldataj Deputitoj, kiun li prezidis, kune kun fabrikaj komitatoj aprobis rezolucion pri armita ribelo<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Октябрьские дни в Сокольническом районе: по воспоминаниям участников |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = https://viewer.rsl.ru/ru/rsl01006521171?page=16&rotate=0&theme=white |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1922 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Красная новь |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 12 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Laŭ rememoroj, li estis ripetanta: "Nur kun fusilo enmane ni povos esti venkintoj; la tempo venis, ni devas prokrasti eĉ ne unu minuton, kamaradoj, al batalo!" ({{l-ru|Только с винтовкой в руках мы можем быть победителями; время пришло, медлить мы ни одной минуты не должны, товарищи, в бой!}})<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Октябрьские дни в Сокольническом районе: по воспоминаниям участников |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = https://viewer.rsl.ru/ru/rsl01006521171?page=53&rotate=0&theme=white |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1922 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Красная новь |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 49 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. La {{JULGREGDATO|7|11|1917|akuzativo=jes}} Ivan Rusakov iĝis membro de la Sokolnika Milita-Revolucia Komitato<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Октябрьские дни в Сокольническом районе: по воспоминаниям участников |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = https://viewer.rsl.ru/ru/rsl01006521171?page=18&rotate=0&theme=white |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1922 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Красная новь |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 14 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref><ref>{{citaĵo el libro |titolo = Иван Васильевич Русаков, [1877-1921], биографический очерк |lasta = Барсуков |unua = М. И. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = И. Рыкалина |aliaj = |url = https://electro.nekrasovka.ru/books/6170103 |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1946 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Московский рабочий |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 27, 29–31 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Dum la puĉo de Kornilov li iĝis membro de distrikta triopo, celinta akiri armilojn<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Октябрьские дни в Сокольническом районе: по воспоминаниям участников |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = https://viewer.rsl.ru/ru/rsl01006521171?page=13&rotate=0&theme=white |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1922 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Красная новь |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 9 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Li aktive partoprenis okupadon de la milicaj komisariatoj, inkluzive de la 4-a komisariato en [[Meŝĉanskij (distrikto de Moskvo)]], kie la sturmantoj alfrontis reziston de la komisaro, tamen senarmigita senperforte kun lia aktiva engaĝiĝo<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Октябрьские дни в Сокольническом районе: по воспоминаниям участников |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = https://viewer.rsl.ru/ru/rsl01006521171?page=32&rotate=0&theme=white |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1922 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Красная новь |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 28 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Tie lia taĉmento trovis forlasitan novnaskitan knabinon, kiun ili transdonis al la 3-a sekcio de milico, kie ŝi estis adoptita kaj ricevis la nomon Tatjana Oktjabrskaja (do ''Tatjana La Oktobra'')<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://yandex.ru/archive/catalog/8449ebcb-a009-4132-99ba-1db142bc6416/3 | titolo = Дочь революции: судьба Татьяны Октябрьской | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Камышев | persona nomo = Ю. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Вечерняя Москва | volumo = 13230 | numero = 105 | paĝoj = 3 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1967-05-05 | alirdato = 2025-09-05 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Poste li agnoskis ke lia [[Browning Arms Company|Browning]]-pistolo estis apenaŭ efika, ĉar li ne sciis pafi, nek havis kartoĉojn<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Повесть о "красном докторе" |lasta = Подляшук |unua = П. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = А. Спицына |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1967 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Московский рабочий |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 80 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Li iniciatis kreadon de moveblaj taĉmentoj de la [[Ruĝa Kruco]] kaj manĝejoj<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://yandex.ru/archive/catalog/438bb113-e9de-4400-8058-392e3cd21d70/3?center=2012+1266 | titolo = "Красный доктор": К 110-летию со дня рождения Ивана Русакова | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Пономарев | persona nomo = А. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Московская правда | volumo = 20549 | numero = 231 | paĝoj = 3 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1987-10-07 | alirdato = 2026-07-22 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. [[Dosiero:Врачебная газета. 1907. №50.jpg|200px|eta|dekstra|"Kuracista gazeto", 1907.]] Li aktive kontribuis al "Kuracista gazeto" ({{l-ru|Врачебная газета}}), pledante pri kreado de grandskala sistemo de ŝtata sanservo. Fine de septembro 1917 li publikigis en N 6–7 artikolon, en kiu argumentis ke la antaŭa publika sanservo estis pli simila al bonfarado kaj ne kapablas solvi aktualajn problemojn de la loĝantaro. Ŝanĝo de la socia kaj politika sistemoj laŭ lia opinio devus sekvigi ankaŭ bazajn ŝanĝojn en la publika sanservo<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Иван Васильевич Русаков, [1877-1921], биографический очерк |lasta = Барсуков |unua = М. И. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = И. Рыкалина |aliaj = |url = https://electro.nekrasovka.ru/books/6170103 |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1946 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Московский рабочий |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 29 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. {{Citaĵo |teksto = Necesas unuavice konstati ke la publika sanservo kun ĝia alloga ideologio kaj samtempe kun magraj praktikaj atingoj estas produkto de la antaŭrevolucia ŝtata sistemo [...] Se tiu ĉi estis disfalanta, do same neeviteble devos disfali ankaŭ la publika sanservo en sia antaŭa stato [...] |aŭtoro = Ivan Rusakov |verko = Artikolo en "Kuracista gazeto" (N 6–7, la {{dato|22|9}} — la {{dato|1|10|1917}} |origina teksto = Приходится прежде всего установить, что общественная медицина с её привлекательной идеологией и одновременно с бедными практическими достижениями является продуктом дореволюционного строя [...] Раз последний рушился, то с такой же неизбежностью должна рушиться и общественная медицина в её прежнем виде [...] }} Li estis redaktoro de la gazeto "Sciigoj de Sovetia Medicino" ({{l-ru|Известия советской медицины}}). Li loĝis en strato la 8-a Sokolniĉeskaja apud [[parko Sokolniki]] (Moskvo), kie li ofte promenadis kaj eĉ esploris ĝian flaŭron<ref name="Барсуков7"/>. Post la [[Oktobra revolucio]] li malakceptis kontraŭbolŝevistajn rezoluciojn de la Societo de Rusaj Kuracistoj de N. I. Pirogov kaj proteste eksiĝis el la societo kaj la redakcio de ties gazeto "Publika kuracisto"<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Иван Васильевич Русаков, [1877-1921], биографический очерк |lasta = Барсуков |unua = М. И. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = И. Рыкалина |aliaj = |url = https://electro.nekrasovka.ru/books/6170103 |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1946 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Московский рабочий |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 34 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. {{Citaĵo |teksto = Rilate la rezolucion de la estraro de la Pirogov-societo de la {{dato|22|11}} koncerne la aktualan politikan momenton kaj rilaton al la kuracistoj-bolŝevistoj, mi konsideras necese deklari, ke mi havas grandan honoron aparteni al la partio de social-demokratoj internaciistoj (bolŝevistoj) kaj rezigni tiun ĉi honoron min devigos nek kugloj de [[junkro]]j, nek burĝa-filistera malicemo. Samtempe mi informas la estraron ke post la aprobo de la supremenciita rezolucio mi rifuzas esti unu el la redaktoroj de "Publika kuracisto" kaj forlasas la komisionojn kies membro mi estis. |aŭtoro = Ivan Rusakov |verko = Mesaĝo al la Societo de Rusaj Kuracistoj de N. I. Pirogov |origina teksto = По поводу постановления правления Пироговского общества от 22 ноября касательно текущего политического момента и отношения к врачам-большевикам считаю необходимым заявить, что я имею великую честь принадлежать к партии социал-демократов интернационалистов (большевиков) и от этой чести не заставят меня отказаться ни пули юнкеров, ни буржуазно-обывательское злопыхательство. Вместе с тем довожу до сведения правления, что я после принятия упомянутого выше постановления отказываюсь быть одним из редакторов «Общественного врача» и выхожу из состава комиссий, коих я состоял членом. }} Li verkis malneton de rezolucio, akceptita de kunveno de medicinistoj en Moskvo la {{daton|15|3|1918}} kaj kondamnintan strikon de medicinistoj, proklamitan de la Societo de Rusaj Kuracistoj de N. I. Pirogov. Tiutempe li estis inter la fondintoj de la Sindikato de Medicinaj kaj Sanitaraj Laboristoj ({{l-ru|Медсантруд|t=Medsantrud}}). La Societo de Rusaj Kuracistoj de N. I. Pirogov planis krei apartan sindikaton por la kuracistoj, dum Ivan Rusakov insistis krei unuecan sindikaton por ĉiuj medicinistoj — de kuracistoj ĝis sanitaroj<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Иван Васильевич Русаков, [1877-1921], биографический очерк |lasta = Барсуков |unua = М. И. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = И. Рыкалина |aliaj = |url = https://electro.nekrasovka.ru/books/6170103 |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1946 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Московский рабочий |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 37 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Li estis elektita kiel membro de ties ekzekutiva buroo, kiu interalie establis baldaŭ flegistajn kursojn<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Повесть о "красном докторе" |lasta = Подляшук |unua = П. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = А. Спицына |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1967 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Московский рабочий |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 92–93 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. En majo 1918 li indigne rememoris la konduton de siaj kolegoj. {{Citaĵo |teksto = Ili, tiuj ĉi popolamantoj, forlasis la popolon je la plej danĝera, kriza momento. Ili terurigitaj abrupte retiriĝis de ĝi, kiam ĝi, ne kiel oni montras ĝin en pentraĵoj, sed vera, nelavita, nekombita, foje kruda kaj kruela, ekstaris antaŭ ili je sia plena grandeco. Ĝi ekstaris por forĵeti ĉiujn kiujn ĝi konsideris siaj rektaj aŭ malrektaj subpremantoj. [...] Ili, tiuj ĉi popolamantoj, forlasis la sanktan, kiel ili ĉiam diris, templon de la publika medicino je la momento, kiam tie pli ol iam ajn necesis intensa laboro, ili forĵetis la tutan ŝarĝon de la kuracista-sanitara afero sur la ŝultrojn de malmultaj, kiuj restis fidelaj ĝis la fino. |aŭtoro = Ivan Rusakov<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Повесть о "красном докторе" |lasta = Подляшук |unua = П. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = А. Спицына |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1967 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Московский рабочий |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 87 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref> |verko = |origina teksto = Они, эти народолюбцы, бросили народ в самый опасный, критический момент. Они в ужасе отшатнулись от него, когда он не с картины списанный, а подлинный, неумытый, причесанный, порою грубый и жестокий, встал перед ними во весь рост. Встал для того, чтобы сбросить всех тех, кого он считал своими прямыми или косвенными угнетателями. [...] Они, эти народолюбцы, покинули священную, как всегда говорили они, храмину общественной медицины в тот момент, когда более чем когда-либо требовалась там самая интенсивная работа, они сбросили всю тяжесть врачебно-санитарного дела на плечи немногих, оставшихся верными до конца. }} En marto 1918 kune kun la registaro, al Moskvo translokiĝis la Konsilio de Kuracistaj Kolegioj, kiu estis gvida organo de la sanservo, kaj estis redaktoro de ties gazeto "Sciigoj de sovetia medicino" ({{l-ru|Известия советской медицины}})<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://archive.org/details/1962.-no-12. | titolo = Врач-большевик Иван Васильевич Русаков (К 85-летию со дня рождения) | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Слонимская | persona nomo = И. А. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Советское здравоохранение | volumo = | numero = 12 | paĝoj = 34 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1962 | alirdato = 2026-07-25 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. La {{daton|10|4|1918}} Ivan Rusakov estis nomumita membro de la medicina kolegio de la Popola Komisariato pri Internaj Aferoj<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://yandex.ru/archive/catalog/c7ca63d2-481c-4ff5-be42-ecc8dd344b60/4?center=4246+1845 | titolo = Приказ № 7 Народного комиссариата по внутренним делам 10-го апреля 1918 года | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = [[Izvestija]] | volumo = 888 | numero = 75 | paĝoj = 4 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1918-04-16 | alirdato = 2026-07-19 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Li aktive partoprenis kreadon de la Popola Komisariato pri Sanservo ({{l-ru|Наркомздрав}}). De la {{daton|15|6|1918}} ĝis la {{dato|18|6}} daŭris en la [[Politeknika Muzeo (Moskvo)|Politeknika Muzeo]] la 1-a Tutlanda Kongreso de la Medicina-Sanitaraj Sekcioj de la Sovetoj de Laboristaj, Kamparanaj kaj Soldataj Deputitoj, dum kiu li arde pledis pri kreado de la Popola Komisariato pri Sanservo, fine establita la {{daton|11|7|1918}}<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Иван Васильевич Русаков, [1877-1921], биографический очерк |lasta = Барсуков |unua = М. И. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = И. Рыкалина |aliaj = |url = https://electro.nekrasovka.ru/books/6170103 |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1946 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Московский рабочий |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 39 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Somere 1918, kiam en Moskvo estis severa malsatego, li aranĝis lernejajn koloniojn por infanoj en Sokolniki, kie ili povis ripozi kaj manĝi. Poste li aranĝis transportadon de kelkcent infanoj al Birska distrikto ^{[[:ru:Бирский уезд|ru]]} (Ufa gubernio) ^{[[:ru:Уфимская губерния|ru]]}, kie ilin akceptis kaj nutris lokaj bolŝevistoj. Li sukcesis trovi ŝipon kaj post kiam venis iliaj gepatroj, tumultintaj pro onidiroj pri kvazaŭ okazintaj incendio kaj pereo de la infanoj surŝipe, trankviligis ilin kaj aranĝis sendon de delegacio al Birska distrikto. Aŭtune 1918 la infanoj revenis<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Повесть о "красном докторе" |lasta = Подляшук |unua = П. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = А. Спицына |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1967 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Московский рабочий |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 132–133 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Li kontraŭis malamikecon rilate la fakulojn ({{l-ru|специалист}}), kiu tiutempe disvastiĝis tiom grave ke eĉ aperis specifa termino "fakulmalamo" ({{l-ru|спецеедство}}, laŭvorte: fakulmanĝado). La {{daton|2|8|1919}} dum ĝenerala kunveno de la komunistoj de la distrikto Sokolniki, parolante pri la temo "Proleta diktaturo kaj la fakuloj", responde al akuzoj pri "sabotado fare de fakuloj" li diris: {{Citaĵo |teksto = Nia malforteco, amikoj, estas ne en la fakuloj, sed en ni mem. Rilate la fakulojn, ilin necesas al nia flanko transtiri kaj devigi labori bone. Sed la ĉefa malforteco troviĝas en ni mem. Speciale postrestas partia edukado. La komunisto, kamaradoj, devas esti je alteco de sia destino, forte labori en la proleta amaso [...] |aŭtoro = Ivan Rusakov |verko = Parolo dum ĝenerala kunveno de la komunistoj de la distrikto Sokolniki [la {{dato|2|8|1919}}]<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Повесть о "красном докторе" |lasta = Подляшук |unua = П. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = А. Спицына |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1967 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Московский рабочий |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 7–8 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref> |origina teksto = Наша слабость, друзья, не в специалистах — в нас самих. Что касаемо специалистов, то их следует на свою сторону перетянуть и заставить работать порядочно. Но главная слабость в нас самих. Особо отстает партийное воспитание. Коммунист, товарищи, обязан быть на высоте своего назначения, усиленно работать в гуще пролетариата [...] }} Fine la kunveno interalie resumis: "La komunisto devas labori pli ol ĉiuj kaj morti la unua — tio estas liaj privilegioj" ({{l-ru|Коммунист должен работать больше всех и умирать в первую очередь — это его привилегии}})<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Повесть о "красном докторе" |lasta = Подляшук |unua = П. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = А. Спицына |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1967 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Московский рабочий |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 8 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. === Pedagogia agado === [[Dosiero:Дача на 6-м Лучевом просеке Сокольников, в которой размещалась школа-колония при Биостанции юных натуралистов.png|200px|eta|dekstra|[[Somerdomo]] en la 6-a Sokolnika Radia [[Senarba strio|Senarba Strio]], kie funkciis la lernejo-kolonio. Moskvo, 1920-aj.]] Post la revolucio Ivan Rusakov plu interesiĝis pri edukado kiun li konsideris rekonstruinda surbaze de pli progresemaj ideoj, interalie de plia proksimecoo al naturo. En januaro 1918 li publikigis en pedagogia revuo artikolon "Infanoj kaj neĝo", en kiu li pledas pri neceso promenigi infanojn vintre, ne timi iliajn kontaktojn kun neĝo, kiu kaŭzos ne malvarmumon sed inverse, fortikiĝon de ilia sano. Sian artikolon li finis per referenco al ties inspirantoj<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Повесть о "красном докторе" |lasta = Подляшук |unua = П. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = А. Спицына |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1967 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Московский рабочий |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 135–137 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. {{Citaĵo |teksto = Fine mi konsideras mia devo diri ke ĝeneralaj pensoj, prezentitaj en tiu ĉi verko, havas siajn fontojn ĉe la konata psikologo kaj pedagogo [[G. Stanley Hall]], konatiĝon kun kies ideoj mi ŝuldas komplete al la kara Aleksandr Zelenko. Tiu lasta fakte estas inspiranto de tiu ĉi verko kaj senduba, kvankam ne senpera, ĝia gvidanto. |aŭtoro = Ivan Rusakov |verko = Infanoj kaj neĝo |origina teksto = В заключение считаю своим долгом сказать, что общие мысли, приведенные в данной работе, имеют свои родоначальником знаменитого психолога и педагога Стэнли-Холла, знакомством с идеями которого я всецело обязан дорогому А. У. Зеленко. Последний, по существу, является вдохновителем данной работы и несомненным, хотя и не непосредственным, руководителем в ней. }} La {{daton|15|6|1918}} li fondis en la 6-a Sokolnika Radia [[Senarba strio|Senarba Strio]] ({{l-ru|6-й Сокольничий Лучевой просек}}, ekde 1927 — {{l-ru|6-й Лучевой просек}}) ^{[[:ru:6-й Лучевой просек|ru]]} kaj en Rostokina Traveturejo ({{l-ru|Ростокинский проезд|t=Rostokinskij Projezd}}) ^{[[:ru:Ростокинский проезд|ru]]}, rande de la parko [[Nacia Parko Losinij Ostrov|Pogonno-Losinij Ostrov]], apud la vilaĝo [[Bogorodskoje (distrikto de Moskvo)|Bogorodskoje]] la ''Biostacion de junaj naturalistoj'' ({{l-ru|Биостанция юных натуралистов}}) kune kun pedagogo kaj biologo Boris Vsesvjatskij, kiu iĝis ĝia estro<ref name="Подвиг большевика11">{{citaĵo el gazeto | url = https://archive.org/details/1977.10 | titolo = Подвиг большевика | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Русакова | persona nomo = Е. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Junij Naturalist | volumo = | numero = 10 | paĝoj = 11 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1977-10 | alirdato = 2026-07-09 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Fratino de tiu lasta, Jelizaveta Vsesvjatskaja, estis edzino de Arsenij Rusakov ^{[[:ru:Русаков, Арсений Васильевич|ru]]}, fama nekropsiisto, frato de la Ivan Rusakov, do ili sufiĉe bone konis unu la alian. Boris Vsesvjatskij rememoris poste ke ilia konversacio okazis en januaro 1918, kiam Ivan Rusakov rakontis al li pri sia delonga revo — krei stacion de junaj naturŝatantoj en la parko Sokolniki. Antaŭ la revolucio tiaj provoj fiaskis, sed nun tio devus sukcesi, opiniis li. Kiel prezidanto de la Sokolnika Soveto li proponis ke Boris Vsesvjatskij iĝu estro de la establota stacio dum li promesas ĉian eblan subtenon, doninte iun el konfiskitaj [[somerdomo]]j, elektotan de Vsesvjatskij, asistanton kaj gardiston<ref>{{citaĵo el libro |titolo = У истоков юннатского движения |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = В. Г. Холостов |aliaj = |url = https://web.archive.org/web/20230627201443/https://rmc73.ru/wp-content/uploads/2022/11/u-istokov-yunnatskogo-dvizheniya-v.g.holostov.pdf |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1972 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Просвещение |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 9–10 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. {{Citaĵo |teksto = Kion mi povis respondi? Mi estis tute fascinita. Proksimigi la infanojn al la naturo, instrui ilin esplori ĝin, profundigi siajn biologiajn sciojn — ĉu tio povus ne allogi ĉiun biologon-pedagogon? Kompreneble mi tuj akceptis. Tio okazis en januaro 1918 dum printempe la stacion necesis malfermi. Granda laboro estis plenumenda. |aŭtoro = Boris Vsesvjatskij |verko = Rememoroj |origina teksto = Что я мог ответить? Я был просто в восторге. Приобщать детей к природе, учить их познавать ее, углублять свои биологические знания — разве может это не увлечь каждого биолога-педагога? Конечно, я тут же дал согласие. Было это в январе 1918 года, а весной станцию нужно было открыть. Работа предстояла большая. }} Li esploris sperton de Stanislav Ŝackij ^{[[:ru:Шацкий, Станислав Теофилович|ru]]} kaj Aleksandr Zelenko, kiuj antaŭ la revolucio eksperimentis tiukampe kadre de la setlanta movado. Scienca kunlaboranto iĝis Valentina Viktorovna Burdakova, lernantino de la profesoro Nikolaj Konstantinoviĉ Kolcov ^{[[:ru:Кольцов, Николай Константинович|ru]]}, establinta en 1917 la Instituton de Eksperimenta Biologio ^{[[:ru:Институт биологии развития имени Н. К. Кольцова РАН|ru]]}. Laŭ rememoroj de Boris Vsesvjatskij, Ivan Rusakov faris al ŝi nur tri demandojn: "Ĉu vi ŝatas la naturon? Ĉu vi ŝatas la infanojn? Ĉu vi ne timas labori kun la bolŝevistoj?" {{Citaĵo |teksto = Kion mi povis respondi? Mi estis tute fascinita. Proksimigi la infanojn al la naturo, instrui ilin esplori ĝin, profundigi siajn biologiajn sciojn — ĉu tio povus ne allogi ĉiun biologon-pedagogon? Kompreneble mi tuj akceptis. Tio okazis en januaro 1918 dum printempe la stacion necesis malfermi. Granda laboro estis plenumenda. |aŭtoro = Boris Vsesvjatskij |verko = Rememoroj |origina teksto = Что я мог ответить? Я был просто в восторге. Приобщать детей к природе, учить их познавать ее, углублять свои биологические знания — разве может это не увлечь каждого биолога-педагога? Конечно, я тут же дал согласие. Было это в январе 1918 года, а весной станцию нужно было открыть. Работа предстояла большая. }} Laŭ peto de Vsesvjatskij, la Sokolnika Distrikta Soveto konfiskis kaj transdonis por la stacio malgrandan negocistan somerdomon kun tereno en la Rostokina Traveturejo. Seĝoj kaj tabloj estis transdonitaj de la soveto, konfiskinta ilin en likviditaj restoracioj. Laŭ rekomendo de Ivan Rusakov, la stacio ricevis ankaŭ konfiskitajn mikroskopojn<ref>{{citaĵo el libro |titolo = У истоков юннатского движения |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = В. Г. Холостов |aliaj = |url = https://web.archive.org/web/20230627201443/https://rmc73.ru/wp-content/uploads/2022/11/u-istokov-yunnatskogo-dvizheniya-v.g.holostov.pdf |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1972 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Просвещение |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 11 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. [[Dosiero:Станция юных любителей природы (афиша 1918 года).jpg|200px|eta|dekstra|Afiŝo de la Stacio de Junaj Naturŝatantoj. Moskvo, majo — junio 1918.]] Afiŝo pri varbado de estontaj junaj naturalistoj aperis en Sokolniki jam en majo 1918 kaj venis 17 infanoj, sed oficiala fondodato estas konsiderata la {{daton|15|6}} kiam okazis la unua organizita ekskurso, kiun partoprenis infanoj kaj ĉiuj dezirantoj. Kiel bazo servis la negocista Blua Somerdomo ({{l-ru|Голубая дача}}) en Rostokina Traveturejo (Rostokinskij Projezd), poste aldoniĝis la Blanka Somerdomo ({{l-ru|Белая дача}}) en la 6-a Sokolnika Radia [[Senarba strio|Senarba Strio]] ({{l-ru|6-й Сокольничий Лучевой просек}}), la Flava Somerdomo ({{l-ru|Жёлтая дача}}), la Somerdomoj de Kasatkin ^{[[:ru:Касаткин, Николай Алексеевич|ru]]}<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Юннатка "Мэри Пикфорд" (из беседы с Т. Г. Родькиной) // Движение юных натуралистов в России: от истоков до современности |lasta = Сенчилова |unua = К. В. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = И. В. Козин, Н. Е. Медведева, К. В. Сенчилова, А. И. Григорьева |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2023 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ФГБОУ ДО ФЦДО |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = 978-5-87953-721-5 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 152 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>, konfiskita post la revolucio (ĝi ne plu ekzistas)<ref>{{citaĵo el libro |titolo = О развитии юннатского движения // Современные подходы к организации юннатской деятельности, 4SRC2016 : Тезисы докладов Четвертой Сибирской межрегиональной конференции, 23–24 ноября 2016 года |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = https://yunnat-01.gov67.ru/files/415/kniga_105_let_yud_250.pdf |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2016 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Рос. акад. наук. Сиб. отд-ние, Федер. исслед. центр Ин-т цитологии и генетики |loko = Новосибирск |lingvo = ru |isbn= = 978-5-91291-030-2 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 13 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. {{Citaĵo |teksto = Idoj de laboristoj — lernejanoj, adoleskantoj, laborista junularo, ŝatantaj naturon kaj dezirantaj ĝin esplori, estas invitataj registriĝi kiel praktikantoj ĉe la Stacio de Junaj Naturŝatantoj. En la stacio okazos observado de la vivo kaj evoluo de birdoj, fiŝoj, insektoj (inkluzive abelojn) kaj aliaj bestoj; eksperimentoj je diversaj plantoj, kreado de kolektoj ktp. La aliĝo estas senpaga, nombro de la lokoj estas limigita. |aŭtoro = Boris Vsesvjatskij |verko = Afiŝo [1918]<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Из истории развития юннатского движения в России // Движение юных натуралистов в России: от истоков до современности |lasta = Сенчилова |unua = К. В. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = И. В. Козин, Н. Е. Медведева, К. В. Сенчилова, А. И. Григорьева |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2023 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ФГБОУ ДО ФЦДО |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = 978-5-87953-721-5 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 9 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref> |origina teksto = Дети рабочих — школьники, подростки, рабочая молодёжь, любящие природу и желающие её изучать, приглашаются записываться практикантами на Станцию юных любителей природы. На станции будут производиться наблюдения над жизнью и развитием птиц, рыб, насекомых (в частности, пчёл) и других животных; опыты над различными растениями, составление коллекций и т. д. Приём бесплатный, число мест ограничено. }} Unue tio estis ekskursejo, ekde oktobro 1919 — lernejo-kolonio. Ivan Rusakov en sia parolado la unua datreveno de la stacio, festita la {{daton|15|6|1919}}, rememoris la antaŭrevolucian tempon, kiam similaj iniciatoj estis rifuzataj pretekste de manko de mono dum nun ili ricevas subtenon malgraŭ oble pli malfacilaj cirkonstancoj. {{Citaĵo |teksto = Mi rememoras la Guĉkov-tempon<ref>Temas pri Nikolaj Guĉkov^{[[:ru:Гучков, Николай Иванович|ru]]}, kiu estis frato de [[Aleksandr Guĉkov]] kaj urbestro de [[Moskvo]] en 1905–1912.</ref>. Tiam la popolan edukadon estris Puzirevskij<ref>Georgij Aleksandroviĉ Puzirevskij ({{l-ru|Пузыревский}}) estis membro de la Moskva Urba Dumao, membro kaj poste prezidanto de la lerneja fako de la Moskva Urba Administracio.</ref> kaj tiu, se eblas diri, "kultura aganto" malsukcesis trovi en tiu tempo de relativa abundo por analogia iniciato nurajn kvin mil rublojn, dum la mizera laborista-kamparana registaro sukcesis eltrovi por tiu ĉi afero ĝis duonmiliono da rubloj, donis la plej bonan lokon en Sokolniki. Por tio ĝi forpelis de tiuj ĉi komfortaj nestoj grasajn sinjorojn, kiuj ĉi tie, en tiuj ĉi benitaj lokoj, manĝegis, diboĉis, ludis kartojn, enuis pro nenifarado. Surloke de la sata, laŭaspekte bela, sed abomena laŭsence burĝa haladzo ĝi plantis oazon de la vera ekkono de la naturo, belegan oazon de la proleta kulturo. |aŭtoro = Ivan Rusakov |verko = Parolado ĉe la unua datreveno de la stacio, la {{daton|15|6|1919}}<ref name="У истоков юннатского движения22">{{citaĵo el libro |titolo = У истоков юннатского движения |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = В. Г. Холостов |aliaj = |url = https://web.archive.org/web/20230627201443/https://rmc73.ru/wp-content/uploads/2022/11/u-istokov-yunnatskogo-dvizheniya-v.g.holostov.pdf |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1972 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Просвещение |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 22 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref> |origina teksto = Мне припоминаются гучковские времена. Тогда заведовал народным образованием некто Пузыревский, и этот, с позволения сказать, «деятель на поприще культуры» не смог найти в те времена относительного изобилия на начинание аналогичного характера только пять тысяч рублей, в то время как нищее рабоче-крестьянское правительство сумело изыскать на это дело до полумиллиона рублей, предоставило лучший уголок в Сокольниках. Для этого оно выгнало с этих насиженных гнезд жирных господ, которые тут, в этих действительно благословенных местах, обжирались, кутили, играли в карты, скучали от безделья. На месте сытого, красивого с виду, но отвратительного по существу буржуазного смрада насадило оно оазис истинного познания природы, прекрасный оазис пролетарской культуры. }} Ekde januaro 1920 la instruado iĝis pli stabila kaj regula, aŭtune 1920 ĝi ricevis statuson de la lernejo de la 2-a grado. La {{daton|28|4|1920}} mortis Kliment Timirjazev kaj baldaŭ la stacio ricevis lian nomon. La {{daton|18|3|1921}} pereis ankaŭ Ivan Rusakov, lia edzino mortis pli frue, do iliaj filinoj Jekaterina kaj Jevdokija estis akceptitaj en la lernejo-kolonio kiu iĝis ilia domo<ref>{{citaĵo el libro |titolo = У истоков юннатского движения |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = В. Г. Холостов |aliaj = |url = https://web.archive.org/web/20230627201443/https://rmc73.ru/wp-content/uploads/2022/11/u-istokov-yunnatskogo-dvizheniya-v.g.holostov.pdf |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1972 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Просвещение |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 27 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref><ref>{{citaĵo el libro |titolo = Из истории развития юннатского движения в России // Движение юных натуралистов в России: от истоков до современности |lasta = Сенчилова |unua = К. В. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = И. В. Козин, Н. Е. Медведева, К. В. Сенчилова, А. И. Григорьева |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2023 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ФГБОУ ДО ФЦДО |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = 978-5-87953-721-5 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 25–27 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Laboristoj de la apuda fabriko "Bogatir" ^{[[:ru:Красный богатырь (завод)|ru]]} kaj de aliaj apudaj entreprenoj komencis sendi tien infanojn, ĉar tie ili povis ricevi nutraĵojn kaj loĝejon. La infanoj kultivis terenojn, donitajn de la fabrikaj laboristoj, bredis bestojn kaj provizis sin mem per nutraĵoj. La financado estis ege malsufiĉa, la vivkondiĉoj mizeraj, vintre la infanoj ofte noktis hejme kaj en la stacio restis nur Vsesvjatskij<ref name="Федорович">{{citaĵo el gazeto | url = https://yandex.ru/archive/catalog/d13ba889-849e-4f7d-b51e-da039eb74c55/6 | titolo = Первая био-школа И. В. Русакова | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Федорович | persona nomo = В. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = [[Pravda (rusa gazeto)|Pravda]] | volumo = | numero = 105 | paĝoj = 6 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1923-05-13 | alirdato = 2025-09-06 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. La stacio origine estis planita kiel somera aranĝo, sed aŭtune Rusakov aranĝis kunsidon de la ekzekutiva komitato kaj plenkunvenon de la Sokolnika Soveto, kiun partoprenis ankaŭ ekspertoj kiel instruistoj de la agrikultura akademio kaj reprezentantoj de la [[Nacia Parko Losinij Ostrov|Pogonno-Losinostrovskij Forstejo]]. Ivan Rusakov gvidis la kunsidon kiel prezidanto kaj kontribuis al ties fina rezolucio: transformi la stacion je tutjare funkcianta organizaĵo. Kiel ideologia bazo servis ideoj de rusa biologo [[Kliment Timirjazev]], alvokinta esplori naturon de sia patrujo kaj serĉi eblecojn de ties praktika utiligado por la popolaj bezonoj<ref>{{citaĵo el libro |titolo = У истоков юннатского движения |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = В. Г. Холостов |aliaj = |url = https://web.archive.org/web/20230627201443/https://rmc73.ru/wp-content/uploads/2022/11/u-istokov-yunnatskogo-dvizheniya-v.g.holostov.pdf |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1972 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Просвещение |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 15–16 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Jevdokija Rusakova rememoras ke li estis ofte ripetanta kontente la frazon: "Nun mi havas kvar infanojn — Dunjaŝa, Katjuŝka, Sergejka kaj la Stacio de Junaj Naturŝatantoj!" ({{l-ru|Теперь у меня четверо детей — Дуняша, Катюшка, Сергейка и Станция юных любителей природы!}})<ref name="Подвиг большевика11"/>. Ankaŭ la pedagogiaj metodoj estis avangardaj, bazitaj sur rekta esplorado de la naturo kaj memstara serĉado de la respondoj al demandoj. Rusakov kaj Vsesvjatskij asertis ke la instruado de ĉiuj fakoj estu bazita sur la instruado de biologio. La infanoj estis dividataj je rondoj: ''legomistoj'' ({{l-ru|огородники}}), do botanikistoj, ''akvemuloj'' ({{l-ru|водолюбы}}), do hidrobiologoj, ''insektistoj'' ({{l-ru|насекомники}}), do entomologoj, ''birdistoj'' ({{l-ru|птичники}}), do ornitologoj, ''ĉieluloj'' ({{l-ru|небесники}}), do meteologoj. ''Voĵgantoj'' ({{l-ru|путешественники}}) estis esplorantaj respektivajn terenojn laŭe al siaj sciencaj taskoj kaj laŭvoje fondis branĉojn en apudaj lernejoj, engaĝigante iliajn lernejanojn — en Sokolniki, vilaĝoj Bogorodskoje, Aleksejevskoje ka. ''Mastrumantoj'' ({{l-ru|хозяйственники}}) kaj ''sociologoj'' prizorgis siajn fakojn. Oni bredis [[vulpo]]jn laŭ usona ekzemplo. Ili kunlaboris kun sciencistoj de naturrezervejo Askanija-Nova^{[[:ru:Аскания-Нова (заповедник)|ru]]} ([[Ĥersona provinco]]). Somere surbaze de la stacio okazis kursoj por lernejaj instruistoj de Moskva, Tula kaj Vladimira gubernioj<ref name="Федорович"/>. Vintre 1919 oni elektis la plej entuziasmajn infanojn 10 ĝis 15 jarojn aĝajn kaj formis el ili konstantan kolektivon. La {{daton|7|4|1919}} la stacio malfermiĝis jam kiel kolonio, kie loĝis la infanoj. Kun tempopaso ĝi transformiĝis je la centro de junaj naturalistoj kaj funkcias ĝis nun, renaskiĝinte en 2015 kiel la Tutlanda Infana Ekologa-Biologia Centro ({{l-ru|Федеральный детский эколого-биологический центр}})<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://newsvostok.ru/105-let-nazad-v-sokolnikah-sozdali-pervuyu-v-sssr-biostantsiyu-yunnatov/ | titolo = 105 лет назад в Сокольниках создали первую в СССР биостанцию юннатов | titolo-aldono = | alirdato = 2025-09-09 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Татьяна Щербакова | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2023-02-10 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = la Administracio de [[Orienta administra arondismento]] | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20230314093553/https://newsvostok.ru/105-let-nazad-v-sokolnikah-sozdali-pervuyu-v-sssr-biostantsiyu-yunnatov/ | arkivdato = 2023-03-14 | citaĵo = }}</ref><ref>{{citaĵo el la reto | url = https://www.mos.ru/news/item/75626073/ | titolo = Птичники, насекомники, водолюбы. Как в Москве появились юннаты | titolo-aldono = | alirdato = 2025-09-09 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2020-06-16 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = mos.ru | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20240405055659/https://www.mos.ru/news/item/75626073/ | arkivdato = 2024-04-05 | citaĵo = }}</ref><ref>{{citaĵo el la reto | url = https://kkpc.info/raynews/vozrozhdaetsya-biostantsiya-legendarnaya-stantsiya-yunnatov/ | titolo = Легендарная станция юннатов возрождается | titolo-aldono = | alirdato = 2025-09-09 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = la Klubo de Regionografoj de Sokolniki | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20250909180829/https://kkpc.info/raynews/vozrozhdaetsya-biostantsiya-legendarnaya-stantsiya-yunnatov/ | arkivdato = 2025-09-09 | citaĵo = }}</ref>. Baldaŭ la iniciato altiris atenton de altranguloj. Fine de junio 1920 Boris Vsesvjatskij estis vizitita de [[Nadeĵda Krupskaja]], kiu diris ke ŝi venis laŭ peto de [[Lenin]]<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Из истории развития юннатского движения в России // Движение юных натуралистов в России: от истоков до современности |lasta = Сенчилова |unua = К. В. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = И. В. Козин, Н. Е. Медведева, К. В. Сенчилова, А. И. Григорьева |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2023 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ФГБОУ ДО ФЦДО |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = 978-5-87953-721-5 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 170 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>: {{Citaĵo |teksto = Vladimir Iljiĉ proponis al mi proksime okupiĝi pri lernejo. Doni necesan direkton al evoluo de nia sovetia lernejo — nun tio estas plej grava afero. Kaj mi decidis, antaŭ ol okupiĝi pri tiu ĉi afero, konatiĝi kun tio kio jam estas farita ĉe ni. Antaŭnelonge mi estis en lernejo-komunumo de Lepeŝinskij ^{[[:ru:Лепешинский, Пантелеймон Николаевич|Лепешинский]]}; nun mi decidis veni al vi. |aŭtoro = [[Nadeĵda Krupskaja]] |verko = |origina teksto = Владимир Ильич предложил мне вплотную заняться школой. Дать нужное направление развитию нашей советской школы — теперь это главное. И я решила, прежде чем приступить к этому сложному делу, познакомиться с тем, что уже у нас сделано. Недавно я была в школе-коммуне имени Лепешинского; теперь решила заехать к вам. }} Poste Nadeĵda Krupskaja regule frekventis la lernejon kaj helpis al ĝi. [[Vladimir Bonĉ-Brujeviĉ]] diris ke Lenin aprezis arbarajn lernejojn en Sokolniki kaj diris: {{Citaĵo |teksto = Kial en la lernejoj, ĉie ajn ne propagandi nepran plantadon de arbaroj, liginte tiun ĉi aferon al iu tago, ekzemple al la [[Unua de Majo]]?.. Kial ne eduki en la infanoj amon al la naturo, al kiu ili ĉiam estas tiom sentemaj? Rigardu, en Sokolniki, en lernejoj subĉielaj, — ja tie ne eblas la infanojn forpeli de tiuj iliaj naturejoj. Kion ajn ili faris tie! Tie estas bestoj, kaj plantoj, kaj birdoj, kaj observado de formikoj. Ili eldonas proprajn magazinojn, faras sciencajn malkovrojn kaj ĉio okazas tiom ĝoje, kun tia entuziasmo, ke oni eĉ ne deziras foriri de ili. La sperton de la Sokolniki-lernejoj necesas disvastigi ĉie ajn. Rigardu kiel la infanoj prizorgas la ĝardenon kaj parkon, kiu estas donita al tiu lernejo, kie loĝas Nadeĵda Konstantinovna. Tie ne nur neniu rompas la arbojn — tie oni strebas subteni ĉiun arbeton, doni al ĝi plej bonajn vivkondiĉojn, se ĝi pro iu kialo velkas; oni plantas novajn arbojn, ĉiuj vivas interagante kun la naturo, ĝojaj, kontentaj kaj gajaj... En la lernejoj necesas instrui tiujn ĉi kulturajn kutimojn. |aŭtoro = [[Lenin]] |verko = |origina teksto = Почему в школах, везде и всюду не пропагандировать обязательное насаждение деревьев, приурочив это дело к какому-нибудь дню, например, к Первому мая?.. Почему не воспитать в детях любовь к природе, к которой они всегда так чутки? Посмотрите, в Сокольниках, в школах на открытом воздухе, — ведь там детей невозможно отогнать от их уголков природы. Чего только они там не наделали! У них и животные, и растения, и птицы, и наблюдения над муравьями. Они издают собственные журналы, делают научные открытия и все так радостно, с таким энтузиазмом, что прямо не хочется уходить от них. Опыт сокольнических школ необходимо распространять везде и всюду. Посмотрите, как дети ухаживают за садом и парком, который отведен той школе, где живет Надежда Константиновна. Там не только никто не ломает деревьев — там стремятся поддержать каждое маленькое деревце, дать ему лучшие условия жизни, если оно почему-либо чахнет; насаждают новые деревья, все живут в общении с природой, радостные, довольные и веселые... В школах необходимо прививать все эти культурные привычки. }} [[Dosiero:Станция юннатов.jpg|200px|eta|dekstra|Tutlanda Infana Ekologa-Biologia Centro. Moskvo, 2023.]] Li establis en Sokolniki la unuan infanĝardenon por laboristaj infanoj. Lia frato Arsenij rememoris ke eĉ ĝia ejo estis simbola<ref name="Барсуков40">{{citaĵo el libro |titolo = Иван Васильевич Русаков, [1877-1921], биографический очерк |lasta = Барсуков |unua = М. И. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = И. Рыкалина |aliaj = |url = https://electro.nekrasovka.ru/books/6170103 |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1946 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Московский рабочий |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 40 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>: {{Citaĵo |teksto = En ĝi troviĝis dum la Oktobra revolucio milita stabo de la distrikto. La frato deziris ke en la loko, kie antaŭnelonge sonis armiloj, aŭdiĝu gajaj voĉoj de la infanoj. Li organizis ankaŭ la stacion de junaj naturŝatantoj en Sokolniki. Laŭ ideo de la fondinto, tiu ĉi stacio devis servi kiel loko, kie la infanoj, interesitaj pri esplorado de la naturo, povus trovi azilon, materialon kaj gvidadon je sia laboro. |aŭtoro = Arsenij Rusakov |verko = Rememoroj [manuskripto] |origina teksto = В нём помещался во время Октябрьской революции военный штаб района. Брат хотел, чтобы в том месте, где недавно звучало оружие, раздавались весёлые голоса детворы. Им была организована и станция юных любителей природы в Сокольниках. По мысли основателя, эта станция должна была служить местом, где дети, заинтересовавшиеся изучением природы, могли бы найти приют, материал и руководство в своей работе. }} La {{daton|3|12|1920}} li publikigis en gazeto "Kommunistiĉeskij trud" (Komunista Laboro) de la Moskva Soveto artikolon "Infanĝardeno estas la grajno de la komunista kulturo" ({{l-ru|Детский сад — зерно коммунистической культуры}}), en kiu li pledis pri neceso establi kaj perfektigi nombron de infanĝardenoj<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://yandex.ru/archive/catalog/c2470e16-9f03-4faa-bf13-9b4c585557b3/4?center=924+577 | titolo = Детский сад — зерно коммунистической культуры | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Русаков | persona nomo = И. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Коммунистический труд | volumo = | numero = 213 | paĝoj = 4 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1920-12-03 | alirdato = 2026-07-22 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Li planis krei tian stacion ankaŭ por junaj teknikistoj, sed tio efektiviĝis jam post lia morto<ref name="Барсуков40"/>. === Armea agado === [[Dosiero:Ivan Rusakov, unu el la lastaj fotoj.png|200px|eta|dekstra|Ivan Rusakov, unu el la lastaj fotoj.]] En julio 1918, post la Jaroslavla Ribelo ^{[[:ru:Ярославское восстание|ru]]}, organizita de [[Boris Savinkov]] kaj definitive subpremita la {{daton|21|7|1918}}, li forveturis al [[Jaroslavlo]] kadre de grupo sendita de la Centra Komitato de la partio por restarigi la vivon en la grave damaĝita urbo. La {{daton|1|8}} li sendis al la edzino mesaĝon<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Повесть о "красном докторе" |lasta = Подляшук |unua = П. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = А. Спицына |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1967 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Московский рабочий |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 95–96 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. {{Citaĵo |teksto = Mi estas viva, sana, nedamaĝita. Mi ne sckribis, ĉar mankas tempo kaj ne funkcias la poŝto. [...] Damaĝoj en Jaroslavlo estas teruraj, ne priskribeblaj. La misfunkciado estas neimagebla. [...] Laborkondiĉoj estas ekstreme pezaj, sed estas interese labori. |aŭtoro = Ivan Rusakov |verko = Mesaĝo al la edzino |origina teksto = Жив, здоров, невредим. Не писал, потому что некогда и почты из города нет. [...] Разрушения в Ярославле ужасные, не поддаются описанию. Разруха невероятная. [...] Условия работы крайне тяжелы, но интересно работать. }} Poste li daŭrigis partian laboron en la Sokolnika Distrikta Partia Komitato, kies sidejo troviĝis en ligna domo en la 8-a Sokolnika Linio. Li laboris kiel partia organizanto en la fabriko "Bogatir", la Nov-Sokolnika Trama Remizo, Grenmuelejo ({{l-ru|Вальцовые мельницы}})<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Повесть о "красном докторе" |lasta = Подляшук |unua = П. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = А. Спицына |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1967 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Московский рабочий |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 102–103 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. La {{daton|9|10|1918}} prezidio de la Sokolnika Soveto taskigis lin aranĝi eldonadon de ĉiutaga bulteno "Labora semajno de Sokolnika distrikto" ({{l-ru|Трудовая неделя Сокольнического района}}), sed evidente tiu projekto ne estis efektivigita<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Повесть о "красном докторе" |lasta = Подляшук |unua = П. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = А. Спицына |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1967 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Московский рабочий |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 106–107 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Li partoprenis la 6-an Eksterordinaran Kongreson de Sovetoj kiel delegito de la Moskva Soveto, elektita la {{daton|29|10|1918}}. Estro de la Moskva delegacio estis Lenin. Ili plurfoje renkontiĝis kaj interparolis<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Повесть о "красном докторе" |lasta = Подляшук |unua = П. И. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1967 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Московский рабочий |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 116–120 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Lia filino Jekaterina, naskiĝinta en 1906, rakontis poste ke inter ŝiaj unuaj rememoroj estis arda diskuto de Ivan Rusakov kun Lenin dum ŝi, ankoraŭ tre eta, umis ĉe iliaj piedoj<ref name="Ким Смирнов"/>. Oni rememoris lin kiel homon modestan, sed rigoran se temis pri la moralaj principoj kaj leĝoj. Kiam du membroj de la Sokolnika Soveto estis akuzitaj pri ŝtelo de nutraĵoj, li estis ŝokita, tamen voĉdonis por ilia mortpafo; poste li helpis al iiaj familioj. Kiam li eksciis ke estro de la nutraĵa fako prenis ŝmirmonon, li transdonis lian aferon al ĈK, sciante ke tiu krimo estas punata per mortpafo<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Повесть о "красном докторе" |lasta = Подляшук |unua = П. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = А. Спицына |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1967 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Московский рабочий |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 110–111 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Lia frato Arsenij asertis ke Ivan Rusakov partoprenis ankaŭ armitajn ekzercojn kiel volontulo<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Иван Васильевич Русаков, [1877-1921], биографический очерк |lasta = Барсуков |unua = М. И. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = И. Рыкалина |aliaj = |url = https://electro.nekrasovka.ru/books/6170103 |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1946 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Московский рабочий |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 41–42 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. {{Citaĵo |teksto = Foje somere, en dimanĉa tago — tio okazis verŝajne en 1919 — mi rimarkis sur la ŝoseo Sokolniki taĉmenton de homoj armitaj per fusiloj. Tio marŝis al militekzercoj volontuloj-laboristoj, inter ili marŝis en malnova jako, ĉirkaŭstreĉita per rimeno, kiel ordinara soldato — prezidanto de la distrikta Soveto Ivan Vasiljeviĉ Rusakov. |aŭtoro = Arsenij Rusakov |verko = Rememoroj [manuskripto] |origina teksto = Однажды летом, в воскресный день — это было, вероятно, в 1919 году, — я заметил на Сокольническом шоссе отряд людей, вооружённых винтовками. Это шли на войсковые занятия добровольцы-рабочие, среди них шагал в стареньком пиджаке, перетянутом ремнем, в качестве простого рядового — председатель районного Совета Иван Васильевич Русаков. }} La {{daton|21|10|1918}} partia komitato de Sokolnika distrikto pritraktis lian peton foriri kiel volontulo al la Orienta fronto, sed rifuzis ĝin. Li sendis la peton al pli supraj partiaj instancoj, sed la {{daton|3|12}} oni denove rifuzas ĝin, argumentinte ke "kun lia foriro perturbiĝos regula vivo en la distrikto". La {{daton|21|12}} oni ripetas la saman decidon<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Повесть о "красном докторе" |lasta = Подляшук |unua = П. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = А. Спицына |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1967 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Московский рабочий |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 123–124 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Dum la 8-a kongreso de RKP(b), okazinta en Moskvo de la 18-a ĝis la {{dato|23|3|1919}}, Ivan Rusakov estis reprezentanto de la Moskva partia organizaĵo kun decida voĉo, membro de la organiza sekcio. En la listo de la delegitoj estis indikite ke li estas membro de la partio ekde 1917<ref>{{citaĵo el libro |titolo = [[:Commons:File:Протоколы VIII съезда РКП(б) (издание 1933 года).pdf|РКП(б). Съезд (1919; 8; Москва). Восьмой съезд РКП(б). 18-23 марта 1919 г.]] |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Е. Ярославский |aliaj = |url = https://istmat.org/files/uploads/59364/protokoly_viii_sezda_rkpb.pdf |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1933 |origindato = 1919 |eldonejo = Партийное издательство |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 456, 464 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Komence de oktobro 1919 li ekveturis al [[Serpuĥov]], al la Suda fronto kie laŭ propono de estro de la sanitara administracio de tiu ĉi fronto Miĥail Barsukov li iĝis estro (plenrajtigito) de la sanitara inspektejo. Ivan Rusakov akceptis la proponon kaj estis sendita al la 12-a armeo de la Suda fronto kiel prezidanto de la milita-sanitara inspektejo<ref name="Музей Ивана Русакова">{{citaĵo el gazeto | url = https://yandex.ru/archive/catalog/be9d6d36-abbf-446e-b752-2d74851808da/4?center=934+1657 | titolo = Музей Ивана Русакова | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Кондратьев | persona nomo = В. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Московская правда | volumo = 14504 | numero = 234 | paĝoj = 4 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1967-10-04 | alirdato = 2026-07-22 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Poste en sia raporto li priskribis ekstreman situacion kiun li alfrontis<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Иван Васильевич Русаков, [1877-1921], биографический очерк |lasta = Барсуков |unua = М. И. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = И. Рыкалина |aliaj = |url = https://electro.nekrasovka.ru/books/6170103 |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1946 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Московский рабочий |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 44–45 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>: {{Citaĵo |teksto = En [[Korosten]] mi devis okupiĝi ne nur kaj eĉ ne precipe pri ekzamenado, sed partopreni en organika laboro pro katastrofa situacio kaj neceso urĝe helpi al la kunlaborantoj. Malgraŭ mizeraj fortoj (unu kuracisto — provizora estro de la evakua kuracejo, ĵus nomumita kaj tute malsperta, politika komisaro kaj lia asistantino, tute embarasitaj, tri flegistinoj kaj ses sanitaroj), la evakua kuracejo estis inundita je malsanuloj. Akceptejo de la evakuejo aspektis terure, speciale sekvan tagon post nia alveno, kiam en ĝi en du hospitaloj de la evakua kuracejo kaj sur radoj akumuliĝis ĝis {{unuo|1000}} malsanuloj. Mi devis preni la administradon je miaj manoj, likvidi panikon kaj embarasitecon de la personaro, trankviligi furiozan amason de ruĝarmeanoj, emociiĝintaj pro la stato de la malsanuloj, aranĝi komunikadon kun komandestro kaj politika fako de la 47-a divizio, loka partia komitato. Kun ilia helpo mi sukcesis aranĝi rapide sanitaran urĝan servon por malŝarĝi la akceptejon de la evakuejo, ricevi novajn ejojn por ĝia vastigo kaj pli bona agordado, aranĝi mobilizadon de nelaboristaj elementoj por helpi la sanitarojn pri transportado de la malsanuloj kaj entombigado de la mortintoj, kelkdek kiuj akumuliĝis, trovi ĉarpentistojn kaj fornistojn, fortigi la medicinan personaron kaj ĝenerale la aparaton de la evakuejo (du kuracistoj estis ricevitaj de sanitara estro de la 47-a divizio), sanitaroj estis promesitaj el nebatala taĉmento, loka partia komitato donis bonan mastrumestron. |aŭtoro = Ivan Rusakov |verko = Raporto |origina teksto = В Коростене пришлось заняться не только и не столько обследованием, сколько принять участие в органической работе ввиду катастрофического положения и необходимости в экстренной помощи работникам. При наличии ничтожных сил (одного врача — врид начэвака, только что назначенного и совершенно неопытного, политкома и его помощницы, совершенно растерявшихся, трёх сестёр и шести санитаров), эвакопункт был наводнён больными. Эвакоприёмник представлял ужасную картину, особенно на следующий день нашего пребывания, когда в нём в двух госпиталях пункта и на колёсах скопилось до {{unuo|1000}} больных. Пришлось взять бразды правления в свои руки, ликвидировать панику и растерянность среди персонала, утихомирить бушующую толпу красноармейцев, взволнованных положением больных, установить связь с комдивом, начдивом и политотделом 47-й дивизии, местным парткомом. С их помощью удалось организовать наскоро санитарную летучку для разгрузки эвакоприёмника, заполучить новые помещения для его расширения и лучшего оборудования, провести мобилизацию нетрудового элемента в помощь санитарам для погрузки больных и похорон умерших, коих скопилось несколько десятков, найти плотников и печников, усилить медперсонал и вообще аппарат эвакопункта (два врача были получены от начсандива 47-й дивизии), санитары были обещаны из нестроевой команды, местный партком дал дельного завхоза. }} Li atentigis ke la armeo kvartiras en setlejoj, do la sano de la militistoj rekte dependas de tiu de la civiluloj, do necesas prizorgi ankaŭ la civilan loĝantaron, ĉar sanitara bonfarto de la civiluloj kaj armeanoj estas proksime interligitaj. Rilate la armeanojn li akcentis neceson de politika laboro. Laŭ propra iniciato li veturis al Moskvo kie aktive pledis pri neceso urĝe solvi sanitarajn problemojn de la 12-a armeo kaj fine ricevis flegistinojn, litaĵojn kaj kuracilojn<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Иван Васильевич Русаков, [1877-1921], биографический очерк |lasta = Барсуков |unua = М. И. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = И. Рыкалина |aliaj = |url = https://electro.nekrasovka.ru/books/6170103 |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1946 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Московский рабочий |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 46–47 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. En sia letero, verkita en decembro 1919, kaj publikigita en ĵurnalo [[Izvestija]] la {{daton|14|2|1920}} sub titolo "El sanitaraj leteroj de la fronto" ({{l-ru|Из санитарных писем фронта}}) li priskribis plorindan sanitaran situacion ĉe la fronto kaj alvokis pli vaste uzi sperton de la [[Unua mondmilito]] kaj uzi komunistan fervoron por organizi "sanitaran Ruĝan Armeon"<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://yandex.ru/archive/catalog/34279598-0576-4cc3-8955-c98558e16868/1?center=2277+1422 | titolo = Из санитарных писем фронта (декабрь 1919 г.) | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Русаков | persona nomo = И. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = [[Izvestija]] | volumo = 880 | numero = 33 | paĝoj = 1 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1920-02-14 | alirdato = 2026-07-22 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. De la Suda fronto li skribas al sia amiko pri preteco perei por la altaj ideoj. {{Citaĵo |teksto = Perdi la vivon pro la granda afero, ne pro personaj sentoj, sed pro arda kredo, kie ĉio persona estas tiom for, for [...] Perei kiam kaj kie tio estas necese por la afero. |aŭtoro = Ivan Rusakov |verko = Letero al amiko<ref name="Имени Русакова"/> |origina teksto = Сложить голову за великое дело, не из личного чувства, а по пламенной вере, где все личное так далеко, далеко [...] Сложить тогда, когда и где это нужно для дела. }} La {{daton|25|1|1920}} laŭ ordono de la estro de la Ĉefa Milita-Sanitara Administracio Zinovij Solovjov, li estis forsendita de la fronto al Moskvo kaj la {{daton|31|1}} eklaboris kiel asistanto de estro de inspekta fako de la Ĉefa Milita-Sanitara Administracio pri politikaj aferoj, sed baldaŭ forlasis la sanservon kaj koncentriĝis je edukado<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Повесть о "красном докторе" |lasta = Подляшук |unua = П. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = А. Спицына |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1967 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Московский рабочий |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 130 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref><ref name="Новое"/><ref name="Барсуков48">{{citaĵo el libro |titolo = Иван Васильевич Русаков, [1877-1921], биографический очерк |lasta = Барсуков |unua = М. И. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = И. Рыкалина |aliaj = |url = https://electro.nekrasovka.ru/books/6170103 |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1946 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Московский рабочий |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 48 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Tiutempe Lenin jam konis Ivan Rusakov. Fine de februaro 1920 li akompanis leteron de neidentigita aŭtoro el la aparato de CK RKP(b) per notico: "Rusakov, estro de la sekcio de unueca lernejo, li estis reprezentanto en MONO [Moskva Sekcio de Popola Edukado], [[Lev Kamenev|Kamenev]] konas lin" ({{l-ru|Русаков, заведующий отделом единой школы, был представителем в МОНО, Каменев его знает}})<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Владимир Ильич Ленин. Биографическая хроника. Ноябрь 1919 — июнь 1920 |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = https://archive.org/details/8.-1919-1920-.-1977 |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = 8 |dato = 1977 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Политиздат |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 316 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Lev Kamenev de oktobro 1918 ĝis majo 1926 estis prezidanto de la prezidio de la Moskva Soveto, do li konis Ivan Rusakov per laboro en tiu ĉi institucio. La {{daton|31|3|1921}} laŭ lia propono kunsido de la ekzekutiva komitato de la Moskva Soveto komenciĝis per ekstaro omaĝe al Ivan Rusakov<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://yandex.ru/archive/catalog/ace2385e-e677-4c47-af58-bc50bf50c493/3?center=2948+1269 | titolo = Исполком Моск. Сов. Р. и К. Д. | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = [[Pravda (rusa gazeto)|Pravda]] | volumo = | numero = 70 | paĝoj = 3 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1921-04-01 | alirdato = 2026-07-22 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Li ekinteresiĝis pri la edukado kaj pedagogio ĝenerale dum liaj infanoj kreskis<ref name="Октябрьские дни110"/>. Komence de marto 1920 kiel membro de komisiono de la Tutlanda Centra Ekzekutiva Komitato (TCEK) li partoprenis ekzamenadojn fare de la Popola Komisariato pri Klerigado kaj la {{daton|20|3|1920}} la prezidio de la Moskva Soveto nomumis lin estro de la urba sekcio pri popola edukado<ref name="Барсуков48"/>. Li laboris fervore, dirinte ke la edukado estas nova fronto kaj ĉiuj fortoj devas esti koncentritaj tie. Sed liaj rilatoj kun la estro de la Moskva Soveto Lev Kamenev estis streĉaj. Estro de la Popola Komisariato pri Edukado [[Anatolij Lunaĉarskij]] ankaŭ ofte riproĉis Rusakovon pro ties koncentriĝo je lernejoj kaj neglekto de la aliaj edukaj kaj kulturaj aferoj. Kiel rememoris lia kamarado Morozov: "Malsama pozicio ol tiu de la Popola Komisariato pri Klerigado rilate organizadon de lernejaj aferoj devigis lin forlasi la laboron pri popola klerigado"<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Октябрьские дни в Сокольническом районе: по воспоминаниям участников |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = https://viewer.rsl.ru/ru/rsl01006521171?page=116&rotate=0&theme=white |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1922 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Красная новь |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 112 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Aŭtune 1920 estro de la eduka sekcio iĝis Pjotr Smidoviĉ ^{[[:ru:Смидович, Пётр Гермогенович|ru]]} dum Rusakov restis vic-estro kaj membro de la kolegio de la sekcio de popola edukado, kaj okupiĝis pri lernejoj<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Повесть о "красном докторе" |lasta = Подляшук |unua = П. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = А. Спицына |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1967 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Московский рабочий |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 144–147 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. La situacio estis tre komplika ne nur pro materialaj problemoj, sed ankaŭ pro akraj diskutoj rilate novan eduksistemon. En februaro 1921 Otto Ŝmidt^{[[:ru:Шмидт, Отто Юльевич|ru]]}, fama sciencisto, estro de la Ĉefa Administracio de Profesia-Teknika Edukado de la Popola Komisariato pri Edukado faris dum instruista kunveno en Moskvo raporton, en kiu li deklaris nuligenda kion li nomis "nura edukado"<ref>{{l-ru|чистое образование}}</ref> (same kiel "nura arto" kaj "nura scienco") anstataŭigotaj per du tipoj da lernejoj: profesiaj kaj politikaj. Li insistis ke ekde la 15-a vivojaro ĉiuj devas ricevi edukon profesian aŭ politikan dum la aliaj fakoj estu for kiel nenecesaj. La raporto kaŭzis akran diskuton, inkluzive en la ĵurnalo "[[Pravda (rusa gazeto)|Pravda]]". Ivan Rusakov klopodis mildigi tiun ĉi pozicion de sia estro, pledante por pli singarda reformado. La aferon finis artikolo de [[Nadeĵda Krupskaja]], aperinta en "Pravda" la {{daton|8|3|1921}}, kiu traktis la pozicion de Otto Ŝmidt erara<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Повесть о "красном докторе" |lasta = Подляшук |unua = П. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = А. Спицына |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1967 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Московский рабочий |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 147–151 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. La {{daton|7|11|1920}} Lenin faris paroladon dum solena kunveno okaze de la 3-a datreveno de la Oktobra revolucio, okazinta en la eksa teatrejo Tivoli en Sokolnika distrikto (aktuale: domo N 7 ĉe Sokolonika placo ^{[[:ru:Сокольническая площадь|ru]]}) kaj finis tiun ĉi kunsidon raporto de Ivan Rusakov<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://yandex.ru/archive/catalog/4e7cb1cb-66e7-4d76-b20a-d87fd8cfdc9c/1?center=1843+2409 | titolo = Торжественные заседания пленумов районных советов: Сокольнический район | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Коммунистический труд | volumo = | numero = 192 | paĝoj = 1 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1920-11-09 | alirdato = 2026-07-22 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Kiel delegito de la Moskva partia organizaĵo, li partoprenis la 9-an kongreson de RKP(b)^{[[:ru:IX съезд РКП(б)|ru]]}, okazintan de la {{dato|29|3|}} ĝis la {{dato|5|4|1920}} en Moskvo, kaj aperis sur komuna foto de la delegitoj kun Lenin<ref>{{citaĵo el libro |titolo = [[:Commons:File:IX съезд РКП(б) (издание 1934 года).pdf|Девятый съезд РКП(б). март — апрель 1920 г.]] |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Н. Л. Мещеряков |aliaj = |url = https://istmat.org/files/uploads/51515/9_sezd._1934_g.pdf |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1934 |origindato = |eldonejo = Партийное издательство |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 466 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref><ref>{{citaĵo el libro |titolo = Повесть о "красном докторе" |lasta = Подляшук |unua = П. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = А. Спицына |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1967 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Московский рабочий |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 116 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. La {{daton|14|5|1920}} li petis sendi lin al la Okcidenta fronto dum la [[Pola-Soveta Milito]]^{[[:ru:Западный фронт РККА во время Гражданской войны|ru]]}, kiam komenciĝis mobilizado de la komunistoj en Moskvo<ref name="Новое">{{citaĵo el gazeto | url = https://web.archive.org/web/20250905132753/https://rusneb.ru/local/tools/exalead/getFiles.php?book_id=000199_000009_011946191&name=000199_000009_011946191-%D0%92%D0%B5%D1%87%D0%B5%D1%80%D0%BD%D1%8F%D1%8F%20%D0%9C%D0%BE%D1%81%D0%BA%D0%B2%D0%B0%20:%20%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%82%D0%B0%20:%20%D0%B5%D0%B6%D0%B5%D0%B4%D0%BD%D0%B5%D0%B2%D0%BD%D1%8B%D0%B9%20%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D0%B9%20%D0%B2%D1%8B%D0%BF%D1%83%D1%81%D0%BA%201969,%20%E2%84%96%20232,%2003%20%D0%BE%D0%BA%D1%82%D1%8F%D0%B1%D1%80%D1%8F&doc_type=pdf | titolo = Новое об Иване Русакове | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Крылов | persona nomo = Ю. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Вечерняя Москва | volumo = (13968) | numero = 232 | paĝoj = 2 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1969-10-03 | alirdato = 2025-09-05 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>: {{Citaĵo |teksto = Mi petas lasi min al la Okcidenta fronto. Mi deziras iri kiel volontulo-ruĝarmeano, en plej malbona kazo kiel regimenta kuracisto — ne pli. Ke mi deziras iri al la fronto estas kompreneble por ĉiu ajn komunisto. Mian deziron iri kiel ordinara ruĝarmeano mi petas ne trakti kiel belan geston. [...] Por la afero de la klerigado la eventuala damaĝo pro foriro de unu laboranto estas mizera kompare al pli granda detruo, kiun ĝi spertos neeviteble — kaj neniu kapablas preventi tion — sekve de sendube peza kaj verŝajne longdaŭra lukto kontraŭ la blanka [[Pollando]]. Plian fojon mi petas permesi al mi iri kiel volontulo-ruĝarmeano al la armeo. Fizike mi estas ankoraŭ sufiĉe fortika. |aŭtoro = Ivan Rusakov |verko = Peto al la la Ekzekutiva Komisiono de la Moskva Partia Komitato [la {{daton|14|5|1920}}] |origina teksto = Прошу отпустить меня на Западный фронт. Желаю идти добровольцем-красноармейцем, в худшем случае полковым врачом — не более. Что я хочу идти на фронт — это понятно всякому коммунисту. Мое желание идти рядовым красноармейцем прошу не считать красивым жестом. Что я хочу идти на фронт — это понятно всякому коммунисту. Мое желание идти рядовым красноармейцем прошу не считать красивым жестом. [...] Для дела просвещения тот ущерб, который возможен из-за ухода одного работника, ничтожен по сравнению с той еще большей разрухой, которой подвергнется оно неминуемо — и никто не в силах предотвратить это — вследствие несомненной тяжести и, вероятно, затяжной борьбы с белой Польшей. Еще раз прошу разрешить мне идти добровольцем-красноармейцем в действующую армию. Физически я еще достаточно крепок. }} Evidente tiukaze lia peto estis rifuzita. En la raporto pri kunsido de la Moskva partia komitato, okazinta la {{daton|11|6}}, li estis markita kiel "mobilizito", sed jam la {{daton|20|6}} aperis korektiga artikoleto, dirinta ke li ne estis mobilizita<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://yandex.ru/archive/catalog/7d78320e-530a-4f50-bf4b-b1c747ec8dfa/3?center=1092+2007 | titolo = Поправка | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Коммунистический труд | volumo = | numero = 74 | paĝoj = 3 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1920-06-20 | alirdato = 2026-07-22 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Li estis delegito de la 9-a kongreso de RKP(b), okazinta de la {{dato|29|3}} ĝis la {{dato|5|4|1920}}. La {{daton|21|5|1920}} li estis elektita membro de la Moskva Partia Komitato de la distrikto Sokolniki<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Иван Васильевич Русаков, [1877-1921], биографический очерк |lasta = Барсуков |unua = М. И. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = И. Рыкалина |aliaj = |url = https://electro.nekrasovka.ru/books/6170103 |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1946 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Московский рабочий |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 48–49 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. === Morto === [[Dosiero:Кронштадт. Мануильского 2Б (анат. театр)2.jpg|200px|eta|dekstra|Kronŝtadta Mara Hospitalo, 2017.]] [[Dosiero:Некролог И. В. Русакова (Правда, 27.03.1921).png|200px|eta|dekstra|Nekrologo en la ĵurnalo [[Pravda (rusa gazeto)|Pravda]], la {{dato|27|3|1921}}.]] [[Dosiero:Kremlin Wall Necropolis - Mass Grave No. 5 - Armand - Reed - Rusakov - Pekalov.jpg|200px|eta|dekstra|Surskribo ĉe la [[Nekropolo en la muro de la Kremlo]] ([[Moskvo]]).]] Ivan Rusakov evidente ne estis delegito de la 10-a kongreso de RKP(b), okazinta de la 8-a ĝis la {{dato|16|3|1921}}, partopreninte ties kunsidojn kiel gasto (lia nomo ne aperas en la listoj de la delegitoj). Sed li estis inter 300 delegitoj kiuj partoprenis sturmon de la [[Kronŝtadta ribelo|ribelinta Kronŝtadto]] (kontraŭ lia familinomo estas skribite "mobilizita de la kongreso")<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Повесть о "красном докторе" |lasta = Подляшук |unua = П. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = А. Спицына |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1967 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Московский рабочий |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 154 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Tio okazis malgraŭ longdaŭra malsano, pro kiu li eĉ ricevis forpermeson por trapasi kuracadon en sanatorio<ref name="Его имени (Иван Васильевич Русаков)"/><ref name="Кондратьев"/>. Dum la sturmo kolonojn de la 27-a pafista divizio ^{[[:ru:27-я стрелковая дивизия (1-го формирования)|ru]]} sekvis ĉevala-sanitara roto en kiu troviĝis Ivan Rusakov<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Повесть о "красном докторе" |lasta = Подляшук |unua = П. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = А. Спицына |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1967 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Московский рабочий |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 156 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Li estis kuracisto de bandaĝa taĉmento ĉe trupo de Jurij Sablin ^{[[:ru:Саблин, Юрий Владимирович|ru]]} ({{l-ru|врач перевяз. отряда при отряде т. Саблина}})<ref name="Сборник лиц, награжденных орденом Красного Знамени"/>. Antaŭ ol forveturi al sanitara administracio de la Suda Armea Grupo, lokita en la urbo [[Lomonosov|Oranienbaum]], li sendis en Moskvon la lastan leteron al siaj ifanoj<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Иван Васильевич Русаков, [1877-1921], биографический очерк |lasta = Барсуков |unua = М. И. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = И. Рыкалина |aliaj = |url = https://electro.nekrasovka.ru/books/6170103 |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1946 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Московский рабочий |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 49 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>: {{Citaĵo |teksto = Infanoj miaj! Mi veturos al Oranienbaum. Ne zorgu, mi baldaŭ alvenos — post unu semajno, maksimume post du. Mi forte, forte kisas vin ĉiujn. Paĉjo. La {{dato|16|3|1921}}. |aŭtoro = Ivan Rusakov |verko = Letero al siaj infanoj [la {{dato|16|3|1921}}] |origina teksto = Ребятки мои! Я поеду в Ораниенбаум. Не беспокойтесь, я скоро приеду — через неделю, самое большое — через две. Крепко, крепко целую вас всех. Папена. 16 марта 1921 года. }} Nokton antaŭ la sturmo, okazinta la {{daton|18|3|1921}}, Ivan Rusakov estis nomumita politika komisaro de la Kronŝtadta Mara Hospitalo. Post kiam la hospitalo estis okupita de la sturmantoj, li komencis ĝian ekzamenadon, irinte tra la ĉambroj kaj interalie liberiginte arestitajn malsanulojn fermitajn en kraditaj ĉambroj. Tiutempe lin aliris grupo da matrosoj kaj forkondukis ien. Post 4 tagoj la korpo de la mortpafita Rusakov estis trovita en la hospitala korto, en defluejo. Ĝi estis transportita al Moskvo kaj sepultita en la [[Nekropolo en la Kremla Muro]]<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Иван Васильевич Русаков, [1877-1921], биографический очерк |lasta = Барсуков |unua = М. И. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = И. Рыкалина |aliaj = |url = https://electro.nekrasovka.ru/books/6170103 |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1946 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Московский рабочий |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 51–52 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Ĝin trovis lia kunulino Sofia Volkonskaja, kiu sur sledo alportis laŭ glacio al Petrogrado kaj de tie al Moskvo<ref name="Повесть105"/>. Biografo Pavel Podlaŝuk agnoskis ke cirkonstancoj de lia pereo restas malklaraj, lime de legendo (inkluzive lian lastan frazon)<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Повесть о "красном докторе" |lasta = Подляшук |unua = П. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = А. Спицына |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1967 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Московский рабочий |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 157–158 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Morozov en rememoroj skribis ke Rusakovon aliris 5 matrosoj, kiuj demandis ĉu li estas komunisto kaj ricevinte jesan respondon ili diris ke li estos mortpafita kaj kondukis lin al sia komandanto-ribelulo. Rusakov respondis: "Nu bone, pafu. Min vi mortpafos, sed la komunismon — neniam" ({{l-ru|Что-ж, стреляйте. Меня вы расстреляете, а коммунизм — никогда}})<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Октябрьские дни в Сокольническом районе: по воспоминаниям участников |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = https://viewer.rsl.ru/ru/rsl01006521171?page=117&rotate=0&theme=white |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1922 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Красная новь |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 113 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Historiisto Vladimir Kondratjev en 1962 indikas aliajn cirkonstancojn kaj eĉ la mortodaton, asertinte ke Ivan Rusakov estis mortigita vespere la {{daton|23|2}} kiam li sin klinis super lito de grave malsana paciento kaj lin pafis kaŝe "freneziĝinta blankulo"<ref name="Кондратьев"/>. Aliloke li skribis ke Rusakov estis mortigita du tagojn post la subpremo de la ribelo"<ref name="Врач-коммунист: К 85-летию"/>. La ĵurnalo [[Pravda (rusa gazeto)|Pravda]] en nekrologo, publikigita la {{daton|26|3|1921}} priskribis lian morton koncize kaj sufiĉe nebule: {{Citaĵo |teksto = Marŝante kune kun la atakintoj en la ĉeno, helpante al vunditoj, kamarado Rusakov partoprenis la sturmon de Kronŝtadto, kaj post la okupo estis nomumita komisaro de la komuna mara hospitalo. Post enposteniĝo, dum ekzamenado de la korpusoj, kamarado Rusakov estis perfide murdita de iu blankulo. |aŭtoro = |verko = I. V. Rusakov (Nekrologo)<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://yandex.ru/archive/catalog/153a4bbe-1506-4902-b98d-f939aa9e5085/3?center=3838+3005 | titolo = И. В. Русаков (Некролог) | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = [[Pravda (rusa gazeto)|Pravda]] | volumo = | numero = 65 | paĝoj = 3 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1921-03-26 | alirdato = 2026-07-19 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref> |origina teksto = Идя вместе с наступавшими в цепи, помогая раненым, тов. Русаков участвовал во взятии Кронштадта, и после взятия был назначен комиссаром сводного морского госпиталя. По вступлении в должность, во время обхода корпусов, тов. Русаков был предательски убит каким-то белогвардейцем. }} Vladimir Manuĥin en 1932 rakontis alian version. {{Citaĵo |teksto = Kaj jen, kiam la ribelo ankoraŭ ne estis komplete subpremita kaj nur parto de la urbo estis okupita, li komencis ekzamenadon de malliberejaj hospitaloj. En unu el ĉambroj al li venis iu kuracisto kaj petis ekzameni alian konstruaĵon en la korto, kie kvazaŭ troviĝis en tre malbonaj kondiĉoj militkaptitoj. Rusakov tuj akceptis kaj ekmarŝis al la korto. Tie lin ĉirkaŭis grupo da blankuloj, senarmis kaj sendis al ankoraŭ ne likvidita stabo de la blankuloj. Pridemandado estis mallonga. Pli mallonga estis la verdikto — "mortpafi"! Trankvile kaj kun granda malestimo aŭskultis Ivan Vasiljeviĉ Rusakov la "verdikton" kaj diris: "La komuniston vi mortpafos, la komunismon — neniam!" |aŭtoro = Vladimir Manuĥin |verko = Je lia nomo (Ivan Vasiljeviĉ Rusakov)<ref name="Его имени (Иван Васильевич Русаков)"/> |origina teksto = И вот, когда восстание целиком еще не было подавлено и только часть города была занята, он приступил к осмотру тюремных больниц. В одной из палат к нему подошел какой-то врач и попросил осмотреть другое здание во дворе, где якобы находились в очень тяжелых условиях военнопленные. Русаков немедленно согласился и отправился во двор. Там его окружила группа белогвардейцев, обезоружила и отправила в еще неликвидированный штаб белых. Допрос был краток. Еще короче приговор — «расстрелять»! Спокойно и с большим презрением выслушал Иван Васильевич Русаков «приговор» и сказал: «Коммуниста расстреляете, коммунизм — никогда!» }} Li mencias ke la lastan mesaĝon Rusakov sendis vespere la {{dato|17|3}}. Nokte de la 17-a al la 18-a li estis mortpafita. Li skribis ke la korpo de Rusakov estis kripligita pro kolbobatoj kaj sesfoje trapafita<ref name="Его имени (Иван Васильевич Русаков)"/>. Ankaŭ Jevdokija Rusakova skribis ke oni alportis lin kun 6 kugloj en la brusto<ref name="Подвиг большевика11"/>. == Sepulto == La sepulto okazis la {{daton|27|3|1921}}. La korpo estis alportita de Petrogrado je la 12-a horo al [[Leningrada stacidomo (Moskvo)|Nikolaa Fervoja Stacidomo]] en Moskvo kaj starigita en la Blanka Halo de la [[Urbestrejo de Moskvo|sidejo de la Moskva Soveto]] por adiaŭo. Je la 15-a la korpo estis portita al la Ruĝa placo kie okazis la sepulto. La ĉerko estis transportita sur funebra koĉo, ornamita de pluraj florkronoj, la ceremonion akompanis pluraj paroladoj kaj orkestra muziko<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://yandex.ru/archive/catalog/8f783c89-3e5e-492c-99ef-e0a460bad969/1?center=973+2218 | titolo = [Некролог и объявление о похоронах] | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = [[Pravda (rusa gazeto)|Pravda]] | volumo = | numero = 65 | paĝoj = 1 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1921-03-26 | alirdato = 2026-07-22 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref><ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://yandex.ru/archive/catalog/152e15fe-b1d4-4c39-93d1-fce3fdb3ad6e/4?center=2695+2042 | titolo = Похороны тов. Русакова | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = [[Izvestija]] | volumo = 1210 | numero = 67 | paĝoj = 4 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1921-03-29 | alirdato = 2026-07-22 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref><ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://yandex.ru/archive/catalog/25df94d3-8759-4ccd-bd66-40ae243d2b3d/2?center=1824+2189 | titolo = Похороны тов. Русакова | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Коммунистический труд | volumo = | numero = 303 | paĝoj = 2–3 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1921-03-29 | alirdato = 2026-07-22 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Regionografo Oleg Moisejev, renkontiĝinta en 1955 kun Andrej Nikiforoviĉ Konovalov, veterano de la tramremizo en Sokolniki, membro de la unua Moskva Soveto, membro de la prezidio de la Sokolnika Soveto, ke li sepultis ties prezidanton Ivan Rusakov<ref name="Имени Русакова"/>. == Familio == [[Dosiero:Aleksandra Panova en Jalutorovsko, 1908.png|200px|eta|maldekstra|Aleksandra Panova en Jalutorovsko, 1908.]] Preskaŭ du jarojn li pasigis apud la grave malsaniĝinta patrino, persone asistante ŝin, inkluzive du monatojn en [[Krimeo]], kie ŝi trapasis rehabilitadon. Komence de 1905 ŝi malvarmumis, grave malsaniĝis per [[pneŭmonito]] kaj mortis malgraŭ ĉiuj liaj klopodoj<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Иван Васильевич Русаков, [1877-1921], биографический очерк |lasta = Барсуков |unua = М. И. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = И. Рыкалина |aliaj = |url = https://electro.nekrasovka.ru/books/6170103 |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1946 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Московский рабочий |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 12–13 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Baldaŭ post tio li edziĝis al helpkuracistino ({{l-ru|фельдшер}}) Aleksandra Vasiljevna Panova, kiun li konis delonge kiel kolegon kaj nomis "luma Sanja" ({{l-ru|лучезарная Саня}})<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Повесть о "красном докторе" |lasta = Подляшук |unua = П. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = А. Спицына |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1967 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Московский рабочий |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 33 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref><ref name="Барсуков13">{{citaĵo el libro |titolo = Иван Васильевич Русаков, [1877-1921], биографический очерк |lasta = Барсуков |unua = М. И. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = И. Рыкалина |aliaj = |url = https://electro.nekrasovka.ru/books/6170103 |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1946 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Московский рабочий |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 13 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. La {{JULGREGDATO|17|11|1907|FormatJUL=j"-an de"|FormatGREG=[[j"-a de" F|j"-an&nbsp;de&nbsp;"F]]}} en Jalutorovsko naskiĝis lia filino Jevdokija, nomita tiel omaĝe al sia avino<ref name="Евдокия Русакова">{{citaĵo el la reto | url = https://tyumedia.ru/216821.html | titolo = Евдокия Русакова, дочь «красного доктора» | titolo-aldono = | alirdato = 2025-08-30 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Павел Белоглазов | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2017-11-08 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Jalutorovskaja Ĵizn | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20250125115049/https://tyumedia.ru/216821.html | arkivdato = 2025-01-25 | citaĵo = }}</ref>. La {{JULGREGDATO|7|10|1909|jarŝanĝo=-4|akuzativo=jes}} naskiĝis filino Jekaterina (1909–1996). Aŭtune 1918 pro [[ftizo]] mortis lia edzino<ref name="Евдокия Русакова"/>. La familio tiutempe spertis gravan malsufiĉon de nutraĵoj. Laŭ rememoroj de Morozov, ili havis nur terpomojn kaj betojn, la mortanta edzino revis pri peco da sukero. Laboristoj de la fabriko de fruktakvoj, lokita en Sokolniki, alportis keston de siaj produktoj, sed li rifuzis dirinte ke ankaŭ ŝi malakceptos ricevi ion pli ol la ordinaraj laboristoj. Kvankam tiutempe la familio spertis ekstreman mankon de la nutraĵoj kaj monon, antaŭsemajne ili vendis en la Suĥarevskij bazaro ^{[[:ru:Сухаревский рынок|ru]]} arĝentan pleton kun pokaloj, donacitan de dankemaj pacientoj dum lia foriro de Jalutorovsko<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Повесть о "красном докторе" |lasta = Подляшук |unua = П. И. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1967 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Московский рабочий |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 112–113 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Lia biografo Pavel Podlaŝukv mencias ke en tiu periodo lia kunulino iĝis Sofia Nikolajevna Volkonskaja (1889–1942), bolŝevistino ekde 1912, laborinta en 1917–1918 kiel sanitara kuracisto en la ekzekutiva komitato de la Sokolinika Distrikta Dumao. Li nomas ŝin lia "plej proksima kaj amata amiko", kiu "anstataŭis la patrinon" por liaj infanoj. Ĝuste ŝi trovis lian kadavron en Kronŝtadto kaj sur sledo alportis laŭ glacio al Petrogrado kaj de tie al Moskvo<ref name="Повесть105">{{citaĵo el libro |titolo = Повесть о "красном докторе" |lasta = Подляшук |unua = П. И. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1967 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Московский рабочий |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 105 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. La {{daton|18|3|1921}} pereis ankaŭ Ivan Rusakov. Post la morto de la gepatroj, la infanoj estis duonforgesitaj, malbone vestataj kaj nutrataj<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Октябрьские дни в Сокольническом районе: по воспоминаниям участников |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = https://viewer.rsl.ru/ru/rsl01006521171?page=118&rotate=0&theme=white |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1922 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Красная новь |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 113–114 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. [[Dosiero:Экскурсия юннатов Биостанции на озеро Сенеж (1919 год).png|200px|eta|dekstra|Ekskurso de la biologia stacio al lago [[Seneĵ (lago)|Seneĵ]]. Maldekstre (sidas) Viktor Ganŝin, dekstre (pentras) Jevdokija Rusakova. [[Moskva provinco]], 1919]] Jevdokija kaj Jekaterina estis edukitaj en arbara lernejo-kolonio ĉe biologia stacio de junaj naturalistoj, fondita de ilia patro<ref name="Из истории развития юннатского движения в России27">{{citaĵo el libro |titolo = Из истории развития юннатского движения в России // Движение юных натуралистов в России: от истоков до современности |lasta = Сенчилова |unua = К. В. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = И. В. Козин, Н. Е. Медведева, К. В. Сенчилова, А. И. Григорьева |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2023 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ФГБОУ ДО ФЦДО |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = 978-5-87953-721-5 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 27 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Jevdokija finis la Moskvan Arta-Teknikan Instituton, okupiĝis pri dezajno, laboris interalie en la Moskva Arta Fondaĵo. En la 1970-aj ŝi vizitis Jalutorovskon, kie en la domo de kulturo ŝi rakontis publike pri sia patro. Ŝi amikiĝis kun direktoro de loka muzeo Nikolaj Zubarev kaj pluraj ŝiaj pentraĵoj venis al la muzea kolekto, inkluzive portreton de ŝia patro kun fusilo enmane<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://starina.net/m/5Yq8ge#slide2 | titolo = Документ. Письмо Русаковой Евдокии Ивановны, дочери политссыльного Русакова Ивана Васильевича, Зубареву Николаю Васильевичу, директору Ялуторовского краеведческого музея Памяти декабристов, с сообщением об отправке посылки с 16-ю авторскими работами в технике «пастель» для музея. СССР, г. Москва. 1982 г. | titolo-aldono = | alirdato = 2026-07-08 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = la Jalutorovska Regiona Muzeo | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20260708115237/https://starina.net/m/5Yq8ge#slide2 | arkivdato = 2026-07-08 | citaĵo = }}</ref><ref name="Евдокия Русакова"/>. Sergej iĝis inĝeniero, fakulo pri aŭtomobila konstruado<ref name="Евдокия Русакова"/>. Jekaterina iĝis ĵurnalistino kaj laboris en la ĵurnalo [[Komsomolskaja Pravda]]. Kunlaborantoj priskribis ŝin kiel virinon inteligentan kaj delikatan. Ŝi estis amikino de verkisto [[Miĥail Priŝvin]], estis donacanta al ŝi siajn librojn kun surskribo: "Al la [[Ruĝĉapulino]] de la maljuna Griza Lupo" ({{l-ru|Красной шапочке от старого Серого волка}}), aludante ruĝan trikitan ĉapon, kiun ŝi efektive surportis junaĝe<ref name="Ким Смирнов">{{citaĵo el la reto | url = https://yarcenter.ru/articles/culture/literature/kim-smirnov-skolko-dney-mezhdu-22-iyunya-i-9-maya-ili-chetyre-fronta-yulii-druninoy-iz-lichnog-74234/ | titolo = Ким Смирнов: Сколько дней между 22 июня и 9 мая, или четыре фронта Юлии Друниной. Из личного дневника | titolo-aldono = | alirdato = 2026-07-22 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Ким Смирнов | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2014-05-27 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Культурная революция | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20160809195049/https://yarcenter.ru/articles/culture/literature/kim-smirnov-skolko-dney-mezhdu-22-iyunya-i-9-maya-ili-chetyre-fronta-yulii-druninoy-iz-lichnog-74234/ | arkivdato = 2016-08-09 | citaĵo = }}</ref>. En la domo de kulturo de Rusakov de la 1950-aj ĝis la 1980-aj la {{daton|7|10}}, okaze de la naskiĝtago de Ivan Rusakov, ĉiujare okazis renkontiĝoj kun liaj familianoj<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://yandex.ru/archive/catalog/e084529f-bc84-426d-9ccf-1b3a115f853e/3?center=2161+788 | titolo = Дом культуры имени И. В. Русакова | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Копылова | persona nomo = Е. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Вечерняя Москва | volumo = 19413 | numero = 229 | paĝoj = 3 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1987-10-06 | alirdato = 2026-07-22 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Lia frato Arsenij (1885—1953) iĝis fama nekropsiisto, partoprenis nekropsion de [[Stalin]]. Filoj de lia fratino Maria ankaŭ famiĝis: Konstantin Velling (1889—1920) iĝis kuracisto, Boris Velling ^{[[:ru:Борис Константинович Веллинг|ru]]} (1892—1923) iĝis piloto kaj partoprenis la unuajn longdistancajn flugojn en Sovetunio. Filo de lia fratino Jekaterina, Viktor Ganŝin ^{[[:ru:Русаков, Арсений Васильевич|ru]]} (1903—1959) iĝis konata aktoro kaj reĝisoro. == Memoro == [[Dosiero:Moscow RusakovWorkersClub 2253.jpg|200px|eta|dekstra|Klubo de Rusakov. Moskvo, 2017.]] [[Dosiero:Moscow Rusakovskaya7k3 (31045391250).jpg|200px|eta|dekstra|Strato Rusakovskaja. Moskvo, 2016.]] [[Dosiero:Rusakovskaya Nab (B Matrossky) 1 Aug 2009 03.JPG|200px|eta|dekstra|Kajo Rusakovskaja. Moskvo, 2009.]] [[Dosiero:Moscow, Rusakovskaya Embankment, tram depot (31085895450).jpg|200px|eta|dekstra|Tramremizo Rusakov sur la kajo Rusakovskaja. Moskvo, 2023.]] [[Dosiero:General cargo ship Ivan Rusakov - UNITAS.JPEG|200px|eta|dekstra|Kargoŝipo "Ivan Rusakov", 1979.]] Omaĝe al li estas nomitaj: * Strato Rusakovskaja en Moskvo — eksa Sokolnika ŝoseo ({{l-ru|Сокольническое шоссе|t=Sokolniĉeskoje ŝoseo}}), alinomita la {{daton|9|7|1921}}<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://yandex.ru/archive/catalog/c54c8898-aab9-41b4-9699-410f520bb97d/4?center=1438+674 | titolo = Обязательное постановление президиума М.С.Р.К. и К.Д. от 9 июля 1921 г. "О переименовании некоторых улиц Москвы" | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Коммунистический труд | volumo = | numero = 391 | paĝoj = 4 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1921-07-21 | alirdato = 2026-07-22 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>; * Riverkajo Rusakovskaja — eksaj Malnova Palaca Kajo ({{l-ru|Старая Дворцовая набережная|t=Staraja Dvorcovaja Nabereĵnaja}}) kaj Tendara Palaca Kajo ({{l-ru|Лагерная набережная|t=Lagernaja Nabereĵnaja}}), kunigitaj en 1936<ref name="Русаковская набережная">{{citaĵo el la reto | url = https://mu-sokolniki.ru/index.php/novosti/116-rusakovskaya-naberezhnaya | titolo = Русаковская набережная | titolo-aldono = | alirdato = 2025-09-07 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2022-08-03 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = [[Sokolniki (distrikto de Moskvo)]] | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20250907021329/https://mu-sokolniki.ru/index.php/novosti/116-rusakovskaya-naberezhnaya | arkivdato = 2025-09-07 | citaĵo = }}</ref>. Ĝi estis alinomita en aŭgusto 1921 laŭ peto de laboristoj de la Nov-Sokolnika tramremizo<ref name="Русаковский парк"/>; * Tramremizo Rusakov en [[Moskvo]]^{[[:ru:Трамвайное депо имени Русакова|ru]]} ({{l-ru|Трамвайное депо имени Русакова}}) — eksa Nov-Sokolnika Trama Remizo ({{l-ru|Ново-Сокольнический парк}}), alinomita en aŭgusto 1921 laŭ peto de ties laboristoj<ref name="Русаковский парк">{{citaĵo el gazeto | url = https://yandex.ru/archive/catalog/448fc7fb-2fb4-40a4-8e69-25995d98fd62/2?center=1428+1929 | titolo = Русаковский парк | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Коммунистический труд | volumo = | numero = 414 | paĝoj = 2 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1921-08-17 | alirdato = 2026-07-22 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>; * Domo de kulturo de Rusakov^{[[:ru:Дом культуры имени Русакова|ru]]} en Sokolniki (Moskvo), konstruita en 1927–1929 laŭ projekto de Konstantin Melnikov<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://www.culture.ru/institutes/13838/klub-imeni-i-v-rusakova | titolo = Клуб имени И.В. Русакова | titolo-aldono = | alirdato = 2025-09-07 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = culture.ru | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20250706053355/https://www.culture.ru/institutes/13838/klub-imeni-i-v-rusakova | arkivdato = 2025-07-06 | citaĵo = }}</ref>; * Hospitalo N 2 de I. V. Rusakov en Moskvo — en 1991 ricevinta sian antaŭan nomon la ''Infana Urba Klinika Hospitalo de Sankta Vladimiro''^{[[:ru:Детская городская клиническая больница святого Владимира|ru]]}<ref>{{citaĵo el la reto | url = http://www.rusakovka.ru/about/1.php | titolo = Исторический очерк Московской детской больницы Святого Владимира | titolo-aldono = | alirdato = | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = В. Г. Андрющенко | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2010-01-14 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = la Infana Urba Klinika Hospitalo de Sankta Vladimiro | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20100409135616/http://www.rusakovka.ru/about/1.php | arkivdato = 2024-09-12 | citaĵo = }}</ref>; * Strato Rusakov en [[Jalutorovsko]]; * Kargoŝipo "Ivan Rusakov" (voknomo UQWZ; [[Internacia Mara Organizaĵo|IMO]] 7384211), finkonstruita la {{daton|28|12|1974}} en la ŝipfarejo de [[Gdansko]] ([[Pollando]]) kadre de la projekto V-465 "Gvardio de Lenin" ({{l-ru|Ленинская гвардия|t=Leninskaja Gvardija}}) por la Estona Marnaviga Kompanio ({{l-ru|Эстонское морское пароходство}}). En 1992 ĝi estis alinomita kiel "Kuusalu". La {{daton|17|01|1998}} ĝi estis eksigita kaj enrubujigita en la ŝiprubuigejo en la urbeto Alang ([[Guĝaratio]], [[Barato]])<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://fleetphoto.ru/projects/2884/ | titolo = Проект B-46 (ПНР), тип Ленинская гвардия | titolo-aldono = Универсальные/генгруз | alirdato = 2025-09-09 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = fleetphoto.ru | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20210126045308/https://fleetphoto.ru/projects/2884/ | arkivdato = 2021-07-26 | citaĵo = }}</ref><ref>{{citaĵo el la reto | url = https://www.balticshipping.com/vessel/imo/7384211 | titolo = KUUSALU, IMO 7384211 | titolo-aldono = | alirdato = 2025-09-09 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = balticshipping.com | paĝoj = | lingvo = en | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = | arkivdato = | citaĵo = }}</ref>. Memortabuloj: * Marmora memortabulo, instalita en 1969, sur la Mararmea hospitalo en Kronŝtadto (strato Manuilskij, N 2) tekstas: "Ĉi tie en 1921 estris la hospitalon aktiva partopreninto de la revolucia movado, unu el la unuaj organizintoj de la sovetia sanservo, delegito de la 10-a kongreso de RKP(b), membro de la partio ekde 1905, kuracisto Ivan Vasiljeviĉ Rusakov. Li pereis la {{daton|20|3|1921}} de la manoj de la malamikoj de la revolucio"<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://encspb.ru/object/2805529159?lc=ru | titolo = Русакову И. В., мемориальная доска | titolo-aldono = | alirdato = 2025-09-04 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Enciklopedio de Sankt-Peterburgo | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20240803004537/https://encspb.ru/object/2805529159?lc=ru | arkivdato = 2024-08-03 | citaĵo = }}</ref>; * Metala memortabulo sur la Domo de kulturo de Rusakov (lia patronomo estas skribita erare — ''M'' anstataŭ ''V''). Duetaĝa ligna domo en kiu li loĝis en Jalutorovsko, troviĝanta en strato Svobodi, N 44 (Libereco; tiutempe strato [[Aleksandro la 2-a (Rusio)|Aleksandro la 2-a]]), havas statuson de kultura heredaĵo. La domo estis konstruita fine de la 19-a — komence de la 20-a jarcentoj kaj havas areon je {{unuo|250|m|2}}. En 2023 oni planis sekvan jaron komenci ĝian restaŭradon<ref name="Дом врача Ивана Русакова"/>. En 2025 ĝia stato estis konsiderata malkontentiga, ĝi estis municipa posedaĵo kaj oni serĉis investonton por la restaŭrado<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://xn--80aicbopm7a.xn--d1aqf.xn--p1ai/%D0%BE%D0%B1%D1%8A%D0%B5%D0%BA%D1%82/2140 | titolo = Дом, в котором в 1906–1909 гг. жил врач, большевик Русаков Иван Васильевич | titolo-aldono = | alirdato = 2025-09-04 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = la Ministerio pri Kulturo de Rusio | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20250904070002/https://xn--80aicbopm7a.xn--d1aqf.xn--p1ai/%D0%BE%D0%B1%D1%8A%D0%B5%D0%BA%D1%82/2140 | arkivdato = 2025-09-04 | citaĵo = }}</ref>. Gladiolo ''Ivan Rusakov'', kreita de junaj naturalistoj el la stacio fondita de Ivan Rusakov, en 1987 estis plantata apud la muro de la Moskva Kremlo<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://yandex.ru/archive/catalog/dfc20770-5784-44d5-b166-a956eca1ffd4/2 | titolo = Красный доктор | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Песков | persona nomo = О. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Вечерняя Москва | volumo = 19466 | numero = 282 | paĝoj = 2 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1987-12-09 | alirdato = 2025-09-05 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. En 1955 oni skribis ke por infana koruso de la Domo de kulturo de Ivan Rusakov estis verkita kanto "Ni estas rusakovanoj" ({{l-ru|Мы — русаковцы}})<ref name="Имени Русакова">{{citaĵo el gazeto | url = https://yandex.ru/archive/catalog/017832d8-ea7f-4267-9d53-1ae5a1eaebed/2?center=1768+2486 | titolo = Имени Русакова | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Моисеев | persona nomo = О. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Вечерняя Москва | volumo = 9682 | numero = 242 | paĝoj = 2 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1955-10-12 | alirdato = 2026-07-19 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. == Premioj == Postmorte li estis premiita je la [[Ordeno de Ruĝa Standardo (Sovetunio)]] "pro merito en la batalo la 17-an — la {{daton|18|3|1921}} ĉe la urbo Kronŝtadto"<ref name="Новое"/><ref name="Павлучкова72">{{citaĵo el gazeto | url = https://web.archive.org/web/20250904075711/https://pc05.twirpx.net/3512/3512923_E10268EA/sovetskoe_zdravookhranenie_1971_no_06.pdf | titolo = Жизнь, отданная великой цели (К 50-летию со дня смерти Ивана Васильевича Русакова) | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Павлучкова | persona nomo = А. В. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Советское здравоохранение | volumo = | numero = 6 | paĝoj = 72 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1971 | alirdato = 2025-09-04 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. La ordono N 65 de la Revolucia Milita Konsilio ^{[[:ru:Революционный военный совет|ru]]} estis eldonita en 1922<ref name="Сборник лиц, награжденных орденом Красного Знамени">{{citaĵo el libro |titolo = [[:Commons:File:Сборник лиц, награжденных орденом Красного Знамени и почетным революционным оружием (1926).pdf|Сборник лиц, награжденных орденом Красного Знамени и почетным революционным оружием]] |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1926 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Государственное военное издательство |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 211 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. == Literaturo == === Verkoj === # К казуистике макроглоссии // Детская медицина. III, 1903. N 3. p. 178—186. # Случай гоноррейного артрита // Детская медицина. 1903. N 6. p. 367—374. # Программа чтения о холере. # Опыт применения предохранительных прививок скарлатинозной вакцины Габричевского в Ялуторовске. «Врачебная газета», № 13, 1912. # Популяризация гигиенических знаний на Всероссийской гигиенической выставке. «Общественный врач» № 7, 1913. # Из материалов 2-го съезда представителей Всероссийского союза городов. «Общественный врач» № 3, 1916. # О союзной организации врачей. «Общественный врач» № 3, 1916. # О ближайших задачах Общества врачей г. Москвы и Московской губернии. «Общественный врач» № 10, 1916. # К вопросу об организации врачей. «Врачебная газета» № 13, 1917. # Из итогов профессионального объединения врачей и Пироговское общество. «Врачебная жизнь» № 3, 1917. # Общественная медицина и социалистические партии. «Врачебная жизнь» № 6—7, 1917. # Письмо в Правление Пироговского общества 26 ноября 1917 г, «Общественный врач» № 3—4, 1918. # Союз медицинского персонала на платформе признания власти Советов. «Известия советской медицины» № 1, 1918. # Советские медицинские работники о «пироговцах». «Известия советской медицины» № 1, 1918. # Из жизни санитарной организации г. Москвы. «Известия советской медицины» № 2—3, 1918. # О соотношении государственной и страховой медицины «Известия советской медицины» № 5—6, 1918. # О состоянии санчасти 12-й армии Юго-западного фронта в конце 1919 г. Рукопись. === Pri li === * {{citaĵo el libro |titolo = Иван Васильевич Русаков, [1877-1921], биографический очерк |lasta = Барсуков |unua = М. И. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = И. Рыкалина |aliaj = |url = https://electro.nekrasovka.ru/books/6170103 |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1946 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Московский рабочий |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = <!-- loko de la fonta informo --> |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }} ''55 paĝoj'' * {{citaĵo el libro |titolo = Иван Васильевич Русаков. [1877-1921]: [Сборник материалов] |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = М. И. Барсуков |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = Деятели советского здравоохранения |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1952 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Институт санитарного просвещения |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = <!-- loko de la fonta informo --> |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }} ''24 paĝoj'' * {{citaĵo el libro |titolo = Жизнь Ивана Русакова: Наброски к биографии большевика |lasta = Подляшук |unua = П. И. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1961 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Книжное издательство |loko = Калинин |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = <!-- loko de la fonta informo --> |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }} ''68 paĝoj'' * {{citaĵo el libro |titolo = Повесть о "красном докторе" |lasta = Подляшук |unua = П. И. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1967 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Московский рабочий |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = <!-- loko de la fonta informo --> |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }} * {{citaĵo el libro |titolo = Иван Васильевич Русаков |lasta = Русакова |unua = Е. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1986, 2014 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ООО "ИПТК "Логосвос" |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = <!-- loko de la fonta informo --> |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }} ''(sonlibro, voĉlegita de V. Gerasimov; daŭro 30 minutoj 41 sekundoj)'' * {{citaĵo el gazeto | url = https://archive.org/details/istoricheskii-arkhiv-1955_1961_6/page/228/mode/2up?view=theater | titolo = Лекция врача-большевика И. В. Русакова крестьянам (1905) | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Хохлов | persona nomo = В. Д. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Исторический архив | volumo = | numero = 6 | paĝoj = 228 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1961 | alirdato = 2025-09-01 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }} * {{citaĵo el gazeto | url = https://archive.org/details/1962.-no-12. | titolo = Врач-большевик Иван Васильевич Русаков (К 85-летию со дня рождения) | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Слонимская | persona nomo = И. А. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Советское здравоохранение | volumo = | numero = 12 | paĝoj = 32–35 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1962 | alirdato = 2026-07-25 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }} * {{citaĵo el gazeto | url = https://web.archive.org/web/20250904105921/https://pc05.twirpx.net/3512/3512772_3C15E8A4/sovetskoe_zdravookhranenie_1963_no_10.pdf | titolo = И. В. Русаков в сибирской ссылке | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Видута | persona nomo = В. К. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Советское здравоохранение | volumo = | numero = 10 | paĝoj = 71–76 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1963 | alirdato = 2025-09-04 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }} * {{citaĵo el gazeto | url = https://web.archive.org/web/20250904075711/https://pc05.twirpx.net/3512/3512923_E10268EA/sovetskoe_zdravookhranenie_1971_no_06.pdf | titolo = Жизнь, отданная великой цели (К 50-летию со дня смерти Ивана Васильевича Русакова) | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Павлучкова | persona nomo = А. В. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Советское здравоохранение | volumo = | numero = 6 | paĝoj = 69–72 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1971 | alirdato = 2025-09-04 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }} * {{citaĵo el gazeto | url = https://archive.org/details/1977.10 | titolo = Подвиг большевика | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Русакова | persona nomo = Е. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Junij Naturalist | volumo = | numero = 10 | paĝoj = 10–11 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1977-10 | alirdato = 2026-07-09 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }} == Vidu ankaŭ == * [[Rusia revolucio de 1905]] * [[Kronŝtadta ribelo]] == Referencoj == {{Referencoj|2}} {{Projektoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Rusakov, Ivan}} [[Kategorio:Entombigitoj en la Nekropolo ĉe la Kremla Muro]] [[Kategorio:Naskiĝintoj la 7-an de oktobro]] [[Kategorio:Mortintoj la 18-an de marto]] [[Kategorio:Rusiaj revoluciuloj]] [[Kategorio:Bolŝevikoj]] [[Kategorio:Ekzilitoj al Jalutorovsko]] [[Kategorio:Rusiaj pediatroj]] [[Kategorio:Rusiaj pedagogoj]] [[Kategorio:Ekzekutitoj en la 20-a jarcento]] [[Kategorio:Pafekzekutitoj]] [[Kategorio:Homoj de la Rusia revolucio de 1905]] [[Kategorio:Kronŝtadta ribelo]] [[Kategorio:Distrikto Sokolniki (Moskvo)]] [[Kategorio:Personoj de Moskvo]] [[Kategorio:Personoj de Tvera provinco]] 097olqtaqlynbkcjs7kg9k99jyq0d8w 3 922219 9494638 9489565 2026-10-17T05:25:55Z Eternanpacon 235392 /* Pacparko */ Respondo 9494638 wikitext text/x-wiki == Verkado == Supozeble vi volas krei artikolon, kiun vi povas fari ekster Provejo. Prenu la titolon al la serĉilo, poste ĝi aperos ruĝe. Klaku ĝin, poste kopiu la plenan tekston, poste publikigu, fine ligu al [[:en:Toshi Maruki]]. [[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 07:22, 18 sep. 2025 (UTC) == Pacparko == Dankon pro viaj kontrobuoj. * [[:File:NAGASAKI-PACPARKO.jpeg]] ... ĉu vi mem faris la mapon? Estus pli utile alŝuti ĝin al "commons" kaj en formato SVG. * [[Pacparko Nagasaki]] ... japana vikipedio estas akceptebla kiel tradukfonto, sed ne kiel fonto. Bv ne enmetu ligilojn al japana vikipedio en la tekston. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 23:42, 6 okt. 2026 (UTC) :Mi tre dankas al via sugesto. :Vi povas vidi desegnaĝon de "File:Pacparko-Nagasaki.svg". :Mi ne estas lerta, tial via helpo estas tre tre tre tre tre tre dankinda!!!!!!! [[Uzanto:Eternanpacon|Eternanpacon]] ([[Uzanto-Diskuto:Eternanpacon|diskuto]]) 05:25, 17 okt. 2026 (UTC) ccoyjehhtshrizsytzotcbui70wcoyb 0 923578 9494741 9304509 2026-10-17T11:05:38Z Sj1mor 12103 9494741 wikitext text/x-wiki {{Informkesto kristana preĝejo | nomo = | larĝo de informkesto = | dosiero = Kaścioł - Brasłaŭ - 24.jpg | grandeco de dosiero = 250px | priskribo de dosiero = | eklezio = [[romkatolika eklezio]] | provinco = | diocezo = [[Arkidiocezo de Vicebska]] | unio = | dekanujo = | vikariujo = | asocio = | paroĥo = | ensemblo = | ŝtato = [[Belorusio]] | ŝtato subtutaĵo1 nomo = | ŝtato subtutaĵo1 = | ŝtato subtutaĵo2 nomo = | ŝtato subtutaĵo2 = | municipo = [[Braslaŭ]] | geo = | konsekro = | konsekrinto = | titolo = | uzado = | arkitekto = | stilo = [[novromaniko]] | ark tipo = | fondo = 1824 | finigo = 1897 | kapacito = | konstruado = | longo = | larĝo = | alto = | lokigo de altaro = | materialo = | adreso = | ttt = | commons = | regiono-ISO = | ŝanĝebla mapo = }} '''Preĝejo Naskoĝo de Maria''' estas [[katolikismo|katolika]] preĝejo en [[Braslaŭ]], [[Belorusio]]. Ĝi apartenas al [[Arkidiocezo de Vicebska]]. La preĝejo estis konstruita en 1824, rekonstruita en [[novromaniko|novromanika stilo]], kal pligrandigita en 1897. La preĝejo estas inkludita en la Ŝtata Listo de Historiaj kaj Kulturaj Valoroj de Belorusio. Unu el kvar preĝejoj en Belorusio kiuj portas titolon de [[malgranda baziliko]]. == Historio == [[Dosiero:Kaścioł - Brasłaŭ - 23.jpg|thumb|maldekstre|altaro kaj ikono de Braslaŭa Dipatrino]] La unuaj mencioj pri katolika preĝejo sur Kastela Monteto en Braslaŭ dtariĝas de la 15-a jarcento. ekde tiam, la ligna preĝejo estis plurfoje detruite de incendioj kaj militaj agoj, nur por esti rekonstruita ĉiufoje. En 1974, dum la subpremado de la [[Insurekcio de Kościuszko]], la ligna preĝejo denove estis ĝisfunde forbruligita de la rusa armeo. En 1824, la konstruado de nova preĝejo estis kompletita, sed ĉar antaŭ la fino de la 19-a jarcento ĝi jam ne povis gastigi ĉiuj paroĥanoj (en 1978, pli ol 16 000 katolikoj vivis en Braslaŭ), oni decidis rekonstrui ĝin en pli vastan preĝejon. La nova preĝejo en novromanika stilo estis konsekrita en 1897 honore al Naskiĝo de Maria. Dum la nazia okupado de Braslaŭ, la preĝejestro, Meĉislav Akrejc, estis pafekzekutita de la nazioj pro helpado al judoj. En 1950, la preĝejo estis fermita kaj transformita en grenstokejon, sed nur du jaroj poste, la parokanaro akiri revenon de la preĝejon al la paroĥo. La 17-an de aŭgusto 2024, la preĝejo ricevis la honoran statuson de malgranda baziliko. == Arkitekturo == [[Dosiero:Kaścioł - Brasłaŭ - 18.jpg|thumb]] La preĝejo Naskiĝo de Maria estas novromanika arkitektura monumento. Rektangula laŭ plano, la preĝejo estas kovrita per gablotegmento. La ĉefa fasado estas formita per angulaj [[pinaklo]]j kun turpintoj kaj elstaranta kelketaĝa, tendumita sonorilturo, atingebla per la ŝtuparo el grandaj kalkŝtonaj blokoj. La muroj estas ornamitaj per tiel nomata ""Braslaŭa mozaiko" (ornamoj el rompita [[Ŝotro]] metita sur kalkmortero). La centran lokon sur la altaro okupas ikonon de la Braslaŭa Dipatrino, kiu estas adorata de kredantoj kiel miraklofaranta. La ikono estas ankaŭ konata kiel "Reĝino de la Lagoj", ĉar ĝi estas adorata kiel la patronino de situita apude la grupo de la [[Braslaŭaj Lagoj]] kaj la tuta apuda regiono. {{DEFAŬLTORDIGO:Braslaŭ}} [[Kategorio:Bazilikoj en Belorusio]] [[Kategorio:Preĝejoj sub patroneco de Naskiĝo de Maria]] p7zi73q6fz2rv9l7yfl3tdyfww1t82c 0 924208 9494470 9357442 2026-10-16T13:49:46Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9494470 wikitext text/x-wiki {{Geokesto2 | urbo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Puerto Williams | devena_nomo = | alia_nomo = {{Lang-es|''Puerto Williams''}} | alia_nomo1 = | kategorio = web.archive.org/web/202 <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = | moto = | kromnomo = <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = {{Pluraj bildoj | pozicio = centre | direkto = vertikala | larĝeco = 300 | dosiero1 = Puerto Williams1.JPG | dosiero2 = Ilustre Municipalidad de Cabo de Hornos.jpg | piedlinio = Fotomuntaĵo }} | dosiero_grandeco = 300px | dosiero_priskribo = <!-- *** Simboloj *** --> | flago = Flag of Cabo de Hornos, Chile.svg | blazono = Escudo de Cabo de Hornos.svg <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Ĉilio | lando_tipo = Ŝtato | lando_flago = 1 | ŝtato = | ŝtato_tipo = | regiono = [[Magallanes y la Antártica Chilena|Magelana kaj Ĉilia Antarkto]] | regiono_tipo = Regiono | distrikto = Provinco Antarkto | distrikto_tipo = Provinco | municipo = | municipo_tipo = | histregiono = | histregiono1 = | histregiono1_noto = | histregiono2 = | histregiono_tipo = <!-- *** Familio *** --> | parenco = | parto = | rivero = | rivero1 = | rivero_tipo = | memorindaĵo = | memorindaĵo1 = | memorindaĵo_tipo = | ŝoseo = | konstruaĵo_tipo = | konstruaĵo = | konstruaĵo1 = | konstruaĵo2 = | montaro = Dientes de Navarino | planto_tipo = | planto = | planto1 = | planto2 = <!-- *** Situo *** --> | situo = Puerto Williams | koordinatoj_ne_en_titolo = true | leviĝo = 30 | lat_d = 54 | lat_m = 56 | lat_s = 2 | lat_NS = S | long_d = 67 | long_m = 36 | long_s = 39 | long_EW = W | plej_alta = | plej_alta_leviĝo = | plej_alta_lat_d = | plej_alta_long_d = | plej_malalta = | plej_malalta_leviĝo = | plej_malalta_lat_d = | plej_malalta_long_d = <!-- *** Dimensioj *** --> | areo = 0.99 | areo_rondumo = 1 | areo_urbo = | areo_metropolo = <!-- *** Loĝantaro *** --> | loĝantaro = {{WikidataLoĝantaro}} | loĝantaro_dato = {{WikidataLoĝantaroDato}} | loĝantaro_denseco = auto | loĝantaro_urbo = | loĝantaro_metropolo = | loĝantaro_metropolo_denseco = <!-- *** Historio & gvidantaro *** --> | establita = 21-a de novembro 1957 | establita_tipo = Fondita | establita1 = | establita1_tipo = | dato = | urbestro = {{#invoke:Wikidata|claim|P6}} <small>(ekde {{#invoke:Wikidata|claim|P6|qualifier=P580}})</small> | ĉefulo = | ĉefulo_tipo = | ĉefulo_partio = <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = [[UTC]] | utc_offset =-3 | horzono_DST = | poŝtkodo = | areo_kodo = | areo_kodo_tipo = | kodo = | kodo_tipo = | kodo1 = | kodo1_tipo = | kodo2 = | kodo2_tipo = <!-- *** UNESCO ktp. *** --> | unesko_nomo = <!-- *** Liberaj kampoj *** --> | libera = | libera_tipo = | libera1 = | libera1_tipo = | libera2 = | libera2_tipo = <!-- *** Mapoj *** --> | mapo = | mapo_fono = | mapo_priskribo = | mapo_lokumilo = | mapo1 = | mapo1_fono = | mapo1_priskribo = Situo enkadre de Ĉilio | mapo1_lokumilo = Ĉilio | mapo2 = | mapo2_priskribo = Situo enkadre de Sud-Ameriko | mapo2_lokumilo = Sud-Ameriko <!-- *** Retpaĝoj *** --> | retpaĝo = | commons = <!-- *** Notoj *** --> | notoj = }} '''Puerto Williams''' estas [[Listo de urboj de Ĉilio|urbo]] <ref>https://www.biobiochile.cl/noticias/nacional/region-de-magallanes/2019/02/15/ahora-si-puerto-williams-sera-la-ciudad-mas-austral-del-mundo{{404|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> kaj haveno en la aŭstrala zono de [[Ĉilio]], kiu situas ĉe la norda marbordo de la [[insulo Navarino]] kaj ĉe la suda bordo de la [[Kanalo Beagle]]. Ĝi troviĝas en la [[Magallanes y la Antártica Chilena|Regiono Magallanes kaj Ĉilia Antarkto]], ene de la [[Rezervo de la Biosfero Kabo de Hornos]], kaj, el administracia vidpunkto, estas la ĉefurbo samtempe de sia komunumo Cabo de Hornos kaj de la provinco Antártica Chilena. Situanta je [[Latitudo]] de preskaŭ 55° S, ĝi estas la plej suda urbo de Ĉilio kaj ofte ricevas la epiteton «la plej suda urbo de la mondo», kion pridisputas la argentina urbo [[Ushuaia]], situanta ĉe la norda bordo de la [[Kanalo Beagle]]. == Fizika geografio == Puerto Williams troviĝas ĉe la norda marbordo de la insulo Navarino, kiu apartenas al la [[Fajrolando|arkipelago Fajrolando]] situanta ĉe la plej suda rando de [[Sudameriko]] inter la [[Pacifiko]] kaj la [[Atlantiko]]. Kun areo de 2 470 km², Navarino estas la kvara plej granda insulo de la arkipelago; ĝi kuŝas sude de la [[Fajrolando|Granda Insulo de Fajrolando]] kaj estas disigita de ĉi tiu per la Beagle-kanalo. La larĝo de la kanalo inter Punta Gusano kaj la Granda Insulo estas ĉirkaŭ 4 km. Nur la [[Drake-pasejo]] apartigas ĝin de [[Antarkto]]. == Ekonomio == [[Dosiero:Lithodes.santolla.JPG|thumb|left|Aŭstrala aranekrabo (''Lithodes santolla''). Ĝi estas la preferata specio de la fiŝkaptistoj de Puerto Williams.]] La ekonomia strukturo de Puerto Williams apogas sin sur kvar komplementaj kolonoj: nome loĝistika ĉeesto de la [[Ĉilia Mararmeo]], neindustria fiŝkaptado de aranekraboj, [[turismo]] de specialaj interesoj (konservado) kaj la aparato de publikaj servoj: La Mara Bazo de Puerto Williams donas rektajn kaj nerektajn laborojn pri prizorgado, provizado kaj ĉeantarktaj kaj antarktaj operacioj, samtempe provizinte loĝistikajn servojn al la [[pramo]] «Yaghan», esenca por la provizado kaj moviĝeblo de loĝantoj kaj vizitantoj, kun publika kontribuo superanta 3 600 milionojn da pesoj jare. En la primara sfero, la neindustria fiŝkaptado de la [[Lithodes santolla|aŭstrala aranekrabo]] komenciĝas ĉiujare en julio; dum la unua elŝarĝo de 2024 oni malŝarĝis 350 kg, kio ilustras la gravecon de ĉi tiu emblema rimedo por familiaj enspezoj kaj regionaj eksportaĵoj.<ref>ITV Patagonia (4a de julio 2024). ''Inicia temporada de centolla en Puerto Williams: primer desembarque del año''. Alirite la 28an de majo 2025. [https://www.itvpatagonia.com/noticias/regional/04-07-2024/inicia-temporada-de-centolla-en-puerto-williams-primer-desembarque-del-ano/] ([https://www.itvpatagonia.com/noticias/regional/04-07-2024/inicia-temporada-de-centolla-en-puerto-williams-primer-desembarque-del-ano/])</ref> La urbo ĉiujare ricevas milojn da migrantoj kaj kroz-ŝipaj turistoj allogitajn de la [[Rezervo de la Biosfero Kabo de Hornos]] kaj la cirkvito Dientes de Navarino, kio generas dungadon en gastejoj, gvidservoj kaj loka transporto; tiu fluo plifortiĝis ekde 2022 pro la malfermo de la Subantarkta Centro "Kabo Horn" (Centro Subantártico Cabo de Hornos), kiu kombinas mondklasan esploradon kun popularsciencaj agadoj, lasante multobligan efikon en la urba ekonomio per sia infrastrukturo.<ref>Ivette Rapaport (20 majo 2023). ''Centro Subantártico Cabo de Hornos: Inauguran base de investigación para el cambio climático más austral del mundo''. Marca Chile. Alirite la 28an de majo 2025. Arkivo: [https://web.archive.org/web/20250121081851/https://www.marcachile.cl/centro-subantartico-cabo-de-hornos-inauguran-base-de-investigacion-para-el-cambio-climatico-mas-austral-del-mundo/%5D(http://web.archive.org/web/20250121081851/https://www.marcachile.cl/centro-subantartico-cabo-de-hornos-inauguran-base-de-investigacion-para-el-cambio-climatico-mas-austral-del-mundo/)]</ref><ref>María Fernanda Rueda de la Carrera (16a de majo 2023). ''Un centro de investigación para desentrañar los secretos naturales de Cabo de Hornos''. EFE Noticias. Alirite la 28an de majo 2025. [https://efe.com/ciencia-y-tecnologia/2023-05-16/un-centro-de-investigacion-para-desentranar-cabo-de-hornos/] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20250528213638/https://efe.com/ciencia-y-tecnologia/2023-05-16/un-centro-de-investigacion-para-desentranar-cabo-de-hornos/ |date=2025-05-28 }} ([https://efe.com/ciencia-y-tecnologia/2023-05-16/un-centro-de-investigacion-para-desentranar-cabo-de-hornos/] {{404|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }})</ref> La kvara subteno estas la publika sektoro: kiel provinca ĉefurbo kaj kapo de servoj por la arkipelago, pli ol triono de la laborforto laboras en la urbodomo, la prezidenta delegacio kaj instancoj kiel la juĝa povo, kiuj funkcias en modernaj konstruaĵoj inaŭguritaj dum la lastaj jaroj. Kune, tiuj sektoroj konsistigas malgrandan sed diversiĝintan ekonomian teksaĵon, kiu generas ŝancojn por daŭripova loka evoluo. {{Informkesto jara klimato |nomo = Flughaveno Guardiamarina Zañartu |fonto=Dirección Meteorológica de Chile <ref>{{es}} {{Citaĵo el la reto | url =https://climatologia.meteochile.gob.cl/application/historico/aguaCaidaHistoricaMensual/550001 | titolo =Historia ĉiumonata precipitaĵo - Stacio Puerto Williams | eldoninto = | alirdato =la 19-an de majo 2025 }}{{404|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. <!-- Plej altaj monataj temperaturoj (°C), ekde januaro (01) ĝis decembro (12) --> |altatemp01 = 15.8 |altatemp02 = 15.5 |altatemp03 = 14.7 |altatemp04 = 11.6 |altatemp05 = 8.9 |altatemp06 = 5.9 |altatemp07 = 6.3 |altatemp08 = 7.6 |altatemp09 = 10.1 |altatemp10 = 11.8 |altatemp11 = 13.1 |altatemp12 = 14.4 <!-- Averaĝaj monataj temperaturoj (°C), ekde januaro (01) ĝis decembro (12) --> |avtemp01 = |avtemp02 = |avtemp03 = |avtemp04 = |avtemp05 = |avtemp06 = |avtemp07 = |avtemp08 = |avtemp09 = |avtemp10 = |avtemp11 = |avtemp12 = <!-- Plej malaltaj monataj temperaturoj (°C), ekde januaro (01) ĝis decembro (12) --> |malaltatemp01 = 5.3 |malaltatemp02 = 5.2 |malaltatemp03 = 3.8 |malaltatemp04 = 1.6 |malaltatemp05 = −0.2 |malaltatemp06 = −1.8 |malaltatemp07 = −1.6 |malaltatemp08 = −0.9 |malaltatemp09 = −0.0 |malaltatemp10 = 1.1 |malaltatemp11 = 2.5 |malaltatemp12 = 4 <!-- Absolutaj plej altaj monataj temperaturoj (°C), kaj rilataj jaroj, ekde januaro (01) ĝis decembro (12) --> |absaltatemp01 = −2.6 |absaltatemp02 = −3.0 |absaltatemp03 = −5.1 |absaltatemp04 = −5.8 |absaltatemp05 = −6.4 |absaltatemp06 = −12.6 |absaltatemp07 = −10.5 |absaltatemp08 = −8.6 |absaltatemp09 = −9.8 |absaltatemp10 = −5.0 |absaltatemp11 = −6.4 |absaltatemp12 = −2.0 |jaroabsaltatemp01 = |jaroabsaltatemp02 = |jaroabsaltatemp03 = |jaroabsaltatemp04 = |jaroabsaltatemp05 = |jaroabsaltatemp06 = |jaroabsaltatemp07 = |jaroabsaltatemp08 = |jaroabsaltatemp09 = |jaroabsaltatemp10 = |jaroabsaltatemp11 = |jaroabsaltatemp12 = <!-- Absolutaj plej malaltaj monataj temperaturoj (°C), kaj rilataj jaroj, ekde januaro (01) ĝis decembro (12) --> |absmalaltatemp01 = |jaroabsmalaltatemp01 = |absmalaltatemp02 = |jaroabsmalaltatemp02 = |absmalaltatemp03 = |jaroabsmalaltatemp03 = |absmalaltatemp04 = |jaroabsmalaltatemp04 = |absmalaltatemp05 = |jaroabsmalaltatemp05 = |absmalaltatemp06 = |jaroabsmalaltatemp06 = |absmalaltatemp07 = |jaroabsmalaltatemp07 = |absmalaltatemp08 = |jaroabsmalaltatemp08 = |absmalaltatemp09 = |jaroabsmalaltatemp09 = |absmalaltatemp10 = |jaroabsmalaltatemp10 = |absmalaltatemp11 = |jaroabsmalaltatemp11 = |absmalaltatemp12 = |jaroabsmalaltatemp12 = <!-- Varmecaj ondoj (nombro de tagoj, kiuj havis T.<small>max</small> ≥ 30°C), ekde januaro (01) ĝis decembro (12) --> |varm01 = |varm02 = |varm03 = |varm04 = |varm05 = |varm06 = |varm07 = |varm08 = |varm09 = |varm10 = |varm11 = |varm12 = <!-- Frostaj tagoj, ekde januaro (01) ĝis decembro (12) --> |frostatago01 = |frostatago02 = |frostatago03 = |frostatago04 = |frostatago05 = |frostatago06 = |frostatago07 = |frostatago08 = |frostatago09 = |frostatago10 = |frostatago11 = |frostatago12 = <!-- Averaĝa taga nubeco, ĉiumonate (en [[okto]]j, ekde januaro (01) ĝis decembro (12) --> |nubo01 = |nubo02 = |nubo03 = |nubo04 = |nubo05 = |nubo06 = |nubo07 = |nubo08 = |nubo09 = |nubo10 = |nubo11 = |nubo12 = <!-- Monata pluveco (en mm), ekde januaro (01) ĝis decembro (12) --> |pluvo01 = 52 |pluvo02 = 53.2 |pluvo03 = 48.1 |pluvo04 = 40 |pluvo05 = 37.8 |pluvo06 = 45.3 |pluvo07 = 33.7 |pluvo08 = 36 |pluvo09 = 32.1 |pluvo10 = 30.1 |pluvo11 = 40.2 |pluvo12 = 48.1 <!-- Pluvaj tagoj, ekde januaro (01) ĝis decembro (12) --> |pluvatago01 = |pluvatago02 = |pluvatago03 = |pluvatago04 = |pluvatago05 = |pluvatago06 = |pluvatago07 = |pluvatago08 = |pluvatago09 = |pluvatago10 = |pluvatago11 = |pluvatago12 = <!-- Monata neĝeco (en cm), ekde januaro (01) ĝis decembro (12) --> |neĝo01 = |neĝo02 = |neĝo03 = |neĝo04 = |neĝo05 = |neĝo06 = |neĝo07 = |neĝo08 = |neĝo09 = |neĝo10 = |neĝo11 = |neĝo12 = <!-- Neĝaj tagoj, ekde januaro (01) ĝis decembro (12) --> |neĝatago01 = |neĝatago02 = |neĝatago03 = |neĝatago04 = |neĝatago05 = |neĝatago06 = |neĝatago07 = |neĝatago08 = |neĝatago09 = |neĝatago10 = |neĝatago11 = |neĝatago12 = <!-- Nebulaj tagoj, ekde januaro (01) ĝis decembro (12) --> |nebulatago01 = |nebulatago02 = |nebulatago03 = |nebulatago04 = |nebulatago05 = |nebulatago06 = |nebulatago07 = |nebulatago08 = |nebulatago09 = |nebulatago10 = |nebulatago11 = |nebulatago12 = <!-- Averaĝaj monataj humidecoj (en %), ekde januaro (01) ĝis decembro (12) --> |humido01 = |humido02 = |humido03 = |humido04 = |humido05 = |humido06 = |humido07 = |humido08 = |humido09 = |humido10 = |humido11 = |humido12 = <!-- Averaĝaj tagaj sunumadoj, ĉiumonate (en horoj), ekde januaro (01) ĝis decembro (12) --> |suno01 = |suno02 = |suno03 = |suno04 = |suno05 = |suno06 = |suno07 = |suno08 = |suno09 = |suno10 = |suno11 = |suno12 = <!-- Averaĝa sunradiado (en cendoj de MJ/m², ekde januaro (01) ĝis decembro (12) --> |sunradio01 = |sunradio02 = |sunradio03 = |sunradio04 = |sunradio05 = |sunradio06 = |sunradio07 = |sunradio08 = |sunradio09 = |sunradio10 = |sunradio11 = |sunradio12 = <!-- Averaĝaj monataj atmosferaj premoj (en hPa), ekde januaro (01) ĝis decembro (12) --> |premo01 = |premo02 = |premo03 = |premo04 = |premo05 = |premo06 = |premo07 = |premo08 = |premo09 = |premo10 = |premo11 = |premo12 = <!-- Averaĝaj monataj ventecoj, direkto (S-Or-N-Ok-SSOk-SSOr-NNOk-ktp.) kaj intenseco (en m/s), ekde januaro (01) ĝis decembro (12) --> |vento01 = |intenseco01 = |vento02 = |intenseco02 = |vento03 = |intenseco03 = |vento04 = |intenseco04 = |vento05 = |intenseco05 = |vento06 = |intenseco06 = |vento07 = |intenseco07 = |vento08 = |intenseco08 = |vento09 = |intenseco09 = |vento10 = |intenseco10 = |vento11 = |intenseco11 = |vento12 = |intenseco12 = }} == Referencoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Urboj de Ĉilio]] [[Kategorio:Magallanes y la Antártica Chilena]] 86jx5yhm2f48hy7xaoac5o3x1f4bth8 0 929017 9494524 9345680 2026-10-16T16:01:29Z Sj1mor 12103 9494524 wikitext text/x-wiki {{Kursiva titolo}} {{Informkesto retejo |nomo = OttoBib.com |emblemo = |emblema grandeco = |ekrankopio = |ekrankopia grandeco = |priskribo = [[metaserĉilo]] |lando = |retadreso = {{URL|https://www.ottobib.com/}} |kategorio = |lingvoj = |posedanto = Jonathan Otto @ jonathanotto.com |registriĝo = ne |fondiĝo = [[januaro de 2006]] |stato = neaktiva }} '''''OttoBib.com''''' {{prononco|''O''T-o{{eksp|''ŭ''}} b''i''b d''o''t k''o''m|ˈɔt.oʊ̯ bɪb dɔt ˌkɔm}} estis retejo kun senpaga ilo por generi alfabetitan [[bibliografio]]n de libroj el listo de [[ISBN|Internaciaj Sistemaj Bibliografiaj Numeroj]] (ISBN-oj) kun eligaĵo en formatojn de [[MLA Style Manual|MLA]], [[APA stilo|APA]], [[The Chicago Manual of Style|Chicago]]/[[A Manual for Writers of Research Papers, Theses, and Dissertations|Turabian]], [[BibTeX]], kaj la ŝablono <nowiki>{{</nowiki>[[:en:Template:Cite book|cite book]]<nowiki>}}</nowiki> de la [[anglalingva Vikipedio]]. Ĉiu informmendo ankaŭ generis "dumtempan" [[Konstanta ligilo|konstantan ligilon]] (detruiĝas en proksimume unu monato) kiu povis esti uzata por rekrei la bibliografion sen reenigi la ISBN-ajn datumojn. La retejo estis [[metaserĉilo]], integriganta datumojn el kelkaj fontoj, inkluzive je la usona [[Aplikprograma interfaco|API-o]] de la [[Kongresa Biblioteko de Usono|Kongresa Biblioteko]], la libra datumbazo de [[Amazon.com]], kaj [[ISBNdb.com]]. OttoBib akceptis ISBN-ojn kun aŭ 10 aŭ 13 ciferoj. ==Fono== OttoBib.com estis komencita kiel ŝatokupa projekto en [[2006]] fare de Jonathan Otto, tiama 4-a jara studanto ĉe la [[Universitato de Viskonsino ĉe La Crosse]], Usono. Ĝi estis origine nomita "That's Crazy Hot!" ({{prononco|''da''ts K''R''E{{eksp|''J''}}-zi h''o''t|ˌðæts ˈkɹeɪ̯.zi hɔt}}, {{lang-eo|Tio Estas Tre Varma!}}) sed la nomo estis rapide ŝanĝita al OttoBib ĉar la origina titolo estis "ne taŭga por la akademia medio kaj konsekvence ne sukcesos". La origina inspiro por la retejo venis el blogaĵo el [[3-a de januaro]] [[2006]] fare de [[Seth Godin]] por "Stuck Systems", kie li skribis: <blockquote> Rapida reta serĉo revenis nenion, kio ŝajnis evidenta al mi: senpagan servon kiu povus permesi al skribisto tajpi ĉiujn ISBN-ojn uzitaj dum krei paperon kaj tiam generi du aĵojn: # bibliografion bazinta je serĉi la datumojn rete kaj # retejon kie povus permesi al la leganto/instruisto vidi la librojn, iliajn kovrilojn… ktp. </blockquote> ==Funkcieco== OttoBib.com faris la du bazajn funkciojn laŭkategoria.<ref group="noto">La dua funkcio nur funkciis per [[konstanta ligilo]].</ref> Marcus P. Zillman, reta [[Informo-rehavigo|informa-rehaviga]] konsilisto kaj oratoro diris, ke "ĉi tiu retejo estas la komenco de nova paradigmo de citi fontojn". [[Jason Clarke (verkisto)]], verkisto kaj retprogramisto, diris, ke OttoBib estas "ilo ke solvas simplan problemon en simpla maniero". ==Disvolvadoj== En [[januaro de 2007]], OttoBib prezentis [[Prezenta stat-transigo|REST-an]] interfacon por permesi citadon esti generita el URL-o kiu enhavas la ISBN-on. Ekzemple, ISBN 0-19-511797-2 povis esti uzita en la URL-o: http://ottobib.com/isbn/0195117972/apa {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20170704084438/http://www.ottobib.com/isbn/0195117972/apa |date=2017-07-04 }} por prezenti [[James T. Patterson|Patterson, J.]], (1997). ''Grand Expectations''. Oxford Oxfordshire: [[Oxford University Press]]. En [[februaro de 2007]], OttoBib prezentis la povon por peti citadojn en la formatoj [[BibTeX]] kaj la ŝablono <nowiki>{{</nowiki>[[:en:Template:Cite book|cite book]]<nowiki>}}</nowiki> de la [[anglalingva Vikipedio]]. Ekde [[aprilo de 2022]], OttoBib estas ne plu funkcia. ==Vidu ankaŭ== * [[Bibliografia datenbazo]] * ''[[Delicious Library]]'' * ''[[ISBNdb.com]]'' * [[Programo por administri bibliografiojn]] ==Notoj== {{Notoj}} ==Eksteraj ligiloj== * [https://www.ottobib.com/ Oficiala retejo] == Tradukfonto == {{Trad|en|OttoBib|1305930402}} {{projektoj}} {{bibliotekoj}} [[Kategorio:Bibliografio]] [[Kategorio:Retejoj aperintaj en 2006]] obeylxrk9u6umuh43meedtwyxgd3sl8 1 930972 9494700 9262591 2026-10-17T10:14:44Z Sj1mor 12103 /* terminaro */ nova sekcio 9494700 wikitext text/x-wiki == spaco == Anstataŭ a.K, estas 678 artikoloj kun instancoj de "a. K." , kun superflua spaco meze, inter la a kaj la K. Ĉu gravas? [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 17:12, 29 dec. 2025 (UTC) == terminaro == antaŭkrista? antaŭkristana? antaŭkristanisma? [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 10:14, 17 okt. 2026 (UTC) 0n0mi4je5lkmgt0u7dvnqpcds5s4tml 0 932199 9494744 9478321 2026-10-17T11:06:00Z Sj1mor 12103 9494744 wikitext text/x-wiki {{Informkesto konstruaĵo |bildo={{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} | tersituo = Belorusio Homel/Belorusio |regiono-ISO = BY |zomo=15 }} '''Homela palaco''' estas arkitektura monumento de la [[18-a jarcento|18-a]] — [[19-a jarcento|19-a]] jarcentoj, la ĉefa allogaĵo de la urbo [[Homel]] kaj la kompona centro de la Homela palac-parka ensemblo kiu krom la palaco same inkluzivas la urban parkon, la [[Katedralo Sanktaj Petro kaj Paŭlo (Homel)|Katedralon Sanktaj Petro kaj Paŭlo]], ktp. == Historio == La palaco estis konstruita en la jaroj 1777-1796 laŭ ordono de la rusa komandanto [[Petro Rumjancev]]<ref name="LAZ">{{libro |lingvo=be |verkinto=Лазука Б.А. |titolo=Гісторыя сусветнага мастацтва. Рускае і беларускае мастацтва XIX - пачатку XX стагоддзя |subtitolo=Беларуская архітэктура XIX - пачатку XX стагоддзя |originala titolo= |jaro=2011 |vol= |loko= |eldonejo=Беларусь |paĝoj=430 |paĝo=350-352 |isbn=978-985-01-0880-7 |bnf= |dnb=}}</ref> sur la loko de ligna kastelo konstruita de la lasta Homela starosto Miĥail Frederiko Ĉartarijski. La arkitekto de la palaco estis ŝajne [[Ivan Starov]], kiu famiĝis pro konstruado de [[Taŭrida palaco]], [[Katedralo de Kazana Dipatrino (Sankt-Peterburgo)|Kazana Katedralo]] kaj [[Monaĥejo Aleksandro Nevskij]] en [[Sankt-Peterburgo]]. Unu el la fontoj de inspiro por la arkitekto estis [[Villa Almerico Capra "La Rotonda"]] de la fama itala arkitekto [[Andrea Palladio]]. === La palaco kiel posedajho de Rumjancev-oj === La palaco estis unu el la fruaj ekzemploj de rusa [[paladianismo]]. Ĝi estis kompakta duetaĝa konstruaĵo sur alta soklo, kronita en centro per kubforma [[belvedero]]. La kompona centro de la palaco estis kvadrata halo kun kupolo. La ekstera dekoro de la palaco estis farita laŭ stilo de frua [[klasikismo]]. La ĉefa ornamado de la fasadoj estis la [[portiko]]j de la [[korinta ordo]] — kvarkolumna fronta kj seskolumna parka. Laulonge de la tuta perimetro de la tuta konstruaĵo situas rektangulaj fenestroj, aranĝitaj en du vicoj kaj kiuj alternis kun [[pilastro]]j, kiuj donis al palaco majestan monumentecon. En la alta unua etaĝo situis ekskluzive ceremoniajn ĉambroj, en la dua etaĝo situis loĝoĉambroj, kaj la kelo estis uzata por mastrumaj bezonoj kaj loĝado de servistoj. Post la morto de Rumjancev, la palacon heredis lia filo, la fama diplomato, ŝtatisto kaj filantropo [[Nikolao Rumjancev]]. Li invitis el Anglio la arkitekton John Clarke, kiu loĝis kaj laboris en Homel de 1800 ĝis 1826. Clarke ne nur rekonstruis la palacon, sed ankaŭ influis al la preskau tutan arkitekturon de homel de la unua duono de 19-ajarcento, inkluzive li projektis la lokan [[Katedralo Sanktaj Petro kaj Paŭlo (Homel)|Katedralon Petro kaj Paŭlo]]. Dum la Renovigo kaj rekonstruo de la palaco, kiu okazis de 1800 ĝis 1805, Clarke ligis la servajn [[Alo (arkitekturo)|aloj]] per galerioj<ref name="LAZ" />, ornamitaj per portikoj de la [[ionika ordo]]<ref>{{cite web|url=http://belarustourism.by/firm/tourist-facilities/objects/detail.php?id=24511334|title=Дворцово-парковый ансамбль г. Гомель (кадастр)|publisher=Национальное агентство по туризму|accessdate=2014-03-15|archiveurl=https://archive.today/20140315062333/http://belarustourism.by/firm/tourist-facilities/objects/detail.php?id=24511334|archivedate=15 сакавіка 2014|url-status=dead}}</ref>. Nikolao Rumjancev konservis en la palaco riĉan kolekton de libroj, kiu post lia morto fariĝis la bazo por la kreado de [[Rusia Ŝtata Biblioteko]] en Moskvo. En 1826, Nikolao Rumjancev mortis, kaj la palaco transiris al lia frato Sergeo, kiu jam en 1828 hipotekis la palacon, kaj en 1834 vendis ĝin al trezorejo. [[Dosiero:Gomel zaleski.jpg|thumb|350px|center|Palaco sur pentraĵo de 19-a jarcento]] === La palaco kiel posedajho de Paskeviĉ-oj === [[Dosiero:Homiel, Rumiancaŭ-Paskievič. Гомель, Румянцаў-Паскевіч (1883).jpg|350px|maldekstre|Palaco, 1883]] En 1934, la palaco estis aĉetita por 800 000 rubloj de la fama rusa komandanto [[Ivan Paskeviĉ]]. Nova posedando komencis rekonstruado de la palaco kaj aranĝado de grandioza parko. kio estis farita en 1837—1851 sub la gvidado de la pola arkitekto [[Adam Idzkowski]]<ref name="LAZ"/><ref>{{Cite web |url=http://www.palacegomel.by/index.php?do=static&page=history |title=История, Гомельский дворцово-парковый ансамбль |access-date=13 кастрычніка 2015 |archive-date=26 чэрвеня 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200626212708/http://www.palacegomel.by/index.php?do=static&page=history |url-status=dead }}</ref>. Idzkowski komencis la rekonstruon de la palaco de la aloj. Tria etaĝo estis aldonita al la norda alo, la interna aranĝo estis ŝanĝita, portiko en la ionika ordo estis forigita de la fasado. La suda alo de la palaco estis malmuntita ĝis la fundamento — anstataŭe Idzkowski starigis kvaretaĝan turon (en la jaroj 1850—1851). La 32-metra turo havis horloĝmekanismon sur la supra etaĝo, krom tio al la turo estis aldonitaj verandon kun balkono. Ĝia konstruado ŝanĝis la simetrian konsiston de la komplekso, sed kreis gravan altecan akcenton. La etaĝoj de la turo distingiĝas per malgrandaj fenestraj ambrazuroj grupigitaj triope, evoluintaj rubandoj de kornicoj kaj vertikalaj pilastroj. La supro de la konstruaĵo estas kronita per gotikaspekta krenela parapeto,kiu bone aspektas de malproksime. Interne, la etaĝoj de la turo estas unuiĝintaj per trisekciaj ŝtuparoj<ref name="LAZ"/>. Ĉi tiu strukturo, kiu iomete elstaras de la ĝenerala arkitekturo de la konstruaĵo, estis kreita kiel persona loĝejo de Paskeviĉ. En la turo situis bibliotekon se la posedanto kaj kolekton de artaĵoj<ref name="formation">{{cite web|url=http://old.newsgomel.by/%D0%BE%D0%B1%D1%89%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%BE/150-%D0%BB%D0%B5%D1%82-%D1%81%D0%BF%D1%83%D1%81%D1%82%D1%8F-62221.html|title=История формирования дворцово-паркового ансамбля Румянцевых, Паскевичей|author=А.С.Кузьмич|publisher=Гомельская городская централизованная библиотечная система|accessdate=2014-03-15|archiveurl=https://archive.today/20140315063223/http://ggcbs.gomel.by/index.php?do=static&page=l_of_history&query=3&id=10|archivedate=15 сакавіка 2014|url-status=dead}}</ref>. Paskeviĉ estis konata kiel posedanto de riĉa kolekto de antikvaĵoj kaj pentraĵoj, kies signifa parto estis konservita en Homela palaco. Idzkowski ankaŭ faris ŝanĝojn al la arkitekturo de la ĉefa konsrtuaĵo. la duonrondaj fenestroj de la belvedero estis restrukturitaj, la frontono de la seskolmna<ref name="LAZ"/> portiko preteratentanta la rieron [[Soĵ]] estis ŝanĝita. krome li aldonis verandon al ĉi tiu fasado de la konstruaĵo. Dun la rekonstruo, statuoj estis instalitaj sur la kornicoj de la ĉefa konstruaĵo de la palaco kaj galerioj<ref name="formation"/>. La laboron pri la interna dezajno de la palaco kontrolis la itala arkitekto Vincenzo Vincenti<ref name="formation" /><ref>{{cite web|url=http://www.fortress.grodno.by/gomel_arhit.htm|title=Гомельские укрепления|publisher=Форты Гродненской Крепости|accessdate=2014-03-14|archiveurl=https://archive.today/20140314163952/http://www.fortress.grodno.by/gomel_arhit.htm|archivedate=14 сакавіка 2014|url-status=live}}</ref>. La lastaj posedantoj de la bieno estis la filo de feldmarŝalo Fjodor Paskeviĉ kaj lia edzino Irina. Fjodor Paskeviĉ daŭriĝis la tradicion de aranĵado de palaco kaj kolektado de artaĵoj. Lau lia deziro, en la dua duono de la 19-a jarcento, en la norda parto de la palaco estis konstruita doma preĝejo honore al Johano la Teologo kaj Sankta Elizabetoю En centra parto, laperono de la urba flannko estis ŝanĝita, kaj nuna rampo estis konstruita. Estonte, ĝis la komenco de la 20-a jarcento, la palaco konservis sian aspekton sen signifaj ŝanĝoj. Post la revolucio, la palaco estis konfiskita kaj ĝiaj kolektoj fariĝis la bazo de Regiona muzeo, establita en 1919, kaj lasta posedantino Irina Paskeviĉ estis translokiĝita en malranda loĝejo. <gallery caption="La palaco en la jarcentoj 19-a-20-a." widths="150" heights="150" class="center"> Homiel, Rumiancaŭ-Paskievič, Biełaja. Гомель, Румянцаў-Паскевіч, Белая (G. Bianchi, 1860-69).jpg|Blanka Salono, 1860-aj. Homiel, Rumiancaŭ-Paskievič, Kabinet. Гомель, Румянцаў-Паскевіч, Кабінэт (G. Bianchi, 1860-69) (2).jpg|Kabineto, 1860-aj. Homiel, Rumiancaŭ-Paskievič, Kalonnaja. Гомель, Румянцаў-Паскевіч, Калённая (1913).jpg|Kolona ĉambrego, 1913-a. Homiel, Rumiancaŭ-Paskievič, Paradnaja. Гомель, Румянцаў-Паскевіч, Парадная (G. Bianchi, 1860-69) (2).jpg|Solena ĉambrego, 1860-aj. </gallery><gallery widths="150" heights="150" class="center"> Homiel, Rumiancaŭ-Paskievič. Гомель, Румянцаў-Паскевіч (G. Bianchi, 1860-69).jpg|Palaco, 1860-aj. Homiel, Rumiancaŭ-Paskievič. Гомель, Румянцаў-Паскевіч (G. Bianchi, 1860-69) (3).jpg|Palaco, 1860-aj. Homiel, Sož, Rumiancaŭ-Paskievič. Гомель, Сож, Румянцаў-Паскевіч (1903) (3).jpg|Palaco de rivera flanko, 1903-a. Homiel, Sož, Rumiancaŭ-Paskievič. Гомель, Сож, Румянцаў-Паскевіч (1913).jpg|Palaco de rivera flanko, 1913-a. </gallery> == La palaco kiel muzeo == [[Dosiero:Palace of Pashkevichs in summer.JPG|thumb|250px|Monumento al N. Rumjancev antaŭ la palaco]] En marto 1919, incendio kaŭzis signifajn damaĝoj al la palaca konstruaĵo kaj kolectoj. Dum la [[Dua Mondmilito]], la kolektoj de la muzeo estis evakuitaj, kaj en junio 1946 estis resenditaj en Homel, sed montriĝis, ke el evakuitaj objektoj restis nur ĉirkaŭ 200 ekspoziciaĵoj, kvankam la kolektoj de la Homela muzeo en la antaumilita periodo nombris 7 540 ekspoziciaĵojn. Signifa parto de la kolektoj de la muzeo perdiĝis. La palaco, kiu ankaŭ estis difektita dum la Dua Mondmilito, kaj gastigia muzeon kaj junpioniran klubon. Komence de 1945, al la muzeo estis transdonitaj 5 ĉambroj en la maldekstra alo de la palaco, kaj la 15-an de februaro 1946 la unua postmilita ekspozicio de la muzeo estis malfermita. En 1952, la muzeo etis renomita kiel la «Gomela Regiona muzeo de Lokala Historio». La turo de la palaco (dekstra aŭ suda alo) estis redonita al la muzeo post restaurado en decembro 1970. En la jaro 1978, al la muzeo estis transdonita situita apude la kapelo kajtomboĉabro (subtera kripto) de familio de princoj Paskeviĉ-oj. En 1995, on decidis fari restaŭraj laboroj, rezulte de kiuj la internoj de la palacaj ĉambroj de la 18-a kaj 19-a jarcentoj estis restauritaj. En la septembro 2004, post la restaŭrado, la centra parto de la palaco estis malfermita al vizitantoj. Rilate al la reorganizado en 2006, la regiona muzeo de loka historios iom post iom transormiĝis en la ŝtatan historian kaj kaj kulturan institucion «Homela Palaca kaj Parka Ensemblo». Nuntempe, la muzeo konservas nur ĉirkaŭ 300 objektoj el la kolekto de Paskeviĉ. Inter ili estas pentraĵoj de [[Januarij Suĥodolskij]]. [[Ivan Kramskoj]], skulptaĵoj de [[Bertel Thorvaldsen]], [[Antonio Canova]], diversaj antikvaĵoj. Samtempe, la kolektoj de la muzeo konstante kreskas: en 2009 ĝi estas replenigita per ĉirkaj 2000 objektoj<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://naviny.by/rubrics/culture/2010/01/05/ic_news_117_323853/ |titolo=Фонды дворца Румянцевых и Паскевичей в Гомеле обогатились тысячами предметов, Naviny.By |alirdato=2026-02-08 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20150320052418/http://naviny.by/rubrics/culture/2010/01/05/ic_news_117_323853/ |arkivdato=2015-03-20 }}</ref>. En 2010, restaŭraj atelieroj malfermiĝis en la palaco. == Arkitekturo == [[Dosiero:Дворец Румянцевых - Паскевичей.JPG|thumb|250px|right|La palaco nuntempe]] La palaco estas kompakta duetaĝa konstruaĵo sur alta soklo, centre kronita de kubforma belvedero kun granda kupolo. La ekstera ornamado de la palaco estis tute farita laŭ la stilo de frua klasikismo. La ĉefa ornamado de la fasadoj estis la portikoj de la korinta ordo - kvarkolumna fronta kaj seskolumna parka. Laŭlonge de la tuta perimetro de la konstruaĵo, rektangulaj fenestraj embrazuroj, aranĝitaj en du vicoj, alternis kun pilastroj, kiuj donis al la palaco majestan monumentecon. == Internaĵo == [[Dosiero:Гомель. Площадь Ленина 4. Белая гостиная 17.jpg|250px|thumb|left|Blanka salono]] La alta unua etaĝo enhavis nur ceremoniajn ĉambrojn, la dua etaĝo enhavis loĝoĉambrojn, kaj la kelo estis uzata por mastrumaj bezonoj kaj loĝado de servistoj. == Parko == === Historio === [[Dosiero:Homiel, Juzef Paniatoŭski. Гомель, Юзэф Панятоўскі (G. Bianchi, 1860-69).jpg|thumb|left|250px|Monumento al Poniatowski, 1860-aj jaroj. Skulptisto [[Bertel Thorvaldsen]].]] La moderna parko ĉirkaŭ la palaco estis aranĝita dum la restaŭrado de 1837-1851. Diversaj specioj de arboj kaj arbustoj, inkluzive de ekzotaj, estis importitaj el diversaj regionoj de la Rusia Imperio kaj eksterlando, kaj oni kreis stratetojn. Dum la sama periodo, formiĝis romantikaj anguloj de la parko. La fluejo de la antikva rivereto Hamjajuk estis transformita en la Cignan Lageton, oni aranĝis gazonojn kun florbedoj, grotojn, belvederojn, fontanojn, kaj en la parkaj stratetoj estis instalitaj kopioj de antikvaj skulptaĵoj. En 1842–1922, sur la teraso de la palaca parko, staris monumento al princo Józef Poniatowski far [[Bertel Thorvaldsen]], kiu estis destinita por Varsovio kaj estis prenita de la [[Modlin-fortikaĵo]] fare de Paskeviĉ. En 1921, post la Riga packontrakto, kiu antaŭvidis la redonon al Pollando de kulturaj valoroj prenitaj de ĝi post 1772, la monumento estis redonita al Varsovio. En 1996, monumento al Nikolaj Rumjancev, kreita de skulptisto M. A. Riĵankov, estis starigita en la parko kontraŭ la palaco. La monumento prezentas Rumyantsev kun urboplano, sur kiu la estonta Katedralo de Sanktaj Petro kaj Paŭlo estas markita per kruco<ref>{{cite web|url=http://aleksandrrogalev271256.blogspot.ru/2013/12/blog-post_15.html|title=Гомельские курьёзы. Памятник княгине Ирине Ивановне Паскевич|author=Александр Рогалёв|date=2013-12-15|publisher=Блог Александра Рогалёва|accessdate=2014-03-15|archiveurl=https://archive.today/20140315054205/http://aleksandrrogalev271256.blogspot.ru/2013/12/blog-post_15.html|archivedate=15 сакавіка 2014|url-status=live}}</ref>. La monumento estas ornamita per la blazono de la familio Rumyantsev kun la moto «Ne nur per armiloj»<ref>{{cite web|url=http://www.gomeltour.com/Servisy/Ekskursii/Dvortsovoparkovyi_ansambl_Gomelia.html|title=Дворцово-парковый ансамбль Гомеля (текст для гидов-экскурсоводов)|publisher=Гомельская область (информационный портал)|accessdate=2014-03-15|archiveurl=https://archive.today/20140315054537/http://www.gomeltour.com/Servisy/Ekskursii/Dvortsovoparkovyi_ansambl_Gomelia.html|archivedate=15 сакавіка 2014|url-status=dead}}</ref>. === Moderna parko === La parka areo estas ĉirkaŭ 25 hektaroj. Ĝi situas sur la kruta bordo de la plenflua Soĵ kaj ravino kun la rivereto Hamjajuk. Plejparto de la parko estas pejzaĝigita kaj nur antaŭ la ĉefa fasado de la palaco ĝi havas vidon de [[franca ĵardeno]]. La plantadoj de la parko konsistas el lokaj kaj importitaj plantospecioj. Estas kverko, karpeno, acero, frakseno, lariko, kaŝtano, akacio, same kiel maloftaj specioj de piramida kverko, vejmuta pino, ploranta frakseno, manĉura juglando, ktp. Diversaj arbospecioj estas aranĝitaj en pitoreskaj grupoj, kiuj plifortigas la efikon de pejzaĝa percepto. == Referencoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Palacoj en Belorusio]] [[Kategorio:Homel]] k19os0bjaq6p1hvcla34674vqrabj4g 0 932733 9494543 9286664 2026-10-16T16:09:35Z Sj1mor 12103 9494543 wikitext text/x-wiki {{apartigila paĝo|Lhota}} {{Geokesto | vilaĝo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Lhota | devena_nomo = | alia_nomo = {{Lang-de|Elhotten}} | kategorio = vilaĝo <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = Lhota | moto = | kromnomo = <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = Lhota u Náhořan čp. 23.jpg | dosiero_priskribo = Lhota u Nahořan n-ro 23 <!-- *** Simboloj *** --> | flago = | blazono = <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Ĉeĥio | lando_tipo = Ŝtato | lando_flago = 1 | ŝtato = | regiono = Regiono Hradec Králové | distrikto = Distrikto Náchod | municipo = Nahořany | municipo_tipo = Administra municipo | histregiono = Bohemio | histregiono1 = | histregiono2 = | histregiono_tipo = <!-- *** Familio *** --> | parenco = | parto = | rivero = | rivero_tipo = | memorindaĵo = | memorindaĵo_noto = | memorindaĵo_tipo = Memorindaĵo | konstruaĵo = 46 | konstruaĵo_noto = (2011) | konstruaĵo_tipo = Domoj | ŝoseo = | orogenezo = Orlica tabulo | orogenezo_tipo = Tabulo <!-- *** Situo *** --> | situo = Lhota | koordinatoj_ne_en_titolo = true | leviĝo = | lat_d = 50 | lat_m = 21 | lat_s = 42 | lat_NS = N | long_d = 16 | long_m = 05 | long_s = 06 | long_EW = E <!-- *** Dimensioj *** --> | areo = 4.31 | areo_rondumo = 2 | areo_tipo = Katastro | areo_noto = Lhota u Nahořan <!-- *** Loĝantaro *** --> | loĝantaro = {{WikidataLoĝantaro}} | loĝantaro_dato = {{WikidataLoĝantaroDato}} | loĝantaro_denseco = auto <!-- *** Historio & gvidantaro *** --> | establita = 1405 | establita_tipo = Unua skribmencio | dato = | ĉefulo = | ĉefulo_tipo = | ĉefulo_partio = <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset =+1 | horzono_DST = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset_DST =+2 | poŝtkodo = 549 01 <!-- *** Mapoj *** --> | mapo_priskribo = Situo enkadre de Ĉeĥio | mapo_lokumilo = Ĉeĥio | mapo1 = | mapo1_fono = | mapo1_priskribo = | mapo1_lokumilo = <!-- *** Retpaĝoj *** --> | retpaĝo = | commons = Lhota u Náhořan | portalo = Ĉeĥio <!-- *** Notoj *** --> | notoj = }} '''Lhota''' ({{Lang-de|Elhotten}}) estas vilaĝo en [[Ĉeĥio]], parto de municipo [[Nahořany]] en [[distrikto Náchod]]. Ĝi troviĝas proksimume 1,5 km norde de Nahořany. En la jaro {{WikidataLoĝantaroDato}} ĉi tie daŭre vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}}. Lhota situas en katastra teritorio '''Lhota u Nahořan''' kun areo 4,31&nbsp;km². En la katastra teritorio Lhota u Nahořan situas ankaŭ [[Doubravice (Nahořany)|Doubravice]]. ==Historio== La unua skribmencio pri la vilaĝo devenas el la jaro [[1405]]. == Loĝantaro == {{Grafikaĵo de nombro de loĝantoj|tabelo=sub|rompi=6}} ==Ĉirkaŭaĵo== * [[Akva rezervujo Rozkoš]] == Pluaj fotoj == <gallery> Lhota u Náhořan čp. 12.jpg|Lhota u Náhořan Lhota u Náhořan čp. 27.jpg|Lhota u Náhořan Lhota u Náhořan čp. 39.jpg|Lhota u Náhořan Lhota u Náhořan čp. 24.jpg|Lhota u Náhořan </gallery> {{Nahořany}} [[Kategorio:Nahořany]] [[Kategorio:Vilaĝoj en distrikto Náchod]] [[Kategorio:Setlejoj en Orlica tabulo]] [[Kategorio:Setlejoj en Ĉeĥio kun nomo Lhota]] [[Kategorio:Eksaj municipoj en Ĉeĥio]] iyripnjbzxkrzd5dua9kw5al7y92vm3 0 932856 9494695 9284219 2026-10-17T10:07:13Z Sj1mor 12103 9494695 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo|priskribo de bildo=Vico de rakoj en servila bieno}} <!--[[Dosiero:Wikimedia-servers-Sept04.jpg|eta]]--> [[Dosiero:JTF-Guantanamo_server_farm.jpg|eta|Ĉi tiu servila bieno subtenas la diversajn komputilajn retojn de la Komuna Speciala Forto Guantanamo]] '''Servilaro''' <ref>'''⁓ilo''' 💻 Komputilo, kiu plenumas iujn funkciojn laŭ mendoj de aliaj komputiloj en komputila reto: ''dosier⁓ilo''; ''novaĵ⁓ilo''; ''TTT-<mark>⁓ilo</mark>''.</ref> aŭ '''Servila bieno''' estas instalaĵo, kiu gastigas kolekton de [[servilo]]j desegnitaj por plenumi komputikajn taskojn, kiuj estas preter la kapabloj de ununura servilo. Servila bieno estas kutime aranĝita kiel [[Grapolo (komputado)|aro de komputiloj]], aŭ kiel kelkaj aretoj aranĝitaj en [[19-cola rako|komputilaj bazoj]], kaj ankaŭ estas ekipita per [[Reta komutilo|ŝaltiloj]] kaj [[enkursigilo]]j por direkti komunikadojn. Multaj modernaj [[Komputilego|superkomputiloj]] konsistas el grandegaj servilbienoj konsistantaj el rapidaj [[ĉefprocesoro]]j konektitaj per tiaj komunikiloj. Ofta uzo de servilbienoj estas por [[Nuba komputado|nubkomputilaj]] servoj, [[Retejo|reteja]] bontenado kaj [[reta gastiga servo|retgastigaj servoj]]. Servila bieno estas la [[infrastrukturo]] por realizi granda [[Datumcentro|datencentro]] kaj provizi la komputadan potencon por altnivelaj komputipaj servoj, kiel [[artefarita intelekto]]. La avantaĝo de servilaj bienoj kuŝas en ilia centralizita administrado kaj horizontala skalebleco ([[d:Q727490]]), kiu ebligas rapidan kaj facilan adaptiĝon al kresko kaj ŝanĝiĝantaj klientaj postuloj per aldono de pli da gastigantoj. Redunda infrastrukturdezajno, kiel duobla kablado, redundaj elektroprovizoj kaj retkonektoj, certigas altan fidindecon. Servilaj bienoj plibonigas la utiligon de IT-rimedoj kaj pliigas la haveblecon, rendimenton kaj sekurecon de aplikaĵoj. La paralelaj servilaj strukturoj kun aparatserviloj ofertas ekstreme altan datumtrairon kaj ebligas samtempan aliron de multaj uzantoj. Je la mezo de la [[2020-aj jaroj]], oni taksas, ke [[Google]] funkciigas ĉirkaŭ 1 milionon el la proksimume 33 milionoj da komputilaj serviloj de la mondo. La ĉambroj, kiuj enhavas la necesajn malvarmigajn sistemojn (akva malvarmigo, [[klimatizilo]] kaj [[Ventolilo|ventolila]] malvarmigo), nun estas pli grandaj ol la respondaj komputilejoj mem. Krome, pro sekurecaj kialoj, multaj serviloj estas funkciigataj paralele (redundo), rezultante en averaĝa utiligofteco de nur ĉirkaŭ 20%. Kontrolsistemoj kaj komponaĵoj estas optimumigataj por plibonigi energiefikecon. Plue, servilaj bienoj nun estas konstruataj en pli favoraj, pli malvarmaj klimatoj por redukti malvarmigajn kostojn: En junio 2013, [[Facebook]] malfermis sian unuan eŭropan servilan bienon en [[Luleå]], [[Svedio]]. (Vidu ankaŭ: Verda IT) == Ecoj == La uzo de komputilaj bienoj fariĝas ĉiam pli ofta ĉe grandaj [[entrepreno]]j, anstataŭ aŭ kune kun [[ĉefkomputilo]]j. Pro la grandega nombro da serviloj en la bienoj, unuopa servila [[paneo]] estas ofta okazo, kaj la administrado de servilaj bienoj devas konsideri tion. Manieroj trakti tiajn paneojn estas diversaj kaj ankaŭ inkluzivas antaŭpreparon uzante metodojn kiel duobligo, agregaciado kaj fleksebleco en komputilaj konfiguracioj. Ofte, en servilaj bienoj, du serviloj, ĉefa kaj rezerva, estos asignitaj al la sama tasko, tiel ke en kazo de paneo en unu el ili, la servo ne estos interrompita. Por certigi kontinuan funkciadon, servilaj bienoj ankaŭ inkluzivas [[generatoro]]jn kaj [[daŭra kurentprovizo|seninterrompajn elektrosistemojn]], en kazo de paneo en la elektroprovizo de [[Elektriza sistemo|la elektra reto]]. La grandeco kaj kapabloj de servilbienoj ofte estas limigitaj de la rendimento de iliaj [[klimatizilo]]j aŭ [[Elektro|elektroprovizo]], prefere ol de la komputila potenco aŭ karakterizaĵoj de la komputiloj en la bieno. Pro ĉi tiu kialo, la grandeco de servilbienoj foje estas mezurata en [[Kilovathoro|megavathoroj,]] kaj la rendimento de la sistemoj en servilbienoj estas mezurata laŭ rendimento po unuo [[Povumo|de potenco]] prefere ol laŭ rendimento po procesoro. Servilaj bienoj estas taksitaj je kvar niveloj laŭ la servokontinueco, kiun ili garantias: * Nivelo unua: Minimuma kontinueco, inkluzive de seninterrompa elektrosistemo. Paneoj kaj bontenado rezultigas provizoran servopanon. * Nivelo dua: Baza kontinueco, erar-eltenivo bazita sur redundo en iuj komponantoj. Prizorgado postulas provizoran servo-malfunkcion. * Nivelo tria: Altnivela Kontinueco: Redundanco en ĉiuj komponantoj, tiel ke paneo en iu ajn komponanto ne influas servokontinuecon. Prizorgado ne postulas sisteman malfunkcitempon. * Nivelo kvara: La plej alta nivelo de kontinueco. == Ĉemara servila bieno == [[Google]] patentis servilan bienon situantan sur [[ŝipo]] [[Maro|surmare]], kiu uzas [[marakvo]]n por malvarmigi la bienon kaj [[Ondo|ondmovon]] kiel [[Renoviĝanta energio|renovigeblan energifonton]] por la aliaj bezonoj de la bieno. La mara bieno reduktas la kostojn de bontenado de la bieno kaj per redukto de la kosto de energio bezonata por ĝia daŭra funkciado kaj per evitado de impostoj, ĉar la bieno ne estas sub la [[jurisdikcio]] de iu ajn aŭtoritato. == Referencoj == {{Referencoj}}{{projektoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Serviloj]] [[Kategorio:Komputilaj retoj]] luykuvx0rjhz8q2appi15fjscgd3cr5 0 936870 9494701 9332865 2026-10-17T10:15:39Z Sj1mor 12103 9494701 wikitext text/x-wiki {{Informkesto geografiaĵo|katedralo |kategorio = |lando = |regiono = |situo = |nomo = |establita= {{#invoke:Wikidata|claim|P571}} |dato= {{#invoke:Wikidata|claim|P1619}} |dato_tipo = konsekro |religia aliĝo= |arkitekto={{#invoke:Wikidata|claim|P84}} |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |regiono-ISO=UA-32 |mapo lokumilo = Polack |Mapo en angulo=<!--funkcias eĉ sen valoro!--> |mapligilo = jes |zomo=13 }} '''Katedralo de Sankta Sofia''' ({{lang-be|Сафійскі сабор}}) estas ortodoksa preĝejo en [[Polack]], arkitektura monumento de la jarcentoj 11-a—18-a, la plej antikva ŝtona konstruaĵo sur la teritorio de moderna [[Belorusio]]. La preĝejo estis konstruita meze de la 11-a jarcento en la bizanca stilo kaj konsekrita al [[Sofia (filozofio)|Sankta Sofia]]. La preĝejo travivis ĝis hodiaŭ en signife ŝanĝita formo kaj estis fine rekonstruita en la 18-a jarcento en [[baroko|baroka]] stilo. Diservoj en la preĝejo estis nuligitaj en la jaroj 1920-aj kaj recomencitaj en 1942—1944. Inter la jaroj 1969—1983, en la preĝejo estis faritaj restaŭraj laboroj, kun arkitekturaj kaj arkeologiaj esploroj. Post ilia kompletigo en la preĝejo estis malfermitaj la muzeo de arkitektura historio de la Katedralo de Sankta Sofia kaj koncertejo por ĉambra kaj orgena muziko. La preĝejo estas inkludita en provizora listo de Mondaj Heredaĵoj de UNESKO en Belorusio. {{Bibliotekoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Polack}} [[Kategorio:Polack]] [[Kategorio:Preĝejoj sub patroneco de Sankta Sofio]] [[Kategorio:Ortodoksaj preĝejoj en Belorusio]] [[Kategorio:Ortodoksaj katedraloj en Belorusio|Belorusio]] 5vf08u31pmo4akjcjh7zf1gxueebbun 0 938772 9494742 9412603 2026-10-17T11:05:46Z Sj1mor 12103 9494742 wikitext text/x-wiki {{Informkesto geografiaĵo|katedralo |kategorio = |lando = Belorusio |regiono = |situo = Hrodno |nomo = Preĝejo de Sanktaj Boriso kaj Glebo |establita= {{#invoke:Wikidata|claim|P571}} |dato= {{#invoke:Wikidata|claim|P1619}} |dato_tipo = konsekro |religia aliĝo= |arkitekto={{#invoke:Wikidata|claim|P84}} |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |regiono-ISO=BY |mapo lokumilo = Hrodno |Mapo en angulo=Belorusio |mapligilo = jes |zomo=13 }} '''Preĝejo de Sanktaj Boriso kaj Glebo''', '''Preĝejo Kaloĵskaja''', '''Preĝejo Kaloĵa''' ({{lang-be|Барысаглебская царква на Каложы}}) estas monumento de antikva rusa masonaĵa arkitekturo, la sola parte konservita monumento de mezepoka [[hrodna skolo de arkitekturo]]. Ĝi situas en [[Belorusio]], en [[Hrodno]], sur la teritorio de iama Kaloĵskij antaŭurbo sur la alta dekstra bordo de la rivero [[Nemunas|Neman]], apud la Monto Zamkavaja kaj [[Malnova Kastelo (Hrodno)|Hrodna Malnova Kastelo]]{{Mallonga piednoto|Архітэктура Беларусі|1993|p=166}}. La preĝejo estis konstruita en la dua duono de la 12-a jarcento el [[briko]]. [[Dosiero:Гродно Коложская церковь 03.jpg|thumb|maldekstre|La preĝejo de flanko de [[Malnova Kastelo (Hrodno)|malnova Kastelo]].]] Ĝis nuntempe konserviĝis la norda kaj parto de la okcidenta muroj, tri [[absido]]j kaj du okcidentaj kolonoj. La templo havas dimension: longon ĉirkaŭ 21.5 m, larĝon - ĉirkaŭ 13.5, murdikecon - 1.2 m.{{Mallonga piednoto|Архітэктура Беларусі|1993|p=166}} La muroj estas faritaj el brikoj laŭ eben-tavola masonaĵa tekniko. La [[fasado]]j estas oramitaj per ŝtupaj profilaj [[pilastra friso|pilastaj frisoj]], enigaĵoj el granito kaj gnejso de diversaj koloraj nuancoj kun polurita ekstera surfaco, kaj multkolraj glazuritaj ceramikaj kaheloj. En la supra parto de la muroj estas mallarĝaj fenestraj embrazuroj kun arkaj linteloj{{Mallonga piednoto|Беларуская энцыклапедыя|1997|p=422}}. Karakteriza trajto de la interno estas la multaj ceramikaj kruĉoj-vokalaĵoj, pro pliboniĝado de akustiko, enkonstruitaj en la supraj partoj de la muroj kaj volboj{{Mallonga piednoto|Культура Беларусі|2012|p=205}}. La broklaboro de la fasadoj inkluzivas multkolorajn poluritaj ŝtonoj, formante diversaj geometriajn formojn kaj krucojn. ĉio ĉi aldonas al la fasadoj belecojn, kreante la impreson, ke la muroj estas inkrustitaj per juvelŝtonoj{{Mallonga piednoto|Памяць|1999|p=56}}. Pro siaj arkitekturaj trajtoj nome: majolika planko, vokalaĵoj, ŝtonaj kaj ceramikaj kahelaj inkrustaĵoj la templo havis neniujn analogojn en orientslava arkitekturo{{Mallonga piednoto|Памяць|1999|p=56}}. La supra parto de la konstruaĵo, kune kun la volboj kaj kupolo, estis restaŭrita en la 16-a kaj 17-a jarcentoj. En 1853 ĝi estis parte detruita pro terglito, kaj en 1889 la suda absido kolapsis. Fine de la 19-a jarcento, la detruitaj partoj de la preĝejo estis rekonstruitaj per ligno, kaj la preĝejo mem estis kovrita per gablotegmento kun malgranda kupolo{{Mallonga piednoto|Энцыклапедыя гісторыі Беларусі|1996|p=124}}. La preĝejo ankoraŭ funkcias,sed minaco de detruo de la monumento restas. Planoj por la restaŭrado de la preĝejo estas efektivigataj. <center><gallery mode=packed caption="Ŝtonaj kaj kahelaj inkrustaĵoj" heights= "150px" widths= "150px" > Dosiero:Оформление окон.JPG Dosiero:11 Гродно (25).jpg| Dosiero:Гродна 2015. Каложа. Дэталь 2.jpg| Dosiero:Гродна 2015. Каложа. Дэталь.jpg| Dosiero:Гродно Коложская церковь 02.jpg| </gallery></center> [[Dosiero:Барысаглебская царква, унутраннае ўбранства.JPG|thumb|250px|centro|Internaĵo de preĝejo]] == Referencoj == {{Referencoj}} == Literaturo == * {{citaĵo el libro |titolo=Архітэктура Беларусі: Энцыкл. даведнік |familia nomo= |persona nomo= |aŭtoroligilo= |kunaŭtoroj=Рэдкалегія: А. А. Воінаў і інш. |jaro=1993 |eldoninto=Беларуская энцыклапедыя |loko=Мінск |isbn=5-85700-078-5 |paĝoj=620 |url= |ref=Архітэктура Беларусі }} * {{citaĵo el libro |titolo=Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 5: Гальцы — Дагон |familia nomo= |persona nomo= |aŭtoroligilo= |kunaŭtoroj=Рэдкалегія: Г. П. Пашкоў і інш. |jaro=1997 |eldoninto=БЕлЭн |loko= |isbn=985-11-0090-0 |paĝoj=576 |url= |ref=Беларуская энцыклапедыя }} * {{citaĵo el libro |titolo=Культура Беларусі: энцыклапедыя. Т.3 |familia nomo= |persona nomo= |aŭtoroligilo= |kunaŭtoroj=рэдкал.: Т. У. Бялова (гал. рэд.) |jaro=2012 |eldoninto=Беларус. Энцыкл. імя П. Броўкі |loko=Мінск |isbn=978-985-11-0662-8 |paĝoj=688 |url= |ref=Культура Беларусі }} * {{citaĵo el libro |titolo=Памяць: Гіст.-дакум. хроніка горада Гродна |familia nomo= |persona nomo= |aŭtoroligilo= |kunaŭtoroj= Рэд. кал.: Г. П. Пашкоў і інш |jaro=1999 |eldoninto=БелЭн |loko=Мінск |isbn=985-11-0147-8 |paĝoj=712 |url= |ref=Памяць }} * {{citaĵo el libro |titolo=Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: Т 3 |familia nomo= |persona nomo= |aŭtoroligilo= |kunaŭtoroj= |jaro=1996 |eldoninto=БелЭн |loko=Мінск |isbn=985-11-0041-2 |paĝoj=1996 |url= |ref=Энцыклапедыя гісторыі Беларусі }} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Hrodno]] [[Kategorio:Ortodoksaj preĝejoj en Belorusio|Belorusio]] [[Kategorio:Religiaj konstruaĵoj finitaj en la 12-a jarcento]] jr2smkma9ba4fbitz4fxibjp1ip6ova 0 941144 9494463 9350862 2026-10-16T13:30:51Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9494463 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Corriedale_lambs_in_Tierra_del_Fuego.JPG|eta|Psalmo 23 ofte estas nomata la "Psalmo de la Paŝtisto".]] [[Dosiero:Psalter of Eleanor of Aquitaine (ca. 1185) - KB 76 F 13, folium 046v.jpg|eta|''Psalmo 22'' sur folio de la Psalmaro de [[Eleonora de Akvitanio]].]] [[Dosiero:The Sunday at Home 1880 - Psalm 23.jpg|eta|Psalmo 23 (1880), anglalingve kaj ilustrita]] '''Psalmo 23''' <ref>''Psalmo 22'' en la [[Septuaginto]] kaj [[Vulgato]], laŭ la [[Masora Biblio|Masora]] teksto</ref>, ankaŭ konata kiel ''la Psalmo de la Paŝtisto'', ''la Psalmo de la [[Bona Paŝtisto]]'', estas ŝajne la plej fama el ĉiuj [[Psalmaro|bibliaj psalmoj]] kaj unu el la plej konataj bibliaj tekstoj. Ĝia bildaro estas enradikiĝinta en antikva [[Proksima Oriento|proksimorienta]] paŝtista socio. Ĝi komenciĝas per la vortoj:<ref>Ankaŭ konata per sia latina [[incipit]], ''Dominus regit me'', "La [[Eternulo]] regas min". </ref> "''La Eternulo estas mia paŝtisto; mi mankon ne havos''."<ref>[[Book of Common Prayer]], 1662, Psalm 23 ''Dominus regit me.''</ref><ref>{{cite web|url=https://www.sacred-texts.com/bib/vul/psa022.htm|title=Vulgate: Psalms: Psalms Chapter 22}}</ref><ref>[[iarchive:breviarium-monasticum-pars-ii/Breviarium Monasticum - Pars I/page/n93/mode/2up|Breviarum Monasticum. Dominica ad Matutinum. Ps. 22]]</ref><ref>[https://macsphere.mcmaster.ca/bitstream/11375/15874/120/A-02%20Psalterium%20Dominica%20prime.pdf Breviarium ad usum Sarisburiense. Psalterium. Ad Primam. Psalmus xxij.]</ref> == Priskribo == En ĉi tiu psalmo, [[Dio]] estas difinita [[paŝtisto]] por la [[Izraelidoj|izraela popolo]], kaj la aŭtoro prezentas Lin kiel protektanton kaj provizanton. La psalmo esprimas ĝojon pro la konstanta zorgo, zorgemo kaj prospero, kiujn la fideluloj spertas de [[Jahve]]. La psalmo esprimas fidon je la [[Dia providenco|zorgo de Dio]] ( ''Eĉ kiam mi iros tra valo de densa mallumo, Mi ne timos malbonon, ĉar Vi estas kun mi;'' ), kaj ankaŭ fidon je la [[eterna vivo]] ( ''Nur bono kaj favoro sekvos min en la daŭro de mia tuta vivo; Kaj mi restos en la domo de la Eternulo eterne'' ). Krom la ĉeftemo de [[Jahve]] kiel [[paŝtisto]], dua, malpli ofte rimarkata ĉeftemo aperas en la dua parto de la psalmo: Jahve kiel [[armeo]].<ref>«... la Sinjoro forta kaj potenca, la Sinjoro potenca en batalo. [...] Kiu estas tiu reĝo de la gloro? La Sinjoro de la armeoj». </ref> Ambaŭ ĉeftemoj dividas la senkondiĉan fidon de la psalmisto al la unusola Dio, kiu protektas kaj akompanas la [[Homaro|homaron]] sur ĝia vivvojaĝo kun ĉiuj ĝiaj [[Necerteco|necertecoj]]. Psalmo 23 havas specialan signifon por [[kristanismo]] ĉar, laŭ la [[Evangelio laŭ Johano]], [[Jesuo Kristo]] mem nomas sin la "bona paŝtisto", kiu pretas demeti sian vivon por la ŝafoj (Johano 10:11). La motivoj de la psalmo ofte estas uzataj en moderna kulturo kaj la amaskomunikiloj. La psalmo estis muzikigita de [[Johann Sebastian Bach]] <ref>Johann Sebastian Bach prenis en la himno de [[Wolfgang Musculus]], de 1530, [[parafrazo]]n de Psalmo 23, kiel la tekston por sia [[ĥoralo|ĥorala]] [[kantato]] "Der Herr ist mein getreuer Hirt", [[Bach-Werke-Verzeichnis (verkaro de Bach)|BWV]] 112, kiu estis prezentita unue en [[Lepsiko]] en 1731.</ref>, [[Leonard Bernstein]], [[Franz Schubert]] kaj [[Antonín Dvořák]]; ĝi estis inkludita en la repertuaroj de [[Duke Ellington]], [[The Moody Blues]] kaj ''[[Pink Floyd]].'' == En Esperanto == La angla komponisto kaj esperantisto [[Frank Merrick]] komponis kelkajn neakompanatajn ĥorajn verkojn, inter ili aparte Psalmo 23 („La Sinjoro estas mia paŝtisto“) — por neakompanata [[SATB]] ĥoro (soprano, alto, tenoro, baso). Ĝi estis registrita de '''The London International Choir'''. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} === Esperante === * [https://www.bible.com/bible/841/PSA.23.ESP La teksto] laŭ la [[Londona Biblio]] (1926) * [https://www.youtube.com/watch?v=nfhza_GLKNg Jutuba video de laŭtlegado] === Hebree === * La [https://tehilim.co/chapter/23/ origina hebrelingva teksto] === Angle === <!--* [http://www.biblegateway.com/passage/?search=psalm%2023 Psalm 23] ĉe biblegateway.com--> * [https://web.archive.org/web/20201026183321/https://hymnary.org/browse/scripture/Psalms/23?sort=totalInstances Himnoj por Psalm 23] hymnary.org <!--* [http://zemirotdatabase.org/view_song.php?id=28 Traduko, transliterumo, registritaj melodioj de la hebrea teksto de The Zemirot Database]--> [[Kategorio:Biblio]] [[Kategorio:Psalmo]] [[Kategorio:Paŝtistoj]] fa9wd1my8dxi5ygzdw9wq2c6b9ovcta 0 945414 9494743 9438020 2026-10-17T11:05:51Z Sj1mor 12103 9494743 wikitext text/x-wiki {{Informkesto geografiaĵo|preĝejo |kategorio = |lando = Belorusio |regiono = |situo = Synkavičy |nomo = Preĝejo Sankta Mikaelo |establita= {{#invoke:Wikidata|claim|P571}} |dato= {{#invoke:Wikidata|claim|P1619}} |dato_tipo = konsekro |religia aliĝo= |arkitekto={{#invoke:Wikidata|claim|P84}} |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |regiono-ISO=BY |mapo lokumilo = iso |mapligilo = jes |zomo=13 }} '''Preĝejo Sankta Mikaelo Arkanĝelo''' estas [[preĝejo]] en la vilaĝo Synkavičy, unu el la plej fruaj [[gotika arto|gotikaj]] [[ortodoksa kristanismo|ortodoksaj]] preĝejoj en [[Belorusio]] Inkludita en la provizora [[listo de Mondaj Heredaĵoj de UNESKO en Belorusio]]. == Situo == La preĝejo situas ĉe la norda rando de la vilaĝo Synkavičy, [[Hrodna regiono]], [[Belorusio]], 15 km okcidente de [[Slonim]]. == Historio == [[Dosiero:Synkovičy, Michajłaŭskaja. Сынковічы, Міхайлаўская (1890).jpg|thumb|maldekstre|La Preĝejo de Sankta Mikaelo, 19-a jarcento]] Sur la fasado de la preĝejo oni malkovris literojn aranĝitaj el bruligitaj brikoj: la slavoj tiamanere markis nombrij. Tiuj sigroj povas estis interpretitaj kiel 320, kio povas indiki la jaro 1320, dato de ebla fondo de la preĝejo<ref name="Лаўр">{{citaĵo el libro |familia nomo= |persona nomo= |aŭtoroligilo= |kunaŭtoroj=Ірына ПРЫМАК, Аляксандр ЧАРНУХА |redaktinto= |aliaj= |titolo=Як рэстаўрацыя “састарыла” царкву. |origindato= |originjaro= |originmonato= |url=http://ng.by/ru/issues?art_id=55203 |formato= |eldono= |serio= |volumo= |dato= |jaro= |monato= |eldoninto=Народная газета |loko= |lingvo= |isbn= |oclc= |doi= |id= |paĝoj= |ĉapitro= |ĉapitrourl= |citaĵo= |ref= }}</ref>. Ekzistas ankaŭ legendo, ke la preĝejo estis fondita far de la Grandduko [[Vitautas]] je dankemo pro sia savo en lokaj arbaroj de la persekutado de la reĝo [[Ladislao la 2-a Jogajlo|Jogailo]]n. Tamen, modernaj arthistoriistoj kaj arkitekturaj historiistoj konsentas, ke la preĝejo estis konstruita komence de la 16-a jarcento, ele per financado de la Granda Hetmano de Litovio Konstantin Astroĵski, la fondinto de similaj Triunia kaj Dipatrina preĝejoj en [[Vilno]]. Post proklamo de [[Bresta religia unio]] la preĝejo estis uniata dum pli ol du jarcentoj. En 1880—1881, la preĝejo estis rekonstruita: la tegmento estis anstataŭigita, [[nartekso]] kaj kupolo super la [[absido]] estis konstruitaj, kal la kupolo super la centra parto de la preĝejo estis malmuntita<ref>''Кулагин А. Н.'' Гродненские зодчие XIX — начала XX веков (новые архивные изыскания). // Пытанні мастацтвазнаўства, этналогіі і фалькларыстыкі. Выпуск 24. — Мінск, «Права і эканоміка». — 2018. — С. 79</ref>. En la jaro 1891 estis farita el konstruŝtonoj kaj brikoj kaj starigita antau la preĝejo duetaĝa kvarangula sonorilturo. kiu estis restaŭrita en 2007. En 1926, la preĝejo denove fariĝis la centro de [[Bekorusa grek-katolika eklezio|uniata]] paroĥo,kiun dum kelka tempo prizorgis pastroj el la [[jezuitoj|jezuita]] misio en Albertin (Slonim). Ĝi estis remalfermita kiel ortodoksa preĝejo en 1988—1990. En 2011. sur la suda muro de la templo sub tavoloj de farbo kaj stuko estis malkovritaj antikvaj grafitoj enhavantaj citaĵoj el la Evangelio en antikva greka lingvo<ref name="Лаўр"/>. == Arkitekturo == [[Dosiero:Synkavichy StMichaelChurch.jpg|thumb|left|250px|La Preĝejo Sankta Mikaelo]] La preĝejo estas monumento de religia kaj defenda malfrugotika-[[renesanco|renesanca]] arkitekturo, unu el la fruaj fortikitaj preĝejoj en la [[Grandduklando Litovio]]. Ĝia plano similas al antikvaj rusaj eĝvolbhavantaj preĝejoj. La spaco estas malsama — ĝi estas trinava, kvarkolona [[baziliko]] kun renesanca fasada [[gablo]]. La triabsida preĝejo similas oblikvan [[ortangulo|rektangulon]] laŭ plano, havanta ĉe la anguloj kvar defendaj turoj, okangulaj ĉe la ĉefa fasado kaj rondaj ĉe la malantaŭo. La kornico havas bendon de rondaj embrazuroj kaj arkaj maŝikulioj. La alta gablotegmento estas kovrita per potencaj akutangulaj ŝildoj ornamitaj per horizontalaj vicoj de stukaditaj arkadoj. La niĉoj estas blankigitaj, kreante viglan kolorskemon kontraŭ la ruĝa brikmuro. La preĝeja halo estas dividita je tri [[navo]]jn per kvar okangulaj kolonoj, kovritaj per krutaj volboj kun ornamataj gotikaj ripoj. La centra kaj norda absidoj estas kovritaj per krutaj volboj. La stukitaj muroj estas dividitaj per pilastroj, kiuj estas konektitaj al la kolonoj per arkoj. Interne de la turoj, helicaj ŝtuparoj ligas la halon kun la subtegmento, kie situas la defenda parto de la preĝejo. [[Dosiero:Царква Сьвятога Міхаіла (Сынкавічы) 4.jpg|thumb|Volboj de preĝejo]] == Referencoj == {{Referencoj}} == Literaturo == * Архітэктура Беларусі: Энцыклапедычны даведнік / Беларуская Энцыклапедыя; Рэдкал.: А. А, Воінаў і інш. — Мн.: БелЭн, 1993. — 620 с.: іл. — ISBN 5-85700-078-5 * Багласаў С. Г. Сынко́віцкая царква́-крэ́пасць // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 15. — С. 320. — 552 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0251-2 (т. 15). * Праваслаўныя храмы Беларусі : энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін; маст.: З. Э. Герасімовіч, У. П. Свентахоўскі. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 653 с. — 2 000 экз. — ISBN 978-985-11-0389-4. * Сяргей Багласаў. Сынко́віцкая царква́-крэ́пасць // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 6. Кн. 1: Пузыны — Усая / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (галоўны рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн. : БелЭн, 2001. — С. 458—459. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0214-8. * Вабішэвіч А. М. Гісторыя культуры Беларусі: вучэб.-метад. комплекс / А. М. Вабішчэвіч ; Брэсц. дзярж. ун-т імя А. С. Пушкіна. — Брэст: БрДУ, 2016. — С. 7, 41, 43, 53, 54. — 194 с. — 100 экз. — ISBN 978-985-555-517-0. * Кулагін А. М. Праваслаўныя храмы Беларусі. — Мн., 2007 * Ткачёв М. А. Замки Беларуси / М. А. Ткачёв. — Мн.: Беларусь, 2002. — 200 с.: ил. — ISBN 985-07-0418-7 {{Bibliotekoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Synkavičy}} [[Kategorio:Preĝejoj sub patroneco de Sankta Mikaelo]] [[Kategorio:Religiaj konstruaĵoj finitaj en la 16-a jarcento]] [[Kategorio:Ortodoksaj preĝejoj en Belorusio|Belorusio]] kqugkr0ds9hhywnklhgx433semkgfz0 0 952337 9494652 9481552 2026-10-17T07:27:29Z Crosstor 3176 /* T */ 9494652 wikitext text/x-wiki Jen listo de elektitaj instruistoj en [[Mez-Eŭropa Universitato]]: {{EnhavTabelo|alf=L}} == B == * [[Péter Balázs (politikisto)]] * [[Lajos Bokros]] * [[György Boytha]] * [[András Bozóki]] * [[András Bragyova]] == C == * [[László Csaba]] == G == * [[András Gerő]] * [[Kinga Göncz]] == H == * [[Péter Hanák]] * [[Elemér Hankiss]] == K == * [[Viktor Karády]] * [[György Karsai]] * [[Gábor Klaniczay]] * [[János Kornai]] * [[Botond Kőszegi]] * [[M. Mária Kovács]] == M == * [[Tamás Meszerics]] * [[Péter Mihályi]] * [[Kálmán Mizsei]] == P == * [[Andrea Pető]] == S == * [[Marianne Sághy]] * [[András Stipsicz]] * [[Júlia Szalai]] * [[György Endre Szőnyi]] == T == * [[Kata Tisza]] * [[István György Tóth]] * [[Balázs Trencsényi]] == U == * [[Diána Ürge-Vorsatz]] == V == * [[Éva Voszka]] == Fontoj == * La listo estas elekto el datenoj de la [[biografio]]j en Vikipedio. [[Kategorio:Listoj de homoj]] ecpqtkzx2kefntrw5b988w3rpp6o1ci 0 953835 9494615 9487124 2026-10-17T01:43:31Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9494615 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} '''Romare Howard BEARDEN <ref>{{Cite web|title=ROMARE BEARDEN|url=https://beardenfoundation.org/romare-bearden/|access-date=2025-07-31|website=Bearden Foundation|language=en-US}}</ref>''' (/ˈ r oʊ m ə r iː /, ROH -mə-ree <ref>{{Cite web|title=Romare Bearden at 100|url=https://newcriterion.com/issues/2011/5/romare-bearden-at-100|access-date=2023-02-24|website=The New Criterion|date=May 2011|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|date=2011-08-25|title=Remembering Romare Bearden|url=https://www.charlottemagazine.com/remembering-romare-bearden/|access-date=2023-02-24|website=Charlotte Magazine|language=en-US|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230224112649/https://www.charlottemagazine.com/remembering-romare-bearden/|archivedate=2023-02-24}}</ref>) (naskita kiel ''Fred Romare Harry Bearden'' ; la 2-an de septembro 1911 en [[Charlotte (Nord-Karolino)|Charlotte]], [[Norda Karolino]] – mortis la 12-an de marto 1988 en [[Novjorko]], [[Nov-Jorkio]]) estis afrik-usona artisto, verkinto, kaj kantverkisto. Li laboris kun multaj specoj de amaskomunikiloj, inkluzive de bildstrioj, oleopentraĵoj kaj [[Kolaĝo|kolaĝoj]]. Naskita en [[Charlotte|Charlotte, Norda Karolino]], Bearden kreskis en [[Novjorko]] kaj [[Pittsburgh|Pittsburgh, Pensilvanio]], kaj diplomiĝis ĉe la [[Universitato de Novjorko]] en 1935. Li komencis sian artan karieron kreante scenojn de la [[Sudaj ŝtatoj de Usono|usona Sudo]]. Poste, li laboris por esprimi la homecon, kiun li sentis manki en la mondo post sia sperto en la [[Usona terarmeo|Usona Armeo]] dum la Dua Mondmilito sur la eŭropa fronto. Li revenis al [[Parizo]] en 1950 kaj studis arthistorion kaj filozofion ĉe la [[Universitato de Parizo|Sorbonne]]. La frua laboro de Bearden temigis unuecon kaj kunlaboron ene de la [[Afrik-usonanoj|afrik-usona]] komunumo. Post periodo dum la 1950-aj jaroj kiam li pentris pli abstrakte, la temo reaperis en liaj kolaĝaj verkoj de la 1960-aj jaroj. ''[[The New York Times|La New York Times]]'' priskribis Bearden kiel "la plej elstaran kolaĝiston de la nacio" en sia nekrologo de 1988. <ref name="NYTobit2">{{cite news|last=Fraser|first=C. Gerald.|author-link=C. Gerald Fraser|url=https://www.nytimes.com/1988/03/13/obituaries/romare-bearden-collagist-and-painter-dies-at-75.html|title=Romare Bearden, Collagist and Painter, Dies at 75|newspaper=[[The New York Times]]|date=13a de Marto, 1988}}</ref> Bearden fariĝis fondmembro de la [[Harlemo (Novjorko)|Harlem]] -bazita artgrupo konata kiel Spiral, formita por diskuti la respondecon de la afro-amerikaj artistoj en la [[Afrikusona Civilrajta Movado|movado por civitanrajtoj]]. Bearden estis la aŭtoro aŭ kunaŭtoro de pluraj libroj. Li ankaŭ estis kantverkisto, konata kiel kunaŭtoro de la ĵazklasikaĵo "Sea Breeze", kiu estis registrita de [[Billy Eckstine]], iama mezlerneja samklasano ĉe Peabody High School, kaj [[Dizzy Gillespie]]. Bearden longe subtenis junajn, emerĝantajn artistojn kaj li kaj lia edzino establis la Bearden Foundation por daŭrigi ĉi tiun laboron, same kiel por subteni junajn akademiulojn. En 1987, Bearden ricevis la Nacian Medalon de Artoj. Pluraj artistoj estis influitaj de la verkaro de Bearden, ekzemple [[Tschabalala Self]]. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://www.chicagotribune.com/news/ct-xpm-2004-11-25-0411250278-story.html Chicago Tribune: ''A deeper look at an artist who refused to be white''] * [https://web.archive.org/web/20150923183041/http://www.beardenfoundation.org/mission.shtml La retejo de la Romare Bearden Foundation] * [https://web.archive.org/web/20160220015331/http://www.nga.gov/content/ngaweb/exhibitions/2003/bearden.html La Arto de Romare Bearden ĉe la Nacia Galerio de Arto, Vaŝingtonio] {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Bearden, Romare}} [[Kategorio:Afrik-usonanoj]] [[Kategorio:Usonaj pentristoj de la 20-a jarcento]] [[Kategorio:Usonaj verkistoj]] k31h62pucmyv5l2n5rj9gj4wgzl975o 0 954252 9494567 9492294 2026-10-16T17:44:13Z VolodimirSvjatoslaviĉ 244109 9494567 wikitext text/x-wiki {{Aktuala evento}} [[dosiero:Zjurupynsk-Ukraine-Map.png|eta|{{centre|Mapo de situo de Oleŝki en Ukrainio}}]] Post la [[Milito de Rusio kontraŭ Ukrainio ekde 2022|rusia invado kontraŭ Ukrainio]], la urbo [[Oleŝki]], kiu situas en la okupaciita de Rusio parto de [[Ĥersona provinco]] en [[Ukrainio]], spertadas malpliboniĝantan [[Malsatego|nutraĵkrizon]], ĉar la metado de [[Tera mino|teraj minoj]] kaj [[Senpilota aviadilo|spavatakoj]] interrompis la provizojn de nutraĵoj kaj medicinaĵoj. Laŭ raportoj, la situacio malpliboniĝis ankaŭ pro la fakto, ke nur homoj, kiuj konsentis ricevi rusian civitanecon, rajtis ricevi helpon de la okupaciantaj aŭtoritatoj. Rezulte, la urbo de proksimume 25 000 loĝantoj, antaŭ la invado, iĝis la urbo nur de 2 000 loĝantoj en 2026.<ref name="rfe">{{Citaĵo el la reto|date=2025-01-15|url=https://www.radiosvoboda.org/a/novyny-pryazovya-oleshky-okupatsiya-viyna/33275679.html|retejo=[[Radio Free Europe/Radio Liberty|RFE-RL]]|titolo="Що не зруйноване – заміноване, людей викрадають і не повертають": що відомо про життя в окупованих Олешках}}</ref><ref name="hro">{{Citaĵo el la reto|date=2026-04-21|url=https://hromadske.ua/viyna/262671-yily-holubiv-i-sobachu-kashu-bylysia-v-cherhakh-po-produkty-padaly-vid-vysnazennia-iak-vyzyvaiut-v-okupovanykh-oleshkakh|titolo=Їли голубів і собачу кашу, билися в чергах по продукти, падали від виснаження. Як виживають в окупованих Олешках|citaĵo=З 24 тисяч мешканців, які жили тут до вторгнення, зараз, за словами волонтерів, лишилося близько 2 тисяч.}}</ref> Ukrainiaj oficialuloj priskribis la situacion en la urbo kaj ĉirkaŭaj setlejoj kiel humanitaran [[Blokado|blokadon]], kaj atestantoj faras paralelojn kun la [[Holodomoro]].<ref name="most">{{Citaĵo el la reto|date=2026-04-18|url=https://most.ks.ua/news/url/u-oleshkah-ginut-ljudi-cherez-visnazhennja-sertsevi-napadi-ta-rosijski-udari-prokudin/|lingvo=uk|titolo=У Олешках гинуть люди через виснаження, серцеві напади та російські удари, — Прокудін}}</ref><ref name="kan">{{Citaĵo el la reto|url=https://24tv.ua/gumanitarna-katastrofa-hersonshhini-shho-vidbuvayetsya-okupovanih_n3061481|date=2026-05-05|retejo=[[24 Kanal]]|lingvo=ukraine|titolo=Голод в окупованих Олешках: як люди змушені виживати у заблокованому місті}}</ref> == Kunteksto == La 24-an de februaro 2022, Oleŝki estis okupaciita de rusiaj militfortoj dum la rusia vasta invado kontraŭ Ukrainio.<ref>{{Citaĵo el novaĵo|lingvo=ukraine|url=https://www.pravda.com.ua/news/2022/02/24/7325476/|titolo=Херсонщина: від дій РФ загинуло 2 дітей, захоплено Олешки і переправу|eldoninto=Українська Правда}}</ref> Post 7 monatoj, rusiaj militfortoj retretis el la urbo [[Ĥersono]] kaj el la parto de la regiono norde de la [[Dnepro|rivero Dnipro]] en novembro 2022.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://www.reuters.com/world/europe/russia-orders-pullout-west-bank-dnipro-kherson-2022-11-09/|retejo=Reuters|date=9-a novembro 2022|familia nomo=Trevelyan|persona nomo=Mark|titolo=Russia abandons Ukrainian city of Kherson in major retreat}}</ref> Rezulte, la urbo troviĝis inter la apudriveraj ebenaĵoj de Dnipro, kiuj estas sub ukrainia pafkontrolo, kaj rusiaj militfortoj poziciigitaj preter la urbo sur la kontraŭa flanko.<ref>[https://bacol.todayz.workers.dev/post-https-www.bbc.co.uk/news/articles/c893xj41zwdo To stay or risk the 'Road of Death' - Ukrainian civilians trapped in frontline city] - BBC</ref> == Blokado kaj nutraĵkrizo == [[dosiero:Flooded_Oleshky,_2023-06-07.webm|eta|{{centre|Inundoj en Oleŝki post la detruo de la akvobaraĵo de Kaĥovka en la jaro 2023}}]] Laŭ Tetiana Hasanenko, estro de la milita administristaro de Oleŝki, la komunikado kun lokanoj estis malfaciligita pro interrompo de komunikadoj kaj elektroprovizoj. Centralizitaj akvoprovizoj ankaŭ estis interrompitaj post la detruo de la [[akvobaraĵo de Kaĥovka]]. Krome, oni registris multajn kazojn de rabo, torturo kaj murdo fare de rusiaj soldatoj alvenantaj al la urbo dum la rotacio de trupoj. La 6-an de decembro 2024, [[Senpilota aviadilo|spavatako]] kontraŭ vico da civiluloj atendantaj por humanitara helpo kaŭzis multajn viktimojn. Civiluloj bezonantaj medicinan helpon estis sisteme rifuzitaj esti akceptitaj en la lokan hospitalon, ĉar ĝi servis nur rusiajn civitanojn.<ref name="rfe" /> Laŭ loka ĵurnalisto, rusiaj trupoj intence uzis lokajn civilulojn kiel {{JN|homa ŝildo}}, rifuzante evakui ilin por preventi ukrainiajn militatakojn kontraŭ la areo.<ref name="kan" /> La 15-an de marto 2025, ukrainiaj militfortoj detruis strategie gravan ponton apud Oleŝki, prevenante rusiajn trupojn pligrandigi sian kontrolon super la insuloj de la estuaro de Dnipro.<ref name="euromaidanpress">{{Citaĵo el la reto|url=https://euromaidanpress.com/2025/03/16/ukrainian-forces-destroy-strategic-bridge-near-khersons-occupied-oleshky/|retejo=euromaidanpress.com|titolo=Ukrainian forces destroy strategic bridge near Kherson’s occupied Oleshky}}</ref> Poste, nur unu alirvojo al la urbo restis sendifekta, sed almenaŭ tri veturiloj veturantaj super ĝi estis detruitaj pro la ĉeesto de [[Tera mino|teraj minoj]]. Krome, loka komercisto transportanta pension kaj panon el [[Skadovsk]] estis pafmortigita kaj prirabita, plue interrompante provizojn al la urbo. Rezulte, ekde decembro 2025 Oleŝki spertis severan [[Malsatego|nutraĵkrizon]]. La situacio fariĝis eĉ pli malfacila pro la manko de medicinaĵoj. La rusia administristaro en okupaciitaj teritorioj subtenis nur tiujn loĝantojn, kiuj konsentis akcepti la rusian civitanecon.<ref name="hro" /> Ĝis septembro 2026, laŭ raportoj, ne estis provizoj de nutraĵoj en la areon de Oleŝki dum pli ol tri monatoj.<ref name="rad">{{Citaĵo el la reto|url=https://hromadske.ua/viyna/271277-rada-tserkov-prosyt-papu-rymskoho-vriatuvaty-zyteliv-oleshok-vid-holodu|titolo=Рада Церков просить Папу Римського врятувати жителів Олешок від голоду|dato=2026-09-20|alirdato=2026-09-23}}</ref> Ĉi tiu situacio devigis la ceterajn loĝantojn dependi de memkultivitaj nutraĵoj kaj eĉ de [[ĉasado]] de birdoj kaj naturaj bestoj.<ref name="rfe" /> == Efikoj kaj reagoj == En 2026, la loĝantaro de Oleŝki malkreskis al proksimume 2 000 loĝantoj. Restis plejparte maljunuloj kaj iliaj flegistoj, same kiel viroj, kiuj restis en la urbo pro timo malsukcesi la filtrajn procedurojn ĉe rusiaj kontrolpunktoj.<ref name="hro" /> Inter februaro kaj meze de aprilo 2026, la [[ombudo]] en Ukrainio ricevis 119 apelaciojn de loĝantoj de Oleŝki, raportante pri kritika humanitara situacio en la urbo. Granda parto de la loĝantaro estis devigita kaŝi sin en keloj pro konstanta bombardado, kaj forlasi la areon fariĝis preskaŭ neebla pro la instalado de vojbaroj kaj enkonduko de lageroj de filtrado fare de la okupaciantoj.<ref>{{Citaĵo el la reto|date=2026-04-23|url=https://inshe.tv/suspilstvo/2026-04-23/990833/|titolo=В окупованих Олешках голод, схожа ситуація в Голій Пристані. Що каже Червоний Хрест і омбудсмен}}</ref> Laŭ la provincestro [[Oleksandr Prokudin]], multaj loĝantoj de la urbo mortis pro [[Inanicio|malsato]] kaj malsanoj pro la [[blokado]] kreita de la rusia militistaro. Ukrainiaj aŭtoritatoj apelaciis al la [[Internacia Komitato de la Ruĝa Kruco|Internacia Ruĝa Kruco]] por antaŭenigi la kreadon de [[humana koridoro]]. Tamen, lokaj aŭtoritatoj, instalitaj de Rusio, rifuzis agnoski la ekziston de krizo, kaj rifuzis [[Evakuado|evakui]] la afekciitajn civilulojn.<ref name="most" /> Laŭ la ukrainia komisaro pri homaj rajtoj [[Dmitro Lubinec]], Ukrainio ellaboris procedurojn por evakuada misio el Oleŝki, inkluzive lokan [[Batalhalto|batalhalton]], kaj la [[Internacia Komitato de la Ruĝa Kruco]] esprimis sian volemon partopreni. Tamen, laŭ raportoj, Rusio ankoraŭ ne konfirmis sian pretecon permesi la daŭrigon de la misio. Laŭ Lubinec, 358 homoj bezonas urĝan evakuadon el la areo, kaj la tuta nombro de afekciitoj atingis 6 000, inkluzive de 200 infanoj. Kelkaj loĝantoj provis eskapi memstare, riskante iĝi viktimoj de teraj minoj kaj spavatakoj.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://hromadske.ua/en/society/271115-ukraine-says-russia-blocking-evacuation-from-occupied-oleshky-as-civilians-cross-minefields-to-escape|retejo=[[Hromadske]]|titolo=Ukraine says Russia blocking evacuation from occupied Oleshky as civilians cross minefields to escape|dato=2026-09-17|alirdato=2026-09-23}}</ref> La 20-an de septembro 2026 la Tutukrainia Konsilio de Eklezioj kaj Religiaj Organizaĵoj apelaciis al la [[Papo]] [[Leono la 14-a]], [[Monda Konsilio de Eklezioj]] kaj la Monda Evangelia Kongregacia Kunularo por helpi preventi mortojn de civiluloj en Oleŝki pro malsato, kaj alvokis membrojn de [[Unuiĝintaj Nacioj]] kaj Internacian Ruĝan Krucon subteni humanitaran mision por evakui lokajn loĝantojn en kontrolatan teritorion de Ukrainio.<ref name="rad" /> La 23-an de septembro la ukrainia [[Ministerio pri Eksterlandaj Aferoj de Ukrainio|ministro pri eksterlandaj aferoj]] [[Andrij Sibiha]] menciis la situacion en Oleŝki en sia parolado antaŭ la [[Ĝenerala Asembleo de Unuiĝintaj Nacioj]], kulpigante Rusion pri kaŭzado de [[malsatego]] en la urbo kaj alvokante la establon de humanitara koridoro.<ref>{{Citaĵo el la reto|date=2026-09-23|url=https://hromadske.ua/suspilstvo/271445-rosiia-dovodyt-liudey-do-holodu-sybiha-pro-humanitarnu-katastrofu-v-oleshkakh|lingvo=ukraine|titolo="росія доводить людей до голоду". Сибіга про гуманітарну катастрофу в Олешках}}</ref> Pluraj pakaĵoj da humanitara helpo estis liveritaj de [[Armitaj Fortoj de Ukrainio|ukrainiaj militfortoj]] per [[Senpilota aviadilo|droneoj]].<ref name="hro" /> Provinca milita administristaro anoncis, ke inter marto kaj septembro 2026, ukrainiaj militfortoj liveris ĉirkaŭ 4 tunojn da produktoj al loĝantoj de Oleŝki. Kelkaj lokanoj, kiuj ricevis helpon de la ukrainia flanko de la fronto, laŭ raportoj, estis arestitaj de rusiaj okupaciantoj, kaj la okupaciantoj revendis konfiskitajn produktojn.<ref>{{Citaĵo el la reto|date=2026-09-27|url=https://hromadske.ua/viyna/271624-zsu-dronamy-dostavyly-4-tonny-produktiv-meshkantsiam-okupovanykh-oleshok-na-khersonshchyni|alirdato=2026-09-27|titolo=ЗСУ дронами доставили 4 тонни продуктів мешканцям окупованих Олешок на Херсонщині}}</ref> La 16-an de oktobro papo [[Leono la 14-a]] interparolis per telefono kun rusia reganto [[Putin]] pri la situacio en Oleŝki. Dum la telefonado papo esprimis sian zorgon pri la humanitara krizo, kaj petis pri armistico por ebligi liveradon de manĝaĵoj, medicinaĵoj kaj la volontan evakuadon de la loĝantaro.<ref>{{citaĵo el la reto |url=https://www.vaticannews.va/uk/pope/news/2026-10/telefonna-rozmova-papy-z-putinom.html |titolo=Лев XIV попросив Путіна про перемир’я для доставки допомоги в Олешки}}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Militkrimoj]] [[Kategorio:Malsategoj]] [[Kategorio:Rusiaj militkrimoj]] ncxdeonemf4m0g1plhobbu0cltkog8m 9494568 9494567 2026-10-16T17:47:04Z VolodimirSvjatoslaviĉ 244109 9494568 wikitext text/x-wiki {{Aktuala evento}} [[dosiero:Zjurupynsk-Ukraine-Map.png|eta|{{centre|Mapo de situo de Oleŝki en Ukrainio}}]] Post la [[Milito de Rusio kontraŭ Ukrainio ekde 2022|rusia invado kontraŭ Ukrainio]], la urbo [[Oleŝki]], kiu situas en la okupaciita de Rusio parto de [[Ĥersona provinco]] en [[Ukrainio]], spertadas malpliboniĝantan [[Malsatego|nutraĵkrizon]], ĉar la metado de [[Tera mino|teraj minoj]] kaj [[Senpilota aviadilo|spavatakoj]] interrompis la provizojn de nutraĵoj kaj medicinaĵoj. Laŭ raportoj, la situacio malpliboniĝis ankaŭ pro la fakto, ke nur homoj, kiuj konsentis ricevi rusian civitanecon, rajtis ricevi helpon de la okupaciantaj aŭtoritatoj. Rezulte, la urbo de proksimume 25 000 loĝantoj, antaŭ la invado, iĝis la urbo nur de 2 000 loĝantoj en 2026.<ref name="rfe">{{Citaĵo el la reto|date=2025-01-15|url=https://www.radiosvoboda.org/a/novyny-pryazovya-oleshky-okupatsiya-viyna/33275679.html|retejo=[[Radio Free Europe/Radio Liberty|RFE-RL]]|titolo="Що не зруйноване – заміноване, людей викрадають і не повертають": що відомо про життя в окупованих Олешках}}</ref><ref name="hro">{{Citaĵo el la reto|date=2026-04-21|url=https://hromadske.ua/viyna/262671-yily-holubiv-i-sobachu-kashu-bylysia-v-cherhakh-po-produkty-padaly-vid-vysnazennia-iak-vyzyvaiut-v-okupovanykh-oleshkakh|titolo=Їли голубів і собачу кашу, билися в чергах по продукти, падали від виснаження. Як виживають в окупованих Олешках|citaĵo=З 24 тисяч мешканців, які жили тут до вторгнення, зараз, за словами волонтерів, лишилося близько 2 тисяч.}}</ref> Ukrainiaj oficialuloj priskribis la situacion en la urbo kaj ĉirkaŭaj setlejoj kiel humanitaran [[Blokado|blokadon]], kaj atestantoj faras paralelojn kun la [[Holodomoro]].<ref name="most">{{Citaĵo el la reto|date=2026-04-18|url=https://most.ks.ua/news/url/u-oleshkah-ginut-ljudi-cherez-visnazhennja-sertsevi-napadi-ta-rosijski-udari-prokudin/|lingvo=uk|titolo=У Олешках гинуть люди через виснаження, серцеві напади та російські удари, — Прокудін}}</ref><ref name="kan">{{Citaĵo el la reto|url=https://24tv.ua/gumanitarna-katastrofa-hersonshhini-shho-vidbuvayetsya-okupovanih_n3061481|date=2026-05-05|retejo=[[24 Kanal]]|lingvo=ukraine|titolo=Голод в окупованих Олешках: як люди змушені виживати у заблокованому місті}}</ref> == Kunteksto == La 24-an de februaro 2022, Oleŝki estis okupaciita de rusiaj militfortoj dum la rusia vasta invado kontraŭ Ukrainio.<ref>{{Citaĵo el novaĵo|lingvo=ukraine|url=https://www.pravda.com.ua/news/2022/02/24/7325476/|titolo=Херсонщина: від дій РФ загинуло 2 дітей, захоплено Олешки і переправу|eldoninto=Українська Правда}}</ref> Post 7 monatoj, rusiaj militfortoj retretis el la urbo [[Ĥersono]] kaj el la parto de la regiono norde de la [[Dnepro|rivero Dnipro]] en novembro 2022.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://www.reuters.com/world/europe/russia-orders-pullout-west-bank-dnipro-kherson-2022-11-09/|retejo=Reuters|date=9-a novembro 2022|familia nomo=Trevelyan|persona nomo=Mark|titolo=Russia abandons Ukrainian city of Kherson in major retreat}}</ref> Rezulte, la urbo troviĝis inter la apudriveraj ebenaĵoj de Dnipro, kiuj estas sub ukrainia pafkontrolo, kaj rusiaj militfortoj poziciigitaj preter la urbo sur la kontraŭa flanko.<ref>[https://bacol.todayz.workers.dev/post-https-www.bbc.co.uk/news/articles/c893xj41zwdo To stay or risk the 'Road of Death' - Ukrainian civilians trapped in frontline city] - BBC</ref> == Blokado kaj nutraĵkrizo == [[dosiero:Flooded_Oleshky,_2023-06-07.webm|eta|{{centre|Inundoj en Oleŝki post la detruo de la akvobaraĵo de Kaĥovka en la jaro 2023}}]] Laŭ Tetiana Hasanenko, estro de la milita administristaro de Oleŝki, la komunikado kun lokanoj estis malfaciligita pro interrompo de komunikadoj kaj elektroprovizoj. Centralizitaj akvoprovizoj ankaŭ estis interrompitaj post la detruo de la [[akvobaraĵo de Kaĥovka]]. Krome, oni registris multajn kazojn de rabo, torturo kaj murdo fare de rusiaj soldatoj alvenantaj al la urbo dum la rotacio de trupoj. La 6-an de decembro 2024, [[Senpilota aviadilo|spavatako]] kontraŭ vico da civiluloj atendantaj por humanitara helpo kaŭzis multajn viktimojn. Civiluloj bezonantaj medicinan helpon estis sisteme rifuzitaj esti akceptitaj en la lokan hospitalon, ĉar ĝi servis nur rusiajn civitanojn.<ref name="rfe" /> Laŭ loka ĵurnalisto, rusiaj trupoj intence uzis lokajn civilulojn kiel {{JN|homa ŝildo}}, rifuzante evakui ilin por preventi ukrainiajn militatakojn kontraŭ la areo.<ref name="kan" /> La 15-an de marto 2025, ukrainiaj militfortoj detruis strategie gravan ponton apud Oleŝki, prevenante rusiajn trupojn pligrandigi sian kontrolon super la insuloj de la estuaro de Dnipro.<ref name="euromaidanpress">{{Citaĵo el la reto|url=https://euromaidanpress.com/2025/03/16/ukrainian-forces-destroy-strategic-bridge-near-khersons-occupied-oleshky/|retejo=euromaidanpress.com|titolo=Ukrainian forces destroy strategic bridge near Kherson’s occupied Oleshky}}</ref> Poste, nur unu alirvojo al la urbo restis sendifekta, sed almenaŭ tri veturiloj veturantaj super ĝi estis detruitaj pro la ĉeesto de [[Tera mino|teraj minoj]]. Krome, loka komercisto transportanta pension kaj panon el [[Skadovsk]] estis pafmortigita kaj prirabita, plue interrompante provizojn al la urbo. Rezulte, ekde decembro 2025 Oleŝki spertis severan [[Malsatego|nutraĵkrizon]]. La situacio fariĝis eĉ pli malfacila pro la manko de medicinaĵoj. La rusia administristaro en okupaciitaj teritorioj subtenis nur tiujn loĝantojn, kiuj konsentis akcepti la rusian civitanecon.<ref name="hro" /> Ĝis septembro 2026, laŭ raportoj, ne estis provizoj de nutraĵoj en la areon de Oleŝki dum pli ol tri monatoj.<ref name="rad">{{Citaĵo el la reto|url=https://hromadske.ua/viyna/271277-rada-tserkov-prosyt-papu-rymskoho-vriatuvaty-zyteliv-oleshok-vid-holodu|titolo=Рада Церков просить Папу Римського врятувати жителів Олешок від голоду|dato=2026-09-20|alirdato=2026-09-23}}</ref> Ĉi tiu situacio devigis la ceterajn loĝantojn dependi de memkultivitaj nutraĵoj kaj eĉ de [[ĉasado]] de birdoj kaj naturaj bestoj.<ref name="rfe" /> == Efikoj kaj reagoj == En 2026, la loĝantaro de Oleŝki malkreskis al proksimume 2 000 loĝantoj. Restis plejparte maljunuloj kaj iliaj flegistoj, same kiel viroj, kiuj restis en la urbo pro timo malsukcesi la filtrajn procedurojn ĉe rusiaj kontrolpunktoj.<ref name="hro" /> Inter februaro kaj meze de aprilo 2026, la [[ombudo]] en Ukrainio ricevis 119 apelaciojn de loĝantoj de Oleŝki, raportante pri kritika humanitara situacio en la urbo. Granda parto de la loĝantaro estis devigita kaŝi sin en keloj pro konstanta bombardado, kaj forlasi la areon fariĝis preskaŭ neebla pro la instalado de vojbaroj kaj enkonduko de lageroj de filtrado fare de la okupaciantoj.<ref>{{Citaĵo el la reto|date=2026-04-23|url=https://inshe.tv/suspilstvo/2026-04-23/990833/|titolo=В окупованих Олешках голод, схожа ситуація в Голій Пристані. Що каже Червоний Хрест і омбудсмен}}</ref> Laŭ la provincestro [[Oleksandr Prokudin]], multaj loĝantoj de la urbo mortis pro [[Inanicio|malsato]] kaj malsanoj pro la [[blokado]] kreita de la rusia militistaro. Ukrainiaj aŭtoritatoj apelaciis al la [[Internacia Komitato de la Ruĝa Kruco|Internacia Ruĝa Kruco]] por antaŭenigi la kreadon de [[humana koridoro]]. Tamen, lokaj aŭtoritatoj, instalitaj de Rusio, rifuzis agnoski la ekziston de krizo, kaj rifuzis [[Evakuado|evakui]] la afekciitajn civilulojn.<ref name="most" /> Laŭ la ukrainia komisaro pri homaj rajtoj [[Dmitro Lubinec]], Ukrainio ellaboris procedurojn por evakuada misio el Oleŝki, inkluzive lokan [[Batalhalto|batalhalton]], kaj la [[Internacia Komitato de la Ruĝa Kruco]] esprimis sian volemon partopreni. Tamen, laŭ raportoj, Rusio ankoraŭ ne konfirmis sian pretecon permesi la daŭrigon de la misio. Laŭ Lubinec, 358 homoj bezonas urĝan evakuadon el la areo, kaj la tuta nombro de afekciitoj atingis 6 000, inkluzive de 200 infanoj. Kelkaj loĝantoj provis eskapi memstare, riskante iĝi viktimoj de teraj minoj kaj spavatakoj.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://hromadske.ua/en/society/271115-ukraine-says-russia-blocking-evacuation-from-occupied-oleshky-as-civilians-cross-minefields-to-escape|retejo=[[Hromadske]]|titolo=Ukraine says Russia blocking evacuation from occupied Oleshky as civilians cross minefields to escape|dato=2026-09-17|alirdato=2026-09-23}}</ref> La 20-an de septembro 2026 la Tutukrainia Konsilio de Eklezioj kaj Religiaj Organizaĵoj apelaciis al la [[Papo]] [[Leono la 14-a]], [[Monda Konsilio de Eklezioj]] kaj la Monda Evangelia Kongregacia Kunularo por helpi preventi mortojn de civiluloj en Oleŝki pro malsato, kaj alvokis membrojn de [[Unuiĝintaj Nacioj]] kaj Internacian Ruĝan Krucon subteni humanitaran mision por evakui lokajn loĝantojn en kontrolatan teritorion de Ukrainio.<ref name="rad" /> La 23-an de septembro la ukrainia [[Ministerio pri Eksterlandaj Aferoj de Ukrainio|ministro pri eksterlandaj aferoj]] [[Andrij Sibiha]] menciis la situacion en Oleŝki en sia parolado antaŭ la [[Ĝenerala Asembleo de Unuiĝintaj Nacioj]], kulpigante Rusion pri kaŭzado de [[malsatego]] en la urbo kaj alvokante la establon de humanitara koridoro.<ref>{{Citaĵo el la reto|date=2026-09-23|url=https://hromadske.ua/suspilstvo/271445-rosiia-dovodyt-liudey-do-holodu-sybiha-pro-humanitarnu-katastrofu-v-oleshkakh|lingvo=ukraine|titolo="росія доводить людей до голоду". Сибіга про гуманітарну катастрофу в Олешках}}</ref> Pluraj pakaĵoj da humanitara helpo estis liveritaj de [[Armitaj Fortoj de Ukrainio|ukrainiaj militfortoj]] per [[Senpilota aviadilo|droneoj]].<ref name="hro" /> Provinca milita administristaro anoncis, ke inter marto kaj septembro 2026, ukrainiaj militfortoj liveris ĉirkaŭ 4 tunojn da produktoj al loĝantoj de Oleŝki. Kelkaj lokanoj, kiuj ricevis helpon de la ukrainia flanko de la fronto, laŭ raportoj, estis arestitaj de rusiaj okupaciantoj, kaj la okupaciantoj revendis konfiskitajn produktojn.<ref>{{Citaĵo el la reto|date=2026-09-27|url=https://hromadske.ua/viyna/271624-zsu-dronamy-dostavyly-4-tonny-produktiv-meshkantsiam-okupovanykh-oleshok-na-khersonshchyni|alirdato=2026-09-27|titolo=ЗСУ дронами доставили 4 тонни продуктів мешканцям окупованих Олешок на Херсонщині}}</ref> La 16-an de oktobro 2026 papo [[Leono la 14-a]] interparolis per telefono kun rusia reganto [[Putin]] pri la situacio en Oleŝki. Dum la telefonado papo esprimis sian zorgon pri la humanitara krizo, kaj petis pri armistico por ebligi liveradon de manĝaĵoj, medicinaĵoj kaj la volontan evakuadon de la loĝantaro.<ref>{{citaĵo el la reto |url=https://www.vaticannews.va/uk/pope/news/2026-10/telefonna-rozmova-papy-z-putinom.html |titolo=Лев XIV попросив Путіна про перемир’я для доставки допомоги в Олешки}}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Militkrimoj]] [[Kategorio:Malsategoj]] [[Kategorio:Rusiaj militkrimoj]] 9mq0k358z4iopxgvd1n0uh50hy9vu70 9494569 9494568 2026-10-16T17:50:35Z VolodimirSvjatoslaviĉ 244109 9494569 wikitext text/x-wiki {{Aktuala evento}} [[dosiero:Zjurupynsk-Ukraine-Map.png|eta|{{centre|Mapo de situo de Oleŝki en Ukrainio}}]] Post la [[Milito de Rusio kontraŭ Ukrainio ekde 2022|rusia invado kontraŭ Ukrainio]], la urbo [[Oleŝki]], kiu situas en la okupaciita de Rusio parto de [[Ĥersona provinco]] en [[Ukrainio]], spertadas malpliboniĝantan [[Malsatego|nutraĵkrizon]], ĉar la metado de [[Tera mino|teraj minoj]] kaj [[Senpilota aviadilo|spavatakoj]] interrompis la provizojn de nutraĵoj kaj medicinaĵoj. Laŭ raportoj, la situacio malpliboniĝis ankaŭ pro la fakto, ke nur homoj, kiuj konsentis ricevi rusian civitanecon, rajtis ricevi helpon de la okupaciantaj aŭtoritatoj. Rezulte, la urbo de proksimume 25 000 loĝantoj, antaŭ la invado, iĝis la urbo nur de 2 000 loĝantoj en 2026.<ref name="rfe">{{Citaĵo el la reto|date=2025-01-15|url=https://www.radiosvoboda.org/a/novyny-pryazovya-oleshky-okupatsiya-viyna/33275679.html|retejo=[[Radio Free Europe/Radio Liberty|RFE-RL]]|titolo="Що не зруйноване – заміноване, людей викрадають і не повертають": що відомо про життя в окупованих Олешках}}</ref><ref name="hro">{{Citaĵo el la reto|date=2026-04-21|url=https://hromadske.ua/viyna/262671-yily-holubiv-i-sobachu-kashu-bylysia-v-cherhakh-po-produkty-padaly-vid-vysnazennia-iak-vyzyvaiut-v-okupovanykh-oleshkakh|titolo=Їли голубів і собачу кашу, билися в чергах по продукти, падали від виснаження. Як виживають в окупованих Олешках|citaĵo=З 24 тисяч мешканців, які жили тут до вторгнення, зараз, за словами волонтерів, лишилося близько 2 тисяч.}}</ref> Ukrainiaj oficialuloj priskribis la situacion en la urbo kaj ĉirkaŭaj setlejoj kiel humanitaran [[Blokado|blokadon]], kaj atestantoj faras paralelojn kun la [[Holodomoro]].<ref name="most">{{Citaĵo el la reto|date=2026-04-18|url=https://most.ks.ua/news/url/u-oleshkah-ginut-ljudi-cherez-visnazhennja-sertsevi-napadi-ta-rosijski-udari-prokudin/|lingvo=uk|titolo=У Олешках гинуть люди через виснаження, серцеві напади та російські удари, — Прокудін}}</ref><ref name="kan">{{Citaĵo el la reto|url=https://24tv.ua/gumanitarna-katastrofa-hersonshhini-shho-vidbuvayetsya-okupovanih_n3061481|date=2026-05-05|retejo=[[24 Kanal]]|lingvo=ukraine|titolo=Голод в окупованих Олешках: як люди змушені виживати у заблокованому місті}}</ref> == Kunteksto == La 24-an de februaro 2022, Oleŝki estis okupaciita de rusiaj militfortoj dum la rusia vasta invado kontraŭ Ukrainio.<ref>{{Citaĵo el novaĵo|lingvo=ukraine|url=https://www.pravda.com.ua/news/2022/02/24/7325476/|titolo=Херсонщина: від дій РФ загинуло 2 дітей, захоплено Олешки і переправу|eldoninto=Українська Правда}}</ref> Post 7 monatoj, rusiaj militfortoj retretis el la urbo [[Ĥersono]] kaj el la parto de la regiono norde de la [[Dnepro|rivero Dnipro]] en novembro 2022.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://www.reuters.com/world/europe/russia-orders-pullout-west-bank-dnipro-kherson-2022-11-09/|retejo=Reuters|date=9-a novembro 2022|familia nomo=Trevelyan|persona nomo=Mark|titolo=Russia abandons Ukrainian city of Kherson in major retreat}}</ref> Rezulte, la urbo troviĝis inter la apudriveraj ebenaĵoj de Dnipro, kiuj estas sub ukrainia pafkontrolo, kaj rusiaj militfortoj poziciigitaj preter la urbo sur la kontraŭa flanko.<ref>[https://bacol.todayz.workers.dev/post-https-www.bbc.co.uk/news/articles/c893xj41zwdo To stay or risk the 'Road of Death' - Ukrainian civilians trapped in frontline city] - BBC</ref> == Blokado kaj nutraĵkrizo == [[dosiero:Flooded_Oleshky,_2023-06-07.webm|eta|{{centre|Inundoj en Oleŝki post la detruo de la akvobaraĵo de Kaĥovka en la jaro 2023}}]] Laŭ Tetiana Hasanenko, estro de la milita administristaro de Oleŝki, la komunikado kun lokanoj estis malfaciligita pro interrompo de komunikadoj kaj elektroprovizoj. Centralizitaj akvoprovizoj ankaŭ estis interrompitaj post la detruo de la [[akvobaraĵo de Kaĥovka]]. Krome, oni registris multajn kazojn de rabo, torturo kaj murdo fare de rusiaj soldatoj alvenantaj al la urbo dum la rotacio de trupoj. La 6-an de decembro 2024, [[Senpilota aviadilo|spavatako]] kontraŭ vico da civiluloj atendantaj por humanitara helpo kaŭzis multajn viktimojn. Civiluloj bezonantaj medicinan helpon estis sisteme rifuzitaj esti akceptitaj en la lokan hospitalon, ĉar ĝi servis nur rusiajn civitanojn.<ref name="rfe" /> Laŭ loka ĵurnalisto, rusiaj trupoj intence uzis lokajn civilulojn kiel {{JN|homa ŝildo}}, rifuzante evakui ilin por preventi ukrainiajn militatakojn kontraŭ la areo.<ref name="kan" /> La 15-an de marto 2025, ukrainiaj militfortoj detruis strategie gravan ponton apud Oleŝki, prevenante rusiajn trupojn pligrandigi sian kontrolon super la insuloj de la estuaro de Dnipro.<ref name="euromaidanpress">{{Citaĵo el la reto|url=https://euromaidanpress.com/2025/03/16/ukrainian-forces-destroy-strategic-bridge-near-khersons-occupied-oleshky/|retejo=euromaidanpress.com|titolo=Ukrainian forces destroy strategic bridge near Kherson’s occupied Oleshky}}</ref> Poste, nur unu alirvojo al la urbo restis sendifekta, sed almenaŭ tri veturiloj veturantaj super ĝi estis detruitaj pro la ĉeesto de [[Tera mino|teraj minoj]]. Krome, loka komercisto transportanta pension kaj panon el [[Skadovsk]] estis pafmortigita kaj prirabita, plue interrompante provizojn al la urbo. Rezulte, ekde decembro 2025 Oleŝki spertis severan [[Malsatego|nutraĵkrizon]]. La situacio fariĝis eĉ pli malfacila pro la manko de medicinaĵoj. La rusia administristaro en okupaciitaj teritorioj subtenis nur tiujn loĝantojn, kiuj konsentis akcepti la rusian civitanecon.<ref name="hro" /> Ĝis septembro 2026, laŭ raportoj, ne estis provizoj de nutraĵoj en la areon de Oleŝki dum pli ol tri monatoj.<ref name="rad">{{Citaĵo el la reto|url=https://hromadske.ua/viyna/271277-rada-tserkov-prosyt-papu-rymskoho-vriatuvaty-zyteliv-oleshok-vid-holodu|titolo=Рада Церков просить Папу Римського врятувати жителів Олешок від голоду|dato=2026-09-20|alirdato=2026-09-23}}</ref> Ĉi tiu situacio devigis la ceterajn loĝantojn dependi de memkultivitaj nutraĵoj kaj eĉ de [[ĉasado]] de birdoj kaj naturaj bestoj.<ref name="rfe" /> == Efikoj kaj reagoj == En 2026, la loĝantaro de Oleŝki malkreskis al proksimume 2 000 loĝantoj. Restis plejparte maljunuloj kaj iliaj flegistoj, same kiel viroj, kiuj restis en la urbo pro timo malsukcesi la filtrajn procedurojn ĉe rusiaj kontrolpunktoj.<ref name="hro" /> Inter februaro kaj meze de aprilo 2026, la [[ombudo]] en Ukrainio ricevis 119 apelaciojn de loĝantoj de Oleŝki, raportante pri kritika humanitara situacio en la urbo. Granda parto de la loĝantaro estis devigita kaŝi sin en keloj pro konstanta bombardado, kaj forlasi la areon fariĝis preskaŭ neebla pro la instalado de vojbaroj kaj enkonduko de lageroj de filtrado fare de la okupaciantoj.<ref>{{Citaĵo el la reto|date=2026-04-23|url=https://inshe.tv/suspilstvo/2026-04-23/990833/|titolo=В окупованих Олешках голод, схожа ситуація в Голій Пристані. Що каже Червоний Хрест і омбудсмен}}</ref> Laŭ la provincestro [[Oleksandr Prokudin]], multaj loĝantoj de la urbo mortis pro [[Inanicio|malsato]] kaj malsanoj pro la [[blokado]] kreita de la rusia militistaro. Ukrainiaj aŭtoritatoj apelaciis al la [[Internacia Komitato de la Ruĝa Kruco|Internacia Ruĝa Kruco]] por antaŭenigi la kreadon de [[humana koridoro]]. Tamen, lokaj aŭtoritatoj, instalitaj de Rusio, rifuzis agnoski la ekziston de krizo, kaj rifuzis [[Evakuado|evakui]] la afekciitajn civilulojn.<ref name="most" /> Laŭ la ukrainia komisaro pri homaj rajtoj [[Dmitro Lubinec]], Ukrainio ellaboris procedurojn por evakuada misio el Oleŝki, inkluzive lokan [[Batalhalto|batalhalton]], kaj la [[Internacia Komitato de la Ruĝa Kruco]] esprimis sian volemon partopreni. Tamen, laŭ raportoj, Rusio ankoraŭ ne konfirmis sian pretecon permesi la daŭrigon de la misio. Laŭ Lubinec, 358 homoj bezonas urĝan evakuadon el la areo, kaj la tuta nombro de afekciitoj atingis 6 000, inkluzive de 200 infanoj. Kelkaj loĝantoj provis eskapi memstare, riskante iĝi viktimoj de teraj minoj kaj spavatakoj.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://hromadske.ua/en/society/271115-ukraine-says-russia-blocking-evacuation-from-occupied-oleshky-as-civilians-cross-minefields-to-escape|retejo=[[Hromadske]]|titolo=Ukraine says Russia blocking evacuation from occupied Oleshky as civilians cross minefields to escape|dato=2026-09-17|alirdato=2026-09-23}}</ref> La 20-an de septembro 2026 la Tutukrainia Konsilio de Eklezioj kaj Religiaj Organizaĵoj apelaciis al la [[Papo]] [[Leono la 14-a]], [[Monda Konsilio de Eklezioj]] kaj la Monda Evangelia Kongregacia Kunularo por helpi preventi mortojn de civiluloj en Oleŝki pro malsato, kaj alvokis membrojn de [[Unuiĝintaj Nacioj]] kaj Internacian Ruĝan Krucon subteni humanitaran mision por evakui lokajn loĝantojn en kontrolatan teritorion de Ukrainio.<ref name="rad" /> La 23-an de septembro la ukrainia [[Ministerio pri Eksterlandaj Aferoj de Ukrainio|ministro pri eksterlandaj aferoj]] [[Andrij Sibiha]] menciis la situacion en Oleŝki en sia parolado antaŭ la [[Ĝenerala Asembleo de Unuiĝintaj Nacioj]], kulpigante Rusion pri kaŭzado de [[malsatego]] en la urbo kaj alvokante la establon de humanitara koridoro.<ref>{{Citaĵo el la reto|date=2026-09-23|url=https://hromadske.ua/suspilstvo/271445-rosiia-dovodyt-liudey-do-holodu-sybiha-pro-humanitarnu-katastrofu-v-oleshkakh|lingvo=ukraine|titolo="росія доводить людей до голоду". Сибіга про гуманітарну катастрофу в Олешках}}</ref> Pluraj pakaĵoj da humanitara helpo estis liveritaj de [[Armitaj Fortoj de Ukrainio|ukrainiaj militfortoj]] per [[Senpilota aviadilo|droneoj]].<ref name="hro" /> Provinca milita administristaro anoncis, ke inter marto kaj septembro 2026, ukrainiaj militfortoj liveris ĉirkaŭ 4 tunojn da produktoj al loĝantoj de Oleŝki. Kelkaj lokanoj, kiuj ricevis helpon de la ukrainia flanko de la fronto, laŭ raportoj, estis arestitaj de rusiaj okupaciantoj, kaj la okupaciantoj revendis konfiskitajn produktojn.<ref>{{Citaĵo el la reto|date=2026-09-27|url=https://hromadske.ua/viyna/271624-zsu-dronamy-dostavyly-4-tonny-produktiv-meshkantsiam-okupovanykh-oleshok-na-khersonshchyni|alirdato=2026-09-27|titolo=ЗСУ дронами доставили 4 тонни продуктів мешканцям окупованих Олешок на Херсонщині}}</ref> La 16-an de oktobro 2026 papo [[Leono la 14-a]] interparolis per telefono kun rusia reganto [[Putin]] pri la situacio en Oleŝki. Dum la telefonado papo esprimis sian zorgon pri la humanitara krizo, kaj petis pri armistico por ebligi la liveradon de manĝaĵoj, medicinaĵoj kaj la volontan evakuadon de la loĝantaro.<ref>{{citaĵo el la reto |url=https://www.vaticannews.va/uk/pope/news/2026-10/telefonna-rozmova-papy-z-putinom.html |titolo=Лев XIV попросив Путіна про перемир’я для доставки допомоги в Олешки}}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Militkrimoj]] [[Kategorio:Malsategoj]] [[Kategorio:Rusiaj militkrimoj]] k1kl3yzyk5ba5f27jkdnu087jjooxeh 1 954289 9494495 9492417 2026-10-16T15:15:10Z ThomasPusch 1869 /* Ne plu orfa artikolo */ 9494495 wikitext text/x-wiki {{re|VolodimirSvjatoslaviĉ}} Dankon pro la nova teksto. Mi ankoraŭ aldonis titolon kaj priskribon en vikidatumoj, ne nur esperante, sed ankaŭ france, germane, hispane kaj itale, por iom pli bone trovigi la temon ankaŭ en lingvoj kiuj ankoraŭ ne havas tekston pri ĝi. Aliflanke mi ne estas konvinkita pri tiom detalaj ruĝaj ligiloj... Mi jam ĝojus se ni povus teni pli-malpli aktuala la tekston [[milito de Rusio kontraŭ Ukrainio ekde 2022]], sed plia teksto [[okupata teritorio de Ukrainio]] pli-malpli ripetus la informojn de la unua teksto, kaj aparta esperanta teksto [[ukrainia kontraŭofensivo en la sudo en la somero de 2022]] kovrus tre ege specifan subtemon. Eĉ la postulata ligilo [[detruo de la akvobaraĵo de Kaĥovka]], kvankam ĝi tuŝas gravan temon, laŭ nur utilos post kiam vere estos teksto pri tiu temo; se nur estas ruĝa ligilo, la vortoj "detruo de la [[akvobaraĵo de Kaĥovka]]" donas al simpla leganto pli da informoj, ĉar ili almenaŭ gvidas al ekzistanta teksto pri la akvejo. Nur la tekston pri [[homa ŝildo]] mi konsiderus sendiskute necesa kaj neniel forigebla ruĝa ligilo. Mi mem estis iom ŝokita ĵus vidi ke pri multaj loĝlokoj de la [[ĥersona provinco]] nun estas tekstetoj, sed absolute tro malgrandaj kaj tre mizeraj. Tial mi investis tempon por almenaŭ levi tiujn tekstojn al nivelo de [[artikola ĝermo]], de kiu eblas iom post iom vastigi unuopan tekston kaj povas lasi iun alian tekston ankaŭ tiom minimuma kiel ĝi estas nun. Mi mem preferus, se mi havos iom da tempo, rigardi pri supozeble same mizeraj esperantaj tekstoj pri urboj en la ĉirkaŭaj provincoj, kaj preferus tiun investon de mia limigita libera tempo al enigo de granda fortostreĉo en kreo de aparta esperanta teksto [[ukrainia kontraŭofensivo en la sudo en la somero de 2022]]. Sed se vi volas kaj pretas fari tekstojn pri tiuj temoj, tiuj novaj tekstoj kompreneble estas bonvenaj. Kaj povas ankaŭ esti (kvankam la ŝanco ne estas tro granda), ke alia esperantisto hazarde komencas bonvenan novan tekston tuj antaŭ ol oni mem povas ekagi. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 15:58, 1 okt. 2026 (UTC) :PS: Plus nova teksto pri [[Oleksandr Prokudin]], kiun mi ĵus ekfaris. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 16:55, 1 okt. 2026 (UTC) ::Dankegon pro la respondo, konsiloj, riĉigo de artikoloj, ktp. Mi forigis malnecesajn ruĝligilojn kaj mi pretas krei, riĉigi artikolojn. [[Uzanto:VolodimirSvjatoslaviĉ|VolodimirSvjatoslaviĉ]] ([[Uzanto-Diskuto:VolodimirSvjatoslaviĉ|diskuto]]) 17:40, 1 okt. 2026 (UTC) == Ne plu orfa artikolo == Por ke teksto ne konsideriĝu teknike "orfa artikolo", necesas ke almenaŭ 4 aliaj artikoloj (ne nur alidirekiloj aŭ personaj diskutpaĝoj) atentigu pri ĝi. Tiu ĉi teksto ĝis nun nur estis ligita el la urba teksto [[Oleŝki]]. Mi nun aldonis internajn [[hiperligilo]]jn el la pagoxj [[Ĥersona provinco]], [[Malsatego]] kaj [[Milito de Rusio kontraŭ Ukrainio ekde 2022]], kaj la necesa kvanto de 4 ligiloj el aliaj paĝoj estas ĵus atingita. {{re|VolodimirSvjatoslaviĉ}} se vi ankoraŭ sukcesus pri novaj tekstoj [[Dmitro Lubinec]] kaj [[Andrij Sibiha]], tie ankoraŭ eblus planti du pliajn ligilojn al tiu ĉi paĝo. Ĉu vi sukcesos? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:24, 12 okt. 2026 (UTC) Kaj pri * [[humana koridoro]] ([[d:Q5939489]]), provizore senarmeigita zono, kaj * [[homa ŝildo]] ([[d:Q121397]]), intenca allokigo de nebatalantoj en aŭ ĉirkaŭ batalceloj por malinstigi malamikon ataki tiujn celojn krompreneble ankaŭ serĉatas esperantisto kiu komencus esperantan tekston pri la temo. {{re|Kani|Sj1mor|Aidas}} ĉu iu el vi interesiĝus pri kunagado krei tiujn principe gravajn tekstojn? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:36, 12 okt. 2026 (UTC) :Dankegon pro viaj multaj kontribuaĵoj. :* «''se vi ankoraŭ sukcesus pri novaj tekstoj Dmitro Lubinec kaj Andrij Sibiha, tie ankoraŭ eblus planti du pliajn ligilojn al tiu ĉi paĝo. Ĉu vi sukcesos?''» :Kompreneble, baldaŭ mi elukrainigos ilin. [[Uzanto:VolodimirSvjatoslaviĉ|VolodimirSvjatoslaviĉ]] ([[Uzanto-Diskuto:VolodimirSvjatoslaviĉ|diskuto]]) 13:08, 12 okt. 2026 (UTC) ::Bonege. Mi jam sukcesis pri tre magra nova teksto [[Homa ŝildo]] kaj tie plantis plian ligilon al la paĝo "blokado de Oleŝki", kaj pensus ke de mia paĝo [[Oleksandr Prokudin]] de 2026-10-01 ankaŭ devus esti senprobleme enkonstrui plian ligilon. Tiam jam estas ses, sed kompreneble pli da ligiloj ĉiam pli bonas ol nur la minimumo. Tamen la same ĵus ekplantita ĝermeto [[humana koridoro]] (d:Q5939489) de ĝis nun nur unu frazo estas ankoraŭ neakcepteble tro malvasta. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:17, 12 okt. 2026 (UTC) :::Dankegon. Mi aldonos tekston al la artikolo "Humana koridoro", tamen al mi ŝajnas, ke «Humanitara koridoro» estus pli trafa nomo de la artikolo, ĉar ne temas pri koridoro farita el homoj sed pri senarmeigita zono por evakuado aŭ liverado de '''humanitara''' helpo. La vorto «humanitara» ne ekzistas en 2020-a eldono de PIV, sed ekzistas en testa elodono kaj en Reta vortaro.<ref>[https://reta-vortaro.de/revo/dlg/index-2q.html#humanitar.0a Reta vortaro]</ref><ref>[https://testo.vortaro.net/#humanitara_kd Testa eldono de PIV]</ref> --[[Uzanto:VolodimirSvjatoslaviĉ|VolodimirSvjatoslaviĉ]] 14:00, 12 okt. 2026 (UTC) :::{{Referencoj}} :Nu, eblas senprobleme kun tiuj du referencoj jam nun enkonduki duan nomon al la unua frazo. Tion mi tuj faros, post kiam mi antaŭ minuto konektis la novan teksteton al vikidatumoj. Sed baze necesas iom pli da teksta substanco... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:19, 12 okt. 2026 (UTC) ::Pardonu, la titolo «Humana koridoro» estas bona, vidinte la vorton «humana», mi ial pensis ke ĝi signifas homan. [[Uzanto:VolodimirSvjatoslaviĉ|VolodimirSvjatoslaviĉ]] ([[Uzanto-Diskuto:VolodimirSvjatoslaviĉ|diskuto]]) 14:32, 12 okt. 2026 (UTC) :::Ne pardoninde, kun viaj du referencoj la alternativa nomigo «humanitara koridoro» jes tute permeseblas. Nun la nova teksto jam posedas pri kvin frazoj kaj havas minimuman substancon, kvankam jes ja iom pli da kresko estus bonvena por ambaŭ tekstoj (kaj humana koridoro kaj homa ŝildo), konsiderante ilian gravecon. Por [[Oleksandr Prokudin]] mi nun simple enŝtopos ligilon per enkonstruo de ĉapitro "Vidu ankaŭ" - tio estas truko kiam la redakta energio ne sufiĉas por vere enplekti la temon en la ekzistintan tekston, sed ja ĉiam eblas poste plibonigi la situacion... Kaj kun nova frazo en la teksto [[humana koridoro]] nun jam estas sep ligiloj al la teksto. -- [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 14:59, 12 okt. 2026 (UTC) ::::Dankon! [[Uzanto:VolodimirSvjatoslaviĉ|VolodimirSvjatoslaviĉ]] ([[Uzanto-Diskuto:VolodimirSvjatoslaviĉ|diskuto]]) 16:42, 12 okt. 2026 (UTC) :::::{{re|VolodimirSvjatoslaviĉ}} Vi ne forgesos pri pri novaj tekstoj [[Dmitro Lubinec]] kaj [[Andrij Sibiha]], ĉu? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:14, 16 okt. 2026 (UTC) fdgfh7kn2foqqgaw037j5d5sv9dibhs 9494496 9494495 2026-10-16T15:15:41Z ThomasPusch 1869 /* Ne plu orfa artikolo */ 9494496 wikitext text/x-wiki {{re|VolodimirSvjatoslaviĉ}} Dankon pro la nova teksto. Mi ankoraŭ aldonis titolon kaj priskribon en vikidatumoj, ne nur esperante, sed ankaŭ france, germane, hispane kaj itale, por iom pli bone trovigi la temon ankaŭ en lingvoj kiuj ankoraŭ ne havas tekston pri ĝi. Aliflanke mi ne estas konvinkita pri tiom detalaj ruĝaj ligiloj... Mi jam ĝojus se ni povus teni pli-malpli aktuala la tekston [[milito de Rusio kontraŭ Ukrainio ekde 2022]], sed plia teksto [[okupata teritorio de Ukrainio]] pli-malpli ripetus la informojn de la unua teksto, kaj aparta esperanta teksto [[ukrainia kontraŭofensivo en la sudo en la somero de 2022]] kovrus tre ege specifan subtemon. Eĉ la postulata ligilo [[detruo de la akvobaraĵo de Kaĥovka]], kvankam ĝi tuŝas gravan temon, laŭ nur utilos post kiam vere estos teksto pri tiu temo; se nur estas ruĝa ligilo, la vortoj "detruo de la [[akvobaraĵo de Kaĥovka]]" donas al simpla leganto pli da informoj, ĉar ili almenaŭ gvidas al ekzistanta teksto pri la akvejo. Nur la tekston pri [[homa ŝildo]] mi konsiderus sendiskute necesa kaj neniel forigebla ruĝa ligilo. Mi mem estis iom ŝokita ĵus vidi ke pri multaj loĝlokoj de la [[ĥersona provinco]] nun estas tekstetoj, sed absolute tro malgrandaj kaj tre mizeraj. Tial mi investis tempon por almenaŭ levi tiujn tekstojn al nivelo de [[artikola ĝermo]], de kiu eblas iom post iom vastigi unuopan tekston kaj povas lasi iun alian tekston ankaŭ tiom minimuma kiel ĝi estas nun. Mi mem preferus, se mi havos iom da tempo, rigardi pri supozeble same mizeraj esperantaj tekstoj pri urboj en la ĉirkaŭaj provincoj, kaj preferus tiun investon de mia limigita libera tempo al enigo de granda fortostreĉo en kreo de aparta esperanta teksto [[ukrainia kontraŭofensivo en la sudo en la somero de 2022]]. Sed se vi volas kaj pretas fari tekstojn pri tiuj temoj, tiuj novaj tekstoj kompreneble estas bonvenaj. Kaj povas ankaŭ esti (kvankam la ŝanco ne estas tro granda), ke alia esperantisto hazarde komencas bonvenan novan tekston tuj antaŭ ol oni mem povas ekagi. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 15:58, 1 okt. 2026 (UTC) :PS: Plus nova teksto pri [[Oleksandr Prokudin]], kiun mi ĵus ekfaris. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 16:55, 1 okt. 2026 (UTC) ::Dankegon pro la respondo, konsiloj, riĉigo de artikoloj, ktp. Mi forigis malnecesajn ruĝligilojn kaj mi pretas krei, riĉigi artikolojn. [[Uzanto:VolodimirSvjatoslaviĉ|VolodimirSvjatoslaviĉ]] ([[Uzanto-Diskuto:VolodimirSvjatoslaviĉ|diskuto]]) 17:40, 1 okt. 2026 (UTC) == Ne plu orfa artikolo == Por ke teksto ne konsideriĝu teknike "orfa artikolo", necesas ke almenaŭ 4 aliaj artikoloj (ne nur alidirekiloj aŭ personaj diskutpaĝoj) atentigu pri ĝi. Tiu ĉi teksto ĝis nun nur estis ligita el la urba teksto [[Oleŝki]]. Mi nun aldonis internajn [[hiperligilo]]jn el la pagoxj [[Ĥersona provinco]], [[Malsatego]] kaj [[Milito de Rusio kontraŭ Ukrainio ekde 2022]], kaj la necesa kvanto de 4 ligiloj el aliaj paĝoj estas ĵus atingita. {{re|VolodimirSvjatoslaviĉ}} se vi ankoraŭ sukcesus pri novaj tekstoj [[Dmitro Lubinec]] kaj [[Andrij Sibiha]], tie ankoraŭ eblus planti du pliajn ligilojn al tiu ĉi paĝo. Ĉu vi sukcesos? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:24, 12 okt. 2026 (UTC) Kaj pri * [[humana koridoro]] ([[d:Q5939489]]), provizore senarmeigita zono, kaj * [[homa ŝildo]] ([[d:Q121397]]), intenca allokigo de nebatalantoj en aŭ ĉirkaŭ batalceloj por malinstigi malamikon ataki tiujn celojn krompreneble ankaŭ serĉatas esperantisto kiu komencus esperantan tekston pri la temo. {{re|Kani|Sj1mor|Aidas}} ĉu iu el vi interesiĝus pri kunagado krei tiujn principe gravajn tekstojn? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:36, 12 okt. 2026 (UTC) :Dankegon pro viaj multaj kontribuaĵoj. :* «''se vi ankoraŭ sukcesus pri novaj tekstoj Dmitro Lubinec kaj Andrij Sibiha, tie ankoraŭ eblus planti du pliajn ligilojn al tiu ĉi paĝo. Ĉu vi sukcesos?''» :Kompreneble, baldaŭ mi elukrainigos ilin. [[Uzanto:VolodimirSvjatoslaviĉ|VolodimirSvjatoslaviĉ]] ([[Uzanto-Diskuto:VolodimirSvjatoslaviĉ|diskuto]]) 13:08, 12 okt. 2026 (UTC) ::Bonege. Mi jam sukcesis pri tre magra nova teksto [[Homa ŝildo]] kaj tie plantis plian ligilon al la paĝo "blokado de Oleŝki", kaj pensus ke de mia paĝo [[Oleksandr Prokudin]] de 2026-10-01 ankaŭ devus esti senprobleme enkonstrui plian ligilon. Tiam jam estas ses, sed kompreneble pli da ligiloj ĉiam pli bonas ol nur la minimumo. Tamen la same ĵus ekplantita ĝermeto [[humana koridoro]] (d:Q5939489) de ĝis nun nur unu frazo estas ankoraŭ neakcepteble tro malvasta. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:17, 12 okt. 2026 (UTC) :::Dankegon. Mi aldonos tekston al la artikolo "Humana koridoro", tamen al mi ŝajnas, ke «Humanitara koridoro» estus pli trafa nomo de la artikolo, ĉar ne temas pri koridoro farita el homoj sed pri senarmeigita zono por evakuado aŭ liverado de '''humanitara''' helpo. La vorto «humanitara» ne ekzistas en 2020-a eldono de PIV, sed ekzistas en testa elodono kaj en Reta vortaro.<ref>[https://reta-vortaro.de/revo/dlg/index-2q.html#humanitar.0a Reta vortaro]</ref><ref>[https://testo.vortaro.net/#humanitara_kd Testa eldono de PIV]</ref> --[[Uzanto:VolodimirSvjatoslaviĉ|VolodimirSvjatoslaviĉ]] 14:00, 12 okt. 2026 (UTC) :::{{Referencoj}} :Nu, eblas senprobleme kun tiuj du referencoj jam nun enkonduki duan nomon al la unua frazo. Tion mi tuj faros, post kiam mi antaŭ minuto konektis la novan teksteton al vikidatumoj. Sed baze necesas iom pli da teksta substanco... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:19, 12 okt. 2026 (UTC) ::Pardonu, la titolo «Humana koridoro» estas bona, vidinte la vorton «humana», mi ial pensis ke ĝi signifas homan. [[Uzanto:VolodimirSvjatoslaviĉ|VolodimirSvjatoslaviĉ]] ([[Uzanto-Diskuto:VolodimirSvjatoslaviĉ|diskuto]]) 14:32, 12 okt. 2026 (UTC) :::Ne pardoninde, kun viaj du referencoj la alternativa nomigo «humanitara koridoro» jes tute permeseblas. Nun la nova teksto jam posedas pri kvin frazoj kaj havas minimuman substancon, kvankam jes ja iom pli da kresko estus bonvena por ambaŭ tekstoj (kaj humana koridoro kaj homa ŝildo), konsiderante ilian gravecon. Por [[Oleksandr Prokudin]] mi nun simple enŝtopos ligilon per enkonstruo de ĉapitro "Vidu ankaŭ" - tio estas truko kiam la redakta energio ne sufiĉas por vere enplekti la temon en la ekzistintan tekston, sed ja ĉiam eblas poste plibonigi la situacion... Kaj kun nova frazo en la teksto [[humana koridoro]] nun jam estas sep ligiloj al la teksto. -- [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 14:59, 12 okt. 2026 (UTC) ::::Dankon! [[Uzanto:VolodimirSvjatoslaviĉ|VolodimirSvjatoslaviĉ]] ([[Uzanto-Diskuto:VolodimirSvjatoslaviĉ|diskuto]]) 16:42, 12 okt. 2026 (UTC) :::::{{re|VolodimirSvjatoslaviĉ}} Vi ne forgesos pri novaj tekstoj [[Dmitro Lubinec]] kaj [[Andrij Sibiha]], ĉu? {{flago|Ukrainio}}[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:14, 16 okt. 2026 (UTC) 3krou72ladf88n5uxp8i13ndt1rb233 9494497 9494496 2026-10-16T15:17:17Z ThomasPusch 1869 /* Ne plu orfa artikolo */ 9494497 wikitext text/x-wiki {{re|VolodimirSvjatoslaviĉ}} Dankon pro la nova teksto. Mi ankoraŭ aldonis titolon kaj priskribon en vikidatumoj, ne nur esperante, sed ankaŭ france, germane, hispane kaj itale, por iom pli bone trovigi la temon ankaŭ en lingvoj kiuj ankoraŭ ne havas tekston pri ĝi. Aliflanke mi ne estas konvinkita pri tiom detalaj ruĝaj ligiloj... Mi jam ĝojus se ni povus teni pli-malpli aktuala la tekston [[milito de Rusio kontraŭ Ukrainio ekde 2022]], sed plia teksto [[okupata teritorio de Ukrainio]] pli-malpli ripetus la informojn de la unua teksto, kaj aparta esperanta teksto [[ukrainia kontraŭofensivo en la sudo en la somero de 2022]] kovrus tre ege specifan subtemon. Eĉ la postulata ligilo [[detruo de la akvobaraĵo de Kaĥovka]], kvankam ĝi tuŝas gravan temon, laŭ nur utilos post kiam vere estos teksto pri tiu temo; se nur estas ruĝa ligilo, la vortoj "detruo de la [[akvobaraĵo de Kaĥovka]]" donas al simpla leganto pli da informoj, ĉar ili almenaŭ gvidas al ekzistanta teksto pri la akvejo. Nur la tekston pri [[homa ŝildo]] mi konsiderus sendiskute necesa kaj neniel forigebla ruĝa ligilo. Mi mem estis iom ŝokita ĵus vidi ke pri multaj loĝlokoj de la [[ĥersona provinco]] nun estas tekstetoj, sed absolute tro malgrandaj kaj tre mizeraj. Tial mi investis tempon por almenaŭ levi tiujn tekstojn al nivelo de [[artikola ĝermo]], de kiu eblas iom post iom vastigi unuopan tekston kaj povas lasi iun alian tekston ankaŭ tiom minimuma kiel ĝi estas nun. Mi mem preferus, se mi havos iom da tempo, rigardi pri supozeble same mizeraj esperantaj tekstoj pri urboj en la ĉirkaŭaj provincoj, kaj preferus tiun investon de mia limigita libera tempo al enigo de granda fortostreĉo en kreo de aparta esperanta teksto [[ukrainia kontraŭofensivo en la sudo en la somero de 2022]]. Sed se vi volas kaj pretas fari tekstojn pri tiuj temoj, tiuj novaj tekstoj kompreneble estas bonvenaj. Kaj povas ankaŭ esti (kvankam la ŝanco ne estas tro granda), ke alia esperantisto hazarde komencas bonvenan novan tekston tuj antaŭ ol oni mem povas ekagi. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 15:58, 1 okt. 2026 (UTC) :PS: Plus nova teksto pri [[Oleksandr Prokudin]], kiun mi ĵus ekfaris. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 16:55, 1 okt. 2026 (UTC) ::Dankegon pro la respondo, konsiloj, riĉigo de artikoloj, ktp. Mi forigis malnecesajn ruĝligilojn kaj mi pretas krei, riĉigi artikolojn. [[Uzanto:VolodimirSvjatoslaviĉ|VolodimirSvjatoslaviĉ]] ([[Uzanto-Diskuto:VolodimirSvjatoslaviĉ|diskuto]]) 17:40, 1 okt. 2026 (UTC) == Ne plu orfa artikolo == Por ke teksto ne konsideriĝu teknike "orfa artikolo", necesas ke almenaŭ 4 aliaj artikoloj (ne nur alidirekiloj aŭ personaj diskutpaĝoj) atentigu pri ĝi. Tiu ĉi teksto ĝis nun nur estis ligita el la urba teksto [[Oleŝki]]. Mi nun aldonis internajn [[hiperligilo]]jn el la pagoxj [[Ĥersona provinco]], [[Malsatego]] kaj [[Milito de Rusio kontraŭ Ukrainio ekde 2022]], kaj la necesa kvanto de 4 ligiloj el aliaj paĝoj estas ĵus atingita. {{re|VolodimirSvjatoslaviĉ}} se vi ankoraŭ sukcesus pri novaj tekstoj [[Dmitro Lubinec]] kaj [[Andrij Sibiha]], tie ankoraŭ eblus planti du pliajn ligilojn al tiu ĉi paĝo. Ĉu vi sukcesos? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:24, 12 okt. 2026 (UTC) Kaj pri * [[humana koridoro]] ([[d:Q5939489]]), provizore senarmeigita zono, kaj * [[homa ŝildo]] ([[d:Q121397]]), intenca allokigo de nebatalantoj en aŭ ĉirkaŭ batalceloj por malinstigi malamikon ataki tiujn celojn krompreneble ankaŭ serĉatas esperantisto kiu komencus esperantan tekston pri la temo. {{re|Kani|Sj1mor|Aidas}} ĉu iu el vi interesiĝus pri kunagado krei tiujn principe gravajn tekstojn? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:36, 12 okt. 2026 (UTC) :Dankegon pro viaj multaj kontribuaĵoj. :* «''se vi ankoraŭ sukcesus pri novaj tekstoj Dmitro Lubinec kaj Andrij Sibiha, tie ankoraŭ eblus planti du pliajn ligilojn al tiu ĉi paĝo. Ĉu vi sukcesos?''» :Kompreneble, baldaŭ mi elukrainigos ilin. [[Uzanto:VolodimirSvjatoslaviĉ|VolodimirSvjatoslaviĉ]] ([[Uzanto-Diskuto:VolodimirSvjatoslaviĉ|diskuto]]) 13:08, 12 okt. 2026 (UTC) ::Bonege. Mi jam sukcesis pri tre magra nova teksto [[Homa ŝildo]] kaj tie plantis plian ligilon al la paĝo "blokado de Oleŝki", kaj pensus ke de mia paĝo [[Oleksandr Prokudin]] de 2026-10-01 ankaŭ devus esti senprobleme enkonstrui plian ligilon. Tiam jam estas ses, sed kompreneble pli da ligiloj ĉiam pli bonas ol nur la minimumo. Tamen la same ĵus ekplantita ĝermeto [[humana koridoro]] (d:Q5939489) de ĝis nun nur unu frazo estas ankoraŭ neakcepteble tro malvasta. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:17, 12 okt. 2026 (UTC) :::Dankegon. Mi aldonos tekston al la artikolo "Humana koridoro", tamen al mi ŝajnas, ke «Humanitara koridoro» estus pli trafa nomo de la artikolo, ĉar ne temas pri koridoro farita el homoj sed pri senarmeigita zono por evakuado aŭ liverado de '''humanitara''' helpo. La vorto «humanitara» ne ekzistas en 2020-a eldono de PIV, sed ekzistas en testa elodono kaj en Reta vortaro.<ref>[https://reta-vortaro.de/revo/dlg/index-2q.html#humanitar.0a Reta vortaro]</ref><ref>[https://testo.vortaro.net/#humanitara_kd Testa eldono de PIV]</ref> --[[Uzanto:VolodimirSvjatoslaviĉ|VolodimirSvjatoslaviĉ]] 14:00, 12 okt. 2026 (UTC) :::{{Referencoj}} :Nu, eblas senprobleme kun tiuj du referencoj jam nun enkonduki duan nomon al la unua frazo. Tion mi tuj faros, post kiam mi antaŭ minuto konektis la novan teksteton al vikidatumoj. Sed baze necesas iom pli da teksta substanco... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:19, 12 okt. 2026 (UTC) ::Pardonu, la titolo «Humana koridoro» estas bona, vidinte la vorton «humana», mi ial pensis ke ĝi signifas homan. [[Uzanto:VolodimirSvjatoslaviĉ|VolodimirSvjatoslaviĉ]] ([[Uzanto-Diskuto:VolodimirSvjatoslaviĉ|diskuto]]) 14:32, 12 okt. 2026 (UTC) :::Ne pardoninde, kun viaj du referencoj la alternativa nomigo «humanitara koridoro» jes tute permeseblas. Nun la nova teksto jam posedas pri kvin frazoj kaj havas minimuman substancon, kvankam jes ja iom pli da kresko estus bonvena por ambaŭ tekstoj (kaj humana koridoro kaj homa ŝildo), konsiderante ilian gravecon. Por [[Oleksandr Prokudin]] mi nun simple enŝtopos ligilon per enkonstruo de ĉapitro "Vidu ankaŭ" - tio estas truko kiam la redakta energio ne sufiĉas por vere enplekti la temon en la ekzistintan tekston, sed ja ĉiam eblas poste plibonigi la situacion... Kaj kun nova frazo en la teksto [[humana koridoro]] nun jam estas sep ligiloj al la teksto. -- [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 14:59, 12 okt. 2026 (UTC) ::::Dankon! [[Uzanto:VolodimirSvjatoslaviĉ|VolodimirSvjatoslaviĉ]] ([[Uzanto-Diskuto:VolodimirSvjatoslaviĉ|diskuto]]) 16:42, 12 okt. 2026 (UTC) :::::{{re|VolodimirSvjatoslaviĉ}} Vi ne forgesos pri novaj tekstoj [[Dmitro Lubinec]] kaj [[Andrij Sibiha]], ĉu? [[dosiero:Ukraine))).png|20ra]] [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:14, 16 okt. 2026 (UTC) ev1w7xfw37t7oxfc5dkn1mgct222e5a 9494506 9494497 2026-10-16T15:41:58Z VolodimirSvjatoslaviĉ 244109 /* Ne plu orfa artikolo */ Respondo 9494506 wikitext text/x-wiki {{re|VolodimirSvjatoslaviĉ}} Dankon pro la nova teksto. Mi ankoraŭ aldonis titolon kaj priskribon en vikidatumoj, ne nur esperante, sed ankaŭ france, germane, hispane kaj itale, por iom pli bone trovigi la temon ankaŭ en lingvoj kiuj ankoraŭ ne havas tekston pri ĝi. Aliflanke mi ne estas konvinkita pri tiom detalaj ruĝaj ligiloj... Mi jam ĝojus se ni povus teni pli-malpli aktuala la tekston [[milito de Rusio kontraŭ Ukrainio ekde 2022]], sed plia teksto [[okupata teritorio de Ukrainio]] pli-malpli ripetus la informojn de la unua teksto, kaj aparta esperanta teksto [[ukrainia kontraŭofensivo en la sudo en la somero de 2022]] kovrus tre ege specifan subtemon. Eĉ la postulata ligilo [[detruo de la akvobaraĵo de Kaĥovka]], kvankam ĝi tuŝas gravan temon, laŭ nur utilos post kiam vere estos teksto pri tiu temo; se nur estas ruĝa ligilo, la vortoj "detruo de la [[akvobaraĵo de Kaĥovka]]" donas al simpla leganto pli da informoj, ĉar ili almenaŭ gvidas al ekzistanta teksto pri la akvejo. Nur la tekston pri [[homa ŝildo]] mi konsiderus sendiskute necesa kaj neniel forigebla ruĝa ligilo. Mi mem estis iom ŝokita ĵus vidi ke pri multaj loĝlokoj de la [[ĥersona provinco]] nun estas tekstetoj, sed absolute tro malgrandaj kaj tre mizeraj. Tial mi investis tempon por almenaŭ levi tiujn tekstojn al nivelo de [[artikola ĝermo]], de kiu eblas iom post iom vastigi unuopan tekston kaj povas lasi iun alian tekston ankaŭ tiom minimuma kiel ĝi estas nun. Mi mem preferus, se mi havos iom da tempo, rigardi pri supozeble same mizeraj esperantaj tekstoj pri urboj en la ĉirkaŭaj provincoj, kaj preferus tiun investon de mia limigita libera tempo al enigo de granda fortostreĉo en kreo de aparta esperanta teksto [[ukrainia kontraŭofensivo en la sudo en la somero de 2022]]. Sed se vi volas kaj pretas fari tekstojn pri tiuj temoj, tiuj novaj tekstoj kompreneble estas bonvenaj. Kaj povas ankaŭ esti (kvankam la ŝanco ne estas tro granda), ke alia esperantisto hazarde komencas bonvenan novan tekston tuj antaŭ ol oni mem povas ekagi. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 15:58, 1 okt. 2026 (UTC) :PS: Plus nova teksto pri [[Oleksandr Prokudin]], kiun mi ĵus ekfaris. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 16:55, 1 okt. 2026 (UTC) ::Dankegon pro la respondo, konsiloj, riĉigo de artikoloj, ktp. Mi forigis malnecesajn ruĝligilojn kaj mi pretas krei, riĉigi artikolojn. [[Uzanto:VolodimirSvjatoslaviĉ|VolodimirSvjatoslaviĉ]] ([[Uzanto-Diskuto:VolodimirSvjatoslaviĉ|diskuto]]) 17:40, 1 okt. 2026 (UTC) == Ne plu orfa artikolo == Por ke teksto ne konsideriĝu teknike "orfa artikolo", necesas ke almenaŭ 4 aliaj artikoloj (ne nur alidirekiloj aŭ personaj diskutpaĝoj) atentigu pri ĝi. Tiu ĉi teksto ĝis nun nur estis ligita el la urba teksto [[Oleŝki]]. Mi nun aldonis internajn [[hiperligilo]]jn el la pagoxj [[Ĥersona provinco]], [[Malsatego]] kaj [[Milito de Rusio kontraŭ Ukrainio ekde 2022]], kaj la necesa kvanto de 4 ligiloj el aliaj paĝoj estas ĵus atingita. {{re|VolodimirSvjatoslaviĉ}} se vi ankoraŭ sukcesus pri novaj tekstoj [[Dmitro Lubinec]] kaj [[Andrij Sibiha]], tie ankoraŭ eblus planti du pliajn ligilojn al tiu ĉi paĝo. Ĉu vi sukcesos? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:24, 12 okt. 2026 (UTC) Kaj pri * [[humana koridoro]] ([[d:Q5939489]]), provizore senarmeigita zono, kaj * [[homa ŝildo]] ([[d:Q121397]]), intenca allokigo de nebatalantoj en aŭ ĉirkaŭ batalceloj por malinstigi malamikon ataki tiujn celojn krompreneble ankaŭ serĉatas esperantisto kiu komencus esperantan tekston pri la temo. {{re|Kani|Sj1mor|Aidas}} ĉu iu el vi interesiĝus pri kunagado krei tiujn principe gravajn tekstojn? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:36, 12 okt. 2026 (UTC) :Dankegon pro viaj multaj kontribuaĵoj. :* «''se vi ankoraŭ sukcesus pri novaj tekstoj Dmitro Lubinec kaj Andrij Sibiha, tie ankoraŭ eblus planti du pliajn ligilojn al tiu ĉi paĝo. Ĉu vi sukcesos?''» :Kompreneble, baldaŭ mi elukrainigos ilin. [[Uzanto:VolodimirSvjatoslaviĉ|VolodimirSvjatoslaviĉ]] ([[Uzanto-Diskuto:VolodimirSvjatoslaviĉ|diskuto]]) 13:08, 12 okt. 2026 (UTC) ::Bonege. Mi jam sukcesis pri tre magra nova teksto [[Homa ŝildo]] kaj tie plantis plian ligilon al la paĝo "blokado de Oleŝki", kaj pensus ke de mia paĝo [[Oleksandr Prokudin]] de 2026-10-01 ankaŭ devus esti senprobleme enkonstrui plian ligilon. Tiam jam estas ses, sed kompreneble pli da ligiloj ĉiam pli bonas ol nur la minimumo. Tamen la same ĵus ekplantita ĝermeto [[humana koridoro]] (d:Q5939489) de ĝis nun nur unu frazo estas ankoraŭ neakcepteble tro malvasta. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:17, 12 okt. 2026 (UTC) :::Dankegon. Mi aldonos tekston al la artikolo "Humana koridoro", tamen al mi ŝajnas, ke «Humanitara koridoro» estus pli trafa nomo de la artikolo, ĉar ne temas pri koridoro farita el homoj sed pri senarmeigita zono por evakuado aŭ liverado de '''humanitara''' helpo. La vorto «humanitara» ne ekzistas en 2020-a eldono de PIV, sed ekzistas en testa elodono kaj en Reta vortaro.<ref>[https://reta-vortaro.de/revo/dlg/index-2q.html#humanitar.0a Reta vortaro]</ref><ref>[https://testo.vortaro.net/#humanitara_kd Testa eldono de PIV]</ref> --[[Uzanto:VolodimirSvjatoslaviĉ|VolodimirSvjatoslaviĉ]] 14:00, 12 okt. 2026 (UTC) :::{{Referencoj}} :Nu, eblas senprobleme kun tiuj du referencoj jam nun enkonduki duan nomon al la unua frazo. Tion mi tuj faros, post kiam mi antaŭ minuto konektis la novan teksteton al vikidatumoj. Sed baze necesas iom pli da teksta substanco... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:19, 12 okt. 2026 (UTC) ::Pardonu, la titolo «Humana koridoro» estas bona, vidinte la vorton «humana», mi ial pensis ke ĝi signifas homan. [[Uzanto:VolodimirSvjatoslaviĉ|VolodimirSvjatoslaviĉ]] ([[Uzanto-Diskuto:VolodimirSvjatoslaviĉ|diskuto]]) 14:32, 12 okt. 2026 (UTC) :::Ne pardoninde, kun viaj du referencoj la alternativa nomigo «humanitara koridoro» jes tute permeseblas. Nun la nova teksto jam posedas pri kvin frazoj kaj havas minimuman substancon, kvankam jes ja iom pli da kresko estus bonvena por ambaŭ tekstoj (kaj humana koridoro kaj homa ŝildo), konsiderante ilian gravecon. Por [[Oleksandr Prokudin]] mi nun simple enŝtopos ligilon per enkonstruo de ĉapitro "Vidu ankaŭ" - tio estas truko kiam la redakta energio ne sufiĉas por vere enplekti la temon en la ekzistintan tekston, sed ja ĉiam eblas poste plibonigi la situacion... Kaj kun nova frazo en la teksto [[humana koridoro]] nun jam estas sep ligiloj al la teksto. -- [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 14:59, 12 okt. 2026 (UTC) ::::Dankon! [[Uzanto:VolodimirSvjatoslaviĉ|VolodimirSvjatoslaviĉ]] ([[Uzanto-Diskuto:VolodimirSvjatoslaviĉ|diskuto]]) 16:42, 12 okt. 2026 (UTC) :::::{{re|VolodimirSvjatoslaviĉ}} Vi ne forgesos pri novaj tekstoj [[Dmitro Lubinec]] kaj [[Andrij Sibiha]], ĉu? [[dosiero:Ukraine))).png|20ra]] [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:14, 16 okt. 2026 (UTC) ::::::Certe ne, morgaŭ mi elukrainigos almenaŭ unu el ili [[Uzanto:VolodimirSvjatoslaviĉ|VolodimirSvjatoslaviĉ]] ([[Uzanto-Diskuto:VolodimirSvjatoslaviĉ|diskuto]]) 15:41, 16 okt. 2026 (UTC) otou0fhd2hjrue7ygru72sgnu8dchsl 9494511 9494506 2026-10-16T15:51:59Z Arbarulo 135469 /* Ne plu orfa artikolo */ 9494511 wikitext text/x-wiki {{re|VolodimirSvjatoslaviĉ}} Dankon pro la nova teksto. Mi ankoraŭ aldonis titolon kaj priskribon en vikidatumoj, ne nur esperante, sed ankaŭ france, germane, hispane kaj itale, por iom pli bone trovigi la temon ankaŭ en lingvoj kiuj ankoraŭ ne havas tekston pri ĝi. Aliflanke mi ne estas konvinkita pri tiom detalaj ruĝaj ligiloj... Mi jam ĝojus se ni povus teni pli-malpli aktuala la tekston [[milito de Rusio kontraŭ Ukrainio ekde 2022]], sed plia teksto [[okupata teritorio de Ukrainio]] pli-malpli ripetus la informojn de la unua teksto, kaj aparta esperanta teksto [[ukrainia kontraŭofensivo en la sudo en la somero de 2022]] kovrus tre ege specifan subtemon. Eĉ la postulata ligilo [[detruo de la akvobaraĵo de Kaĥovka]], kvankam ĝi tuŝas gravan temon, laŭ nur utilos post kiam vere estos teksto pri tiu temo; se nur estas ruĝa ligilo, la vortoj "detruo de la [[akvobaraĵo de Kaĥovka]]" donas al simpla leganto pli da informoj, ĉar ili almenaŭ gvidas al ekzistanta teksto pri la akvejo. Nur la tekston pri [[homa ŝildo]] mi konsiderus sendiskute necesa kaj neniel forigebla ruĝa ligilo. Mi mem estis iom ŝokita ĵus vidi ke pri multaj loĝlokoj de la [[ĥersona provinco]] nun estas tekstetoj, sed absolute tro malgrandaj kaj tre mizeraj. Tial mi investis tempon por almenaŭ levi tiujn tekstojn al nivelo de [[artikola ĝermo]], de kiu eblas iom post iom vastigi unuopan tekston kaj povas lasi iun alian tekston ankaŭ tiom minimuma kiel ĝi estas nun. Mi mem preferus, se mi havos iom da tempo, rigardi pri supozeble same mizeraj esperantaj tekstoj pri urboj en la ĉirkaŭaj provincoj, kaj preferus tiun investon de mia limigita libera tempo al enigo de granda fortostreĉo en kreo de aparta esperanta teksto [[ukrainia kontraŭofensivo en la sudo en la somero de 2022]]. Sed se vi volas kaj pretas fari tekstojn pri tiuj temoj, tiuj novaj tekstoj kompreneble estas bonvenaj. Kaj povas ankaŭ esti (kvankam la ŝanco ne estas tro granda), ke alia esperantisto hazarde komencas bonvenan novan tekston tuj antaŭ ol oni mem povas ekagi. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 15:58, 1 okt. 2026 (UTC) :PS: Plus nova teksto pri [[Oleksandr Prokudin]], kiun mi ĵus ekfaris. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 16:55, 1 okt. 2026 (UTC) ::Dankegon pro la respondo, konsiloj, riĉigo de artikoloj, ktp. Mi forigis malnecesajn ruĝligilojn kaj mi pretas krei, riĉigi artikolojn. [[Uzanto:VolodimirSvjatoslaviĉ|VolodimirSvjatoslaviĉ]] ([[Uzanto-Diskuto:VolodimirSvjatoslaviĉ|diskuto]]) 17:40, 1 okt. 2026 (UTC) == Ne plu orfa artikolo == Por ke teksto ne konsideriĝu teknike "orfa artikolo", necesas ke almenaŭ 4 aliaj artikoloj (ne nur alidirekiloj aŭ personaj diskutpaĝoj) atentigu pri ĝi. Tiu ĉi teksto ĝis nun nur estis ligita el la urba teksto [[Oleŝki]]. Mi nun aldonis internajn [[hiperligilo]]jn el la pagoxj [[Ĥersona provinco]], [[Malsatego]] kaj [[Milito de Rusio kontraŭ Ukrainio ekde 2022]], kaj la necesa kvanto de 4 ligiloj el aliaj paĝoj estas ĵus atingita. {{re|VolodimirSvjatoslaviĉ}} se vi ankoraŭ sukcesus pri novaj tekstoj [[Dmitro Lubinec]] kaj [[Andrij Sibiha]], tie ankoraŭ eblus planti du pliajn ligilojn al tiu ĉi paĝo. Ĉu vi sukcesos? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:24, 12 okt. 2026 (UTC) Kaj pri * [[humana koridoro]] ([[d:Q5939489]]), provizore senarmeigita zono, kaj * [[homa ŝildo]] ([[d:Q121397]]), intenca allokigo de nebatalantoj en aŭ ĉirkaŭ batalceloj por malinstigi malamikon ataki tiujn celojn krompreneble ankaŭ serĉatas esperantisto kiu komencus esperantan tekston pri la temo. {{re|Kani|Sj1mor|Aidas}} ĉu iu el vi interesiĝus pri kunagado krei tiujn principe gravajn tekstojn? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:36, 12 okt. 2026 (UTC) :Dankegon pro viaj multaj kontribuaĵoj. :* «''se vi ankoraŭ sukcesus pri novaj tekstoj Dmitro Lubinec kaj Andrij Sibiha, tie ankoraŭ eblus planti du pliajn ligilojn al tiu ĉi paĝo. Ĉu vi sukcesos?''» :Kompreneble, baldaŭ mi elukrainigos ilin. [[Uzanto:VolodimirSvjatoslaviĉ|VolodimirSvjatoslaviĉ]] ([[Uzanto-Diskuto:VolodimirSvjatoslaviĉ|diskuto]]) 13:08, 12 okt. 2026 (UTC) ::Bonege. Mi jam sukcesis pri tre magra nova teksto [[Homa ŝildo]] kaj tie plantis plian ligilon al la paĝo "blokado de Oleŝki", kaj pensus ke de mia paĝo [[Oleksandr Prokudin]] de 2026-10-01 ankaŭ devus esti senprobleme enkonstrui plian ligilon. Tiam jam estas ses, sed kompreneble pli da ligiloj ĉiam pli bonas ol nur la minimumo. Tamen la same ĵus ekplantita ĝermeto [[humana koridoro]] (d:Q5939489) de ĝis nun nur unu frazo estas ankoraŭ neakcepteble tro malvasta. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:17, 12 okt. 2026 (UTC) :::Dankegon. Mi aldonos tekston al la artikolo "Humana koridoro", tamen al mi ŝajnas, ke «Humanitara koridoro» estus pli trafa nomo de la artikolo, ĉar ne temas pri koridoro farita el homoj sed pri senarmeigita zono por evakuado aŭ liverado de '''humanitara''' helpo. La vorto «humanitara» ne ekzistas en 2020-a eldono de PIV, sed ekzistas en testa elodono kaj en Reta vortaro.<ref>[https://reta-vortaro.de/revo/dlg/index-2q.html#humanitar.0a Reta vortaro]</ref><ref>[https://testo.vortaro.net/#humanitara_kd Testa eldono de PIV]</ref> --[[Uzanto:VolodimirSvjatoslaviĉ|VolodimirSvjatoslaviĉ]] 14:00, 12 okt. 2026 (UTC) :::{{Referencoj}} :Nu, eblas senprobleme kun tiuj du referencoj jam nun enkonduki duan nomon al la unua frazo. Tion mi tuj faros, post kiam mi antaŭ minuto konektis la novan teksteton al vikidatumoj. Sed baze necesas iom pli da teksta substanco... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:19, 12 okt. 2026 (UTC) ::Pardonu, la titolo «Humana koridoro» estas bona, vidinte la vorton «humana», mi ial pensis ke ĝi signifas homan. [[Uzanto:VolodimirSvjatoslaviĉ|VolodimirSvjatoslaviĉ]] ([[Uzanto-Diskuto:VolodimirSvjatoslaviĉ|diskuto]]) 14:32, 12 okt. 2026 (UTC) :::Ne pardoninde, kun viaj du referencoj la alternativa nomigo «humanitara koridoro» jes tute permeseblas. Nun la nova teksto jam posedas pri kvin frazoj kaj havas minimuman substancon, kvankam jes ja iom pli da kresko estus bonvena por ambaŭ tekstoj (kaj humana koridoro kaj homa ŝildo), konsiderante ilian gravecon. Por [[Oleksandr Prokudin]] mi nun simple enŝtopos ligilon per enkonstruo de ĉapitro "Vidu ankaŭ" - tio estas truko kiam la redakta energio ne sufiĉas por vere enplekti la temon en la ekzistintan tekston, sed ja ĉiam eblas poste plibonigi la situacion... Kaj kun nova frazo en la teksto [[humana koridoro]] nun jam estas sep ligiloj al la teksto. -- [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 14:59, 12 okt. 2026 (UTC) ::::Dankon! [[Uzanto:VolodimirSvjatoslaviĉ|VolodimirSvjatoslaviĉ]] ([[Uzanto-Diskuto:VolodimirSvjatoslaviĉ|diskuto]]) 16:42, 12 okt. 2026 (UTC) :::::{{re|VolodimirSvjatoslaviĉ}} Vi ne forgesos pri novaj tekstoj [[Dmitro Lubinec]] kaj [[Andrij Sibiha]], ĉu? [[dosiero:Ukraine))).png|20ra]] [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:14, 16 okt. 2026 (UTC) ::::::Certe ne, morgaŭ mi elukrainigos almenaŭ unu el ili [[Uzanto:VolodimirSvjatoslaviĉ|VolodimirSvjatoslaviĉ]] ([[Uzanto-Diskuto:VolodimirSvjatoslaviĉ|diskuto]]) 15:41, 16 okt. 2026 (UTC) :::::::Oni rimarku ke la malŝato de ThomasPusch al la plej multaj ruĝaj ligiloj estas persona obsedo de li kaj kelkaj malmultaj aliaj. Ĝi ne estas regulo de Vikipedio. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:51, 16 okt. 2026 (UTC) 0kzj435gq84qf8o9hlni7af58yl9q7h 9494561 9494511 2026-10-16T16:59:35Z VolodimirSvjatoslaviĉ 244109 /* Ne plu orfa artikolo */ Respondo 9494561 wikitext text/x-wiki {{re|VolodimirSvjatoslaviĉ}} Dankon pro la nova teksto. Mi ankoraŭ aldonis titolon kaj priskribon en vikidatumoj, ne nur esperante, sed ankaŭ france, germane, hispane kaj itale, por iom pli bone trovigi la temon ankaŭ en lingvoj kiuj ankoraŭ ne havas tekston pri ĝi. Aliflanke mi ne estas konvinkita pri tiom detalaj ruĝaj ligiloj... Mi jam ĝojus se ni povus teni pli-malpli aktuala la tekston [[milito de Rusio kontraŭ Ukrainio ekde 2022]], sed plia teksto [[okupata teritorio de Ukrainio]] pli-malpli ripetus la informojn de la unua teksto, kaj aparta esperanta teksto [[ukrainia kontraŭofensivo en la sudo en la somero de 2022]] kovrus tre ege specifan subtemon. Eĉ la postulata ligilo [[detruo de la akvobaraĵo de Kaĥovka]], kvankam ĝi tuŝas gravan temon, laŭ nur utilos post kiam vere estos teksto pri tiu temo; se nur estas ruĝa ligilo, la vortoj "detruo de la [[akvobaraĵo de Kaĥovka]]" donas al simpla leganto pli da informoj, ĉar ili almenaŭ gvidas al ekzistanta teksto pri la akvejo. Nur la tekston pri [[homa ŝildo]] mi konsiderus sendiskute necesa kaj neniel forigebla ruĝa ligilo. Mi mem estis iom ŝokita ĵus vidi ke pri multaj loĝlokoj de la [[ĥersona provinco]] nun estas tekstetoj, sed absolute tro malgrandaj kaj tre mizeraj. Tial mi investis tempon por almenaŭ levi tiujn tekstojn al nivelo de [[artikola ĝermo]], de kiu eblas iom post iom vastigi unuopan tekston kaj povas lasi iun alian tekston ankaŭ tiom minimuma kiel ĝi estas nun. Mi mem preferus, se mi havos iom da tempo, rigardi pri supozeble same mizeraj esperantaj tekstoj pri urboj en la ĉirkaŭaj provincoj, kaj preferus tiun investon de mia limigita libera tempo al enigo de granda fortostreĉo en kreo de aparta esperanta teksto [[ukrainia kontraŭofensivo en la sudo en la somero de 2022]]. Sed se vi volas kaj pretas fari tekstojn pri tiuj temoj, tiuj novaj tekstoj kompreneble estas bonvenaj. Kaj povas ankaŭ esti (kvankam la ŝanco ne estas tro granda), ke alia esperantisto hazarde komencas bonvenan novan tekston tuj antaŭ ol oni mem povas ekagi. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 15:58, 1 okt. 2026 (UTC) :PS: Plus nova teksto pri [[Oleksandr Prokudin]], kiun mi ĵus ekfaris. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 16:55, 1 okt. 2026 (UTC) ::Dankegon pro la respondo, konsiloj, riĉigo de artikoloj, ktp. Mi forigis malnecesajn ruĝligilojn kaj mi pretas krei, riĉigi artikolojn. [[Uzanto:VolodimirSvjatoslaviĉ|VolodimirSvjatoslaviĉ]] ([[Uzanto-Diskuto:VolodimirSvjatoslaviĉ|diskuto]]) 17:40, 1 okt. 2026 (UTC) == Ne plu orfa artikolo == Por ke teksto ne konsideriĝu teknike "orfa artikolo", necesas ke almenaŭ 4 aliaj artikoloj (ne nur alidirekiloj aŭ personaj diskutpaĝoj) atentigu pri ĝi. Tiu ĉi teksto ĝis nun nur estis ligita el la urba teksto [[Oleŝki]]. Mi nun aldonis internajn [[hiperligilo]]jn el la pagoxj [[Ĥersona provinco]], [[Malsatego]] kaj [[Milito de Rusio kontraŭ Ukrainio ekde 2022]], kaj la necesa kvanto de 4 ligiloj el aliaj paĝoj estas ĵus atingita. {{re|VolodimirSvjatoslaviĉ}} se vi ankoraŭ sukcesus pri novaj tekstoj [[Dmitro Lubinec]] kaj [[Andrij Sibiha]], tie ankoraŭ eblus planti du pliajn ligilojn al tiu ĉi paĝo. Ĉu vi sukcesos? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:24, 12 okt. 2026 (UTC) Kaj pri * [[humana koridoro]] ([[d:Q5939489]]), provizore senarmeigita zono, kaj * [[homa ŝildo]] ([[d:Q121397]]), intenca allokigo de nebatalantoj en aŭ ĉirkaŭ batalceloj por malinstigi malamikon ataki tiujn celojn krompreneble ankaŭ serĉatas esperantisto kiu komencus esperantan tekston pri la temo. {{re|Kani|Sj1mor|Aidas}} ĉu iu el vi interesiĝus pri kunagado krei tiujn principe gravajn tekstojn? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:36, 12 okt. 2026 (UTC) :Dankegon pro viaj multaj kontribuaĵoj. :* «''se vi ankoraŭ sukcesus pri novaj tekstoj Dmitro Lubinec kaj Andrij Sibiha, tie ankoraŭ eblus planti du pliajn ligilojn al tiu ĉi paĝo. Ĉu vi sukcesos?''» :Kompreneble, baldaŭ mi elukrainigos ilin. [[Uzanto:VolodimirSvjatoslaviĉ|VolodimirSvjatoslaviĉ]] ([[Uzanto-Diskuto:VolodimirSvjatoslaviĉ|diskuto]]) 13:08, 12 okt. 2026 (UTC) ::Bonege. Mi jam sukcesis pri tre magra nova teksto [[Homa ŝildo]] kaj tie plantis plian ligilon al la paĝo "blokado de Oleŝki", kaj pensus ke de mia paĝo [[Oleksandr Prokudin]] de 2026-10-01 ankaŭ devus esti senprobleme enkonstrui plian ligilon. Tiam jam estas ses, sed kompreneble pli da ligiloj ĉiam pli bonas ol nur la minimumo. Tamen la same ĵus ekplantita ĝermeto [[humana koridoro]] (d:Q5939489) de ĝis nun nur unu frazo estas ankoraŭ neakcepteble tro malvasta. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:17, 12 okt. 2026 (UTC) :::Dankegon. Mi aldonos tekston al la artikolo "Humana koridoro", tamen al mi ŝajnas, ke «Humanitara koridoro» estus pli trafa nomo de la artikolo, ĉar ne temas pri koridoro farita el homoj sed pri senarmeigita zono por evakuado aŭ liverado de '''humanitara''' helpo. La vorto «humanitara» ne ekzistas en 2020-a eldono de PIV, sed ekzistas en testa elodono kaj en Reta vortaro.<ref>[https://reta-vortaro.de/revo/dlg/index-2q.html#humanitar.0a Reta vortaro]</ref><ref>[https://testo.vortaro.net/#humanitara_kd Testa eldono de PIV]</ref> --[[Uzanto:VolodimirSvjatoslaviĉ|VolodimirSvjatoslaviĉ]] 14:00, 12 okt. 2026 (UTC) :::{{Referencoj}} :Nu, eblas senprobleme kun tiuj du referencoj jam nun enkonduki duan nomon al la unua frazo. Tion mi tuj faros, post kiam mi antaŭ minuto konektis la novan teksteton al vikidatumoj. Sed baze necesas iom pli da teksta substanco... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:19, 12 okt. 2026 (UTC) ::Pardonu, la titolo «Humana koridoro» estas bona, vidinte la vorton «humana», mi ial pensis ke ĝi signifas homan. [[Uzanto:VolodimirSvjatoslaviĉ|VolodimirSvjatoslaviĉ]] ([[Uzanto-Diskuto:VolodimirSvjatoslaviĉ|diskuto]]) 14:32, 12 okt. 2026 (UTC) :::Ne pardoninde, kun viaj du referencoj la alternativa nomigo «humanitara koridoro» jes tute permeseblas. Nun la nova teksto jam posedas pri kvin frazoj kaj havas minimuman substancon, kvankam jes ja iom pli da kresko estus bonvena por ambaŭ tekstoj (kaj humana koridoro kaj homa ŝildo), konsiderante ilian gravecon. Por [[Oleksandr Prokudin]] mi nun simple enŝtopos ligilon per enkonstruo de ĉapitro "Vidu ankaŭ" - tio estas truko kiam la redakta energio ne sufiĉas por vere enplekti la temon en la ekzistintan tekston, sed ja ĉiam eblas poste plibonigi la situacion... Kaj kun nova frazo en la teksto [[humana koridoro]] nun jam estas sep ligiloj al la teksto. -- [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 14:59, 12 okt. 2026 (UTC) ::::Dankon! [[Uzanto:VolodimirSvjatoslaviĉ|VolodimirSvjatoslaviĉ]] ([[Uzanto-Diskuto:VolodimirSvjatoslaviĉ|diskuto]]) 16:42, 12 okt. 2026 (UTC) :::::{{re|VolodimirSvjatoslaviĉ}} Vi ne forgesos pri novaj tekstoj [[Dmitro Lubinec]] kaj [[Andrij Sibiha]], ĉu? [[dosiero:Ukraine))).png|20ra]] [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:14, 16 okt. 2026 (UTC) ::::::Certe ne, morgaŭ mi elukrainigos almenaŭ unu el ili [[Uzanto:VolodimirSvjatoslaviĉ|VolodimirSvjatoslaviĉ]] ([[Uzanto-Diskuto:VolodimirSvjatoslaviĉ|diskuto]]) 15:41, 16 okt. 2026 (UTC) :::::::Oni rimarku ke la malŝato de ThomasPusch al la plej multaj ruĝaj ligiloj estas persona obsedo de li kaj kelkaj malmultaj aliaj. Ĝi ne estas regulo de Vikipedio. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:51, 16 okt. 2026 (UTC) ::::::::Tio ne estas obsedo sed konsilo pri kiu mi konsentas. [[Uzanto:VolodimirSvjatoslaviĉ|VolodimirSvjatoslaviĉ]] ([[Uzanto-Diskuto:VolodimirSvjatoslaviĉ|diskuto]]) 16:59, 16 okt. 2026 (UTC) g55cqww5eoa1dq5uimxnz7ydg603dh6 9494618 9494561 2026-10-17T02:40:43Z Arbarulo 135469 9494618 wikitext text/x-wiki {{re|VolodimirSvjatoslaviĉ}} Dankon pro la nova teksto. Mi ankoraŭ aldonis titolon kaj priskribon en vikidatumoj, ne nur esperante, sed ankaŭ france, germane, hispane kaj itale, por iom pli bone trovigi la temon ankaŭ en lingvoj kiuj ankoraŭ ne havas tekston pri ĝi. Aliflanke mi ne estas konvinkita pri tiom detalaj ruĝaj ligiloj... Mi jam ĝojus se ni povus teni pli-malpli aktuala la tekston [[milito de Rusio kontraŭ Ukrainio ekde 2022]], sed plia teksto [[okupata teritorio de Ukrainio]] pli-malpli ripetus la informojn de la unua teksto, kaj aparta esperanta teksto [[ukrainia kontraŭofensivo en la sudo en la somero de 2022]] kovrus tre ege specifan subtemon. Eĉ la postulata ligilo [[detruo de la akvobaraĵo de Kaĥovka]], kvankam ĝi tuŝas gravan temon, laŭ nur utilos post kiam vere estos teksto pri tiu temo; se nur estas ruĝa ligilo, la vortoj "detruo de la [[akvobaraĵo de Kaĥovka]]" donas al simpla leganto pli da informoj, ĉar ili almenaŭ gvidas al ekzistanta teksto pri la akvejo. Nur la tekston pri [[homa ŝildo]] mi konsiderus sendiskute necesa kaj neniel forigebla ruĝa ligilo. Mi mem estis iom ŝokita ĵus vidi ke pri multaj loĝlokoj de la [[ĥersona provinco]] nun estas tekstetoj, sed absolute tro malgrandaj kaj tre mizeraj. Tial mi investis tempon por almenaŭ levi tiujn tekstojn al nivelo de [[artikola ĝermo]], de kiu eblas iom post iom vastigi unuopan tekston kaj povas lasi iun alian tekston ankaŭ tiom minimuma kiel ĝi estas nun. Mi mem preferus, se mi havos iom da tempo, rigardi pri supozeble same mizeraj esperantaj tekstoj pri urboj en la ĉirkaŭaj provincoj, kaj preferus tiun investon de mia limigita libera tempo al enigo de granda fortostreĉo en kreo de aparta esperanta teksto [[ukrainia kontraŭofensivo en la sudo en la somero de 2022]]. Sed se vi volas kaj pretas fari tekstojn pri tiuj temoj, tiuj novaj tekstoj kompreneble estas bonvenaj. Kaj povas ankaŭ esti (kvankam la ŝanco ne estas tro granda), ke alia esperantisto hazarde komencas bonvenan novan tekston tuj antaŭ ol oni mem povas ekagi. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 15:58, 1 okt. 2026 (UTC) :PS: Plus nova teksto pri [[Oleksandr Prokudin]], kiun mi ĵus ekfaris. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 16:55, 1 okt. 2026 (UTC) ::Dankegon pro la respondo, konsiloj, riĉigo de artikoloj, ktp. Mi forigis malnecesajn ruĝligilojn kaj mi pretas krei, riĉigi artikolojn. [[Uzanto:VolodimirSvjatoslaviĉ|VolodimirSvjatoslaviĉ]] ([[Uzanto-Diskuto:VolodimirSvjatoslaviĉ|diskuto]]) 17:40, 1 okt. 2026 (UTC) == Ne plu orfa artikolo == Por ke teksto ne konsideriĝu teknike "orfa artikolo", necesas ke almenaŭ 4 aliaj artikoloj (ne nur alidirekiloj aŭ personaj diskutpaĝoj) atentigu pri ĝi. Tiu ĉi teksto ĝis nun nur estis ligita el la urba teksto [[Oleŝki]]. Mi nun aldonis internajn [[hiperligilo]]jn el la pagoxj [[Ĥersona provinco]], [[Malsatego]] kaj [[Milito de Rusio kontraŭ Ukrainio ekde 2022]], kaj la necesa kvanto de 4 ligiloj el aliaj paĝoj estas ĵus atingita. {{re|VolodimirSvjatoslaviĉ}} se vi ankoraŭ sukcesus pri novaj tekstoj [[Dmitro Lubinec]] kaj [[Andrij Sibiha]], tie ankoraŭ eblus planti du pliajn ligilojn al tiu ĉi paĝo. Ĉu vi sukcesos? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:24, 12 okt. 2026 (UTC) Kaj pri * [[humana koridoro]] ([[d:Q5939489]]), provizore senarmeigita zono, kaj * [[homa ŝildo]] ([[d:Q121397]]), intenca allokigo de nebatalantoj en aŭ ĉirkaŭ batalceloj por malinstigi malamikon ataki tiujn celojn krompreneble ankaŭ serĉatas esperantisto kiu komencus esperantan tekston pri la temo. {{re|Kani|Sj1mor|Aidas}} ĉu iu el vi interesiĝus pri kunagado krei tiujn principe gravajn tekstojn? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:36, 12 okt. 2026 (UTC) :Dankegon pro viaj multaj kontribuaĵoj. :* «''se vi ankoraŭ sukcesus pri novaj tekstoj Dmitro Lubinec kaj Andrij Sibiha, tie ankoraŭ eblus planti du pliajn ligilojn al tiu ĉi paĝo. Ĉu vi sukcesos?''» :Kompreneble, baldaŭ mi elukrainigos ilin. [[Uzanto:VolodimirSvjatoslaviĉ|VolodimirSvjatoslaviĉ]] ([[Uzanto-Diskuto:VolodimirSvjatoslaviĉ|diskuto]]) 13:08, 12 okt. 2026 (UTC) ::Bonege. Mi jam sukcesis pri tre magra nova teksto [[Homa ŝildo]] kaj tie plantis plian ligilon al la paĝo "blokado de Oleŝki", kaj pensus ke de mia paĝo [[Oleksandr Prokudin]] de 2026-10-01 ankaŭ devus esti senprobleme enkonstrui plian ligilon. Tiam jam estas ses, sed kompreneble pli da ligiloj ĉiam pli bonas ol nur la minimumo. Tamen la same ĵus ekplantita ĝermeto [[humana koridoro]] (d:Q5939489) de ĝis nun nur unu frazo estas ankoraŭ neakcepteble tro malvasta. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:17, 12 okt. 2026 (UTC) :::Dankegon. Mi aldonos tekston al la artikolo "Humana koridoro", tamen al mi ŝajnas, ke «Humanitara koridoro» estus pli trafa nomo de la artikolo, ĉar ne temas pri koridoro farita el homoj sed pri senarmeigita zono por evakuado aŭ liverado de '''humanitara''' helpo. La vorto «humanitara» ne ekzistas en 2020-a eldono de PIV, sed ekzistas en testa elodono kaj en Reta vortaro.<ref>[https://reta-vortaro.de/revo/dlg/index-2q.html#humanitar.0a Reta vortaro]</ref><ref>[https://testo.vortaro.net/#humanitara_kd Testa eldono de PIV]</ref> --[[Uzanto:VolodimirSvjatoslaviĉ|VolodimirSvjatoslaviĉ]] 14:00, 12 okt. 2026 (UTC) :::{{Referencoj}} :Nu, eblas senprobleme kun tiuj du referencoj jam nun enkonduki duan nomon al la unua frazo. Tion mi tuj faros, post kiam mi antaŭ minuto konektis la novan teksteton al vikidatumoj. Sed baze necesas iom pli da teksta substanco... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:19, 12 okt. 2026 (UTC) ::Pardonu, la titolo «Humana koridoro» estas bona, vidinte la vorton «humana», mi ial pensis ke ĝi signifas homan. [[Uzanto:VolodimirSvjatoslaviĉ|VolodimirSvjatoslaviĉ]] ([[Uzanto-Diskuto:VolodimirSvjatoslaviĉ|diskuto]]) 14:32, 12 okt. 2026 (UTC) :::Ne pardoninde, kun viaj du referencoj la alternativa nomigo «humanitara koridoro» jes tute permeseblas. Nun la nova teksto jam posedas pri kvin frazoj kaj havas minimuman substancon, kvankam jes ja iom pli da kresko estus bonvena por ambaŭ tekstoj (kaj humana koridoro kaj homa ŝildo), konsiderante ilian gravecon. Por [[Oleksandr Prokudin]] mi nun simple enŝtopos ligilon per enkonstruo de ĉapitro "Vidu ankaŭ" - tio estas truko kiam la redakta energio ne sufiĉas por vere enplekti la temon en la ekzistintan tekston, sed ja ĉiam eblas poste plibonigi la situacion... Kaj kun nova frazo en la teksto [[humana koridoro]] nun jam estas sep ligiloj al la teksto. -- [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 14:59, 12 okt. 2026 (UTC) ::::Dankon! [[Uzanto:VolodimirSvjatoslaviĉ|VolodimirSvjatoslaviĉ]] ([[Uzanto-Diskuto:VolodimirSvjatoslaviĉ|diskuto]]) 16:42, 12 okt. 2026 (UTC) :::::{{re|VolodimirSvjatoslaviĉ}} Vi ne forgesos pri novaj tekstoj [[Dmitro Lubinec]] kaj [[Andrij Sibiha]], ĉu? [[dosiero:Ukraine))).png|20ra]] [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:14, 16 okt. 2026 (UTC) ::::::Certe ne, morgaŭ mi elukrainigos almenaŭ unu el ili [[Uzanto:VolodimirSvjatoslaviĉ|VolodimirSvjatoslaviĉ]] ([[Uzanto-Diskuto:VolodimirSvjatoslaviĉ|diskuto]]) 15:41, 16 okt. 2026 (UTC) :::::::Oni rimarku ke la malŝato de ThomasPusch al la plej multaj ruĝaj ligiloj estas persona obsedo de li kaj kelkaj malmultaj aliaj. Ĝi ne estas regulo de Vikipedio. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:51, 16 okt. 2026 (UTC) ::::::::Tio ne estas obsedo sed konsilo pri kiu mi konsentas. [[Uzanto:VolodimirSvjatoslaviĉ|VolodimirSvjatoslaviĉ]] ([[Uzanto-Diskuto:VolodimirSvjatoslaviĉ|diskuto]]) 16:59, 16 okt. 2026 (UTC) :::::::::Nu, do, vi certe rajtas aŭskulti ĉies konsilojn, se vi nur konscios, ke viaj interkonsentoj ne estas reguloj. Tio signifas, ke vi lasu trankvilaj la ligilojn, kiujn aliaj faras samcele kiel en aliaj vikipedioj, t.e. por indiki ke oni rajtus fari artikolon pri temo. Pardonu la missupozon pri via opinio! --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 02:40, 17 okt. 2026 (UTC) itsmv0bdfm0i52ko1dd7hsbayvr8hiw 9494619 9494618 2026-10-17T02:41:31Z Arbarulo 135469 /* Ne plu orfa artikolo */ 9494619 wikitext text/x-wiki {{re|VolodimirSvjatoslaviĉ}} Dankon pro la nova teksto. Mi ankoraŭ aldonis titolon kaj priskribon en vikidatumoj, ne nur esperante, sed ankaŭ france, germane, hispane kaj itale, por iom pli bone trovigi la temon ankaŭ en lingvoj kiuj ankoraŭ ne havas tekston pri ĝi. Aliflanke mi ne estas konvinkita pri tiom detalaj ruĝaj ligiloj... Mi jam ĝojus se ni povus teni pli-malpli aktuala la tekston [[milito de Rusio kontraŭ Ukrainio ekde 2022]], sed plia teksto [[okupata teritorio de Ukrainio]] pli-malpli ripetus la informojn de la unua teksto, kaj aparta esperanta teksto [[ukrainia kontraŭofensivo en la sudo en la somero de 2022]] kovrus tre ege specifan subtemon. Eĉ la postulata ligilo [[detruo de la akvobaraĵo de Kaĥovka]], kvankam ĝi tuŝas gravan temon, laŭ nur utilos post kiam vere estos teksto pri tiu temo; se nur estas ruĝa ligilo, la vortoj "detruo de la [[akvobaraĵo de Kaĥovka]]" donas al simpla leganto pli da informoj, ĉar ili almenaŭ gvidas al ekzistanta teksto pri la akvejo. Nur la tekston pri [[homa ŝildo]] mi konsiderus sendiskute necesa kaj neniel forigebla ruĝa ligilo. Mi mem estis iom ŝokita ĵus vidi ke pri multaj loĝlokoj de la [[ĥersona provinco]] nun estas tekstetoj, sed absolute tro malgrandaj kaj tre mizeraj. Tial mi investis tempon por almenaŭ levi tiujn tekstojn al nivelo de [[artikola ĝermo]], de kiu eblas iom post iom vastigi unuopan tekston kaj povas lasi iun alian tekston ankaŭ tiom minimuma kiel ĝi estas nun. Mi mem preferus, se mi havos iom da tempo, rigardi pri supozeble same mizeraj esperantaj tekstoj pri urboj en la ĉirkaŭaj provincoj, kaj preferus tiun investon de mia limigita libera tempo al enigo de granda fortostreĉo en kreo de aparta esperanta teksto [[ukrainia kontraŭofensivo en la sudo en la somero de 2022]]. Sed se vi volas kaj pretas fari tekstojn pri tiuj temoj, tiuj novaj tekstoj kompreneble estas bonvenaj. Kaj povas ankaŭ esti (kvankam la ŝanco ne estas tro granda), ke alia esperantisto hazarde komencas bonvenan novan tekston tuj antaŭ ol oni mem povas ekagi. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 15:58, 1 okt. 2026 (UTC) :PS: Plus nova teksto pri [[Oleksandr Prokudin]], kiun mi ĵus ekfaris. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 16:55, 1 okt. 2026 (UTC) ::Dankegon pro la respondo, konsiloj, riĉigo de artikoloj, ktp. Mi forigis malnecesajn ruĝligilojn kaj mi pretas krei, riĉigi artikolojn. [[Uzanto:VolodimirSvjatoslaviĉ|VolodimirSvjatoslaviĉ]] ([[Uzanto-Diskuto:VolodimirSvjatoslaviĉ|diskuto]]) 17:40, 1 okt. 2026 (UTC) == Ne plu orfa artikolo == Por ke teksto ne konsideriĝu teknike "orfa artikolo", necesas ke almenaŭ 4 aliaj artikoloj (ne nur alidirekiloj aŭ personaj diskutpaĝoj) atentigu pri ĝi. Tiu ĉi teksto ĝis nun nur estis ligita el la urba teksto [[Oleŝki]]. Mi nun aldonis internajn [[hiperligilo]]jn el la pagoxj [[Ĥersona provinco]], [[Malsatego]] kaj [[Milito de Rusio kontraŭ Ukrainio ekde 2022]], kaj la necesa kvanto de 4 ligiloj el aliaj paĝoj estas ĵus atingita. {{re|VolodimirSvjatoslaviĉ}} se vi ankoraŭ sukcesus pri novaj tekstoj [[Dmitro Lubinec]] kaj [[Andrij Sibiha]], tie ankoraŭ eblus planti du pliajn ligilojn al tiu ĉi paĝo. Ĉu vi sukcesos? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:24, 12 okt. 2026 (UTC) Kaj pri * [[humana koridoro]] ([[d:Q5939489]]), provizore senarmeigita zono, kaj * [[homa ŝildo]] ([[d:Q121397]]), intenca allokigo de nebatalantoj en aŭ ĉirkaŭ batalceloj por malinstigi malamikon ataki tiujn celojn krompreneble ankaŭ serĉatas esperantisto kiu komencus esperantan tekston pri la temo. {{re|Kani|Sj1mor|Aidas}} ĉu iu el vi interesiĝus pri kunagado krei tiujn principe gravajn tekstojn? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:36, 12 okt. 2026 (UTC) :Dankegon pro viaj multaj kontribuaĵoj. :* «''se vi ankoraŭ sukcesus pri novaj tekstoj Dmitro Lubinec kaj Andrij Sibiha, tie ankoraŭ eblus planti du pliajn ligilojn al tiu ĉi paĝo. Ĉu vi sukcesos?''» :Kompreneble, baldaŭ mi elukrainigos ilin. [[Uzanto:VolodimirSvjatoslaviĉ|VolodimirSvjatoslaviĉ]] ([[Uzanto-Diskuto:VolodimirSvjatoslaviĉ|diskuto]]) 13:08, 12 okt. 2026 (UTC) ::Bonege. Mi jam sukcesis pri tre magra nova teksto [[Homa ŝildo]] kaj tie plantis plian ligilon al la paĝo "blokado de Oleŝki", kaj pensus ke de mia paĝo [[Oleksandr Prokudin]] de 2026-10-01 ankaŭ devus esti senprobleme enkonstrui plian ligilon. Tiam jam estas ses, sed kompreneble pli da ligiloj ĉiam pli bonas ol nur la minimumo. Tamen la same ĵus ekplantita ĝermeto [[humana koridoro]] (d:Q5939489) de ĝis nun nur unu frazo estas ankoraŭ neakcepteble tro malvasta. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:17, 12 okt. 2026 (UTC) :::Dankegon. Mi aldonos tekston al la artikolo "Humana koridoro", tamen al mi ŝajnas, ke «Humanitara koridoro» estus pli trafa nomo de la artikolo, ĉar ne temas pri koridoro farita el homoj sed pri senarmeigita zono por evakuado aŭ liverado de '''humanitara''' helpo. La vorto «humanitara» ne ekzistas en 2020-a eldono de PIV, sed ekzistas en testa elodono kaj en Reta vortaro.<ref>[https://reta-vortaro.de/revo/dlg/index-2q.html#humanitar.0a Reta vortaro]</ref><ref>[https://testo.vortaro.net/#humanitara_kd Testa eldono de PIV]</ref> --[[Uzanto:VolodimirSvjatoslaviĉ|VolodimirSvjatoslaviĉ]] 14:00, 12 okt. 2026 (UTC) :::{{Referencoj}} :Nu, eblas senprobleme kun tiuj du referencoj jam nun enkonduki duan nomon al la unua frazo. Tion mi tuj faros, post kiam mi antaŭ minuto konektis la novan teksteton al vikidatumoj. Sed baze necesas iom pli da teksta substanco... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:19, 12 okt. 2026 (UTC) ::Pardonu, la titolo «Humana koridoro» estas bona, vidinte la vorton «humana», mi ial pensis ke ĝi signifas homan. [[Uzanto:VolodimirSvjatoslaviĉ|VolodimirSvjatoslaviĉ]] ([[Uzanto-Diskuto:VolodimirSvjatoslaviĉ|diskuto]]) 14:32, 12 okt. 2026 (UTC) :::Ne pardoninde, kun viaj du referencoj la alternativa nomigo «humanitara koridoro» jes tute permeseblas. Nun la nova teksto jam posedas pri kvin frazoj kaj havas minimuman substancon, kvankam jes ja iom pli da kresko estus bonvena por ambaŭ tekstoj (kaj humana koridoro kaj homa ŝildo), konsiderante ilian gravecon. Por [[Oleksandr Prokudin]] mi nun simple enŝtopos ligilon per enkonstruo de ĉapitro "Vidu ankaŭ" - tio estas truko kiam la redakta energio ne sufiĉas por vere enplekti la temon en la ekzistintan tekston, sed ja ĉiam eblas poste plibonigi la situacion... Kaj kun nova frazo en la teksto [[humana koridoro]] nun jam estas sep ligiloj al la teksto. -- [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 14:59, 12 okt. 2026 (UTC) ::::Dankon! [[Uzanto:VolodimirSvjatoslaviĉ|VolodimirSvjatoslaviĉ]] ([[Uzanto-Diskuto:VolodimirSvjatoslaviĉ|diskuto]]) 16:42, 12 okt. 2026 (UTC) :::::{{re|VolodimirSvjatoslaviĉ}} Vi ne forgesos pri novaj tekstoj [[Dmitro Lubinec]] kaj [[Andrij Sibiha]], ĉu? [[dosiero:Ukraine))).png|20ra]] [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:14, 16 okt. 2026 (UTC) ::::::Certe ne, morgaŭ mi elukrainigos almenaŭ unu el ili [[Uzanto:VolodimirSvjatoslaviĉ|VolodimirSvjatoslaviĉ]] ([[Uzanto-Diskuto:VolodimirSvjatoslaviĉ|diskuto]]) 15:41, 16 okt. 2026 (UTC) :::::::Oni rimarku ke la malŝato de ThomasPusch al la plej multaj ruĝaj ligiloj estas persona obsedo de li kaj kelkaj malmultaj aliaj. Ĝi ne estas regulo de Vikipedio. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:51, 16 okt. 2026 (UTC) ::::::::Tio ne estas obsedo sed konsilo pri kiu mi konsentas. [[Uzanto:VolodimirSvjatoslaviĉ|VolodimirSvjatoslaviĉ]] ([[Uzanto-Diskuto:VolodimirSvjatoslaviĉ|diskuto]]) 16:59, 16 okt. 2026 (UTC) :::::::::Nu, do, vi certe rajtas aŭskulti ĉies konsilojn, se vi nur konscios, ke viaj privataj interkonsentoj ne estas reguloj. Tio signifas, ke vi lasu trankvilaj la ligilojn, kiujn aliaj faras samcele kiel en aliaj vikipedioj, t.e. por indiki ke oni rajtus fari artikolon pri temo. Pardonu la missupozon pri via opinio! --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 02:40, 17 okt. 2026 (UTC) 4nivlpt4o4ykibil820a9l4oel7ssgl 9494715 9494619 2026-10-17T10:22:19Z VolodimirSvjatoslaviĉ 244109 /* Ne plu orfa artikolo */ Respondo 9494715 wikitext text/x-wiki {{re|VolodimirSvjatoslaviĉ}} Dankon pro la nova teksto. Mi ankoraŭ aldonis titolon kaj priskribon en vikidatumoj, ne nur esperante, sed ankaŭ france, germane, hispane kaj itale, por iom pli bone trovigi la temon ankaŭ en lingvoj kiuj ankoraŭ ne havas tekston pri ĝi. Aliflanke mi ne estas konvinkita pri tiom detalaj ruĝaj ligiloj... Mi jam ĝojus se ni povus teni pli-malpli aktuala la tekston [[milito de Rusio kontraŭ Ukrainio ekde 2022]], sed plia teksto [[okupata teritorio de Ukrainio]] pli-malpli ripetus la informojn de la unua teksto, kaj aparta esperanta teksto [[ukrainia kontraŭofensivo en la sudo en la somero de 2022]] kovrus tre ege specifan subtemon. Eĉ la postulata ligilo [[detruo de la akvobaraĵo de Kaĥovka]], kvankam ĝi tuŝas gravan temon, laŭ nur utilos post kiam vere estos teksto pri tiu temo; se nur estas ruĝa ligilo, la vortoj "detruo de la [[akvobaraĵo de Kaĥovka]]" donas al simpla leganto pli da informoj, ĉar ili almenaŭ gvidas al ekzistanta teksto pri la akvejo. Nur la tekston pri [[homa ŝildo]] mi konsiderus sendiskute necesa kaj neniel forigebla ruĝa ligilo. Mi mem estis iom ŝokita ĵus vidi ke pri multaj loĝlokoj de la [[ĥersona provinco]] nun estas tekstetoj, sed absolute tro malgrandaj kaj tre mizeraj. Tial mi investis tempon por almenaŭ levi tiujn tekstojn al nivelo de [[artikola ĝermo]], de kiu eblas iom post iom vastigi unuopan tekston kaj povas lasi iun alian tekston ankaŭ tiom minimuma kiel ĝi estas nun. Mi mem preferus, se mi havos iom da tempo, rigardi pri supozeble same mizeraj esperantaj tekstoj pri urboj en la ĉirkaŭaj provincoj, kaj preferus tiun investon de mia limigita libera tempo al enigo de granda fortostreĉo en kreo de aparta esperanta teksto [[ukrainia kontraŭofensivo en la sudo en la somero de 2022]]. Sed se vi volas kaj pretas fari tekstojn pri tiuj temoj, tiuj novaj tekstoj kompreneble estas bonvenaj. Kaj povas ankaŭ esti (kvankam la ŝanco ne estas tro granda), ke alia esperantisto hazarde komencas bonvenan novan tekston tuj antaŭ ol oni mem povas ekagi. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 15:58, 1 okt. 2026 (UTC) :PS: Plus nova teksto pri [[Oleksandr Prokudin]], kiun mi ĵus ekfaris. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 16:55, 1 okt. 2026 (UTC) ::Dankegon pro la respondo, konsiloj, riĉigo de artikoloj, ktp. Mi forigis malnecesajn ruĝligilojn kaj mi pretas krei, riĉigi artikolojn. [[Uzanto:VolodimirSvjatoslaviĉ|VolodimirSvjatoslaviĉ]] ([[Uzanto-Diskuto:VolodimirSvjatoslaviĉ|diskuto]]) 17:40, 1 okt. 2026 (UTC) == Ne plu orfa artikolo == Por ke teksto ne konsideriĝu teknike "orfa artikolo", necesas ke almenaŭ 4 aliaj artikoloj (ne nur alidirekiloj aŭ personaj diskutpaĝoj) atentigu pri ĝi. Tiu ĉi teksto ĝis nun nur estis ligita el la urba teksto [[Oleŝki]]. Mi nun aldonis internajn [[hiperligilo]]jn el la pagoxj [[Ĥersona provinco]], [[Malsatego]] kaj [[Milito de Rusio kontraŭ Ukrainio ekde 2022]], kaj la necesa kvanto de 4 ligiloj el aliaj paĝoj estas ĵus atingita. {{re|VolodimirSvjatoslaviĉ}} se vi ankoraŭ sukcesus pri novaj tekstoj [[Dmitro Lubinec]] kaj [[Andrij Sibiha]], tie ankoraŭ eblus planti du pliajn ligilojn al tiu ĉi paĝo. Ĉu vi sukcesos? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:24, 12 okt. 2026 (UTC) Kaj pri * [[humana koridoro]] ([[d:Q5939489]]), provizore senarmeigita zono, kaj * [[homa ŝildo]] ([[d:Q121397]]), intenca allokigo de nebatalantoj en aŭ ĉirkaŭ batalceloj por malinstigi malamikon ataki tiujn celojn krompreneble ankaŭ serĉatas esperantisto kiu komencus esperantan tekston pri la temo. {{re|Kani|Sj1mor|Aidas}} ĉu iu el vi interesiĝus pri kunagado krei tiujn principe gravajn tekstojn? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:36, 12 okt. 2026 (UTC) :Dankegon pro viaj multaj kontribuaĵoj. :* «''se vi ankoraŭ sukcesus pri novaj tekstoj Dmitro Lubinec kaj Andrij Sibiha, tie ankoraŭ eblus planti du pliajn ligilojn al tiu ĉi paĝo. Ĉu vi sukcesos?''» :Kompreneble, baldaŭ mi elukrainigos ilin. [[Uzanto:VolodimirSvjatoslaviĉ|VolodimirSvjatoslaviĉ]] ([[Uzanto-Diskuto:VolodimirSvjatoslaviĉ|diskuto]]) 13:08, 12 okt. 2026 (UTC) ::Bonege. Mi jam sukcesis pri tre magra nova teksto [[Homa ŝildo]] kaj tie plantis plian ligilon al la paĝo "blokado de Oleŝki", kaj pensus ke de mia paĝo [[Oleksandr Prokudin]] de 2026-10-01 ankaŭ devus esti senprobleme enkonstrui plian ligilon. Tiam jam estas ses, sed kompreneble pli da ligiloj ĉiam pli bonas ol nur la minimumo. Tamen la same ĵus ekplantita ĝermeto [[humana koridoro]] (d:Q5939489) de ĝis nun nur unu frazo estas ankoraŭ neakcepteble tro malvasta. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:17, 12 okt. 2026 (UTC) :::Dankegon. Mi aldonos tekston al la artikolo "Humana koridoro", tamen al mi ŝajnas, ke «Humanitara koridoro» estus pli trafa nomo de la artikolo, ĉar ne temas pri koridoro farita el homoj sed pri senarmeigita zono por evakuado aŭ liverado de '''humanitara''' helpo. La vorto «humanitara» ne ekzistas en 2020-a eldono de PIV, sed ekzistas en testa elodono kaj en Reta vortaro.<ref>[https://reta-vortaro.de/revo/dlg/index-2q.html#humanitar.0a Reta vortaro]</ref><ref>[https://testo.vortaro.net/#humanitara_kd Testa eldono de PIV]</ref> --[[Uzanto:VolodimirSvjatoslaviĉ|VolodimirSvjatoslaviĉ]] 14:00, 12 okt. 2026 (UTC) :::{{Referencoj}} :Nu, eblas senprobleme kun tiuj du referencoj jam nun enkonduki duan nomon al la unua frazo. Tion mi tuj faros, post kiam mi antaŭ minuto konektis la novan teksteton al vikidatumoj. Sed baze necesas iom pli da teksta substanco... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:19, 12 okt. 2026 (UTC) ::Pardonu, la titolo «Humana koridoro» estas bona, vidinte la vorton «humana», mi ial pensis ke ĝi signifas homan. [[Uzanto:VolodimirSvjatoslaviĉ|VolodimirSvjatoslaviĉ]] ([[Uzanto-Diskuto:VolodimirSvjatoslaviĉ|diskuto]]) 14:32, 12 okt. 2026 (UTC) :::Ne pardoninde, kun viaj du referencoj la alternativa nomigo «humanitara koridoro» jes tute permeseblas. Nun la nova teksto jam posedas pri kvin frazoj kaj havas minimuman substancon, kvankam jes ja iom pli da kresko estus bonvena por ambaŭ tekstoj (kaj humana koridoro kaj homa ŝildo), konsiderante ilian gravecon. Por [[Oleksandr Prokudin]] mi nun simple enŝtopos ligilon per enkonstruo de ĉapitro "Vidu ankaŭ" - tio estas truko kiam la redakta energio ne sufiĉas por vere enplekti la temon en la ekzistintan tekston, sed ja ĉiam eblas poste plibonigi la situacion... Kaj kun nova frazo en la teksto [[humana koridoro]] nun jam estas sep ligiloj al la teksto. -- [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 14:59, 12 okt. 2026 (UTC) ::::Dankon! [[Uzanto:VolodimirSvjatoslaviĉ|VolodimirSvjatoslaviĉ]] ([[Uzanto-Diskuto:VolodimirSvjatoslaviĉ|diskuto]]) 16:42, 12 okt. 2026 (UTC) :::::{{re|VolodimirSvjatoslaviĉ}} Vi ne forgesos pri novaj tekstoj [[Dmitro Lubinec]] kaj [[Andrij Sibiha]], ĉu? [[dosiero:Ukraine))).png|20ra]] [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:14, 16 okt. 2026 (UTC) ::::::Certe ne, morgaŭ mi elukrainigos almenaŭ unu el ili [[Uzanto:VolodimirSvjatoslaviĉ|VolodimirSvjatoslaviĉ]] ([[Uzanto-Diskuto:VolodimirSvjatoslaviĉ|diskuto]]) 15:41, 16 okt. 2026 (UTC) :::::::Oni rimarku ke la malŝato de ThomasPusch al la plej multaj ruĝaj ligiloj estas persona obsedo de li kaj kelkaj malmultaj aliaj. Ĝi ne estas regulo de Vikipedio. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:51, 16 okt. 2026 (UTC) ::::::::Tio ne estas obsedo sed konsilo pri kiu mi konsentas. [[Uzanto:VolodimirSvjatoslaviĉ|VolodimirSvjatoslaviĉ]] ([[Uzanto-Diskuto:VolodimirSvjatoslaviĉ|diskuto]]) 16:59, 16 okt. 2026 (UTC) :::::::::Nu, do, vi certe rajtas aŭskulti ĉies konsilojn, se vi nur konscios, ke viaj privataj interkonsentoj ne estas reguloj. Tio signifas, ke vi lasu trankvilaj la ligilojn, kiujn aliaj faras samcele kiel en aliaj vikipedioj, t.e. por indiki ke oni rajtus fari artikolon pri temo. Pardonu la missupozon pri via opinio! --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 02:40, 17 okt. 2026 (UTC) ::::::::::Nepardoninde. Dankon pro rimarko. [[Uzanto:VolodimirSvjatoslaviĉ|VolodimirSvjatoslaviĉ]] ([[Uzanto-Diskuto:VolodimirSvjatoslaviĉ|diskuto]]) 10:22, 17 okt. 2026 (UTC) 74gxkc67ud7uasbl49p9p4x07mrfjrn 0 954669 9494572 9492217 2026-10-16T18:13:28Z Verdulo 1002 9494572 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Mondblindheit.jpg|eta|220px|Lunblindeco ĉe [[Islanda ĉevalo]]]] '''Lunblindeco''' aŭ '''''recidiva uveitis''''' estas perioda okulinflamo ĉe [[neparhufulo]]j. Ĝi estas la plej ofta kaŭzo de blindeco ĉe ĉevaloj. Kaŭzoj povas esti: * Infiltrado de [[limfocito]]j kaj [[granulocito|eosinofilaj granulocitoj]] en la [[Uveo (okulo)|uveo]] kun fibrina deponejo * alergioj * traŭmato * Infektoj de [[Influenco]], ''Borrelia burgdorferi'' aŭ ''Onchocerca cervicalis'' Tiuj [[patogeno]]j posedas [[antigeno]]jn, kontraŭ kiuj la ĉevalo formas antikorpojn. Tiuj antikorpoj havas kruc-reagon kun ĉeloj de la okulo, kio povas konduki al damaĝo kaj blindeco de la okulo. Lunblindeco ne devas esti konfuzita kun [[lunokulo]], kiu kutime ne estas malsano sed denaska difekto en la okulo, pro kiu mankas la pigmento. [[Kategorio:Ĉevaloj]] [[Kategorio:Malsanoj de ĉevaloj]] [[Kategorio:Blindeco]] [[Kategorio:Sindromoj en oftalmologio]] lhzv1wq82bazntcmkuwy1p9cpd428dk 0 954686 9494571 9490716 2026-10-16T18:09:20Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9494571 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto}} '''Rachel CUSK''' (naskita la 8-an de februaro 1967 en [[Saskatuno]], [[Kanado]]) <ref name="Barber 20092">{{Cite news|last=Barber|first=Lynn|author-link=Lynn Barber|date=30 August 2009|title=Rachel Cusk: A fine contempt|work=[[The Observer]]|url=https://www.theguardian.com/books/2009/aug/30/rachel-cusk-lynn-barber|access-date=23 April 2019}}</ref> estas [[Angloj|angla]] romanverkistino. Cusk translokiĝis kun sia familio de Kanado al [[Los-Anĝeleso]] en la aĝo de du jaroj, kaj loĝis tie ĝis ŝi estis okjara.<ref>{{cite web|last=Bethune|first=Brian|title=Rachel Cusk: 'On a winding road in the dark'|url=https://www.macleans.ca/culture/books/rachel-cusk-on-a-winding-road-in-the-dark/|website=[[Maclean's]]|access-date=8 October 2021|date=26 October 2015}}</ref> La familio poste translokiĝis al [[Suffolk]], [[Anglio]].<ref name="Kellaway2014">{{cite news|last=Kellaway|first=Kate|url=https://www.theguardian.com/books/2014/aug/24/rachel-cusk-interview-aftermath-outline|title=Rachel Cusk: 'Aftermath was creative death. I was heading into total silence'|work=The Observer|date=24 August 2014|access-date=23 April 2019}}</ref> Cusk poste studis en [[Universitato de Kembriĝo|Kembriĝo]] kaj en [[New College]], [[Universitato de Oksfordo|Oksfordo]].<ref>{{Cite journal|last=Heti|first=Sheila|title=The Art of Fiction No. 246|journal=The Paris Review|pages=35–63}}</ref> Ŝi ankaŭ vojaĝis vaste, precipe en [[Hispanio]] kaj [[Centrameriko]]. Cusk priskribis kreskadon en sia familio sentante sin neamata kaj punita pro neklaraj kialoj. Eĉ en plenaĝeco, ŝia rilato kun ŝiaj gepatroj estis problema.<ref>[https://www.newyorker.com/magazine/2017/08/07/rachel-cusk-gut-renovates-the-novel “Rachel Cusk Gut-Renovates the Novel”]&#x20;(en usonangla). ''[[The New Yorker]]'' . Alirita la 20-an de novembro 2018</ref> Ŝi publikigis dek tri romanojn same kiel memuarojn kaj aliajn nefikciajn verkojn. Ŝia verkaro ricevis plurajn premiojn, inkluzive de la Whitbread-Premio por debuta romano <ref name="NYR2017">{{cite magazine|last=Thurman|first=Judith|date=31 July 2017|title=Rachel Cusk Gut-Renovates the Novel|url=http://www.newyorker.com/magazine/2017/08/07/rachel-cusk-gut-renovates-the-novel|access-date=28 April 2021|magazine=The New Yorker|language=en-US}}</ref> kaj la Somerset-Maugham-Premio,<ref name="Holcombe">{{citation|url=https://literature.britishcouncil.org/writer/rachel-cusk|title=Rachel Cusk: Critical perspective|author=Garan Holcombe|year=2013|publisher=[[British Council]]|accessdate=29 December 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20170202003414/https://literature.britishcouncil.org/writer/rachel-cusk|archive-date=2 February 2017}}</ref><ref name="PW">{{citation|url=http://www.publishersweekly.com/978-0-312-19848-0|title=The Country Life|journal=Publishers Weekly|date=4 January 1999|accessdate=29 December 2016}}</ref> kaj estis en la mallonga kaj longa listo de kandidatoj por pluraj aliaj, inkluzive de la Guberniestra Ĝenerala Premio kaj la [[Premio Booker|Booker-Premio]]. Ŝia verkaro esploris patrinecon, geedziĝon, satiron, same kiel pli eksperimentajn formojn de rakonto. == Verkaro == === Romanoj === * ''Saving Agnes'' (1993) * ''The Temporary'' (1995) * ''[[:en:The_Country_Life|The Country Life]]'' (1997) * ''[[:en:The_Lucky_Ones_(short_story_collection)|The Lucky Ones]]'' (2003) * ''In the Fold'' (2005) * ''[[:en:Arlington_Park_(novel)|Arlington Park]]'' (2006) * ''The Bradshaw Variations'' (2009) * La trilogio ''Outline'' *# ''[[:en:Outline_(novel)|Outline]]'' (2014) *# ''Transit'' (2016) *# ''Kudos'' (2018) * ''[[:en:Second_Place_(novel)|Second Place]]'' (2021) * ''[[:en:Parade_(novel)|Parade]]'' (2024) * ''[[:en:Life_of_M|Life of M]]'' (2026) == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://www.youtube.com/watch?v=uhY5MR87Av8 Rachel Cusk parolas pri la temo "Literaturo en la Epoko de la Memo"] * [https://podcasts.apple.com/gb/podcast/selfy-stories/id1812922401 Selfy Stories, podkasto kiu dediĉas 5 epizodojn al la romano "Outline" de Rachel Cusk] * Elaine Blair en [https://www.newyorker.com/magazine/2015/01/05/told-2 ''The New Yorker''] pri Rachel Cusk kaj ''Outline'' * [https://www.nytimes.com/2015/01/07/books/outline-rachel-cusks-new-novel.html New York Times Recenzo de ''Outline''] * [http://www.sydneyreviewofbooks.com/outline-rachel-cusk/ Sydney Review of Books Review] * [https://www.theatlantic.com/magazine/archive/2017/01/the-uncoupling/508742/ Profilo de Ruth Franklin en Atlantiko] * [https://www.thetimes.com/culture/books/article/aftermath-on-marriage-and-separation-by-rachel-cusk-xn0xgt0lsp9 La Tempoj] {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Cusk, Rachel}} [[Kategorio:Anglaj verkistoj]] [[Kategorio:Verkistinoj]] 74qyt7dnv9oupq8ls8b65qos44nsv6p 0 954688 9494591 9490726 2026-10-16T20:52:41Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9494591 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto}} '''René DEPESTRE''' (naskita la 29-an de aŭgusto 1924 aŭ 1926, en Jacmel, [[Haitio]]) estas haitia-franca poeto kaj iama [[Komunismo|komunista]] aktivulo. <ref>{{Cite web|date=1999-09-13|title=René Depestre|url=https://ile-en-ile.org/depestre/|access-date=2025-11-10|website=Île en île|language=fr-FR}}</ref> Li estas konsiderata unu el la plej elstaraj figuroj en la haitia literaturo.<ref>{{cite web|url=http://www.tanbou.com/1999/Francophonie.htm|title=Critique of Haitian Francophonie (excerpt)|author=Tontongi|access-date=17 September 2014|archive-date=28 January 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180128132637/http://www.tanbou.com/1999/Francophonie.htm|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite book|last1=Satyre|first1=Joubert|editor1-last=Ndiaye|editor1-first=Christiane|title=Introduction aux littératures francophones|date=2004|publisher=Presses de l’Université de Montréal|location=Montréal|isbn=979-10-365-0247-7|url=https://books.openedition.org/pum/10652?lang=en#anchor-resume|chapter-url=https://books.openedition.org/pum/10659|access-date=29 June 2024|language=fr|chapter=La Caraïbe}}</ref> Li vivis en [[Kubo]] kiel ekzilo de la [[Duvalier|Duvalier-]]<nowiki/>reĝimo dum multaj jaroj kaj estis fondinto de la eldonejo Casa de las Américas. Li estas plej konata pro sia poezio. <ref>{{Cite web|last=Farrior|first=Angela D.|title=Writers of the Caribbean - Rene Depestre|url=http://core.ecu.edu/engl/deenas/caribbean/depestre.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20110927024632/http://core.ecu.edu/engl/deenas/caribbean/depestre.htm|archive-date=2011-09-27|access-date=2025-11-10|website=East Carolina University, Department of English}}</ref> Lia unua kolekto de noveloj estis publikigita en [[Portoprinco]] en 1945. En la sama jaro, li publikigis revolucian revuon. En ĝi, li inkluzivis omaĝon al la superrealisto [[André Breton]], kiu tiutempe vizitis la insulon. Ĝi kaŭzis grandan tumulton kaj instigis ribelon de gimnazianoj kaj universitataj studentoj, kiu kondukis al la renverso de la registaro de Élie Lescot en 1946. Depestre estis nelonge arestita kiel gvidanto de la ribelo. La nova prezidanto, Dumarsais Estimé, kiu ekoficis en aŭgusto 1946, rapide aljuĝis al Depestre stipendion por studi en Francio, tiel forigante la ribelanton el la lando.<ref name="Léon-François Hoffmann">Léon-François Hoffmann: [https://ile-en-ile.org/chronologie-de-rene-depestre/ ''Chronologie de René Depestre''], alirita la 30-a de julio 2020.</ref> Depestre forlasis sian patrujon en 1946. Li loĝis en [[Parizo]], [[Santiago de Ĉilio]], [[San-Paŭlo]], [[Kubo]], kaj [[suda Francio]]. Ekde 1980, li loĝas en [[Lézignan-Corbières]]. Depestre verkis plurajn romanojn kaj multajn poemojn. Liaj politikaj verkoj temas pri la politikaj kaj sociaj problemoj de Haitio kaj la subpremo de [[Nigrulo|nigruloj]]. Pro sia romano "Hadriana en ĉiuj miaj revoj" (1988) li ricevis la francan literaturan [[Premio Renaudot|premion Renaudot]], la Premion de la Societo de Literaturaj Verkistoj kaj la Premion de la Reĝa Akademio de la Franca Lingvo kaj Literaturo de Belgio. En 1991 li ricevis la Premion Chikaya U Tamsi por afrika poezio.<ref>{{Cite web|url=https://www.indiana.edu/~libsalc/africa/scripts/awards1.php?award=13|title=African Book Award Database Search Results|website=web.archive.org|date=2014-08-26|access-date=2020-07-30|archive-date=2014-08-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20140826113606/https://www.indiana.edu/~libsalc/africa/scripts/awards1.php?award=13|url-status=unfit}}</ref> En aprilo 2007, Depestre gajnis la Premion Robert Ganzo pro sia poemaro "La rage de vivre." Li ankaŭ estas Speciala Sendito de [[UNESKO]] al Haitio. Li estas onklo de iama [[Ĝenerala Guberniestro de Kanado]], [[Michaelle Jean]]. == Verkaro == === Poezio === * ''Etincelles'', Port-au-Princ: Imprimerie de l'Etat, 1945 * ''Gerbes de Sang'', Port-au-Prince: Imprimerie de l'Etat, 1946 * ''Végétations de Clarté'', Paris: Seghers, 1951 * ''Traduit du Grand Large, poème de ma patrie enchainée'', Paris: Seghers, 1952 * ''Minerai noir'', Paris: Présence Africaine, 1956 * ''Un arc-en-ciel pour l'occident chrétien, poème mystère vaudou'', 1966 * ''Journal d'un animal marin'', Paris: Présence Africaine, 1967 * ''Cantate d'Octobre à la Vie et à la Mort du Commandant Ernesto Che Guevara'', Havana: Institudo del Libro, 1968 * ''Poète à Cuba'', Paris: Pierre Jean Oswald, 1976 * ''En etat de poésie'', Paris: Les Editeurs français réunis, 1980 * ''Lettre à un poète du marronnage'', Bois Pluriel, 1988 * ''Au Matin de la négritude'', Paris: Euroeditor, 1990 * ''Anthologie personelle'', Arles: Actes Sud, 1993 * "Ode à Malcolm X: Grande Brigitte", in ''Literature Moderne du Monde Francophone'', by Peter Thompson. Chicago: National Textbook Company (McGraw-Hill), 1997 * ''Un Eté indien de la parole'', Double Cloche, 2001 * ''Non-assistance à poète en danger'', Paris: Seghers, 2005 * ''Rage de vivre. Oeuvres poétiques complètes'', Paris: Seghers, 2007 '''Romanoj kaj noveloj''' * ''El Paso Ensebado'' ({{Es}}),<ref>{{Cite book|last=Sandiford|first=Keith A. P.|url=https://books.google.com/books/about/A_Black_Studies_Primer.html?id=MSQZAQAAIAAJ&source=kp_book_description|title=A Black Studies Primer: Heroes and Heroines of the African Diaspora|date=2008|publisher=Hansib|isbn=978-1-906190-06-4|pages=147|language=en}}</ref> 1975 * ''Le Mât de cocagne'', Paris: Gallimard, 1979 * ''Alléluia pour une femme jardin'', Paris: Gallimard, 1981 * ''[[:en:Hadriana_in_All_My_Dreams|Hadriana dans Tous mes Rêves]]'', Paris: Gallimard, 1988 – Prix Renaudot * ''Eros dans un train chinois'', Paris: Gallimard, 1990 * "La mort coupée sur mesure", in ''Noir des îles'', Paris: Gallimard, 1995 * "Un rêve japonais", in ''Le Serpent à plumes. Récits et fictions courtes'', Paris: Le Serpent à plumes, 1993 * ''L'oeillet ensorcelé'', Paris: Gallimard, 2006 == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://www.jstor.org/pss/2931279 "Rene Depestre"], Mohamed B. Taleb-Khyar, ''Callaloo'', Vol. 15, N-ro 2, ''Haitia Literaturo kaj Kulturo'', Parto 1 (Printempo, 1992), pp.&nbsp;550–554 * [https://web.archive.org/web/20180129004315/https://repeatingislands.com/2010/02/08/rene-depestre-on-haiti%E2%80%99s-earthquake-endless-tragedy/ René Depestre pri la tertremo de Haitio: Senfina tragedio], 8-a de februaro 2010 {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Depestre, Rene}} [[Kategorio:Studentaro de la Universitato de Parizo]] [[Kategorio:Premiitoj per premio Renaudot]] [[Kategorio:Komunismaj poetoj]] [[Kategorio:Haitiaj poetoj]] [[Kategorio:Haitiaj verkistoj]] edb8v1w5vndqt19as5g56pp6dik6lgp 0 954691 9494604 9490748 2026-10-16T22:57:07Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9494604 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto}} '''Richard FORD''' (naskita la 16-an de februaro 1944 en [[Jackson (Misisipio)|Jackson]], [[Misisipio]]) estas usona [[romanisto]] kaj aŭtoro de [[Novelo|noveloj]] kaj verkisto de serio de romanoj havantaj la rolulon Frank Bascombe. <ref>{{Cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/books/what-to-read/review-richard-ford-be-mine-frank-bascombe/|title=The heroic last stand of an all-American everyman|first=Ian|last=Sansom|newspaper=The Telegraph|date=June 15, 2023|via=www.telegraph.co.uk}}</ref> La unua kolekto de noveloj de Ford, ''Rock Springs (Rokaj Fontoj)'', estis publikigita en 1987.<ref name="parisreview2">{{Cite news|title=Richard Ford, The Art of Fiction No. 147|url=http://www.theparisreview.org/interviews/1365/the-art-of-fiction-no-147-richard-ford|newspaper=Paris Review|date=1996-01-01|access-date=2016-01-10|issn=0031-2037|issue=140|first=Bonnie|last=Lyons}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://archive.nytimes.com/www.nytimes.com/books/97/07/13/reviews/8244.html|title=Love and Truth: Use With Caution|website=archive.nytimes.com}} ''New York Times'' (September 20, 1987), Sunday, Late City Final Edition; Section 7; Page 1, Column 3; Book Review Desk</ref> En Usono, Ford ricevis la [[Pulitzer-Premio|Pulitzer-premion]] en 1996 pro sia romano ''Sendependeca Tago''. En Hispanio, li gajnis la [[Premioj Princino de Asturio|Premion Princino de Asturio]] por 2016. En 2018, Ford ricevis la Park Kyong-ni Premion, internacian literaturan premion de Sud-Koreio. Lia romano ''Wildlife'' estis adaptita en samnoman filmon en 2018, kaj en 2023 Ford publikigis ''Be Mine'', sian kvinan fikcian verkon kronikantan la vivon de Frank Bascombe. == Elektitaj verkoj == === Romanoj === * ''A Piece of My Heart'' (1976) * ''The Ultimate Good Luck'' (1981) * ''[[:en:The_Sportswriter|The Sportswriter]]'' (1986) * ''[[:en:Wildlife_(novel)|Wildlife]]'' (1990) * ''[[:en:Independence_Day_(Ford_novel)|Independence Day]]'' (1995) * ''[[:en:The_Lay_of_the_Land|The Lay of the Land]]'' (2006) * ''[[:en:Canada_(novel)|Canada]]'' (2012) * ''[[:en:Let_Me_Be_Frank_With_You|Let Me Be Frank With You]]'' (2014)<ref>[https://www.npr.org/2014/11/06/360189334/frankly-bascombes-return-has-some-problems Michael Schaub. "Frankly, Bascombe's Return Has Some Problems"], 2014-11-06. Retrieved 2015-01-06.</ref> * ''[[:en:Be_Mine_(novel)|Be Mine]]'' (2023)<ref name="columbia">{{Cite web|url=https://news.columbia.edu/news/richard-ford-publishes-new-short-story-collection|title=Richard Ford Returns With a New Collection of Stories|website=Columbia News|date=26 July 2023}}</ref> === Rakontkolektoj === * ''[[:en:Rock_Springs_(short_story_collection)|Rock Springs]]'' (1987) * ''Women with Men: Three Stories'' (1997) * ''A Multitude of Sins'' (2002) * ''Vintage Ford'' (2004) * ''[[:en:Sorry_for_Your_Trouble:_Stories|Sorry for Your Trouble: Stories]]'' (2020)<ref>{{Cite web|url=https://www.pressherald.com/2019/05/16/maine-author-richard-ford-wins-library-of-congress-prize-for-american-fiction/|title=Maine author Richard Ford wins lifetime achievement award from Library of Congress|first=Ray|last=Routhier|date=May 16, 2019|access-date=Sep 26, 2019}}</ref><ref name="columbia" /> === Scenaroj === * ''[[:en:Bright_Angel|Bright Angel]]'' (1990) == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} === Verkaro === * [http://bookforum.com/inprint/016_01/3512 "''Nobody's Everyman''"], ''Libroforumo'' (Apr/Majo 2009) * [http://www.newyorker.com/magazine/2008/03/03/leaving-for-kenosha ''Forirante al Kenoŝa''], ''[[The New Yorker]]'' (2008) * [http://www.newyorker.com/magazine/2006/08/28/how-was-it-to-be-dead ''Kiel estis esti mortinta?''], ''The New Yorker'' (2006) === Profiloj === * [https://web.archive.org/web/20100113003903/http://www.olemiss.edu/depts/english/ms-writers/dir/ford_richard/ Bibliografio], [[Universitato de Misisipio]] * [https://www.pshares.org/authors/richard-ford Profilo], ''Ploughshares'' * {{IMDb nomo|285840|Richard Ford}} * [https://web.archive.org/web/20080821205214/http://www.walrusmagazine.com/blogs/2008/02/27/richard-ford-in-canada/ Superrigardo de la lastatempa kariero de Ford, kaj kritiko de noveloj] en la revuo ''The Walrus'' === Arkivaj kolektoj === * [http://www.oac.cdlib.org/findaid/ark:/13030/tf0x0nb0fd Gvidlibro al La Finfinaj Pruvoj de Bonŝanco-Kuirejo.] Specialaj Kolektoj kaj Arkivoj, La UC Irvine Bibliotekoj, Irvine, Kalifornio. * [http://purl.oclc.org/umarchives/MUM00188/ Kolekto Richard Ford] posedata de la Universitato de Misisipo, Departemento de Arkivoj kaj Specialaj Kolektoj. {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Ford, Richard}} [[Kategorio:Usonaj verkistoj]] d4zs8rzkf0qs5uxan998en6gpgkckhn 0 954821 9494729 9492404 2026-10-17T10:51:39Z Sj1mor 12103 9494729 wikitext text/x-wiki '''Teknika Muzeo en Brno''' ('''TMB''') estas ĉeĥa ŝtata muzea institucio, fondita en la jaro 1961 kaj fokusiĝinta al historio de scienco kaj tekniko, preciope sur la teritorio de [[Moravio]] kaj ĉeĥa parto de [[Silezio]]. Ĝi estas direktata de Ministerio pri Kulturo de Ĉeĥa Respubliko kaj havas sidejon en kvartalo [[Královo Pole]] en [[Brno]]. == Historio kaj nuntempo == Unuaj provoj fondi la muzeon aperis jam en [[1924]], kiam estis establita komitato por fondo de la teknika muzeo en Moravio. Rekta antaŭinto de TMB estis Arkivo por historio de industrio, komerco kaj teknika laboro, fondita en [[1936]]. Sian agadon ĝi plene disvolvis nur en [[1948]]. En la 1950-aj jaroj la muzeo estis translokita al baroka areo de iama Monaĥinejo de Ursulaninoj ĉe anglulo de la stratoj Orlí (= agla) kaj Josefská (= jozefa) en Brno. Ĝi estis alŝtatigita kaj fariĝis parto de Nacia Teknika Muzeo en Prago. La 1-an de januaro 1961 la filio en Brno memstariĝis kiel Teknika Muzeo en Brno. En la dua duono de la 1990-aj jaroj la muzeo transiris al nova edifico en la strato [[Jan Evangelista Purkyně|Purkyňova]] n-ro 105. Ĉe tiu adreso la Teknika Muzeo en Brno malfermiĝis por la publiko la 5-an de junio 2003. Al la vizitantoj ĝi proponas 16 ekspoziciojn kaj Teknikan Ludejon, kie eblas per amuza formo konatiĝi kun leĝoj de fiziko kaj kun iliaj teknikaj aplikoj. Gravan helpon ĉe dokumentado kaj faka agado liveras aktivado de volontuloj – Rondo de Amikoj de TMB. La muzeo prizorgas ankaŭ ĉeestan bibliotekon. Teamo de fakuloj dediĉas sin ĉefe al esploro kaj dokumentado de unuopaj fakoj de scienco kaj tekniko, al laŭplana kreado de fakaj kolektoj, al solvado internaj esploraj taskoj kaj ankaŭ al projektoj subvenciataj el publikaj fontoj kaj kompreneble al prezento de la laboraj rezultoj antaŭ la publiko per ekspozicioj kaj eksponadoj. Grava parto de TMB estas Metodika Centro de Konservado. Ĝia prioritata celo estas protektado de movebla kultura heredaĵo. Direktoro de Teknika Muzeo en Brno estas Ivo Štěpánek. == Teknikaj memoraĵoj prizorgataj de TMB == [[Dosiero:Kuzelovsky mlyn.jpg|thumb|Ventmuelejo en Kuželov, nacia kultura memoraĵo]] * Areo de ĉeĥoslovaka fortikiĝo en [[Šatov]] * Forĝejo en [[Těšany]] * Malnova metalurgio apud [[Adamov]] * ekspozicio Martelejo en [[Šlakhamry]], kvartalo de [[Hamry nad Sázavou]] * Ventmuelejo en [[Kuželov]] * Akvomuelejo en [[Slup]] * Kolekto de Malnovaj Urbaj Amasveturiloj en remizo en [[Líšeň]] Ekde 2013 TMB administras ankaŭ konstruaĵojn kaj hangarojn de iama aeroporto [[Černovice]] en Brně. == Daŭraj ekspozicioj == * De tamtamo ĝis interreto * Tranĉil-farado * Kulturo de blinduloj * Metalfandado * Brno sur du radoj * Historiaj veturiloj * Historia stereovizio * Tempo super ni kaj ĉirkaŭ ni * Strateto de metioj * Salono de mekanika muziko * Akvomotoroj kun monumento de [[Viktor Kaplan]] * Vapormotoroj * Ferfabrikado * Aviadilaj motoroj * Optiko * Komputila tekniko * Teknika ludejo == Sekcio Rondo de Amijoj de Teknika Muzeo en Brno == * '''Aŭtomobilovaj modeloj''' (Ing. Pavel Sobol) * '''CLASIC CAR rondeto''' – '''historiaj aŭtomobiloj''' (prezidanto Martin Pilgr) * '''Ĉeĥa klubo de historiaj veturiloj''' (Vojtěch Dymáček) *'''Gurdoj kaj mekanikaj maŝinoj''' (prezidanto Mgr. Petr Nekuža). La sekcio popularigas gurdoludon, iam tre disvastigitan en bohemaj, moraviaj kaj sileziaj urboj kaj vilaĝoj. Gurdistoj estis migrantaj artistoj lime de la 19-a kaj 20-a jarcentoj, kiuj liveris amuzon kaj plezuron per siaj mekanikaj muzikiloj. Eĉ nun la membroj alportas al festivaloj kaj kermesoj ĝojon kaj instruon (http://flasinet.cz/festival). * '''Fotografio''' (prezidanto Ivo Gil) * '''Fajrobrigadista historio''' (prezidanto Jiří Benda) * '''Historia stereovizio''' (prezidanto Martin Zimmerman) * '''Forĝista metio''' (pprezidanto Milan Michna) * '''Aviadila historio kaj plasta modelado''' (prezidanto Petr Vacek). Klubo de plastomedelistoj kunvenas en la muzea edifico kaj kunlabore kun KPM [[Bratislava]] kaj HKPM [[Prostějov]] organizas la plej grandan unutagan renkontiĝon de eŭropaj plastomodelistoj MODELLBRNO. * '''Norton Owners Club Czech Republic''' (prezidantino Marcela Havlíčková, DiS.) - posedantoj de motocikloj Norton * '''Optiko kaj elektrona mikroskopio''' (prezidanto Ing. Miroslav Bochníček) * '''Raketomodelista klubo''' (prezidanto Jiří Kašpar) * '''Renovigo de historiaj aviadiloj''' (prezidanto Jiří Navrátil) * '''Telekomunika tekniko''' (prezidanto Ing. Oldřich Procházka) * '''Societo de amikoj de antikvaj horloĝoj''' (prezidanto Mgr. Petr Nekuža) * '''Tatra klubo – historiaj aŭtomobiloj''' (prezidanto Ing. Lucián Piller) * '''Tekstilio''' (prezidantino PhDr. Petra Mertová, Ph.D) * '''Veterano Praga CAR''' – historiaj veturiloj (prezidanto Václav Valáč) * '''Ventmuelejoj''' (prezidanto Ing. Jan Doubek) == Galerio == <gallery heights="130"> Dosiero:Brno, Technické muzeum v Brně (2411).jpg|Ĉefa edifico de Teknika Muzeo en Brno Dosiero:Brno, Město Brno, Moravské náměstí, parní tramvaj (1).jpg|Trama vaporlokomotivo ''Caroline'' (1889) Dosiero:Kaiserpanorama Brno 07 Detail panoramy.JPG|Kaiserpanoramo (daŭra ekspozicio) Dosiero:Brno, 140 let MHD (64), Nádražní, 10.jpg|Motorvagono nemero 10 (1899) Dosiero:Brno, vozovna Pisárky, motorový vůz č. 1 (cca 1903).jpg|Motorvagono numero 1 (1903) Dosiero:Technické muzeum v Brně, depozitář MHD v Líšni (10).jpg|Motorvagono numero 6 (1904) Dosiero:Austro-Daimler 20PS (1).jpg|Austro-Daimler 20 PS (1910) Dosiero:Praga BD-K.jpg|Balaa veturilo Praga BD-K (1929) Dosiero:1932 Walter Junior in TMB Czech Republic.jpg|Walter Junior (licence Fiat 508, 1932) Dosiero:Škoda 706 RO.jpg|[[Škoda 706 RO]] (1947) Dosiero:Brno, Řečkovice, depozitář TMB, Praga RND č. 53 (03).jpg|[[Praga RND]] (1949) Dosiero:Brno, Řečkovice, depozitář TMB, Škoda 7Tr č. 31 (01).jpg|[[Škoda 7Tr]] (1954) Dosiero:Hospoda interier TMB.jpg|Gastejo U Pavlíků (parto de daŭra ekspozicio) </gallery> == Fonto == *ĉeĥa Vikipedio === Literaturo === * ''[[Toulavá kamera|Toulavá kamera 1]]'', str. 34–37, {{ISBN|80-7316-228-8}} [[Kategorio:Muzeoj]] b6c9uhq326nh39drbj3okxx77z9hu6r 9494731 9494729 2026-10-17T10:52:35Z Sj1mor 12103 9494731 wikitext text/x-wiki {{Informkesto muzeo|regiono-ISO=SK|tersituo=Brno|zomo=13}} '''Teknika Muzeo en Brno''' ('''TMB''') estas ĉeĥa ŝtata muzea institucio, fondita en la jaro 1961 kaj fokusiĝinta al historio de scienco kaj tekniko, preciope sur la teritorio de [[Moravio]] kaj ĉeĥa parto de [[Silezio]]. Ĝi estas direktata de Ministerio pri Kulturo de Ĉeĥa Respubliko kaj havas sidejon en kvartalo [[Královo Pole]] en [[Brno]]. == Historio kaj nuntempo == Unuaj provoj fondi la muzeon aperis jam en [[1924]], kiam estis establita komitato por fondo de la teknika muzeo en Moravio. Rekta antaŭinto de TMB estis Arkivo por historio de industrio, komerco kaj teknika laboro, fondita en [[1936]]. Sian agadon ĝi plene disvolvis nur en [[1948]]. En la 1950-aj jaroj la muzeo estis translokita al baroka areo de iama Monaĥinejo de Ursulaninoj ĉe anglulo de la stratoj Orlí (= agla) kaj Josefská (= jozefa) en Brno. Ĝi estis alŝtatigita kaj fariĝis parto de Nacia Teknika Muzeo en Prago. La 1-an de januaro 1961 la filio en Brno memstariĝis kiel Teknika Muzeo en Brno. En la dua duono de la 1990-aj jaroj la muzeo transiris al nova edifico en la strato [[Jan Evangelista Purkyně|Purkyňova]] n-ro 105. Ĉe tiu adreso la Teknika Muzeo en Brno malfermiĝis por la publiko la 5-an de junio 2003. Al la vizitantoj ĝi proponas 16 ekspoziciojn kaj Teknikan Ludejon, kie eblas per amuza formo konatiĝi kun leĝoj de fiziko kaj kun iliaj teknikaj aplikoj. Gravan helpon ĉe dokumentado kaj faka agado liveras aktivado de volontuloj – Rondo de Amikoj de TMB. La muzeo prizorgas ankaŭ ĉeestan bibliotekon. Teamo de fakuloj dediĉas sin ĉefe al esploro kaj dokumentado de unuopaj fakoj de scienco kaj tekniko, al laŭplana kreado de fakaj kolektoj, al solvado internaj esploraj taskoj kaj ankaŭ al projektoj subvenciataj el publikaj fontoj kaj kompreneble al prezento de la laboraj rezultoj antaŭ la publiko per ekspozicioj kaj eksponadoj. Grava parto de TMB estas Metodika Centro de Konservado. Ĝia prioritata celo estas protektado de movebla kultura heredaĵo. Direktoro de Teknika Muzeo en Brno estas Ivo Štěpánek. == Teknikaj memoraĵoj prizorgataj de TMB == [[Dosiero:Kuzelovsky mlyn.jpg|thumb|Ventmuelejo en Kuželov, nacia kultura memoraĵo]] * Areo de ĉeĥoslovaka fortikiĝo en [[Šatov]] * Forĝejo en [[Těšany]] * Malnova metalurgio apud [[Adamov]] * ekspozicio Martelejo en [[Šlakhamry]], kvartalo de [[Hamry nad Sázavou]] * Ventmuelejo en [[Kuželov]] * Akvomuelejo en [[Slup]] * Kolekto de Malnovaj Urbaj Amasveturiloj en remizo en [[Líšeň]] Ekde 2013 TMB administras ankaŭ konstruaĵojn kaj hangarojn de iama aeroporto [[Černovice]] en Brně. == Daŭraj ekspozicioj == * De tamtamo ĝis interreto * Tranĉil-farado * Kulturo de blinduloj * Metalfandado * Brno sur du radoj * Historiaj veturiloj * Historia stereovizio * Tempo super ni kaj ĉirkaŭ ni * Strateto de metioj * Salono de mekanika muziko * Akvomotoroj kun monumento de [[Viktor Kaplan]] * Vapormotoroj * Ferfabrikado * Aviadilaj motoroj * Optiko * Komputila tekniko * Teknika ludejo == Sekcio Rondo de Amijoj de Teknika Muzeo en Brno == * '''Aŭtomobilovaj modeloj''' (Ing. Pavel Sobol) * '''CLASIC CAR rondeto''' – '''historiaj aŭtomobiloj''' (prezidanto Martin Pilgr) * '''Ĉeĥa klubo de historiaj veturiloj''' (Vojtěch Dymáček) *'''Gurdoj kaj mekanikaj maŝinoj''' (prezidanto Mgr. Petr Nekuža). La sekcio popularigas gurdoludon, iam tre disvastigitan en bohemaj, moraviaj kaj sileziaj urboj kaj vilaĝoj. Gurdistoj estis migrantaj artistoj lime de la 19-a kaj 20-a jarcentoj, kiuj liveris amuzon kaj plezuron per siaj mekanikaj muzikiloj. Eĉ nun la membroj alportas al festivaloj kaj kermesoj ĝojon kaj instruon (http://flasinet.cz/festival). * '''Fotografio''' (prezidanto Ivo Gil) * '''Fajrobrigadista historio''' (prezidanto Jiří Benda) * '''Historia stereovizio''' (prezidanto Martin Zimmerman) * '''Forĝista metio''' (pprezidanto Milan Michna) * '''Aviadila historio kaj plasta modelado''' (prezidanto Petr Vacek). Klubo de plastomedelistoj kunvenas en la muzea edifico kaj kunlabore kun KPM [[Bratislava]] kaj HKPM [[Prostějov]] organizas la plej grandan unutagan renkontiĝon de eŭropaj plastomodelistoj MODELLBRNO. * '''Norton Owners Club Czech Republic''' (prezidantino Marcela Havlíčková, DiS.) - posedantoj de motocikloj Norton * '''Optiko kaj elektrona mikroskopio''' (prezidanto Ing. Miroslav Bochníček) * '''Raketomodelista klubo''' (prezidanto Jiří Kašpar) * '''Renovigo de historiaj aviadiloj''' (prezidanto Jiří Navrátil) * '''Telekomunika tekniko''' (prezidanto Ing. Oldřich Procházka) * '''Societo de amikoj de antikvaj horloĝoj''' (prezidanto Mgr. Petr Nekuža) * '''Tatra klubo – historiaj aŭtomobiloj''' (prezidanto Ing. Lucián Piller) * '''Tekstilio''' (prezidantino PhDr. Petra Mertová, Ph.D) * '''Veterano Praga CAR''' – historiaj veturiloj (prezidanto Václav Valáč) * '''Ventmuelejoj''' (prezidanto Ing. Jan Doubek) == Galerio == <gallery heights="130"> Dosiero:Brno, Technické muzeum v Brně (2411).jpg|Ĉefa edifico de Teknika Muzeo en Brno Dosiero:Brno, Město Brno, Moravské náměstí, parní tramvaj (1).jpg|Trama vaporlokomotivo ''Caroline'' (1889) Dosiero:Kaiserpanorama Brno 07 Detail panoramy.JPG|Kaiserpanoramo (daŭra ekspozicio) Dosiero:Brno, 140 let MHD (64), Nádražní, 10.jpg|Motorvagono nemero 10 (1899) Dosiero:Brno, vozovna Pisárky, motorový vůz č. 1 (cca 1903).jpg|Motorvagono numero 1 (1903) Dosiero:Technické muzeum v Brně, depozitář MHD v Líšni (10).jpg|Motorvagono numero 6 (1904) Dosiero:Austro-Daimler 20PS (1).jpg|Austro-Daimler 20 PS (1910) Dosiero:Praga BD-K.jpg|Balaa veturilo Praga BD-K (1929) Dosiero:1932 Walter Junior in TMB Czech Republic.jpg|Walter Junior (licence Fiat 508, 1932) Dosiero:Škoda 706 RO.jpg|[[Škoda 706 RO]] (1947) Dosiero:Brno, Řečkovice, depozitář TMB, Praga RND č. 53 (03).jpg|[[Praga RND]] (1949) Dosiero:Brno, Řečkovice, depozitář TMB, Škoda 7Tr č. 31 (01).jpg|[[Škoda 7Tr]] (1954) Dosiero:Hospoda interier TMB.jpg|Gastejo U Pavlíků (parto de daŭra ekspozicio) </gallery> == Fonto == *ĉeĥa Vikipedio === Literaturo === * ''[[Toulavá kamera|Toulavá kamera 1]]'', str. 34–37, {{ISBN|80-7316-228-8}} [[Kategorio:Muzeoj]] rcoudpzdxwwj52b0ionoteyuwemer53 0 954959 9494595 9493930 2026-10-16T21:04:09Z EmausBot 32202 Roboto: Riparas duoblan alidirekton al [[Ĝermolisto de hungaraj esperantistoj]] 9494595 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Ĝermolisto de hungaraj esperantistoj]] h5w967qvxkoa7hxzuysbsnpu8vrufvn 0 954983 9494611 9494173 2026-10-17T00:47:07Z Kani 670 9494611 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Striventra pego |koloro = pink |dosiero = Bar-bellied Woodpecker - Ecuador S4E2727 (16222857138).jpg |priskribo de dosiero = | dosiero larĝo=240px |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = | dosiero2 larĝo=240px |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Pegedoj]] ''Picidae'' |genro = ''[[Veniliornis]]'' |dunomo aŭtoritato = |specio = '''Striventra pego''' ''V. nigriceps'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=Bar-bellied Woodpecker ''Veniliornis nigriceps'' |volume=2016 |article-number=e.T22681190A92896344 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22681190A92896344.en |access-date=24a de Januaro 2023}}</ref> |dunomo = ''Veniliornis nigriceps'' |dunomo aŭtoritato = ([[Alcide d'Orbigny|D'Orbigny]], 1840) |specioj de subdivizio = Subspecioj | sinonimo = ''Dryobates nigriceps'' |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj = Veniliornis nigriceps map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Striventra pego'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio] </ref>, ''Veniliornis nigriceps'', estas sudamerika [[pego]], tio estas [[birdo]] de la familio de [[Pegedoj]] kaj la unu el la 14 specioj de la genro ''[[Veniliornis]]''. Ĝi vivas en Kolombio, Bolivio, Ekvadoro kaj Peruo.<ref name=IOC12.2>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/new/bow/woodpeckers/ |title=Woodpeckers |website=IOC World Bird List |version =v 12.2 |editor-last1=Gill |editor-first1= F. |editor-last2=Donsker|editor-first2=D.|editor-last3=Rasmussen |editor-first3=P. |date=Aŭgusto 2022 |access-date=9a de Januaro 2023 }}</ref> ==Taksonomio kaj sistematiko== La [[Internacia Ornitologia Komitato]] kaj la verko de [[BirdLife International]] nome ''[[Handbook of the Birds of the World]]'' metas la Striventran pegon en la genron ''[[Veniliornis]]''.<ref name=IOC12.2/><ref name=HBW7>HBW kaj BirdLife International (2022) Handbook of the Birds of the World and BirdLife International digital checklist of the birds of the world. Version 7. Disponebla ĉe: [http://datazone.birdlife.org/userfiles/file/Species/Taxonomy/HBW-BirdLife_Checklist_v7_Dec22.zip] Alirita la 13an de Decembro, 2022</ref> Tamen, starte en 2018, la [[Usona Ornitologia Societo]] kaj la [[taksonomio Clements]] movis ĉiujn speciojn de la genro ''Veniliornis'' al la genro ''[[Dryobates]]''.<ref name=59Supp>R. Terry Chesser, Kevin J. Burns, Carla Cicero, Jon L. Dunn, Andrew W. Kratter, Irby J. Lovette, Pamela C. Rasmussen, J. V. Remsen, Jr., Douglas F. Stotz, Benjamin M. Winger, kaj Kevin Winker. "Fifty-ninth supplement to the American Ornithological Society's ''Check-list of North American Birds''". ''The Auk'' 2018, vol. 135:798-813 Alirita la 13an de Decembro, 2022</ref><ref name=SACClist>Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, kaj K. J. Zimmer. Versio de 24a de Julio 2022. ''A classification of the bird species of South America''. [[American Ornithological Society]]. [https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCBaseline.htm] Alirita la 24an de Julio, 2022</ref><ref name=Clements2022>Clements, J. F., T. S. Schulenberg, M. J. Iliff, T. A. Fredericks, J. A. Gerbracht, D. Lepage, S. M. Billerman, B. L. Sullivan, kaj C. L. Wood. 2022. The eBird/Clements checklist of birds of the world: v2022. Elŝuitta el [https://www.birds.cornell.edu/clementschecklist/download/] Alirita la 10an de Novembro, 2022</ref> La supraj taksonomiaj sistemoj agnoskas jenajn tri [[subspecio]]jn, la [[Nomiga subspecio|nomiga]] ''nigriceps'' ([[Alcide d'Orbigny|D'Orbigny]], 1840), ''equifasciatus'' ([[Frank Chapman (ornitologo)|Chapman]], 1912), kaj ''pectoralis'' ([[Hans von Berlepsch|Berlepsch]] & [[Jan Sztolcman|Stolzmann]], 1902).<ref name=IOC12.2/><ref name=SACClist/><ref name=Clements2022/><ref name=HBW7/> ==Aspekto== La Striventra pego longas 17 ĝis 20 cm kaj pezas 39 ĝis 46 g. Maskloj kaj femaloj havas la saman plumaron, krom ĉe la kapo. Ĉe plenkreskuloj de ambaŭ seksoj de la nomiga subspecio, la vizaĝo estas plejparte malhele olivecbruna, kun maldikaj blankaj strioj malantaŭ kaj sub la okulo. Ĉe maskloj, la areo de la frunto ĝis la nuko estas ruĝa, kun videblaj nigraj bazoj de la plumoj. La femalo havas nigran kronon kaj oran nukon. La mantelo kaj dorso de ambaŭ seksoj estas malhele oliveckoloraj kun bronza nuanco; sur la pugo kaj la supravostaj kovrilplumoj videblas malfortaj, pli helaj strioj. La flugilplumoj estas olivecbrunaj kun bronz-olivkoloraj pintoj. La vosto estas nigreca; la du eksteraj paroj da plumoj havas pli helajn striojn. La suba korpo estas sablokolore blanka kun oliveckolora nuanco kaj larĝaj, malhele olivkoloraj strioj tra la tuta surfaco. La irisoj estas profunde ruĝaj ĝis brunaj; la sufiĉe longa beko estas griza ĝis blu-griza, kun pli hela suba makzelo; la kruroj estas grizaj ĝis olivecgrizaj. Junuloj estas ĝenerale malpli brilaj kaj pli verdaj ol plenkreskuloj, kun pli da strioj sur la vosto. Ĉe ambaŭ seksoj estas iom da ruĝo sur la krono, sed pli multe ĉe la masklo.<ref name=BBWO-BOW>Winkler, H. kaj D. A. Christie (2020). Bar-bellied Woodpecker (''Dryobates nigriceps''), version 1.0. En ''Birds of the World'' (J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D. A. Christie, kaj E. de Juana, Editors). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.babwoo2.01] Alirita la 24an de Januaro, 2023</ref> Ĉe la subspecio ''equifasciatus'', la helaj kaj malhelaj strioj sur la subaj partoj estas proksimume samlarĝaj; la verto de la ino estas nigreca kun olivkolora nuanco. La subspecio ''pectoralis'' tre similas al la nomiga subspecio, sed havas iom pli malhelajn subajn partojn kun tre mallarĝaj helaj strioj.<ref name=BBWO-BOW/> ==Distribuado kaj habitato== La subspecio ''equifasciatus'' de la Striventra pego estas la plej norda; ĝi troviĝas de la centraj Andoj de Kolombio, suden tra Ekvadoro, ĝis la [[Departemento Amazonio (Peruo)|departemento Amazonio]] en norda Peruo. La subspecio ''pectoralis'' troviĝas sur la orienta deklivaro de la peruaj Andoj, de Amazonas ĝis la [[departemento Junín]]. La nomiga subspecio troviĝas sur la orienta deklivaro de la Andoj, de Junín en Peruo ĝis la departementoj [[Koĉabambo]] kaj [[Santa-Kruzio (Bolivio)|Santa Cruz]] en centra Bolivio.<ref name=IOC12.2/><ref name=BBWO-BOW/> La Striventra pego loĝas en humidaj ĝis malsekaj montarbaroj, en superaj [[nanarbaro]]j, kaj foje eĉ pli alte en arbaroj de ''[[Polylepis]]''. Ĝi preferas pejzaĝojn kun densa subvegetaĵaro, precipe el bambuo de la genro ''Chusquea''. Laŭ alteco, ĝi plejparte troviĝas inter 2 600 kaj 3 600 m, sed ĝi aperas ankaŭ ĉe altecoj de nur 2 000 m, kaj en Ekvadoro eĉ ĝis 4 000 m.<ref name=BBWO-BOW/> ==Kutimaro== ===Movoj=== La Striventra pego estas tutjara loĝanto tra sia tuta disvastiĝa areo; neniu moviĝo laŭ alteco estas registrita.<ref name=BBWO-BOW/> ===Manĝado=== La Striventra pego serĉas manĝaĵon je ĉiuj niveloj de la arbaro, kvankam ĝi pasigas multe da tempo en densa subvegetaĵaro. Ĝi kutime troviĝas sola, foje en paroj, kaj regule aliĝas al [[miksspeciaj kunmanĝantaroj]] serĉantaj manĝaĵon. Ĝi bekbatas kaj forigas pecojn de la arboŝelo, kaj esploras inter [[musko]]-makuloj. Neniu detalo pri ĝia dieto estas konata.<ref name=BBWO-BOW/> ===Reproduktado=== La Striventra pego reproduktiĝas en februaro kaj marto en Ekvadoro kaj en aprilo kaj majo en Bolivio; ĝia sezono en Peruo inkluzivas aŭguston. Nenio plia estas konata pri ĝia reprodukta biologio.<ref name=BBWO-BOW/> {{birdsong|url=https://xeno-canto.org/species/Veniliornis-nigriceps |species=Striventra pego}} ===Voĉo=== La Striventra pego kantas malofte: "ĝis ĉ. 25 altatonaj 'ki'-sonoj, kiuj altiĝas antaŭ ol malaltiĝi". Ĝi ankaŭ produktas "mildajn 'ĉik'-sonojn kaj altajn, malsuprenirantajn 'kzrr'-sonojn".<ref name=BBWO-BOW/> ==Statuso== La [[IUCN]] klasifikis la Striventran pegon kiel specion "[[malplej zorgiga]]n". Ĝi havas vastan disvastiĝareon, kaj kvankam la grandeco de ĝia populacio ne estas konata, oni supozas, ke ĝi estas stabila. Neniu tuja minaco estas identigita.<ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=Bar-bellied Woodpecker ''Veniliornis nigriceps'' |volume=2016 |article-number=e.T22681190A92896344 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22681190A92896344.en |access-date=24a de Januaro 2023}}</ref> En diversaj partoj de sia disvastiĝareo, ĝi estas konsiderata de malofta ĝis nekutima. Ĝi troviĝas en pluraj protektitaj areoj. "Eble preteratentita pro siaj diskretaj kutimoj, sed verŝajne ĉeestas kun tre malalta denseco".<ref name=BBWO-BOW/> == Referencoj == {{Referencoj}} * {{cite book | last=Howell | first=Steve N. G. | author2=Sophie Webb | title=A Guide to the Birds of Mexico and Northern Central America | publisher=Oxford University Press | year=1995 | isbn=0-19-854012-4 | url-access=registration | url=https://archive.org/details/guidetobirdsofme0000howe }} *{{cite book |title=Woodpeckers of the World: A Photographic Guide |last=Gorman |first=Gerard |year=2014 |publisher=Firefly Books |isbn=978-1-77085-309-6 |pages=294–295 }} == Bibliografio == * Hans Winkler, David Christie, David Nurney: ''{{lang|en|Woodpeckers. A Guide to Woodpeckers, Piculets and Wrynecks of the World}}''. Robertsbridge, 1995, ISBN 0395720435. * {{cite book|last=Gorman|first=Gerard |url=https://books.google.com/books?id=9LmnAwAAQBAJ&pg=PA107|title=Woodpeckers of the World: The Complete Guide|publisher= A & C Black |year=2014|isbn=978-1-4081-4717-7}} * {{cite book|last=Winkler|first=Hans |title= Developments in Woodpecker Biology |location=[[Linz]]|publisher=Biologiezentrum des Oberösterreichischen Landesmuseums|year=2015|isbn= 978-3-85474-317-0}} == Eksteraj ligiloj == *{{Wikispecies|Veniliornis nigriceps|''Veniliornis nigriceps''}} *{{Commons category|Veniliornis nigriceps|''Veniliornis nigriceps''}} {{Projektoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Pegedoj]] [[Kategorio:Birdoj de Kolombio]] [[Kategorio:Birdoj de Ekvadoro]] [[Kategorio:Birdoj de Peruo]] [[Kategorio:Birdoj de Bolivio]] ejqlzt3y2yb7oeytncghvclrem65r6t 1 954994 9494480 9494384 2026-10-16T14:00:29Z Sj1mor 12103 /* Nombro de loĝantoj */ Respondo 9494480 wikitext text/x-wiki La internaj ligiloj al distriktonomoj [[Lambayeque]] kaj [[San Jose]] estas misgvidaj. "Lambayeque" plugvidas al la multe pli vasta unuo [[departemento Lambayeque]] kaj "San Jose" simple estas listigo de ĉiaj unuoj de tiu nomo en multaj landoj. Do vole-nevole la ruĝaj ligiloj devas esti * [[Lambayeque (distrikto)]] kaj [[San Jose (distrikto)]], aŭ * [[distrikto Lambayeque]] kaj [[distrikto San Jose]]. Esperanta teksto ekzistas pri neniu de tiuj administraj distriktoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 07:52, 16 okt. 2026 (UTC) == Nombro de loĝantoj == * Loĝantoj: 256,031 estas maleleganta indiko, ĉar tute mankas dato en kiu validis tiu nombro. Kaj nombro de loĝantoj kompreneble ne restas identa eterne. En la teksto mem pli bonas indiko * <nowiki>Loĝantoj: {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}}} (en [[{{WikidataLoĝantaroDato}}]])</nowiki> - en la diskutpaĝo la ŝablonoj ne funkcius, sed en la teksto ili momente vidigas la informon * Loĝantoj: 395 066 (en [[2025]]) kaj en postaj jaroj eĉ pli aktualan nombron. Tiujn ŝablonojn fakte necesus enmeti en ĉiujn paĝojn de administraj informoj de Peruo. Volontulo por tio bonvenas. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:02, 16 okt. 2026 (UTC) :Mi tiel ĝisdatigis , sed pri [[Provinco Ĉinĉeros]], [[Provinco Nazka]], [[Provinco Patáz]] ne estas notitaj la datumoj en la artikolo. [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 08:26, 16 okt. 2026 (UTC) ::{{re|Sj1mor}} Tio ĝustas. Pri [[provinco Patáz]] mi ĵus enkopiis tri ŝablonajn frazojn, nun ĉio estas. Kaj tiu teksta mencio de la loĝantaro, areo, loĝdenso, kaj aldone la ĉirkaŭaqj najbaroj, kiel nun estas en la teksto [[provinco Patáz]], estas pli saĝa ol telegramstila listigo kiel en [[Provinco Bolívar (Peruo)]], ĉar tiu lasta teksto fakte nun nur havas unu frazon kaj estus nomigenda aparte kritikenda ĝermeto... La teksto [[provinco Patáz]] nun estas solida [[artikola ĝermo]], kio pli bonas. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:20, 16 okt. 2026 (UTC) :::Bone, mi faris la samon por la aliaj du. [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 14:00, 16 okt. 2026 (UTC) 3s9ly5q6vul8pnu0tvfu15mvu6asuq7 1 955000 9494474 9494359 2026-10-16T13:54:13Z Arbarulo 135469 9494474 wikitext text/x-wiki Plej multaj ruĝaj ligiloj estas ĉi tie ekde la 12-a de januaro 2006, ekde nun 20 jaroj kaj naŭ monatoj. Iuj ankoraŭ aldoniĝis poste, ĉar ruĝaj ligiloj neniam estas sufiĉaj. Sed efektive la senco de ruĝa ligilo estas inviti al kreo de esperantaj artikoloj, kaj iam ĉiu ruĝa ligilo estu blua ligilo kiu efektive ligas ien ajn (ruĝa ligilo ankoraŭ ne meritas la nomon ligilo, ĉar ankoraŭ ne estas io por ligi). Min persone la nura kvanto de ankoraŭ-ne-ligiloj forpuŝas, sed sendube estas esperantistoj kiuj ardas krei novajn tekstojn pri ĉiuj ruĝaj ligiloj, pri la departemento Lambayeque, pri la samnoma provinco, distrikto kaj urbo, kaj entute pri Peruo kaj Sudameriko ĝenerale. Estas tempo ne pli longe atendi kaj ekagadi. La ruĝaj ligiloj bele invitas, nur necesas iu kiu akceptos tiun inviton. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:00, 16 okt. 2026 (UTC) :Ĉu vi entute komprenas la malsamon inter invito kaj ordono? Aŭ ĉu vi pensas ke "iam ĉiu ruĝa ligilo estu blua ligilo" ne estas ordono? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 13:54, 16 okt. 2026 (UTC) rkz9v30qltleub9so8wkp0zv80tsji6 0 955008 9494418 9494400 2026-10-16T12:10:33Z Tiguliano 34250 9494418 wikitext text/x-wiki   {{Informkesto organizaĵo}} '''Monto Portofino''' estas la plej alta monto de la [[Promontoro]] de Portofino, kaj estas parto de la Liguriaj Apeninoj . == Geografio == Monto Portofino estas alta 610 m. Ĝi estas tute inkludita en la [[Regiona Natura Parko Portofino]] . Ĝi situas ĉe la limo inter la municipoj [[Camogli]] kaj [[Santa Margherita Ligure]]. <ref>[http://digilander.libero.it/fratbigio/Racconti/monte.html Rakontoj pri Portofino] - (en la itala)</ref> == Medio == La flaŭro de la monto estas tipa de la [[Makiso (vegetaĵejo)|mediteranea veprejo]], inter la ĉeestantaj specioj estas la [[Agla pteridio|filiko]], la [[Rubuso (genro)|rubuso]] kaj [[Aspra smilako|la loka sarsaparilo]] (smilako); la faŭno konsistas el [[Foino|la foino]], [[Gliro|la]] [[vulpo]], [[Neĝmustelo|la gliro, la mustelo]], la [[Erinaco]], la [[Sciuro|sciuro]], la [[Talpo|talpo]], la [[Vespertoj|vesperto]], kaj inter la birdoj la [[Pegedoj|verda pego]], la [[Najtingalo (birdo)|najtingalo]], la [[Turfalkoj|turfalko]], la [[turstrigo]] kaj la [[noktuo]]. <ref>[http://www.portofino.it/magazine/monte-di-portofino/introduzione-al-monte-di-portofino-2.html Introduzione al Monte di Portofino]</ref> <ref>[http://www.regioni-italiane.com/a_monte_della_botanica_liguria.htm Il monte di Portofino]</ref> == Notoj == <references /> == Rilataj temoj == * Regiona Natura Parko de Portofino * Liguriaj Apeninoj * [[Portofino]] * [[Santa Margherita Ligure]] * [[Camogli]] == Eksteraj ligiloj == [[Kategorio:Montoj kun alteco inter 0 kaj 999 m]] [[Kategorio:Italio]] [[Kategorio:Ligurio]] lg9i0i0bsgu5lq9iwsg858i1hk87e5p 0 955009 9494429 2026-10-16T12:27:49Z Roberto 609 Alidirektigis al [[Ĝermolisto de Esperanto-eldonaĵoj]] 9494429 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[ĝermolisto de Esperanto-eldonaĵoj]] 7ocfehqrmzw3to237l9nsbcf5l733n6 0 955010 9494435 2026-10-16T12:34:53Z Roberto 609 Alidirektigis al [[Ĝermolisto de Esperanto-eldonaĵoj]] 9494435 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Ĝermolisto de Esperanto-eldonaĵoj]] 2juxk8syczme32bf3yte74c2jmet5sn 9494436 9494435 2026-10-16T12:35:50Z Roberto 609 Roberto movis paĝon [[Den moderne Forretningsm and koresponderer paa Esperanto.]] al [[Den moderne Forretningsm and koresponderer paa Esperanto]] 9494435 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Ĝermolisto de Esperanto-eldonaĵoj]] 2juxk8syczme32bf3yte74c2jmet5sn 0 955011 9494437 2026-10-16T12:35:50Z Roberto 609 Roberto movis paĝon [[Den moderne Forretningsm and koresponderer paa Esperanto.]] al [[Den moderne Forretningsm and koresponderer paa Esperanto]] 9494437 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Den moderne Forretningsm and koresponderer paa Esperanto]] i1b528u9x3hs994oy6r5xaz4e70y3ln 0 955012 9494446 2026-10-16T12:57:12Z Roberto 609 Alidirektigis al [[Ĝermolisto de slovenaj esperantistoj]] 9494446 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[ĝermolisto de slovenaj esperantistoj]] t1vvyt4ektzpdc4165g2e5iaqqp9ggs 0 955013 9494450 2026-10-16T13:01:46Z Roberto 609 Alidirektigis al [[Ĝermolisto de slovakaj esperantistoj]] 9494450 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[ĝermolisto de slovakaj esperantistoj]] j4knvpwqcz0tcu0sc15onan9ynt4irf 0 955014 9494454 2026-10-16T13:04:32Z Roberto 609 Alidirektigis al [[Ĝermolisto de germanaj esperantistoj]] 9494454 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[ĝermolisto de germanaj esperantistoj]] 5chppv1899hjgh43wdpnchovxykjwzz 0 955015 9494462 2026-10-16T13:23:11Z Crosstor 3176 historiisto 9494462 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = {{Paĝonomo}} |dosiero = {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |grandeco de dosiero = |priskribo = |naskonomo = }} '''[[Emeriko|Imre]] [[Tóth]]''' [tOt], laŭ la hungarlingve kutima nomordo '''Tóth Imre''' estas [[Hungario|hungara]] [[historiisto]], altlerneja [[instruisto]], muzeestro. Imre Tóth<ref>https://opac-nevter.pim.hu/ro/record/-/record/PIM1646796 hungarlingva datenaro de muzeo</ref><ref>https://magyarnemzetinevter.hu/szemelyi-nevter/?id=708891&date=2026-10-16 nemzeti névtér</ref> naskiĝis {{naskiĝtago|1968|3|26}} en [[Sopron]]<!--, li mortis {{mortotago|20||}} en [[]]-->. == Biografio == Imre Tóth ekde 1987 laboris en muzeo en sia naskiĝurbo, dum li akiris pedagogian diplomon en [[Universitato de Sopron|Pedagogia Altlernejo Dániel Berzsenyi]] en [[1993]]. Inter 1994-2009 li instruis en gimnazio, dum en 1999 li akiris kulturistan diplomon en [[Universitato de Pécs|Scienca Universitato Janus Pannonius]]. Li akiris sciencan gradon [[Ph.D.]] en 2005 en la [[Universitato de Pécs]], krome iam li habilitiĝis kaj docentiĝis. Lia edzino naskis unufoje. Li ricevis [[premio]]jn inter 2004-2007. == Elektitaj kontribuoj == * ''Egy németbarát viszontagságai Berlinben. Kánya Kálmán követi évei (1925–1933).'' (2008) * ''Variációk a konfliktuskezelése. Bonn, Berlin és Budapest diplomáciai erőfeszítései a keletnémet menekültkérdés megoldására 1989-ben'' (2009) * ''Kánya Kálmán és Európa gazdasági újjáépítése. A Közép-Európa Gondolat.'' (2011) == Fontoj == * [https://web.archive.org/web/20120117142130/http://www.ktk.nyme.hu/index.php?id=19306&L=1#CV biografio hungare kun foto] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Toth Imre}} [[Kategorio:Hungaraj historiistoj]] [[Kategorio:Hungaraj altlernejaj instruistoj]] {{Portalstrio|Biografio}} 0htoxs7b88na2t6p8qoxlav9cpn4l87 0 955016 9494472 2026-10-16T13:52:23Z HistroJim 265050 Kreis novan paĝon kun "[[Dosiero:Adelsheimi Dunszt Andor.png|eta|Andor Dunszt]] '''Andor''' '''Ferenc DUNSZT von ADELSHEIM''', v. ''Dunst''<ref>https://library.hungaricana.hu/en/view/BPSZKJ_1935/?pg=176&layout=s p. 177</ref> (1888<ref name=":1">https://resolver.pim.hu/auth/PIM369549</ref> – 8 majo 1974)<ref>https://www.familysearch.org/ark:/61903/1:1:XS8W-VF1S?lang=en&cid=fs_copy</ref> estis hungara nobelo, militoficiro kaj maŝininĝeniero<ref name=":1" />, kiu servis en la aŭstro-hun..." 9494472 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Adelsheimi Dunszt Andor.png|eta|Andor Dunszt]] '''Andor''' '''Ferenc DUNSZT von ADELSHEIM''', v. ''Dunst''<ref>https://library.hungaricana.hu/en/view/BPSZKJ_1935/?pg=176&layout=s p. 177</ref> (1888<ref name=":1">https://resolver.pim.hu/auth/PIM369549</ref> – 8 majo 1974)<ref>https://www.familysearch.org/ark:/61903/1:1:XS8W-VF1S?lang=en&cid=fs_copy</ref> estis hungara nobelo, militoficiro kaj maŝininĝeniero<ref name=":1" />, kiu servis en la aŭstro-hungara armeo dum la Unua Mondmilito. Li servis ĉe pluraj frontoj, inkluzive de la orienta, balkana kaj itala frontoj, kaj en 1918 laboris kiel inĝeniero ĉe la Centra Telegrafa Trejnlernejo. == Frua vivo kaj familio == Dunszt naskiĝis en 1888 en la nobela [[Dunst|familio Dunszt]], kiel filo de Gyula Dunszt kaj Etelka Gangel. Li estis frato de [[Margit Dunst]], operkantistino. == Milita kariero == En 1907 Dunszt komencis militservon ĉe la 62-a Infanteria Regimento kiel kandidato por rezerva oficiro. Li ricevis militan trejnadon kaj finis la oficiran trejnadon en Kolozsvár (nuntempa Cluj-Napoca, Rumanio). Li ankaŭ partoprenis armilekzercojn en Marosvásárhely (nuntempa Târgu Mureș, Rumanio) kaj Kolozsvár.<ref name=":2">[https://mtda.hu/books/makkay_pal_negyes_honvedek_adattar.pdf Négyes honvédek fegyverben. Adattár] p. 24</ref> En majo 1914 li estis translokigita al la 4-a Reĝa Hungara Honveda Infanteria Regimento. Post la eksplodo de la Unua Mondmilito li raportis por servo ĉe la regimento en Nagyvárad (nuntempa Oradea, Rumanio), kun la rango de subleŭtenanto. Poste li estis sendita al la orienta fronto kun la 15-a marŝregimento. Li batalis ĉe Przemyśl kaj dum la retiriĝo tra la Karpatoj. La 23-an de oktobro li estis vundita kaj enhospitaligita.<ref name=":2" /> Post resaniĝo, Dunszt finis pioniran trejnkurson en Szeged en 1915. Post servado ĉe rezerva bataliono, li estis asignita al la 307-a Honveda Infanteria Regimento. Li partoprenis en la defendo de la rumana landlimo kaj en la militaj operacioj en Besarabio, inkluzive de la bataloj apud Okna. La 20-an de septembro 1915 li malsaniĝis je disenterio. Li estis transportita unue al Ĉernivco kaj poste, pro la bombardado fare de rusa artilerio, al hospitalo en Košice.<ref name=":2" /> Post resaniĝo li plenumis trejnajn taskojn en Nagyvárad. La 30-an de marto 1916 li foriris kun aparta bataliono al la serba fronto kaj poste estis sendita al la itala fronto. Li servis ĉe trejna unuo en Divača, sed meze de majo estis enhospitaligita en Ljubljano pro tifo.<ref name=":2" /> Dunszt poste servis ĉe la fronto en Volinio kaj revenis al la itala fronto, kie li partoprenis militajn operaciojn ĉe Monte San Gabriele kaj Monte Tomba. En aŭgusto 1918 li estis asignita kiel inĝeniero al la Centra Telegrafa Trejnlernejo. Tie li restis ĝis la disfalo de Aŭstrio-Hungario fine de la milito.<ref name=":2" /> La militbiografia fonto mencias plurajn distingojn, inter ili la ''Kriegs-Erinnerungs-Kreuz'' (Milita Memorkruco), 3-a klaso. La ceteraj mallongigoj en la originala listo de distingoj bezonas plian kontrolon.<ref name=":2" /> == Fontoj == * [https://library.hungaricana.hu/en/view/BPSZKJ_1935/?pg=176&layout=s Budapest főváros törvényhatósági bizottsága közgyűlési jegyzőkönyvei 1935] p. 177 == Referencoj == [[Kategorio:Germanaj nobeloj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1888]] [[Kategorio:Mortintoj en 1974]] bkva8wuv8q3isz7q277tdmutl0vo1su 0 955017 9494473 2026-10-16T13:53:43Z Roberto 609 Alidirektigis al [[Ĝermolisto de rusaj esperantistoj]] 9494473 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Ĝermolisto de rusaj esperantistoj]] 4cx6fdhu41w2bzyf7xcjmra19z0el9r 0 955018 9494481 2026-10-16T14:02:43Z Roberto 609 Alidirektigis al [[Ĝermolisto de svisaj esperantistoj]] 9494481 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[ĝermolisto de svisaj esperantistoj]] st4uvt5j451b05yipb8bzp7gtrd2502 0 955019 9494493 2026-10-16T15:12:53Z Baba79 118684 Kreis novan paĝon kun "{{informkesto homo}} '''Benjamin Brillaud''', konata kiel '''Nota Bene''', estas [[francio|franca]] [[videisto]] kaj scienca [[Scienca popularigo|vulgarigisto]], naskita la 18-an de junio 1988 en [[Athis-Mons]] ([[Essonne]]). Li estas ĉefe konata pro kreado de la [[YouTube|YouTube-kanalo]] ''Nota Bene'', dediĉita al [[historio]] kaj [[mitologio]], la 24-an de aŭgusto 2014. La kanalo havas pli ol 2.7 milionojn da abonantoj (ĝis aŭgusto 2026 en YouTube). == Eng..." 9494493 wikitext text/x-wiki {{informkesto homo}} '''Benjamin Brillaud''', konata kiel '''Nota Bene''', estas [[francio|franca]] [[videisto]] kaj scienca [[Scienca popularigo|vulgarigisto]], naskita la 18-an de junio 1988 en [[Athis-Mons]] ([[Essonne]]). Li estas ĉefe konata pro kreado de la [[YouTube|YouTube-kanalo]] ''Nota Bene'', dediĉita al [[historio]] kaj [[mitologio]], la 24-an de aŭgusto 2014. La kanalo havas pli ol 2.7 milionojn da abonantoj (ĝis aŭgusto 2026 en YouTube). == Engaĝiĝoj == Benjamin Brillaud ekimplikiĝis por [[Amnestio Internacia]]<ref>« [https://www.amnesty.fr/peine-de-mort-et-torture/actualites/voir-pour-comprendre-1-la-peine-de-mort Le commerce des armes] » ([https://archive.wikiwix.com/cache/?url=https%3A%2F%2Fwww.amnesty.fr%2Fpeine-de-mort-et-torture%2Factualites%2Fvoir-pour-comprendre-1-la-peine-de-mort arkivo]), Amnesty.fr</ref> en 2016 pruntedonante sian voĉon al informa kaj konsciiga mallonga filmo pri la [[Mortpuno|mortopuno]]. En 2018, li ripetis la sperton per alia mallonga filmo pri [[infanrajtoj]]<ref>« [https://www.amnesty.fr/actualites/voir-pour-comprendre-10-les-droits-de-lenfant Les droits de l'enfant] » ([https://archive.wikiwix.com/cache/?url=https%3A%2F%2Fwww.amnesty.fr%2Factualites%2Fvoir-pour-comprendre-10-les-droits-de-lenfant arkivo]), Amnesty France</ref>. En junio 2024, li kondamnis en jutuba video la ekspluatadon de historio fare de la [[ekstremdekstro]]<ref>Bertrand Mallen, « H[https://france3-regions.francetvinfo.fr/centre-val-de-loire/indre-loire/tours/harcelement-menaces-de-mort-le-youtubeur-nota-bene-alerte-sur-la-bataille-menee-par-l-extreme-droite-contre-l-histoire-2998076.html arcèlement, menaces de mort : le youtubeur Nota Bene alerte sur la bataille menée par l'extrême droite contre l'Histoire] [archive] » ([https://archive.wikiwix.com/cache/?url=https%3A%2F%2Ffrance3-regions.francetvinfo.fr%2Fcentre-val-de-loire%2Findre-loire%2Ftours%2Fharcelement-menaces-de-mort-le-youtubeur-nota-bene-alerte-sur-la-bataille-menee-par-l-extreme-droite-contre-l-histoire-29980 arkivo]), France 3 Centre-Val de Loire, 7-a de marto 2024 </ref>, same kiel la ĉikanegadon kaj mortminacojn, kiujn li spertis dum pluraj jaroj fare de komunumoj proksimaj al ĉi tiu dekstro, precipe en sociaj retoj. En junio 2024, post la dissolvo de la [[Nacia Asembleo (Francio)|Nacia Asembleo]] kaj la kunvoko de fruaj parlamentaj balotoj, Benjamin Brillaud kunsubskribis opinian artikolon subtenante la [[Novan Popolan Fronton]] kaj kontraŭ la ekstremdekstro<ref>« [https://www.leparisien.fr/elections/legislatives/lheure-du-mutisme-est-terminee-200-streamers-apportent-leur-soutien-au-nouveau-front-populaire-17-06-2024-KHUE32YE45HODMGZMB2MZBVT4A.php « L’heure du mutisme est terminée » : 200 streamers apportent leur soutien au Nouveau Front populaire] » ([https://archive.wikiwix.com/cache/?url=https%3A%2F%2Fwww.leparisien.fr%2Felections%2Flegislatives%2Flheure-du-mutisme-est-terminee-200-streamers-apportent-leur-soutien-au-nouveau-front-populaire-17-06-2024-KHUE32YE45HODMGZMB2MZBVT4A.php arkivo]), Le Parisien, 17-a de juinio 2024</ref>. Liaj opinioj gajnis al li multajn insultojn, timigadon kaj minacojn interrete fare de la ekstremdekstruloj<ref> « [https://www.radiofrance.fr/franceculture/podcasts/un-monde-connecte/nota-bene-10-ans-de-vulgarisation-historique-sur-youtube-1144558 Nota Bene : dix ans de vulgarisation historique sur YouTube] » ([https://archive.wikiwix.com/cache/?url=https%3A%2F%2Fwww.radiofrance.fr%2Ffranceculture%2Fpodcasts%2Fun-monde-connecte%2Fnota-bene-10-ans-de-vulgarisation-historique-sur-youtube-1144558 arkivo]), France Culture, 31-a de januaro 2025</ref>. == Referencoj == {{referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * [https://www.notabenemovies.com/ Oficiala retejo] {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Brillaud, Benjamin|1988}} [[Kategorio:Francaj jutubistoj]] [[Kategorio:Homoj kontraŭ mortpuno]] aedod6lufm5b097hr4e6v4kzn0iov04 9494494 9494493 2026-10-16T15:14:06Z Baba79 118684 /* Engaĝiĝoj */ 9494494 wikitext text/x-wiki {{informkesto homo}} '''Benjamin Brillaud''', konata kiel '''Nota Bene''', estas [[francio|franca]] [[videisto]] kaj scienca [[Scienca popularigo|vulgarigisto]], naskita la 18-an de junio 1988 en [[Athis-Mons]] ([[Essonne]]). Li estas ĉefe konata pro kreado de la [[YouTube|YouTube-kanalo]] ''Nota Bene'', dediĉita al [[historio]] kaj [[mitologio]], la 24-an de aŭgusto 2014. La kanalo havas pli ol 2.7 milionojn da abonantoj (ĝis aŭgusto 2026 en YouTube). == Engaĝiĝoj == Benjamin Brillaud ekimplikiĝis por [[Amnestio Internacia]]<ref>« [https://www.amnesty.fr/peine-de-mort-et-torture/actualites/voir-pour-comprendre-1-la-peine-de-mort Le commerce des armes] » ([https://archive.wikiwix.com/cache/?url=https%3A%2F%2Fwww.amnesty.fr%2Fpeine-de-mort-et-torture%2Factualites%2Fvoir-pour-comprendre-1-la-peine-de-mort arkivo]), Amnesty.fr</ref> en 2016 pruntedonante sian voĉon al informa kaj konsciiga mallonga filmo pri la [[Mortpuno|mortopuno]]. En 2018, li ripetis la sperton per alia mallonga filmo pri [[infanrajtoj]]<ref>« [https://www.amnesty.fr/actualites/voir-pour-comprendre-10-les-droits-de-lenfant Les droits de l'enfant] » ([https://archive.wikiwix.com/cache/?url=https%3A%2F%2Fwww.amnesty.fr%2Factualites%2Fvoir-pour-comprendre-10-les-droits-de-lenfant arkivo]), Amnesty France</ref>. En junio 2024, li kondamnis en jutuba video la ekspluatadon de historio fare de la [[ekstremdekstro]]<ref>Bertrand Mallen, « H[https://france3-regions.francetvinfo.fr/centre-val-de-loire/indre-loire/tours/harcelement-menaces-de-mort-le-youtubeur-nota-bene-alerte-sur-la-bataille-menee-par-l-extreme-droite-contre-l-histoire-2998076.html arcèlement, menaces de mort : le youtubeur Nota Bene alerte sur la bataille menée par l'extrême droite contre l'Histoire] [archive] » ([https://archive.wikiwix.com/cache/?url=https%3A%2F%2Ffrance3-regions.francetvinfo.fr%2Fcentre-val-de-loire%2Findre-loire%2Ftours%2Fharcelement-menaces-de-mort-le-youtubeur-nota-bene-alerte-sur-la-bataille-menee-par-l-extreme-droite-contre-l-histoire-29980 arkivo]), France 3 Centre-Val de Loire, 7-a de marto 2024 </ref>, same kiel la ĉikanegadon kaj mortminacojn, kiujn li spertis dum pluraj jaroj fare de komunumoj proksimaj al ĉi tiu dekstro, precipe en sociaj retoj. En junio 2024, post la dissolvo de la [[Nacia Asembleo (Francio)|Nacia Asembleo]] kaj la kunvoko de fruaj parlamentaj balotoj, Benjamin Brillaud kunsubskribis opinian artikolon subtenante la [[Nova Popola Fronto|Novan Popolan Fronton]] kaj kontraŭ la ekstremdekstro<ref>« [https://www.leparisien.fr/elections/legislatives/lheure-du-mutisme-est-terminee-200-streamers-apportent-leur-soutien-au-nouveau-front-populaire-17-06-2024-KHUE32YE45HODMGZMB2MZBVT4A.php « L’heure du mutisme est terminée » : 200 streamers apportent leur soutien au Nouveau Front populaire] » ([https://archive.wikiwix.com/cache/?url=https%3A%2F%2Fwww.leparisien.fr%2Felections%2Flegislatives%2Flheure-du-mutisme-est-terminee-200-streamers-apportent-leur-soutien-au-nouveau-front-populaire-17-06-2024-KHUE32YE45HODMGZMB2MZBVT4A.php arkivo]), Le Parisien, 17-a de juinio 2024</ref>. Liaj opinioj gajnis al li multajn insultojn, timigadon kaj minacojn interrete fare de la ekstremdekstruloj<ref> « [https://www.radiofrance.fr/franceculture/podcasts/un-monde-connecte/nota-bene-10-ans-de-vulgarisation-historique-sur-youtube-1144558 Nota Bene : dix ans de vulgarisation historique sur YouTube] » ([https://archive.wikiwix.com/cache/?url=https%3A%2F%2Fwww.radiofrance.fr%2Ffranceculture%2Fpodcasts%2Fun-monde-connecte%2Fnota-bene-10-ans-de-vulgarisation-historique-sur-youtube-1144558 arkivo]), France Culture, 31-a de januaro 2025</ref>. == Referencoj == {{referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * [https://www.notabenemovies.com/ Oficiala retejo] {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Brillaud, Benjamin|1988}} [[Kategorio:Francaj jutubistoj]] [[Kategorio:Homoj kontraŭ mortpuno]] bpkxt7jgdfbfxp0oz2zvig8k8qrhlwd 0 955020 9494520 2026-10-16T15:56:09Z Roberto 609 Alidirektigis al [[Ĝermolisto de Esperanto-eldonaĵoj]] 9494520 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[ĝermolisto de Esperanto-eldonaĵoj]] 7ocfehqrmzw3to237l9nsbcf5l733n6 0 955021 9494537 2026-10-16T16:06:24Z Roberto 609 Alidirektigis al [[Ĝermolisto de britaj esperantistoj]] 9494537 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[ĝermolisto de britaj esperantistoj]] 9s2juwq0aev8ptzo8libo6as2rhnuxv 0 955022 9494556 2026-10-16T16:27:20Z Roberto 609 Alidirektigis al [[Ĝermolisto de belgaj esperantistoj]] 9494556 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[ĝermolisto de belgaj esperantistoj]] jk7m1ip4eh4hz5s5nbogf7wot3fmtl9 0 955023 9494612 2026-10-17T00:58:14Z Kani 670 Kreis novan paĝon kun "{{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Pasera pego |koloro = pink |dosiero = Veniliornis passerinus.jpg |priskribo de dosiero = | dosiero larĝo=240px |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = | dosiero2 larĝo=240px |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Pegedoj]] ''Picidae'' |genro = ''[[Veniliornis]]'' |dunomo aŭtoritato = |specio = '''Pasera pego''' ''V...." 9494612 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Pasera pego |koloro = pink |dosiero = Veniliornis passerinus.jpg |priskribo de dosiero = | dosiero larĝo=240px |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = | dosiero2 larĝo=240px |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Pegedoj]] ''Picidae'' |genro = ''[[Veniliornis]]'' |dunomo aŭtoritato = |specio = '''Pasera pego''' ''V. passerinus'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2018 |title=Little Woodpecker ''Veniliornis passerinus'' |volume=2018 |article-number=e.T22681199A130038374 |doi=10.2305/IUCN.UK.2018-2.RLTS.T22681199A130038374.en |access-date=25a de Januaro 2023}}</ref> |dunomo = ''Veniliornis passerinus'' |dunomo aŭtoritato = ([[Carl Linnaeus|Linnaeus]], 1766) |specioj de subdivizio = Subspecioj | sinonimo = *''Picus passerinus'' {{small|Linnaeus,&nbsp;1766}} *''Dryobates passerinus'' |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj = Veniliornis passerinus map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Pasera pego'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio] </ref>, ''Veniliornis passerinus'', estas sudamerika [[pego]], tio estas [[birdo]] de la familio de [[Pegedoj]] kaj la unu el la 14 specioj de la genro ''[[Veniliornis]]''.<ref name=IOC12.2>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/new/bow/woodpeckers/ |title=Woodpeckers |website=IOC World Bird List |version =v 12.2 |editor-last1=Gill |editor-first1= F. |editor-last2=Donsker|editor-first2=D.|editor-last3=Rasmussen |editor-first3=P. |date=Aŭgusto 2022 |access-date=9a de Januaro 2023 }}</ref> Ĝi troviĝas en ĉiu kontinenta lando sudamerika escepte Ĉilio, Surinamo, kaj Urugvajo.<ref name=SACCcountries>Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, kaj K. J. Zimmer. Versio de 24a de Julio 2022. ''Species Lists of Birds for South American Countries and Territories''. [https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCCountryLists.htm] Alirita la 24an de Julio, 2022</ref> ==Taksonomio kaj sistematiko== In 1760 the French zoologist [[Mathurin Jacques Brisson]] included a description of the little woodpecker in his ''Ornithologie'' based on a specimen collected in [[Saint-Domingue]] (now Haiti). He used the French name ''Le petit pic de S. Domingue'' and the Latin name ''Picus dominicensis minor''.<ref name=brisson>{{ cite book | last=Brisson | first=Mathurin Jacques | author-link=Mathurin Jacques Brisson | year=1760 | title=Ornithologie, ou, Méthode contenant la division des oiseaux en ordres, sections, genres, especes & leurs variétés | volume=4 | language=French, Latin | place=Paris | publisher=Jean-Baptiste Bauche | pages=75–77, Plate 4 fig 2 | url=https://biodiversitylibrary.org/page/36195122 }} The two stars (**) at the start of the paragraph indicates that Brisson based his description on the examination of a specimen.</ref> Although Brisson coined Latin names, these do not conform to the [[Binomial nomenclature|binomial system]] and are not recognised by the [[International Commission on Zoological Nomenclature]].<ref name=allen>{{cite journal |last=Allen | first=J.A. | author-link=Joel Asaph Allen | year=1910 | title=Collation of Brisson's genera of birds with those of Linnaeus |journal=Bulletin of the American Museum of Natural History |volume=28 | pages=317–335 | hdl=2246/678 }}</ref> When in 1766 the Swedish naturalist [[Carl Linnaeus]] updated his ''[[Systema Naturae]]'' for the [[12th edition of Systema Naturae|twelfth edition]] he added 240 species that had been previously described by Brisson.<ref name=allen/> One of these was the little woodpecker. Linnaeus included a terse description, coined the [[binomial name]] ''Picus passerinus'' and cited Brisson's work.<ref>{{cite book | last=Linnaeus | first=Carl | author-link=Carl Linnaeus | year=1766 | title=Systema naturae: per regna tria natura, secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis | edition=12th | volume=1, Part 1 | publisher=Laurentii Salvii | place=Holmiae (Stockholm) | language=Latin | page=174 | url=https://biodiversitylibrary.org/page/42946370 }}</ref> Linnaeus mistakenly specified the [[type location (biology)|type location]] as [[Dominica]]. This has been corrected to [[Cayenne]] in French Guiana.<ref>{{ cite book | editor-last=Peters | editor-first=James Lee | editor-link=James L. Peters | year=1948 | title=Check-list of Birds of the World | volume=6 | publisher=Harvard University Press | place=Cambridge, Massachusetts | page=172 | url=https://biodiversitylibrary.org/page/14477605 }}</ref> The [[Specific name (zoology)|specific name]] ''passerinus'' is from Latin and means "sparrow like".<ref name=hbwkey>{{cite web | last=Jobling | first=J.A. | year=2018 | title= Key to Scientific Names in Ornithology: passerinum / passerinus | editor1-last=del Hoyo | editor1-first=J. | editor2-last=Elliott | editor2-first=A. | editor3-last=Sargatal | editor3-first=J. | editor4-last=Christie | editor4-first=D.A. | editor5-last=de Juana | editor5-first=E. | work=Handbook of the Birds of the World Alive | publisher=Lynx Edicions | url=https://www.hbw.com/dictionary/definition/passerinum-passerinus | access-date=2 April 2018 }}</ref> The [[International Ornithological Committee]] and [[BirdLife International]]'s ''[[Handbook of the Birds of the World]]'' place the little woodpecker in genus ''[[Veniliornis]]''.<ref name=IOC12.2/><ref name=HBW7>HBW and BirdLife International (2022) Handbook of the Birds of the World and BirdLife International digital checklist of the birds of the world. Version 7. Available at: https://datazone.birdlife.org/userfiles/file/Species/Taxonomy/HBW-BirdLife_Checklist_v7_Dec22.zip retrieved December 13, 2022</ref> However, starting in 2018, the [[American Ornithological Society]] and the [[Clements taxonomy]] moved all species of genus ''Veniliornis'' into genus ''[[Dryobates]]''.<ref name=59Supp>R. Terry Chesser, Kevin J. Burns, Carla Cicero, Jon L. Dunn, Andrew W. Kratter, Irby J. Lovette, Pamela C. Rasmussen, J. V. Remsen, Jr., Douglas F. Stotz, Benjamin M. Winger, and Kevin Winker. "Fifty-ninth supplement to the American Ornithological Society's ''Check-list of North American Birds''". ''The Auk'' 2018, vol. 135:798-813 retrieved December 13, 2022</ref><ref name=SACClist>Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, and K. J. Zimmer. Version 24 July 2022. A classification of the bird species of South America. American Ornithological Society. https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCBaseline.htm retrieved July 24, 2022</ref><ref name=Clements2022>Clements, J. F., T. S. Schulenberg, M. J. Iliff, T. A. Fredericks, J. A. Gerbracht, D. Lepage, S. M. Billerman, B. L. Sullivan, and C. L. Wood. 2022. The eBird/Clements checklist of birds of the world: v2022. Downloaded from https://www.birds.cornell.edu/clementschecklist/download/ retrieved November 10, 2022</ref> The genus ''[[Veniliornis]]'' was introduced by the French ornithologist [[Charles Lucien Bonaparte]] in 1854.<ref>{{ cite journal | last=Bonaparte | first=Charles Lucien | author-link=Charles Lucien Bonaparte | title=Quadro dei volucri zigodattili, ossia passeri a piedi scansori | year=1854 | journal=L'Ateneo Italiano Raccolta di Documenti e Memorie Relative al Progresso delle Scienze Fisiche | language=Italian, Latin | volume=2 | pages=116–129 [125] | url=https://books.google.com/books?id=BR1pAAAAcAAJ&pg=PA125 }}<!--I cannot find a scan at BHL. Ref is given by Zoonomen and Peters Vol 6 1948 p.169 https://www.biodiversitylibrary.org/page/14477602 --></ref> The taxonomic systems agree that the little woodpecker has these nine subspecies:<ref name=IOC12.2/><ref name=Clements2022/><ref name=HBW7/> *''V.'' (or ''D.'') ''p. fidelis'' <small>([[Edward Hargitt|Hargitt]], 1889)</small> *''V.'' (or ''D.'') ''p. modestus'' <small>[[John T. Zimmer|Zimmer, J.T.]], 1942</small> *''V.'' (or ''D.'') ''p. diversus'' <small>Zimmer, J.T., 1942</small> *''V.'' (or ''D.'') ''p. agilis'' <small>([[Jean Cabanis|Cabanis]] & [[Ferdinand Heine|Heine]], 1863)</small> *''V.'' (or ''D.'') ''p. insignis'' <small>Zimmer, J.T., 1942</small> *''V.'' (or ''D.'') ''p. tapajozensis'' <small>[[Nils Carl Gustaf Fersen Gyldenstolpe|Gyldenstolpe]], 1941</small> *''V.'' (or ''D.'') ''p. passerinus'' <small>([[Carl Linnaeus|Linnaeus]], 1766)</small> *''V.'' (or ''D.'') ''p. taenionotus'' <small>([[Ludwig Reichenbach|Reichenbach]], 1854)</small> *''V.'' (or ''D.'') ''p. olivinus'' <small>([[Johann Natterer|Natterer]] & [[Alfred Malherbe|Malherbe]], 1845)</small> Subspecies ''fidelis'', ''agilis'', ''taenionotus'', and ''olivinus'' have all at times been treated as individual species.<ref name=SACClist/> ==Aspekto== The little woodpecker is about {{convert|14|to|15|cm|in|sigfig=2|abbr=on}} long and weighs {{convert|24|to|37|g|oz|sigfig=2|abbr=on}}. Males and females have the same plumage except on their heads. Males of the nominate subspecies ''passerinus'' have a red forehead, crown, and nape with dark feather bases showing through. The female is grayish olive-brown with indistinct white spots where the male is red. Adults of both sexes have a mostly dark brownish-olive face with pale barring on the chin and throat. Their upperparts are mostly bronzy olive-green with red feather tips, and pale barring on the rump. Their flight feathers are brown with green edges, and narrowish whitish bars on the [[Primaries (birds)|primaries]] and [[Secondaries (birds)|secondaries]]. Their wing [[Covert feather|coverts]] have small pale spots. Their tail is dark brown with thin pale bars on the outer feathers. Their underparts are dark olive narrowly barred with buffish white. The iris is deep brown, the longish beak blackish with a paler [[mandible]], and the legs are dark gray. Juveniles are duller and have less bronzy upperparts and less regular bars on the underparts. Both sexes have some red on the crown, the male more than the female.<ref name=LIWO-BOW>Winkler, H. and D. A. Christie (2020). Little Woodpecker (''Dryobates passerinus''), version 1.0. In Birds of the World (J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D. A. Christie, and E. de Juana, Editors). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. https://doi.org/10.2173/bow.litwoo2.01 retrieved January 25, 2023</ref> The other subspecies have differences from the nominate and each other but tend to intergrade. Subspecies ''modestus'' has a white "moustache", obvious spots on the wing coverts, and gray-brown underparts with irregular barring. Subspecies ''fidelis'' has a pale [[supercilium]], a large white moustache, large spots on the wing coverts, broken or scallop-shaped underparts barring, and usually no bars on the tail. Subspecies ''diversus'' has faint or no facial stripes, very pale thin streaks on the wing coverts, and wide bars on the underparts; the male has red only from the central crown to the hindneck. Subspecies ''agilis'' has "well developed" supercilium and moustache lines. Subspecies ''insignis'' is the smallest; it has no facial stripes, no wing covert spots, and wide pale stripes on the underparts. The male has red only from the central crown to the hindneck. Subspecies ''tapajozensis''{{apostrophe}}s upperparts have a yellow tinge with some red spots. Subspecies ''taenionotus'' has yellower upperparts than ''tapajozensis'' with hints of barring, large wing covert spots, and very wide pale bars on the underparts. Subspecies ''olivinus'' is the largest. It sometimes has a pale supercilium and moustache; the male has red only on the hindcrown and nape.<ref name=LIWO-BOW/> ==Distribuado kaj habitato== The subspecies of little woodpecker are found thus:<ref name=IOC12.2/><ref name=LIWO-BOW/> *''V.'' (or ''D.'') ''p. fidelis'', eastern Colombia and western Venezuela *''V.'' (or ''D.'') ''p. modestus'', central and northeastern Venezuela *''V.'' (or ''D.'') ''p. diversus'', northern Brazil north of the Amazon *''V.'' (or ''D.'') ''p. agilis'', extreme southern Colombia, eastern Ecuador, eastern Peru, western Brazil, and northern Bolivia *''V.'' (or ''D.'') ''p. insignis'', west central Brazil south of the Amazon *''V.'' (or ''D.'') ''p. tapajozensis'', east central Brazil along the lower Amazon *''V.'' (or ''D.'') ''p. passerinus'', the Guianas and northeastern Brazil (but see below) *''V.'' (or ''D.'') ''p. taenionotus'', eastern Brazil *''V.'' (or ''D.'') ''p. olivinus'', southeastern Bolivia, southern Brazil, eastern Paraguay, and northwestern and northeastern Argentina Regarding the range of ''passerinus'', the IOC and Clements list it in "the Guianas", but the South American Classification Committee of the American Ornithological Society has no records of it in Suriname.<ref name=IOC12.2/><ref name=Clements2022/><ref name=SACCcountries/> The little woodpecker inhabits a wide variety of landscapes, though it generally shuns forest interiors. It usually stays to the edges of [[cloudforest]], ''[[Várzea forest|várzea]]'' forest, and [[riparian]] forest. It occurs in [[gallery forest]] with bamboo stands, deciduous woodland, mangroves, [[secondary forest]], wooded savanna, and ''[[caatinga]]''. In elevation it ranges from sea level along the Atlantic coast to {{convert|850|m|ft|-2|abbr=on}} in Venezuela, to {{convert|1200|m|ft|-2|abbr=on}} in Colombia, to {{convert|1300|m|ft|-2|abbr=on}} but usually below {{convert|700|m|ft|-2|abbr=on}} in Ecuador, to {{convert|900|m|ft|-2|abbr=on}} in Peru, and to {{convert|400|m|ft|-2|abbr=on}} in the southern part of its range.<ref name=LIWO-BOW/> ==Kutimaro== ===Movoj=== The little woodpecker is a year-round resident throughout its range.<ref name=LIWO-BOW/> ===Manĝado=== The little woodpecker forages at all levels of the forest, from the undergrowth to the canopy; it is partial to bamboo. It feeds singly, in pairs, in small groups, and as a member of [[mixed species foraging flock]]s. It vigorously pecks and hammers on trunks and branches and bamboo nodes. Its diet includes a wide variety of adult and larval insects including ants, termites, and beetles.<ref name=LIWO-BOW/> ===Reproduktado=== The little woodpecker's nesting season varies geographically, from September–December in French Guiana to October–March in Argentina. The male alone is believed to excavate the nest hole; it is typically {{convert|5|to|13|m|ft|round=5|abbr=on}} above the ground in a stub, palm, or bamboo. The typical clutch size, incubation period, and time to fledging are not known. Both parents provision nestlings.<ref name=LIWO-BOW/> {{birdsong|url=https://xeno-canto.org/species/Veniliornis-passerinus |species=Pasera pego}} ==Statuso== The [[IUCN]] has assessed the little woodpecker as being of Least Concern. It has an extremely large range, and though its population size is not known it is believed to be stable. No immediate threats have been identified.<ref name=IUCN/> It is "generally...not uncommon" and is an "adaptable species, able to exploit a variety of wooded habitats."<ref name=LIWO-BOW/> == Referencoj == {{Referencoj}} * {{cite book | last=Howell | first=Steve N. G. | author2=Sophie Webb | title=A Guide to the Birds of Mexico and Northern Central America | publisher=Oxford University Press | year=1995 | isbn=0-19-854012-4 | url-access=registration | url=https://archive.org/details/guidetobirdsofme0000howe }} *{{cite book |title=Woodpeckers of the World: A Photographic Guide |last=Gorman |first=Gerard |year=2014 |publisher=Firefly Books |isbn=978-1-77085-309-6 |pages=294–295 }} == Bibliografio == * Hans Winkler, David Christie, David Nurney: ''{{lang|en|Woodpeckers. A Guide to Woodpeckers, Piculets and Wrynecks of the World}}''. Robertsbridge, 1995, ISBN 0395720435. * {{cite book|last=Gorman|first=Gerard |url=https://books.google.com/books?id=9LmnAwAAQBAJ&pg=PA107|title=Woodpeckers of the World: The Complete Guide|publisher= A & C Black |year=2014|isbn=978-1-4081-4717-7}} * {{cite book|last=Winkler|first=Hans |title= Developments in Woodpecker Biology |location=[[Linz]]|publisher=Biologiezentrum des Oberösterreichischen Landesmuseums|year=2015|isbn= 978-3-85474-317-0}} == Eksteraj ligiloj == *{{Wikispecies|Veniliornis passerinus|''Veniliornis passerinus''}} *{{Commons category|Veniliornis passerinus|''Veniliornis passerinus''}} *[http://vireo.acnatsci.org/search.html?Form=Search&SEARCHBY=Common&KEYWORDS=little+woodpecker&showwhat=images&AGE=All&SEX=All&ACT=All&Search=Search&VIEW=All&ORIENTATION=All&RESULTS=24 Fotaro] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303205034/http://vireo.acnatsci.org/search.html?Form=Search&SEARCHBY=Common&KEYWORDS=little+woodpecker&showwhat=images&AGE=All&SEX=All&ACT=All&Search=Search&VIEW=All&ORIENTATION=All&RESULTS=24 |date=2016-03-03 }} VIREO *[https://web.archive.org/web/20070705205223/http://www.ib.usp.br/ceo/images/ven_pas_mar.jpg Photo-High Res]; [https://web.archive.org/web/20071209084006/http://www.ib.usp.br/ceo/imag_sons/fvpicid.htm Article] www.ib.usp.br&ndash;''"Picidae"'' {{Projektoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Pegedoj]] [[Kategorio:Birdoj de Kolombio]] [[Kategorio:Birdoj de Ekvadoro]] [[Kategorio:Birdoj de Peruo]] [[Kategorio:Birdoj de Bolivio]] [[Kategorio:Birdoj de Brazilo]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] 7g6jwbta1cn42meh618vbsl2bdgvz8n 9494699 9494612 2026-10-17T10:13:33Z Kani 670 /* Taksonomio kaj sistematiko */ 9494699 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Pasera pego |koloro = pink |dosiero = Veniliornis passerinus.jpg |priskribo de dosiero = | dosiero larĝo=240px |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = | dosiero2 larĝo=240px |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Pegedoj]] ''Picidae'' |genro = ''[[Veniliornis]]'' |dunomo aŭtoritato = |specio = '''Pasera pego''' ''V. passerinus'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2018 |title=Little Woodpecker ''Veniliornis passerinus'' |volume=2018 |article-number=e.T22681199A130038374 |doi=10.2305/IUCN.UK.2018-2.RLTS.T22681199A130038374.en |access-date=25a de Januaro 2023}}</ref> |dunomo = ''Veniliornis passerinus'' |dunomo aŭtoritato = ([[Carl Linnaeus|Linnaeus]], 1766) |specioj de subdivizio = Subspecioj | sinonimo = *''Picus passerinus'' {{small|Linnaeus,&nbsp;1766}} *''Dryobates passerinus'' |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj = Veniliornis passerinus map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Pasera pego'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio] </ref>, ''Veniliornis passerinus'', estas sudamerika [[pego]], tio estas [[birdo]] de la familio de [[Pegedoj]] kaj la unu el la 14 specioj de la genro ''[[Veniliornis]]''.<ref name=IOC12.2>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/new/bow/woodpeckers/ |title=Woodpeckers |website=IOC World Bird List |version =v 12.2 |editor-last1=Gill |editor-first1= F. |editor-last2=Donsker|editor-first2=D.|editor-last3=Rasmussen |editor-first3=P. |date=Aŭgusto 2022 |access-date=9a de Januaro 2023 }}</ref> Ĝi troviĝas en ĉiu kontinenta lando sudamerika escepte Ĉilio, Surinamo, kaj Urugvajo.<ref name=SACCcountries>Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, kaj K. J. Zimmer. Versio de 24a de Julio 2022. ''Species Lists of Birds for South American Countries and Territories''. [https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCCountryLists.htm] Alirita la 24an de Julio, 2022</ref> ==Taksonomio kaj sistematiko== En 1760, la franca zoologo [[Mathurin Jacques Brisson]] inkluzivis priskribon de la Pasera pego en sia verko ''Ornithologie'', bazitan sur specimeno kolektita en [[Saint-Domingue]] (Sankta Domingo, nuntempe [[Haitio]]). Li uzis la francan nomon ''Le petit pic de S. Domingue'' kaj la latinan nomon ''Picus dominicensis minor''.<ref name=brisson>{{ cite book | last=Brisson | first=Mathurin Jacques | author-link=Mathurin Jacques Brisson | year=1760 | title=Ornithologie, ou, Méthode contenant la division des oiseaux en ordres, sections, genres, especes & leurs variétés | volume=4 | language=French, Latin | place=Paris | publisher=Jean-Baptiste Bauche | pages=75–77, Plate 4 fig 2 | url=https://biodiversitylibrary.org/page/36195122 }} Du steloj (**) ekparagrafe indikas, ke Brisson bazis sian priskribon sur la ekzamenado de specimeno.</ref> Kvankam Brisson kreis latinajn nomojn, tiuj ne konformas al la dunoma sistemo kaj ne estas agnoskitaj de la [[Internacia Komisiono pri Zoologia Nomenklaturo]].<ref name=allen>{{cite journal |last=Allen | first=J.A. | author-link=Joel Asaph Allen | year=1910 | title=Collation of Brisson's genera of birds with those of Linnaeus |journal=Bulletin of the American Museum of Natural History |volume=28 | pages=317–335 | hdl=2246/678 }}</ref> Kiam, en 1766, la sveda natursciencisto [[Carl Linnaeus]] ĝisdatigis sian ''[[Systema Naturae]]'' por la dekdua eldono, li aldonis 240 speciojn, kiujn Brisson jam antaŭe priskribis.<ref name=allen/> Unu el tiuj estis la Pasera pego. Linnaeus inkluzivis koncizan priskribon, kreis la dunoman nomon ''Picus passerinus'' kaj citis la verkon de Brisson.<ref>{{cite book | last=Linnaeus | first=Carl | author-link=Carl Linnaeus | year=1766 | title=Systema naturae: per regna tria natura, secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis | edition=12th | volume=1, Part 1 | publisher=Laurentii Salvii | place=Holmiae (Stockholm) | language=Latin | page=174 | url=https://biodiversitylibrary.org/page/42946370 }}</ref> Linnaeus erare indikis [[Dominiko]]n kiel la [[tipa loko (biologio)|tipan lokon]]. Tio estis korektita al [[Kajeno]], en [[Franca Gujano]].<ref>{{ cite book | editor-last=Peters | editor-first=James Lee | editor-link=James L. Peters | year=1948 | title=Check-list of Birds of the World | volume=6 | publisher=Harvard University Press | place=Cambridge, Massachusetts | page=172 | url=https://biodiversitylibrary.org/page/14477605 }}</ref> La ​​[[specia epiteto]] ''passerinus'' devenas de la latina lingvo kaj signifas "paser-simila".<ref name=hbwkey>{{cite web | last=Jobling | first=J.A. | year=2018 | title= Key to Scientific Names in Ornithology: passerinum / passerinus | editor1-last=del Hoyo | editor1-first=J. | editor2-last=Elliott | editor2-first=A. | editor3-last=Sargatal | editor3-first=J. | editor4-last=Christie | editor4-first=D.A. | editor5-last=de Juana | editor5-first=E. | work=Handbook of the Birds of the World Alive | publisher=Lynx Edicions | url=https://www.hbw.com/dictionary/definition/passerinum-passerinus | access-date=2a de Aprilo 2018 }}</ref> La [[Internacia Ornitologia Komitato]] kaj la verko de [[BirdLife International]] nome ''[[Handbook of the Birds of the World]]'' metas la Striventran pegon en la genron ''[[Veniliornis]]''.<ref name=IOC12.2/><ref name=HBW7>HBW kaj BirdLife International (2022) Handbook of the Birds of the World and BirdLife International digital checklist of the birds of the world. Version 7. Disponebla ĉe: [http://datazone.birdlife.org/userfiles/file/Species/Taxonomy/HBW-BirdLife_Checklist_v7_Dec22.zip] Alirita la 13an de Decembro, 2022</ref> Tamen, starte en 2018, la [[Usona Ornitologia Societo]] kaj la [[taksonomio Clements]] movis ĉiujn speciojn de la genro ''Veniliornis'' al la genro ''[[Dryobates]]''.<ref name=59Supp>R. Terry Chesser, Kevin J. Burns, Carla Cicero, Jon L. Dunn, Andrew W. Kratter, Irby J. Lovette, Pamela C. Rasmussen, J. V. Remsen, Jr., Douglas F. Stotz, Benjamin M. Winger, kaj Kevin Winker. "Fifty-ninth supplement to the American Ornithological Society's ''Check-list of North American Birds''". ''The Auk'' 2018, vol. 135:798-813 Alirita la 13an de Decembro, 2022</ref><ref name=SACClist>Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, kaj K. J. Zimmer. Versio de 24a de Julio 2022. ''A classification of the bird species of South America''. [[American Ornithological Society]]. [https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCBaseline.htm] Alirita la 24an de Julio, 2022</ref><ref name=Clements2022>Clements, J. F., T. S. Schulenberg, M. J. Iliff, T. A. Fredericks, J. A. Gerbracht, D. Lepage, S. M. Billerman, B. L. Sullivan, kaj C. L. Wood. 2022. The eBird/Clements checklist of birds of the world: v2022. Elŝuitta el [https://www.birds.cornell.edu/clementschecklist/download/] Alirita la 10an de Novembro, 2022</ref> La genron ''[[Veniliornis]]'' enkondukis la franca ornitologo [[Charles Lucien Bonaparte]] ien 1854.<ref>{{ cite journal | last=Bonaparte | first=Charles Lucien | author-link=Charles Lucien Bonaparte | title=Quadro dei volucri zigodattili, ossia passeri a piedi scansori | year=1854 | journal=L'Ateneo Italiano Raccolta di Documenti e Memorie Relative al Progresso delle Scienze Fisiche | language=Italian, Latin | volume=2 | pages=116–129 [125] | url=https://books.google.com/books?id=BR1pAAAAcAAJ&pg=PA125 }}<!--I cannot find a scan at BHL. Ref is given by Zoonomen and Peters Vol 6 1948 p.169 https://www.biodiversitylibrary.org/page/14477602 --></ref> La taksonomiaj sistemoj konsentas, ke la Pasera pego havas jenajn naŭ subspeciojn:<ref name=IOC12.2/><ref name=Clements2022/><ref name=HBW7/> *''V.'' (aŭ ''D.'') ''p. fidelis'', <small>([[Edward Hargitt|Hargitt]], 1889)</small> *''V.'' (aŭ ''D.'') ''p. modestus'', <small>[[John T. Zimmer|Zimmer, J.T.]], 1942</small> *''V.'' (aŭ ''D.'') ''p. diversus'', <small>Zimmer, J.T., 1942</small> *''V.'' (aŭ ''D.'') ''p. agilis'', <small>([[Jean Cabanis|Cabanis]] & [[Ferdinand Heine|Heine]], 1863)</small> *''V.'' (aŭ ''D.'') ''p. insignis'', <small>Zimmer, J.T., 1942</small> *''V.'' (aŭ ''D.'') ''p. tapajozensis'', <small>[[Nils Carl Gustaf Fersen Gyldenstolpe|Gyldenstolpe]], 1941</small> *''V.'' (aŭ ''D.'') ''p. passerinus'', <small>([[Carl Linnaeus|Linnaeus]], 1766)</small> *''V.'' (aŭ ''D.'') ''p. taenionotus'', <small>([[Ludwig Reichenbach|Reichenbach]], 1854)</small> *''V.'' (aŭ ''D.'') ''p. olivinus'', <small>([[Johann Natterer|Natterer]] & [[Alfred Malherbe|Malherbe]], 1845)</small> Subspecioj ''fidelis'', ''agilis'', ''taenionotus'', kaj ''olivinus'' estis ĉiuj foje traktitaj kiel apartaj specioj.<ref name=SACClist/> ==Aspekto== The little woodpecker is about {{convert|14|to|15|cm|in|sigfig=2|abbr=on}} long and weighs {{convert|24|to|37|g|oz|sigfig=2|abbr=on}}. Males and females have the same plumage except on their heads. Males of the nominate subspecies ''passerinus'' have a red forehead, crown, and nape with dark feather bases showing through. The female is grayish olive-brown with indistinct white spots where the male is red. Adults of both sexes have a mostly dark brownish-olive face with pale barring on the chin and throat. Their upperparts are mostly bronzy olive-green with red feather tips, and pale barring on the rump. Their flight feathers are brown with green edges, and narrowish whitish bars on the [[Primaries (birds)|primaries]] and [[Secondaries (birds)|secondaries]]. Their wing [[Covert feather|coverts]] have small pale spots. Their tail is dark brown with thin pale bars on the outer feathers. Their underparts are dark olive narrowly barred with buffish white. The iris is deep brown, the longish beak blackish with a paler [[mandible]], and the legs are dark gray. Juveniles are duller and have less bronzy upperparts and less regular bars on the underparts. Both sexes have some red on the crown, the male more than the female.<ref name=LIWO-BOW>Winkler, H. and D. A. Christie (2020). Little Woodpecker (''Dryobates passerinus''), version 1.0. In Birds of the World (J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D. A. Christie, and E. de Juana, Editors). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. https://doi.org/10.2173/bow.litwoo2.01 retrieved January 25, 2023</ref> The other subspecies have differences from the nominate and each other but tend to intergrade. Subspecies ''modestus'' has a white "moustache", obvious spots on the wing coverts, and gray-brown underparts with irregular barring. Subspecies ''fidelis'' has a pale [[supercilium]], a large white moustache, large spots on the wing coverts, broken or scallop-shaped underparts barring, and usually no bars on the tail. Subspecies ''diversus'' has faint or no facial stripes, very pale thin streaks on the wing coverts, and wide bars on the underparts; the male has red only from the central crown to the hindneck. Subspecies ''agilis'' has "well developed" supercilium and moustache lines. Subspecies ''insignis'' is the smallest; it has no facial stripes, no wing covert spots, and wide pale stripes on the underparts. The male has red only from the central crown to the hindneck. Subspecies ''tapajozensis''{{apostrophe}}s upperparts have a yellow tinge with some red spots. Subspecies ''taenionotus'' has yellower upperparts than ''tapajozensis'' with hints of barring, large wing covert spots, and very wide pale bars on the underparts. Subspecies ''olivinus'' is the largest. It sometimes has a pale supercilium and moustache; the male has red only on the hindcrown and nape.<ref name=LIWO-BOW/> ==Distribuado kaj habitato== The subspecies of little woodpecker are found thus:<ref name=IOC12.2/><ref name=LIWO-BOW/> *''V.'' (or ''D.'') ''p. fidelis'', eastern Colombia and western Venezuela *''V.'' (or ''D.'') ''p. modestus'', central and northeastern Venezuela *''V.'' (or ''D.'') ''p. diversus'', northern Brazil north of the Amazon *''V.'' (or ''D.'') ''p. agilis'', extreme southern Colombia, eastern Ecuador, eastern Peru, western Brazil, and northern Bolivia *''V.'' (or ''D.'') ''p. insignis'', west central Brazil south of the Amazon *''V.'' (or ''D.'') ''p. tapajozensis'', east central Brazil along the lower Amazon *''V.'' (or ''D.'') ''p. passerinus'', the Guianas and northeastern Brazil (but see below) *''V.'' (or ''D.'') ''p. taenionotus'', eastern Brazil *''V.'' (or ''D.'') ''p. olivinus'', southeastern Bolivia, southern Brazil, eastern Paraguay, and northwestern and northeastern Argentina Regarding the range of ''passerinus'', the IOC and Clements list it in "the Guianas", but the South American Classification Committee of the American Ornithological Society has no records of it in Suriname.<ref name=IOC12.2/><ref name=Clements2022/><ref name=SACCcountries/> The little woodpecker inhabits a wide variety of landscapes, though it generally shuns forest interiors. It usually stays to the edges of [[cloudforest]], ''[[Várzea forest|várzea]]'' forest, and [[riparian]] forest. It occurs in [[gallery forest]] with bamboo stands, deciduous woodland, mangroves, [[secondary forest]], wooded savanna, and ''[[caatinga]]''. In elevation it ranges from sea level along the Atlantic coast to {{convert|850|m|ft|-2|abbr=on}} in Venezuela, to {{convert|1200|m|ft|-2|abbr=on}} in Colombia, to {{convert|1300|m|ft|-2|abbr=on}} but usually below {{convert|700|m|ft|-2|abbr=on}} in Ecuador, to {{convert|900|m|ft|-2|abbr=on}} in Peru, and to {{convert|400|m|ft|-2|abbr=on}} in the southern part of its range.<ref name=LIWO-BOW/> ==Kutimaro== ===Movoj=== The little woodpecker is a year-round resident throughout its range.<ref name=LIWO-BOW/> ===Manĝado=== The little woodpecker forages at all levels of the forest, from the undergrowth to the canopy; it is partial to bamboo. It feeds singly, in pairs, in small groups, and as a member of [[mixed species foraging flock]]s. It vigorously pecks and hammers on trunks and branches and bamboo nodes. Its diet includes a wide variety of adult and larval insects including ants, termites, and beetles.<ref name=LIWO-BOW/> ===Reproduktado=== The little woodpecker's nesting season varies geographically, from September–December in French Guiana to October–March in Argentina. The male alone is believed to excavate the nest hole; it is typically {{convert|5|to|13|m|ft|round=5|abbr=on}} above the ground in a stub, palm, or bamboo. The typical clutch size, incubation period, and time to fledging are not known. Both parents provision nestlings.<ref name=LIWO-BOW/> {{birdsong|url=https://xeno-canto.org/species/Veniliornis-passerinus |species=Pasera pego}} ==Statuso== The [[IUCN]] has assessed the little woodpecker as being of Least Concern. It has an extremely large range, and though its population size is not known it is believed to be stable. No immediate threats have been identified.<ref name=IUCN/> It is "generally...not uncommon" and is an "adaptable species, able to exploit a variety of wooded habitats."<ref name=LIWO-BOW/> == Referencoj == {{Referencoj}} * {{cite book | last=Howell | first=Steve N. G. | author2=Sophie Webb | title=A Guide to the Birds of Mexico and Northern Central America | publisher=Oxford University Press | year=1995 | isbn=0-19-854012-4 | url-access=registration | url=https://archive.org/details/guidetobirdsofme0000howe }} *{{cite book |title=Woodpeckers of the World: A Photographic Guide |last=Gorman |first=Gerard |year=2014 |publisher=Firefly Books |isbn=978-1-77085-309-6 |pages=294–295 }} == Bibliografio == * Hans Winkler, David Christie, David Nurney: ''{{lang|en|Woodpeckers. A Guide to Woodpeckers, Piculets and Wrynecks of the World}}''. Robertsbridge, 1995, ISBN 0395720435. * {{cite book|last=Gorman|first=Gerard |url=https://books.google.com/books?id=9LmnAwAAQBAJ&pg=PA107|title=Woodpeckers of the World: The Complete Guide|publisher= A & C Black |year=2014|isbn=978-1-4081-4717-7}} * {{cite book|last=Winkler|first=Hans |title= Developments in Woodpecker Biology |location=[[Linz]]|publisher=Biologiezentrum des Oberösterreichischen Landesmuseums|year=2015|isbn= 978-3-85474-317-0}} == Eksteraj ligiloj == *{{Wikispecies|Veniliornis passerinus|''Veniliornis passerinus''}} *{{Commons category|Veniliornis passerinus|''Veniliornis passerinus''}} *[http://vireo.acnatsci.org/search.html?Form=Search&SEARCHBY=Common&KEYWORDS=little+woodpecker&showwhat=images&AGE=All&SEX=All&ACT=All&Search=Search&VIEW=All&ORIENTATION=All&RESULTS=24 Fotaro] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303205034/http://vireo.acnatsci.org/search.html?Form=Search&SEARCHBY=Common&KEYWORDS=little+woodpecker&showwhat=images&AGE=All&SEX=All&ACT=All&Search=Search&VIEW=All&ORIENTATION=All&RESULTS=24 |date=2016-03-03 }} VIREO *[https://web.archive.org/web/20070705205223/http://www.ib.usp.br/ceo/images/ven_pas_mar.jpg Photo-High Res]; [https://web.archive.org/web/20071209084006/http://www.ib.usp.br/ceo/imag_sons/fvpicid.htm Article] www.ib.usp.br&ndash;''"Picidae"'' {{Projektoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Pegedoj]] [[Kategorio:Birdoj de Kolombio]] [[Kategorio:Birdoj de Ekvadoro]] [[Kategorio:Birdoj de Peruo]] [[Kategorio:Birdoj de Bolivio]] [[Kategorio:Birdoj de Brazilo]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] nu3y0frgl8idi34mzlbv8ggf539j4og 9494723 9494699 2026-10-17T10:30:29Z Kani 670 /* Aspekto */ 9494723 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Pasera pego |koloro = pink |dosiero = Veniliornis passerinus.jpg |priskribo de dosiero = | dosiero larĝo=240px |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = | dosiero2 larĝo=240px |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Pegedoj]] ''Picidae'' |genro = ''[[Veniliornis]]'' |dunomo aŭtoritato = |specio = '''Pasera pego''' ''V. passerinus'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2018 |title=Little Woodpecker ''Veniliornis passerinus'' |volume=2018 |article-number=e.T22681199A130038374 |doi=10.2305/IUCN.UK.2018-2.RLTS.T22681199A130038374.en |access-date=25a de Januaro 2023}}</ref> |dunomo = ''Veniliornis passerinus'' |dunomo aŭtoritato = ([[Carl Linnaeus|Linnaeus]], 1766) |specioj de subdivizio = Subspecioj | sinonimo = *''Picus passerinus'' {{small|Linnaeus,&nbsp;1766}} *''Dryobates passerinus'' |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj = Veniliornis passerinus map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Pasera pego'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio] </ref>, ''Veniliornis passerinus'', estas sudamerika [[pego]], tio estas [[birdo]] de la familio de [[Pegedoj]] kaj la unu el la 14 specioj de la genro ''[[Veniliornis]]''.<ref name=IOC12.2>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/new/bow/woodpeckers/ |title=Woodpeckers |website=IOC World Bird List |version =v 12.2 |editor-last1=Gill |editor-first1= F. |editor-last2=Donsker|editor-first2=D.|editor-last3=Rasmussen |editor-first3=P. |date=Aŭgusto 2022 |access-date=9a de Januaro 2023 }}</ref> Ĝi troviĝas en ĉiu kontinenta lando sudamerika escepte Ĉilio, Surinamo, kaj Urugvajo.<ref name=SACCcountries>Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, kaj K. J. Zimmer. Versio de 24a de Julio 2022. ''Species Lists of Birds for South American Countries and Territories''. [https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCCountryLists.htm] Alirita la 24an de Julio, 2022</ref> ==Taksonomio kaj sistematiko== En 1760, la franca zoologo [[Mathurin Jacques Brisson]] inkluzivis priskribon de la Pasera pego en sia verko ''Ornithologie'', bazitan sur specimeno kolektita en [[Saint-Domingue]] (Sankta Domingo, nuntempe [[Haitio]]). Li uzis la francan nomon ''Le petit pic de S. Domingue'' kaj la latinan nomon ''Picus dominicensis minor''.<ref name=brisson>{{ cite book | last=Brisson | first=Mathurin Jacques | author-link=Mathurin Jacques Brisson | year=1760 | title=Ornithologie, ou, Méthode contenant la division des oiseaux en ordres, sections, genres, especes & leurs variétés | volume=4 | language=French, Latin | place=Paris | publisher=Jean-Baptiste Bauche | pages=75–77, Plate 4 fig 2 | url=https://biodiversitylibrary.org/page/36195122 }} Du steloj (**) ekparagrafe indikas, ke Brisson bazis sian priskribon sur la ekzamenado de specimeno.</ref> Kvankam Brisson kreis latinajn nomojn, tiuj ne konformas al la dunoma sistemo kaj ne estas agnoskitaj de la [[Internacia Komisiono pri Zoologia Nomenklaturo]].<ref name=allen>{{cite journal |last=Allen | first=J.A. | author-link=Joel Asaph Allen | year=1910 | title=Collation of Brisson's genera of birds with those of Linnaeus |journal=Bulletin of the American Museum of Natural History |volume=28 | pages=317–335 | hdl=2246/678 }}</ref> Kiam, en 1766, la sveda natursciencisto [[Carl Linnaeus]] ĝisdatigis sian ''[[Systema Naturae]]'' por la dekdua eldono, li aldonis 240 speciojn, kiujn Brisson jam antaŭe priskribis.<ref name=allen/> Unu el tiuj estis la Pasera pego. Linnaeus inkluzivis koncizan priskribon, kreis la dunoman nomon ''Picus passerinus'' kaj citis la verkon de Brisson.<ref>{{cite book | last=Linnaeus | first=Carl | author-link=Carl Linnaeus | year=1766 | title=Systema naturae: per regna tria natura, secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis | edition=12th | volume=1, Part 1 | publisher=Laurentii Salvii | place=Holmiae (Stockholm) | language=Latin | page=174 | url=https://biodiversitylibrary.org/page/42946370 }}</ref> Linnaeus erare indikis [[Dominiko]]n kiel la [[tipa loko (biologio)|tipan lokon]]. Tio estis korektita al [[Kajeno]], en [[Franca Gujano]].<ref>{{ cite book | editor-last=Peters | editor-first=James Lee | editor-link=James L. Peters | year=1948 | title=Check-list of Birds of the World | volume=6 | publisher=Harvard University Press | place=Cambridge, Massachusetts | page=172 | url=https://biodiversitylibrary.org/page/14477605 }}</ref> La ​​[[specia epiteto]] ''passerinus'' devenas de la latina lingvo kaj signifas "paser-simila".<ref name=hbwkey>{{cite web | last=Jobling | first=J.A. | year=2018 | title= Key to Scientific Names in Ornithology: passerinum / passerinus | editor1-last=del Hoyo | editor1-first=J. | editor2-last=Elliott | editor2-first=A. | editor3-last=Sargatal | editor3-first=J. | editor4-last=Christie | editor4-first=D.A. | editor5-last=de Juana | editor5-first=E. | work=Handbook of the Birds of the World Alive | publisher=Lynx Edicions | url=https://www.hbw.com/dictionary/definition/passerinum-passerinus | access-date=2a de Aprilo 2018 }}</ref> La [[Internacia Ornitologia Komitato]] kaj la verko de [[BirdLife International]] nome ''[[Handbook of the Birds of the World]]'' metas la Striventran pegon en la genron ''[[Veniliornis]]''.<ref name=IOC12.2/><ref name=HBW7>HBW kaj BirdLife International (2022) Handbook of the Birds of the World and BirdLife International digital checklist of the birds of the world. Version 7. Disponebla ĉe: [http://datazone.birdlife.org/userfiles/file/Species/Taxonomy/HBW-BirdLife_Checklist_v7_Dec22.zip] Alirita la 13an de Decembro, 2022</ref> Tamen, starte en 2018, la [[Usona Ornitologia Societo]] kaj la [[taksonomio Clements]] movis ĉiujn speciojn de la genro ''Veniliornis'' al la genro ''[[Dryobates]]''.<ref name=59Supp>R. Terry Chesser, Kevin J. Burns, Carla Cicero, Jon L. Dunn, Andrew W. Kratter, Irby J. Lovette, Pamela C. Rasmussen, J. V. Remsen, Jr., Douglas F. Stotz, Benjamin M. Winger, kaj Kevin Winker. "Fifty-ninth supplement to the American Ornithological Society's ''Check-list of North American Birds''". ''The Auk'' 2018, vol. 135:798-813 Alirita la 13an de Decembro, 2022</ref><ref name=SACClist>Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, kaj K. J. Zimmer. Versio de 24a de Julio 2022. ''A classification of the bird species of South America''. [[American Ornithological Society]]. [https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCBaseline.htm] Alirita la 24an de Julio, 2022</ref><ref name=Clements2022>Clements, J. F., T. S. Schulenberg, M. J. Iliff, T. A. Fredericks, J. A. Gerbracht, D. Lepage, S. M. Billerman, B. L. Sullivan, kaj C. L. Wood. 2022. The eBird/Clements checklist of birds of the world: v2022. Elŝuitta el [https://www.birds.cornell.edu/clementschecklist/download/] Alirita la 10an de Novembro, 2022</ref> La genron ''[[Veniliornis]]'' enkondukis la franca ornitologo [[Charles Lucien Bonaparte]] ien 1854.<ref>{{ cite journal | last=Bonaparte | first=Charles Lucien | author-link=Charles Lucien Bonaparte | title=Quadro dei volucri zigodattili, ossia passeri a piedi scansori | year=1854 | journal=L'Ateneo Italiano Raccolta di Documenti e Memorie Relative al Progresso delle Scienze Fisiche | language=Italian, Latin | volume=2 | pages=116–129 [125] | url=https://books.google.com/books?id=BR1pAAAAcAAJ&pg=PA125 }}<!--I cannot find a scan at BHL. Ref is given by Zoonomen and Peters Vol 6 1948 p.169 https://www.biodiversitylibrary.org/page/14477602 --></ref> La taksonomiaj sistemoj konsentas, ke la Pasera pego havas jenajn naŭ subspeciojn:<ref name=IOC12.2/><ref name=Clements2022/><ref name=HBW7/> *''V.'' (aŭ ''D.'') ''p. fidelis'', <small>([[Edward Hargitt|Hargitt]], 1889)</small> *''V.'' (aŭ ''D.'') ''p. modestus'', <small>[[John T. Zimmer|Zimmer, J.T.]], 1942</small> *''V.'' (aŭ ''D.'') ''p. diversus'', <small>Zimmer, J.T., 1942</small> *''V.'' (aŭ ''D.'') ''p. agilis'', <small>([[Jean Cabanis|Cabanis]] & [[Ferdinand Heine|Heine]], 1863)</small> *''V.'' (aŭ ''D.'') ''p. insignis'', <small>Zimmer, J.T., 1942</small> *''V.'' (aŭ ''D.'') ''p. tapajozensis'', <small>[[Nils Carl Gustaf Fersen Gyldenstolpe|Gyldenstolpe]], 1941</small> *''V.'' (aŭ ''D.'') ''p. passerinus'', <small>([[Carl Linnaeus|Linnaeus]], 1766)</small> *''V.'' (aŭ ''D.'') ''p. taenionotus'', <small>([[Ludwig Reichenbach|Reichenbach]], 1854)</small> *''V.'' (aŭ ''D.'') ''p. olivinus'', <small>([[Johann Natterer|Natterer]] & [[Alfred Malherbe|Malherbe]], 1845)</small> Subspecioj ''fidelis'', ''agilis'', ''taenionotus'', kaj ''olivinus'' estis ĉiuj foje traktitaj kiel apartaj specioj.<ref name=SACClist/> ==Aspekto== La Pasera pego longas proksimume 14 ĝis 15 cm kaj pezas 24 ĝis 37 g. Maskloj kaj femaloj havas la saman plumaron, krom ĉe la kapo. Ĉe la maskloj de la nomiga subspecio ''passerinus'', la frunto, la verto kaj la nuko estas ruĝaj, kun malhelaj bazoj de la plumoj videblaj tra ili. Ĉe la femalo, la areo, kiu ĉe la masklo estas ruĝa, havas grizec-olivbrunan koloron kun malklaraj blankaj makuloj. Plenkreskuloj de ambaŭ seksoj havas plejparte malhelan brunolivecan vizaĝon, kun helaj transversaj strioj sur la mentono kaj gorĝo. La supraj partoj de la korpo estas plejparte bronzec-olivverdaj kun ruĝaj pintoj de la plumoj, kaj havas helajn transversajn striojn sur la pugo. La flugoplumoj estas brunaj kun verdaj randoj, kaj montras mallarĝajn, blankecajn transversajn striojn sur la unuarangaj kaj duarangaj flugoplumoj. La flugilkovriloj havas malgrandajn helajn makulojn. La vosto estas malhelbruna, kun fajnaj helaj strioj sur la eksteraj plumoj. La subaj partoj de la korpo estas malhelolivecaj, kun mallarĝaj, sabloblankecaj transversaj strioj. La irisoj estas malhelbrunaj, la sufiĉe longa beko estas nigreca kun pli hela suba makzelo, kaj la kruroj estas malhelgrizaj. Junuloj estas malpli brilaj; iliaj supraj partoj estas malpli bronzecaj, kaj la transversaj strioj sur la subaj partoj estas malpli regulaj. Ĉe ambaŭ seksoj troviĝas iom da ruĝo sur la verto – pli multe ĉe la masklo ol ĉe la femalo.<ref name=LIWO-BOW>Winkler, H. kaj D. A. Christie (2020). Little Woodpecker (''Dryobates passerinus''), version 1.0. En ''Birds of the World'' (J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D. A. Christie, kaj E. de Juana, Editors). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.litwoo2.01] Alirita la 25an de Januaro, 2023</ref> La aliaj subspecioj havas diferencojn de la nomiga kaj unu disde alia, sed tendencas interreproduktiĝi. Subspecio ''modestus'' havas blankan "lipharon", evidentajn makulojn sur la flugilkovriloj, kaj grizbrunajn subpartojn kun neregula strieco. Subspecio ''fidelis'' havas palan superokulon, grandan blankan lipharon, grandajn makulojn sur la flugilkovriloj, rompitajn aŭ pektenformajn subpartojn striecajn, kaj kutime neniujn striojn sur la vosto. Subspecio ''diversus'' havas malfortajn aŭ neniun vizaĝajn striojn, tre palajn maldikajn striojn sur la flugilkovriloj, kaj larĝajn striojn sur la subpartoj; la masklo havas ruĝon nur de la centra krono ĝis la malantaŭa kolo. Subspecio ''agilis'' havas "bone evoluintajn" superokulojn kaj lipharajn liniojn. Subspecio ''insignis'' estas la plej malgranda; ĝi havas neniun vizaĝan strion, neniun flugilkovrilan makulon, kaj larĝajn palajn striojn sur la subpartoj. La masklo havas ruĝon nur de la centra krono ĝis la malantaŭa kolo. La supraj partoj de subspecio ''tapajozensis'' havas flavan nuancon kun kelkaj ruĝaj makuloj. Subspecio ''taenionotus'' havas pli flavajn suprajn partojn ol ''tapajozensis'' kun nuancoj de strieco, grandajn flugilkovrilajn makulojn, kaj tre larĝajn palajn striojn sur la subaj partoj. Subspecio ''olivinus'' estas la plej granda. Ĝi foje havas palajn superokulon kaj lipharojn; la masklo havas ruĝon nur sur la malantaŭa krono kaj nuko.<ref name=LIWO-BOW/> ==Distribuado kaj habitato== The subspecies of little woodpecker are found thus:<ref name=IOC12.2/><ref name=LIWO-BOW/> *''V.'' (or ''D.'') ''p. fidelis'', eastern Colombia and western Venezuela *''V.'' (or ''D.'') ''p. modestus'', central and northeastern Venezuela *''V.'' (or ''D.'') ''p. diversus'', northern Brazil north of the Amazon *''V.'' (or ''D.'') ''p. agilis'', extreme southern Colombia, eastern Ecuador, eastern Peru, western Brazil, and northern Bolivia *''V.'' (or ''D.'') ''p. insignis'', west central Brazil south of the Amazon *''V.'' (or ''D.'') ''p. tapajozensis'', east central Brazil along the lower Amazon *''V.'' (or ''D.'') ''p. passerinus'', the Guianas and northeastern Brazil (but see below) *''V.'' (or ''D.'') ''p. taenionotus'', eastern Brazil *''V.'' (or ''D.'') ''p. olivinus'', southeastern Bolivia, southern Brazil, eastern Paraguay, and northwestern and northeastern Argentina Regarding the range of ''passerinus'', the IOC and Clements list it in "the Guianas", but the South American Classification Committee of the American Ornithological Society has no records of it in Suriname.<ref name=IOC12.2/><ref name=Clements2022/><ref name=SACCcountries/> The little woodpecker inhabits a wide variety of landscapes, though it generally shuns forest interiors. It usually stays to the edges of [[cloudforest]], ''[[Várzea forest|várzea]]'' forest, and [[riparian]] forest. It occurs in [[gallery forest]] with bamboo stands, deciduous woodland, mangroves, [[secondary forest]], wooded savanna, and ''[[caatinga]]''. In elevation it ranges from sea level along the Atlantic coast to {{convert|850|m|ft|-2|abbr=on}} in Venezuela, to {{convert|1200|m|ft|-2|abbr=on}} in Colombia, to {{convert|1300|m|ft|-2|abbr=on}} but usually below {{convert|700|m|ft|-2|abbr=on}} in Ecuador, to {{convert|900|m|ft|-2|abbr=on}} in Peru, and to {{convert|400|m|ft|-2|abbr=on}} in the southern part of its range.<ref name=LIWO-BOW/> ==Kutimaro== ===Movoj=== The little woodpecker is a year-round resident throughout its range.<ref name=LIWO-BOW/> ===Manĝado=== The little woodpecker forages at all levels of the forest, from the undergrowth to the canopy; it is partial to bamboo. It feeds singly, in pairs, in small groups, and as a member of [[mixed species foraging flock]]s. It vigorously pecks and hammers on trunks and branches and bamboo nodes. Its diet includes a wide variety of adult and larval insects including ants, termites, and beetles.<ref name=LIWO-BOW/> ===Reproduktado=== The little woodpecker's nesting season varies geographically, from September–December in French Guiana to October–March in Argentina. The male alone is believed to excavate the nest hole; it is typically {{convert|5|to|13|m|ft|round=5|abbr=on}} above the ground in a stub, palm, or bamboo. The typical clutch size, incubation period, and time to fledging are not known. Both parents provision nestlings.<ref name=LIWO-BOW/> {{birdsong|url=https://xeno-canto.org/species/Veniliornis-passerinus |species=Pasera pego}} ==Statuso== The [[IUCN]] has assessed the little woodpecker as being of Least Concern. It has an extremely large range, and though its population size is not known it is believed to be stable. No immediate threats have been identified.<ref name=IUCN/> It is "generally...not uncommon" and is an "adaptable species, able to exploit a variety of wooded habitats."<ref name=LIWO-BOW/> == Referencoj == {{Referencoj}} * {{cite book | last=Howell | first=Steve N. G. | author2=Sophie Webb | title=A Guide to the Birds of Mexico and Northern Central America | publisher=Oxford University Press | year=1995 | isbn=0-19-854012-4 | url-access=registration | url=https://archive.org/details/guidetobirdsofme0000howe }} *{{cite book |title=Woodpeckers of the World: A Photographic Guide |last=Gorman |first=Gerard |year=2014 |publisher=Firefly Books |isbn=978-1-77085-309-6 |pages=294–295 }} == Bibliografio == * Hans Winkler, David Christie, David Nurney: ''{{lang|en|Woodpeckers. A Guide to Woodpeckers, Piculets and Wrynecks of the World}}''. Robertsbridge, 1995, ISBN 0395720435. * {{cite book|last=Gorman|first=Gerard |url=https://books.google.com/books?id=9LmnAwAAQBAJ&pg=PA107|title=Woodpeckers of the World: The Complete Guide|publisher= A & C Black |year=2014|isbn=978-1-4081-4717-7}} * {{cite book|last=Winkler|first=Hans |title= Developments in Woodpecker Biology |location=[[Linz]]|publisher=Biologiezentrum des Oberösterreichischen Landesmuseums|year=2015|isbn= 978-3-85474-317-0}} == Eksteraj ligiloj == *{{Wikispecies|Veniliornis passerinus|''Veniliornis passerinus''}} *{{Commons category|Veniliornis passerinus|''Veniliornis passerinus''}} *[http://vireo.acnatsci.org/search.html?Form=Search&SEARCHBY=Common&KEYWORDS=little+woodpecker&showwhat=images&AGE=All&SEX=All&ACT=All&Search=Search&VIEW=All&ORIENTATION=All&RESULTS=24 Fotaro] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303205034/http://vireo.acnatsci.org/search.html?Form=Search&SEARCHBY=Common&KEYWORDS=little+woodpecker&showwhat=images&AGE=All&SEX=All&ACT=All&Search=Search&VIEW=All&ORIENTATION=All&RESULTS=24 |date=2016-03-03 }} VIREO *[https://web.archive.org/web/20070705205223/http://www.ib.usp.br/ceo/images/ven_pas_mar.jpg Photo-High Res]; [https://web.archive.org/web/20071209084006/http://www.ib.usp.br/ceo/imag_sons/fvpicid.htm Article] www.ib.usp.br&ndash;''"Picidae"'' {{Projektoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Pegedoj]] [[Kategorio:Birdoj de Kolombio]] [[Kategorio:Birdoj de Ekvadoro]] [[Kategorio:Birdoj de Peruo]] [[Kategorio:Birdoj de Bolivio]] [[Kategorio:Birdoj de Brazilo]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] i291avzdd0dxgtab4yjmkdogb1d4x6l 9494730 9494723 2026-10-17T10:52:16Z Kani 670 /* Distribuado kaj habitato */ 9494730 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Pasera pego |koloro = pink |dosiero = Veniliornis passerinus.jpg |priskribo de dosiero = | dosiero larĝo=240px |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = | dosiero2 larĝo=240px |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Pegedoj]] ''Picidae'' |genro = ''[[Veniliornis]]'' |dunomo aŭtoritato = |specio = '''Pasera pego''' ''V. passerinus'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2018 |title=Little Woodpecker ''Veniliornis passerinus'' |volume=2018 |article-number=e.T22681199A130038374 |doi=10.2305/IUCN.UK.2018-2.RLTS.T22681199A130038374.en |access-date=25a de Januaro 2023}}</ref> |dunomo = ''Veniliornis passerinus'' |dunomo aŭtoritato = ([[Carl Linnaeus|Linnaeus]], 1766) |specioj de subdivizio = Subspecioj | sinonimo = *''Picus passerinus'' {{small|Linnaeus,&nbsp;1766}} *''Dryobates passerinus'' |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj = Veniliornis passerinus map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Pasera pego'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio] </ref>, ''Veniliornis passerinus'', estas sudamerika [[pego]], tio estas [[birdo]] de la familio de [[Pegedoj]] kaj la unu el la 14 specioj de la genro ''[[Veniliornis]]''.<ref name=IOC12.2>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/new/bow/woodpeckers/ |title=Woodpeckers |website=IOC World Bird List |version =v 12.2 |editor-last1=Gill |editor-first1= F. |editor-last2=Donsker|editor-first2=D.|editor-last3=Rasmussen |editor-first3=P. |date=Aŭgusto 2022 |access-date=9a de Januaro 2023 }}</ref> Ĝi troviĝas en ĉiu kontinenta lando sudamerika escepte Ĉilio, Surinamo, kaj Urugvajo.<ref name=SACCcountries>Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, kaj K. J. Zimmer. Versio de 24a de Julio 2022. ''Species Lists of Birds for South American Countries and Territories''. [https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCCountryLists.htm] Alirita la 24an de Julio, 2022</ref> ==Taksonomio kaj sistematiko== En 1760, la franca zoologo [[Mathurin Jacques Brisson]] inkluzivis priskribon de la Pasera pego en sia verko ''Ornithologie'', bazitan sur specimeno kolektita en [[Saint-Domingue]] (Sankta Domingo, nuntempe [[Haitio]]). Li uzis la francan nomon ''Le petit pic de S. Domingue'' kaj la latinan nomon ''Picus dominicensis minor''.<ref name=brisson>{{ cite book | last=Brisson | first=Mathurin Jacques | author-link=Mathurin Jacques Brisson | year=1760 | title=Ornithologie, ou, Méthode contenant la division des oiseaux en ordres, sections, genres, especes & leurs variétés | volume=4 | language=French, Latin | place=Paris | publisher=Jean-Baptiste Bauche | pages=75–77, Plate 4 fig 2 | url=https://biodiversitylibrary.org/page/36195122 }} Du steloj (**) ekparagrafe indikas, ke Brisson bazis sian priskribon sur la ekzamenado de specimeno.</ref> Kvankam Brisson kreis latinajn nomojn, tiuj ne konformas al la dunoma sistemo kaj ne estas agnoskitaj de la [[Internacia Komisiono pri Zoologia Nomenklaturo]].<ref name=allen>{{cite journal |last=Allen | first=J.A. | author-link=Joel Asaph Allen | year=1910 | title=Collation of Brisson's genera of birds with those of Linnaeus |journal=Bulletin of the American Museum of Natural History |volume=28 | pages=317–335 | hdl=2246/678 }}</ref> Kiam, en 1766, la sveda natursciencisto [[Carl Linnaeus]] ĝisdatigis sian ''[[Systema Naturae]]'' por la dekdua eldono, li aldonis 240 speciojn, kiujn Brisson jam antaŭe priskribis.<ref name=allen/> Unu el tiuj estis la Pasera pego. Linnaeus inkluzivis koncizan priskribon, kreis la dunoman nomon ''Picus passerinus'' kaj citis la verkon de Brisson.<ref>{{cite book | last=Linnaeus | first=Carl | author-link=Carl Linnaeus | year=1766 | title=Systema naturae: per regna tria natura, secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis | edition=12th | volume=1, Part 1 | publisher=Laurentii Salvii | place=Holmiae (Stockholm) | language=Latin | page=174 | url=https://biodiversitylibrary.org/page/42946370 }}</ref> Linnaeus erare indikis [[Dominiko]]n kiel la [[tipa loko (biologio)|tipan lokon]]. Tio estis korektita al [[Kajeno]], en [[Franca Gujano]].<ref>{{ cite book | editor-last=Peters | editor-first=James Lee | editor-link=James L. Peters | year=1948 | title=Check-list of Birds of the World | volume=6 | publisher=Harvard University Press | place=Cambridge, Massachusetts | page=172 | url=https://biodiversitylibrary.org/page/14477605 }}</ref> La ​​[[specia epiteto]] ''passerinus'' devenas de la latina lingvo kaj signifas "paser-simila".<ref name=hbwkey>{{cite web | last=Jobling | first=J.A. | year=2018 | title= Key to Scientific Names in Ornithology: passerinum / passerinus | editor1-last=del Hoyo | editor1-first=J. | editor2-last=Elliott | editor2-first=A. | editor3-last=Sargatal | editor3-first=J. | editor4-last=Christie | editor4-first=D.A. | editor5-last=de Juana | editor5-first=E. | work=Handbook of the Birds of the World Alive | publisher=Lynx Edicions | url=https://www.hbw.com/dictionary/definition/passerinum-passerinus | access-date=2a de Aprilo 2018 }}</ref> La [[Internacia Ornitologia Komitato]] kaj la verko de [[BirdLife International]] nome ''[[Handbook of the Birds of the World]]'' metas la Striventran pegon en la genron ''[[Veniliornis]]''.<ref name=IOC12.2/><ref name=HBW7>HBW kaj BirdLife International (2022) Handbook of the Birds of the World and BirdLife International digital checklist of the birds of the world. Version 7. Disponebla ĉe: [http://datazone.birdlife.org/userfiles/file/Species/Taxonomy/HBW-BirdLife_Checklist_v7_Dec22.zip] Alirita la 13an de Decembro, 2022</ref> Tamen, starte en 2018, la [[Usona Ornitologia Societo]] kaj la [[taksonomio Clements]] movis ĉiujn speciojn de la genro ''Veniliornis'' al la genro ''[[Dryobates]]''.<ref name=59Supp>R. Terry Chesser, Kevin J. Burns, Carla Cicero, Jon L. Dunn, Andrew W. Kratter, Irby J. Lovette, Pamela C. Rasmussen, J. V. Remsen, Jr., Douglas F. Stotz, Benjamin M. Winger, kaj Kevin Winker. "Fifty-ninth supplement to the American Ornithological Society's ''Check-list of North American Birds''". ''The Auk'' 2018, vol. 135:798-813 Alirita la 13an de Decembro, 2022</ref><ref name=SACClist>Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, kaj K. J. Zimmer. Versio de 24a de Julio 2022. ''A classification of the bird species of South America''. [[American Ornithological Society]]. [https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCBaseline.htm] Alirita la 24an de Julio, 2022</ref><ref name=Clements2022>Clements, J. F., T. S. Schulenberg, M. J. Iliff, T. A. Fredericks, J. A. Gerbracht, D. Lepage, S. M. Billerman, B. L. Sullivan, kaj C. L. Wood. 2022. The eBird/Clements checklist of birds of the world: v2022. Elŝuitta el [https://www.birds.cornell.edu/clementschecklist/download/] Alirita la 10an de Novembro, 2022</ref> La genron ''[[Veniliornis]]'' enkondukis la franca ornitologo [[Charles Lucien Bonaparte]] ien 1854.<ref>{{ cite journal | last=Bonaparte | first=Charles Lucien | author-link=Charles Lucien Bonaparte | title=Quadro dei volucri zigodattili, ossia passeri a piedi scansori | year=1854 | journal=L'Ateneo Italiano Raccolta di Documenti e Memorie Relative al Progresso delle Scienze Fisiche | language=Italian, Latin | volume=2 | pages=116–129 [125] | url=https://books.google.com/books?id=BR1pAAAAcAAJ&pg=PA125 }}<!--I cannot find a scan at BHL. Ref is given by Zoonomen and Peters Vol 6 1948 p.169 https://www.biodiversitylibrary.org/page/14477602 --></ref> La taksonomiaj sistemoj konsentas, ke la Pasera pego havas jenajn naŭ subspeciojn:<ref name=IOC12.2/><ref name=Clements2022/><ref name=HBW7/> *''V.'' (aŭ ''D.'') ''p. fidelis'', <small>([[Edward Hargitt|Hargitt]], 1889)</small> *''V.'' (aŭ ''D.'') ''p. modestus'', <small>[[John T. Zimmer|Zimmer, J.T.]], 1942</small> *''V.'' (aŭ ''D.'') ''p. diversus'', <small>Zimmer, J.T., 1942</small> *''V.'' (aŭ ''D.'') ''p. agilis'', <small>([[Jean Cabanis|Cabanis]] & [[Ferdinand Heine|Heine]], 1863)</small> *''V.'' (aŭ ''D.'') ''p. insignis'', <small>Zimmer, J.T., 1942</small> *''V.'' (aŭ ''D.'') ''p. tapajozensis'', <small>[[Nils Carl Gustaf Fersen Gyldenstolpe|Gyldenstolpe]], 1941</small> *''V.'' (aŭ ''D.'') ''p. passerinus'', <small>([[Carl Linnaeus|Linnaeus]], 1766)</small> *''V.'' (aŭ ''D.'') ''p. taenionotus'', <small>([[Ludwig Reichenbach|Reichenbach]], 1854)</small> *''V.'' (aŭ ''D.'') ''p. olivinus'', <small>([[Johann Natterer|Natterer]] & [[Alfred Malherbe|Malherbe]], 1845)</small> Subspecioj ''fidelis'', ''agilis'', ''taenionotus'', kaj ''olivinus'' estis ĉiuj foje traktitaj kiel apartaj specioj.<ref name=SACClist/> ==Aspekto== La Pasera pego longas proksimume 14 ĝis 15 cm kaj pezas 24 ĝis 37 g. Maskloj kaj femaloj havas la saman plumaron, krom ĉe la kapo. Ĉe la maskloj de la nomiga subspecio ''passerinus'', la frunto, la verto kaj la nuko estas ruĝaj, kun malhelaj bazoj de la plumoj videblaj tra ili. Ĉe la femalo, la areo, kiu ĉe la masklo estas ruĝa, havas grizec-olivbrunan koloron kun malklaraj blankaj makuloj. Plenkreskuloj de ambaŭ seksoj havas plejparte malhelan brunolivecan vizaĝon, kun helaj transversaj strioj sur la mentono kaj gorĝo. La supraj partoj de la korpo estas plejparte bronzec-olivverdaj kun ruĝaj pintoj de la plumoj, kaj havas helajn transversajn striojn sur la pugo. La flugoplumoj estas brunaj kun verdaj randoj, kaj montras mallarĝajn, blankecajn transversajn striojn sur la unuarangaj kaj duarangaj flugoplumoj. La flugilkovriloj havas malgrandajn helajn makulojn. La vosto estas malhelbruna, kun fajnaj helaj strioj sur la eksteraj plumoj. La subaj partoj de la korpo estas malhelolivecaj, kun mallarĝaj, sabloblankecaj transversaj strioj. La irisoj estas malhelbrunaj, la sufiĉe longa beko estas nigreca kun pli hela suba makzelo, kaj la kruroj estas malhelgrizaj. Junuloj estas malpli brilaj; iliaj supraj partoj estas malpli bronzecaj, kaj la transversaj strioj sur la subaj partoj estas malpli regulaj. Ĉe ambaŭ seksoj troviĝas iom da ruĝo sur la verto – pli multe ĉe la masklo ol ĉe la femalo.<ref name=LIWO-BOW>Winkler, H. kaj D. A. Christie (2020). Little Woodpecker (''Dryobates passerinus''), version 1.0. En ''Birds of the World'' (J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D. A. Christie, kaj E. de Juana, Editors). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.litwoo2.01] Alirita la 25an de Januaro, 2023</ref> La aliaj subspecioj havas diferencojn de la nomiga kaj unu disde alia, sed tendencas interreproduktiĝi. Subspecio ''modestus'' havas blankan "lipharon", evidentajn makulojn sur la flugilkovriloj, kaj grizbrunajn subpartojn kun neregula strieco. Subspecio ''fidelis'' havas palan superokulon, grandan blankan lipharon, grandajn makulojn sur la flugilkovriloj, rompitajn aŭ pektenformajn subpartojn striecajn, kaj kutime neniujn striojn sur la vosto. Subspecio ''diversus'' havas malfortajn aŭ neniun vizaĝajn striojn, tre palajn maldikajn striojn sur la flugilkovriloj, kaj larĝajn striojn sur la subpartoj; la masklo havas ruĝon nur de la centra krono ĝis la malantaŭa kolo. Subspecio ''agilis'' havas "bone evoluintajn" superokulojn kaj lipharajn liniojn. Subspecio ''insignis'' estas la plej malgranda; ĝi havas neniun vizaĝan strion, neniun flugilkovrilan makulon, kaj larĝajn palajn striojn sur la subpartoj. La masklo havas ruĝon nur de la centra krono ĝis la malantaŭa kolo. La supraj partoj de subspecio ''tapajozensis'' havas flavan nuancon kun kelkaj ruĝaj makuloj. Subspecio ''taenionotus'' havas pli flavajn suprajn partojn ol ''tapajozensis'' kun nuancoj de strieco, grandajn flugilkovrilajn makulojn, kaj tre larĝajn palajn striojn sur la subaj partoj. Subspecio ''olivinus'' estas la plej granda. Ĝi foje havas palajn superokulon kaj lipharojn; la masklo havas ruĝon nur sur la malantaŭa krono kaj nuko.<ref name=LIWO-BOW/> ==Distribuado kaj habitato== La subspecioj de la Pasera pego troviĝas jene:<ref name=IOC12.2/><ref name=LIWO-BOW/> *''V.'' (aŭ ''D.'') ''p. fidelis'', orienta Kolombio kaj okcidenta Venezuelo *''V.'' (aŭ ''D.'') ''p. modestus'', centra kaj nordorienta Venezuelo *''V.'' (aŭ ''D.'') ''p. diversus'', norda Brazilo norde de Amazono *''V.'' (aŭ ''D.'') ''p. agilis'', plej suda Kolombio, orienta Ekvadoro, orienta Peruo, okcidenta Brazilo, kaj norda Bolivio *''V.'' (aŭ ''D.'') ''p. insignis'', okcidentcentralBrazilo sude de Amazono *''V.'' (aŭ ''D.'') ''p. tapajozensis'', orientcentra Brazilo laŭlonge de Amazono *''V.'' (aŭ ''D.'') ''p. passerinus'', Gujanoj kaj nordorienta Brazilo (sed vidu malsupre) *''V.'' (aŭ ''D.'') ''p. taenionotus'', orienta Brazilo *''V.'' (aŭ ''D.'') ''p. olivinus'', sudorienta Bolivio, suda Brazilo, orienta Paragvajo, kaj nordokcidenta kaj nordorienta Argentino Koncerne la disvastiĝareon de ''passerinus'', la IOC kaj Clements mencias ĝin en "la [[Gujanoj]]", sed la Sudamerika Klasifika Komitato de la [[Usona Ornitologia Societo]] havas neniun informon pri ĝia ĉeesto en [[Surinamo]].<ref name=IOC12.2/><ref name=Clements2022/><ref name=SACCcountries/> La Pasera pego loĝas en vasta gamo da pejzaĝoj, kvankam ĝi ĝenerale evitas la profundon de arbaroj. Ĝi kutime restas ĉe la randoj de [[nubarbaro]]j, inundarbaroj (''várzea'') kaj riverbordaj arbaroj. Ĝi troviĝas en galeriaj arbaroj kun bambuaroj, foliarbaroj, mangrovejoj, duarangaj arbaroj, arbriĉaj savanoj kaj ''caatinga''-vegetaĵaro. Koncerne altecon, ĝi vivas de marnivelo laŭlonge de la atlantika marbordo ĝis 850 m en Venezuelo, ĝis 1 200 m en Kolombio, ĝis 1 300 m (sed kutime sub 700 m) en Ekvadoro, ĝis 900 m en Peruo, kaj ĝis 400 m en la suda parto de sia disvastiĝa areo.<ref name=LIWO-BOW/> ==Kutimaro== ===Movoj=== The little woodpecker is a year-round resident throughout its range.<ref name=LIWO-BOW/> ===Manĝado=== The little woodpecker forages at all levels of the forest, from the undergrowth to the canopy; it is partial to bamboo. It feeds singly, in pairs, in small groups, and as a member of [[mixed species foraging flock]]s. It vigorously pecks and hammers on trunks and branches and bamboo nodes. Its diet includes a wide variety of adult and larval insects including ants, termites, and beetles.<ref name=LIWO-BOW/> ===Reproduktado=== The little woodpecker's nesting season varies geographically, from September–December in French Guiana to October–March in Argentina. The male alone is believed to excavate the nest hole; it is typically {{convert|5|to|13|m|ft|round=5|abbr=on}} above the ground in a stub, palm, or bamboo. The typical clutch size, incubation period, and time to fledging are not known. Both parents provision nestlings.<ref name=LIWO-BOW/> {{birdsong|url=https://xeno-canto.org/species/Veniliornis-passerinus |species=Pasera pego}} ==Statuso== The [[IUCN]] has assessed the little woodpecker as being of Least Concern. It has an extremely large range, and though its population size is not known it is believed to be stable. No immediate threats have been identified.<ref name=IUCN/> It is "generally...not uncommon" and is an "adaptable species, able to exploit a variety of wooded habitats."<ref name=LIWO-BOW/> == Referencoj == {{Referencoj}} * {{cite book | last=Howell | first=Steve N. G. | author2=Sophie Webb | title=A Guide to the Birds of Mexico and Northern Central America | publisher=Oxford University Press | year=1995 | isbn=0-19-854012-4 | url-access=registration | url=https://archive.org/details/guidetobirdsofme0000howe }} *{{cite book |title=Woodpeckers of the World: A Photographic Guide |last=Gorman |first=Gerard |year=2014 |publisher=Firefly Books |isbn=978-1-77085-309-6 |pages=294–295 }} == Bibliografio == * Hans Winkler, David Christie, David Nurney: ''{{lang|en|Woodpeckers. A Guide to Woodpeckers, Piculets and Wrynecks of the World}}''. Robertsbridge, 1995, ISBN 0395720435. * {{cite book|last=Gorman|first=Gerard |url=https://books.google.com/books?id=9LmnAwAAQBAJ&pg=PA107|title=Woodpeckers of the World: The Complete Guide|publisher= A & C Black |year=2014|isbn=978-1-4081-4717-7}} * {{cite book|last=Winkler|first=Hans |title= Developments in Woodpecker Biology |location=[[Linz]]|publisher=Biologiezentrum des Oberösterreichischen Landesmuseums|year=2015|isbn= 978-3-85474-317-0}} == Eksteraj ligiloj == *{{Wikispecies|Veniliornis passerinus|''Veniliornis passerinus''}} *{{Commons category|Veniliornis passerinus|''Veniliornis passerinus''}} *[http://vireo.acnatsci.org/search.html?Form=Search&SEARCHBY=Common&KEYWORDS=little+woodpecker&showwhat=images&AGE=All&SEX=All&ACT=All&Search=Search&VIEW=All&ORIENTATION=All&RESULTS=24 Fotaro] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303205034/http://vireo.acnatsci.org/search.html?Form=Search&SEARCHBY=Common&KEYWORDS=little+woodpecker&showwhat=images&AGE=All&SEX=All&ACT=All&Search=Search&VIEW=All&ORIENTATION=All&RESULTS=24 |date=2016-03-03 }} VIREO *[https://web.archive.org/web/20070705205223/http://www.ib.usp.br/ceo/images/ven_pas_mar.jpg Photo-High Res]; [https://web.archive.org/web/20071209084006/http://www.ib.usp.br/ceo/imag_sons/fvpicid.htm Article] www.ib.usp.br&ndash;''"Picidae"'' {{Projektoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Pegedoj]] [[Kategorio:Birdoj de Kolombio]] [[Kategorio:Birdoj de Ekvadoro]] [[Kategorio:Birdoj de Peruo]] [[Kategorio:Birdoj de Bolivio]] [[Kategorio:Birdoj de Brazilo]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] q5yscyyt3mpfm098bb4eloc7sy8yfqs 9494732 9494730 2026-10-17T10:56:18Z Kani 670 /* Kutimaro */ 9494732 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Pasera pego |koloro = pink |dosiero = Veniliornis passerinus.jpg |priskribo de dosiero = | dosiero larĝo=240px |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = | dosiero2 larĝo=240px |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Pegedoj]] ''Picidae'' |genro = ''[[Veniliornis]]'' |dunomo aŭtoritato = |specio = '''Pasera pego''' ''V. passerinus'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2018 |title=Little Woodpecker ''Veniliornis passerinus'' |volume=2018 |article-number=e.T22681199A130038374 |doi=10.2305/IUCN.UK.2018-2.RLTS.T22681199A130038374.en |access-date=25a de Januaro 2023}}</ref> |dunomo = ''Veniliornis passerinus'' |dunomo aŭtoritato = ([[Carl Linnaeus|Linnaeus]], 1766) |specioj de subdivizio = Subspecioj | sinonimo = *''Picus passerinus'' {{small|Linnaeus,&nbsp;1766}} *''Dryobates passerinus'' |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj = Veniliornis passerinus map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Pasera pego'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio] </ref>, ''Veniliornis passerinus'', estas sudamerika [[pego]], tio estas [[birdo]] de la familio de [[Pegedoj]] kaj la unu el la 14 specioj de la genro ''[[Veniliornis]]''.<ref name=IOC12.2>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/new/bow/woodpeckers/ |title=Woodpeckers |website=IOC World Bird List |version =v 12.2 |editor-last1=Gill |editor-first1= F. |editor-last2=Donsker|editor-first2=D.|editor-last3=Rasmussen |editor-first3=P. |date=Aŭgusto 2022 |access-date=9a de Januaro 2023 }}</ref> Ĝi troviĝas en ĉiu kontinenta lando sudamerika escepte Ĉilio, Surinamo, kaj Urugvajo.<ref name=SACCcountries>Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, kaj K. J. Zimmer. Versio de 24a de Julio 2022. ''Species Lists of Birds for South American Countries and Territories''. [https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCCountryLists.htm] Alirita la 24an de Julio, 2022</ref> ==Taksonomio kaj sistematiko== En 1760, la franca zoologo [[Mathurin Jacques Brisson]] inkluzivis priskribon de la Pasera pego en sia verko ''Ornithologie'', bazitan sur specimeno kolektita en [[Saint-Domingue]] (Sankta Domingo, nuntempe [[Haitio]]). Li uzis la francan nomon ''Le petit pic de S. Domingue'' kaj la latinan nomon ''Picus dominicensis minor''.<ref name=brisson>{{ cite book | last=Brisson | first=Mathurin Jacques | author-link=Mathurin Jacques Brisson | year=1760 | title=Ornithologie, ou, Méthode contenant la division des oiseaux en ordres, sections, genres, especes & leurs variétés | volume=4 | language=French, Latin | place=Paris | publisher=Jean-Baptiste Bauche | pages=75–77, Plate 4 fig 2 | url=https://biodiversitylibrary.org/page/36195122 }} Du steloj (**) ekparagrafe indikas, ke Brisson bazis sian priskribon sur la ekzamenado de specimeno.</ref> Kvankam Brisson kreis latinajn nomojn, tiuj ne konformas al la dunoma sistemo kaj ne estas agnoskitaj de la [[Internacia Komisiono pri Zoologia Nomenklaturo]].<ref name=allen>{{cite journal |last=Allen | first=J.A. | author-link=Joel Asaph Allen | year=1910 | title=Collation of Brisson's genera of birds with those of Linnaeus |journal=Bulletin of the American Museum of Natural History |volume=28 | pages=317–335 | hdl=2246/678 }}</ref> Kiam, en 1766, la sveda natursciencisto [[Carl Linnaeus]] ĝisdatigis sian ''[[Systema Naturae]]'' por la dekdua eldono, li aldonis 240 speciojn, kiujn Brisson jam antaŭe priskribis.<ref name=allen/> Unu el tiuj estis la Pasera pego. Linnaeus inkluzivis koncizan priskribon, kreis la dunoman nomon ''Picus passerinus'' kaj citis la verkon de Brisson.<ref>{{cite book | last=Linnaeus | first=Carl | author-link=Carl Linnaeus | year=1766 | title=Systema naturae: per regna tria natura, secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis | edition=12th | volume=1, Part 1 | publisher=Laurentii Salvii | place=Holmiae (Stockholm) | language=Latin | page=174 | url=https://biodiversitylibrary.org/page/42946370 }}</ref> Linnaeus erare indikis [[Dominiko]]n kiel la [[tipa loko (biologio)|tipan lokon]]. Tio estis korektita al [[Kajeno]], en [[Franca Gujano]].<ref>{{ cite book | editor-last=Peters | editor-first=James Lee | editor-link=James L. Peters | year=1948 | title=Check-list of Birds of the World | volume=6 | publisher=Harvard University Press | place=Cambridge, Massachusetts | page=172 | url=https://biodiversitylibrary.org/page/14477605 }}</ref> La ​​[[specia epiteto]] ''passerinus'' devenas de la latina lingvo kaj signifas "paser-simila".<ref name=hbwkey>{{cite web | last=Jobling | first=J.A. | year=2018 | title= Key to Scientific Names in Ornithology: passerinum / passerinus | editor1-last=del Hoyo | editor1-first=J. | editor2-last=Elliott | editor2-first=A. | editor3-last=Sargatal | editor3-first=J. | editor4-last=Christie | editor4-first=D.A. | editor5-last=de Juana | editor5-first=E. | work=Handbook of the Birds of the World Alive | publisher=Lynx Edicions | url=https://www.hbw.com/dictionary/definition/passerinum-passerinus | access-date=2a de Aprilo 2018 }}</ref> La [[Internacia Ornitologia Komitato]] kaj la verko de [[BirdLife International]] nome ''[[Handbook of the Birds of the World]]'' metas la Striventran pegon en la genron ''[[Veniliornis]]''.<ref name=IOC12.2/><ref name=HBW7>HBW kaj BirdLife International (2022) Handbook of the Birds of the World and BirdLife International digital checklist of the birds of the world. Version 7. Disponebla ĉe: [http://datazone.birdlife.org/userfiles/file/Species/Taxonomy/HBW-BirdLife_Checklist_v7_Dec22.zip] Alirita la 13an de Decembro, 2022</ref> Tamen, starte en 2018, la [[Usona Ornitologia Societo]] kaj la [[taksonomio Clements]] movis ĉiujn speciojn de la genro ''Veniliornis'' al la genro ''[[Dryobates]]''.<ref name=59Supp>R. Terry Chesser, Kevin J. Burns, Carla Cicero, Jon L. Dunn, Andrew W. Kratter, Irby J. Lovette, Pamela C. Rasmussen, J. V. Remsen, Jr., Douglas F. Stotz, Benjamin M. Winger, kaj Kevin Winker. "Fifty-ninth supplement to the American Ornithological Society's ''Check-list of North American Birds''". ''The Auk'' 2018, vol. 135:798-813 Alirita la 13an de Decembro, 2022</ref><ref name=SACClist>Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, kaj K. J. Zimmer. Versio de 24a de Julio 2022. ''A classification of the bird species of South America''. [[American Ornithological Society]]. [https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCBaseline.htm] Alirita la 24an de Julio, 2022</ref><ref name=Clements2022>Clements, J. F., T. S. Schulenberg, M. J. Iliff, T. A. Fredericks, J. A. Gerbracht, D. Lepage, S. M. Billerman, B. L. Sullivan, kaj C. L. Wood. 2022. The eBird/Clements checklist of birds of the world: v2022. Elŝuitta el [https://www.birds.cornell.edu/clementschecklist/download/] Alirita la 10an de Novembro, 2022</ref> La genron ''[[Veniliornis]]'' enkondukis la franca ornitologo [[Charles Lucien Bonaparte]] ien 1854.<ref>{{ cite journal | last=Bonaparte | first=Charles Lucien | author-link=Charles Lucien Bonaparte | title=Quadro dei volucri zigodattili, ossia passeri a piedi scansori | year=1854 | journal=L'Ateneo Italiano Raccolta di Documenti e Memorie Relative al Progresso delle Scienze Fisiche | language=Italian, Latin | volume=2 | pages=116–129 [125] | url=https://books.google.com/books?id=BR1pAAAAcAAJ&pg=PA125 }}<!--I cannot find a scan at BHL. Ref is given by Zoonomen and Peters Vol 6 1948 p.169 https://www.biodiversitylibrary.org/page/14477602 --></ref> La taksonomiaj sistemoj konsentas, ke la Pasera pego havas jenajn naŭ subspeciojn:<ref name=IOC12.2/><ref name=Clements2022/><ref name=HBW7/> *''V.'' (aŭ ''D.'') ''p. fidelis'', <small>([[Edward Hargitt|Hargitt]], 1889)</small> *''V.'' (aŭ ''D.'') ''p. modestus'', <small>[[John T. Zimmer|Zimmer, J.T.]], 1942</small> *''V.'' (aŭ ''D.'') ''p. diversus'', <small>Zimmer, J.T., 1942</small> *''V.'' (aŭ ''D.'') ''p. agilis'', <small>([[Jean Cabanis|Cabanis]] & [[Ferdinand Heine|Heine]], 1863)</small> *''V.'' (aŭ ''D.'') ''p. insignis'', <small>Zimmer, J.T., 1942</small> *''V.'' (aŭ ''D.'') ''p. tapajozensis'', <small>[[Nils Carl Gustaf Fersen Gyldenstolpe|Gyldenstolpe]], 1941</small> *''V.'' (aŭ ''D.'') ''p. passerinus'', <small>([[Carl Linnaeus|Linnaeus]], 1766)</small> *''V.'' (aŭ ''D.'') ''p. taenionotus'', <small>([[Ludwig Reichenbach|Reichenbach]], 1854)</small> *''V.'' (aŭ ''D.'') ''p. olivinus'', <small>([[Johann Natterer|Natterer]] & [[Alfred Malherbe|Malherbe]], 1845)</small> Subspecioj ''fidelis'', ''agilis'', ''taenionotus'', kaj ''olivinus'' estis ĉiuj foje traktitaj kiel apartaj specioj.<ref name=SACClist/> ==Aspekto== La Pasera pego longas proksimume 14 ĝis 15 cm kaj pezas 24 ĝis 37 g. Maskloj kaj femaloj havas la saman plumaron, krom ĉe la kapo. Ĉe la maskloj de la nomiga subspecio ''passerinus'', la frunto, la verto kaj la nuko estas ruĝaj, kun malhelaj bazoj de la plumoj videblaj tra ili. Ĉe la femalo, la areo, kiu ĉe la masklo estas ruĝa, havas grizec-olivbrunan koloron kun malklaraj blankaj makuloj. Plenkreskuloj de ambaŭ seksoj havas plejparte malhelan brunolivecan vizaĝon, kun helaj transversaj strioj sur la mentono kaj gorĝo. La supraj partoj de la korpo estas plejparte bronzec-olivverdaj kun ruĝaj pintoj de la plumoj, kaj havas helajn transversajn striojn sur la pugo. La flugoplumoj estas brunaj kun verdaj randoj, kaj montras mallarĝajn, blankecajn transversajn striojn sur la unuarangaj kaj duarangaj flugoplumoj. La flugilkovriloj havas malgrandajn helajn makulojn. La vosto estas malhelbruna, kun fajnaj helaj strioj sur la eksteraj plumoj. La subaj partoj de la korpo estas malhelolivecaj, kun mallarĝaj, sabloblankecaj transversaj strioj. La irisoj estas malhelbrunaj, la sufiĉe longa beko estas nigreca kun pli hela suba makzelo, kaj la kruroj estas malhelgrizaj. Junuloj estas malpli brilaj; iliaj supraj partoj estas malpli bronzecaj, kaj la transversaj strioj sur la subaj partoj estas malpli regulaj. Ĉe ambaŭ seksoj troviĝas iom da ruĝo sur la verto – pli multe ĉe la masklo ol ĉe la femalo.<ref name=LIWO-BOW>Winkler, H. kaj D. A. Christie (2020). Little Woodpecker (''Dryobates passerinus''), version 1.0. En ''Birds of the World'' (J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D. A. Christie, kaj E. de Juana, Editors). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.litwoo2.01] Alirita la 25an de Januaro, 2023</ref> La aliaj subspecioj havas diferencojn de la nomiga kaj unu disde alia, sed tendencas interreproduktiĝi. Subspecio ''modestus'' havas blankan "lipharon", evidentajn makulojn sur la flugilkovriloj, kaj grizbrunajn subpartojn kun neregula strieco. Subspecio ''fidelis'' havas palan superokulon, grandan blankan lipharon, grandajn makulojn sur la flugilkovriloj, rompitajn aŭ pektenformajn subpartojn striecajn, kaj kutime neniujn striojn sur la vosto. Subspecio ''diversus'' havas malfortajn aŭ neniun vizaĝajn striojn, tre palajn maldikajn striojn sur la flugilkovriloj, kaj larĝajn striojn sur la subpartoj; la masklo havas ruĝon nur de la centra krono ĝis la malantaŭa kolo. Subspecio ''agilis'' havas "bone evoluintajn" superokulojn kaj lipharajn liniojn. Subspecio ''insignis'' estas la plej malgranda; ĝi havas neniun vizaĝan strion, neniun flugilkovrilan makulon, kaj larĝajn palajn striojn sur la subpartoj. La masklo havas ruĝon nur de la centra krono ĝis la malantaŭa kolo. La supraj partoj de subspecio ''tapajozensis'' havas flavan nuancon kun kelkaj ruĝaj makuloj. Subspecio ''taenionotus'' havas pli flavajn suprajn partojn ol ''tapajozensis'' kun nuancoj de strieco, grandajn flugilkovrilajn makulojn, kaj tre larĝajn palajn striojn sur la subaj partoj. Subspecio ''olivinus'' estas la plej granda. Ĝi foje havas palajn superokulon kaj lipharojn; la masklo havas ruĝon nur sur la malantaŭa krono kaj nuko.<ref name=LIWO-BOW/> ==Distribuado kaj habitato== La subspecioj de la Pasera pego troviĝas jene:<ref name=IOC12.2/><ref name=LIWO-BOW/> *''V.'' (aŭ ''D.'') ''p. fidelis'', orienta Kolombio kaj okcidenta Venezuelo *''V.'' (aŭ ''D.'') ''p. modestus'', centra kaj nordorienta Venezuelo *''V.'' (aŭ ''D.'') ''p. diversus'', norda Brazilo norde de Amazono *''V.'' (aŭ ''D.'') ''p. agilis'', plej suda Kolombio, orienta Ekvadoro, orienta Peruo, okcidenta Brazilo, kaj norda Bolivio *''V.'' (aŭ ''D.'') ''p. insignis'', okcidentcentralBrazilo sude de Amazono *''V.'' (aŭ ''D.'') ''p. tapajozensis'', orientcentra Brazilo laŭlonge de Amazono *''V.'' (aŭ ''D.'') ''p. passerinus'', Gujanoj kaj nordorienta Brazilo (sed vidu malsupre) *''V.'' (aŭ ''D.'') ''p. taenionotus'', orienta Brazilo *''V.'' (aŭ ''D.'') ''p. olivinus'', sudorienta Bolivio, suda Brazilo, orienta Paragvajo, kaj nordokcidenta kaj nordorienta Argentino Koncerne la disvastiĝareon de ''passerinus'', la IOC kaj Clements mencias ĝin en "la [[Gujanoj]]", sed la Sudamerika Klasifika Komitato de la [[Usona Ornitologia Societo]] havas neniun informon pri ĝia ĉeesto en [[Surinamo]].<ref name=IOC12.2/><ref name=Clements2022/><ref name=SACCcountries/> La Pasera pego loĝas en vasta gamo da pejzaĝoj, kvankam ĝi ĝenerale evitas la profundon de arbaroj. Ĝi kutime restas ĉe la randoj de [[nubarbaro]]j, inundarbaroj (''várzea'') kaj riverbordaj arbaroj. Ĝi troviĝas en galeriaj arbaroj kun bambuaroj, foliarbaroj, mangrovejoj, duarangaj arbaroj, arbriĉaj savanoj kaj ''caatinga''-vegetaĵaro. Koncerne altecon, ĝi vivas de marnivelo laŭlonge de la atlantika marbordo ĝis 850 m en Venezuelo, ĝis 1 200 m en Kolombio, ĝis 1 300 m (sed kutime sub 700 m) en Ekvadoro, ĝis 900 m en Peruo, kaj ĝis 400 m en la suda parto de sia disvastiĝa areo.<ref name=LIWO-BOW/> ==Kutimaro== ===Movoj=== La Pasera pego estas tutjara loĝanto tra sia tuta disvastiĝa areo.<ref name=LIWO-BOW/> ===Manĝado=== La Pasera pego serĉas manĝaĵon je ĉiuj niveloj de la arbaro, de la subarbaraĵo ĝis la [[kanopeo]]; ĝi aparte ŝatas [[bambuo]]n. Ĝi manĝas sole, en paroj, en malgrandaj grupoj, kaj kiel membro de [[miksspeciaj kunmanĝantaroj]]. Ĝi vigle bekadas kaj martelas arbotrunkojn, branĉojn kaj bambuajn nodojn. Ĝia dieto konsistas el vasta gamo da plenkreskaj insektoj kaj larvoj, kiel [[formiko]]j, [[termito]]j kaj [[skarabo]]j.<ref name=LIWO-BOW/> ===Reproduktado=== La [[reprodukta sezono]] de la Pasera pego varias laŭ la geografia loko: de septembro ĝis decembro en [[Franca Gujano]], kaj de oktobro ĝis marto en Argentino. Oni kredas, ke nur la masklo elfosas la nestotruon; ĝi troviĝas kutime 5 ĝis 13 metrojn super la grundo, en stumpo, palmo aŭ bambuo. La tipa nombro da ovoj en nesto, la kovodaŭro kaj la tempo ĝis la [[elnestiĝo]] de la idoj ne estas konataj. Ambaŭ gepatroj nutras la idojn..<ref name=LIWO-BOW/> {{birdsong|url=https://xeno-canto.org/species/Veniliornis-passerinus |species=Pasera pego}} ==Statuso== The [[IUCN]] has assessed the little woodpecker as being of Least Concern. It has an extremely large range, and though its population size is not known it is believed to be stable. No immediate threats have been identified.<ref name=IUCN/> It is "generally...not uncommon" and is an "adaptable species, able to exploit a variety of wooded habitats."<ref name=LIWO-BOW/> == Referencoj == {{Referencoj}} * {{cite book | last=Howell | first=Steve N. G. | author2=Sophie Webb | title=A Guide to the Birds of Mexico and Northern Central America | publisher=Oxford University Press | year=1995 | isbn=0-19-854012-4 | url-access=registration | url=https://archive.org/details/guidetobirdsofme0000howe }} *{{cite book |title=Woodpeckers of the World: A Photographic Guide |last=Gorman |first=Gerard |year=2014 |publisher=Firefly Books |isbn=978-1-77085-309-6 |pages=294–295 }} == Bibliografio == * Hans Winkler, David Christie, David Nurney: ''{{lang|en|Woodpeckers. A Guide to Woodpeckers, Piculets and Wrynecks of the World}}''. Robertsbridge, 1995, ISBN 0395720435. * {{cite book|last=Gorman|first=Gerard |url=https://books.google.com/books?id=9LmnAwAAQBAJ&pg=PA107|title=Woodpeckers of the World: The Complete Guide|publisher= A & C Black |year=2014|isbn=978-1-4081-4717-7}} * {{cite book|last=Winkler|first=Hans |title= Developments in Woodpecker Biology |location=[[Linz]]|publisher=Biologiezentrum des Oberösterreichischen Landesmuseums|year=2015|isbn= 978-3-85474-317-0}} == Eksteraj ligiloj == *{{Wikispecies|Veniliornis passerinus|''Veniliornis passerinus''}} *{{Commons category|Veniliornis passerinus|''Veniliornis passerinus''}} *[http://vireo.acnatsci.org/search.html?Form=Search&SEARCHBY=Common&KEYWORDS=little+woodpecker&showwhat=images&AGE=All&SEX=All&ACT=All&Search=Search&VIEW=All&ORIENTATION=All&RESULTS=24 Fotaro] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303205034/http://vireo.acnatsci.org/search.html?Form=Search&SEARCHBY=Common&KEYWORDS=little+woodpecker&showwhat=images&AGE=All&SEX=All&ACT=All&Search=Search&VIEW=All&ORIENTATION=All&RESULTS=24 |date=2016-03-03 }} VIREO *[https://web.archive.org/web/20070705205223/http://www.ib.usp.br/ceo/images/ven_pas_mar.jpg Photo-High Res]; [https://web.archive.org/web/20071209084006/http://www.ib.usp.br/ceo/imag_sons/fvpicid.htm Article] www.ib.usp.br&ndash;''"Picidae"'' {{Projektoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Pegedoj]] [[Kategorio:Birdoj de Kolombio]] [[Kategorio:Birdoj de Ekvadoro]] [[Kategorio:Birdoj de Peruo]] [[Kategorio:Birdoj de Bolivio]] [[Kategorio:Birdoj de Brazilo]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] 4z1y91omo2oyunqt2z048aafidkdoiv 9494733 9494732 2026-10-17T10:58:05Z Kani 670 /* Statuso */ 9494733 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Pasera pego |koloro = pink |dosiero = Veniliornis passerinus.jpg |priskribo de dosiero = | dosiero larĝo=240px |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = | dosiero2 larĝo=240px |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Pegedoj]] ''Picidae'' |genro = ''[[Veniliornis]]'' |dunomo aŭtoritato = |specio = '''Pasera pego''' ''V. passerinus'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2018 |title=Little Woodpecker ''Veniliornis passerinus'' |volume=2018 |article-number=e.T22681199A130038374 |doi=10.2305/IUCN.UK.2018-2.RLTS.T22681199A130038374.en |access-date=25a de Januaro 2023}}</ref> |dunomo = ''Veniliornis passerinus'' |dunomo aŭtoritato = ([[Carl Linnaeus|Linnaeus]], 1766) |specioj de subdivizio = Subspecioj | sinonimo = *''Picus passerinus'' {{small|Linnaeus,&nbsp;1766}} *''Dryobates passerinus'' |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj = Veniliornis passerinus map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Pasera pego'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio] </ref>, ''Veniliornis passerinus'', estas sudamerika [[pego]], tio estas [[birdo]] de la familio de [[Pegedoj]] kaj la unu el la 14 specioj de la genro ''[[Veniliornis]]''.<ref name=IOC12.2>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/new/bow/woodpeckers/ |title=Woodpeckers |website=IOC World Bird List |version =v 12.2 |editor-last1=Gill |editor-first1= F. |editor-last2=Donsker|editor-first2=D.|editor-last3=Rasmussen |editor-first3=P. |date=Aŭgusto 2022 |access-date=9a de Januaro 2023 }}</ref> Ĝi troviĝas en ĉiu kontinenta lando sudamerika escepte Ĉilio, Surinamo, kaj Urugvajo.<ref name=SACCcountries>Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, kaj K. J. Zimmer. Versio de 24a de Julio 2022. ''Species Lists of Birds for South American Countries and Territories''. [https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCCountryLists.htm] Alirita la 24an de Julio, 2022</ref> ==Taksonomio kaj sistematiko== En 1760, la franca zoologo [[Mathurin Jacques Brisson]] inkluzivis priskribon de la Pasera pego en sia verko ''Ornithologie'', bazitan sur specimeno kolektita en [[Saint-Domingue]] (Sankta Domingo, nuntempe [[Haitio]]). Li uzis la francan nomon ''Le petit pic de S. Domingue'' kaj la latinan nomon ''Picus dominicensis minor''.<ref name=brisson>{{ cite book | last=Brisson | first=Mathurin Jacques | author-link=Mathurin Jacques Brisson | year=1760 | title=Ornithologie, ou, Méthode contenant la division des oiseaux en ordres, sections, genres, especes & leurs variétés | volume=4 | language=French, Latin | place=Paris | publisher=Jean-Baptiste Bauche | pages=75–77, Plate 4 fig 2 | url=https://biodiversitylibrary.org/page/36195122 }} Du steloj (**) ekparagrafe indikas, ke Brisson bazis sian priskribon sur la ekzamenado de specimeno.</ref> Kvankam Brisson kreis latinajn nomojn, tiuj ne konformas al la dunoma sistemo kaj ne estas agnoskitaj de la [[Internacia Komisiono pri Zoologia Nomenklaturo]].<ref name=allen>{{cite journal |last=Allen | first=J.A. | author-link=Joel Asaph Allen | year=1910 | title=Collation of Brisson's genera of birds with those of Linnaeus |journal=Bulletin of the American Museum of Natural History |volume=28 | pages=317–335 | hdl=2246/678 }}</ref> Kiam, en 1766, la sveda natursciencisto [[Carl Linnaeus]] ĝisdatigis sian ''[[Systema Naturae]]'' por la dekdua eldono, li aldonis 240 speciojn, kiujn Brisson jam antaŭe priskribis.<ref name=allen/> Unu el tiuj estis la Pasera pego. Linnaeus inkluzivis koncizan priskribon, kreis la dunoman nomon ''Picus passerinus'' kaj citis la verkon de Brisson.<ref>{{cite book | last=Linnaeus | first=Carl | author-link=Carl Linnaeus | year=1766 | title=Systema naturae: per regna tria natura, secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis | edition=12th | volume=1, Part 1 | publisher=Laurentii Salvii | place=Holmiae (Stockholm) | language=Latin | page=174 | url=https://biodiversitylibrary.org/page/42946370 }}</ref> Linnaeus erare indikis [[Dominiko]]n kiel la [[tipa loko (biologio)|tipan lokon]]. Tio estis korektita al [[Kajeno]], en [[Franca Gujano]].<ref>{{ cite book | editor-last=Peters | editor-first=James Lee | editor-link=James L. Peters | year=1948 | title=Check-list of Birds of the World | volume=6 | publisher=Harvard University Press | place=Cambridge, Massachusetts | page=172 | url=https://biodiversitylibrary.org/page/14477605 }}</ref> La ​​[[specia epiteto]] ''passerinus'' devenas de la latina lingvo kaj signifas "paser-simila".<ref name=hbwkey>{{cite web | last=Jobling | first=J.A. | year=2018 | title= Key to Scientific Names in Ornithology: passerinum / passerinus | editor1-last=del Hoyo | editor1-first=J. | editor2-last=Elliott | editor2-first=A. | editor3-last=Sargatal | editor3-first=J. | editor4-last=Christie | editor4-first=D.A. | editor5-last=de Juana | editor5-first=E. | work=Handbook of the Birds of the World Alive | publisher=Lynx Edicions | url=https://www.hbw.com/dictionary/definition/passerinum-passerinus | access-date=2a de Aprilo 2018 }}</ref> La [[Internacia Ornitologia Komitato]] kaj la verko de [[BirdLife International]] nome ''[[Handbook of the Birds of the World]]'' metas la Striventran pegon en la genron ''[[Veniliornis]]''.<ref name=IOC12.2/><ref name=HBW7>HBW kaj BirdLife International (2022) Handbook of the Birds of the World and BirdLife International digital checklist of the birds of the world. Version 7. Disponebla ĉe: [http://datazone.birdlife.org/userfiles/file/Species/Taxonomy/HBW-BirdLife_Checklist_v7_Dec22.zip] Alirita la 13an de Decembro, 2022</ref> Tamen, starte en 2018, la [[Usona Ornitologia Societo]] kaj la [[taksonomio Clements]] movis ĉiujn speciojn de la genro ''Veniliornis'' al la genro ''[[Dryobates]]''.<ref name=59Supp>R. Terry Chesser, Kevin J. Burns, Carla Cicero, Jon L. Dunn, Andrew W. Kratter, Irby J. Lovette, Pamela C. Rasmussen, J. V. Remsen, Jr., Douglas F. Stotz, Benjamin M. Winger, kaj Kevin Winker. "Fifty-ninth supplement to the American Ornithological Society's ''Check-list of North American Birds''". ''The Auk'' 2018, vol. 135:798-813 Alirita la 13an de Decembro, 2022</ref><ref name=SACClist>Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, kaj K. J. Zimmer. Versio de 24a de Julio 2022. ''A classification of the bird species of South America''. [[American Ornithological Society]]. [https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCBaseline.htm] Alirita la 24an de Julio, 2022</ref><ref name=Clements2022>Clements, J. F., T. S. Schulenberg, M. J. Iliff, T. A. Fredericks, J. A. Gerbracht, D. Lepage, S. M. Billerman, B. L. Sullivan, kaj C. L. Wood. 2022. The eBird/Clements checklist of birds of the world: v2022. Elŝuitta el [https://www.birds.cornell.edu/clementschecklist/download/] Alirita la 10an de Novembro, 2022</ref> La genron ''[[Veniliornis]]'' enkondukis la franca ornitologo [[Charles Lucien Bonaparte]] ien 1854.<ref>{{ cite journal | last=Bonaparte | first=Charles Lucien | author-link=Charles Lucien Bonaparte | title=Quadro dei volucri zigodattili, ossia passeri a piedi scansori | year=1854 | journal=L'Ateneo Italiano Raccolta di Documenti e Memorie Relative al Progresso delle Scienze Fisiche | language=Italian, Latin | volume=2 | pages=116–129 [125] | url=https://books.google.com/books?id=BR1pAAAAcAAJ&pg=PA125 }}<!--I cannot find a scan at BHL. Ref is given by Zoonomen and Peters Vol 6 1948 p.169 https://www.biodiversitylibrary.org/page/14477602 --></ref> La taksonomiaj sistemoj konsentas, ke la Pasera pego havas jenajn naŭ subspeciojn:<ref name=IOC12.2/><ref name=Clements2022/><ref name=HBW7/> *''V.'' (aŭ ''D.'') ''p. fidelis'', <small>([[Edward Hargitt|Hargitt]], 1889)</small> *''V.'' (aŭ ''D.'') ''p. modestus'', <small>[[John T. Zimmer|Zimmer, J.T.]], 1942</small> *''V.'' (aŭ ''D.'') ''p. diversus'', <small>Zimmer, J.T., 1942</small> *''V.'' (aŭ ''D.'') ''p. agilis'', <small>([[Jean Cabanis|Cabanis]] & [[Ferdinand Heine|Heine]], 1863)</small> *''V.'' (aŭ ''D.'') ''p. insignis'', <small>Zimmer, J.T., 1942</small> *''V.'' (aŭ ''D.'') ''p. tapajozensis'', <small>[[Nils Carl Gustaf Fersen Gyldenstolpe|Gyldenstolpe]], 1941</small> *''V.'' (aŭ ''D.'') ''p. passerinus'', <small>([[Carl Linnaeus|Linnaeus]], 1766)</small> *''V.'' (aŭ ''D.'') ''p. taenionotus'', <small>([[Ludwig Reichenbach|Reichenbach]], 1854)</small> *''V.'' (aŭ ''D.'') ''p. olivinus'', <small>([[Johann Natterer|Natterer]] & [[Alfred Malherbe|Malherbe]], 1845)</small> Subspecioj ''fidelis'', ''agilis'', ''taenionotus'', kaj ''olivinus'' estis ĉiuj foje traktitaj kiel apartaj specioj.<ref name=SACClist/> ==Aspekto== La Pasera pego longas proksimume 14 ĝis 15 cm kaj pezas 24 ĝis 37 g. Maskloj kaj femaloj havas la saman plumaron, krom ĉe la kapo. Ĉe la maskloj de la nomiga subspecio ''passerinus'', la frunto, la verto kaj la nuko estas ruĝaj, kun malhelaj bazoj de la plumoj videblaj tra ili. Ĉe la femalo, la areo, kiu ĉe la masklo estas ruĝa, havas grizec-olivbrunan koloron kun malklaraj blankaj makuloj. Plenkreskuloj de ambaŭ seksoj havas plejparte malhelan brunolivecan vizaĝon, kun helaj transversaj strioj sur la mentono kaj gorĝo. La supraj partoj de la korpo estas plejparte bronzec-olivverdaj kun ruĝaj pintoj de la plumoj, kaj havas helajn transversajn striojn sur la pugo. La flugoplumoj estas brunaj kun verdaj randoj, kaj montras mallarĝajn, blankecajn transversajn striojn sur la unuarangaj kaj duarangaj flugoplumoj. La flugilkovriloj havas malgrandajn helajn makulojn. La vosto estas malhelbruna, kun fajnaj helaj strioj sur la eksteraj plumoj. La subaj partoj de la korpo estas malhelolivecaj, kun mallarĝaj, sabloblankecaj transversaj strioj. La irisoj estas malhelbrunaj, la sufiĉe longa beko estas nigreca kun pli hela suba makzelo, kaj la kruroj estas malhelgrizaj. Junuloj estas malpli brilaj; iliaj supraj partoj estas malpli bronzecaj, kaj la transversaj strioj sur la subaj partoj estas malpli regulaj. Ĉe ambaŭ seksoj troviĝas iom da ruĝo sur la verto – pli multe ĉe la masklo ol ĉe la femalo.<ref name=LIWO-BOW>Winkler, H. kaj D. A. Christie (2020). Little Woodpecker (''Dryobates passerinus''), version 1.0. En ''Birds of the World'' (J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D. A. Christie, kaj E. de Juana, Editors). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.litwoo2.01] Alirita la 25an de Januaro, 2023</ref> La aliaj subspecioj havas diferencojn de la nomiga kaj unu disde alia, sed tendencas interreproduktiĝi. Subspecio ''modestus'' havas blankan "lipharon", evidentajn makulojn sur la flugilkovriloj, kaj grizbrunajn subpartojn kun neregula strieco. Subspecio ''fidelis'' havas palan superokulon, grandan blankan lipharon, grandajn makulojn sur la flugilkovriloj, rompitajn aŭ pektenformajn subpartojn striecajn, kaj kutime neniujn striojn sur la vosto. Subspecio ''diversus'' havas malfortajn aŭ neniun vizaĝajn striojn, tre palajn maldikajn striojn sur la flugilkovriloj, kaj larĝajn striojn sur la subpartoj; la masklo havas ruĝon nur de la centra krono ĝis la malantaŭa kolo. Subspecio ''agilis'' havas "bone evoluintajn" superokulojn kaj lipharajn liniojn. Subspecio ''insignis'' estas la plej malgranda; ĝi havas neniun vizaĝan strion, neniun flugilkovrilan makulon, kaj larĝajn palajn striojn sur la subpartoj. La masklo havas ruĝon nur de la centra krono ĝis la malantaŭa kolo. La supraj partoj de subspecio ''tapajozensis'' havas flavan nuancon kun kelkaj ruĝaj makuloj. Subspecio ''taenionotus'' havas pli flavajn suprajn partojn ol ''tapajozensis'' kun nuancoj de strieco, grandajn flugilkovrilajn makulojn, kaj tre larĝajn palajn striojn sur la subaj partoj. Subspecio ''olivinus'' estas la plej granda. Ĝi foje havas palajn superokulon kaj lipharojn; la masklo havas ruĝon nur sur la malantaŭa krono kaj nuko.<ref name=LIWO-BOW/> ==Distribuado kaj habitato== La subspecioj de la Pasera pego troviĝas jene:<ref name=IOC12.2/><ref name=LIWO-BOW/> *''V.'' (aŭ ''D.'') ''p. fidelis'', orienta Kolombio kaj okcidenta Venezuelo *''V.'' (aŭ ''D.'') ''p. modestus'', centra kaj nordorienta Venezuelo *''V.'' (aŭ ''D.'') ''p. diversus'', norda Brazilo norde de Amazono *''V.'' (aŭ ''D.'') ''p. agilis'', plej suda Kolombio, orienta Ekvadoro, orienta Peruo, okcidenta Brazilo, kaj norda Bolivio *''V.'' (aŭ ''D.'') ''p. insignis'', okcidentcentralBrazilo sude de Amazono *''V.'' (aŭ ''D.'') ''p. tapajozensis'', orientcentra Brazilo laŭlonge de Amazono *''V.'' (aŭ ''D.'') ''p. passerinus'', Gujanoj kaj nordorienta Brazilo (sed vidu malsupre) *''V.'' (aŭ ''D.'') ''p. taenionotus'', orienta Brazilo *''V.'' (aŭ ''D.'') ''p. olivinus'', sudorienta Bolivio, suda Brazilo, orienta Paragvajo, kaj nordokcidenta kaj nordorienta Argentino Koncerne la disvastiĝareon de ''passerinus'', la IOC kaj Clements mencias ĝin en "la [[Gujanoj]]", sed la Sudamerika Klasifika Komitato de la [[Usona Ornitologia Societo]] havas neniun informon pri ĝia ĉeesto en [[Surinamo]].<ref name=IOC12.2/><ref name=Clements2022/><ref name=SACCcountries/> La Pasera pego loĝas en vasta gamo da pejzaĝoj, kvankam ĝi ĝenerale evitas la profundon de arbaroj. Ĝi kutime restas ĉe la randoj de [[nubarbaro]]j, inundarbaroj (''várzea'') kaj riverbordaj arbaroj. Ĝi troviĝas en galeriaj arbaroj kun bambuaroj, foliarbaroj, mangrovejoj, duarangaj arbaroj, arbriĉaj savanoj kaj ''caatinga''-vegetaĵaro. Koncerne altecon, ĝi vivas de marnivelo laŭlonge de la atlantika marbordo ĝis 850 m en Venezuelo, ĝis 1 200 m en Kolombio, ĝis 1 300 m (sed kutime sub 700 m) en Ekvadoro, ĝis 900 m en Peruo, kaj ĝis 400 m en la suda parto de sia disvastiĝa areo.<ref name=LIWO-BOW/> ==Kutimaro== ===Movoj=== La Pasera pego estas tutjara loĝanto tra sia tuta disvastiĝa areo.<ref name=LIWO-BOW/> ===Manĝado=== La Pasera pego serĉas manĝaĵon je ĉiuj niveloj de la arbaro, de la subarbaraĵo ĝis la [[kanopeo]]; ĝi aparte ŝatas [[bambuo]]n. Ĝi manĝas sole, en paroj, en malgrandaj grupoj, kaj kiel membro de [[miksspeciaj kunmanĝantaroj]]. Ĝi vigle bekadas kaj martelas arbotrunkojn, branĉojn kaj bambuajn nodojn. Ĝia dieto konsistas el vasta gamo da plenkreskaj insektoj kaj larvoj, kiel [[formiko]]j, [[termito]]j kaj [[skarabo]]j.<ref name=LIWO-BOW/> ===Reproduktado=== La [[reprodukta sezono]] de la Pasera pego varias laŭ la geografia loko: de septembro ĝis decembro en [[Franca Gujano]], kaj de oktobro ĝis marto en Argentino. Oni kredas, ke nur la masklo elfosas la nestotruon; ĝi troviĝas kutime 5 ĝis 13 metrojn super la grundo, en stumpo, palmo aŭ bambuo. La tipa nombro da ovoj en nesto, la kovodaŭro kaj la tempo ĝis la [[elnestiĝo]] de la idoj ne estas konataj. Ambaŭ gepatroj nutras la idojn..<ref name=LIWO-BOW/> {{birdsong|url=https://xeno-canto.org/species/Veniliornis-passerinus |species=Pasera pego}} ==Statuso== La [[IUCN]] klasifikis la Paseran pegon kiel specion "[[malplej zorgiga]]n". Ĝi havas ege vastan disvastiĝareon, kaj kvankam la grandeco de ĝia populacio ne estas konata, oni supozas, ke ĝi estas stabila. Neniu tuja minaco estas identigita.<ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2018 |title=Little Woodpecker ''Veniliornis passerinus'' |volume=2018 |article-number=e.T22681199A130038374 |doi=10.2305/IUCN.UK.2018-2.RLTS.T22681199A130038374.en |access-date=25a de Januaro 2023}}</ref> Ĝi estas "ĝenerale... ne malofta" kaj estas "adaptebla specio, kapabla utiligi diversajn arbarkovritajn vivejojn."<ref name=LIWO-BOW/> == Referencoj == {{Referencoj}} * {{cite book | last=Howell | first=Steve N. G. | author2=Sophie Webb | title=A Guide to the Birds of Mexico and Northern Central America | publisher=Oxford University Press | year=1995 | isbn=0-19-854012-4 | url-access=registration | url=https://archive.org/details/guidetobirdsofme0000howe }} *{{cite book |title=Woodpeckers of the World: A Photographic Guide |last=Gorman |first=Gerard |year=2014 |publisher=Firefly Books |isbn=978-1-77085-309-6 |pages=294–295 }} == Bibliografio == * Hans Winkler, David Christie, David Nurney: ''{{lang|en|Woodpeckers. A Guide to Woodpeckers, Piculets and Wrynecks of the World}}''. Robertsbridge, 1995, ISBN 0395720435. * {{cite book|last=Gorman|first=Gerard |url=https://books.google.com/books?id=9LmnAwAAQBAJ&pg=PA107|title=Woodpeckers of the World: The Complete Guide|publisher= A & C Black |year=2014|isbn=978-1-4081-4717-7}} * {{cite book|last=Winkler|first=Hans |title= Developments in Woodpecker Biology |location=[[Linz]]|publisher=Biologiezentrum des Oberösterreichischen Landesmuseums|year=2015|isbn= 978-3-85474-317-0}} == Eksteraj ligiloj == *{{Wikispecies|Veniliornis passerinus|''Veniliornis passerinus''}} *{{Commons category|Veniliornis passerinus|''Veniliornis passerinus''}} *[http://vireo.acnatsci.org/search.html?Form=Search&SEARCHBY=Common&KEYWORDS=little+woodpecker&showwhat=images&AGE=All&SEX=All&ACT=All&Search=Search&VIEW=All&ORIENTATION=All&RESULTS=24 Fotaro] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303205034/http://vireo.acnatsci.org/search.html?Form=Search&SEARCHBY=Common&KEYWORDS=little+woodpecker&showwhat=images&AGE=All&SEX=All&ACT=All&Search=Search&VIEW=All&ORIENTATION=All&RESULTS=24 |date=2016-03-03 }} VIREO *[https://web.archive.org/web/20070705205223/http://www.ib.usp.br/ceo/images/ven_pas_mar.jpg Photo-High Res]; [https://web.archive.org/web/20071209084006/http://www.ib.usp.br/ceo/imag_sons/fvpicid.htm Article] www.ib.usp.br&ndash;''"Picidae"'' {{Projektoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Pegedoj]] [[Kategorio:Birdoj de Kolombio]] [[Kategorio:Birdoj de Ekvadoro]] [[Kategorio:Birdoj de Peruo]] [[Kategorio:Birdoj de Bolivio]] [[Kategorio:Birdoj de Brazilo]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] bixwel155jp1rul5a285d7h8vm8owsg 9494747 9494733 2026-10-17T11:09:39Z Kani 670 9494747 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Pasera pego |koloro = pink |dosiero = Veniliornis passerinus.jpg |priskribo de dosiero = | dosiero larĝo=240px |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = | dosiero2 larĝo=240px |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Pegedoj]] ''Picidae'' |genro = ''[[Veniliornis]]'' |dunomo aŭtoritato = |specio = '''Pasera pego''' ''V. passerinus'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2018 |title=Little Woodpecker ''Veniliornis passerinus'' |volume=2018 |article-number=e.T22681199A130038374 |doi=10.2305/IUCN.UK.2018-2.RLTS.T22681199A130038374.en |access-date=25a de Januaro 2023}}</ref> |dunomo = ''Veniliornis passerinus'' |dunomo aŭtoritato = ([[Carl Linnaeus|Linnaeus]], 1766) |specioj de subdivizio = Subspecioj | sinonimo = *''Picus passerinus'' {{small|Linnaeus,&nbsp;1766}} *''Dryobates passerinus'' |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj = Veniliornis passerinus map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Pasera pego'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio] </ref>, ''Veniliornis passerinus'', estas sudamerika [[pego]], tio estas [[birdo]] de la familio de [[Pegedoj]] kaj la unu el la 14 specioj de la genro ''[[Veniliornis]]''.<ref name=IOC12.2>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/new/bow/woodpeckers/ |title=Woodpeckers |website=IOC World Bird List |version =v 12.2 |editor-last1=Gill |editor-first1= F. |editor-last2=Donsker|editor-first2=D.|editor-last3=Rasmussen |editor-first3=P. |date=Aŭgusto 2022 |access-date=9a de Januaro 2023 }}</ref> Ĝi troviĝas en ĉiu kontinenta lando sudamerika escepte Ĉilio, Surinamo, kaj Urugvajo.<ref name=SACCcountries>Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, kaj K. J. Zimmer. Versio de 24a de Julio 2022. ''Species Lists of Birds for South American Countries and Territories''. [https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCCountryLists.htm] Alirita la 24an de Julio, 2022</ref> ==Taksonomio kaj sistematiko== En 1760, la franca zoologo [[Mathurin Jacques Brisson]] inkluzivis priskribon de la Pasera pego en sia verko ''Ornithologie'', bazitan sur specimeno kolektita en [[Saint-Domingue]] (Sankta Domingo, nuntempe [[Haitio]]). Li uzis la francan nomon ''Le petit pic de S. Domingue'' kaj la latinan nomon ''Picus dominicensis minor''.<ref name=brisson>{{ cite book | last=Brisson | first=Mathurin Jacques | author-link=Mathurin Jacques Brisson | year=1760 | title=Ornithologie, ou, Méthode contenant la division des oiseaux en ordres, sections, genres, especes & leurs variétés | volume=4 | language=French, Latin | place=Paris | publisher=Jean-Baptiste Bauche | pages=75–77, Plate 4 fig 2 | url=https://biodiversitylibrary.org/page/36195122 }} Du steloj (**) ekparagrafe indikas, ke Brisson bazis sian priskribon sur la ekzamenado de specimeno.</ref> Kvankam Brisson kreis latinajn nomojn, tiuj ne konformas al la dunoma sistemo kaj ne estas agnoskitaj de la [[Internacia Komisiono pri Zoologia Nomenklaturo]].<ref name=allen>{{cite journal |last=Allen | first=J.A. | author-link=Joel Asaph Allen | year=1910 | title=Collation of Brisson's genera of birds with those of Linnaeus |journal=Bulletin of the American Museum of Natural History |volume=28 | pages=317–335 | hdl=2246/678 }}</ref> Kiam, en 1766, la sveda natursciencisto [[Carl Linnaeus]] ĝisdatigis sian ''[[Systema Naturae]]'' por la dekdua eldono, li aldonis 240 speciojn, kiujn Brisson jam antaŭe priskribis.<ref name=allen/> Unu el tiuj estis la Pasera pego. Linnaeus inkluzivis koncizan priskribon, kreis la dunoman nomon ''Picus passerinus'' kaj citis la verkon de Brisson.<ref>{{cite book | last=Linnaeus | first=Carl | author-link=Carl Linnaeus | year=1766 | title=Systema naturae: per regna tria natura, secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis | edition=12th | volume=1, Part 1 | publisher=Laurentii Salvii | place=Holmiae (Stockholm) | language=Latin | page=174 | url=https://biodiversitylibrary.org/page/42946370 }}</ref> Linnaeus erare indikis [[Dominiko]]n kiel la [[tipa loko (biologio)|tipan lokon]]. Tio estis korektita al [[Kajeno]], en [[Franca Gujano]].<ref>{{ cite book | editor-last=Peters | editor-first=James Lee | editor-link=James L. Peters | year=1948 | title=Check-list of Birds of the World | volume=6 | publisher=Harvard University Press | place=Cambridge, Massachusetts | page=172 | url=https://biodiversitylibrary.org/page/14477605 }}</ref> La ​​[[specia epiteto]] ''passerinus'' devenas de la latina lingvo kaj signifas "paser-simila".<ref name=hbwkey>{{cite web | last=Jobling | first=J.A. | year=2018 | title= Key to Scientific Names in Ornithology: passerinum / passerinus | editor1-last=del Hoyo | editor1-first=J. | editor2-last=Elliott | editor2-first=A. | editor3-last=Sargatal | editor3-first=J. | editor4-last=Christie | editor4-first=D.A. | editor5-last=de Juana | editor5-first=E. | work=Handbook of the Birds of the World Alive | publisher=Lynx Edicions | url=https://www.hbw.com/dictionary/definition/passerinum-passerinus | access-date=2a de Aprilo 2018 }}</ref> La [[Internacia Ornitologia Komitato]] kaj la verko de [[BirdLife International]] nome ''[[Handbook of the Birds of the World]]'' metas la Striventran pegon en la genron ''[[Veniliornis]]''.<ref name=IOC12.2/><ref name=HBW7>HBW kaj BirdLife International (2022) Handbook of the Birds of the World and BirdLife International digital checklist of the birds of the world. Version 7. Disponebla ĉe: [http://datazone.birdlife.org/userfiles/file/Species/Taxonomy/HBW-BirdLife_Checklist_v7_Dec22.zip] Alirita la 13an de Decembro, 2022</ref> Tamen, starte en 2018, la [[Usona Ornitologia Societo]] kaj la [[taksonomio Clements]] movis ĉiujn speciojn de la genro ''Veniliornis'' al la genro ''[[Dryobates]]''.<ref name=59Supp>R. Terry Chesser, Kevin J. Burns, Carla Cicero, Jon L. Dunn, Andrew W. Kratter, Irby J. Lovette, Pamela C. Rasmussen, J. V. Remsen, Jr., Douglas F. Stotz, Benjamin M. Winger, kaj Kevin Winker. "Fifty-ninth supplement to the American Ornithological Society's ''Check-list of North American Birds''". ''The Auk'' 2018, vol. 135:798-813 Alirita la 13an de Decembro, 2022</ref><ref name=SACClist>Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, kaj K. J. Zimmer. Versio de 24a de Julio 2022. ''A classification of the bird species of South America''. [[American Ornithological Society]]. [https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCBaseline.htm] Alirita la 24an de Julio, 2022</ref><ref name=Clements2022>Clements, J. F., T. S. Schulenberg, M. J. Iliff, T. A. Fredericks, J. A. Gerbracht, D. Lepage, S. M. Billerman, B. L. Sullivan, kaj C. L. Wood. 2022. The eBird/Clements checklist of birds of the world: v2022. Elŝuitta el [https://www.birds.cornell.edu/clementschecklist/download/] Alirita la 10an de Novembro, 2022</ref> La genron ''[[Veniliornis]]'' enkondukis la franca ornitologo [[Charles Lucien Bonaparte]] ien 1854.<ref>{{ cite journal | last=Bonaparte | first=Charles Lucien | author-link=Charles Lucien Bonaparte | title=Quadro dei volucri zigodattili, ossia passeri a piedi scansori | year=1854 | journal=L'Ateneo Italiano Raccolta di Documenti e Memorie Relative al Progresso delle Scienze Fisiche | language=Italian, Latin | volume=2 | pages=116–129 [125] | url=https://books.google.com/books?id=BR1pAAAAcAAJ&pg=PA125 }}<!--I cannot find a scan at BHL. Ref is given by Zoonomen and Peters Vol 6 1948 p.169 https://www.biodiversitylibrary.org/page/14477602 --></ref> La taksonomiaj sistemoj konsentas, ke la Pasera pego havas jenajn naŭ subspeciojn:<ref name=IOC12.2/><ref name=Clements2022/><ref name=HBW7/> *''V.'' (aŭ ''D.'') ''p. fidelis'', <small>([[Edward Hargitt|Hargitt]], 1889)</small> *''V.'' (aŭ ''D.'') ''p. modestus'', <small>[[John T. Zimmer|Zimmer, J.T.]], 1942</small> *''V.'' (aŭ ''D.'') ''p. diversus'', <small>Zimmer, J.T., 1942</small> *''V.'' (aŭ ''D.'') ''p. agilis'', <small>([[Jean Cabanis|Cabanis]] & [[Ferdinand Heine|Heine]], 1863)</small> *''V.'' (aŭ ''D.'') ''p. insignis'', <small>Zimmer, J.T., 1942</small> *''V.'' (aŭ ''D.'') ''p. tapajozensis'', <small>[[Nils Carl Gustaf Fersen Gyldenstolpe|Gyldenstolpe]], 1941</small> *''V.'' (aŭ ''D.'') ''p. passerinus'', <small>([[Carl Linnaeus|Linnaeus]], 1766)</small> *''V.'' (aŭ ''D.'') ''p. taenionotus'', <small>([[Ludwig Reichenbach|Reichenbach]], 1854)</small> *''V.'' (aŭ ''D.'') ''p. olivinus'', <small>([[Johann Natterer|Natterer]] & [[Alfred Malherbe|Malherbe]], 1845)</small> Subspecioj ''fidelis'', ''agilis'', ''taenionotus'', kaj ''olivinus'' estis ĉiuj foje traktitaj kiel apartaj specioj.<ref name=SACClist/> ==Aspekto== La Pasera pego longas proksimume 14 ĝis 15 cm kaj pezas 24 ĝis 37 g. Maskloj kaj femaloj havas la saman plumaron, krom ĉe la kapo. Ĉe la maskloj de la nomiga subspecio ''passerinus'', la frunto, la verto kaj la nuko estas ruĝaj, kun malhelaj bazoj de la plumoj videblaj tra ili. Ĉe la femalo, la areo, kiu ĉe la masklo estas ruĝa, havas grizec-olivbrunan koloron kun malklaraj blankaj makuloj. Plenkreskuloj de ambaŭ seksoj havas plejparte malhelan brunolivecan vizaĝon, kun helaj transversaj strioj sur la mentono kaj gorĝo. La supraj partoj de la korpo estas plejparte bronzec-olivverdaj kun ruĝaj pintoj de la plumoj, kaj havas helajn transversajn striojn sur la pugo. La flugoplumoj estas brunaj kun verdaj randoj, kaj montras mallarĝajn, blankecajn transversajn striojn sur la unuarangaj kaj duarangaj flugoplumoj. La flugilkovriloj havas malgrandajn helajn makulojn. La vosto estas malhelbruna, kun fajnaj helaj strioj sur la eksteraj plumoj. La subaj partoj de la korpo estas malhelolivecaj, kun mallarĝaj, sabloblankecaj transversaj strioj. La irisoj estas malhelbrunaj, la sufiĉe longa beko estas nigreca kun pli hela suba makzelo, kaj la kruroj estas malhelgrizaj. Junuloj estas malpli brilaj; iliaj supraj partoj estas malpli bronzecaj, kaj la transversaj strioj sur la subaj partoj estas malpli regulaj. Ĉe ambaŭ seksoj troviĝas iom da ruĝo sur la verto – pli multe ĉe la masklo ol ĉe la femalo.<ref name=LIWO-BOW>Winkler, H. kaj D. A. Christie (2020). Little Woodpecker (''Dryobates passerinus''), version 1.0. En ''Birds of the World'' (J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D. A. Christie, kaj E. de Juana, Editors). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.litwoo2.01] Alirita la 25an de Januaro, 2023</ref> La aliaj subspecioj havas diferencojn de la nomiga kaj unu disde alia, sed tendencas interreproduktiĝi. Subspecio ''modestus'' havas blankan "lipharon", evidentajn makulojn sur la flugilkovriloj, kaj grizbrunajn subpartojn kun neregula strieco. Subspecio ''fidelis'' havas palan superokulon, grandan blankan lipharon, grandajn makulojn sur la flugilkovriloj, rompitajn aŭ pektenformajn subpartojn striecajn, kaj kutime neniujn striojn sur la vosto. Subspecio ''diversus'' havas malfortajn aŭ neniun vizaĝajn striojn, tre palajn maldikajn striojn sur la flugilkovriloj, kaj larĝajn striojn sur la subpartoj; la masklo havas ruĝon nur de la centra krono ĝis la malantaŭa kolo. Subspecio ''agilis'' havas "bone evoluintajn" superokulojn kaj lipharajn liniojn. Subspecio ''insignis'' estas la plej malgranda; ĝi havas neniun vizaĝan strion, neniun flugilkovrilan makulon, kaj larĝajn palajn striojn sur la subpartoj. La masklo havas ruĝon nur de la centra krono ĝis la malantaŭa kolo. La supraj partoj de subspecio ''tapajozensis'' havas flavan nuancon kun kelkaj ruĝaj makuloj. Subspecio ''taenionotus'' havas pli flavajn suprajn partojn ol ''tapajozensis'' kun nuancoj de strieco, grandajn flugilkovrilajn makulojn, kaj tre larĝajn palajn striojn sur la subaj partoj. Subspecio ''olivinus'' estas la plej granda. Ĝi foje havas palajn superokulon kaj lipharojn; la masklo havas ruĝon nur sur la malantaŭa krono kaj nuko.<ref name=LIWO-BOW/> ==Distribuado kaj habitato== La subspecioj de la Pasera pego troviĝas jene:<ref name=IOC12.2/><ref name=LIWO-BOW/> *''V.'' (aŭ ''D.'') ''p. fidelis'', orienta Kolombio kaj okcidenta Venezuelo *''V.'' (aŭ ''D.'') ''p. modestus'', centra kaj nordorienta Venezuelo *''V.'' (aŭ ''D.'') ''p. diversus'', norda Brazilo norde de Amazono *''V.'' (aŭ ''D.'') ''p. agilis'', plej suda Kolombio, orienta Ekvadoro, orienta Peruo, okcidenta Brazilo, kaj norda Bolivio *''V.'' (aŭ ''D.'') ''p. insignis'', okcidentcentralBrazilo sude de Amazono *''V.'' (aŭ ''D.'') ''p. tapajozensis'', orientcentra Brazilo laŭlonge de Amazono *''V.'' (aŭ ''D.'') ''p. passerinus'', Gujanoj kaj nordorienta Brazilo (sed vidu malsupre) *''V.'' (aŭ ''D.'') ''p. taenionotus'', orienta Brazilo *''V.'' (aŭ ''D.'') ''p. olivinus'', sudorienta Bolivio, suda Brazilo, orienta Paragvajo, kaj nordokcidenta kaj nordorienta Argentino Koncerne la disvastiĝareon de ''passerinus'', la IOC kaj Clements mencias ĝin en "la [[Gujanoj]]", sed la Sudamerika Klasifika Komitato de la [[Usona Ornitologia Societo]] havas neniun informon pri ĝia ĉeesto en [[Surinamo]].<ref name=IOC12.2/><ref name=Clements2022/><ref name=SACCcountries/> La Pasera pego loĝas en vasta gamo da pejzaĝoj, kvankam ĝi ĝenerale evitas la profundon de arbaroj. Ĝi kutime restas ĉe la randoj de [[nubarbaro]]j, inundarbaroj (''várzea'') kaj riverbordaj arbaroj. Ĝi troviĝas en galeriaj arbaroj kun bambuaroj, foliarbaroj, mangrovejoj, duarangaj arbaroj, arbriĉaj savanoj kaj ''caatinga''-vegetaĵaro. Koncerne altecon, ĝi vivas de marnivelo laŭlonge de la atlantika marbordo ĝis 850 m en Venezuelo, ĝis 1 200 m en Kolombio, ĝis 1 300 m (sed kutime sub 700 m) en Ekvadoro, ĝis 900 m en Peruo, kaj ĝis 400 m en la suda parto de sia disvastiĝa areo.<ref name=LIWO-BOW/> ==Kutimaro== ===Movoj=== La Pasera pego estas tutjara loĝanto tra sia tuta disvastiĝa areo.<ref name=LIWO-BOW/> ===Manĝado=== La Pasera pego serĉas manĝaĵon je ĉiuj niveloj de la arbaro, de la subarbaraĵo ĝis la [[kanopeo]]; ĝi aparte ŝatas [[bambuo]]n. Ĝi manĝas sole, en paroj, en malgrandaj grupoj, kaj kiel membro de [[miksspeciaj kunmanĝantaroj]]. Ĝi vigle bekadas kaj martelas arbotrunkojn, branĉojn kaj bambuajn nodojn. Ĝia dieto konsistas el vasta gamo da plenkreskaj insektoj kaj larvoj, kiel [[formiko]]j, [[termito]]j kaj [[skarabo]]j.<ref name=LIWO-BOW/> ===Reproduktado=== La [[reprodukta sezono]] de la Pasera pego varias laŭ la geografia loko: de septembro ĝis decembro en [[Franca Gujano]], kaj de oktobro ĝis marto en Argentino. Oni kredas, ke nur la masklo elfosas la nestotruon; ĝi troviĝas kutime 5 ĝis 13 metrojn super la grundo, en stumpo, palmo aŭ bambuo. La tipa nombro da ovoj en nesto, la kovodaŭro kaj la tempo ĝis la [[elnestiĝo]] de la idoj ne estas konataj. Ambaŭ gepatroj nutras la idojn..<ref name=LIWO-BOW/> {{birdsong|url=https://xeno-canto.org/species/Veniliornis-passerinus |species=Pasera pego}} ==Statuso== La [[IUCN]] klasifikis la Paseran pegon kiel specion "[[malplej zorgiga]]n". Ĝi havas ege vastan disvastiĝareon, kaj kvankam la grandeco de ĝia populacio ne estas konata, oni supozas, ke ĝi estas stabila. Neniu tuja minaco estas identigita.<ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2018 |title=Little Woodpecker ''Veniliornis passerinus'' |volume=2018 |article-number=e.T22681199A130038374 |doi=10.2305/IUCN.UK.2018-2.RLTS.T22681199A130038374.en |access-date=25a de Januaro 2023}}</ref> Ĝi estas "ĝenerale... ne malofta" kaj estas "adaptebla specio, kapabla utiligi diversajn arbarkovritajn vivejojn."<ref name=LIWO-BOW/> == Referencoj == {{Referencoj}} * {{cite book | last=Howell | first=Steve N. G. | author2=Sophie Webb | title=A Guide to the Birds of Mexico and Northern Central America | publisher=Oxford University Press | year=1995 | isbn=0-19-854012-4 | url-access=registration | url=https://archive.org/details/guidetobirdsofme0000howe }} *{{cite book |title=Woodpeckers of the World: A Photographic Guide |last=Gorman |first=Gerard |year=2014 |publisher=Firefly Books |isbn=978-1-77085-309-6 |pages=294–295 }} == Bibliografio == * Hans Winkler, David Christie, David Nurney: ''{{lang|en|Woodpeckers. A Guide to Woodpeckers, Piculets and Wrynecks of the World}}''. Robertsbridge, 1995, ISBN 0395720435. * {{cite book|last=Gorman|first=Gerard |url=https://books.google.com/books?id=9LmnAwAAQBAJ&pg=PA107|title=Woodpeckers of the World: The Complete Guide|publisher= A & C Black |year=2014|isbn=978-1-4081-4717-7}} * {{cite book|last=Winkler|first=Hans |title= Developments in Woodpecker Biology |location=[[Linz]]|publisher=Biologiezentrum des Oberösterreichischen Landesmuseums|year=2015|isbn= 978-3-85474-317-0}} == Eksteraj ligiloj == *{{Wikispecies|Veniliornis passerinus|''Veniliornis passerinus''}} *{{Commons category|Veniliornis passerinus|''Veniliornis passerinus''}} *[http://vireo.acnatsci.org/search.html?Form=Search&SEARCHBY=Common&KEYWORDS=little+woodpecker&showwhat=images&AGE=All&SEX=All&ACT=All&Search=Search&VIEW=All&ORIENTATION=All&RESULTS=24 Fotaro] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303205034/http://vireo.acnatsci.org/search.html?Form=Search&SEARCHBY=Common&KEYWORDS=little+woodpecker&showwhat=images&AGE=All&SEX=All&ACT=All&Search=Search&VIEW=All&ORIENTATION=All&RESULTS=24 |date=2016-03-03 }} VIREO *[https://web.archive.org/web/20070705205223/http://www.ib.usp.br/ceo/images/ven_pas_mar.jpg Photo-High Res]; [https://web.archive.org/web/20071209084006/http://www.ib.usp.br/ceo/imag_sons/fvpicid.htm Article] www.ib.usp.br&ndash;''"Picidae"'' {{Projektoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Pegedoj]] [[Kategorio:Birdoj de Kolombio]] [[Kategorio:Birdoj de Ekvadoro]] [[Kategorio:Birdoj de Peruo]] [[Kategorio:Birdoj de Bolivio]] [[Kategorio:Birdoj de Brazilo]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] 0cl4vlx0rmn66i6lm7namek5cjyxbiz 0 955024 9494613 2026-10-17T00:59:18Z Kani 670 Alidirektigis al [[Pasera pego]] 9494613 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Pasera pego]] rwsgqaqd0xuo4pkcbtnot9ovlnud7hc 0 955025 9494650 2026-10-17T07:20:06Z Crosstor 3176 historiisto 9494650 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = {{Paĝonomo}} |dosiero = {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |grandeco de dosiero = |priskribo = |naskonomo = }} '''[[Stefano|István]] [[Georgo|György]] [[Tóth]]''' [iŝtvAn djordj tOt], laŭ la hungarlingve kutima nomordo '''Tóth István György''' estis [[Hungario|hungara]] [[historiisto]], altlerneja [[instruisto]]. {{Paĝonomo}}<ref>https://opac-nevter.pim.hu/ro/record/-/record/PIM96924;jsessionid=730D68B11A57A8E2CB72E89DFBAD7E25 hungarlingva datenaro de muzeo</ref><ref>https://magyarnemzetinevter.hu/szemelyi-nevter/?id=681699&date=2026-10-17 nemzeti névtér</ref> naskiĝis {{naskiĝtago|1956|8|23}} en [[Budapeŝto]], li mortis {{mortotago|2005|7|14}} en [[flugmaŝino]] super [[Amsterdamo]]. == Biografio == {{Paĝonomo}} maturiĝis en [[gimnazio]] en sia naskiĝurbo, poste li studis historion en [[Scienca Universitato Loránd Eötvös]] kaj [[Nancio]], fine li doktoriĝis en Budapeŝto en [[1983]]. Inter 1981 kaj 1999 li laboris en la akademia historia instituto en Budapeŝto, kie paŝo post paŝo ricevis postenojn. Tiutempe li ankaŭ instruis en la Universitato Loránd Eötvös (1983-1986), en [[Mez-Eŭropa Universitato]] (ekde 1992), [[Universitato de Miskolc|Pezindustria Teknika Universitato]] (1992-1997), [[Universitato Alberto Ludoviko de Frajburgo]] (1988 kaj 1993), [[École des hautes études en sciences sociales]] (1991), [[Supera Normala Lernejo]] (1999), ''Maison des Sciences de l’Homme'' (2000 kaj 2001) kaj [[Universitato Kolumbio]] (2003). Intertempe li kandidatiĝis (CSc) en 1992, li doktoriĝis en 2002 antaŭ la [[Hungara Scienca Akademio]]. Li ricevis plurajn stipendiojn kaj [[premio]]jn. Li mortis neatendite dum flugo super [[Amsterdamo]]. == Elektitaj libroj == * ''Jobbágyok hajduk deákok. A körmendi uradalom társadalma a XVII. században.'' (1991) * ''Mivelhogy magad írást nem tudsz. Az írás térhódítása a művelődésben a koraújkori Magyarországon.'' (1996) * ''Literacy and Written Culture in Early Modern Central Europe'' ., (2000, 2-a eldono: 2001) * ''Politique et religion en Hongrie au XVIIe siècle'' (2004) == Fontoj == * [https://web.archive.org/web/20200716115856/http://www.uni-miskolc.hu/~egyhtort/cikkek/tigy-nekrolog.htm nekrologo hungare kun foto] * [https://mult-kor.hu/cikk.php?id=10292 biografio hungare] * [https://www.researchgate.net/publication/27192760_In_memoriam_Istvan_Gyorgy_Toth_1956-_2005 biografio kroate] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Toth, Istvan Gyorgy}} [[Kategorio:Hungaraj historiistoj]] [[Kategorio:Hungaraj altlernejaj instruistoj]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] {{Portalstrio|Biografio}} 39snvtzz56tcfp4sl6km2wgylliqms1 0 955026 9494659 2026-10-17T08:52:44Z Crosstor 3176 arkivisto 9494659 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = {{Paĝonomo}} |dosiero = {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |grandeco de dosiero = |priskribo = {{Paĝonomo}} |naskonomo = }} '''Norbert [[Tóth]]''' [tOt], laŭ la hungarlingve kutima nomordo '''Tóth Norbert''' estas [[Hungario|hungara]] [[historiisto]], altlerneja [[instruisto]]. Lia familia nomvarianto estis ''C. Tóth'' [cE tOt]. {{Paĝonomo}}<ref>https://opac-nevter.pim.hu/ro/record/-/record/PIM1803912 hungarlingva datenaro de muzeo</ref><ref>https://magyarnemzetinevter.hu/szemelyi-nevter/?id=1563502&date=2026-10-17 nemzeti névtér</ref> naskiĝis {{naskiĝtago|1974|3|28}} en [[Cegléd]]<!--, li mortis {{mortotago|20||}} en [[]]-->. == Biografio == {{Paĝonomo}} maturiĝis en [[gimnazio]] en sia naskiĝurbo en 1992, poste li akiris pedagogian (1997) kaj historian (2001) diplomojn en [[Katolika Universitato Péter Pázmány]]. Inter 2000–2003 li plulernis en [[Scienca Universitato Loránd Eötvös]], kie li doktoriĝis en [[2005]]. Jam inter 1997 kaj 2010 li laboris en [[Hungara Tutlanda Arkivo]] (aŭ en ties filioj), krome inter 1999-2006 li instruis en la Katolika Universitato, inter 2000-2004 en la Universitato Loránd Eötvös, en la studjaro 2011 en [[Scienca Universitato de Szeged]]. [[docento]] (1988–1997), [[profesoro]] (1997–2009), ankaŭ katedrestro (1991–2002) en la universitato. Intertempe li kandidatiĝis (CSc) en 19, li doktoriĝis en 19 antaŭ la [[Hungara Scienca Akademio]], lia [[habilitiĝo]] okazis en . Li edziĝis en 1971. Li ricevis [[premio]]jn inter 1948-1998. == Elektitaj kontribuoj == * == Fontoj == * [https://ppke.hu/az-igazi-alma-mater-interju-c-toth-noberttel intervjuo kaj biografio hungare kun foto] * [https://www.helikon.ro/bejegyzesek/a-tortenelem-nem-focimeccs---interju-c-toth-norbert-tortenesszel intervjuo kaj biografio hungare kun foto] * [https://web.archive.org/web/20160306023906/http://medievalia.hu/dr-c-toth-norbert-phd/tudomanyos-munkassaga/ biografio hungare] * [https://mnl.gov.hu/c_toth_norbert_kutatocsoport_vezeto biografio hungare] * [https://mta.hu/koztestuleti_tagok?PersonId=18702 akademia paĝo] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Toth Norbert}} [[Kategorio:Hungaraj historiistoj]] [[Kategorio:Hungaraj altlernejaj instruistoj]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] {{Portalstrio|Biografio}} eyuv8d787wqbhupuivdt3msfkl27fpw 9494685 9494659 2026-10-17T09:51:32Z Crosstor 3176 finredakto 9494685 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = {{Paĝonomo}} |dosiero = {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |grandeco de dosiero = |priskribo = {{Paĝonomo}} |naskonomo = }} '''Norbert [[Tóth]]''' [tOt], laŭ la hungarlingve kutima nomordo '''Tóth Norbert''' estas [[Hungario|hungara]] [[arkivisto]], altlerneja [[instruisto]]. Lia familia nomvarianto estis ''C. Tóth'' [cE tOt]. {{Paĝonomo}}<ref>https://opac-nevter.pim.hu/ro/record/-/record/PIM1803912 hungarlingva datenaro de muzeo</ref><ref>https://magyarnemzetinevter.hu/szemelyi-nevter/?id=1563502&date=2026-10-17 nemzeti névtér</ref> naskiĝis {{naskiĝtago|1974|3|28}} en [[Cegléd]]<!--, li mortis {{mortotago|20||}} en [[]]-->. == Biografio == {{Paĝonomo}} maturiĝis en [[gimnazio]] en sia naskiĝurbo en 1992, poste li akiris pedagogian (1997) kaj historian (2001) diplomojn en [[Katolika Universitato Péter Pázmány]]. Inter 2000–2003 li plulernis en [[Scienca Universitato Loránd Eötvös]], kie li doktoriĝis en [[2005]]. Jam ekde 1997 li laboris en [[Hungara Tutlanda Arkivo]] (aŭ en ties filioj), krome inter 1999-2006 li instruis en la Katolika Universitato, inter 2000-2004 en la Universitato Loránd Eötvös, en la studjaro 2011 en [[Scienca Universitato de Szeged]]. En 2021 li estis levita ĉefarkivisto, en la sama jaro li ricevis statuson en muzeo de [[Ráckeve]]. [[profesoro]]. Li doktoriĝis en 2018 antaŭ la [[Hungara Scienca Akademio]], lia [[habilitiĝo]] okazis en 2025 en [[Universitato de Pécs]]. Li ricevis plurajn [[stipendio]]jn, krome [[premio]]jn en 2004 kaj 2011. == Elektitaj kontribuoj == * ''A stefanita rend esztergomi házának kiadatlan hiteleshelyi oklevelei az Árpád-korból'' (1998) * ''Szabolcs megye működése a Zsigmond-korban'' (2008) * ''A Magyar Királyság nádora: A nádori és helytartói intézmény története (1342–1562)'' ([[disertaĵo]], 2017) * ''II. Lajos király utolsó útja'' (2026) == Fontoj == * [https://ppke.hu/az-igazi-alma-mater-interju-c-toth-noberttel intervjuo kaj biografio hungare kun foto] * [https://www.helikon.ro/bejegyzesek/a-tortenelem-nem-focimeccs---interju-c-toth-norbert-tortenesszel intervjuo kaj biografio hungare kun foto] * [https://web.archive.org/web/20160306023906/http://medievalia.hu/dr-c-toth-norbert-phd/tudomanyos-munkassaga/ biografio hungare] * [https://mnl.gov.hu/c_toth_norbert_kutatocsoport_vezeto biografio hungare] * [https://mta.hu/koztestuleti_tagok?PersonId=18702 akademia paĝo] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Toth Norbert}} [[Kategorio:Hungaraj arkivistoj]] [[Kategorio:Hungaraj altlernejaj instruistoj]] {{Portalstrio|Biografio}} gixoalffjaim5swiwaz3i1z94gyy66e 9494693 9494685 2026-10-17T10:05:23Z Crosstor 3176 /* Biografio */ 9494693 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = {{Paĝonomo}} |dosiero = {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |grandeco de dosiero = |priskribo = {{Paĝonomo}} |naskonomo = }} '''Norbert [[Tóth]]''' [tOt], laŭ la hungarlingve kutima nomordo '''Tóth Norbert''' estas [[Hungario|hungara]] [[arkivisto]], altlerneja [[instruisto]]. Lia familia nomvarianto estis ''C. Tóth'' [cE tOt]. {{Paĝonomo}}<ref>https://opac-nevter.pim.hu/ro/record/-/record/PIM1803912 hungarlingva datenaro de muzeo</ref><ref>https://magyarnemzetinevter.hu/szemelyi-nevter/?id=1563502&date=2026-10-17 nemzeti névtér</ref> naskiĝis {{naskiĝtago|1974|3|28}} en [[Cegléd]]<!--, li mortis {{mortotago|20||}} en [[]]-->. == Biografio == {{Paĝonomo}} maturiĝis en [[gimnazio]] en sia naskiĝurbo en 1992, poste li akiris pedagogian (1997) kaj historian (2001) diplomojn en [[Katolika Universitato Péter Pázmány]]. Inter 2000–2003 li plulernis en [[Scienca Universitato Loránd Eötvös]], kie li doktoriĝis en [[2005]]. Jam ekde 1997 li laboris en [[Hungara Tutlanda Arkivo]] (aŭ en ties filioj), krome inter 1999-2006 li instruis en la Katolika Universitato, inter 2000-2004 en la Universitato Loránd Eötvös, en la studjaro 2011 en [[Scienca Universitato de Szeged]]. En 2021 li estis levita ĉefarkivisto, en la sama jaro li ricevis statuson en muzeo de [[Ráckeve]]. Li doktoriĝis en 2018 antaŭ la [[Hungara Scienca Akademio]], lia [[habilitiĝo]] okazis en 2025 en [[Universitato de Pécs]]. Li ricevis plurajn [[stipendio]]jn, krome [[premio]]jn en 2004 kaj 2011. == Elektitaj kontribuoj == * ''A stefanita rend esztergomi házának kiadatlan hiteleshelyi oklevelei az Árpád-korból'' (1998) * ''Szabolcs megye működése a Zsigmond-korban'' (2008) * ''A Magyar Királyság nádora: A nádori és helytartói intézmény története (1342–1562)'' ([[disertaĵo]], 2017) * ''II. Lajos király utolsó útja'' (2026) == Fontoj == * [https://ppke.hu/az-igazi-alma-mater-interju-c-toth-noberttel intervjuo kaj biografio hungare kun foto] * [https://www.helikon.ro/bejegyzesek/a-tortenelem-nem-focimeccs---interju-c-toth-norbert-tortenesszel intervjuo kaj biografio hungare kun foto] * [https://web.archive.org/web/20160306023906/http://medievalia.hu/dr-c-toth-norbert-phd/tudomanyos-munkassaga/ biografio hungare] * [https://mnl.gov.hu/c_toth_norbert_kutatocsoport_vezeto biografio hungare] * [https://mta.hu/koztestuleti_tagok?PersonId=18702 akademia paĝo] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Toth Norbert}} [[Kategorio:Hungaraj arkivistoj]] [[Kategorio:Hungaraj altlernejaj instruistoj]] {{Portalstrio|Biografio}} tnnig5rr222cce6rmfnkbnhwju3km06 1 955027 9494674 2026-10-17T09:39:02Z Sj1mor 12103 /* uniiĝinta */ nova sekcio 9494674 wikitext text/x-wiki == uniiĝinta == "La uniiĝinta rivero fluas tra la <nowiki>''</nowiki>Valo de Hérens<nowiki>''</nowiki> al la rivero <nowiki>[[Rodano]]</nowiki>. unuiĝinta ? [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 09:39, 17 okt. 2026 (UTC) caxhv5nrpweuzb5lzv1inc0wls5hfn5 1 955028 9494675 2026-10-17T09:40:34Z Sj1mor 12103 /* Uniiĝinta */ nova sekcio 9494675 wikitext text/x-wiki == Uniiĝinta == [[Uniiĝinta Pakaĵa Servo]] Unuiĝinta? [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 09:40, 17 okt. 2026 (UTC) 72d5rnb4gzw4fdyfu17gavpln6makxr 0 955029 9494676 2026-10-17T09:44:37Z Sj1mor 12103 Kreita per traduko de la paĝo "[[:en:Special:Redirect/revision/1379701822|United Parcel Service]]" 9494676 wikitext text/x-wiki '''United Parcel Service, Inc.''' (mallongigite '''UPS''') estas usona [[Transnacia firmao|multnacia]] kompanio pri sendado kaj ricevado kaj administrado de provizoĉeno, fondita en 1907. Origine konata kiel la '''Usona Mesaĝista Kompanio''' specialiĝanta pri telegrafoj, UPS kreskis por iĝi [[Fortune 500|''Fortune'' 500]] kompanio <ref>{{Cite web|title=UPS {{!}} 2020 Fortune 500|url=https://fortune.com/company/ups/fortune500/|access-date=May 24, 2021|website=Fortune|language=en|archive-date=March 17, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230317150431/https://fortune.com/company/ups/fortune500/|url-status=live}}</ref> kaj unu el la plej grandaj [[Kuriero|ŝipkurieroj]] de la mondo. UPS hodiaŭ estas ĉefe konata pro siaj surteraj sendoservoj same kiel pro UPS Store, podetala ĉeno kiu helpas UPS-sendaĵojn kaj provizas ilojn por malgrandaj entreprenoj. UPS ofertas aersendadon dumnokte aŭ dutage kaj liveras al [[Abonkesto|poŝtoficejaj kestoj]] per UPS Mail Innovations kaj UPS Ground Saver. UPS estas la plej granda kurierfirmao en la mondo laŭ enspezoj, kun ĉiujaraj enspezoj ĉirkaŭ 85 miliardoj da usonaj dolaroj en 2020, antaŭ konkurantoj [[DHL (firmao)|DHL]] kaj [[FedEx]]. <ref>{{Cite web|title=World Top Courier Companies by Market Value as on 2020|url=https://www.value.today/world-top-companies/courier|access-date=May 24, 2021|publisher=www.value.today|archive-date=February 28, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230228163738/https://www.value.today/world-top-companies/courier|url-status=live}}</ref> La ĉefa internacia nabo de UPS, UPS Worldport en [[Louisville (Kentukio)|Louisville, Kentukio]], estas la kvina plej okupata flughaveno en la mondo laŭ kargotrafiko, laŭ preparaj statistikoj de [[Internacia Konsilio pri Flughavenoj|ACI]], kaj la tria plej okupata en Usono. La kompanio estas unu el la plej grandaj privataj dungantoj en Usono. <ref>{{Cite web|url=https://www.usatoday.com/story/money/business/2013/08/22/ten-largest-employers/2680249/|title=The 10 largest employers in America|first=Alexander E. M.|last=Hess|website=USA TODAY|access-date=February 18, 2023|archive-date=February 18, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230218013923/https://www.usatoday.com/story/money/business/2013/08/22/ten-largest-employers/2680249/|url-status=live}}</ref> En 2023, UPS estas tria laŭ usonaj pakaĵvolumoj senditaj ekde 2015, post la [[Usona Poŝta Servo|Poŝto de Usono]] kaj [[Amazon.com|Amazon]].<ref name="supplychaindive.com2">{{Cite web|title=Amazon leapfrogs UPS and 4 other takeaways from a top shipping index {{!}} Supply Chain Dive|url=https://www.supplychaindive.com/news/amazon-ups-4-other-takeaways-from-shipping-index-pitney-bowes/713329/|access-date=2025-07-21|website=www.supplychaindive.com|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|title=Charted: The Largest Courier Companies in the World|url=https://www.visualcapitalist.com/cp/largest-courier-companies-in-the-world/|archive-url=https://web.archive.org/web/20250430034928/https://www.visualcapitalist.com/cp/largest-courier-companies-in-the-world/|archive-date=April 30, 2025|access-date=2025-07-21|website=www.visualcapitalist.com|date=August 4, 2024|language=en-US|url-status=live}}</ref> {{Official website}} [[Kategorio:Poŝto en Usono]] [[Kategorio:Loĝistikaj firmaoj]] [[Kategorio:Usonaj firmaoj]] [[Kategorio:Transnaciaj firmaoj]] 7uilyia241m34u3bag185u56893u06a 9494677 9494676 2026-10-17T09:45:06Z Sj1mor 12103 9494677 wikitext text/x-wiki {{Informkesto firmao}} '''United Parcel Service, Inc.''' (mallongigite '''UPS''') estas usona [[Transnacia firmao|multnacia]] kompanio pri sendado kaj ricevado kaj administrado de provizoĉeno, fondita en 1907. Origine konata kiel la '''Usona Mesaĝista Kompanio''' specialiĝanta pri telegrafoj, UPS kreskis por iĝi [[Fortune 500|''Fortune'' 500]] kompanio <ref>{{Cite web|title=UPS {{!}} 2020 Fortune 500|url=https://fortune.com/company/ups/fortune500/|access-date=May 24, 2021|website=Fortune|language=en|archive-date=March 17, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230317150431/https://fortune.com/company/ups/fortune500/|url-status=live}}</ref> kaj unu el la plej grandaj [[Kuriero|ŝipkurieroj]] de la mondo. UPS hodiaŭ estas ĉefe konata pro siaj surteraj sendoservoj same kiel pro UPS Store, podetala ĉeno kiu helpas UPS-sendaĵojn kaj provizas ilojn por malgrandaj entreprenoj. UPS ofertas aersendadon dumnokte aŭ dutage kaj liveras al [[Abonkesto|poŝtoficejaj kestoj]] per UPS Mail Innovations kaj UPS Ground Saver. UPS estas la plej granda kurierfirmao en la mondo laŭ enspezoj, kun ĉiujaraj enspezoj ĉirkaŭ 85 miliardoj da usonaj dolaroj en 2020, antaŭ konkurantoj [[DHL (firmao)|DHL]] kaj [[FedEx]]. <ref>{{Cite web|title=World Top Courier Companies by Market Value as on 2020|url=https://www.value.today/world-top-companies/courier|access-date=May 24, 2021|publisher=www.value.today|archive-date=February 28, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230228163738/https://www.value.today/world-top-companies/courier|url-status=live}}</ref> La ĉefa internacia nabo de UPS, UPS Worldport en [[Louisville (Kentukio)|Louisville, Kentukio]], estas la kvina plej okupata flughaveno en la mondo laŭ kargotrafiko, laŭ preparaj statistikoj de [[Internacia Konsilio pri Flughavenoj|ACI]], kaj la tria plej okupata en Usono. La kompanio estas unu el la plej grandaj privataj dungantoj en Usono. <ref>{{Cite web|url=https://www.usatoday.com/story/money/business/2013/08/22/ten-largest-employers/2680249/|title=The 10 largest employers in America|first=Alexander E. M.|last=Hess|website=USA TODAY|access-date=February 18, 2023|archive-date=February 18, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230218013923/https://www.usatoday.com/story/money/business/2013/08/22/ten-largest-employers/2680249/|url-status=live}}</ref> En 2023, UPS estas tria laŭ usonaj pakaĵvolumoj senditaj ekde 2015, post la [[Usona Poŝta Servo|Poŝto de Usono]] kaj [[Amazon.com|Amazon]].<ref name="supplychaindive.com2">{{Cite web|title=Amazon leapfrogs UPS and 4 other takeaways from a top shipping index {{!}} Supply Chain Dive|url=https://www.supplychaindive.com/news/amazon-ups-4-other-takeaways-from-shipping-index-pitney-bowes/713329/|access-date=2025-07-21|website=www.supplychaindive.com|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|title=Charted: The Largest Courier Companies in the World|url=https://www.visualcapitalist.com/cp/largest-courier-companies-in-the-world/|archive-url=https://web.archive.org/web/20250430034928/https://www.visualcapitalist.com/cp/largest-courier-companies-in-the-world/|archive-date=April 30, 2025|access-date=2025-07-21|website=www.visualcapitalist.com|date=August 4, 2024|language=en-US|url-status=live}}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} {{Official website}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Poŝto en Usono]] [[Kategorio:Loĝistikaj firmaoj]] [[Kategorio:Usonaj firmaoj]] [[Kategorio:Transnaciaj firmaoj]] 2s6icerdn1rhsy17bky01bwasev1ohx 9494678 9494677 2026-10-17T09:46:03Z Sj1mor 12103 9494678 wikitext text/x-wiki {{Informkesto firmao}} [[Dosiero:Ups_3.JPG|eta|250x250ra|La ŝanĝiĝanta emblemo de UPS dum pli ol 100 jaroj da funkciado]] [[Dosiero:Natbagg012.jpg|dekstra|eta|250x250ra|La varterminalo de United Parcel Service ĉe la flughaveno [[Internacia Flughaveno Ben Gurion|Ben Gurion]]]] [[Dosiero:Airbus_A300F4-622R_UPS.jpg|dekstra|eta|250x250ra|UPS-ŝarĝaviadilo]] '''United Parcel Service, Inc.''' (mallongigite '''UPS''') estas usona [[Transnacia firmao|multnacia]] kompanio pri sendado kaj ricevado kaj administrado de provizoĉeno, fondita en 1907. Origine konata kiel la '''Usona Mesaĝista Kompanio''' specialiĝanta pri telegrafoj, UPS kreskis por iĝi [[Fortune 500|''Fortune'' 500]] kompanio <ref>{{Cite web|title=UPS {{!}} 2020 Fortune 500|url=https://fortune.com/company/ups/fortune500/|access-date=May 24, 2021|website=Fortune|language=en|archive-date=March 17, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230317150431/https://fortune.com/company/ups/fortune500/|url-status=live}}</ref> kaj unu el la plej grandaj [[Kuriero|ŝipkurieroj]] de la mondo. UPS hodiaŭ estas ĉefe konata pro siaj surteraj sendoservoj same kiel pro UPS Store, podetala ĉeno kiu helpas UPS-sendaĵojn kaj provizas ilojn por malgrandaj entreprenoj. UPS ofertas aersendadon dumnokte aŭ dutage kaj liveras al [[Abonkesto|poŝtoficejaj kestoj]] per UPS Mail Innovations kaj UPS Ground Saver. UPS estas la plej granda kurierfirmao en la mondo laŭ enspezoj, kun ĉiujaraj enspezoj ĉirkaŭ 85 miliardoj da usonaj dolaroj en 2020, antaŭ konkurantoj [[DHL (firmao)|DHL]] kaj [[FedEx]]. <ref>{{Cite web|title=World Top Courier Companies by Market Value as on 2020|url=https://www.value.today/world-top-companies/courier|access-date=May 24, 2021|publisher=www.value.today|archive-date=February 28, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230228163738/https://www.value.today/world-top-companies/courier|url-status=live}}</ref> La ĉefa internacia nabo de UPS, UPS Worldport en [[Louisville (Kentukio)|Louisville, Kentukio]], estas la kvina plej okupata flughaveno en la mondo laŭ kargotrafiko, laŭ preparaj statistikoj de [[Internacia Konsilio pri Flughavenoj|ACI]], kaj la tria plej okupata en Usono. La kompanio estas unu el la plej grandaj privataj dungantoj en Usono. <ref>{{Cite web|url=https://www.usatoday.com/story/money/business/2013/08/22/ten-largest-employers/2680249/|title=The 10 largest employers in America|first=Alexander E. M.|last=Hess|website=USA TODAY|access-date=February 18, 2023|archive-date=February 18, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230218013923/https://www.usatoday.com/story/money/business/2013/08/22/ten-largest-employers/2680249/|url-status=live}}</ref> En 2023, UPS estas tria laŭ usonaj pakaĵvolumoj senditaj ekde 2015, post la [[Usona Poŝta Servo|Poŝto de Usono]] kaj [[Amazon.com|Amazon]].<ref name="supplychaindive.com2">{{Cite web|title=Amazon leapfrogs UPS and 4 other takeaways from a top shipping index {{!}} Supply Chain Dive|url=https://www.supplychaindive.com/news/amazon-ups-4-other-takeaways-from-shipping-index-pitney-bowes/713329/|access-date=2025-07-21|website=www.supplychaindive.com|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|title=Charted: The Largest Courier Companies in the World|url=https://www.visualcapitalist.com/cp/largest-courier-companies-in-the-world/|archive-url=https://web.archive.org/web/20250430034928/https://www.visualcapitalist.com/cp/largest-courier-companies-in-the-world/|archive-date=April 30, 2025|access-date=2025-07-21|website=www.visualcapitalist.com|date=August 4, 2024|language=en-US|url-status=live}}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} {{Official website}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Poŝto en Usono]] [[Kategorio:Loĝistikaj firmaoj]] [[Kategorio:Usonaj firmaoj]] [[Kategorio:Transnaciaj firmaoj]] 5cyzh6ymbqca57ni54v56apobl7z8ez 9494679 9494678 2026-10-17T09:46:30Z Sj1mor 12103 9494679 wikitext text/x-wiki {{Informkesto firmao}} <!--[[Dosiero:Ups_3.JPG|eta|La ŝanĝiĝanta emblemo de UPS dum pli ol 100 jaroj da funkciado]]--> [[Dosiero:Natbagg012.jpg|dekstra|eta|250x250ra|La varterminalo de United Parcel Service ĉe la flughaveno [[Internacia Flughaveno Ben Gurion|Ben Gurion]]]] [[Dosiero:Airbus_A300F4-622R_UPS.jpg|dekstra|eta|250x250ra|UPS-ŝarĝaviadilo]] '''United Parcel Service, Inc.''' (mallongigite '''UPS''') estas usona [[Transnacia firmao|multnacia]] kompanio pri sendado kaj ricevado kaj administrado de provizoĉeno, fondita en 1907. Origine konata kiel la '''Usona Mesaĝista Kompanio''' specialiĝanta pri telegrafoj, UPS kreskis por iĝi [[Fortune 500|''Fortune'' 500]] kompanio <ref>{{Cite web|title=UPS {{!}} 2020 Fortune 500|url=https://fortune.com/company/ups/fortune500/|access-date=May 24, 2021|website=Fortune|language=en|archive-date=March 17, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230317150431/https://fortune.com/company/ups/fortune500/|url-status=live}}</ref> kaj unu el la plej grandaj [[Kuriero|ŝipkurieroj]] de la mondo. UPS hodiaŭ estas ĉefe konata pro siaj surteraj sendoservoj same kiel pro UPS Store, podetala ĉeno kiu helpas UPS-sendaĵojn kaj provizas ilojn por malgrandaj entreprenoj. UPS ofertas aersendadon dumnokte aŭ dutage kaj liveras al [[Abonkesto|poŝtoficejaj kestoj]] per UPS Mail Innovations kaj UPS Ground Saver. UPS estas la plej granda kurierfirmao en la mondo laŭ enspezoj, kun ĉiujaraj enspezoj ĉirkaŭ 85 miliardoj da usonaj dolaroj en 2020, antaŭ konkurantoj [[DHL (firmao)|DHL]] kaj [[FedEx]]. <ref>{{Cite web|title=World Top Courier Companies by Market Value as on 2020|url=https://www.value.today/world-top-companies/courier|access-date=May 24, 2021|publisher=www.value.today|archive-date=February 28, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230228163738/https://www.value.today/world-top-companies/courier|url-status=live}}</ref> La ĉefa internacia nabo de UPS, UPS Worldport en [[Louisville (Kentukio)|Louisville, Kentukio]], estas la kvina plej okupata flughaveno en la mondo laŭ kargotrafiko, laŭ preparaj statistikoj de [[Internacia Konsilio pri Flughavenoj|ACI]], kaj la tria plej okupata en Usono. La kompanio estas unu el la plej grandaj privataj dungantoj en Usono. <ref>{{Cite web|url=https://www.usatoday.com/story/money/business/2013/08/22/ten-largest-employers/2680249/|title=The 10 largest employers in America|first=Alexander E. M.|last=Hess|website=USA TODAY|access-date=February 18, 2023|archive-date=February 18, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230218013923/https://www.usatoday.com/story/money/business/2013/08/22/ten-largest-employers/2680249/|url-status=live}}</ref> En 2023, UPS estas tria laŭ usonaj pakaĵvolumoj senditaj ekde 2015, post la [[Usona Poŝta Servo|Poŝto de Usono]] kaj [[Amazon.com|Amazon]].<ref name="supplychaindive.com2">{{Cite web|title=Amazon leapfrogs UPS and 4 other takeaways from a top shipping index {{!}} Supply Chain Dive|url=https://www.supplychaindive.com/news/amazon-ups-4-other-takeaways-from-shipping-index-pitney-bowes/713329/|access-date=2025-07-21|website=www.supplychaindive.com|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|title=Charted: The Largest Courier Companies in the World|url=https://www.visualcapitalist.com/cp/largest-courier-companies-in-the-world/|archive-url=https://web.archive.org/web/20250430034928/https://www.visualcapitalist.com/cp/largest-courier-companies-in-the-world/|archive-date=April 30, 2025|access-date=2025-07-21|website=www.visualcapitalist.com|date=August 4, 2024|language=en-US|url-status=live}}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} {{Official website}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Poŝto en Usono]] [[Kategorio:Loĝistikaj firmaoj]] [[Kategorio:Usonaj firmaoj]] [[Kategorio:Transnaciaj firmaoj]] 7n02vs9muemzmfto4y4ue6hdfox7kuc 9494689 9494679 2026-10-17T09:59:09Z Sj1mor 12103 9494689 wikitext text/x-wiki {{Informkesto firmao}} <!--[[Dosiero:Ups_3.JPG|eta|La ŝanĝiĝanta emblemo de UPS dum pli ol 100 jaroj da funkciado]]--> [[Dosiero:Natbagg012.jpg|dekstra|eta|250x250ra|La varterminalo de United Parcel Service ĉe la flughaveno [[Internacia Flughaveno Ben Gurion|Ben Gurion]]]] [[Dosiero:Airbus_A300F4-622R_UPS.jpg|dekstra|eta|250x250ra|UPS-ŝarĝaviadilo]] '''United Parcel Service, Inc.''' (mallongigite '''UPS''') estas usona [[Transnacia firmao|multnacia]] kompanio pri sendado kaj ricevado kaj administrado de provizoĉeno, fondita en 1907. Origine konata kiel la '''Usona Mesaĝista Kompanio''' specialiĝanta pri telegrafoj, UPS kreskis por iĝi [[Fortune 500|''Fortune'' 500]] kompanio <ref>{{Cite web|title=UPS {{!}} 2020 Fortune 500|url=https://fortune.com/company/ups/fortune500/|access-date=May 24, 2021|website=Fortune|language=en|archive-date=March 17, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230317150431/https://fortune.com/company/ups/fortune500/|url-status=live}}</ref> kaj unu el la plej grandaj [[Kuriero|ŝipkurieroj]] de la mondo. UPS hodiaŭ estas ĉefe konata pro siaj surteraj sendoservoj same kiel pro UPS Store, podetala ĉeno kiu helpas UPS-sendaĵojn kaj provizas ilojn por malgrandaj entreprenoj. UPS ofertas aersendadon dumnokte aŭ dutage kaj liveras al [[Abonkesto|poŝtoficejaj kestoj]] per UPS Mail Innovations kaj UPS Ground Saver. UPS estas la plej granda kurierfirmao en la mondo laŭ enspezoj, kun ĉiujaraj enspezoj ĉirkaŭ 85 miliardoj da usonaj dolaroj en 2020, antaŭ konkurantoj [[DHL (firmao)|DHL]] kaj [[FedEx]]. <ref>{{Cite web|title=World Top Courier Companies by Market Value as on 2020|url=https://www.value.today/world-top-companies/courier|access-date=May 24, 2021|publisher=www.value.today|archive-date=February 28, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230228163738/https://www.value.today/world-top-companies/courier|url-status=live}}</ref> La ĉefa internacia nabo de UPS, UPS Worldport en [[Louisville (Kentukio)|Louisville, Kentukio]], estas la kvina plej okupata flughaveno en la mondo laŭ kargotrafiko, laŭ preparaj statistikoj de [[Internacia Konsilio pri Flughavenoj|ACI]], kaj la tria plej okupata en Usono. La kompanio estas unu el la plej grandaj privataj dungantoj en Usono. <ref>{{Cite web|url=https://www.usatoday.com/story/money/business/2013/08/22/ten-largest-employers/2680249/|title=The 10 largest employers in America|first=Alexander E. M.|last=Hess|website=USA TODAY|access-date=February 18, 2023|archive-date=February 18, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230218013923/https://www.usatoday.com/story/money/business/2013/08/22/ten-largest-employers/2680249/|url-status=live}}</ref> En 2023, UPS estas tria laŭ usonaj pakaĵvolumoj senditaj ekde 2015, post la [[Usona Poŝta Servo|Poŝto de Usono]] kaj [[Amazon.com|Amazon]].<ref name="supplychaindive.com2">{{Cite web|title=Amazon leapfrogs UPS and 4 other takeaways from a top shipping index {{!}} Supply Chain Dive|url=https://www.supplychaindive.com/news/amazon-ups-4-other-takeaways-from-shipping-index-pitney-bowes/713329/|access-date=2025-07-21|website=www.supplychaindive.com|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|title=Charted: The Largest Courier Companies in the World|url=https://www.visualcapitalist.com/cp/largest-courier-companies-in-the-world/|archive-url=https://web.archive.org/web/20250430034928/https://www.visualcapitalist.com/cp/largest-courier-companies-in-the-world/|archive-date=April 30, 2025|access-date=2025-07-21|website=www.visualcapitalist.com|date=August 4, 2024|language=en-US|url-status=live}}</ref> La bruna koloro de ĝiaj kamionoj, same kiel la uniformoj de la dungitoj, kaŭzas la kromnomon per kiu la kompanio estas konata: "Granda Bruna". [citaĵo bezonata] La ĉefsidejo en [[Bienne]], [[Svislando]], pritraktas operaciojn en [[Eŭropo]], la [[Proksima Oriento]] kaj [[Afriko]]. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} {{Official website}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Poŝto en Usono]] [[Kategorio:Loĝistikaj firmaoj]] [[Kategorio:Usonaj firmaoj]] [[Kategorio:Transnaciaj firmaoj]] bife90ccibyrimosufk8mtsa3bvhzl3 0 955030 9494692 2026-10-17T10:03:55Z Sj1mor 12103 Kreita per traduko de la paĝo "[[:en:Special:Redirect/revision/1372628605|Uninterruptible power supply]]" 9494692 wikitext text/x-wiki   '''Seninterrompa elektroprovizo''' ({{L-en|Uninterruptible power supply}}, kutime mallongigite '''UPS''') estas elektra aparato, kiu provizas krizan elektron al ŝarĝo kiam la enira elektrofonto aŭ la ĉefa elektro paneas. UPS diferencas de helpa aŭ kriza elektrosistemo aŭ rezerva generatoro per tio, ke ĝi provizas preskaŭ tujan protekton kontraŭ interrompoj de enira potenco, per liverado de energio stokita en baterioj, [[Superkondensatoro|superkondensatoroj]] aŭ inerciradoj. <ref name="Solter22">{{cite book|last=Solter|first=W.|title=24/7 Power: Uninterruptible Power Supply (UPS)|year=2002|publisher=Hanser Gardner Publications|isbn=978-1569903332|page=1}}</ref> La funkcitempo kun baterio de plej multaj seninterrompaj energifontoj estas relative mallonga (tipe de 5 ĝis 15 minutoj) sed sufiĉa por komenci rezervan energifonton aŭ ĝuste malŝalti la protektitan ekipaĵon. <ref>{{cite web|title=UPS Basics|url=https://www.eaton.com/content/dam/eaton/markets/buildings/critical-power/documents/eaton-ups-basics-whitepaper-WP153005EN-en-gb.pdf|publisher=[[Eaton Corporation]]|access-date=2023-11-20|format=PDF}}</ref> Ĝi estas speco de [[Elektra povuma sistemo|kontinua potencosistemo]]. UPS estas tipe uzata por protekti aparataron kiel [[Komputilo|komputilojn]], [[Datumcentro|datencentrojn]], telekomunikajn ekipaĵojn aŭ aliajn elektrajn ekipaĵojn, kie neatendita elektrointerrompo povus kaŭzi vundojn, mortojn, gravajn komercajn interrompojn aŭ datenperdojn. <ref name="Patterson201322">{{cite journal|last=Patterson|first=Michael|title=The Impact of Power Quality on Data Center Availability|journal=Data Center Journal|year=2013}}</ref> UPS-unuoj varias laŭ grandeco de unuoj desegnitaj por protekti unuopan komputilon sen videomonitoro (ĉirkaŭ 200 [[Voltampero|volto-ampera]] rangigo) ĝis grandaj unuoj, kiuj funkciigas tutajn datencentrojn aŭ konstruaĵojn. <ref>{{cite web|title=UPS Sizing Guide|url=https://www.vertiv.com/en-us/support/tools-applications/ups-sizing-tools/|publisher=Vertiv|access-date=2023-10-27}}</ref> [[Kategorio:Komputila aparataro]] f54u14ood75v056thej551myokff5tm 9494694 9494692 2026-10-17T10:06:22Z Sj1mor 12103 9494694 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} '''Seninterrompa elektroprovizo''' ({{L-en|Uninterruptible power supply}}, kutime mallongigite '''UPS''') estas elektra aparato, kiu provizas krizan elektron al ŝarĝo kiam la enira elektrofonto aŭ la ĉefa elektro paneas. UPS diferencas de helpa aŭ kriza elektrosistemo aŭ rezerva generatoro per tio, ke ĝi provizas preskaŭ tujan protekton kontraŭ interrompoj de enira potenco, per liverado de energio stokita en baterioj, [[Superkondensatoro|superkondensatoroj]] aŭ inerciradoj. <ref name="Solter22">{{cite book|last=Solter|first=W.|title=24/7 Power: Uninterruptible Power Supply (UPS)|year=2002|publisher=Hanser Gardner Publications|isbn=978-1569903332|page=1}}</ref> La funkcitempo kun baterio de plej multaj seninterrompaj energifontoj estas relative mallonga (tipe de 5 ĝis 15 minutoj) sed sufiĉa por komenci rezervan energifonton aŭ ĝuste malŝalti la protektitan ekipaĵon. <ref>{{cite web|title=UPS Basics|url=https://www.eaton.com/content/dam/eaton/markets/buildings/critical-power/documents/eaton-ups-basics-whitepaper-WP153005EN-en-gb.pdf|publisher=Eaton Corporation|access-date=2023-11-20|format=PDF}}</ref> Ĝi estas speco de [[Elektra povuma sistemo|kontinua potencosistemo]]. UPS estas tipe uzata por protekti aparataron kiel [[Komputilo|komputilojn]], [[Datumcentro|datencentrojn]], telekomunikajn ekipaĵojn aŭ aliajn elektrajn ekipaĵojn, kie neatendita elektrointerrompo povus kaŭzi vundojn, mortojn, gravajn komercajn interrompojn aŭ datenperdojn. <ref name="Patterson201322">{{cite journal|last=Patterson|first=Michael|title=The Impact of Power Quality on Data Center Availability|journal=Data Center Journal|year=2013}}</ref> UPS-unuoj varias laŭ grandeco de unuoj desegnitaj por protekti unuopan komputilon sen videomonitoro (ĉirkaŭ 200 [[Voltampero|volto-ampera]] rangigo) ĝis grandaj unuoj, kiuj funkciigas tutajn datencentrojn aŭ konstruaĵojn. <ref>{{cite web|title=UPS Sizing Guide|url=https://www.vertiv.com/en-us/support/tools-applications/ups-sizing-tools/|publisher=Vertiv|access-date=2023-10-27}}</ref> UPS-aparatoj estas ĉefe uzataj en hospitaloj, kontrolcentroj, fervojaj signalkestoj kaj datencentroj pro sia kosto kaj plia komplekseco , sed ankaŭ en malgrandaj oficejoj aŭ hejmoj (SoHo, {{Q|Q4106295}}) en regionoj kun malbona elektroprovizo. Ĉe bazaj UPS-sistemoj, la elektroprovizo povas esti interrompita dum kelkaj milisekundoj. Ĉi tion toleras plej multaj aparatoj sen ia perdo de funkcieco. == Referencoj == {{Referencoj}} {{projektoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Komputila aparataro]] 55mviv9fko6m8gm4ofvvzbdeoikhcq7 0 955031 9494696 2026-10-17T10:08:03Z Sj1mor 12103 Alidirektigis al [[Daŭra kurentprovizo]] 9494696 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Daŭra kurentprovizo]] g9s2mx5jrzkuerdhebrhafikvn6umb0 0 955032 9494726 2026-10-17T10:36:27Z Sj1mor 12103 Kreita per traduko de la paĝo "[[:en:Special:Redirect/revision/1374358686|UPS]]" 9494726 wikitext text/x-wiki '''UPS''' kutime rilatas al: * [[Seninterrompa elektroprovizo]], aparato kiu provizas kontinuan elektron al elektroniko * [[United Parcel Service]], usona kurierfirmao === Aliaj kompanioj kaj organizoj === * Subtera Gazetara Sindikato, poste ''Alternativa Gazetara Sindikato'' aŭ APS * ''Union Progressiste Sénégalaise'', la antaŭa nomo de la Socialista Partio de Senegalo * [[Panteismo|Universala Panteista Societo]] * Universala Gazetara Sindikato * United Photoplay Service, ĉina filmkompanio en la 1930-aj jaroj == Universitatoj == * Université Paul Sabatier (Universitato Paul Sabatier), Tuluzo, Francio * [[Universitato de Puĝetio|Universitato de Puĝeta Fjordo]], Tacoma, Vaŝingtonio, Usono == Scienco, teknologio kaj medicino == * Seninterrompa elektroprovizo * [[Ampleksa perioda tabelo|Unpentseptio]], nesintezita kemia elemento kun atomnumero 157 kaj simbolo Ups * Ubikvitino-proteasoma sistemo * Ultraviola fotoelektrona spektroskopio * Universala Polusa Stereografia Koordinata Sistemo * Ups (erarserĉilo) * Universala Proteomiko Norma miksaĵo de proteinoj de sPRG de la Asocio de Biomolekulaj Rimedaj Instalaĵoj [[Kategorio:Apartigilo]] grtmq6n30urtdgse24ysc4u7bw4isae 9494727 9494726 2026-10-17T10:36:43Z Sj1mor 12103 9494727 wikitext text/x-wiki '''UPS''' kutime rilatas al: * [[Seninterrompa elektroprovizo]], aparato kiu provizas kontinuan elektron al elektroniko * [[United Parcel Service]], usona kurierfirmao === Aliaj kompanioj kaj organizoj === * Subtera Gazetara Sindikato, poste ''Alternativa Gazetara Sindikato'' aŭ APS * ''Union Progressiste Sénégalaise'', la antaŭa nomo de la Socialista Partio de Senegalo * [[Panteismo|Universala Panteista Societo]] * Universala Gazetara Sindikato * United Photoplay Service, ĉina filmkompanio en la 1930-aj jaroj == Universitatoj == * Université Paul Sabatier (Universitato Paul Sabatier), Tuluzo, Francio * [[Universitato de Puĝetio|Universitato de Puĝeta Fjordo]], Tacoma, Vaŝingtonio, Usono == Scienco, teknologio kaj medicino == * Seninterrompa elektroprovizo * [[Ampleksa perioda tabelo|Unpentseptio]], nesintezita kemia elemento kun atomnumero 157 kaj simbolo Ups * Ubikvitino-proteasoma sistemo * Ultraviola fotoelektrona spektroskopio * Universala Polusa Stereografia Koordinata Sistemo * Ups (erarserĉilo) * Universala Proteomiko Norma miksaĵo de proteinoj de sPRG de la Asocio de Biomolekulaj Rimedaj Instalaĵoj [[Kategorio:Apartigiloj]] 8s2ljv6s3xw1akd73tduhux5tuj0t0z 0 955033 9494752 2026-10-17T11:14:47Z Kani 670 Kreis novan paĝon kun "{{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Punktofrunta pego |koloro = pink |dosiero = Dot-fronted Woodpecker.jpg |priskribo de dosiero = | dosiero larĝo=240px |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = | dosiero2 larĝo=240px |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Pegedoj]] ''Picidae'' |genro = ''[[Veniliornis]]'' |dunomo aŭtoritato = |specio = '''Punktofrunta p..." 9494752 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Punktofrunta pego |koloro = pink |dosiero = Dot-fronted Woodpecker.jpg |priskribo de dosiero = | dosiero larĝo=240px |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = | dosiero2 larĝo=240px |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Pegedoj]] ''Picidae'' |genro = ''[[Veniliornis]]'' |dunomo aŭtoritato = |specio = '''Punktofrunta pego''' ''V. frontalis'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2018 |title=Dot-fronted Woodpecker ''Veniliornis frontalis'' |volume=2018 |article-number=e.T22681202A130038837 |doi=10.2305/IUCN.UK.2018-2.RLTS.T22681202A130038837.en |access-date=25a de Januaro 2023}}</ref> |dunomo = ''Veniliornis frontalis'' |dunomo aŭtoritato = ([[Jean Cabanis|Cabanis]], 1883) |specioj de subdivizio = Subspecioj | sinonimo = ''Dryobates frontalis'' |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj = Veniliornis frontalis map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Punktofrunta pego'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio] </ref>, ''Veniliornis frontalis'', estas sudamerika [[pego]], tio estas [[birdo]] de la familio de [[Pegedoj]] kaj la unu el la 14 specioj de la genro ''[[Veniliornis]]''.<ref name=IOC12.2>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/new/bow/woodpeckers/ |title=Woodpeckers |website=IOC World Bird List |version =v 12.2 |editor-last1=Gill |editor-first1= F. |editor-last2=Donsker|editor-first2=D.|editor-last3=Rasmussen |editor-first3=P. |date=August 2022 |access-date=9 January 2023 }}</ref> Ĝi troviĝas en [[Argentino]] kaj [[Bolivio]].<ref name=SACCcountries>Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, kaj K. J. Zimmer. Versio de 24a de Julio 2022. ''Species Lists of Birds for South American Countries and Territories''. [https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCCountryLists.htm] Alirita la 24an de Julio, 2022</ref> ==Taksonomio kaj sistematiko== The [[International Ornithological Committee]] and [[BirdLife International]]'s ''[[Handbook of the Birds of the World]]'' place the dot-fronted woodpecker in genus ''[[Veniliornis]]''.<ref name=IOC12.2/><ref name=HBW7>HBW and BirdLife International (2022) Handbook of the Birds of the World and BirdLife International digital checklist of the birds of the world. Version 7. Available at: http://datazone.birdlife.org/userfiles/file/Species/Taxonomy/HBW-BirdLife_Checklist_v7_Dec22.zip retrieved December 13, 2022</ref> However, starting in 2018, the [[American Ornithological Society]] and the [[Clements taxonomy]] moved all species of genus ''Veniliornis'' into genus ''[[Dryobates]]''.<ref name=59Supp>R. Terry Chesser, Kevin J. Burns, Carla Cicero, Jon L. Dunn, Andrew W. Kratter, Irby J. Lovette, Pamela C. Rasmussen, J. V. Remsen, Jr., Douglas F. Stotz, Benjamin M. Winger, and Kevin Winker. "Fifty-ninth supplement to the American Ornithological Society's ''Check-list of North American Birds''". ''The Auk'' 2018, vol. 135:798-813 retrieved December 13, 2022</ref><ref name=SACClist>Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, and K. J. Zimmer. Version 24 July 2022. A classification of the bird species of South America. American Ornithological Society. https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCBaseline.htm retrieved July 24, 2022</ref><ref name=Clements2022>Clements, J. F., T. S. Schulenberg, M. J. Iliff, T. A. Fredericks, J. A. Gerbracht, D. Lepage, S. M. Billerman, B. L. Sullivan, and C. L. Wood. 2022. The eBird/Clements checklist of birds of the world: v2022. Downloaded from https://www.birds.cornell.edu/clementschecklist/download/ retrieved November 10, 2022</ref> The dot-fronted woodpecker and [[little woodpecker]] (''V.'' (or ''D.'') ''passerinus'') sometimes hybridize, and some authors have treated them as [[conspecific]].<ref name=DFWO-BOW>Winkler, H. and D. A. Christie (2020). Dot-fronted Woodpecker (''Dryobates frontalis''), version 1.0. In Birds of the World (J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D. A. Christie, and E. de Juana, Editors). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. https://doi.org/10.2173/bow.dofwoo1.01 retrieved January 25, 2023</ref> The taxonomic systems agree that the dot-fronted woodpecker is [[monotypic]].<ref name=IOC12.2/><ref name=Clements2022/><ref name=HBW7/> ==Aspekto== The dot-fronted woodpecker is about {{convert|16|cm|in|sigfig=2|abbr=on}} long and weighs {{convert|30|to|40|g|oz|sigfig=2|abbr=on}}. Males and females have the same plumage except on their heads. Males have an olive to gray-brown forehead ("front") with many white spots and are red from the crown to the nape with dark gray feather bases showing through. The female is olive-brown from forehead to nape with white spots throughout. Adults of both sexes have a mostly olive-brown face with a thin white [[supercilium]] and a thin white "moustache". Their upperparts are mostly yellowish olive with golden feather tips and pale bars and streaks. Their flight feathers are brown with wide yellow-green edges and pale bars on the inner webs. Their tail is dark brown with a yellow wash and thin whitish bars on the feathers. Their underparts are olive-gray with narrow whitish bars. The iris is dark brown, the longish beak blackish with a paler [[mandible]], and the legs are dark gray. Juveniles are duller and grayer than adults and both sexes have some red on the crown, the male more than the female.<ref name=DFWO-BOW/> ==Distribuado kaj habitato== The dot-fronted woodpecker is found on the east side of the Andes from Bolivia's [[Cochabamba Department|Cochabamba]] and [[Santa Cruz Department (Bolivia)|Santa Cruz]] departments south to [[Tucumán Province]] in Argentina. It inhabits dry montane woodland, humid forest, and the transition zone between them. In elevation it ranges as high as {{convert|2000|m|ft|abbr=on}} but generally occurs lower.<ref name=DFWO-BOW/> ==Kutimaro== ===Movoj=== The dot-fronted woodpecker tends to move to lower elevations outside the breeding season.<ref name=DFWO-BOW/> ===Manĝado=== The dot-fronted woodpecker typically forages near the ground on tree trunks and small branches. Its diet has not been described.<ref name=DFWO-BOW/> ===Reproduktado=== The dot-fronted woodpecker's breeding season has not been fully defined but appears to include at least September to November. The single known nest cavity was about {{convert|8|m|ft|round=5|abbr=on}} above the ground in a dead tree. Nothing else is known about the species' breeding biology.<ref name=DFWO-BOW/> {{birdsong|url=https://xeno-canto.org/species/Veniliornis-frontalis |species=Punktofrunta pego}} ==Statuso== The [[IUCN]] has assessed the dot-fronted woodpecker as being of Least Concern, though it has a somewhat limited range and its population size is not known and is believed to be decreasing. No immediate threats have been identified.<ref name=IUCN/> It occurs in at least two national parks but is thought "generally rather uncommon". "Very poorly known species; research required on its ecology and reproduction."<ref name=DFWO-BOW/> == Referencoj == {{Referencoj}} * {{cite book | last=Howell | first=Steve N. G. | author2=Sophie Webb | title=A Guide to the Birds of Mexico and Northern Central America | publisher=Oxford University Press | year=1995 | isbn=0-19-854012-4 | url-access=registration | url=https://archive.org/details/guidetobirdsofme0000howe }} *{{cite book |title=Woodpeckers of the World: A Photographic Guide |last=Gorman |first=Gerard |year=2014 |publisher=Firefly Books |isbn=978-1-77085-309-6 |pages=294–295 }} == Bibliografio == * Hans Winkler, David Christie, David Nurney: ''{{lang|en|Woodpeckers. A Guide to Woodpeckers, Piculets and Wrynecks of the World}}''. Robertsbridge, 1995, ISBN 0395720435. * {{cite book|last=Gorman|first=Gerard |url=https://books.google.com/books?id=9LmnAwAAQBAJ&pg=PA107|title=Woodpeckers of the World: The Complete Guide|publisher= A & C Black |year=2014|isbn=978-1-4081-4717-7}} * {{cite book|last=Winkler|first=Hans |title= Developments in Woodpecker Biology |location=[[Linz]]|publisher=Biologiezentrum des Oberösterreichischen Landesmuseums|year=2015|isbn= 978-3-85474-317-0}} == Eksteraj ligiloj == *{{Wikispecies|Veniliornis frontalis|''Veniliornis frontalis''}} *{{Commons category|Veniliornis frontalis|''Veniliornis frontalis''}} {{Projektoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Pegedoj]] [[Kategorio:Birdoj de Bolivio]] [[Kategorio:Birdoj de Argentino]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] okcg5yn46kobmm222lxahvqd7kb6mh9 9494755 9494752 2026-10-17T11:25:24Z Kani 670 /* Taksonomio kaj sistematiko */ 9494755 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Punktofrunta pego |koloro = pink |dosiero = Dot-fronted Woodpecker.jpg |priskribo de dosiero = | dosiero larĝo=240px |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = | dosiero2 larĝo=240px |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Pegedoj]] ''Picidae'' |genro = ''[[Veniliornis]]'' |dunomo aŭtoritato = |specio = '''Punktofrunta pego''' ''V. frontalis'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2018 |title=Dot-fronted Woodpecker ''Veniliornis frontalis'' |volume=2018 |article-number=e.T22681202A130038837 |doi=10.2305/IUCN.UK.2018-2.RLTS.T22681202A130038837.en |access-date=25a de Januaro 2023}}</ref> |dunomo = ''Veniliornis frontalis'' |dunomo aŭtoritato = ([[Jean Cabanis|Cabanis]], 1883) |specioj de subdivizio = Subspecioj | sinonimo = ''Dryobates frontalis'' |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj = Veniliornis frontalis map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Punktofrunta pego'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio] </ref>, ''Veniliornis frontalis'', estas sudamerika [[pego]], tio estas [[birdo]] de la familio de [[Pegedoj]] kaj la unu el la 14 specioj de la genro ''[[Veniliornis]]''.<ref name=IOC12.2>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/new/bow/woodpeckers/ |title=Woodpeckers |website=IOC World Bird List |version =v 12.2 |editor-last1=Gill |editor-first1= F. |editor-last2=Donsker|editor-first2=D.|editor-last3=Rasmussen |editor-first3=P. |date=August 2022 |access-date=9 January 2023 }}</ref> Ĝi troviĝas en [[Argentino]] kaj [[Bolivio]].<ref name=SACCcountries>Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, kaj K. J. Zimmer. Versio de 24a de Julio 2022. ''Species Lists of Birds for South American Countries and Territories''. [https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCCountryLists.htm] Alirita la 24an de Julio, 2022</ref> ==Taksonomio kaj sistematiko== La [[Internacia Ornitologia Komitato]] kaj la verko de [[BirdLife International]] nome ''[[Handbook of the Birds of the World]]'' metas la Punktofruntan pegon en la genron ''[[Veniliornis]]''.<ref name=IOC12.2/><ref name=HBW7>HBW kaj BirdLife International (2022) ''Handbook of the Birds of the World and BirdLife International digital checklist of the birds of the world''. Version 7. Disponebla ĉe: [http://datazone.birdlife.org/userfiles/file/Species/Taxonomy/HBW-BirdLife_Checklist_v7_Dec22.zip] Alirita la 13an de Decembro, 2022</ref> Tamen, ekde 2018, la [[Usona Ornitologia Societo]] kaj la [[taksonomio Clements]] movis ĉiujn speciojn de la genro ''Veniliornis'' al la genro ''[[Dryobates]]''.<ref name=59Supp>R. Terry Chesser, Kevin J. Burns, Carla Cicero, Jon L. Dunn, Andrew W. Kratter, Irby J. Lovette, Pamela C. Rasmussen, J. V. Remsen, Jr., Douglas F. Stotz, Benjamin M. Winger, kaj Kevin Winker. "Fifty-ninth supplement to the American Ornithological Society's ''Check-list of North American Birds''". ''The Auk'' 2018, vol. 135:798-813 Alirita la 13an de Decembro 2022</ref><ref name=SACClist>Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, kaj K. J. Zimmer. Versio de 24a de Julio 2022. ''A classification of the bird species of South America''. [[American Ornithological Society]]. [https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCBaseline.htm] Alirita la 24an de Julio, 2022</ref><ref name=Clements2022>Clements, J. F., T. S. Schulenberg, M. J. Iliff, T. A. Fredericks, J. A. Gerbracht, D. Lepage, S. M. Billerman, B. L. Sullivan, kaj C. L. Wood. 2022. The eBird/Clements checklist of birds of the world: v2022. Elŝutita el [https://www.birds.cornell.edu/clementschecklist/download/] Alirita la 10an de Novembro, 2022</ref> La Punktofrunta pego kaj la [[Pasera pego]] (''V.'' (aŭ ''D.'') ''passerinus'') foje hibridiĝas, kaj kelkaj aŭtoroj traktis ilin kiel [[samspecia]]jn.<ref name=DFWO-BOW>Winkler, H. kaj D. A. Christie (2020). Dot-fronted Woodpecker (''Dryobates frontalis''), version 1.0. En ''Birds of the World'' (J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D. A. Christie, kaj E. de Juana, Editors). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.dofwoo1.01] Alirita la 25an de Januaro, 2023</ref> La taksonomiaj sistemoj konsentas, ke la Punktofrunta pego estas [[monotipa]].<ref name=IOC12.2/><ref name=Clements2022/><ref name=HBW7/> ==Aspekto== The dot-fronted woodpecker is about {{convert|16|cm|in|sigfig=2|abbr=on}} long and weighs {{convert|30|to|40|g|oz|sigfig=2|abbr=on}}. Males and females have the same plumage except on their heads. Males have an olive to gray-brown forehead ("front") with many white spots and are red from the crown to the nape with dark gray feather bases showing through. The female is olive-brown from forehead to nape with white spots throughout. Adults of both sexes have a mostly olive-brown face with a thin white [[supercilium]] and a thin white "moustache". Their upperparts are mostly yellowish olive with golden feather tips and pale bars and streaks. Their flight feathers are brown with wide yellow-green edges and pale bars on the inner webs. Their tail is dark brown with a yellow wash and thin whitish bars on the feathers. Their underparts are olive-gray with narrow whitish bars. The iris is dark brown, the longish beak blackish with a paler [[mandible]], and the legs are dark gray. Juveniles are duller and grayer than adults and both sexes have some red on the crown, the male more than the female.<ref name=DFWO-BOW/> ==Distribuado kaj habitato== The dot-fronted woodpecker is found on the east side of the Andes from Bolivia's [[Cochabamba Department|Cochabamba]] and [[Santa Cruz Department (Bolivia)|Santa Cruz]] departments south to [[Tucumán Province]] in Argentina. It inhabits dry montane woodland, humid forest, and the transition zone between them. In elevation it ranges as high as {{convert|2000|m|ft|abbr=on}} but generally occurs lower.<ref name=DFWO-BOW/> ==Kutimaro== ===Movoj=== The dot-fronted woodpecker tends to move to lower elevations outside the breeding season.<ref name=DFWO-BOW/> ===Manĝado=== The dot-fronted woodpecker typically forages near the ground on tree trunks and small branches. Its diet has not been described.<ref name=DFWO-BOW/> ===Reproduktado=== The dot-fronted woodpecker's breeding season has not been fully defined but appears to include at least September to November. The single known nest cavity was about {{convert|8|m|ft|round=5|abbr=on}} above the ground in a dead tree. Nothing else is known about the species' breeding biology.<ref name=DFWO-BOW/> {{birdsong|url=https://xeno-canto.org/species/Veniliornis-frontalis |species=Punktofrunta pego}} ==Statuso== The [[IUCN]] has assessed the dot-fronted woodpecker as being of Least Concern, though it has a somewhat limited range and its population size is not known and is believed to be decreasing. No immediate threats have been identified.<ref name=IUCN/> It occurs in at least two national parks but is thought "generally rather uncommon". "Very poorly known species; research required on its ecology and reproduction."<ref name=DFWO-BOW/> == Referencoj == {{Referencoj}} * {{cite book | last=Howell | first=Steve N. G. | author2=Sophie Webb | title=A Guide to the Birds of Mexico and Northern Central America | publisher=Oxford University Press | year=1995 | isbn=0-19-854012-4 | url-access=registration | url=https://archive.org/details/guidetobirdsofme0000howe }} *{{cite book |title=Woodpeckers of the World: A Photographic Guide |last=Gorman |first=Gerard |year=2014 |publisher=Firefly Books |isbn=978-1-77085-309-6 |pages=294–295 }} == Bibliografio == * Hans Winkler, David Christie, David Nurney: ''{{lang|en|Woodpeckers. A Guide to Woodpeckers, Piculets and Wrynecks of the World}}''. Robertsbridge, 1995, ISBN 0395720435. * {{cite book|last=Gorman|first=Gerard |url=https://books.google.com/books?id=9LmnAwAAQBAJ&pg=PA107|title=Woodpeckers of the World: The Complete Guide|publisher= A & C Black |year=2014|isbn=978-1-4081-4717-7}} * {{cite book|last=Winkler|first=Hans |title= Developments in Woodpecker Biology |location=[[Linz]]|publisher=Biologiezentrum des Oberösterreichischen Landesmuseums|year=2015|isbn= 978-3-85474-317-0}} == Eksteraj ligiloj == *{{Wikispecies|Veniliornis frontalis|''Veniliornis frontalis''}} *{{Commons category|Veniliornis frontalis|''Veniliornis frontalis''}} {{Projektoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Pegedoj]] [[Kategorio:Birdoj de Bolivio]] [[Kategorio:Birdoj de Argentino]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] itaulqx1ujrf6wroa77m9u375petz8v 9494756 9494755 2026-10-17T11:28:12Z Kani 670 /* Aspekto */ 9494756 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Punktofrunta pego |koloro = pink |dosiero = Dot-fronted Woodpecker.jpg |priskribo de dosiero = | dosiero larĝo=240px |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = | dosiero2 larĝo=240px |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Pegedoj]] ''Picidae'' |genro = ''[[Veniliornis]]'' |dunomo aŭtoritato = |specio = '''Punktofrunta pego''' ''V. frontalis'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2018 |title=Dot-fronted Woodpecker ''Veniliornis frontalis'' |volume=2018 |article-number=e.T22681202A130038837 |doi=10.2305/IUCN.UK.2018-2.RLTS.T22681202A130038837.en |access-date=25a de Januaro 2023}}</ref> |dunomo = ''Veniliornis frontalis'' |dunomo aŭtoritato = ([[Jean Cabanis|Cabanis]], 1883) |specioj de subdivizio = Subspecioj | sinonimo = ''Dryobates frontalis'' |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj = Veniliornis frontalis map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Punktofrunta pego'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio] </ref>, ''Veniliornis frontalis'', estas sudamerika [[pego]], tio estas [[birdo]] de la familio de [[Pegedoj]] kaj la unu el la 14 specioj de la genro ''[[Veniliornis]]''.<ref name=IOC12.2>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/new/bow/woodpeckers/ |title=Woodpeckers |website=IOC World Bird List |version =v 12.2 |editor-last1=Gill |editor-first1= F. |editor-last2=Donsker|editor-first2=D.|editor-last3=Rasmussen |editor-first3=P. |date=August 2022 |access-date=9 January 2023 }}</ref> Ĝi troviĝas en [[Argentino]] kaj [[Bolivio]].<ref name=SACCcountries>Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, kaj K. J. Zimmer. Versio de 24a de Julio 2022. ''Species Lists of Birds for South American Countries and Territories''. [https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCCountryLists.htm] Alirita la 24an de Julio, 2022</ref> ==Taksonomio kaj sistematiko== La [[Internacia Ornitologia Komitato]] kaj la verko de [[BirdLife International]] nome ''[[Handbook of the Birds of the World]]'' metas la Punktofruntan pegon en la genron ''[[Veniliornis]]''.<ref name=IOC12.2/><ref name=HBW7>HBW kaj BirdLife International (2022) ''Handbook of the Birds of the World and BirdLife International digital checklist of the birds of the world''. Version 7. Disponebla ĉe: [http://datazone.birdlife.org/userfiles/file/Species/Taxonomy/HBW-BirdLife_Checklist_v7_Dec22.zip] Alirita la 13an de Decembro, 2022</ref> Tamen, ekde 2018, la [[Usona Ornitologia Societo]] kaj la [[taksonomio Clements]] movis ĉiujn speciojn de la genro ''Veniliornis'' al la genro ''[[Dryobates]]''.<ref name=59Supp>R. Terry Chesser, Kevin J. Burns, Carla Cicero, Jon L. Dunn, Andrew W. Kratter, Irby J. Lovette, Pamela C. Rasmussen, J. V. Remsen, Jr., Douglas F. Stotz, Benjamin M. Winger, kaj Kevin Winker. "Fifty-ninth supplement to the American Ornithological Society's ''Check-list of North American Birds''". ''The Auk'' 2018, vol. 135:798-813 Alirita la 13an de Decembro 2022</ref><ref name=SACClist>Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, kaj K. J. Zimmer. Versio de 24a de Julio 2022. ''A classification of the bird species of South America''. [[American Ornithological Society]]. [https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCBaseline.htm] Alirita la 24an de Julio, 2022</ref><ref name=Clements2022>Clements, J. F., T. S. Schulenberg, M. J. Iliff, T. A. Fredericks, J. A. Gerbracht, D. Lepage, S. M. Billerman, B. L. Sullivan, kaj C. L. Wood. 2022. The eBird/Clements checklist of birds of the world: v2022. Elŝutita el [https://www.birds.cornell.edu/clementschecklist/download/] Alirita la 10an de Novembro, 2022</ref> La Punktofrunta pego kaj la [[Pasera pego]] (''V.'' (aŭ ''D.'') ''passerinus'') foje hibridiĝas, kaj kelkaj aŭtoroj traktis ilin kiel [[samspecia]]jn.<ref name=DFWO-BOW>Winkler, H. kaj D. A. Christie (2020). Dot-fronted Woodpecker (''Dryobates frontalis''), version 1.0. En ''Birds of the World'' (J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D. A. Christie, kaj E. de Juana, Editors). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.dofwoo1.01] Alirita la 25an de Januaro, 2023</ref> La taksonomiaj sistemoj konsentas, ke la Punktofrunta pego estas [[monotipa]].<ref name=IOC12.2/><ref name=Clements2022/><ref name=HBW7/> ==Aspekto== La Punktofrunta pego estas proksimume 16 cm longa kaj pezas 30 ĝis 40 g. Maskloj kaj inoj havas la saman plumaron, krom ĉe la kapo. Maskloj havas olivecan ĝis grizbrunan frunton kun multaj blankaj punktoj, kaj estas ruĝaj de la verto ĝis la nuko, kun malhelgrizaj plumobazoj videblaj sube. La ino estas olivecbruna de la frunto ĝis la nuko, kun blankaj punktoj tra la tuta areo. Plenkreskuloj de ambaŭ seksoj havas plejparte olivecbrunan vizaĝon kun maldika blanka superokula strio kaj maldika blanka "liphararo". Iliaj supraj partoj estas plejparte flavec-olivkoloraj, kun orkoloraj plumopintoj kaj helaj strietoj kaj makuletoj. Iliaj flugoplumoj estas brunaj kun larĝaj flavecverdaj randoj kaj helaj strietoj sur la internaj flankoj de la plumomarkoj. Ilia vosto estas malhelbruna kun flaveca nuanco kaj maldikaj blankecaj strietoj sur la plumoj. Iliaj subaj partoj estas olivecgrizaj kun mallarĝaj blankecaj strietoj. La irisoj estas malhelbrunaj, la iom longa beko nigreca kun pli hela [[mandiblo]], kaj la kruroj estas malhelgrizaj. Junuloj estas malpli brilaj kaj pli grizaj ol plenkreskuloj; ĉe ambaŭ seksoj aperas iom da ruĝo sur la verto – pli multe ĉe la masklo ol ĉe la ino.<ref name=DFWO-BOW/> ==Distribuado kaj habitato== The dot-fronted woodpecker is found on the east side of the Andes from Bolivia's [[Cochabamba Department|Cochabamba]] and [[Santa Cruz Department (Bolivia)|Santa Cruz]] departments south to [[Tucumán Province]] in Argentina. It inhabits dry montane woodland, humid forest, and the transition zone between them. In elevation it ranges as high as {{convert|2000|m|ft|abbr=on}} but generally occurs lower.<ref name=DFWO-BOW/> ==Kutimaro== ===Movoj=== The dot-fronted woodpecker tends to move to lower elevations outside the breeding season.<ref name=DFWO-BOW/> ===Manĝado=== The dot-fronted woodpecker typically forages near the ground on tree trunks and small branches. Its diet has not been described.<ref name=DFWO-BOW/> ===Reproduktado=== The dot-fronted woodpecker's breeding season has not been fully defined but appears to include at least September to November. The single known nest cavity was about {{convert|8|m|ft|round=5|abbr=on}} above the ground in a dead tree. Nothing else is known about the species' breeding biology.<ref name=DFWO-BOW/> {{birdsong|url=https://xeno-canto.org/species/Veniliornis-frontalis |species=Punktofrunta pego}} ==Statuso== The [[IUCN]] has assessed the dot-fronted woodpecker as being of Least Concern, though it has a somewhat limited range and its population size is not known and is believed to be decreasing. No immediate threats have been identified.<ref name=IUCN/> It occurs in at least two national parks but is thought "generally rather uncommon". "Very poorly known species; research required on its ecology and reproduction."<ref name=DFWO-BOW/> == Referencoj == {{Referencoj}} * {{cite book | last=Howell | first=Steve N. G. | author2=Sophie Webb | title=A Guide to the Birds of Mexico and Northern Central America | publisher=Oxford University Press | year=1995 | isbn=0-19-854012-4 | url-access=registration | url=https://archive.org/details/guidetobirdsofme0000howe }} *{{cite book |title=Woodpeckers of the World: A Photographic Guide |last=Gorman |first=Gerard |year=2014 |publisher=Firefly Books |isbn=978-1-77085-309-6 |pages=294–295 }} == Bibliografio == * Hans Winkler, David Christie, David Nurney: ''{{lang|en|Woodpeckers. A Guide to Woodpeckers, Piculets and Wrynecks of the World}}''. Robertsbridge, 1995, ISBN 0395720435. * {{cite book|last=Gorman|first=Gerard |url=https://books.google.com/books?id=9LmnAwAAQBAJ&pg=PA107|title=Woodpeckers of the World: The Complete Guide|publisher= A & C Black |year=2014|isbn=978-1-4081-4717-7}} * {{cite book|last=Winkler|first=Hans |title= Developments in Woodpecker Biology |location=[[Linz]]|publisher=Biologiezentrum des Oberösterreichischen Landesmuseums|year=2015|isbn= 978-3-85474-317-0}} == Eksteraj ligiloj == *{{Wikispecies|Veniliornis frontalis|''Veniliornis frontalis''}} *{{Commons category|Veniliornis frontalis|''Veniliornis frontalis''}} {{Projektoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Pegedoj]] [[Kategorio:Birdoj de Bolivio]] [[Kategorio:Birdoj de Argentino]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] n6sd04k2e6xwv0kbxdqu4a0lbg72b0n 9494757 9494756 2026-10-17T11:29:23Z Kani 670 /* Distribuado kaj habitato */ 9494757 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Punktofrunta pego |koloro = pink |dosiero = Dot-fronted Woodpecker.jpg |priskribo de dosiero = | dosiero larĝo=240px |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = | dosiero2 larĝo=240px |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Pegedoj]] ''Picidae'' |genro = ''[[Veniliornis]]'' |dunomo aŭtoritato = |specio = '''Punktofrunta pego''' ''V. frontalis'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2018 |title=Dot-fronted Woodpecker ''Veniliornis frontalis'' |volume=2018 |article-number=e.T22681202A130038837 |doi=10.2305/IUCN.UK.2018-2.RLTS.T22681202A130038837.en |access-date=25a de Januaro 2023}}</ref> |dunomo = ''Veniliornis frontalis'' |dunomo aŭtoritato = ([[Jean Cabanis|Cabanis]], 1883) |specioj de subdivizio = Subspecioj | sinonimo = ''Dryobates frontalis'' |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj = Veniliornis frontalis map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Punktofrunta pego'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio] </ref>, ''Veniliornis frontalis'', estas sudamerika [[pego]], tio estas [[birdo]] de la familio de [[Pegedoj]] kaj la unu el la 14 specioj de la genro ''[[Veniliornis]]''.<ref name=IOC12.2>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/new/bow/woodpeckers/ |title=Woodpeckers |website=IOC World Bird List |version =v 12.2 |editor-last1=Gill |editor-first1= F. |editor-last2=Donsker|editor-first2=D.|editor-last3=Rasmussen |editor-first3=P. |date=August 2022 |access-date=9 January 2023 }}</ref> Ĝi troviĝas en [[Argentino]] kaj [[Bolivio]].<ref name=SACCcountries>Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, kaj K. J. Zimmer. Versio de 24a de Julio 2022. ''Species Lists of Birds for South American Countries and Territories''. [https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCCountryLists.htm] Alirita la 24an de Julio, 2022</ref> ==Taksonomio kaj sistematiko== La [[Internacia Ornitologia Komitato]] kaj la verko de [[BirdLife International]] nome ''[[Handbook of the Birds of the World]]'' metas la Punktofruntan pegon en la genron ''[[Veniliornis]]''.<ref name=IOC12.2/><ref name=HBW7>HBW kaj BirdLife International (2022) ''Handbook of the Birds of the World and BirdLife International digital checklist of the birds of the world''. Version 7. Disponebla ĉe: [http://datazone.birdlife.org/userfiles/file/Species/Taxonomy/HBW-BirdLife_Checklist_v7_Dec22.zip] Alirita la 13an de Decembro, 2022</ref> Tamen, ekde 2018, la [[Usona Ornitologia Societo]] kaj la [[taksonomio Clements]] movis ĉiujn speciojn de la genro ''Veniliornis'' al la genro ''[[Dryobates]]''.<ref name=59Supp>R. Terry Chesser, Kevin J. Burns, Carla Cicero, Jon L. Dunn, Andrew W. Kratter, Irby J. Lovette, Pamela C. Rasmussen, J. V. Remsen, Jr., Douglas F. Stotz, Benjamin M. Winger, kaj Kevin Winker. "Fifty-ninth supplement to the American Ornithological Society's ''Check-list of North American Birds''". ''The Auk'' 2018, vol. 135:798-813 Alirita la 13an de Decembro 2022</ref><ref name=SACClist>Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, kaj K. J. Zimmer. Versio de 24a de Julio 2022. ''A classification of the bird species of South America''. [[American Ornithological Society]]. [https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCBaseline.htm] Alirita la 24an de Julio, 2022</ref><ref name=Clements2022>Clements, J. F., T. S. Schulenberg, M. J. Iliff, T. A. Fredericks, J. A. Gerbracht, D. Lepage, S. M. Billerman, B. L. Sullivan, kaj C. L. Wood. 2022. The eBird/Clements checklist of birds of the world: v2022. Elŝutita el [https://www.birds.cornell.edu/clementschecklist/download/] Alirita la 10an de Novembro, 2022</ref> La Punktofrunta pego kaj la [[Pasera pego]] (''V.'' (aŭ ''D.'') ''passerinus'') foje hibridiĝas, kaj kelkaj aŭtoroj traktis ilin kiel [[samspecia]]jn.<ref name=DFWO-BOW>Winkler, H. kaj D. A. Christie (2020). Dot-fronted Woodpecker (''Dryobates frontalis''), version 1.0. En ''Birds of the World'' (J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D. A. Christie, kaj E. de Juana, Editors). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.dofwoo1.01] Alirita la 25an de Januaro, 2023</ref> La taksonomiaj sistemoj konsentas, ke la Punktofrunta pego estas [[monotipa]].<ref name=IOC12.2/><ref name=Clements2022/><ref name=HBW7/> ==Aspekto== La Punktofrunta pego estas proksimume 16 cm longa kaj pezas 30 ĝis 40 g. Maskloj kaj inoj havas la saman plumaron, krom ĉe la kapo. Maskloj havas olivecan ĝis grizbrunan frunton kun multaj blankaj punktoj, kaj estas ruĝaj de la verto ĝis la nuko, kun malhelgrizaj plumobazoj videblaj sube. La ino estas olivecbruna de la frunto ĝis la nuko, kun blankaj punktoj tra la tuta areo. Plenkreskuloj de ambaŭ seksoj havas plejparte olivecbrunan vizaĝon kun maldika blanka superokula strio kaj maldika blanka "liphararo". Iliaj supraj partoj estas plejparte flavec-olivkoloraj, kun orkoloraj plumopintoj kaj helaj strietoj kaj makuletoj. Iliaj flugoplumoj estas brunaj kun larĝaj flavecverdaj randoj kaj helaj strietoj sur la internaj flankoj de la plumomarkoj. Ilia vosto estas malhelbruna kun flaveca nuanco kaj maldikaj blankecaj strietoj sur la plumoj. Iliaj subaj partoj estas olivecgrizaj kun mallarĝaj blankecaj strietoj. La irisoj estas malhelbrunaj, la iom longa beko nigreca kun pli hela [[mandiblo]], kaj la kruroj estas malhelgrizaj. Junuloj estas malpli brilaj kaj pli grizaj ol plenkreskuloj; ĉe ambaŭ seksoj aperas iom da ruĝo sur la verto – pli multe ĉe la masklo ol ĉe la ino.<ref name=DFWO-BOW/> ==Distribuado kaj habitato== La Punktofrunta pego troviĝas ĉe la orienta flanko de [[Andoj]], de la boliviaj departementoj [[Koĉabambo]] kaj [[Santa-Krucio]] sude ĝis la provinco [[Tukumano]] en Argentino. Ĝi loĝas en sekaj montaraj arbaroj, humidaj arbaroj kaj la transira zono inter ili. Ĝi vivas je altoj ĝis 2 000 m, sed kutime troviĝas pli malalte.<ref name=DFWO-BOW/> ==Kutimaro== ===Movoj=== The dot-fronted woodpecker tends to move to lower elevations outside the breeding season.<ref name=DFWO-BOW/> ===Manĝado=== The dot-fronted woodpecker typically forages near the ground on tree trunks and small branches. Its diet has not been described.<ref name=DFWO-BOW/> ===Reproduktado=== The dot-fronted woodpecker's breeding season has not been fully defined but appears to include at least September to November. The single known nest cavity was about {{convert|8|m|ft|round=5|abbr=on}} above the ground in a dead tree. Nothing else is known about the species' breeding biology.<ref name=DFWO-BOW/> {{birdsong|url=https://xeno-canto.org/species/Veniliornis-frontalis |species=Punktofrunta pego}} ==Statuso== The [[IUCN]] has assessed the dot-fronted woodpecker as being of Least Concern, though it has a somewhat limited range and its population size is not known and is believed to be decreasing. No immediate threats have been identified.<ref name=IUCN/> It occurs in at least two national parks but is thought "generally rather uncommon". "Very poorly known species; research required on its ecology and reproduction."<ref name=DFWO-BOW/> == Referencoj == {{Referencoj}} * {{cite book | last=Howell | first=Steve N. G. | author2=Sophie Webb | title=A Guide to the Birds of Mexico and Northern Central America | publisher=Oxford University Press | year=1995 | isbn=0-19-854012-4 | url-access=registration | url=https://archive.org/details/guidetobirdsofme0000howe }} *{{cite book |title=Woodpeckers of the World: A Photographic Guide |last=Gorman |first=Gerard |year=2014 |publisher=Firefly Books |isbn=978-1-77085-309-6 |pages=294–295 }} == Bibliografio == * Hans Winkler, David Christie, David Nurney: ''{{lang|en|Woodpeckers. A Guide to Woodpeckers, Piculets and Wrynecks of the World}}''. Robertsbridge, 1995, ISBN 0395720435. * {{cite book|last=Gorman|first=Gerard |url=https://books.google.com/books?id=9LmnAwAAQBAJ&pg=PA107|title=Woodpeckers of the World: The Complete Guide|publisher= A & C Black |year=2014|isbn=978-1-4081-4717-7}} * {{cite book|last=Winkler|first=Hans |title= Developments in Woodpecker Biology |location=[[Linz]]|publisher=Biologiezentrum des Oberösterreichischen Landesmuseums|year=2015|isbn= 978-3-85474-317-0}} == Eksteraj ligiloj == *{{Wikispecies|Veniliornis frontalis|''Veniliornis frontalis''}} *{{Commons category|Veniliornis frontalis|''Veniliornis frontalis''}} {{Projektoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Pegedoj]] [[Kategorio:Birdoj de Bolivio]] [[Kategorio:Birdoj de Argentino]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] 8e91zah4ft48kmk7gim7k3qfskzoazz 9494758 9494757 2026-10-17T11:29:47Z Kani 670 /* Distribuado kaj habitato */ 9494758 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Punktofrunta pego |koloro = pink |dosiero = Dot-fronted Woodpecker.jpg |priskribo de dosiero = | dosiero larĝo=240px |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = | dosiero2 larĝo=240px |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Pegedoj]] ''Picidae'' |genro = ''[[Veniliornis]]'' |dunomo aŭtoritato = |specio = '''Punktofrunta pego''' ''V. frontalis'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2018 |title=Dot-fronted Woodpecker ''Veniliornis frontalis'' |volume=2018 |article-number=e.T22681202A130038837 |doi=10.2305/IUCN.UK.2018-2.RLTS.T22681202A130038837.en |access-date=25a de Januaro 2023}}</ref> |dunomo = ''Veniliornis frontalis'' |dunomo aŭtoritato = ([[Jean Cabanis|Cabanis]], 1883) |specioj de subdivizio = Subspecioj | sinonimo = ''Dryobates frontalis'' |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj = Veniliornis frontalis map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Punktofrunta pego'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio] </ref>, ''Veniliornis frontalis'', estas sudamerika [[pego]], tio estas [[birdo]] de la familio de [[Pegedoj]] kaj la unu el la 14 specioj de la genro ''[[Veniliornis]]''.<ref name=IOC12.2>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/new/bow/woodpeckers/ |title=Woodpeckers |website=IOC World Bird List |version =v 12.2 |editor-last1=Gill |editor-first1= F. |editor-last2=Donsker|editor-first2=D.|editor-last3=Rasmussen |editor-first3=P. |date=August 2022 |access-date=9 January 2023 }}</ref> Ĝi troviĝas en [[Argentino]] kaj [[Bolivio]].<ref name=SACCcountries>Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, kaj K. J. Zimmer. Versio de 24a de Julio 2022. ''Species Lists of Birds for South American Countries and Territories''. [https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCCountryLists.htm] Alirita la 24an de Julio, 2022</ref> ==Taksonomio kaj sistematiko== La [[Internacia Ornitologia Komitato]] kaj la verko de [[BirdLife International]] nome ''[[Handbook of the Birds of the World]]'' metas la Punktofruntan pegon en la genron ''[[Veniliornis]]''.<ref name=IOC12.2/><ref name=HBW7>HBW kaj BirdLife International (2022) ''Handbook of the Birds of the World and BirdLife International digital checklist of the birds of the world''. Version 7. Disponebla ĉe: [http://datazone.birdlife.org/userfiles/file/Species/Taxonomy/HBW-BirdLife_Checklist_v7_Dec22.zip] Alirita la 13an de Decembro, 2022</ref> Tamen, ekde 2018, la [[Usona Ornitologia Societo]] kaj la [[taksonomio Clements]] movis ĉiujn speciojn de la genro ''Veniliornis'' al la genro ''[[Dryobates]]''.<ref name=59Supp>R. Terry Chesser, Kevin J. Burns, Carla Cicero, Jon L. Dunn, Andrew W. Kratter, Irby J. Lovette, Pamela C. Rasmussen, J. V. Remsen, Jr., Douglas F. Stotz, Benjamin M. Winger, kaj Kevin Winker. "Fifty-ninth supplement to the American Ornithological Society's ''Check-list of North American Birds''". ''The Auk'' 2018, vol. 135:798-813 Alirita la 13an de Decembro 2022</ref><ref name=SACClist>Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, kaj K. J. Zimmer. Versio de 24a de Julio 2022. ''A classification of the bird species of South America''. [[American Ornithological Society]]. [https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCBaseline.htm] Alirita la 24an de Julio, 2022</ref><ref name=Clements2022>Clements, J. F., T. S. Schulenberg, M. J. Iliff, T. A. Fredericks, J. A. Gerbracht, D. Lepage, S. M. Billerman, B. L. Sullivan, kaj C. L. Wood. 2022. The eBird/Clements checklist of birds of the world: v2022. Elŝutita el [https://www.birds.cornell.edu/clementschecklist/download/] Alirita la 10an de Novembro, 2022</ref> La Punktofrunta pego kaj la [[Pasera pego]] (''V.'' (aŭ ''D.'') ''passerinus'') foje hibridiĝas, kaj kelkaj aŭtoroj traktis ilin kiel [[samspecia]]jn.<ref name=DFWO-BOW>Winkler, H. kaj D. A. Christie (2020). Dot-fronted Woodpecker (''Dryobates frontalis''), version 1.0. En ''Birds of the World'' (J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D. A. Christie, kaj E. de Juana, Editors). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.dofwoo1.01] Alirita la 25an de Januaro, 2023</ref> La taksonomiaj sistemoj konsentas, ke la Punktofrunta pego estas [[monotipa]].<ref name=IOC12.2/><ref name=Clements2022/><ref name=HBW7/> ==Aspekto== La Punktofrunta pego estas proksimume 16 cm longa kaj pezas 30 ĝis 40 g. Maskloj kaj inoj havas la saman plumaron, krom ĉe la kapo. Maskloj havas olivecan ĝis grizbrunan frunton kun multaj blankaj punktoj, kaj estas ruĝaj de la verto ĝis la nuko, kun malhelgrizaj plumobazoj videblaj sube. La ino estas olivecbruna de la frunto ĝis la nuko, kun blankaj punktoj tra la tuta areo. Plenkreskuloj de ambaŭ seksoj havas plejparte olivecbrunan vizaĝon kun maldika blanka superokula strio kaj maldika blanka "liphararo". Iliaj supraj partoj estas plejparte flavec-olivkoloraj, kun orkoloraj plumopintoj kaj helaj strietoj kaj makuletoj. Iliaj flugoplumoj estas brunaj kun larĝaj flavecverdaj randoj kaj helaj strietoj sur la internaj flankoj de la plumomarkoj. Ilia vosto estas malhelbruna kun flaveca nuanco kaj maldikaj blankecaj strietoj sur la plumoj. Iliaj subaj partoj estas olivecgrizaj kun mallarĝaj blankecaj strietoj. La irisoj estas malhelbrunaj, la iom longa beko nigreca kun pli hela [[mandiblo]], kaj la kruroj estas malhelgrizaj. Junuloj estas malpli brilaj kaj pli grizaj ol plenkreskuloj; ĉe ambaŭ seksoj aperas iom da ruĝo sur la verto – pli multe ĉe la masklo ol ĉe la ino.<ref name=DFWO-BOW/> ==Distribuado kaj habitato== La Punktofrunta pego troviĝas ĉe la orienta flanko de [[Andoj]], de la boliviaj departementoj [[Koĉabambo]] kaj [[Santa-Kruzio]] sude ĝis la provinco [[Tukumano]] en Argentino. Ĝi loĝas en sekaj montaraj arbaroj, humidaj arbaroj kaj la transira zono inter ili. Ĝi vivas je altoj ĝis 2 000 m, sed kutime troviĝas pli malalte.<ref name=DFWO-BOW/> ==Kutimaro== ===Movoj=== The dot-fronted woodpecker tends to move to lower elevations outside the breeding season.<ref name=DFWO-BOW/> ===Manĝado=== The dot-fronted woodpecker typically forages near the ground on tree trunks and small branches. Its diet has not been described.<ref name=DFWO-BOW/> ===Reproduktado=== The dot-fronted woodpecker's breeding season has not been fully defined but appears to include at least September to November. The single known nest cavity was about {{convert|8|m|ft|round=5|abbr=on}} above the ground in a dead tree. Nothing else is known about the species' breeding biology.<ref name=DFWO-BOW/> {{birdsong|url=https://xeno-canto.org/species/Veniliornis-frontalis |species=Punktofrunta pego}} ==Statuso== The [[IUCN]] has assessed the dot-fronted woodpecker as being of Least Concern, though it has a somewhat limited range and its population size is not known and is believed to be decreasing. No immediate threats have been identified.<ref name=IUCN/> It occurs in at least two national parks but is thought "generally rather uncommon". "Very poorly known species; research required on its ecology and reproduction."<ref name=DFWO-BOW/> == Referencoj == {{Referencoj}} * {{cite book | last=Howell | first=Steve N. G. | author2=Sophie Webb | title=A Guide to the Birds of Mexico and Northern Central America | publisher=Oxford University Press | year=1995 | isbn=0-19-854012-4 | url-access=registration | url=https://archive.org/details/guidetobirdsofme0000howe }} *{{cite book |title=Woodpeckers of the World: A Photographic Guide |last=Gorman |first=Gerard |year=2014 |publisher=Firefly Books |isbn=978-1-77085-309-6 |pages=294–295 }} == Bibliografio == * Hans Winkler, David Christie, David Nurney: ''{{lang|en|Woodpeckers. A Guide to Woodpeckers, Piculets and Wrynecks of the World}}''. Robertsbridge, 1995, ISBN 0395720435. * {{cite book|last=Gorman|first=Gerard |url=https://books.google.com/books?id=9LmnAwAAQBAJ&pg=PA107|title=Woodpeckers of the World: The Complete Guide|publisher= A & C Black |year=2014|isbn=978-1-4081-4717-7}} * {{cite book|last=Winkler|first=Hans |title= Developments in Woodpecker Biology |location=[[Linz]]|publisher=Biologiezentrum des Oberösterreichischen Landesmuseums|year=2015|isbn= 978-3-85474-317-0}} == Eksteraj ligiloj == *{{Wikispecies|Veniliornis frontalis|''Veniliornis frontalis''}} *{{Commons category|Veniliornis frontalis|''Veniliornis frontalis''}} {{Projektoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Pegedoj]] [[Kategorio:Birdoj de Bolivio]] [[Kategorio:Birdoj de Argentino]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] 0iysvbsto1onarcpue8guybinxbyie4 9494759 9494758 2026-10-17T11:31:32Z Kani 670 /* Kutimaro */ 9494759 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Punktofrunta pego |koloro = pink |dosiero = Dot-fronted Woodpecker.jpg |priskribo de dosiero = | dosiero larĝo=240px |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = | dosiero2 larĝo=240px |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Pegedoj]] ''Picidae'' |genro = ''[[Veniliornis]]'' |dunomo aŭtoritato = |specio = '''Punktofrunta pego''' ''V. frontalis'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2018 |title=Dot-fronted Woodpecker ''Veniliornis frontalis'' |volume=2018 |article-number=e.T22681202A130038837 |doi=10.2305/IUCN.UK.2018-2.RLTS.T22681202A130038837.en |access-date=25a de Januaro 2023}}</ref> |dunomo = ''Veniliornis frontalis'' |dunomo aŭtoritato = ([[Jean Cabanis|Cabanis]], 1883) |specioj de subdivizio = Subspecioj | sinonimo = ''Dryobates frontalis'' |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj = Veniliornis frontalis map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Punktofrunta pego'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio] </ref>, ''Veniliornis frontalis'', estas sudamerika [[pego]], tio estas [[birdo]] de la familio de [[Pegedoj]] kaj la unu el la 14 specioj de la genro ''[[Veniliornis]]''.<ref name=IOC12.2>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/new/bow/woodpeckers/ |title=Woodpeckers |website=IOC World Bird List |version =v 12.2 |editor-last1=Gill |editor-first1= F. |editor-last2=Donsker|editor-first2=D.|editor-last3=Rasmussen |editor-first3=P. |date=August 2022 |access-date=9 January 2023 }}</ref> Ĝi troviĝas en [[Argentino]] kaj [[Bolivio]].<ref name=SACCcountries>Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, kaj K. J. Zimmer. Versio de 24a de Julio 2022. ''Species Lists of Birds for South American Countries and Territories''. [https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCCountryLists.htm] Alirita la 24an de Julio, 2022</ref> ==Taksonomio kaj sistematiko== La [[Internacia Ornitologia Komitato]] kaj la verko de [[BirdLife International]] nome ''[[Handbook of the Birds of the World]]'' metas la Punktofruntan pegon en la genron ''[[Veniliornis]]''.<ref name=IOC12.2/><ref name=HBW7>HBW kaj BirdLife International (2022) ''Handbook of the Birds of the World and BirdLife International digital checklist of the birds of the world''. Version 7. Disponebla ĉe: [http://datazone.birdlife.org/userfiles/file/Species/Taxonomy/HBW-BirdLife_Checklist_v7_Dec22.zip] Alirita la 13an de Decembro, 2022</ref> Tamen, ekde 2018, la [[Usona Ornitologia Societo]] kaj la [[taksonomio Clements]] movis ĉiujn speciojn de la genro ''Veniliornis'' al la genro ''[[Dryobates]]''.<ref name=59Supp>R. Terry Chesser, Kevin J. Burns, Carla Cicero, Jon L. Dunn, Andrew W. Kratter, Irby J. Lovette, Pamela C. Rasmussen, J. V. Remsen, Jr., Douglas F. Stotz, Benjamin M. Winger, kaj Kevin Winker. "Fifty-ninth supplement to the American Ornithological Society's ''Check-list of North American Birds''". ''The Auk'' 2018, vol. 135:798-813 Alirita la 13an de Decembro 2022</ref><ref name=SACClist>Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, kaj K. J. Zimmer. Versio de 24a de Julio 2022. ''A classification of the bird species of South America''. [[American Ornithological Society]]. [https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCBaseline.htm] Alirita la 24an de Julio, 2022</ref><ref name=Clements2022>Clements, J. F., T. S. Schulenberg, M. J. Iliff, T. A. Fredericks, J. A. Gerbracht, D. Lepage, S. M. Billerman, B. L. Sullivan, kaj C. L. Wood. 2022. The eBird/Clements checklist of birds of the world: v2022. Elŝutita el [https://www.birds.cornell.edu/clementschecklist/download/] Alirita la 10an de Novembro, 2022</ref> La Punktofrunta pego kaj la [[Pasera pego]] (''V.'' (aŭ ''D.'') ''passerinus'') foje hibridiĝas, kaj kelkaj aŭtoroj traktis ilin kiel [[samspecia]]jn.<ref name=DFWO-BOW>Winkler, H. kaj D. A. Christie (2020). Dot-fronted Woodpecker (''Dryobates frontalis''), version 1.0. En ''Birds of the World'' (J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D. A. Christie, kaj E. de Juana, Editors). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.dofwoo1.01] Alirita la 25an de Januaro, 2023</ref> La taksonomiaj sistemoj konsentas, ke la Punktofrunta pego estas [[monotipa]].<ref name=IOC12.2/><ref name=Clements2022/><ref name=HBW7/> ==Aspekto== La Punktofrunta pego estas proksimume 16 cm longa kaj pezas 30 ĝis 40 g. Maskloj kaj inoj havas la saman plumaron, krom ĉe la kapo. Maskloj havas olivecan ĝis grizbrunan frunton kun multaj blankaj punktoj, kaj estas ruĝaj de la verto ĝis la nuko, kun malhelgrizaj plumobazoj videblaj sube. La ino estas olivecbruna de la frunto ĝis la nuko, kun blankaj punktoj tra la tuta areo. Plenkreskuloj de ambaŭ seksoj havas plejparte olivecbrunan vizaĝon kun maldika blanka superokula strio kaj maldika blanka "liphararo". Iliaj supraj partoj estas plejparte flavec-olivkoloraj, kun orkoloraj plumopintoj kaj helaj strietoj kaj makuletoj. Iliaj flugoplumoj estas brunaj kun larĝaj flavecverdaj randoj kaj helaj strietoj sur la internaj flankoj de la plumomarkoj. Ilia vosto estas malhelbruna kun flaveca nuanco kaj maldikaj blankecaj strietoj sur la plumoj. Iliaj subaj partoj estas olivecgrizaj kun mallarĝaj blankecaj strietoj. La irisoj estas malhelbrunaj, la iom longa beko nigreca kun pli hela [[mandiblo]], kaj la kruroj estas malhelgrizaj. Junuloj estas malpli brilaj kaj pli grizaj ol plenkreskuloj; ĉe ambaŭ seksoj aperas iom da ruĝo sur la verto – pli multe ĉe la masklo ol ĉe la ino.<ref name=DFWO-BOW/> ==Distribuado kaj habitato== La Punktofrunta pego troviĝas ĉe la orienta flanko de [[Andoj]], de la boliviaj departementoj [[Koĉabambo]] kaj [[Santa-Kruzio]] sude ĝis la provinco [[Tukumano]] en Argentino. Ĝi loĝas en sekaj montaraj arbaroj, humidaj arbaroj kaj la transira zono inter ili. Ĝi vivas je altoj ĝis 2 000 m, sed kutime troviĝas pli malalte.<ref name=DFWO-BOW/> ==Kutimaro== ===Movoj=== La Punktofrunta pego tendencas moviĝi al pli malaltaj altitudoj ekster la [[reprodukta sezono]].<ref name=DFWO-BOW/> ===Manĝado=== La Punktofrunta pego kutime serĉas manĝaĵon proksime de la grundo, sur arbotrunkoj kaj malgrandaj branĉoj. Ĝia dieto ne estas priskribita.<ref name=DFWO-BOW/> ===Reproduktado=== La [[reprodukta sezono]] de la Punktofrunta pego ne estas plene difinita, sed ŝajne ampleksas almenaŭ la periodon de septembro ĝis novembro. La sola konata nestokavo troviĝis proksimume 8 m super la grundo en morta arbo. Nenio plia estas konata pri la reprodukta biologio de la specio.<ref name=DFWO-BOW/> {{birdsong|url=https://xeno-canto.org/species/Veniliornis-frontalis |species=Punktofrunta pego}} ==Statuso== The [[IUCN]] has assessed the dot-fronted woodpecker as being of Least Concern, though it has a somewhat limited range and its population size is not known and is believed to be decreasing. No immediate threats have been identified.<ref name=IUCN/> It occurs in at least two national parks but is thought "generally rather uncommon". "Very poorly known species; research required on its ecology and reproduction."<ref name=DFWO-BOW/> == Referencoj == {{Referencoj}} * {{cite book | last=Howell | first=Steve N. G. | author2=Sophie Webb | title=A Guide to the Birds of Mexico and Northern Central America | publisher=Oxford University Press | year=1995 | isbn=0-19-854012-4 | url-access=registration | url=https://archive.org/details/guidetobirdsofme0000howe }} *{{cite book |title=Woodpeckers of the World: A Photographic Guide |last=Gorman |first=Gerard |year=2014 |publisher=Firefly Books |isbn=978-1-77085-309-6 |pages=294–295 }} == Bibliografio == * Hans Winkler, David Christie, David Nurney: ''{{lang|en|Woodpeckers. A Guide to Woodpeckers, Piculets and Wrynecks of the World}}''. Robertsbridge, 1995, ISBN 0395720435. * {{cite book|last=Gorman|first=Gerard |url=https://books.google.com/books?id=9LmnAwAAQBAJ&pg=PA107|title=Woodpeckers of the World: The Complete Guide|publisher= A & C Black |year=2014|isbn=978-1-4081-4717-7}} * {{cite book|last=Winkler|first=Hans |title= Developments in Woodpecker Biology |location=[[Linz]]|publisher=Biologiezentrum des Oberösterreichischen Landesmuseums|year=2015|isbn= 978-3-85474-317-0}} == Eksteraj ligiloj == *{{Wikispecies|Veniliornis frontalis|''Veniliornis frontalis''}} *{{Commons category|Veniliornis frontalis|''Veniliornis frontalis''}} {{Projektoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Pegedoj]] [[Kategorio:Birdoj de Bolivio]] [[Kategorio:Birdoj de Argentino]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] fwkejsfz1abmq27clfnmogj1tkuyfuu 9494760 9494759 2026-10-17T11:33:12Z Kani 670 /* Statuso */ 9494760 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Punktofrunta pego |koloro = pink |dosiero = Dot-fronted Woodpecker.jpg |priskribo de dosiero = | dosiero larĝo=240px |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = | dosiero2 larĝo=240px |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Pegedoj]] ''Picidae'' |genro = ''[[Veniliornis]]'' |dunomo aŭtoritato = |specio = '''Punktofrunta pego''' ''V. frontalis'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2018 |title=Dot-fronted Woodpecker ''Veniliornis frontalis'' |volume=2018 |article-number=e.T22681202A130038837 |doi=10.2305/IUCN.UK.2018-2.RLTS.T22681202A130038837.en |access-date=25a de Januaro 2023}}</ref> |dunomo = ''Veniliornis frontalis'' |dunomo aŭtoritato = ([[Jean Cabanis|Cabanis]], 1883) |specioj de subdivizio = Subspecioj | sinonimo = ''Dryobates frontalis'' |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj = Veniliornis frontalis map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Punktofrunta pego'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio] </ref>, ''Veniliornis frontalis'', estas sudamerika [[pego]], tio estas [[birdo]] de la familio de [[Pegedoj]] kaj la unu el la 14 specioj de la genro ''[[Veniliornis]]''.<ref name=IOC12.2>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/new/bow/woodpeckers/ |title=Woodpeckers |website=IOC World Bird List |version =v 12.2 |editor-last1=Gill |editor-first1= F. |editor-last2=Donsker|editor-first2=D.|editor-last3=Rasmussen |editor-first3=P. |date=August 2022 |access-date=9 January 2023 }}</ref> Ĝi troviĝas en [[Argentino]] kaj [[Bolivio]].<ref name=SACCcountries>Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, kaj K. J. Zimmer. Versio de 24a de Julio 2022. ''Species Lists of Birds for South American Countries and Territories''. [https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCCountryLists.htm] Alirita la 24an de Julio, 2022</ref> ==Taksonomio kaj sistematiko== La [[Internacia Ornitologia Komitato]] kaj la verko de [[BirdLife International]] nome ''[[Handbook of the Birds of the World]]'' metas la Punktofruntan pegon en la genron ''[[Veniliornis]]''.<ref name=IOC12.2/><ref name=HBW7>HBW kaj BirdLife International (2022) ''Handbook of the Birds of the World and BirdLife International digital checklist of the birds of the world''. Version 7. Disponebla ĉe: [http://datazone.birdlife.org/userfiles/file/Species/Taxonomy/HBW-BirdLife_Checklist_v7_Dec22.zip] Alirita la 13an de Decembro, 2022</ref> Tamen, ekde 2018, la [[Usona Ornitologia Societo]] kaj la [[taksonomio Clements]] movis ĉiujn speciojn de la genro ''Veniliornis'' al la genro ''[[Dryobates]]''.<ref name=59Supp>R. Terry Chesser, Kevin J. Burns, Carla Cicero, Jon L. Dunn, Andrew W. Kratter, Irby J. Lovette, Pamela C. Rasmussen, J. V. Remsen, Jr., Douglas F. Stotz, Benjamin M. Winger, kaj Kevin Winker. "Fifty-ninth supplement to the American Ornithological Society's ''Check-list of North American Birds''". ''The Auk'' 2018, vol. 135:798-813 Alirita la 13an de Decembro 2022</ref><ref name=SACClist>Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, kaj K. J. Zimmer. Versio de 24a de Julio 2022. ''A classification of the bird species of South America''. [[American Ornithological Society]]. [https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCBaseline.htm] Alirita la 24an de Julio, 2022</ref><ref name=Clements2022>Clements, J. F., T. S. Schulenberg, M. J. Iliff, T. A. Fredericks, J. A. Gerbracht, D. Lepage, S. M. Billerman, B. L. Sullivan, kaj C. L. Wood. 2022. The eBird/Clements checklist of birds of the world: v2022. Elŝutita el [https://www.birds.cornell.edu/clementschecklist/download/] Alirita la 10an de Novembro, 2022</ref> La Punktofrunta pego kaj la [[Pasera pego]] (''V.'' (aŭ ''D.'') ''passerinus'') foje hibridiĝas, kaj kelkaj aŭtoroj traktis ilin kiel [[samspecia]]jn.<ref name=DFWO-BOW>Winkler, H. kaj D. A. Christie (2020). Dot-fronted Woodpecker (''Dryobates frontalis''), version 1.0. En ''Birds of the World'' (J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D. A. Christie, kaj E. de Juana, Editors). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.dofwoo1.01] Alirita la 25an de Januaro, 2023</ref> La taksonomiaj sistemoj konsentas, ke la Punktofrunta pego estas [[monotipa]].<ref name=IOC12.2/><ref name=Clements2022/><ref name=HBW7/> ==Aspekto== La Punktofrunta pego estas proksimume 16 cm longa kaj pezas 30 ĝis 40 g. Maskloj kaj inoj havas la saman plumaron, krom ĉe la kapo. Maskloj havas olivecan ĝis grizbrunan frunton kun multaj blankaj punktoj, kaj estas ruĝaj de la verto ĝis la nuko, kun malhelgrizaj plumobazoj videblaj sube. La ino estas olivecbruna de la frunto ĝis la nuko, kun blankaj punktoj tra la tuta areo. Plenkreskuloj de ambaŭ seksoj havas plejparte olivecbrunan vizaĝon kun maldika blanka superokula strio kaj maldika blanka "liphararo". Iliaj supraj partoj estas plejparte flavec-olivkoloraj, kun orkoloraj plumopintoj kaj helaj strietoj kaj makuletoj. Iliaj flugoplumoj estas brunaj kun larĝaj flavecverdaj randoj kaj helaj strietoj sur la internaj flankoj de la plumomarkoj. Ilia vosto estas malhelbruna kun flaveca nuanco kaj maldikaj blankecaj strietoj sur la plumoj. Iliaj subaj partoj estas olivecgrizaj kun mallarĝaj blankecaj strietoj. La irisoj estas malhelbrunaj, la iom longa beko nigreca kun pli hela [[mandiblo]], kaj la kruroj estas malhelgrizaj. Junuloj estas malpli brilaj kaj pli grizaj ol plenkreskuloj; ĉe ambaŭ seksoj aperas iom da ruĝo sur la verto – pli multe ĉe la masklo ol ĉe la ino.<ref name=DFWO-BOW/> ==Distribuado kaj habitato== La Punktofrunta pego troviĝas ĉe la orienta flanko de [[Andoj]], de la boliviaj departementoj [[Koĉabambo]] kaj [[Santa-Kruzio]] sude ĝis la provinco [[Tukumano]] en Argentino. Ĝi loĝas en sekaj montaraj arbaroj, humidaj arbaroj kaj la transira zono inter ili. Ĝi vivas je altoj ĝis 2 000 m, sed kutime troviĝas pli malalte.<ref name=DFWO-BOW/> ==Kutimaro== ===Movoj=== La Punktofrunta pego tendencas moviĝi al pli malaltaj altitudoj ekster la [[reprodukta sezono]].<ref name=DFWO-BOW/> ===Manĝado=== La Punktofrunta pego kutime serĉas manĝaĵon proksime de la grundo, sur arbotrunkoj kaj malgrandaj branĉoj. Ĝia dieto ne estas priskribita.<ref name=DFWO-BOW/> ===Reproduktado=== La [[reprodukta sezono]] de la Punktofrunta pego ne estas plene difinita, sed ŝajne ampleksas almenaŭ la periodon de septembro ĝis novembro. La sola konata nestokavo troviĝis proksimume 8 m super la grundo en morta arbo. Nenio plia estas konata pri la reprodukta biologio de la specio.<ref name=DFWO-BOW/> {{birdsong|url=https://xeno-canto.org/species/Veniliornis-frontalis |species=Punktofrunta pego}} ==Statuso== La [[IUCN]] klasifikis la Punktofruntan pegon kiel specion "[[malplej zorgiga]]n", kvankam ĝi havas iom limigitan disvastiĝareon; la grandeco de ĝia populacio estas nekonata kaj verŝajne malkreskas. Neniu tuja minaco estas identigita.<ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2018 |title=Dot-fronted Woodpecker ''Veniliornis frontalis'' |volume=2018 |article-number=e.T22681202A130038837 |doi=10.2305/IUCN.UK.2018-2.RLTS.T22681202A130038837.en |access-date=25a de Januaro 2023}}</ref> Ĝi troviĝas en almenaŭ du naciaj parkoj, sed estas konsiderata "ĝenerale sufiĉe malofta". "Tre malmulte konata specio; necesas esplorado pri ĝia ekologio kaj reproduktado."<ref name=DFWO-BOW/> == Referencoj == {{Referencoj}} * {{cite book | last=Howell | first=Steve N. G. | author2=Sophie Webb | title=A Guide to the Birds of Mexico and Northern Central America | publisher=Oxford University Press | year=1995 | isbn=0-19-854012-4 | url-access=registration | url=https://archive.org/details/guidetobirdsofme0000howe }} *{{cite book |title=Woodpeckers of the World: A Photographic Guide |last=Gorman |first=Gerard |year=2014 |publisher=Firefly Books |isbn=978-1-77085-309-6 |pages=294–295 }} == Bibliografio == * Hans Winkler, David Christie, David Nurney: ''{{lang|en|Woodpeckers. A Guide to Woodpeckers, Piculets and Wrynecks of the World}}''. Robertsbridge, 1995, ISBN 0395720435. * {{cite book|last=Gorman|first=Gerard |url=https://books.google.com/books?id=9LmnAwAAQBAJ&pg=PA107|title=Woodpeckers of the World: The Complete Guide|publisher= A & C Black |year=2014|isbn=978-1-4081-4717-7}} * {{cite book|last=Winkler|first=Hans |title= Developments in Woodpecker Biology |location=[[Linz]]|publisher=Biologiezentrum des Oberösterreichischen Landesmuseums|year=2015|isbn= 978-3-85474-317-0}} == Eksteraj ligiloj == *{{Wikispecies|Veniliornis frontalis|''Veniliornis frontalis''}} *{{Commons category|Veniliornis frontalis|''Veniliornis frontalis''}} {{Projektoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Pegedoj]] [[Kategorio:Birdoj de Bolivio]] [[Kategorio:Birdoj de Argentino]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] 090nl0evn314k2t0rkmgnrsirokve1b 9494762 9494760 2026-10-17T11:41:15Z Kani 670 9494762 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Punktofrunta pego |koloro = pink |dosiero = Dot-fronted Woodpecker.jpg |priskribo de dosiero = | dosiero larĝo=240px |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = | dosiero2 larĝo=240px |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Pegedoj]] ''Picidae'' |genro = ''[[Veniliornis]]'' |dunomo aŭtoritato = |specio = '''Punktofrunta pego''' ''V. frontalis'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2018 |title=Dot-fronted Woodpecker ''Veniliornis frontalis'' |volume=2018 |article-number=e.T22681202A130038837 |doi=10.2305/IUCN.UK.2018-2.RLTS.T22681202A130038837.en |access-date=25a de Januaro 2023}}</ref> |dunomo = ''Veniliornis frontalis'' |dunomo aŭtoritato = ([[Jean Cabanis|Cabanis]], 1883) |specioj de subdivizio = Subspecioj | sinonimo = ''Dryobates frontalis'' |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj = Veniliornis frontalis map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Punktofrunta pego'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio] </ref>, ''Veniliornis frontalis'', estas sudamerika [[pego]], tio estas [[birdo]] de la familio de [[Pegedoj]] kaj la unu el la 14 specioj de la genro ''[[Veniliornis]]''.<ref name=IOC12.2>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/new/bow/woodpeckers/ |title=Woodpeckers |website=IOC World Bird List |version =v 12.2 |editor-last1=Gill |editor-first1= F. |editor-last2=Donsker|editor-first2=D.|editor-last3=Rasmussen |editor-first3=P. |date=August 2022 |access-date=9a de Januaro 2023 }}</ref> Ĝi troviĝas en [[Argentino]] kaj [[Bolivio]].<ref name=SACCcountries>Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, kaj K. J. Zimmer. Versio de 24a de Julio 2022. ''Species Lists of Birds for South American Countries and Territories''. [https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCCountryLists.htm] Alirita la 24an de Julio, 2022</ref> ==Taksonomio kaj sistematiko== La [[Internacia Ornitologia Komitato]] kaj la verko de [[BirdLife International]] nome ''[[Handbook of the Birds of the World]]'' metas la Punktofruntan pegon en la genron ''[[Veniliornis]]''.<ref name=IOC12.2/><ref name=HBW7>HBW kaj BirdLife International (2022) ''Handbook of the Birds of the World and BirdLife International digital checklist of the birds of the world''. Version 7. Disponebla ĉe: [http://datazone.birdlife.org/userfiles/file/Species/Taxonomy/HBW-BirdLife_Checklist_v7_Dec22.zip] Alirita la 13an de Decembro, 2022</ref> Tamen, ekde 2018, la [[Usona Ornitologia Societo]] kaj la [[taksonomio Clements]] movis ĉiujn speciojn de la genro ''Veniliornis'' al la genro ''[[Dryobates]]''.<ref name=59Supp>R. Terry Chesser, Kevin J. Burns, Carla Cicero, Jon L. Dunn, Andrew W. Kratter, Irby J. Lovette, Pamela C. Rasmussen, J. V. Remsen, Jr., Douglas F. Stotz, Benjamin M. Winger, kaj Kevin Winker. "Fifty-ninth supplement to the American Ornithological Society's ''Check-list of North American Birds''". ''The Auk'' 2018, vol. 135:798-813 Alirita la 13an de Decembro 2022</ref><ref name=SACClist>Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, kaj K. J. Zimmer. Versio de 24a de Julio 2022. ''A classification of the bird species of South America''. [[American Ornithological Society]]. [https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCBaseline.htm] Alirita la 24an de Julio, 2022</ref><ref name=Clements2022>Clements, J. F., T. S. Schulenberg, M. J. Iliff, T. A. Fredericks, J. A. Gerbracht, D. Lepage, S. M. Billerman, B. L. Sullivan, kaj C. L. Wood. 2022. The eBird/Clements checklist of birds of the world: v2022. Elŝutita el [https://www.birds.cornell.edu/clementschecklist/download/] Alirita la 10an de Novembro, 2022</ref> La Punktofrunta pego kaj la [[Pasera pego]] (''V.'' (aŭ ''D.'') ''passerinus'') foje hibridiĝas, kaj kelkaj aŭtoroj traktis ilin kiel [[samspecia]]jn.<ref name=DFWO-BOW>Winkler, H. kaj D. A. Christie (2020). Dot-fronted Woodpecker (''Dryobates frontalis''), version 1.0. En ''Birds of the World'' (J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D. A. Christie, kaj E. de Juana, Editors). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.dofwoo1.01] Alirita la 25an de Januaro, 2023</ref> La taksonomiaj sistemoj konsentas, ke la Punktofrunta pego estas [[monotipa]].<ref name=IOC12.2/><ref name=Clements2022/><ref name=HBW7/> ==Aspekto== La Punktofrunta pego estas proksimume 16 cm longa kaj pezas 30 ĝis 40 g. Maskloj kaj inoj havas la saman plumaron, krom ĉe la kapo. Maskloj havas olivecan ĝis grizbrunan frunton kun multaj blankaj punktoj, kaj estas ruĝaj de la verto ĝis la nuko, kun malhelgrizaj plumobazoj videblaj sube. La ino estas olivecbruna de la frunto ĝis la nuko, kun blankaj punktoj tra la tuta areo. Plenkreskuloj de ambaŭ seksoj havas plejparte olivecbrunan vizaĝon kun maldika blanka superokula strio kaj maldika blanka "liphararo". Iliaj supraj partoj estas plejparte flavec-olivkoloraj, kun orkoloraj plumopintoj kaj helaj strietoj kaj makuletoj. Iliaj flugoplumoj estas brunaj kun larĝaj flavecverdaj randoj kaj helaj strietoj sur la internaj flankoj de la plumomarkoj. Ilia vosto estas malhelbruna kun flaveca nuanco kaj maldikaj blankecaj strietoj sur la plumoj. Iliaj subaj partoj estas olivecgrizaj kun mallarĝaj blankecaj strietoj. La irisoj estas malhelbrunaj, la iom longa beko nigreca kun pli hela [[mandiblo]], kaj la kruroj estas malhelgrizaj. Junuloj estas malpli brilaj kaj pli grizaj ol plenkreskuloj; ĉe ambaŭ seksoj aperas iom da ruĝo sur la verto – pli multe ĉe la masklo ol ĉe la ino.<ref name=DFWO-BOW/> ==Distribuado kaj habitato== La Punktofrunta pego troviĝas ĉe la orienta flanko de [[Andoj]], de la boliviaj departementoj [[Koĉabambo]] kaj [[Santa-Kruzio]] sude ĝis la provinco [[Tukumano]] en Argentino. Ĝi loĝas en sekaj montaraj arbaroj, humidaj arbaroj kaj la transira zono inter ili. Ĝi vivas je altoj ĝis 2 000 m, sed kutime troviĝas pli malalte.<ref name=DFWO-BOW/> ==Kutimaro== ===Movoj=== La Punktofrunta pego tendencas moviĝi al pli malaltaj altitudoj ekster la [[reprodukta sezono]].<ref name=DFWO-BOW/> ===Manĝado=== La Punktofrunta pego kutime serĉas manĝaĵon proksime de la grundo, sur arbotrunkoj kaj malgrandaj branĉoj. Ĝia dieto ne estas priskribita.<ref name=DFWO-BOW/> ===Reproduktado=== La [[reprodukta sezono]] de la Punktofrunta pego ne estas plene difinita, sed ŝajne ampleksas almenaŭ la periodon de septembro ĝis novembro. La sola konata nestokavo troviĝis proksimume 8 m super la grundo en morta arbo. Nenio plia estas konata pri la reprodukta biologio de la specio.<ref name=DFWO-BOW/> {{birdsong|url=https://xeno-canto.org/species/Veniliornis-frontalis |species=Punktofrunta pego}} ==Statuso== La [[IUCN]] klasifikis la Punktofruntan pegon kiel specion "[[malplej zorgiga]]n", kvankam ĝi havas iom limigitan disvastiĝareon; la grandeco de ĝia populacio estas nekonata kaj verŝajne malkreskas. Neniu tuja minaco estas identigita.<ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2018 |title=Dot-fronted Woodpecker ''Veniliornis frontalis'' |volume=2018 |article-number=e.T22681202A130038837 |doi=10.2305/IUCN.UK.2018-2.RLTS.T22681202A130038837.en |access-date=25a de Januaro 2023}}</ref> Ĝi troviĝas en almenaŭ du naciaj parkoj, sed estas konsiderata "ĝenerale sufiĉe malofta". "Tre malmulte konata specio; necesas esplorado pri ĝia ekologio kaj reproduktado."<ref name=DFWO-BOW/> == Referencoj == {{Referencoj}} * {{cite book | last=Howell | first=Steve N. G. | author2=Sophie Webb | title=A Guide to the Birds of Mexico and Northern Central America | publisher=Oxford University Press | year=1995 | isbn=0-19-854012-4 | url-access=registration | url=https://archive.org/details/guidetobirdsofme0000howe }} *{{cite book |title=Woodpeckers of the World: A Photographic Guide |last=Gorman |first=Gerard |year=2014 |publisher=Firefly Books |isbn=978-1-77085-309-6 |pages=294–295 }} == Bibliografio == * Hans Winkler, David Christie, David Nurney: ''{{lang|en|Woodpeckers. A Guide to Woodpeckers, Piculets and Wrynecks of the World}}''. Robertsbridge, 1995, ISBN 0395720435. * {{cite book|last=Gorman|first=Gerard |url=https://books.google.com/books?id=9LmnAwAAQBAJ&pg=PA107|title=Woodpeckers of the World: The Complete Guide|publisher= A & C Black |year=2014|isbn=978-1-4081-4717-7}} * {{cite book|last=Winkler|first=Hans |title= Developments in Woodpecker Biology |location=[[Linz]]|publisher=Biologiezentrum des Oberösterreichischen Landesmuseums|year=2015|isbn= 978-3-85474-317-0}} == Eksteraj ligiloj == *{{Wikispecies|Veniliornis frontalis|''Veniliornis frontalis''}} *{{Commons category|Veniliornis frontalis|''Veniliornis frontalis''}} {{Projektoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Pegedoj]] [[Kategorio:Birdoj de Bolivio]] [[Kategorio:Birdoj de Argentino]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] kk1s2bn4f79bpw0d1f75zrubmfjubhh 0 955034 9494753 2026-10-17T11:15:34Z Kani 670 Alidirektigis al [[Punktofrunta pego]] 9494753 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Punktofrunta pego]] jmmxm2gzlvhhrca81zcaz0h36kb8y0b 0 955036 9494766 2026-10-17T11:43:18Z VolodimirSvjatoslaviĉ 244109 VolodimirSvjatoslaviĉ movis paĝon [[Zboriv]] al [[Zborov]] anstataŭigante alidirektilon 9494766 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Zborov]] curpiama8ccum8y7tycd1lj6ynun41t 9494772 9494766 2026-10-17T11:52:18Z VolodimirSvjatoslaviĉ 244109 Forigis alidirektigilon al [[Zborov]] 9494772 wikitext text/x-wiki {{Forigu tuj|Zboriv estas ukrainia urbo, ne ĉeĥia aŭ slovakia municipo --[[Uzanto:VolodimirSvjatoslaviĉ|VolodimirSvjatoslaviĉ]] ([[Uzanto-Diskuto:VolodimirSvjatoslaviĉ|diskuto]]) 11:51, 17 okt. 2026 (UTC)}} #ALIDIREKTI [[Zborov]] crmw1k3smchbcddj4o5se2q8o1e0itw 0 955037 9494768 2026-10-17T11:47:12Z VolodimirSvjatoslaviĉ 244109 VolodimirSvjatoslaviĉ movis paĝon [[Zborov (Ukrainio)]] al [[Zboriv (Ukrainio)]]: Ukrainigo 9494768 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Zboriv (Ukrainio)]] hnhjiyhfm828wbm4y2999um4a5iypmq 0 955038 9494769 2026-10-17T11:50:07Z Kani 670 Kreis novan paĝon kun "{{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Blankmakula pego |koloro = pink |dosiero = Veniliornis spilogaster male.jpg |priskribo de dosiero = Masklo en [[Rocha]], [[Urugvajo]] | dosiero larĝo=240px |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = | dosiero2 larĝo=240px |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Pegedoj]] ''Picidae'' |genro = ''[[Veniliornis]]'' |dunomo aŭt..." 9494769 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Blankmakula pego |koloro = pink |dosiero = Veniliornis spilogaster male.jpg |priskribo de dosiero = Masklo en [[Rocha]], [[Urugvajo]] | dosiero larĝo=240px |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = | dosiero2 larĝo=240px |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Pegedoj]] ''Picidae'' |genro = ''[[Veniliornis]]'' |dunomo aŭtoritato = |specio = '''Blankmakula pego''' ''V. spilogaster'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=White-spotted Woodpecker ''Veniliornis spilogaster'' |volume=2016 |article-number=e.T22681205A92897173 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22681205A92897173.en |access-date=13a de Novembro 2021}}</ref> |dunomo = ''Veniliornis spilogaster'' |dunomo aŭtoritato = ([[Johann Georg Wagler|Wagler]], 1827) |specioj de subdivizio = Subspecioj | sinonimo = ''Dryobates spilogaster'' |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj = Veniliornis spilogaster map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Blankmakula pego'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio] </ref>, ''Veniliornis spilogaster'', estas sudamerika [[pego]], tio estas [[birdo]] de la familio de [[Pegedoj]] kaj la unu el la 14 specioj de la genro ''[[Veniliornis]]''. Ĝi troviĝas en [[Argentino]], [[Brazilo]], [[Paragvajo]], kaj [[Urugvajo]].<ref name=IOC12.2>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/new/bow/woodpeckers/ |title=Woodpeckers |website=IOC World Bird List |version =v 12.2 |editor-last1=Gill |editor-first1= F. |editor-last2=Donsker|editor-first2=D.|editor-last3=Rasmussen |editor-first3=P. |date=Aŭgusto 2022 |access-date=9a de Januaro 2023 }}</ref> ==Taksonomio kaj sistematiko== The [[International Ornithological Committee]] and [[BirdLife International]]'s ''[[Handbook of the Birds of the World]]'' place the white-spotted woodpecker in genus ''[[Veniliornis]]''.<ref name=IOC12.2/><ref name=HBW7>HBW and BirdLife International (2022) Handbook of the Birds of the World and BirdLife International digital checklist of the birds of the world. Version 7. Available at: https://datazone.birdlife.org/userfiles/file/Species/Taxonomy/HBW-BirdLife_Checklist_v7_Dec22.zip retrieved December 13, 2022</ref> However, starting in 2018, the [[American Ornithological Society]] and the [[Clements taxonomy]] moved all species of genus ''Veniliornis'' into genus ''[[Dryobates]]''.<ref name=59Supp>R. Terry Chesser, Kevin J. Burns, Carla Cicero, Jon L. Dunn, Andrew W. Kratter, Irby J. Lovette, Pamela C. Rasmussen, J. V. Remsen, Jr., Douglas F. Stotz, Benjamin M. Winger, and Kevin Winker. "Fifty-ninth supplement to the American Ornithological Society's ''Check-list of North American Birds''". ''The Auk'' 2018, vol. 135:798-813 retrieved December 13, 2022</ref><ref name=SACClist>Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, and K. J. Zimmer. Version 24 July 2022. A classification of the bird species of South America. American Ornithological Society. https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCBaseline.htm retrieved July 24, 2022</ref><ref name=Clements2022>Clements, J. F., T. S. Schulenberg, M. J. Iliff, T. A. Fredericks, J. A. Gerbracht, D. Lepage, S. M. Billerman, B. L. Sullivan, and C. L. Wood. 2022. The eBird/Clements checklist of birds of the world: v2022. Downloaded from https://www.birds.cornell.edu/clementschecklist/download/ retrieved November 10, 2022</ref> The taxonomic systems agree that the white-spotted woodpecker is [[monotypic]].<ref name=IOC12.2/><ref name=Clements2022/><ref name=HBW7/> ==Aspekto== The white-spotted woodpecker is {{convert|16|to|19.5|cm|in|sigfig=2|abbr=on}} long and weighs {{convert|35|to|45|g|oz|sigfig=2|abbr=on}}. Males and females have the same plumage except on their heads. Males have a buffy to olive forehead, a blackish brown crown with very narrow red streaks, and an olive-green hindneck. The female has an olive-brown crown with fine white spots. Adults of both sexes have a mostly brownish face with a thin white [[supercilium]], a thin white "moustache", and white speckles throughout. Their upperparts are mostly olive-green with yellowish to white feather edges that view as bars. Their flight feathers are dark brown with whitish bars. Their tail is dark brown with narrow off-white bars on the feathers. Their underparts are dark olive with heavy yellowish white streaks on the throat, yellowish white bars or spots on the breast, and heavy yellowish white bars on the belly and undertail [[Covert feather|coverts]]. The iris is deep chestnut brown, the beak blackish gray with a paler base, and the legs are olive or olive-gray. Males have a longer bill than females. Juveniles are very like adults but with fainter and less regular barring on their upperparts.<ref name=WSWO-BOW>Winkler, H., D. A. Christie, and A. Bonan (2020). White-spotted Woodpecker (''Dryobates spilogaster''), version 1.0. In Birds of the World (J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D. A. Christie, and E. de Juana, Editors). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. https://doi.org/10.2173/bow.whswoo2.01 retrieved January 25, 2023</ref> ==Distribuado kaj habitato== The white-spotted woodpecker is found from [[Goiás]] and [[Minas Gerais]] in Brazil south through southeastern Paraguay and most of Uruguay into northeastern Argentina as far as [[Entre Ríos Province]]. It inhabits a variety of wooded landscapes including humid lowland forest, [[gallery forest]], isolated patches of forest, open to very open woodland, and lightly wooded parks.<ref name=WSWO-BOW/> ==Kutimaro== ===Movoj=== The white-spotted woodpecker is a year-round resident throughout its range.<ref name=WSWO-BOW/> ===Manĝado=== The white-spotted woodpecker forages on a variety of substrates including tree trunks, saplings, and fence posts. It pecks and hammers to extract beetle larvae and other insects and also plucks fruit and berries.<ref name=WSWO-BOW/> ===Reproduktado=== The white-spotted woodpecker appears to breed between July and December. It excavates nest cavities within a few meters of the ground. The clutch size, incubation period, time to fledging, and details of parental care are not known.<ref name=WSWO-BOW/> {{birdsong|url=https://xeno-canto.org/species/Veniliornis-spilogaster |species=Blankmakula pego}} ==Statuso== The [[IUCN]] has assessed the white-spotted woodpecker as being of Least Concern. It has a very large range, and though its population size is not known it is believed to be stable. No immediate threats have been identified.<ref name=IUCN/> It is considered common to locally very common and occurs in several national parks. "Fairly adaptable, able to use a variety of wooded habitats."<ref name=WSWO-BOW/> == Referencoj == {{Referencoj}} * {{cite book | last=Howell | first=Steve N. G. | author2=Sophie Webb | title=A Guide to the Birds of Mexico and Northern Central America | publisher=Oxford University Press | year=1995 | isbn=0-19-854012-4 | url-access=registration | url=https://archive.org/details/guidetobirdsofme0000howe }} *{{cite book |title=Woodpeckers of the World: A Photographic Guide |last=Gorman |first=Gerard |year=2014 |publisher=Firefly Books |isbn=978-1-77085-309-6 |pages=294–295 }} == Bibliografio == * Hans Winkler, David Christie, David Nurney: ''{{lang|en|Woodpeckers. A Guide to Woodpeckers, Piculets and Wrynecks of the World}}''. Robertsbridge, 1995, ISBN 0395720435. * {{cite book|last=Gorman|first=Gerard |url=https://books.google.com/books?id=9LmnAwAAQBAJ&pg=PA107|title=Woodpeckers of the World: The Complete Guide|publisher= A & C Black |year=2014|isbn=978-1-4081-4717-7}} * {{cite book|last=Winkler|first=Hans |title= Developments in Woodpecker Biology |location=[[Linz]]|publisher=Biologiezentrum des Oberösterreichischen Landesmuseums|year=2015|isbn= 978-3-85474-317-0}} == Eksteraj ligiloj == *{{Wikispecies|Veniliornis spilogaster|''Veniliornis spilogaster''}} *{{Commons category|Veniliornis spilogaster|''Veniliornis spilogaster''}} {{Projektoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Pegedoj]] [[Kategorio:Birdoj de Brazilo]] [[Kategorio:Birdoj de Argentino]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Paragvajo]] [[Kategorio:Birdoj de Urugvajo]] ayvpw8p9k0m90pu7uga5n8u7bg29u9r 9494773 9494769 2026-10-17T11:52:38Z Kani 670 /* Taksonomio kaj sistematiko */ 9494773 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Blankmakula pego |koloro = pink |dosiero = Veniliornis spilogaster male.jpg |priskribo de dosiero = Masklo en [[Rocha]], [[Urugvajo]] | dosiero larĝo=240px |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = | dosiero2 larĝo=240px |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Pegedoj]] ''Picidae'' |genro = ''[[Veniliornis]]'' |dunomo aŭtoritato = |specio = '''Blankmakula pego''' ''V. spilogaster'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=White-spotted Woodpecker ''Veniliornis spilogaster'' |volume=2016 |article-number=e.T22681205A92897173 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22681205A92897173.en |access-date=13a de Novembro 2021}}</ref> |dunomo = ''Veniliornis spilogaster'' |dunomo aŭtoritato = ([[Johann Georg Wagler|Wagler]], 1827) |specioj de subdivizio = Subspecioj | sinonimo = ''Dryobates spilogaster'' |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj = Veniliornis spilogaster map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Blankmakula pego'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio] </ref>, ''Veniliornis spilogaster'', estas sudamerika [[pego]], tio estas [[birdo]] de la familio de [[Pegedoj]] kaj la unu el la 14 specioj de la genro ''[[Veniliornis]]''. Ĝi troviĝas en [[Argentino]], [[Brazilo]], [[Paragvajo]], kaj [[Urugvajo]].<ref name=IOC12.2>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/new/bow/woodpeckers/ |title=Woodpeckers |website=IOC World Bird List |version =v 12.2 |editor-last1=Gill |editor-first1= F. |editor-last2=Donsker|editor-first2=D.|editor-last3=Rasmussen |editor-first3=P. |date=Aŭgusto 2022 |access-date=9a de Januaro 2023 }}</ref> ==Taksonomio kaj sistematiko== La [[Internacia Ornitologia Komitato]] kaj la verko de [[BirdLife International]] nome ''[[Handbook of the Birds of the World]]'' metas la Blankmakulan pegon en la genron ''[[Veniliornis]]''.<ref name=IOC12.2/><ref name=HBW7>HBW kaj BirdLife International (2022) ''Handbook of the Birds of the World and BirdLife International digital checklist of the birds of the world''. Version 7. Disponebla ĉe: [http://datazone.birdlife.org/userfiles/file/Species/Taxonomy/HBW-BirdLife_Checklist_v7_Dec22.zip] Alirita la 13an de Decembro, 2022</ref> Tamen, ekde 2018, la [[Usona Ornitologia Societo]] kaj la [[taksonomio Clements]] movis ĉiujn speciojn de la genro ''Veniliornis'' al la genro ''[[Dryobates]]''.<ref name=59Supp>R. Terry Chesser, Kevin J. Burns, Carla Cicero, Jon L. Dunn, Andrew W. Kratter, Irby J. Lovette, Pamela C. Rasmussen, J. V. Remsen, Jr., Douglas F. Stotz, Benjamin M. Winger, kaj Kevin Winker. "Fifty-ninth supplement to the American Ornithological Society's ''Check-list of North American Birds''". ''The Auk'' 2018, vol. 135:798-813 Alirita la 13an de Decembro 2022</ref><ref name=SACClist>Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, kaj K. J. Zimmer. Versio de 24a de Julio 2022. ''A classification of the bird species of South America''. [[American Ornithological Society]]. [https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCBaseline.htm] Alirita la 24an de Julio, 2022</ref><ref name=Clements2022>Clements, J. F., T. S. Schulenberg, M. J. Iliff, T. A. Fredericks, J. A. Gerbracht, D. Lepage, S. M. Billerman, B. L. Sullivan, kaj C. L. Wood. 2022. The eBird/Clements checklist of birds of the world: v2022. Elŝutita el [https://www.birds.cornell.edu/clementschecklist/download/] Alirita la 10an de Novembro, 2022</ref> La taksonomiaj sistemoj konsentas, ke la Blankmakula pego estas [[monotipa]].<ref name=IOC12.2/><ref name=Clements2022/><ref name=HBW7/> ==Aspekto== The white-spotted woodpecker is {{convert|16|to|19.5|cm|in|sigfig=2|abbr=on}} long and weighs {{convert|35|to|45|g|oz|sigfig=2|abbr=on}}. Males and females have the same plumage except on their heads. Males have a buffy to olive forehead, a blackish brown crown with very narrow red streaks, and an olive-green hindneck. The female has an olive-brown crown with fine white spots. Adults of both sexes have a mostly brownish face with a thin white [[supercilium]], a thin white "moustache", and white speckles throughout. Their upperparts are mostly olive-green with yellowish to white feather edges that view as bars. Their flight feathers are dark brown with whitish bars. Their tail is dark brown with narrow off-white bars on the feathers. Their underparts are dark olive with heavy yellowish white streaks on the throat, yellowish white bars or spots on the breast, and heavy yellowish white bars on the belly and undertail [[Covert feather|coverts]]. The iris is deep chestnut brown, the beak blackish gray with a paler base, and the legs are olive or olive-gray. Males have a longer bill than females. Juveniles are very like adults but with fainter and less regular barring on their upperparts.<ref name=WSWO-BOW>Winkler, H., D. A. Christie, and A. Bonan (2020). White-spotted Woodpecker (''Dryobates spilogaster''), version 1.0. In Birds of the World (J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D. A. Christie, and E. de Juana, Editors). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. https://doi.org/10.2173/bow.whswoo2.01 retrieved January 25, 2023</ref> ==Distribuado kaj habitato== The white-spotted woodpecker is found from [[Goiás]] and [[Minas Gerais]] in Brazil south through southeastern Paraguay and most of Uruguay into northeastern Argentina as far as [[Entre Ríos Province]]. It inhabits a variety of wooded landscapes including humid lowland forest, [[gallery forest]], isolated patches of forest, open to very open woodland, and lightly wooded parks.<ref name=WSWO-BOW/> ==Kutimaro== ===Movoj=== The white-spotted woodpecker is a year-round resident throughout its range.<ref name=WSWO-BOW/> ===Manĝado=== The white-spotted woodpecker forages on a variety of substrates including tree trunks, saplings, and fence posts. It pecks and hammers to extract beetle larvae and other insects and also plucks fruit and berries.<ref name=WSWO-BOW/> ===Reproduktado=== The white-spotted woodpecker appears to breed between July and December. It excavates nest cavities within a few meters of the ground. The clutch size, incubation period, time to fledging, and details of parental care are not known.<ref name=WSWO-BOW/> {{birdsong|url=https://xeno-canto.org/species/Veniliornis-spilogaster |species=Blankmakula pego}} ==Statuso== The [[IUCN]] has assessed the white-spotted woodpecker as being of Least Concern. It has a very large range, and though its population size is not known it is believed to be stable. No immediate threats have been identified.<ref name=IUCN/> It is considered common to locally very common and occurs in several national parks. "Fairly adaptable, able to use a variety of wooded habitats."<ref name=WSWO-BOW/> == Referencoj == {{Referencoj}} * {{cite book | last=Howell | first=Steve N. G. | author2=Sophie Webb | title=A Guide to the Birds of Mexico and Northern Central America | publisher=Oxford University Press | year=1995 | isbn=0-19-854012-4 | url-access=registration | url=https://archive.org/details/guidetobirdsofme0000howe }} *{{cite book |title=Woodpeckers of the World: A Photographic Guide |last=Gorman |first=Gerard |year=2014 |publisher=Firefly Books |isbn=978-1-77085-309-6 |pages=294–295 }} == Bibliografio == * Hans Winkler, David Christie, David Nurney: ''{{lang|en|Woodpeckers. A Guide to Woodpeckers, Piculets and Wrynecks of the World}}''. Robertsbridge, 1995, ISBN 0395720435. * {{cite book|last=Gorman|first=Gerard |url=https://books.google.com/books?id=9LmnAwAAQBAJ&pg=PA107|title=Woodpeckers of the World: The Complete Guide|publisher= A & C Black |year=2014|isbn=978-1-4081-4717-7}} * {{cite book|last=Winkler|first=Hans |title= Developments in Woodpecker Biology |location=[[Linz]]|publisher=Biologiezentrum des Oberösterreichischen Landesmuseums|year=2015|isbn= 978-3-85474-317-0}} == Eksteraj ligiloj == *{{Wikispecies|Veniliornis spilogaster|''Veniliornis spilogaster''}} *{{Commons category|Veniliornis spilogaster|''Veniliornis spilogaster''}} {{Projektoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Pegedoj]] [[Kategorio:Birdoj de Brazilo]] [[Kategorio:Birdoj de Argentino]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Paragvajo]] [[Kategorio:Birdoj de Urugvajo]] l244sbessnqmwr1io72t4zv9uag01yo 9494775 9494773 2026-10-17T11:57:03Z Kani 670 /* Aspekto */ 9494775 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Blankmakula pego |koloro = pink |dosiero = Veniliornis spilogaster male.jpg |priskribo de dosiero = Masklo en [[Rocha]], [[Urugvajo]] | dosiero larĝo=240px |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = | dosiero2 larĝo=240px |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Pegedoj]] ''Picidae'' |genro = ''[[Veniliornis]]'' |dunomo aŭtoritato = |specio = '''Blankmakula pego''' ''V. spilogaster'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=White-spotted Woodpecker ''Veniliornis spilogaster'' |volume=2016 |article-number=e.T22681205A92897173 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22681205A92897173.en |access-date=13a de Novembro 2021}}</ref> |dunomo = ''Veniliornis spilogaster'' |dunomo aŭtoritato = ([[Johann Georg Wagler|Wagler]], 1827) |specioj de subdivizio = Subspecioj | sinonimo = ''Dryobates spilogaster'' |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj = Veniliornis spilogaster map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Blankmakula pego'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio] </ref>, ''Veniliornis spilogaster'', estas sudamerika [[pego]], tio estas [[birdo]] de la familio de [[Pegedoj]] kaj la unu el la 14 specioj de la genro ''[[Veniliornis]]''. Ĝi troviĝas en [[Argentino]], [[Brazilo]], [[Paragvajo]], kaj [[Urugvajo]].<ref name=IOC12.2>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/new/bow/woodpeckers/ |title=Woodpeckers |website=IOC World Bird List |version =v 12.2 |editor-last1=Gill |editor-first1= F. |editor-last2=Donsker|editor-first2=D.|editor-last3=Rasmussen |editor-first3=P. |date=Aŭgusto 2022 |access-date=9a de Januaro 2023 }}</ref> ==Taksonomio kaj sistematiko== La [[Internacia Ornitologia Komitato]] kaj la verko de [[BirdLife International]] nome ''[[Handbook of the Birds of the World]]'' metas la Blankmakulan pegon en la genron ''[[Veniliornis]]''.<ref name=IOC12.2/><ref name=HBW7>HBW kaj BirdLife International (2022) ''Handbook of the Birds of the World and BirdLife International digital checklist of the birds of the world''. Version 7. Disponebla ĉe: [http://datazone.birdlife.org/userfiles/file/Species/Taxonomy/HBW-BirdLife_Checklist_v7_Dec22.zip] Alirita la 13an de Decembro, 2022</ref> Tamen, ekde 2018, la [[Usona Ornitologia Societo]] kaj la [[taksonomio Clements]] movis ĉiujn speciojn de la genro ''Veniliornis'' al la genro ''[[Dryobates]]''.<ref name=59Supp>R. Terry Chesser, Kevin J. Burns, Carla Cicero, Jon L. Dunn, Andrew W. Kratter, Irby J. Lovette, Pamela C. Rasmussen, J. V. Remsen, Jr., Douglas F. Stotz, Benjamin M. Winger, kaj Kevin Winker. "Fifty-ninth supplement to the American Ornithological Society's ''Check-list of North American Birds''". ''The Auk'' 2018, vol. 135:798-813 Alirita la 13an de Decembro 2022</ref><ref name=SACClist>Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, kaj K. J. Zimmer. Versio de 24a de Julio 2022. ''A classification of the bird species of South America''. [[American Ornithological Society]]. [https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCBaseline.htm] Alirita la 24an de Julio, 2022</ref><ref name=Clements2022>Clements, J. F., T. S. Schulenberg, M. J. Iliff, T. A. Fredericks, J. A. Gerbracht, D. Lepage, S. M. Billerman, B. L. Sullivan, kaj C. L. Wood. 2022. The eBird/Clements checklist of birds of the world: v2022. Elŝutita el [https://www.birds.cornell.edu/clementschecklist/download/] Alirita la 10an de Novembro, 2022</ref> La taksonomiaj sistemoj konsentas, ke la Blankmakula pego estas [[monotipa]].<ref name=IOC12.2/><ref name=Clements2022/><ref name=HBW7/> ==Aspekto== La Blankmakula pego longas 16 ĝis 19,5 cm kaj pezas 35 ĝis 45 g. Maskloj kaj femaloj havas la saman plumaron, krom ĉe la kapo. Maskloj havas flavgrizan ĝis olivecan frunton, nigrecbrunan kronon kun tre mallarĝaj ruĝaj strioj, kaj olivec-verdan malantaŭan kolon. La femalo havas olivec-brunan kronon kun fajnaj blankaj makuletoj. Plenkreskuloj de ambaŭ seksoj havas plejparte brunecan vizaĝon kun maldika blanka superokula strio, maldikan blankan "liphararon", kaj blankajn makuletojn tra la tuta vizaĝo. Iliaj supraj partoj estas plejparte olivec-verdaj kun flavecaj ĝis blankaj plumrandoj, kiuj aspektas kiel transversaj strioj. Iliaj flugoplumoj estas malhelbrunaj kun blankecaj transversaj strioj. Ilia vosto estas malhelbruna, kun mallarĝaj, iom malblankaj transversaj strioj sur la plumoj. Iliaj subaj partoj estas malhelolivecaj, kun dikaj flavec-blankaj strioj sur la gorĝo, flavec-blankaj transversaj strioj aŭ makuletoj sur la brusto, kaj dikaj flavec-blankaj transversaj strioj sur la ventro kaj la subvostaj kovriloj. La irisoj estas profunde kaŝtanbrunaj, la beko nigrec-griza kun pli hela bazo, kaj la kruroj estas olivecaj aŭ olivec-grizaj. Maskloj havas pli longan bekon ol femaloj. Junuloj tre similas al plenkreskuloj, sed havas malpli klarajn kaj malpli regulajn transversajn striojn sur la supraj partoj.<ref name=WSWO-BOW>Winkler, H., D. A. Christie, kaj A. Bonan (2020). White-spotted Woodpecker (''Dryobates spilogaster''), version 1.0. En ''Birds of the World'' (J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D. A. Christie, kaj E. de Juana, Editors). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.whswoo2.01] Alirita la 25an de Januaro, 2023</ref> ==Distribuado kaj habitato== The white-spotted woodpecker is found from [[Goiás]] and [[Minas Gerais]] in Brazil south through southeastern Paraguay and most of Uruguay into northeastern Argentina as far as [[Entre Ríos Province]]. It inhabits a variety of wooded landscapes including humid lowland forest, [[gallery forest]], isolated patches of forest, open to very open woodland, and lightly wooded parks.<ref name=WSWO-BOW/> ==Kutimaro== ===Movoj=== The white-spotted woodpecker is a year-round resident throughout its range.<ref name=WSWO-BOW/> ===Manĝado=== The white-spotted woodpecker forages on a variety of substrates including tree trunks, saplings, and fence posts. It pecks and hammers to extract beetle larvae and other insects and also plucks fruit and berries.<ref name=WSWO-BOW/> ===Reproduktado=== The white-spotted woodpecker appears to breed between July and December. It excavates nest cavities within a few meters of the ground. The clutch size, incubation period, time to fledging, and details of parental care are not known.<ref name=WSWO-BOW/> {{birdsong|url=https://xeno-canto.org/species/Veniliornis-spilogaster |species=Blankmakula pego}} ==Statuso== The [[IUCN]] has assessed the white-spotted woodpecker as being of Least Concern. It has a very large range, and though its population size is not known it is believed to be stable. No immediate threats have been identified.<ref name=IUCN/> It is considered common to locally very common and occurs in several national parks. "Fairly adaptable, able to use a variety of wooded habitats."<ref name=WSWO-BOW/> == Referencoj == {{Referencoj}} * {{cite book | last=Howell | first=Steve N. G. | author2=Sophie Webb | title=A Guide to the Birds of Mexico and Northern Central America | publisher=Oxford University Press | year=1995 | isbn=0-19-854012-4 | url-access=registration | url=https://archive.org/details/guidetobirdsofme0000howe }} *{{cite book |title=Woodpeckers of the World: A Photographic Guide |last=Gorman |first=Gerard |year=2014 |publisher=Firefly Books |isbn=978-1-77085-309-6 |pages=294–295 }} == Bibliografio == * Hans Winkler, David Christie, David Nurney: ''{{lang|en|Woodpeckers. A Guide to Woodpeckers, Piculets and Wrynecks of the World}}''. Robertsbridge, 1995, ISBN 0395720435. * {{cite book|last=Gorman|first=Gerard |url=https://books.google.com/books?id=9LmnAwAAQBAJ&pg=PA107|title=Woodpeckers of the World: The Complete Guide|publisher= A & C Black |year=2014|isbn=978-1-4081-4717-7}} * {{cite book|last=Winkler|first=Hans |title= Developments in Woodpecker Biology |location=[[Linz]]|publisher=Biologiezentrum des Oberösterreichischen Landesmuseums|year=2015|isbn= 978-3-85474-317-0}} == Eksteraj ligiloj == *{{Wikispecies|Veniliornis spilogaster|''Veniliornis spilogaster''}} *{{Commons category|Veniliornis spilogaster|''Veniliornis spilogaster''}} {{Projektoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Pegedoj]] [[Kategorio:Birdoj de Brazilo]] [[Kategorio:Birdoj de Argentino]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Paragvajo]] [[Kategorio:Birdoj de Urugvajo]] qjtp95cgbpqnhut9kwtwp8641m43r4l 9494776 9494775 2026-10-17T11:58:57Z Kani 670 /* Distribuado kaj habitato */ 9494776 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Blankmakula pego |koloro = pink |dosiero = Veniliornis spilogaster male.jpg |priskribo de dosiero = Masklo en [[Rocha]], [[Urugvajo]] | dosiero larĝo=240px |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = | dosiero2 larĝo=240px |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Pegedoj]] ''Picidae'' |genro = ''[[Veniliornis]]'' |dunomo aŭtoritato = |specio = '''Blankmakula pego''' ''V. spilogaster'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=White-spotted Woodpecker ''Veniliornis spilogaster'' |volume=2016 |article-number=e.T22681205A92897173 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22681205A92897173.en |access-date=13a de Novembro 2021}}</ref> |dunomo = ''Veniliornis spilogaster'' |dunomo aŭtoritato = ([[Johann Georg Wagler|Wagler]], 1827) |specioj de subdivizio = Subspecioj | sinonimo = ''Dryobates spilogaster'' |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj = Veniliornis spilogaster map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Blankmakula pego'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio] </ref>, ''Veniliornis spilogaster'', estas sudamerika [[pego]], tio estas [[birdo]] de la familio de [[Pegedoj]] kaj la unu el la 14 specioj de la genro ''[[Veniliornis]]''. Ĝi troviĝas en [[Argentino]], [[Brazilo]], [[Paragvajo]], kaj [[Urugvajo]].<ref name=IOC12.2>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/new/bow/woodpeckers/ |title=Woodpeckers |website=IOC World Bird List |version =v 12.2 |editor-last1=Gill |editor-first1= F. |editor-last2=Donsker|editor-first2=D.|editor-last3=Rasmussen |editor-first3=P. |date=Aŭgusto 2022 |access-date=9a de Januaro 2023 }}</ref> ==Taksonomio kaj sistematiko== La [[Internacia Ornitologia Komitato]] kaj la verko de [[BirdLife International]] nome ''[[Handbook of the Birds of the World]]'' metas la Blankmakulan pegon en la genron ''[[Veniliornis]]''.<ref name=IOC12.2/><ref name=HBW7>HBW kaj BirdLife International (2022) ''Handbook of the Birds of the World and BirdLife International digital checklist of the birds of the world''. Version 7. Disponebla ĉe: [http://datazone.birdlife.org/userfiles/file/Species/Taxonomy/HBW-BirdLife_Checklist_v7_Dec22.zip] Alirita la 13an de Decembro, 2022</ref> Tamen, ekde 2018, la [[Usona Ornitologia Societo]] kaj la [[taksonomio Clements]] movis ĉiujn speciojn de la genro ''Veniliornis'' al la genro ''[[Dryobates]]''.<ref name=59Supp>R. Terry Chesser, Kevin J. Burns, Carla Cicero, Jon L. Dunn, Andrew W. Kratter, Irby J. Lovette, Pamela C. Rasmussen, J. V. Remsen, Jr., Douglas F. Stotz, Benjamin M. Winger, kaj Kevin Winker. "Fifty-ninth supplement to the American Ornithological Society's ''Check-list of North American Birds''". ''The Auk'' 2018, vol. 135:798-813 Alirita la 13an de Decembro 2022</ref><ref name=SACClist>Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, kaj K. J. Zimmer. Versio de 24a de Julio 2022. ''A classification of the bird species of South America''. [[American Ornithological Society]]. [https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCBaseline.htm] Alirita la 24an de Julio, 2022</ref><ref name=Clements2022>Clements, J. F., T. S. Schulenberg, M. J. Iliff, T. A. Fredericks, J. A. Gerbracht, D. Lepage, S. M. Billerman, B. L. Sullivan, kaj C. L. Wood. 2022. The eBird/Clements checklist of birds of the world: v2022. Elŝutita el [https://www.birds.cornell.edu/clementschecklist/download/] Alirita la 10an de Novembro, 2022</ref> La taksonomiaj sistemoj konsentas, ke la Blankmakula pego estas [[monotipa]].<ref name=IOC12.2/><ref name=Clements2022/><ref name=HBW7/> ==Aspekto== La Blankmakula pego longas 16 ĝis 19,5 cm kaj pezas 35 ĝis 45 g. Maskloj kaj femaloj havas la saman plumaron, krom ĉe la kapo. Maskloj havas flavgrizan ĝis olivecan frunton, nigrecbrunan kronon kun tre mallarĝaj ruĝaj strioj, kaj olivec-verdan malantaŭan kolon. La femalo havas olivec-brunan kronon kun fajnaj blankaj makuletoj. Plenkreskuloj de ambaŭ seksoj havas plejparte brunecan vizaĝon kun maldika blanka superokula strio, maldikan blankan "liphararon", kaj blankajn makuletojn tra la tuta vizaĝo. Iliaj supraj partoj estas plejparte olivec-verdaj kun flavecaj ĝis blankaj plumrandoj, kiuj aspektas kiel transversaj strioj. Iliaj flugoplumoj estas malhelbrunaj kun blankecaj transversaj strioj. Ilia vosto estas malhelbruna, kun mallarĝaj, iom malblankaj transversaj strioj sur la plumoj. Iliaj subaj partoj estas malhelolivecaj, kun dikaj flavec-blankaj strioj sur la gorĝo, flavec-blankaj transversaj strioj aŭ makuletoj sur la brusto, kaj dikaj flavec-blankaj transversaj strioj sur la ventro kaj la subvostaj kovriloj. La irisoj estas profunde kaŝtanbrunaj, la beko nigrec-griza kun pli hela bazo, kaj la kruroj estas olivecaj aŭ olivec-grizaj. Maskloj havas pli longan bekon ol femaloj. Junuloj tre similas al plenkreskuloj, sed havas malpli klarajn kaj malpli regulajn transversajn striojn sur la supraj partoj.<ref name=WSWO-BOW>Winkler, H., D. A. Christie, kaj A. Bonan (2020). White-spotted Woodpecker (''Dryobates spilogaster''), version 1.0. En ''Birds of the World'' (J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D. A. Christie, kaj E. de Juana, Editors). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.whswoo2.01] Alirita la 25an de Januaro, 2023</ref> ==Distribuado kaj habitato== La Blankmakula pego troviĝas de [[Goiás]] kaj [[Minas Gerais]] en Brazilo, suden tra sudorienta Paragvajo kaj la plejparto de Urugvajo, ĝis nordorienta Argentino, atingante la provincon [[Entre Ríos]]. Ĝi loĝas en diversaj arbarkovritaj pejzaĝoj, inkluzive de humidaj arbaroj de malaltaj teroj, galeriaj arbaroj, izolaj arbareroj, malfermaj ĝis tre malfermaj arbaraj terenoj, kaj parkoj kun disaj arboj.<ref name=WSWO-BOW/> ==Kutimaro== ===Movoj=== The white-spotted woodpecker is a year-round resident throughout its range.<ref name=WSWO-BOW/> ===Manĝado=== The white-spotted woodpecker forages on a variety of substrates including tree trunks, saplings, and fence posts. It pecks and hammers to extract beetle larvae and other insects and also plucks fruit and berries.<ref name=WSWO-BOW/> ===Reproduktado=== The white-spotted woodpecker appears to breed between July and December. It excavates nest cavities within a few meters of the ground. The clutch size, incubation period, time to fledging, and details of parental care are not known.<ref name=WSWO-BOW/> {{birdsong|url=https://xeno-canto.org/species/Veniliornis-spilogaster |species=Blankmakula pego}} ==Statuso== The [[IUCN]] has assessed the white-spotted woodpecker as being of Least Concern. It has a very large range, and though its population size is not known it is believed to be stable. No immediate threats have been identified.<ref name=IUCN/> It is considered common to locally very common and occurs in several national parks. "Fairly adaptable, able to use a variety of wooded habitats."<ref name=WSWO-BOW/> == Referencoj == {{Referencoj}} * {{cite book | last=Howell | first=Steve N. G. | author2=Sophie Webb | title=A Guide to the Birds of Mexico and Northern Central America | publisher=Oxford University Press | year=1995 | isbn=0-19-854012-4 | url-access=registration | url=https://archive.org/details/guidetobirdsofme0000howe }} *{{cite book |title=Woodpeckers of the World: A Photographic Guide |last=Gorman |first=Gerard |year=2014 |publisher=Firefly Books |isbn=978-1-77085-309-6 |pages=294–295 }} == Bibliografio == * Hans Winkler, David Christie, David Nurney: ''{{lang|en|Woodpeckers. A Guide to Woodpeckers, Piculets and Wrynecks of the World}}''. Robertsbridge, 1995, ISBN 0395720435. * {{cite book|last=Gorman|first=Gerard |url=https://books.google.com/books?id=9LmnAwAAQBAJ&pg=PA107|title=Woodpeckers of the World: The Complete Guide|publisher= A & C Black |year=2014|isbn=978-1-4081-4717-7}} * {{cite book|last=Winkler|first=Hans |title= Developments in Woodpecker Biology |location=[[Linz]]|publisher=Biologiezentrum des Oberösterreichischen Landesmuseums|year=2015|isbn= 978-3-85474-317-0}} == Eksteraj ligiloj == *{{Wikispecies|Veniliornis spilogaster|''Veniliornis spilogaster''}} *{{Commons category|Veniliornis spilogaster|''Veniliornis spilogaster''}} {{Projektoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Pegedoj]] [[Kategorio:Birdoj de Brazilo]] [[Kategorio:Birdoj de Argentino]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Paragvajo]] [[Kategorio:Birdoj de Urugvajo]] nclzgtkf4fta2crxghbfrihsk2m3yvm 0 955039 9494774 2026-10-17T11:53:20Z Kani 670 Alidirektigis al [[Blankmakula pego]] 9494774 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Blankmakula pego]] sbdb3u76yu807i47wal7rcq84ogte0s