Vikivojaĝo eowikivoyage https://eo.wikivoyage.org/wiki/Vikivoja%C4%9Do:%C4%88efpa%C4%9Do MediaWiki 1.47.0-wmf.4 first-letter Aŭdvidaĵo Specialaĵo Diskuto Uzanto Uzanto-Diskuto Vikivojaĝo Vikivojaĝo-Diskuto Dosiero Dosiero-Diskuto MediaWiki MediaWiki-Diskuto Ŝablono Ŝablono-Diskuto Helpo Helpo-Diskuto Kategorio Kategorio-Diskuto TimedText TimedText talk Modulo Modulo-Diskuto Event Event talk 0 3363 72510 72494 2026-05-28T18:40:45Z Tiguliano 53 /* Historio */ 72510 wikitext text/x-wiki {{Rubando}} {{Informkesto lando | bildo= | bildotitolo= | monunuo= | areo= | loĝantaro= | elektro= | antaŭkodo= | horzono= }} '''{{W|Niĝero|Niĝero}}''' estas granda, arida, senmara lando situanta en [[Sahelo]]. Antaŭe franca kolonio, Niĝero estas unu el la plej malriĉaj landoj en la mondo kaj estas plejparte agrara. Krom la negativaj aferoj, niĝerianoj ĝenerale estas sufiĉe amikaj kaj praktikaj, kaj vi povas atendi renkonti multajn scivolajn vizaĝojn dum via restado. Estas probable, ke vi eble estos la unua persono el via lando, kiun ili iam renkontis. Turismo en ĉi tiu granda lando estas limigita, sed vojaĝado permesas al vi esplori izolitan nacion kaŝitan de la resto de la mondo. == Regionoj == {{Listo de regionoj | mapo= Niger regions map.png | titolomapo= Regionoj de Niĝero | tekstomapo= | grandecomapo= 500px | nomoregiono1= [[Norda Niĝero]] | kolororegiono1= #b9ba83 | elementojregiono1= | priskriboregiono1= | nomoregiono2= [[Suda Niĝero]] | kolororegiono2= #b5d29f | elementojregiono2= | priskriboregiono2= | nomoregiono3= [[Sud-okcidenta Niĝero]] | kolororegiono3= #a1b28b | elementojregiono3= | priskriboregiono3= }} == Urboj == *[[Niameo]] (Niamey) — Kvankam ĝi estas, kaj la administra ĉefurbo kaj la ekonomika ĉefurbo de la lando, ĝi tamen estas eble la malpli loĝata ĉefurbo en Okcidentafriko *[[Agadez]] — Komerc-centro laŭ trans-saharaj komerc-vojoj dum pli ol kvin jarcentoj, hejmo de grandioza palaco kaj pluraj moskeoj kaj enirejo al la proksima Aeraj Montoj. *[[Ayorou]] — Laŭlonge pitoreska sekcio de la rivero Niĝero kun unu el la plej bonaj merkatoj de Niĝero, kaj deirpunkto por rivervojaĝoj al Gaya *[[Diffa]] - Peul-urbo inter ŝanĝiĝantaj sablodunoj kaj malaperanta marĉregiono, kiu funkcias kiel enirejo al la Sudorienta Niĝero kaj al la Ĉada Lago *[[Dosso]] — havas malgrandan muzeon, buntan merkaton kaj eĉ pli buntan "palacon de la ĉefo" *[[Maradi]] — Centro de agrikulturo (precipe arakidoj), hejmo de bunta "ĉefpalaco", kaj proksime de laŭsezonaj riveroj/inundebenaĵoj kiuj kaŭzis interesajn terformaciojn en la sudo. *Tahoua — Haltejo survoje al Agadez *[[Zinder]] — La kultura ĉefurbo de Niĝero, ĉi tiu "Peul-Hausa urbo" havas eble la plej buntajn metiomerkatojn (ceramikaĵoj kaj tanadaĵoj estas lokaj specialaĵoj) kaj ankaŭ rimarkindan regionan muzeon kaj sultanan palacon. === Esperantaj urboj === == Aliaj cellokoj == [[File:Elephants bath park w Niger 2006.jpg|thumb|Elefantoj en Okcidenta Nacia Parko]] * [[Okcidenta Nacia Parko]] — grandioza nacia parko, plej facile alirebla el [[Niameo]] * [[Koure]] — Vidu la lastan gregon de ĝirafoj en Okcidentafriko * [[Balleyara Market]] — Du horojn de [[Niameo]], unu el la plej grandaj bestomerkatoj de Okcidentafriko, kaj plie bunta aro de aliaj tradiciaj merkatoj kaj metiistaj varoj (dimanĉoj) * [[Ayorou]] — Riverborda urbo je tri horojn de [[Niameo]] kun bunta, malstreĉita dimanĉa merkato kaj ankaŭ pirugvojaĝoj por vidi la hipopotamojn kaj insulojn. * Bilma — oazo kun ĉirkaŭ 4,000 homoj (2012) en la nordoriento * Termit & Tin Toumma Nacia Natura kaj Kultura Rezervo &mdash; unu el la plej grandaj rezervoj de Afriko (dufoje pli granda ol Kostariko), la parko protektas plurajn bestojn (inkluzive de la danĝernivele endanĝerigita adakso, Dama gazelo, & dezertgepardo), protektas la nomadan kulturon, kaj havas multajn pitoreskan dezertpejzaĝon. * [[Aera kaj Ténéré Natura Reservejo]] — natura rezervejo en la dezerto, enskribita en la listo de Monda Heredaĵo de Unesko == Komprenu == === Tereno === === Historio === Niĝeron regas la Nacia Konsilio por la Protekto de la Patrujo (CNSP), milita junto gvidata de Generalo Abdourahamane Tchiani. La lando alfrontas severan ekonomian kaj sekurecan krizon, malbonigitan de internacia izoliĝo de okcidentaj partneroj kaj pro la ĝihadista terorismo, kiu daŭre minacas la Sahelan regionon. Ŝlosilaj aspektoj de la nuna politika kaj geopolitika situacio inkluzivas: Reĝima firmiĝo: Generalo Tchiani estis oficiale elektita kiel prezidanto, kaj la milita registaro tenas firman tenon super la lando, sekvante forte suverenisman kaj kontraŭokcidentan retorikon. Internaciaj rilatoj: Niĝero rompis tradiciajn interkonsentojn pri milita kaj sekureca kunlaboro kun historiaj partneroj kiel Francio kaj Usono. Samtempe, la lando forĝis novajn aliancojn, precipe kun Rusio kaj tra la akso kun la najbaraj militaj reĝimoj de Malio kaj Burkino. Ekde la puĉo en julio 2023, Niĝero estas englutita de senprecedenca sekureca kaj ekonomia krizo. La milita junto luktas por garantii sekurecon, travideblecon kaj esencajn servojn, dum korupto, terorismo kaj malriĉeco disvastiĝas tra la tuta lando. La politika transiro signife komplikigis la batalon kontraŭ terorismo en Sahelo. Ĝihadistaj milicoj daŭre agas en pluraj areoj, kaj indikiloj montras malboniĝon de la vivkondiĉoj kaj sekurecaj kondiĉoj por grandaj segmentoj de la loĝantaro. Pro la alta risko de tumultoj kaj kidnapoj, la ĉefaj internaciaj aŭtoritatoj nuntempe malkonsilas ĉian ajn speco de vojaĝo aŭ restado en la lando. === Etnoj === === Klimato === == Eniri == === Eniri avie === === Eniri trajne === === Eniri buse === === Eniri piede === == Transportiĝi == === Transportiĝi perpiede === === Publika transporto === ==== Transportiĝi trajne ==== ==== Transportiĝi buse ==== === Transportiĝi aŭte === == Vidi == == Fari == == Komuniki == == Aĉeti == === Vendejaroj === == Manĝi == === Tradiciaj manĝaĵoj === === Vegetarismo kaj veganismo === == Trinki == === Alkoholaĵoj === == Loĝi == === Esperanta loĝado === <!-- En (nomo de la lando) estas {{Pasporta Servo gastigantoj|loko= |nombro= |jaro= |monato=}}. --> === Kampadejoj === === Hosteloj === === Hoteloj === == Sekureco == AVERTO: Vojaĝi al Niĝero estas nesekura. Ekzistas alta risko de kidnapo, terora atako, krimo kaj neantaŭvidebla sekureca medio. La ĉefurbo, Niameo, estas relative pli sekura, sed tamen riska. Krizostato validas en pluraj ŝtatoj tra la lando. La niveloj de krimo, precipe en la ĉefurbo Niameo, estas altaj. == Sano == == Respekto == == Esperanto == [https://uea.org/landoj/nighero Niĝerlanda Esperanto-Klubo] === Lokaj esperantistoj === === Esperantaj renkontiĝoj === == Konsulejoj == == Viziti plu == == Rimarkoj == <references /> == Eksteraj ligiloj == {{Skizo|Sahelo}} {{Parto de|Sahelo}} fspy3df6ihv9ydyjjiee3o7xxuyqt46 72511 72510 2026-05-28T18:55:45Z Tiguliano 53 /* Komprenu */ 72511 wikitext text/x-wiki {{Rubando}} {{Informkesto lando | bildo= | bildotitolo= | monunuo= | areo= | loĝantaro= | elektro= | antaŭkodo= | horzono= }} '''{{W|Niĝero|Niĝero}}''' estas granda, arida, senmara lando situanta en [[Sahelo]]. Antaŭe franca kolonio, Niĝero estas unu el la plej malriĉaj landoj en la mondo kaj estas plejparte agrara. Krom la negativaj aferoj, niĝerianoj ĝenerale estas sufiĉe amikaj kaj praktikaj, kaj vi povas atendi renkonti multajn scivolajn vizaĝojn dum via restado. Estas probable, ke vi eble estos la unua persono el via lando, kiun ili iam renkontis. Turismo en ĉi tiu granda lando estas limigita, sed vojaĝado permesas al vi esplori izolitan nacion kaŝitan de la resto de la mondo. == Regionoj == {{Listo de regionoj | mapo= Niger regions map.png | titolomapo= Regionoj de Niĝero | tekstomapo= | grandecomapo= 500px | nomoregiono1= [[Norda Niĝero]] | kolororegiono1= #b9ba83 | elementojregiono1= | priskriboregiono1= | nomoregiono2= [[Suda Niĝero]] | kolororegiono2= #b5d29f | elementojregiono2= | priskriboregiono2= | nomoregiono3= [[Sud-okcidenta Niĝero]] | kolororegiono3= #a1b28b | elementojregiono3= | priskriboregiono3= }} == Urboj == *[[Niameo]] (Niamey) — Kvankam ĝi estas, kaj la administra ĉefurbo kaj la ekonomika ĉefurbo de la lando, ĝi tamen estas eble la malpli loĝata ĉefurbo en Okcidentafriko *[[Agadez]] — Komerc-centro laŭ trans-saharaj komerc-vojoj dum pli ol kvin jarcentoj, hejmo de grandioza palaco kaj pluraj moskeoj kaj enirejo al la proksima Aeraj Montoj. *[[Ayorou]] — Laŭlonge pitoreska sekcio de la rivero Niĝero kun unu el la plej bonaj merkatoj de Niĝero, kaj deirpunkto por rivervojaĝoj al Gaya *[[Diffa]] - Peul-urbo inter ŝanĝiĝantaj sablodunoj kaj malaperanta marĉregiono, kiu funkcias kiel enirejo al la Sudorienta Niĝero kaj al la Ĉada Lago *[[Dosso]] — havas malgrandan muzeon, buntan merkaton kaj eĉ pli buntan "palacon de la ĉefo" *[[Maradi]] — Centro de agrikulturo (precipe arakidoj), hejmo de bunta "ĉefpalaco", kaj proksime de laŭsezonaj riveroj/inundebenaĵoj kiuj kaŭzis interesajn terformaciojn en la sudo. *Tahoua — Haltejo survoje al Agadez *[[Zinder]] — La kultura ĉefurbo de Niĝero, ĉi tiu "Peul-Hausa urbo" havas eble la plej buntajn metiomerkatojn (ceramikaĵoj kaj tanadaĵoj estas lokaj specialaĵoj) kaj ankaŭ rimarkindan regionan muzeon kaj sultanan palacon. === Esperantaj urboj === == Aliaj cellokoj == [[File:Elephants bath park w Niger 2006.jpg|thumb|Elefantoj en Okcidenta Nacia Parko]] * [[Okcidenta Nacia Parko]] — grandioza nacia parko, plej facile alirebla el [[Niameo]] * [[Koure]] — Vidu la lastan gregon de ĝirafoj en Okcidentafriko * [[Balleyara Market]] — Du horojn de [[Niameo]], unu el la plej grandaj bestomerkatoj de Okcidentafriko, kaj plie bunta aro de aliaj tradiciaj merkatoj kaj metiistaj varoj (dimanĉoj) * [[Ayorou]] — Riverborda urbo je tri horojn de [[Niameo]] kun bunta, malstreĉita dimanĉa merkato kaj ankaŭ pirugvojaĝoj por vidi la hipopotamojn kaj insulojn. * Bilma — oazo kun ĉirkaŭ 4,000 homoj (2012) en la nordoriento * Termit & Tin Toumma Nacia Natura kaj Kultura Rezervo &mdash; unu el la plej grandaj rezervoj de Afriko (dufoje pli granda ol Kostariko), la parko protektas plurajn bestojn (inkluzive de la danĝernivele endanĝerigita adakso, Dama gazelo, & dezertgepardo), protektas la nomadan kulturon, kaj havas multajn pitoreskan dezertpejzaĝon. * [[Aera kaj Ténéré Natura Reservejo]] — natura rezervejo en la dezerto, enskribita en la listo de Monda Heredaĵo de Unesko == Komprenu == [[File:Niamey from the sky.jpg|thumb|Niameo, ĉefurbo de Niĝero]] === Tereno === === Historio === La ekonomio de Niĝero centriĝas ĉirkaŭ porviva agrikulturo, bredado, reeksportkomerco, kaj ĉiam malpli ĉirkaŭ uranio, pro malkreskanta monda postulo. La 50%-a malplivalorigo de la okcident-afrika franko en januaro 1994 akcelis la eksportojn de brutaro, vignobovoj, cepoj, kaj la produktoj de la malgranda kotonindustrio de Niĝero. La registaro dependas de duflanka kaj multflanka helpo — kiu tamen estis suspendita post la puĉo de aprilo 1999 — por funkciaj elspezoj kaj publika investo. En 2000-01, la Monda Banko aprobis strukturan alĝustigprunton de 105 milionoj da dolaroj por helpi subteni fiskajn reformojn. Tamen, reformoj povus esti malfacilaj pro la malgaja financa situacio de la registaro. La IMF aprobis 73 milionojn da dolaroj por redukti malriĉecon kaj por kresko de instalaĵoj en Niĝero en 2000 kaj anoncis 115 milionojn da dolaroj en ŝuldoreliefo sub la iniciato Tre Ŝuldiĝintaj Malriĉaj Landoj (HIPC). Niĝero estas la dua plej malriĉa lando de la mondo kaj havas la plej malaltan vivnivelon de la mondo. Niĝeron regas la Nacia Konsilio por la Protekto de la Patrujo (CNSP), milita junto gvidata de Generalo Abdourahamane Tchiani. La lando alfrontas severan ekonomian kaj sekurecan krizon, malbonigitan de internacia izoliĝo de okcidentaj partneroj kaj pro la ĝihadista terorismo, kiu daŭre minacas la Sahelan regionon. Ekde la puĉo en julio 2023, Niĝero estas englutita de senprecedenca sekureca kaj ekonomia krizo. La milita junto luktas por garantii sekurecon, travideblecon kaj esencajn servojn, dum korupto, terorismo kaj malriĉeco disvastiĝas tra la tuta lando. Ŝlosilaj aspektoj de la nuna politika kaj geopolitika situacio inkluzivas: Reĝima firmiĝo: Generalo Tchiani estis oficiale elektita kiel prezidanto, kaj la milita registaro tenas firman tenon super la lando, sekvante forte suverenisman kaj kontraŭokcidentan retorikon. Internaciaj rilatoj: Niĝero rompis tradiciajn interkonsentojn pri milita kaj sekureca kunlaboro kun historiaj partneroj kiel Francio kaj Usono. Samtempe, la lando forĝis novajn aliancojn, precipe kun Rusio kaj tra la akso kun la najbaraj militaj reĝimoj de Malio kaj Burkino. La politika transiro signife komplikigis la batalon kontraŭ terorismo en Sahelo. Ĝihadistaj milicoj daŭre agas en pluraj areoj, kaj indikiloj montras malboniĝon de la vivkondiĉoj kaj sekurecaj kondiĉoj por grandaj segmentoj de la loĝantaro. Pro la alta risko de tumultoj kaj kidnapoj, la ĉefaj internaciaj aŭtoritatoj nuntempe malkonsilas ĉian ajn speco de vojaĝo aŭ restado en la lando. === Etnoj === Niĝero havas loĝantaron de pli ol 25 milionoj. La "Haŭsoj" (Zarmaoj kaj Songhaioj) konsistigas la plej grandajn etnajn grupojn de Niĝero. Pli ol 20% de la niĝeranoj konsistas el nomadaj kaj brutbredantaj triboj, inkluzive de fulanioj, tuaregoj, vodaboj, kanurioj, araboj kaj tubuoj. === Klimato === == Eniri == === Eniri avie === === Eniri trajne === === Eniri buse === === Eniri piede === == Transportiĝi == === Transportiĝi perpiede === === Publika transporto === ==== Transportiĝi trajne ==== ==== Transportiĝi buse ==== === Transportiĝi aŭte === == Vidi == == Fari == == Komuniki == == Aĉeti == === Vendejaroj === == Manĝi == === Tradiciaj manĝaĵoj === === Vegetarismo kaj veganismo === == Trinki == === Alkoholaĵoj === == Loĝi == === Esperanta loĝado === <!-- En (nomo de la lando) estas {{Pasporta Servo gastigantoj|loko= |nombro= |jaro= |monato=}}. --> === Kampadejoj === === Hosteloj === === Hoteloj === == Sekureco == AVERTO: Vojaĝi al Niĝero estas nesekura. Ekzistas alta risko de kidnapo, terora atako, krimo kaj neantaŭvidebla sekureca medio. La ĉefurbo, Niameo, estas relative pli sekura, sed tamen riska. Krizostato validas en pluraj ŝtatoj tra la lando. La niveloj de krimo, precipe en la ĉefurbo Niameo, estas altaj. == Sano == == Respekto == == Esperanto == [https://uea.org/landoj/nighero Niĝerlanda Esperanto-Klubo] === Lokaj esperantistoj === === Esperantaj renkontiĝoj === == Konsulejoj == == Viziti plu == == Rimarkoj == <references /> == Eksteraj ligiloj == {{Skizo|Sahelo}} {{Parto de|Sahelo}} mxy2u3vuktsqbsdm9005f6u18pmadv2 72512 72511 2026-05-28T19:09:23Z Tiguliano 53 /* Komuniki */ 72512 wikitext text/x-wiki {{Rubando}} {{Informkesto lando | bildo= | bildotitolo= | monunuo= | areo= | loĝantaro= | elektro= | antaŭkodo= | horzono= }} '''{{W|Niĝero|Niĝero}}''' estas granda, arida, senmara lando situanta en [[Sahelo]]. Antaŭe franca kolonio, Niĝero estas unu el la plej malriĉaj landoj en la mondo kaj estas plejparte agrara. Krom la negativaj aferoj, niĝerianoj ĝenerale estas sufiĉe amikaj kaj praktikaj, kaj vi povas atendi renkonti multajn scivolajn vizaĝojn dum via restado. Estas probable, ke vi eble estos la unua persono el via lando, kiun ili iam renkontis. Turismo en ĉi tiu granda lando estas limigita, sed vojaĝado permesas al vi esplori izolitan nacion kaŝitan de la resto de la mondo. == Regionoj == {{Listo de regionoj | mapo= Niger regions map.png | titolomapo= Regionoj de Niĝero | tekstomapo= | grandecomapo= 500px | nomoregiono1= [[Norda Niĝero]] | kolororegiono1= #b9ba83 | elementojregiono1= | priskriboregiono1= | nomoregiono2= [[Suda Niĝero]] | kolororegiono2= #b5d29f | elementojregiono2= | priskriboregiono2= | nomoregiono3= [[Sud-okcidenta Niĝero]] | kolororegiono3= #a1b28b | elementojregiono3= | priskriboregiono3= }} == Urboj == *[[Niameo]] (Niamey) — Kvankam ĝi estas, kaj la administra ĉefurbo kaj la ekonomika ĉefurbo de la lando, ĝi tamen estas eble la malpli loĝata ĉefurbo en Okcidentafriko *[[Agadez]] — Komerc-centro laŭ trans-saharaj komerc-vojoj dum pli ol kvin jarcentoj, hejmo de grandioza palaco kaj pluraj moskeoj kaj enirejo al la proksima Aeraj Montoj. *[[Ayorou]] — Laŭlonge pitoreska sekcio de la rivero Niĝero kun unu el la plej bonaj merkatoj de Niĝero, kaj deirpunkto por rivervojaĝoj al Gaya *[[Diffa]] - Peul-urbo inter ŝanĝiĝantaj sablodunoj kaj malaperanta marĉregiono, kiu funkcias kiel enirejo al la Sudorienta Niĝero kaj al la Ĉada Lago *[[Dosso]] — havas malgrandan muzeon, buntan merkaton kaj eĉ pli buntan "palacon de la ĉefo" *[[Maradi]] — Centro de agrikulturo (precipe arakidoj), hejmo de bunta "ĉefpalaco", kaj proksime de laŭsezonaj riveroj/inundebenaĵoj kiuj kaŭzis interesajn terformaciojn en la sudo. *Tahoua — Haltejo survoje al Agadez *[[Zinder]] — La kultura ĉefurbo de Niĝero, ĉi tiu "Peul-Hausa urbo" havas eble la plej buntajn metiomerkatojn (ceramikaĵoj kaj tanadaĵoj estas lokaj specialaĵoj) kaj ankaŭ rimarkindan regionan muzeon kaj sultanan palacon. === Esperantaj urboj === == Aliaj cellokoj == [[File:Elephants bath park w Niger 2006.jpg|thumb|Elefantoj en Okcidenta Nacia Parko]] * [[Okcidenta Nacia Parko]] — grandioza nacia parko, plej facile alirebla el [[Niameo]] * [[Koure]] — Vidu la lastan gregon de ĝirafoj en Okcidentafriko * [[Balleyara Market]] — Du horojn de [[Niameo]], unu el la plej grandaj bestomerkatoj de Okcidentafriko, kaj plie bunta aro de aliaj tradiciaj merkatoj kaj metiistaj varoj (dimanĉoj) * [[Ayorou]] — Riverborda urbo je tri horojn de [[Niameo]] kun bunta, malstreĉita dimanĉa merkato kaj ankaŭ pirugvojaĝoj por vidi la hipopotamojn kaj insulojn. * Bilma — oazo kun ĉirkaŭ 4,000 homoj (2012) en la nordoriento * Termit & Tin Toumma Nacia Natura kaj Kultura Rezervo &mdash; unu el la plej grandaj rezervoj de Afriko (dufoje pli granda ol Kostariko), la parko protektas plurajn bestojn (inkluzive de la danĝernivele endanĝerigita adakso, Dama gazelo, & dezertgepardo), protektas la nomadan kulturon, kaj havas multajn pitoreskan dezertpejzaĝon. * [[Aera kaj Ténéré Natura Reservejo]] — natura rezervejo en la dezerto, enskribita en la listo de Monda Heredaĵo de Unesko == Komprenu == [[File:Niamey from the sky.jpg|thumb|Niameo, ĉefurbo de Niĝero]] === Tereno === === Historio === La ekonomio de Niĝero centriĝas ĉirkaŭ porviva agrikulturo, bredado, reeksportkomerco, kaj ĉiam malpli ĉirkaŭ uranio, pro malkreskanta monda postulo. La 50%-a malplivalorigo de la okcident-afrika franko en januaro 1994 akcelis la eksportojn de brutaro, vignobovoj, cepoj, kaj la produktoj de la malgranda kotonindustrio de Niĝero. La registaro dependas de duflanka kaj multflanka helpo — kiu tamen estis suspendita post la puĉo de aprilo 1999 — por funkciaj elspezoj kaj publika investo. En 2000-01, la Monda Banko aprobis strukturan alĝustigprunton de 105 milionoj da dolaroj por helpi subteni fiskajn reformojn. Tamen, reformoj povus esti malfacilaj pro la malgaja financa situacio de la registaro. La IMF aprobis 73 milionojn da dolaroj por redukti malriĉecon kaj por kresko de instalaĵoj en Niĝero en 2000 kaj anoncis 115 milionojn da dolaroj en ŝuldoreliefo sub la iniciato Tre Ŝuldiĝintaj Malriĉaj Landoj (HIPC). Niĝero estas la dua plej malriĉa lando de la mondo kaj havas la plej malaltan vivnivelon de la mondo. Niĝeron regas la Nacia Konsilio por la Protekto de la Patrujo (CNSP), milita junto gvidata de Generalo Abdourahamane Tchiani. La lando alfrontas severan ekonomian kaj sekurecan krizon, malbonigitan de internacia izoliĝo de okcidentaj partneroj kaj pro la ĝihadista terorismo, kiu daŭre minacas la Sahelan regionon. Ekde la puĉo en julio 2023, Niĝero estas englutita de senprecedenca sekureca kaj ekonomia krizo. La milita junto luktas por garantii sekurecon, travideblecon kaj esencajn servojn, dum korupto, terorismo kaj malriĉeco disvastiĝas tra la tuta lando. Ŝlosilaj aspektoj de la nuna politika kaj geopolitika situacio inkluzivas: Reĝima firmiĝo: Generalo Tchiani estis oficiale elektita kiel prezidanto, kaj la milita registaro tenas firman tenon super la lando, sekvante forte suverenisman kaj kontraŭokcidentan retorikon. Internaciaj rilatoj: Niĝero rompis tradiciajn interkonsentojn pri milita kaj sekureca kunlaboro kun historiaj partneroj kiel Francio kaj Usono. Samtempe, la lando forĝis novajn aliancojn, precipe kun Rusio kaj tra la akso kun la najbaraj militaj reĝimoj de Malio kaj Burkino. La politika transiro signife komplikigis la batalon kontraŭ terorismo en Sahelo. Ĝihadistaj milicoj daŭre agas en pluraj areoj, kaj indikiloj montras malboniĝon de la vivkondiĉoj kaj sekurecaj kondiĉoj por grandaj segmentoj de la loĝantaro. Pro la alta risko de tumultoj kaj kidnapoj, la ĉefaj internaciaj aŭtoritatoj nuntempe malkonsilas ĉian ajn speco de vojaĝo aŭ restado en la lando. === Etnoj === Niĝero havas loĝantaron de pli ol 25 milionoj. La "Haŭsoj" (Zarmaoj kaj Songhaioj) konsistigas la plej grandajn etnajn grupojn de Niĝero. Pli ol 20% de la niĝeranoj konsistas el nomadaj kaj brutbredantaj triboj, inkluzive de fulanioj, tuaregoj, vodaboj, kanurioj, araboj kaj tubuoj. === Klimato === == Eniri == === Eniri avie === === Eniri trajne === === Eniri buse === === Eniri piede === == Transportiĝi == === Transportiĝi perpiede === === Publika transporto === ==== Transportiĝi trajne ==== ==== Transportiĝi buse ==== === Transportiĝi aŭte === == Vidi == == Fari == == Komuniki == La oficiala lingvo en Niĝero estas la franca, kvankam tre malmultaj homoj parolas ĝin ekster Niameo kaj eĉ tie ne atendas altnivelan konversacion kun la komercistoj ĉe la merkatoj. La lokaj lingvoj inkluzivas la djerman (ĉefe parolata en Niameo kaj la apudaj regionoj Tillaberi kaj Dosso), la hausan, la fulfuldean kaj la tamaŝekan (parolatajn de la tuaregoj en la nordo), kaj la kanurian (parolatan de Beri Beri). La angla ne utilas ekster la usona kultura centro kaj kelkaj grandaj hoteloj en Niameo. Tamen, vi trovos anglalingvanojn en limurboj laŭlonge de la niĝeria limo, kiel ekzemple Birni N'Konni kaj Maradi. Ĉi tiuj homoj kutime estas el Niĝerio sude kaj ĝenerale volas ion de vi. Kvankam ili estas amikaj, ĉiam aŭskultu profesian gvidiston anstataŭ iu ajn, kiu parolas iom da angla. Se vi lernas ĉirkaŭ 20 frazojn en loka lingvo, vi tuj gajnos respekton. Simple saluti homojn en ilia loka lingvo igos vian vojaĝon tien pli glata ol vi iam ajn pensus ebla. [[Dosiero:Dogo Niger marketplace (4461073366).jpg|eta|Ĉe la merkato en Dogo en la sudo de Niĝero]] '''Plej gravaj Zarma/Djerma frazoj''': * ''Fofo'': saluton * ''Mate ni go?'' : Kiel vi fartas? * ''Man ne...?'' Kie estas...? * ''Ay ga ba...'' : Mi volas... * ''Wo-ne:'' Tiu * ''To'': Bone. * ''KaLA-tonton'': ĝis revido '''Plej gravaj Haŭsaj frazoj''': * ''Sannu'': Saluton * ''Me sunanka'': Kio estas via nomo? * ''Kana LA-hiya'': Kiel vi fartas? * ''LA-hiya LO'': Ĉio estas bone. * ''Na GO-day'': Dankon * ''Sai ANjima'': ĝis revido * ''Na GO-day, Na KO-shi'': Dankon, mi estas sata. (Politika respondo kiam oni ofertas al vi manĝaĵon, kiun vi timas manĝi) '''Kelkaj arabaj vortoj ankaŭ estas oftaj''': * ''salam-u-laikum'', kiu proksimume signifas "paco estu kun vi", kaj estas uzata en Niĝero kiam vi eniras domon aŭ salutas iun * ''al hamdallaye'', kiu signifas por niĝerano "Benu ĝin, ĝi estas finita." Ĝi ankaŭ povas signifi "ne dankon." Ĉi-lasta ankaŭ povas eviti, ke vi devas provi eble malpuran manĝaĵon, aŭ manĝi ĉe iu hejmo ĝis via stomako eksplodas. * ''In-shah-allah'', kiu signifas "se Dio volas." Ekzemple, "Mi venos viziti vian familion in-shah-allah." == Aĉeti == === Vendejaroj === == Manĝi == === Tradiciaj manĝaĵoj === === Vegetarismo kaj veganismo === == Trinki == === Alkoholaĵoj === == Loĝi == === Esperanta loĝado === <!-- En (nomo de la lando) estas {{Pasporta Servo gastigantoj|loko= |nombro= |jaro= |monato=}}. --> === Kampadejoj === === Hosteloj === === Hoteloj === == Sekureco == AVERTO: Vojaĝi al Niĝero estas nesekura. Ekzistas alta risko de kidnapo, terora atako, krimo kaj neantaŭvidebla sekureca medio. La ĉefurbo, Niameo, estas relative pli sekura, sed tamen riska. Krizostato validas en pluraj ŝtatoj tra la lando. La niveloj de krimo, precipe en la ĉefurbo Niameo, estas altaj. == Sano == == Respekto == == Esperanto == [https://uea.org/landoj/nighero Niĝerlanda Esperanto-Klubo] === Lokaj esperantistoj === === Esperantaj renkontiĝoj === == Konsulejoj == == Viziti plu == == Rimarkoj == <references /> == Eksteraj ligiloj == {{Skizo|Sahelo}} {{Parto de|Sahelo}} 2ncb0f3aaib1ayrrq8rywchgfpm3j9n 72513 72512 2026-05-28T19:13:04Z Tiguliano 53 /* Eniri avie */ 72513 wikitext text/x-wiki {{Rubando}} {{Informkesto lando | bildo= | bildotitolo= | monunuo= | areo= | loĝantaro= | elektro= | antaŭkodo= | horzono= }} '''{{W|Niĝero|Niĝero}}''' estas granda, arida, senmara lando situanta en [[Sahelo]]. Antaŭe franca kolonio, Niĝero estas unu el la plej malriĉaj landoj en la mondo kaj estas plejparte agrara. Krom la negativaj aferoj, niĝerianoj ĝenerale estas sufiĉe amikaj kaj praktikaj, kaj vi povas atendi renkonti multajn scivolajn vizaĝojn dum via restado. Estas probable, ke vi eble estos la unua persono el via lando, kiun ili iam renkontis. Turismo en ĉi tiu granda lando estas limigita, sed vojaĝado permesas al vi esplori izolitan nacion kaŝitan de la resto de la mondo. == Regionoj == {{Listo de regionoj | mapo= Niger regions map.png | titolomapo= Regionoj de Niĝero | tekstomapo= | grandecomapo= 500px | nomoregiono1= [[Norda Niĝero]] | kolororegiono1= #b9ba83 | elementojregiono1= | priskriboregiono1= | nomoregiono2= [[Suda Niĝero]] | kolororegiono2= #b5d29f | elementojregiono2= | priskriboregiono2= | nomoregiono3= [[Sud-okcidenta Niĝero]] | kolororegiono3= #a1b28b | elementojregiono3= | priskriboregiono3= }} == Urboj == *[[Niameo]] (Niamey) — Kvankam ĝi estas, kaj la administra ĉefurbo kaj la ekonomika ĉefurbo de la lando, ĝi tamen estas eble la malpli loĝata ĉefurbo en Okcidentafriko *[[Agadez]] — Komerc-centro laŭ trans-saharaj komerc-vojoj dum pli ol kvin jarcentoj, hejmo de grandioza palaco kaj pluraj moskeoj kaj enirejo al la proksima Aeraj Montoj. *[[Ayorou]] — Laŭlonge pitoreska sekcio de la rivero Niĝero kun unu el la plej bonaj merkatoj de Niĝero, kaj deirpunkto por rivervojaĝoj al Gaya *[[Diffa]] - Peul-urbo inter ŝanĝiĝantaj sablodunoj kaj malaperanta marĉregiono, kiu funkcias kiel enirejo al la Sudorienta Niĝero kaj al la Ĉada Lago *[[Dosso]] — havas malgrandan muzeon, buntan merkaton kaj eĉ pli buntan "palacon de la ĉefo" *[[Maradi]] — Centro de agrikulturo (precipe arakidoj), hejmo de bunta "ĉefpalaco", kaj proksime de laŭsezonaj riveroj/inundebenaĵoj kiuj kaŭzis interesajn terformaciojn en la sudo. *Tahoua — Haltejo survoje al Agadez *[[Zinder]] — La kultura ĉefurbo de Niĝero, ĉi tiu "Peul-Hausa urbo" havas eble la plej buntajn metiomerkatojn (ceramikaĵoj kaj tanadaĵoj estas lokaj specialaĵoj) kaj ankaŭ rimarkindan regionan muzeon kaj sultanan palacon. === Esperantaj urboj === == Aliaj cellokoj == [[File:Elephants bath park w Niger 2006.jpg|thumb|Elefantoj en Okcidenta Nacia Parko]] * [[Okcidenta Nacia Parko]] — grandioza nacia parko, plej facile alirebla el [[Niameo]] * [[Koure]] — Vidu la lastan gregon de ĝirafoj en Okcidentafriko * [[Balleyara Market]] — Du horojn de [[Niameo]], unu el la plej grandaj bestomerkatoj de Okcidentafriko, kaj plie bunta aro de aliaj tradiciaj merkatoj kaj metiistaj varoj (dimanĉoj) * [[Ayorou]] — Riverborda urbo je tri horojn de [[Niameo]] kun bunta, malstreĉita dimanĉa merkato kaj ankaŭ pirugvojaĝoj por vidi la hipopotamojn kaj insulojn. * Bilma — oazo kun ĉirkaŭ 4,000 homoj (2012) en la nordoriento * Termit & Tin Toumma Nacia Natura kaj Kultura Rezervo &mdash; unu el la plej grandaj rezervoj de Afriko (dufoje pli granda ol Kostariko), la parko protektas plurajn bestojn (inkluzive de la danĝernivele endanĝerigita adakso, Dama gazelo, & dezertgepardo), protektas la nomadan kulturon, kaj havas multajn pitoreskan dezertpejzaĝon. * [[Aera kaj Ténéré Natura Reservejo]] — natura rezervejo en la dezerto, enskribita en la listo de Monda Heredaĵo de Unesko == Komprenu == [[File:Niamey from the sky.jpg|thumb|Niameo, ĉefurbo de Niĝero]] === Tereno === === Historio === La ekonomio de Niĝero centriĝas ĉirkaŭ porviva agrikulturo, bredado, reeksportkomerco, kaj ĉiam malpli ĉirkaŭ uranio, pro malkreskanta monda postulo. La 50%-a malplivalorigo de la okcident-afrika franko en januaro 1994 akcelis la eksportojn de brutaro, vignobovoj, cepoj, kaj la produktoj de la malgranda kotonindustrio de Niĝero. La registaro dependas de duflanka kaj multflanka helpo — kiu tamen estis suspendita post la puĉo de aprilo 1999 — por funkciaj elspezoj kaj publika investo. En 2000-01, la Monda Banko aprobis strukturan alĝustigprunton de 105 milionoj da dolaroj por helpi subteni fiskajn reformojn. Tamen, reformoj povus esti malfacilaj pro la malgaja financa situacio de la registaro. La IMF aprobis 73 milionojn da dolaroj por redukti malriĉecon kaj por kresko de instalaĵoj en Niĝero en 2000 kaj anoncis 115 milionojn da dolaroj en ŝuldoreliefo sub la iniciato Tre Ŝuldiĝintaj Malriĉaj Landoj (HIPC). Niĝero estas la dua plej malriĉa lando de la mondo kaj havas la plej malaltan vivnivelon de la mondo. Niĝeron regas la Nacia Konsilio por la Protekto de la Patrujo (CNSP), milita junto gvidata de Generalo Abdourahamane Tchiani. La lando alfrontas severan ekonomian kaj sekurecan krizon, malbonigitan de internacia izoliĝo de okcidentaj partneroj kaj pro la ĝihadista terorismo, kiu daŭre minacas la Sahelan regionon. Ekde la puĉo en julio 2023, Niĝero estas englutita de senprecedenca sekureca kaj ekonomia krizo. La milita junto luktas por garantii sekurecon, travideblecon kaj esencajn servojn, dum korupto, terorismo kaj malriĉeco disvastiĝas tra la tuta lando. Ŝlosilaj aspektoj de la nuna politika kaj geopolitika situacio inkluzivas: Reĝima firmiĝo: Generalo Tchiani estis oficiale elektita kiel prezidanto, kaj la milita registaro tenas firman tenon super la lando, sekvante forte suverenisman kaj kontraŭokcidentan retorikon. Internaciaj rilatoj: Niĝero rompis tradiciajn interkonsentojn pri milita kaj sekureca kunlaboro kun historiaj partneroj kiel Francio kaj Usono. Samtempe, la lando forĝis novajn aliancojn, precipe kun Rusio kaj tra la akso kun la najbaraj militaj reĝimoj de Malio kaj Burkino. La politika transiro signife komplikigis la batalon kontraŭ terorismo en Sahelo. Ĝihadistaj milicoj daŭre agas en pluraj areoj, kaj indikiloj montras malboniĝon de la vivkondiĉoj kaj sekurecaj kondiĉoj por grandaj segmentoj de la loĝantaro. Pro la alta risko de tumultoj kaj kidnapoj, la ĉefaj internaciaj aŭtoritatoj nuntempe malkonsilas ĉian ajn speco de vojaĝo aŭ restado en la lando. === Etnoj === Niĝero havas loĝantaron de pli ol 25 milionoj. La "Haŭsoj" (Zarmaoj kaj Songhaioj) konsistigas la plej grandajn etnajn grupojn de Niĝero. Pli ol 20% de la niĝeranoj konsistas el nomadaj kaj brutbredantaj triboj, inkluzive de fulanioj, tuaregoj, vodaboj, kanurioj, araboj kaj tubuoj. === Klimato === == Eniri == === Eniri avie === [[File:Niameyairport 2005 crop.JPG|thumb|Flughaveno de Niameo]] Post la militista puĉo de julio 2023, la aerspaco de Niĝero estas fermita al francaj aviadiloj. === Eniri trajne === === Eniri buse === === Eniri piede === == Transportiĝi == === Transportiĝi perpiede === === Publika transporto === ==== Transportiĝi trajne ==== ==== Transportiĝi buse ==== === Transportiĝi aŭte === == Vidi == == Fari == == Komuniki == La oficiala lingvo en Niĝero estas la franca, kvankam tre malmultaj homoj parolas ĝin ekster Niameo kaj eĉ tie ne atendas altnivelan konversacion kun la komercistoj ĉe la merkatoj. La lokaj lingvoj inkluzivas la djerman (ĉefe parolata en Niameo kaj la apudaj regionoj Tillaberi kaj Dosso), la hausan, la fulfuldean kaj la tamaŝekan (parolatajn de la tuaregoj en la nordo), kaj la kanurian (parolatan de Beri Beri). La angla ne utilas ekster la usona kultura centro kaj kelkaj grandaj hoteloj en Niameo. Tamen, vi trovos anglalingvanojn en limurboj laŭlonge de la niĝeria limo, kiel ekzemple Birni N'Konni kaj Maradi. Ĉi tiuj homoj kutime estas el Niĝerio sude kaj ĝenerale volas ion de vi. Kvankam ili estas amikaj, ĉiam aŭskultu profesian gvidiston anstataŭ iu ajn, kiu parolas iom da angla. Se vi lernas ĉirkaŭ 20 frazojn en loka lingvo, vi tuj gajnos respekton. Simple saluti homojn en ilia loka lingvo igos vian vojaĝon tien pli glata ol vi iam ajn pensus ebla. [[Dosiero:Dogo Niger marketplace (4461073366).jpg|eta|Ĉe la merkato en Dogo en la sudo de Niĝero]] '''Plej gravaj Zarma/Djerma frazoj''': * ''Fofo'': saluton * ''Mate ni go?'' : Kiel vi fartas? * ''Man ne...?'' Kie estas...? * ''Ay ga ba...'' : Mi volas... * ''Wo-ne:'' Tiu * ''To'': Bone. * ''KaLA-tonton'': ĝis revido '''Plej gravaj Haŭsaj frazoj''': * ''Sannu'': Saluton * ''Me sunanka'': Kio estas via nomo? * ''Kana LA-hiya'': Kiel vi fartas? * ''LA-hiya LO'': Ĉio estas bone. * ''Na GO-day'': Dankon * ''Sai ANjima'': ĝis revido * ''Na GO-day, Na KO-shi'': Dankon, mi estas sata. (Politika respondo kiam oni ofertas al vi manĝaĵon, kiun vi timas manĝi) '''Kelkaj arabaj vortoj ankaŭ estas oftaj''': * ''salam-u-laikum'', kiu proksimume signifas "paco estu kun vi", kaj estas uzata en Niĝero kiam vi eniras domon aŭ salutas iun * ''al hamdallaye'', kiu signifas por niĝerano "Benu ĝin, ĝi estas finita." Ĝi ankaŭ povas signifi "ne dankon." Ĉi-lasta ankaŭ povas eviti, ke vi devas provi eble malpuran manĝaĵon, aŭ manĝi ĉe iu hejmo ĝis via stomako eksplodas. * ''In-shah-allah'', kiu signifas "se Dio volas." Ekzemple, "Mi venos viziti vian familion in-shah-allah." == Aĉeti == === Vendejaroj === == Manĝi == === Tradiciaj manĝaĵoj === === Vegetarismo kaj veganismo === == Trinki == === Alkoholaĵoj === == Loĝi == === Esperanta loĝado === <!-- En (nomo de la lando) estas {{Pasporta Servo gastigantoj|loko= |nombro= |jaro= |monato=}}. --> === Kampadejoj === === Hosteloj === === Hoteloj === == Sekureco == AVERTO: Vojaĝi al Niĝero estas nesekura. Ekzistas alta risko de kidnapo, terora atako, krimo kaj neantaŭvidebla sekureca medio. La ĉefurbo, Niameo, estas relative pli sekura, sed tamen riska. Krizostato validas en pluraj ŝtatoj tra la lando. La niveloj de krimo, precipe en la ĉefurbo Niameo, estas altaj. == Sano == == Respekto == == Esperanto == [https://uea.org/landoj/nighero Niĝerlanda Esperanto-Klubo] === Lokaj esperantistoj === === Esperantaj renkontiĝoj === == Konsulejoj == == Viziti plu == == Rimarkoj == <references /> == Eksteraj ligiloj == {{Skizo|Sahelo}} {{Parto de|Sahelo}} hfq207figt3xg3n2zu2yj4fhu139y0d 72514 72513 2026-05-28T19:17:53Z Tiguliano 53 /* Transportiĝi */ 72514 wikitext text/x-wiki {{Rubando}} {{Informkesto lando | bildo= | bildotitolo= | monunuo= | areo= | loĝantaro= | elektro= | antaŭkodo= | horzono= }} '''{{W|Niĝero|Niĝero}}''' estas granda, arida, senmara lando situanta en [[Sahelo]]. Antaŭe franca kolonio, Niĝero estas unu el la plej malriĉaj landoj en la mondo kaj estas plejparte agrara. Krom la negativaj aferoj, niĝerianoj ĝenerale estas sufiĉe amikaj kaj praktikaj, kaj vi povas atendi renkonti multajn scivolajn vizaĝojn dum via restado. Estas probable, ke vi eble estos la unua persono el via lando, kiun ili iam renkontis. Turismo en ĉi tiu granda lando estas limigita, sed vojaĝado permesas al vi esplori izolitan nacion kaŝitan de la resto de la mondo. == Regionoj == {{Listo de regionoj | mapo= Niger regions map.png | titolomapo= Regionoj de Niĝero | tekstomapo= | grandecomapo= 500px | nomoregiono1= [[Norda Niĝero]] | kolororegiono1= #b9ba83 | elementojregiono1= | priskriboregiono1= | nomoregiono2= [[Suda Niĝero]] | kolororegiono2= #b5d29f | elementojregiono2= | priskriboregiono2= | nomoregiono3= [[Sud-okcidenta Niĝero]] | kolororegiono3= #a1b28b | elementojregiono3= | priskriboregiono3= }} == Urboj == *[[Niameo]] (Niamey) — Kvankam ĝi estas, kaj la administra ĉefurbo kaj la ekonomika ĉefurbo de la lando, ĝi tamen estas eble la malpli loĝata ĉefurbo en Okcidentafriko *[[Agadez]] — Komerc-centro laŭ trans-saharaj komerc-vojoj dum pli ol kvin jarcentoj, hejmo de grandioza palaco kaj pluraj moskeoj kaj enirejo al la proksima Aeraj Montoj. *[[Ayorou]] — Laŭlonge pitoreska sekcio de la rivero Niĝero kun unu el la plej bonaj merkatoj de Niĝero, kaj deirpunkto por rivervojaĝoj al Gaya *[[Diffa]] - Peul-urbo inter ŝanĝiĝantaj sablodunoj kaj malaperanta marĉregiono, kiu funkcias kiel enirejo al la Sudorienta Niĝero kaj al la Ĉada Lago *[[Dosso]] — havas malgrandan muzeon, buntan merkaton kaj eĉ pli buntan "palacon de la ĉefo" *[[Maradi]] — Centro de agrikulturo (precipe arakidoj), hejmo de bunta "ĉefpalaco", kaj proksime de laŭsezonaj riveroj/inundebenaĵoj kiuj kaŭzis interesajn terformaciojn en la sudo. *Tahoua — Haltejo survoje al Agadez *[[Zinder]] — La kultura ĉefurbo de Niĝero, ĉi tiu "Peul-Hausa urbo" havas eble la plej buntajn metiomerkatojn (ceramikaĵoj kaj tanadaĵoj estas lokaj specialaĵoj) kaj ankaŭ rimarkindan regionan muzeon kaj sultanan palacon. === Esperantaj urboj === == Aliaj cellokoj == [[File:Elephants bath park w Niger 2006.jpg|thumb|Elefantoj en Okcidenta Nacia Parko]] * [[Okcidenta Nacia Parko]] — grandioza nacia parko, plej facile alirebla el [[Niameo]] * [[Koure]] — Vidu la lastan gregon de ĝirafoj en Okcidentafriko * [[Balleyara Market]] — Du horojn de [[Niameo]], unu el la plej grandaj bestomerkatoj de Okcidentafriko, kaj plie bunta aro de aliaj tradiciaj merkatoj kaj metiistaj varoj (dimanĉoj) * [[Ayorou]] — Riverborda urbo je tri horojn de [[Niameo]] kun bunta, malstreĉita dimanĉa merkato kaj ankaŭ pirugvojaĝoj por vidi la hipopotamojn kaj insulojn. * Bilma — oazo kun ĉirkaŭ 4,000 homoj (2012) en la nordoriento * Termit & Tin Toumma Nacia Natura kaj Kultura Rezervo &mdash; unu el la plej grandaj rezervoj de Afriko (dufoje pli granda ol Kostariko), la parko protektas plurajn bestojn (inkluzive de la danĝernivele endanĝerigita adakso, Dama gazelo, & dezertgepardo), protektas la nomadan kulturon, kaj havas multajn pitoreskan dezertpejzaĝon. * [[Aera kaj Ténéré Natura Reservejo]] — natura rezervejo en la dezerto, enskribita en la listo de Monda Heredaĵo de Unesko == Komprenu == [[File:Niamey from the sky.jpg|thumb|Niameo, ĉefurbo de Niĝero]] === Tereno === === Historio === La ekonomio de Niĝero centriĝas ĉirkaŭ porviva agrikulturo, bredado, reeksportkomerco, kaj ĉiam malpli ĉirkaŭ uranio, pro malkreskanta monda postulo. La 50%-a malplivalorigo de la okcident-afrika franko en januaro 1994 akcelis la eksportojn de brutaro, vignobovoj, cepoj, kaj la produktoj de la malgranda kotonindustrio de Niĝero. La registaro dependas de duflanka kaj multflanka helpo — kiu tamen estis suspendita post la puĉo de aprilo 1999 — por funkciaj elspezoj kaj publika investo. En 2000-01, la Monda Banko aprobis strukturan alĝustigprunton de 105 milionoj da dolaroj por helpi subteni fiskajn reformojn. Tamen, reformoj povus esti malfacilaj pro la malgaja financa situacio de la registaro. La IMF aprobis 73 milionojn da dolaroj por redukti malriĉecon kaj por kresko de instalaĵoj en Niĝero en 2000 kaj anoncis 115 milionojn da dolaroj en ŝuldoreliefo sub la iniciato Tre Ŝuldiĝintaj Malriĉaj Landoj (HIPC). Niĝero estas la dua plej malriĉa lando de la mondo kaj havas la plej malaltan vivnivelon de la mondo. Niĝeron regas la Nacia Konsilio por la Protekto de la Patrujo (CNSP), milita junto gvidata de Generalo Abdourahamane Tchiani. La lando alfrontas severan ekonomian kaj sekurecan krizon, malbonigitan de internacia izoliĝo de okcidentaj partneroj kaj pro la ĝihadista terorismo, kiu daŭre minacas la Sahelan regionon. Ekde la puĉo en julio 2023, Niĝero estas englutita de senprecedenca sekureca kaj ekonomia krizo. La milita junto luktas por garantii sekurecon, travideblecon kaj esencajn servojn, dum korupto, terorismo kaj malriĉeco disvastiĝas tra la tuta lando. Ŝlosilaj aspektoj de la nuna politika kaj geopolitika situacio inkluzivas: Reĝima firmiĝo: Generalo Tchiani estis oficiale elektita kiel prezidanto, kaj la milita registaro tenas firman tenon super la lando, sekvante forte suverenisman kaj kontraŭokcidentan retorikon. Internaciaj rilatoj: Niĝero rompis tradiciajn interkonsentojn pri milita kaj sekureca kunlaboro kun historiaj partneroj kiel Francio kaj Usono. Samtempe, la lando forĝis novajn aliancojn, precipe kun Rusio kaj tra la akso kun la najbaraj militaj reĝimoj de Malio kaj Burkino. La politika transiro signife komplikigis la batalon kontraŭ terorismo en Sahelo. Ĝihadistaj milicoj daŭre agas en pluraj areoj, kaj indikiloj montras malboniĝon de la vivkondiĉoj kaj sekurecaj kondiĉoj por grandaj segmentoj de la loĝantaro. Pro la alta risko de tumultoj kaj kidnapoj, la ĉefaj internaciaj aŭtoritatoj nuntempe malkonsilas ĉian ajn speco de vojaĝo aŭ restado en la lando. === Etnoj === Niĝero havas loĝantaron de pli ol 25 milionoj. La "Haŭsoj" (Zarmaoj kaj Songhaioj) konsistigas la plej grandajn etnajn grupojn de Niĝero. Pli ol 20% de la niĝeranoj konsistas el nomadaj kaj brutbredantaj triboj, inkluzive de fulanioj, tuaregoj, vodaboj, kanurioj, araboj kaj tubuoj. === Klimato === == Eniri == === Eniri avie === [[File:Niameyairport 2005 crop.JPG|thumb|Flughaveno de Niameo]] Post la militista puĉo de julio 2023, la aerspaco de Niĝero estas fermita al francaj aviadiloj. === Eniri trajne === === Eniri buse === === Eniri piede === == Transportiĝi == [[File:Girafe du Niger.jpg|thumb|Rigardu tiun ĝirafon!]] === Transportiĝi perpiede === === Publika transporto === ==== Transportiĝi trajne ==== ==== Transportiĝi buse ==== === Transportiĝi aŭte === == Vidi == == Fari == == Komuniki == La oficiala lingvo en Niĝero estas la franca, kvankam tre malmultaj homoj parolas ĝin ekster Niameo kaj eĉ tie ne atendas altnivelan konversacion kun la komercistoj ĉe la merkatoj. La lokaj lingvoj inkluzivas la djerman (ĉefe parolata en Niameo kaj la apudaj regionoj Tillaberi kaj Dosso), la hausan, la fulfuldean kaj la tamaŝekan (parolatajn de la tuaregoj en la nordo), kaj la kanurian (parolatan de Beri Beri). La angla ne utilas ekster la usona kultura centro kaj kelkaj grandaj hoteloj en Niameo. Tamen, vi trovos anglalingvanojn en limurboj laŭlonge de la niĝeria limo, kiel ekzemple Birni N'Konni kaj Maradi. Ĉi tiuj homoj kutime estas el Niĝerio sude kaj ĝenerale volas ion de vi. Kvankam ili estas amikaj, ĉiam aŭskultu profesian gvidiston anstataŭ iu ajn, kiu parolas iom da angla. Se vi lernas ĉirkaŭ 20 frazojn en loka lingvo, vi tuj gajnos respekton. Simple saluti homojn en ilia loka lingvo igos vian vojaĝon tien pli glata ol vi iam ajn pensus ebla. [[Dosiero:Dogo Niger marketplace (4461073366).jpg|eta|Ĉe la merkato en Dogo en la sudo de Niĝero]] '''Plej gravaj Zarma/Djerma frazoj''': * ''Fofo'': saluton * ''Mate ni go?'' : Kiel vi fartas? * ''Man ne...?'' Kie estas...? * ''Ay ga ba...'' : Mi volas... * ''Wo-ne:'' Tiu * ''To'': Bone. * ''KaLA-tonton'': ĝis revido '''Plej gravaj Haŭsaj frazoj''': * ''Sannu'': Saluton * ''Me sunanka'': Kio estas via nomo? * ''Kana LA-hiya'': Kiel vi fartas? * ''LA-hiya LO'': Ĉio estas bone. * ''Na GO-day'': Dankon * ''Sai ANjima'': ĝis revido * ''Na GO-day, Na KO-shi'': Dankon, mi estas sata. (Politika respondo kiam oni ofertas al vi manĝaĵon, kiun vi timas manĝi) '''Kelkaj arabaj vortoj ankaŭ estas oftaj''': * ''salam-u-laikum'', kiu proksimume signifas "paco estu kun vi", kaj estas uzata en Niĝero kiam vi eniras domon aŭ salutas iun * ''al hamdallaye'', kiu signifas por niĝerano "Benu ĝin, ĝi estas finita." Ĝi ankaŭ povas signifi "ne dankon." Ĉi-lasta ankaŭ povas eviti, ke vi devas provi eble malpuran manĝaĵon, aŭ manĝi ĉe iu hejmo ĝis via stomako eksplodas. * ''In-shah-allah'', kiu signifas "se Dio volas." Ekzemple, "Mi venos viziti vian familion in-shah-allah." == Aĉeti == === Vendejaroj === == Manĝi == === Tradiciaj manĝaĵoj === === Vegetarismo kaj veganismo === == Trinki == === Alkoholaĵoj === == Loĝi == === Esperanta loĝado === <!-- En (nomo de la lando) estas {{Pasporta Servo gastigantoj|loko= |nombro= |jaro= |monato=}}. --> === Kampadejoj === === Hosteloj === === Hoteloj === == Sekureco == AVERTO: Vojaĝi al Niĝero estas nesekura. Ekzistas alta risko de kidnapo, terora atako, krimo kaj neantaŭvidebla sekureca medio. La ĉefurbo, Niameo, estas relative pli sekura, sed tamen riska. Krizostato validas en pluraj ŝtatoj tra la lando. La niveloj de krimo, precipe en la ĉefurbo Niameo, estas altaj. == Sano == == Respekto == == Esperanto == [https://uea.org/landoj/nighero Niĝerlanda Esperanto-Klubo] === Lokaj esperantistoj === === Esperantaj renkontiĝoj === == Konsulejoj == == Viziti plu == == Rimarkoj == <references /> == Eksteraj ligiloj == {{Skizo|Sahelo}} {{Parto de|Sahelo}} aantwfd36cq78y8v5kpvo0j1uewdx7x 72515 72514 2026-05-28T19:18:57Z Tiguliano 53 /* Vidi */ 72515 wikitext text/x-wiki {{Rubando}} {{Informkesto lando | bildo= | bildotitolo= | monunuo= | areo= | loĝantaro= | elektro= | antaŭkodo= | horzono= }} '''{{W|Niĝero|Niĝero}}''' estas granda, arida, senmara lando situanta en [[Sahelo]]. Antaŭe franca kolonio, Niĝero estas unu el la plej malriĉaj landoj en la mondo kaj estas plejparte agrara. Krom la negativaj aferoj, niĝerianoj ĝenerale estas sufiĉe amikaj kaj praktikaj, kaj vi povas atendi renkonti multajn scivolajn vizaĝojn dum via restado. Estas probable, ke vi eble estos la unua persono el via lando, kiun ili iam renkontis. Turismo en ĉi tiu granda lando estas limigita, sed vojaĝado permesas al vi esplori izolitan nacion kaŝitan de la resto de la mondo. == Regionoj == {{Listo de regionoj | mapo= Niger regions map.png | titolomapo= Regionoj de Niĝero | tekstomapo= | grandecomapo= 500px | nomoregiono1= [[Norda Niĝero]] | kolororegiono1= #b9ba83 | elementojregiono1= | priskriboregiono1= | nomoregiono2= [[Suda Niĝero]] | kolororegiono2= #b5d29f | elementojregiono2= | priskriboregiono2= | nomoregiono3= [[Sud-okcidenta Niĝero]] | kolororegiono3= #a1b28b | elementojregiono3= | priskriboregiono3= }} == Urboj == *[[Niameo]] (Niamey) — Kvankam ĝi estas, kaj la administra ĉefurbo kaj la ekonomika ĉefurbo de la lando, ĝi tamen estas eble la malpli loĝata ĉefurbo en Okcidentafriko *[[Agadez]] — Komerc-centro laŭ trans-saharaj komerc-vojoj dum pli ol kvin jarcentoj, hejmo de grandioza palaco kaj pluraj moskeoj kaj enirejo al la proksima Aeraj Montoj. *[[Ayorou]] — Laŭlonge pitoreska sekcio de la rivero Niĝero kun unu el la plej bonaj merkatoj de Niĝero, kaj deirpunkto por rivervojaĝoj al Gaya *[[Diffa]] - Peul-urbo inter ŝanĝiĝantaj sablodunoj kaj malaperanta marĉregiono, kiu funkcias kiel enirejo al la Sudorienta Niĝero kaj al la Ĉada Lago *[[Dosso]] — havas malgrandan muzeon, buntan merkaton kaj eĉ pli buntan "palacon de la ĉefo" *[[Maradi]] — Centro de agrikulturo (precipe arakidoj), hejmo de bunta "ĉefpalaco", kaj proksime de laŭsezonaj riveroj/inundebenaĵoj kiuj kaŭzis interesajn terformaciojn en la sudo. *Tahoua — Haltejo survoje al Agadez *[[Zinder]] — La kultura ĉefurbo de Niĝero, ĉi tiu "Peul-Hausa urbo" havas eble la plej buntajn metiomerkatojn (ceramikaĵoj kaj tanadaĵoj estas lokaj specialaĵoj) kaj ankaŭ rimarkindan regionan muzeon kaj sultanan palacon. === Esperantaj urboj === == Aliaj cellokoj == [[File:Elephants bath park w Niger 2006.jpg|thumb|Elefantoj en Okcidenta Nacia Parko]] * [[Okcidenta Nacia Parko]] — grandioza nacia parko, plej facile alirebla el [[Niameo]] * [[Koure]] — Vidu la lastan gregon de ĝirafoj en Okcidentafriko * [[Balleyara Market]] — Du horojn de [[Niameo]], unu el la plej grandaj bestomerkatoj de Okcidentafriko, kaj plie bunta aro de aliaj tradiciaj merkatoj kaj metiistaj varoj (dimanĉoj) * [[Ayorou]] — Riverborda urbo je tri horojn de [[Niameo]] kun bunta, malstreĉita dimanĉa merkato kaj ankaŭ pirugvojaĝoj por vidi la hipopotamojn kaj insulojn. * Bilma — oazo kun ĉirkaŭ 4,000 homoj (2012) en la nordoriento * Termit & Tin Toumma Nacia Natura kaj Kultura Rezervo &mdash; unu el la plej grandaj rezervoj de Afriko (dufoje pli granda ol Kostariko), la parko protektas plurajn bestojn (inkluzive de la danĝernivele endanĝerigita adakso, Dama gazelo, & dezertgepardo), protektas la nomadan kulturon, kaj havas multajn pitoreskan dezertpejzaĝon. * [[Aera kaj Ténéré Natura Reservejo]] — natura rezervejo en la dezerto, enskribita en la listo de Monda Heredaĵo de Unesko == Komprenu == [[File:Niamey from the sky.jpg|thumb|Niameo, ĉefurbo de Niĝero]] === Tereno === === Historio === La ekonomio de Niĝero centriĝas ĉirkaŭ porviva agrikulturo, bredado, reeksportkomerco, kaj ĉiam malpli ĉirkaŭ uranio, pro malkreskanta monda postulo. La 50%-a malplivalorigo de la okcident-afrika franko en januaro 1994 akcelis la eksportojn de brutaro, vignobovoj, cepoj, kaj la produktoj de la malgranda kotonindustrio de Niĝero. La registaro dependas de duflanka kaj multflanka helpo — kiu tamen estis suspendita post la puĉo de aprilo 1999 — por funkciaj elspezoj kaj publika investo. En 2000-01, la Monda Banko aprobis strukturan alĝustigprunton de 105 milionoj da dolaroj por helpi subteni fiskajn reformojn. Tamen, reformoj povus esti malfacilaj pro la malgaja financa situacio de la registaro. La IMF aprobis 73 milionojn da dolaroj por redukti malriĉecon kaj por kresko de instalaĵoj en Niĝero en 2000 kaj anoncis 115 milionojn da dolaroj en ŝuldoreliefo sub la iniciato Tre Ŝuldiĝintaj Malriĉaj Landoj (HIPC). Niĝero estas la dua plej malriĉa lando de la mondo kaj havas la plej malaltan vivnivelon de la mondo. Niĝeron regas la Nacia Konsilio por la Protekto de la Patrujo (CNSP), milita junto gvidata de Generalo Abdourahamane Tchiani. La lando alfrontas severan ekonomian kaj sekurecan krizon, malbonigitan de internacia izoliĝo de okcidentaj partneroj kaj pro la ĝihadista terorismo, kiu daŭre minacas la Sahelan regionon. Ekde la puĉo en julio 2023, Niĝero estas englutita de senprecedenca sekureca kaj ekonomia krizo. La milita junto luktas por garantii sekurecon, travideblecon kaj esencajn servojn, dum korupto, terorismo kaj malriĉeco disvastiĝas tra la tuta lando. Ŝlosilaj aspektoj de la nuna politika kaj geopolitika situacio inkluzivas: Reĝima firmiĝo: Generalo Tchiani estis oficiale elektita kiel prezidanto, kaj la milita registaro tenas firman tenon super la lando, sekvante forte suverenisman kaj kontraŭokcidentan retorikon. Internaciaj rilatoj: Niĝero rompis tradiciajn interkonsentojn pri milita kaj sekureca kunlaboro kun historiaj partneroj kiel Francio kaj Usono. Samtempe, la lando forĝis novajn aliancojn, precipe kun Rusio kaj tra la akso kun la najbaraj militaj reĝimoj de Malio kaj Burkino. La politika transiro signife komplikigis la batalon kontraŭ terorismo en Sahelo. Ĝihadistaj milicoj daŭre agas en pluraj areoj, kaj indikiloj montras malboniĝon de la vivkondiĉoj kaj sekurecaj kondiĉoj por grandaj segmentoj de la loĝantaro. Pro la alta risko de tumultoj kaj kidnapoj, la ĉefaj internaciaj aŭtoritatoj nuntempe malkonsilas ĉian ajn speco de vojaĝo aŭ restado en la lando. === Etnoj === Niĝero havas loĝantaron de pli ol 25 milionoj. La "Haŭsoj" (Zarmaoj kaj Songhaioj) konsistigas la plej grandajn etnajn grupojn de Niĝero. Pli ol 20% de la niĝeranoj konsistas el nomadaj kaj brutbredantaj triboj, inkluzive de fulanioj, tuaregoj, vodaboj, kanurioj, araboj kaj tubuoj. === Klimato === == Eniri == === Eniri avie === [[File:Niameyairport 2005 crop.JPG|thumb|Flughaveno de Niameo]] Post la militista puĉo de julio 2023, la aerspaco de Niĝero estas fermita al francaj aviadiloj. === Eniri trajne === === Eniri buse === === Eniri piede === == Transportiĝi == [[File:Girafe du Niger.jpg|thumb|Rigardu tiun ĝirafon!]] === Transportiĝi perpiede === === Publika transporto === ==== Transportiĝi trajne ==== ==== Transportiĝi buse ==== === Transportiĝi aŭte === == Vidi == [[Image:Giraffe koure niger 2006.jpg|thumb|250px|La lasta restanta sovaĝa ĝirafgrego de Okcidentafriko vivas en Niĝero]] == Fari == == Komuniki == La oficiala lingvo en Niĝero estas la franca, kvankam tre malmultaj homoj parolas ĝin ekster Niameo kaj eĉ tie ne atendas altnivelan konversacion kun la komercistoj ĉe la merkatoj. La lokaj lingvoj inkluzivas la djerman (ĉefe parolata en Niameo kaj la apudaj regionoj Tillaberi kaj Dosso), la hausan, la fulfuldean kaj la tamaŝekan (parolatajn de la tuaregoj en la nordo), kaj la kanurian (parolatan de Beri Beri). La angla ne utilas ekster la usona kultura centro kaj kelkaj grandaj hoteloj en Niameo. Tamen, vi trovos anglalingvanojn en limurboj laŭlonge de la niĝeria limo, kiel ekzemple Birni N'Konni kaj Maradi. Ĉi tiuj homoj kutime estas el Niĝerio sude kaj ĝenerale volas ion de vi. Kvankam ili estas amikaj, ĉiam aŭskultu profesian gvidiston anstataŭ iu ajn, kiu parolas iom da angla. Se vi lernas ĉirkaŭ 20 frazojn en loka lingvo, vi tuj gajnos respekton. Simple saluti homojn en ilia loka lingvo igos vian vojaĝon tien pli glata ol vi iam ajn pensus ebla. [[Dosiero:Dogo Niger marketplace (4461073366).jpg|eta|Ĉe la merkato en Dogo en la sudo de Niĝero]] '''Plej gravaj Zarma/Djerma frazoj''': * ''Fofo'': saluton * ''Mate ni go?'' : Kiel vi fartas? * ''Man ne...?'' Kie estas...? * ''Ay ga ba...'' : Mi volas... * ''Wo-ne:'' Tiu * ''To'': Bone. * ''KaLA-tonton'': ĝis revido '''Plej gravaj Haŭsaj frazoj''': * ''Sannu'': Saluton * ''Me sunanka'': Kio estas via nomo? * ''Kana LA-hiya'': Kiel vi fartas? * ''LA-hiya LO'': Ĉio estas bone. * ''Na GO-day'': Dankon * ''Sai ANjima'': ĝis revido * ''Na GO-day, Na KO-shi'': Dankon, mi estas sata. (Politika respondo kiam oni ofertas al vi manĝaĵon, kiun vi timas manĝi) '''Kelkaj arabaj vortoj ankaŭ estas oftaj''': * ''salam-u-laikum'', kiu proksimume signifas "paco estu kun vi", kaj estas uzata en Niĝero kiam vi eniras domon aŭ salutas iun * ''al hamdallaye'', kiu signifas por niĝerano "Benu ĝin, ĝi estas finita." Ĝi ankaŭ povas signifi "ne dankon." Ĉi-lasta ankaŭ povas eviti, ke vi devas provi eble malpuran manĝaĵon, aŭ manĝi ĉe iu hejmo ĝis via stomako eksplodas. * ''In-shah-allah'', kiu signifas "se Dio volas." Ekzemple, "Mi venos viziti vian familion in-shah-allah." == Aĉeti == === Vendejaroj === == Manĝi == === Tradiciaj manĝaĵoj === === Vegetarismo kaj veganismo === == Trinki == === Alkoholaĵoj === == Loĝi == === Esperanta loĝado === <!-- En (nomo de la lando) estas {{Pasporta Servo gastigantoj|loko= |nombro= |jaro= |monato=}}. --> === Kampadejoj === === Hosteloj === === Hoteloj === == Sekureco == AVERTO: Vojaĝi al Niĝero estas nesekura. Ekzistas alta risko de kidnapo, terora atako, krimo kaj neantaŭvidebla sekureca medio. La ĉefurbo, Niameo, estas relative pli sekura, sed tamen riska. Krizostato validas en pluraj ŝtatoj tra la lando. La niveloj de krimo, precipe en la ĉefurbo Niameo, estas altaj. == Sano == == Respekto == == Esperanto == [https://uea.org/landoj/nighero Niĝerlanda Esperanto-Klubo] === Lokaj esperantistoj === === Esperantaj renkontiĝoj === == Konsulejoj == == Viziti plu == == Rimarkoj == <references /> == Eksteraj ligiloj == {{Skizo|Sahelo}} {{Parto de|Sahelo}} 4100z95yy1lhnmzslw1bqiachkdr722 72516 72515 2026-05-28T19:21:59Z Tiguliano 53 /* Manĝi */ 72516 wikitext text/x-wiki {{Rubando}} {{Informkesto lando | bildo= | bildotitolo= | monunuo= | areo= | loĝantaro= | elektro= | antaŭkodo= | horzono= }} '''{{W|Niĝero|Niĝero}}''' estas granda, arida, senmara lando situanta en [[Sahelo]]. Antaŭe franca kolonio, Niĝero estas unu el la plej malriĉaj landoj en la mondo kaj estas plejparte agrara. Krom la negativaj aferoj, niĝerianoj ĝenerale estas sufiĉe amikaj kaj praktikaj, kaj vi povas atendi renkonti multajn scivolajn vizaĝojn dum via restado. Estas probable, ke vi eble estos la unua persono el via lando, kiun ili iam renkontis. Turismo en ĉi tiu granda lando estas limigita, sed vojaĝado permesas al vi esplori izolitan nacion kaŝitan de la resto de la mondo. == Regionoj == {{Listo de regionoj | mapo= Niger regions map.png | titolomapo= Regionoj de Niĝero | tekstomapo= | grandecomapo= 500px | nomoregiono1= [[Norda Niĝero]] | kolororegiono1= #b9ba83 | elementojregiono1= | priskriboregiono1= | nomoregiono2= [[Suda Niĝero]] | kolororegiono2= #b5d29f | elementojregiono2= | priskriboregiono2= | nomoregiono3= [[Sud-okcidenta Niĝero]] | kolororegiono3= #a1b28b | elementojregiono3= | priskriboregiono3= }} == Urboj == *[[Niameo]] (Niamey) — Kvankam ĝi estas, kaj la administra ĉefurbo kaj la ekonomika ĉefurbo de la lando, ĝi tamen estas eble la malpli loĝata ĉefurbo en Okcidentafriko *[[Agadez]] — Komerc-centro laŭ trans-saharaj komerc-vojoj dum pli ol kvin jarcentoj, hejmo de grandioza palaco kaj pluraj moskeoj kaj enirejo al la proksima Aeraj Montoj. *[[Ayorou]] — Laŭlonge pitoreska sekcio de la rivero Niĝero kun unu el la plej bonaj merkatoj de Niĝero, kaj deirpunkto por rivervojaĝoj al Gaya *[[Diffa]] - Peul-urbo inter ŝanĝiĝantaj sablodunoj kaj malaperanta marĉregiono, kiu funkcias kiel enirejo al la Sudorienta Niĝero kaj al la Ĉada Lago *[[Dosso]] — havas malgrandan muzeon, buntan merkaton kaj eĉ pli buntan "palacon de la ĉefo" *[[Maradi]] — Centro de agrikulturo (precipe arakidoj), hejmo de bunta "ĉefpalaco", kaj proksime de laŭsezonaj riveroj/inundebenaĵoj kiuj kaŭzis interesajn terformaciojn en la sudo. *Tahoua — Haltejo survoje al Agadez *[[Zinder]] — La kultura ĉefurbo de Niĝero, ĉi tiu "Peul-Hausa urbo" havas eble la plej buntajn metiomerkatojn (ceramikaĵoj kaj tanadaĵoj estas lokaj specialaĵoj) kaj ankaŭ rimarkindan regionan muzeon kaj sultanan palacon. === Esperantaj urboj === == Aliaj cellokoj == [[File:Elephants bath park w Niger 2006.jpg|thumb|Elefantoj en Okcidenta Nacia Parko]] * [[Okcidenta Nacia Parko]] — grandioza nacia parko, plej facile alirebla el [[Niameo]] * [[Koure]] — Vidu la lastan gregon de ĝirafoj en Okcidentafriko * [[Balleyara Market]] — Du horojn de [[Niameo]], unu el la plej grandaj bestomerkatoj de Okcidentafriko, kaj plie bunta aro de aliaj tradiciaj merkatoj kaj metiistaj varoj (dimanĉoj) * [[Ayorou]] — Riverborda urbo je tri horojn de [[Niameo]] kun bunta, malstreĉita dimanĉa merkato kaj ankaŭ pirugvojaĝoj por vidi la hipopotamojn kaj insulojn. * Bilma — oazo kun ĉirkaŭ 4,000 homoj (2012) en la nordoriento * Termit & Tin Toumma Nacia Natura kaj Kultura Rezervo &mdash; unu el la plej grandaj rezervoj de Afriko (dufoje pli granda ol Kostariko), la parko protektas plurajn bestojn (inkluzive de la danĝernivele endanĝerigita adakso, Dama gazelo, & dezertgepardo), protektas la nomadan kulturon, kaj havas multajn pitoreskan dezertpejzaĝon. * [[Aera kaj Ténéré Natura Reservejo]] — natura rezervejo en la dezerto, enskribita en la listo de Monda Heredaĵo de Unesko == Komprenu == [[File:Niamey from the sky.jpg|thumb|Niameo, ĉefurbo de Niĝero]] === Tereno === === Historio === La ekonomio de Niĝero centriĝas ĉirkaŭ porviva agrikulturo, bredado, reeksportkomerco, kaj ĉiam malpli ĉirkaŭ uranio, pro malkreskanta monda postulo. La 50%-a malplivalorigo de la okcident-afrika franko en januaro 1994 akcelis la eksportojn de brutaro, vignobovoj, cepoj, kaj la produktoj de la malgranda kotonindustrio de Niĝero. La registaro dependas de duflanka kaj multflanka helpo — kiu tamen estis suspendita post la puĉo de aprilo 1999 — por funkciaj elspezoj kaj publika investo. En 2000-01, la Monda Banko aprobis strukturan alĝustigprunton de 105 milionoj da dolaroj por helpi subteni fiskajn reformojn. Tamen, reformoj povus esti malfacilaj pro la malgaja financa situacio de la registaro. La IMF aprobis 73 milionojn da dolaroj por redukti malriĉecon kaj por kresko de instalaĵoj en Niĝero en 2000 kaj anoncis 115 milionojn da dolaroj en ŝuldoreliefo sub la iniciato Tre Ŝuldiĝintaj Malriĉaj Landoj (HIPC). Niĝero estas la dua plej malriĉa lando de la mondo kaj havas la plej malaltan vivnivelon de la mondo. Niĝeron regas la Nacia Konsilio por la Protekto de la Patrujo (CNSP), milita junto gvidata de Generalo Abdourahamane Tchiani. La lando alfrontas severan ekonomian kaj sekurecan krizon, malbonigitan de internacia izoliĝo de okcidentaj partneroj kaj pro la ĝihadista terorismo, kiu daŭre minacas la Sahelan regionon. Ekde la puĉo en julio 2023, Niĝero estas englutita de senprecedenca sekureca kaj ekonomia krizo. La milita junto luktas por garantii sekurecon, travideblecon kaj esencajn servojn, dum korupto, terorismo kaj malriĉeco disvastiĝas tra la tuta lando. Ŝlosilaj aspektoj de la nuna politika kaj geopolitika situacio inkluzivas: Reĝima firmiĝo: Generalo Tchiani estis oficiale elektita kiel prezidanto, kaj la milita registaro tenas firman tenon super la lando, sekvante forte suverenisman kaj kontraŭokcidentan retorikon. Internaciaj rilatoj: Niĝero rompis tradiciajn interkonsentojn pri milita kaj sekureca kunlaboro kun historiaj partneroj kiel Francio kaj Usono. Samtempe, la lando forĝis novajn aliancojn, precipe kun Rusio kaj tra la akso kun la najbaraj militaj reĝimoj de Malio kaj Burkino. La politika transiro signife komplikigis la batalon kontraŭ terorismo en Sahelo. Ĝihadistaj milicoj daŭre agas en pluraj areoj, kaj indikiloj montras malboniĝon de la vivkondiĉoj kaj sekurecaj kondiĉoj por grandaj segmentoj de la loĝantaro. Pro la alta risko de tumultoj kaj kidnapoj, la ĉefaj internaciaj aŭtoritatoj nuntempe malkonsilas ĉian ajn speco de vojaĝo aŭ restado en la lando. === Etnoj === Niĝero havas loĝantaron de pli ol 25 milionoj. La "Haŭsoj" (Zarmaoj kaj Songhaioj) konsistigas la plej grandajn etnajn grupojn de Niĝero. Pli ol 20% de la niĝeranoj konsistas el nomadaj kaj brutbredantaj triboj, inkluzive de fulanioj, tuaregoj, vodaboj, kanurioj, araboj kaj tubuoj. === Klimato === == Eniri == === Eniri avie === [[File:Niameyairport 2005 crop.JPG|thumb|Flughaveno de Niameo]] Post la militista puĉo de julio 2023, la aerspaco de Niĝero estas fermita al francaj aviadiloj. === Eniri trajne === === Eniri buse === === Eniri piede === == Transportiĝi == [[File:Girafe du Niger.jpg|thumb|Rigardu tiun ĝirafon!]] === Transportiĝi perpiede === === Publika transporto === ==== Transportiĝi trajne ==== ==== Transportiĝi buse ==== === Transportiĝi aŭte === == Vidi == [[Image:Giraffe koure niger 2006.jpg|thumb|250px|La lasta restanta sovaĝa ĝirafgrego de Okcidentafriko vivas en Niĝero]] == Fari == == Komuniki == La oficiala lingvo en Niĝero estas la franca, kvankam tre malmultaj homoj parolas ĝin ekster Niameo kaj eĉ tie ne atendas altnivelan konversacion kun la komercistoj ĉe la merkatoj. La lokaj lingvoj inkluzivas la djerman (ĉefe parolata en Niameo kaj la apudaj regionoj Tillaberi kaj Dosso), la hausan, la fulfuldean kaj la tamaŝekan (parolatajn de la tuaregoj en la nordo), kaj la kanurian (parolatan de Beri Beri). La angla ne utilas ekster la usona kultura centro kaj kelkaj grandaj hoteloj en Niameo. Tamen, vi trovos anglalingvanojn en limurboj laŭlonge de la niĝeria limo, kiel ekzemple Birni N'Konni kaj Maradi. Ĉi tiuj homoj kutime estas el Niĝerio sude kaj ĝenerale volas ion de vi. Kvankam ili estas amikaj, ĉiam aŭskultu profesian gvidiston anstataŭ iu ajn, kiu parolas iom da angla. Se vi lernas ĉirkaŭ 20 frazojn en loka lingvo, vi tuj gajnos respekton. Simple saluti homojn en ilia loka lingvo igos vian vojaĝon tien pli glata ol vi iam ajn pensus ebla. [[Dosiero:Dogo Niger marketplace (4461073366).jpg|eta|Ĉe la merkato en Dogo en la sudo de Niĝero]] '''Plej gravaj Zarma/Djerma frazoj''': * ''Fofo'': saluton * ''Mate ni go?'' : Kiel vi fartas? * ''Man ne...?'' Kie estas...? * ''Ay ga ba...'' : Mi volas... * ''Wo-ne:'' Tiu * ''To'': Bone. * ''KaLA-tonton'': ĝis revido '''Plej gravaj Haŭsaj frazoj''': * ''Sannu'': Saluton * ''Me sunanka'': Kio estas via nomo? * ''Kana LA-hiya'': Kiel vi fartas? * ''LA-hiya LO'': Ĉio estas bone. * ''Na GO-day'': Dankon * ''Sai ANjima'': ĝis revido * ''Na GO-day, Na KO-shi'': Dankon, mi estas sata. (Politika respondo kiam oni ofertas al vi manĝaĵon, kiun vi timas manĝi) '''Kelkaj arabaj vortoj ankaŭ estas oftaj''': * ''salam-u-laikum'', kiu proksimume signifas "paco estu kun vi", kaj estas uzata en Niĝero kiam vi eniras domon aŭ salutas iun * ''al hamdallaye'', kiu signifas por niĝerano "Benu ĝin, ĝi estas finita." Ĝi ankaŭ povas signifi "ne dankon." Ĉi-lasta ankaŭ povas eviti, ke vi devas provi eble malpuran manĝaĵon, aŭ manĝi ĉe iu hejmo ĝis via stomako eksplodas. * ''In-shah-allah'', kiu signifas "se Dio volas." Ekzemple, "Mi venos viziti vian familion in-shah-allah." == Aĉeti == === Vendejaroj === == Manĝi == [[File:"Kilishi".JPG|thumb|"Kilishi", bovaĵa sekigita viando, kiu haveblas en tri gustoj: normala, arakid-spica kaj pipro-spicita]] === Tradiciaj manĝaĵoj === === Vegetarismo kaj veganismo === == Trinki == === Alkoholaĵoj === == Loĝi == === Esperanta loĝado === <!-- En (nomo de la lando) estas {{Pasporta Servo gastigantoj|loko= |nombro= |jaro= |monato=}}. --> === Kampadejoj === === Hosteloj === === Hoteloj === == Sekureco == AVERTO: Vojaĝi al Niĝero estas nesekura. Ekzistas alta risko de kidnapo, terora atako, krimo kaj neantaŭvidebla sekureca medio. La ĉefurbo, Niameo, estas relative pli sekura, sed tamen riska. Krizostato validas en pluraj ŝtatoj tra la lando. La niveloj de krimo, precipe en la ĉefurbo Niameo, estas altaj. == Sano == == Respekto == == Esperanto == [https://uea.org/landoj/nighero Niĝerlanda Esperanto-Klubo] === Lokaj esperantistoj === === Esperantaj renkontiĝoj === == Konsulejoj == == Viziti plu == == Rimarkoj == <references /> == Eksteraj ligiloj == {{Skizo|Sahelo}} {{Parto de|Sahelo}} j1fr1x7sjtikt8uf6l2p3xw6sfihii3 0 4713 72517 65664 2026-05-28T19:28:19Z Tiguliano 53 /* Esperanto */ 72517 wikitext text/x-wiki {{Rubando|Dakar_banner_Skyline.jpg}} {{Informkesto lando | bildo= | bildotitolo= | monunuo= | areo= | loĝantaro= | elektro= | antaŭkodo= | horzono= }} '''{{W|Senegalo}}''' (france: ''Sénégal'', volofe: ''Senegaal'') estas lando en [[Okcidentafriko]], la plej okcidenta en [[Afriko]] se oni neglektas la insulojn. == Regionoj == {{Listo de regionoj | mapo= | titolomapo= | tekstomapo= | grandecomapo= | nomoregiono1= | kolororegiono1= | elementojregiono1= | priskriboregiono1= | nomoregiono2= | kolororegiono2= | elementojregiono2= | priskriboregiono2= | nomoregiono3= | kolororegiono3= | elementojregiono3= | priskriboregiono3= | nomoregiono4= | kolororegiono4= | elementojregiono4= | priskriboregiono4= | nomoregiono5= | kolororegiono5= | elementojregiono5= | priskriboregiono5= | nomoregiono6= | kolororegiono6= | elementojregiono6= | priskriboregiono6= | nomoregiono7= | kolororegiono7= | elementojregiono7= | priskriboregiono7= | nomoregiono8= | kolororegiono8= | elementojregiono8= | priskriboregiono8= | nomoregiono9= | kolororegiono9= | elementojregiono9= | priskriboregiono9= | nomoregiono10= | kolororegiono10= | elementojregiono10= | priskriboregiono10= }} == Urboj == * '''[[Dakaro]]''' estas la ĉefurbo kaj plej granda urbo. === Esperantaj urboj === == Aliaj cellokoj == == Komprenu == === Tereno === La senegala tereno estas malalta, kun ebenaĵoj kaj malgrandaj montetoj sud-oriente. La rivero {{W|Senegalo (rivero)|Senegalo}} (1641 km) estas la plej grava rivero en tiu ĉi lando, al kiu ĝi donis sian nomon. Ĝi tamen ne trafluas Senegalon, sed fluas nur laŭ la norda landlimo. Alia grava rivero estas {{W|Rivero Gambio|Gambio}} (1130 km), kies bordoj tamen dum pli ol 400km apartenas al la lando preninta sian nomon el ĝi, [[Gambio]]. En Senegalo situas {{W|Verda Kabo}}, la loko pli okcidenta de la tuta Afriko, neglektante la insulojn. Ĝi donis sian nomon al la insuloj kuŝantaj fronte al ĝi en la Oceano. === Historio === === Etnoj === === Klimato === La klimato estas tropika, sed pli seka ol aliaj tropikaj landoj pro la influo de la proksima dezerto. La pluvema sezono daŭras de majo/junio ĝis oktobro/novembro (malpli longe en la nordo), kaj la seka sezono daŭras de novembro/decembro al aprilo/majo (pli longe en la nordo). La klimato estas pli milda apud la marbordo. == Eniri == === Eniri avie === === Eniri trajne === === Eniri buse === === Eniri piede === == Transportiĝi == === Transportiĝi perpiede === === Publika transporto === ==== Transportiĝi trajne ==== ==== Transportiĝi buse ==== === Transportiĝi aŭte === == Vidi == == Fari == == Komuniki == == Aĉeti == === Vendejaroj === == Manĝi == === Tradiciaj manĝaĵoj === === Vegetarismo kaj veganismo === == Trinki == === Alkoholaĵoj === == Loĝi == === Esperanta loĝado === <!-- En (nomo de la lando) estas {{Pasporta Servo gastigantoj|loko= |nombro= |jaro= |monato=}}. --> === Kampadejoj === === Hosteloj === === Hoteloj === == Sekureco == Estas militara konflikto inter la Senegala armeo kaj separisma ribelistoj en la regiono Kazamanco. Eviti tiun ĉi regionon (se eble) estus saĝa. == Sano == == Respekto == == Esperanto == [https://uea.org/landoj/senegalio Senegala Esperanto-Asocio] === Lokaj esperantistoj === === Esperantaj renkontiĝoj === == Konsulejoj == == Viziti plu == == Rimarkoj == <references /> == Eksteraj ligiloj == {{Skizo|Okcidentafriko}} {{Parto de|Okcidentafriko}} qjya01d7allpawakujlr7aozueo507h