Vikivojaĝo eowikivoyage https://eo.wikivoyage.org/wiki/Vikivoja%C4%9Do:%C4%88efpa%C4%9Do MediaWiki 1.47.0-wmf.4 first-letter Aŭdvidaĵo Specialaĵo Diskuto Uzanto Uzanto-Diskuto Vikivojaĝo Vikivojaĝo-Diskuto Dosiero Dosiero-Diskuto MediaWiki MediaWiki-Diskuto Ŝablono Ŝablono-Diskuto Helpo Helpo-Diskuto Kategorio Kategorio-Diskuto TimedText TimedText talk Modulo Modulo-Diskuto Event Event talk 0 1579 72541 60150 2026-05-31T18:57:43Z Tiguliano 53 /* Esperanto */ 72541 wikitext text/x-wiki {{Rubando|Table_Mountain_panorama.jpg}} {{Informkesto lando | bildo= | bildotitolo= | monunuo= | areo= | loĝantaro= | elektro= | antaŭkodo= | horzono= }} '''{{W|Sud-Afriko|Sud-Afriko}}''' estas granda kaj diversa lando en [[Suda Afriko]]. == Regionoj == {{Listo de regionoj | mapo= | titolomapo= | tekstomapo= | grandecomapo= | nomoregiono1= | kolororegiono1= | elementojregiono1= | priskriboregiono1= | nomoregiono2= | kolororegiono2= | elementojregiono2= | priskriboregiono2= | nomoregiono3= | kolororegiono3= | elementojregiono3= | priskriboregiono3= | nomoregiono4= | kolororegiono4= | elementojregiono4= | priskriboregiono4= | nomoregiono5= | kolororegiono5= | elementojregiono5= | priskriboregiono5= | nomoregiono6= | kolororegiono6= | elementojregiono6= | priskriboregiono6= | nomoregiono7= | kolororegiono7= | elementojregiono7= | priskriboregiono7= | nomoregiono8= | kolororegiono8= | elementojregiono8= | priskriboregiono8= | nomoregiono9= | kolororegiono9= | elementojregiono9= | priskriboregiono9= | nomoregiono10= | kolororegiono10= | elementojregiono10= | priskriboregiono10= }} == Urboj == * Pretorio * Kaburbo * Bloemfontein * Durbano * Johanesburgo === Esperantaj urboj === == Aliaj cellokoj == == Komprenu == Sud-Afriko estas lando kiu enhavas diversajn etnojn, pejzaĝojn, kaj lingvojn. Ĝi estas unu el la plej stabilaj kaj riĉaj landoj de la kontintento, malgraŭ problemoj de politika korupto. === Tereno === La lando havas grandan marbordon (2,500 km) kaj sed internon ĝenerale seka. Du grandaj riveroj, la Limpopo kaj la Oranĝo, fluas tra la lando. La Drakensbergoj, aŭ Drakoj-montaro, etendis de la Orienta Kablando ĝis Kvazulu-Natalo kaj Svazilando. === Historio === === Etnoj === === Klimato === == Eniri == === Eniri avie === === Eniri trajne === === Eniri buse === === Eniri piede === == Transportiĝi == === Transportiĝi perpiede === === Publika transporto === ==== Transportiĝi trajne ==== ==== Transportiĝi buse ==== === Transportiĝi aŭte === == Vidi == == Fari == == Komuniki == == Aĉeti == === Vendejaroj === == Manĝi == === Tradiciaj manĝaĵoj === === Vegetarismo kaj veganismo === == Trinki == === Alkoholaĵoj === == Loĝi == === Esperanta loĝado === <!-- En (nomo de la lando) estas {{Pasporta Servo gastigantoj|loko= |nombro= |jaro= |monato=}}. --> === Kampadejoj === === Hosteloj === === Hoteloj === == Sekureco == == Sano == == Respekto == == Esperanto == '''[https://uea.org/landoj/suda_afriko Esperanto-Asocio de Suda Afriko]''' === Lokaj esperantistoj === === Esperantaj renkontiĝoj === == Konsulejoj == == Viziti plu == == Rimarkoj == <references /> == Eksteraj ligiloj == {{Skizo|Suda Afriko}} {{Parto de|Suda Afriko}} pt0sajcl1i7y7ldu50jodiiz3uyjw0c 72542 72541 2026-05-31T19:39:33Z Tiguliano 53 72542 wikitext text/x-wiki {{Rubando|Table_Mountain_panorama.jpg}} {{Informkesto lando | bildo= | bildotitolo= | monunuo= | areo= | loĝantaro= | elektro= | antaŭkodo= | horzono= }} '''{{W|Sud-Afriko|Sud-Afriko}}''' estas granda kaj diversa lando en [[Suda Afriko]]. Sud-Afriko estas bonega celloko riĉa je kulturo, faŭno, flaŭro kaj historio. La plej suda lando de Afriko estas granda lando kun tre diversaj pejzaĝoj, 12 oficialaj lingvoj, kaj same diversa loĝantaro, kaj ofte konatas kiel la "Ĉielarka Nacio". == Regionoj == Sud-Afriko estas dividita en 9 provincojn: {{Listo de regionoj | mapo= South_Africa-Regions_map.svg | titolomapo= Regionoj de Sud-Afriko | tekstomapo= | grandecomapo= 450px | nomoregiono1= [[Gauteng]] | kolororegiono1= #d5a90b | elementojregiono1= | priskriboregiono1= Enhavas [[Pretorio]]n, la administran ĉefurbon de la lando, kaj [[Johanesburgo]]n, kiu estas la sidejo de la provinca registaro kaj turisma koro de suda Afriko. | nomoregiono2= [[Okcidenta Kabo]] | kolororegiono2= #6ca26c | elementojregiono2= | priskriboregiono2= Prezentas [[Kaburbo]]n; la [[Kaba Vinregiono|vinregiono]] proksime de [[Stellenbosch]]; la Marbordon de la Balenoj, laŭlonge de la [[Overberg]]; [[Kabo Agulhas|Agulhas]], plej suda punkto en Afriko kie la Atlantika kaj Hinda Oceanoj renkontiĝas; kaj la Kaban Floran Regionon. La [[Ĝardena Vojo]], unu el la ĉefaj cellokoj de la lando, etendiĝas laŭlonge de la Suda Marbordo de [[Mossel Bay]] ĝis Gqeberha/[[Port Elizabeth]] (Orienta Kablando) kaj inkluzivas urbojn kiel [[Knysna]] dum la ostra ĉefurbo [[Oudtshoorn]] implikas 50-kilometran kromvojon. | nomoregiono3= [[Orienta Kabo]] | kolororegiono3= #e6c997 | elementojregiono3= | priskriboregiono3= La orienta parto de la [[Ĝardena Vojo]], konata kiel la [[Tsitsikamma]], troviĝas en ĉi tiu provinco, kiu ankaŭ prezentas la iamajn "hejmlandojn", la spektaklan kaj neamase vizitatan [[Sovaĝan Marbordon]], bonegajn strandojn en [[Gqeberha]], [[Orienta Londono]] kaj [[Jeffreys Bay]], la surfad-celon de Sud-Afriko, kaj grandajn parkojn kiel [[Addo Elephant National Park]] kaj [[Tsitsikamma National Park]]. | nomoregiono4= [[Norda Kabo]] | kolororegiono4= #8e6c96 | elementojregiono4= | priskriboregiono4= Ĉi tiu estas la plej granda provinco kaj havas la plej malmultajn loĝantojn. La ĉefurbo [[Kimberley (Sud-Afriko)|Kimberley]] estas konata pro siaj diamantoj kaj la "Granda Truo". [[Upington]] estas la dua plej granda urbo, bona bazo por esplori la dezerton Kalaharo, [[Kgalagadi Transfrontier Park]] kaj la [[Augrabies|Augrabies Akvofalojn]] ĉe la rivero Oranĝo. Ankaŭ [[Ai-Ais Richtersveld Transfrontier Park|Ai-Ais/Richtersveld Transfrontier Park]] kaj la duondezerton [[Northern Cape Karoo]]. | nomoregiono5= [[Free State]] | kolororegiono5= #c375a0 | elementojregiono5= | priskriboregiono5= Jura ĉefurbo [[Bloemfontein]] kiu ankaŭ gastigas la Superan Apelacian Kortumon, la plej altan tribunalon pri nekonstituciaj aferoj (la Konstitucia Kortumo estas en Johanesburgo ekde 1994). La monda heredaĵo [[Vredefort|Vredefort Dome]], restaĵoj de la plej granda kaj plej malnova meteorite alfrapa kratero. | nomoregiono6= [[KwaZulu-Natal]] | kolororegiono6= #da8451 | elementojregiono6= | priskriboregiono6= Durbano, la plej granda urbo en la provinco kaj tria plej granda en Sud-Afriko, estas populara marborda feria celloko por sud-afrikanoj. La montaro Drakensberg (plej alta pinto Mont-Aux-Sources: 3282 m), kiu limas Lesoton, estas bona loko por migri. La akvofaloj Tugela (947 m), situantaj en la Nacia Parko Reĝa Natalo, estas la dua plej alta akvofalo en la mondo. | nomoregiono7= [[Nord-Orienta Provinco|Nord-Oriento]] | kolororegiono7= #5fb388 | elementojregiono7= | priskriboregiono7= [[Rustenburg]], fama pro [[Sunurbo (Sud-Afriko)|Sunurbo]] kaj [[Nacia Parko Pilanesberg|Ĉasrezervejo Pilanesberg]]. | nomoregiono8= [[Mpumalanga]] | kolororegiono8= #d06666 | elementojregiono8= | priskriboregiono8= La ĉefurbo [[Mbombela]] estas enirejo al [[Mozambiko]] kaj la suda sekcio de la [[Nacia Parko Kruger]]. La Drakensberga Eskarpo kun la [[Kanjono de la Rivero Blyde]] estas la tria plej granda kanjono en la mondo. | nomoregiono9= [[Limpopo]] | kolororegiono9= #80afdc | elementojregiono9= | priskriboregiono9= La ĉefurbo Polokwane (antaŭe konata kiel Pietersburg) estas bona deirpunkto por vizitoj al la nordaj partoj de la Nacia Parko Kruger kaj Zimbabvo. }} == Urboj == * Pretorio * Kaburbo * Bloemfontein * Durbano * Johanesburgo === Esperantaj urboj === == Aliaj cellokoj == == Komprenu == Sud-Afriko estas lando kiu enhavas diversajn etnojn, pejzaĝojn, kaj lingvojn. Ĝi estas unu el la plej stabilaj kaj riĉaj landoj de la kontintento, malgraŭ problemoj de politika korupto. === Tereno === La lando havas grandan marbordon (2,500 km) kaj sed internon ĝenerale seka. Du grandaj riveroj, la Limpopo kaj la Oranĝo, fluas tra la lando. La Drakensbergoj, aŭ Drakoj-montaro, etendis de la Orienta Kablando ĝis Kvazulu-Natalo kaj Svazilando. === Historio === === Etnoj === === Klimato === == Eniri == === Eniri avie === === Eniri trajne === === Eniri buse === === Eniri piede === == Transportiĝi == === Transportiĝi perpiede === === Publika transporto === ==== Transportiĝi trajne ==== ==== Transportiĝi buse ==== === Transportiĝi aŭte === == Vidi == == Fari == == Komuniki == == Aĉeti == === Vendejaroj === == Manĝi == === Tradiciaj manĝaĵoj === === Vegetarismo kaj veganismo === == Trinki == === Alkoholaĵoj === == Loĝi == === Esperanta loĝado === <!-- En (nomo de la lando) estas {{Pasporta Servo gastigantoj|loko= |nombro= |jaro= |monato=}}. --> === Kampadejoj === === Hosteloj === === Hoteloj === == Sekureco == == Sano == == Respekto == == Esperanto == '''[https://uea.org/landoj/suda_afriko Esperanto-Asocio de Suda Afriko]''' === Lokaj esperantistoj === === Esperantaj renkontiĝoj === == Konsulejoj == == Viziti plu == == Rimarkoj == <references /> == Eksteraj ligiloj == {{Skizo|Suda Afriko}} {{Parto de|Suda Afriko}} 5lsq20kmd4v3vju2oa1tfsnk69xgzi1 72543 72542 2026-05-31T19:43:06Z Tiguliano 53 /* Regionoj */ 72543 wikitext text/x-wiki {{Rubando|Table_Mountain_panorama.jpg}} {{Informkesto lando | bildo= | bildotitolo= | monunuo= | areo= | loĝantaro= | elektro= | antaŭkodo= | horzono= }} '''{{W|Sud-Afriko|Sud-Afriko}}''' estas granda kaj diversa lando en [[Suda Afriko]]. Sud-Afriko estas bonega celloko riĉa je kulturo, faŭno, flaŭro kaj historio. La plej suda lando de Afriko estas granda lando kun tre diversaj pejzaĝoj, 12 oficialaj lingvoj, kaj same diversa loĝantaro, kaj ofte konatas kiel la "Ĉielarka Nacio". == Regionoj == Sud-Afriko estas dividita en 9 provincojn: {{Listo de regionoj | mapo= South_Africa-Regions_map.svg | titolomapo= Regionoj de Sud-Afriko | tekstomapo= | grandecomapo= 450px | nomoregiono1= [[Gauteng]] | kolororegiono1= #d5a90b | elementojregiono1= | priskriboregiono1= Enhavas [[Pretorio]]n, la administran ĉefurbon de la lando, kaj [[Johanesburgo]]n, kiu estas la sidejo de la provinca registaro kaj turisma koro de suda Afriko. | nomoregiono2= [[Okcidenta Kabo]] | kolororegiono2= #6ca26c | elementojregiono2= | priskriboregiono2= Prezentas [[Kaburbo]]n; la [[Kaba Vinregiono|vinregiono]] proksime de [[Stellenbosch]]; la Marbordon de la Balenoj, laŭlonge de la [[Overberg]]; [[Kabo Agulhas|Agulhas]], plej suda punkto en Afriko kie la Atlantika kaj Hinda Oceanoj renkontiĝas; kaj la Kaban Floran Regionon. La [[Ĝardena Vojo]], unu el la ĉefaj cellokoj de la lando, etendiĝas laŭlonge de la Suda Marbordo de [[Mossel Bay]] ĝis Gqeberha/[[Port Elizabeth]] (Orienta Kablando) kaj inkluzivas urbojn kiel [[Knysna]] dum la ostra ĉefurbo [[Oudtshoorn]] implikas 50-kilometran kromvojon. | nomoregiono3= [[Orienta Kabo]] | kolororegiono3= #e6c997 | elementojregiono3= | priskriboregiono3= La orienta parto de la [[Ĝardena Vojo]], konata kiel la [[Tsitsikamma]], troviĝas en ĉi tiu provinco, kiu ankaŭ prezentas la iamajn "hejmlandojn", la spektaklan kaj neamase vizitatan [[Sovaĝan Marbordon]], bonegajn strandojn en [[Gqeberha]], [[Orienta Londono]] kaj [[Jeffreys Bay]], la surfad-celon de Sud-Afriko, kaj grandajn parkojn kiel [[Addo Elephant National Park]] kaj [[Tsitsikamma National Park]]. | nomoregiono4= [[Norda Kabo]] | kolororegiono4= #8e6c96 | elementojregiono4= | priskriboregiono4= Ĉi tiu estas la plej granda provinco kaj havas la plej malmultajn loĝantojn. La ĉefurbo [[Kimberley (Sud-Afriko)|Kimberley]] estas konata pro siaj diamantoj kaj la "Granda Truo". [[Upington]] estas la dua plej granda urbo, bona bazo por esplori la dezerton Kalaharo, [[Kgalagadi Transfrontier Park]] kaj la [[Augrabies|Augrabies Akvofalojn]] ĉe la rivero Oranĝo. Ankaŭ [[Ai-Ais Richtersveld Transfrontier Park|Ai-Ais/Richtersveld Transfrontier Park]] kaj la duondezerton [[Northern Cape Karoo]]. | nomoregiono5= [[Free State]] | kolororegiono5= #c375a0 | elementojregiono5= | priskriboregiono5= Jura ĉefurbo [[Bloemfontein]] kiu ankaŭ gastigas la Superan Apelacian Kortumon, la plej altan tribunalon pri nekonstituciaj aferoj (la Konstitucia Kortumo estas en Johanesburgo ekde 1994). La monda heredaĵo [[Vredefort|Vredefort Dome]], restaĵoj de la plej granda kaj plej malnova meteorite alfrapa kratero. | nomoregiono6= [[KwaZulu-Natal]] | kolororegiono6= #da8451 | elementojregiono6= | priskriboregiono6= Durbano, la plej granda urbo en la provinco kaj tria plej granda en Sud-Afriko, estas populara marborda feria celloko por sud-afrikanoj. La montaro Drakensberg (plej alta pinto Mont-Aux-Sources: 3282 m), kiu limas Lesoton, estas bona loko por migri. La akvofaloj Tugela (947 m), situantaj en la Nacia Parko Reĝa Natalo, estas la dua plej alta akvofalo en la mondo. | nomoregiono7= [[Nord-Orienta Provinco|Nord-Oriento]] | kolororegiono7= #5fb388 | elementojregiono7= | priskriboregiono7= [[Rustenburg]], fama pro [[Sunurbo (Sud-Afriko)|Sunurbo]] kaj [[Nacia Parko Pilanesberg|Ĉasrezervejo Pilanesberg]]. | nomoregiono8= [[Mpumalanga]] | kolororegiono8= #d06666 | elementojregiono8= | priskriboregiono8= La ĉefurbo [[Mbombela]] estas enirejo al [[Mozambiko]] kaj la suda sekcio de la [[Nacia Parko Kruger]]. La Drakensberga Eskarpo kun la [[Kanjono de la Rivero Blyde]] estas la tria plej granda kanjono en la mondo. | nomoregiono9= [[Limpopo]] | kolororegiono9= #80afdc | elementojregiono9= | priskriboregiono9= La ĉefurbo Polokwane (antaŭe konata kiel Pietersburg) estas bona deirpunkto por vizitoj al la nordaj partoj de la Nacia Parko Kruger kaj Zimbabvo. }} ===Teritorioj=== * [[Insuloj de Princo Eduardo]], pli ofte konataj kiel Marion-Insulo (la plej granda el la du) - du malgrandaj insuloj en la subantarkta Hinda Oceano. Aliro estas limigita al esplorado kaj konservada administrado. == Urboj == * Pretorio * Kaburbo * Bloemfontein * Durbano * Johanesburgo === Esperantaj urboj === == Aliaj cellokoj == == Komprenu == Sud-Afriko estas lando kiu enhavas diversajn etnojn, pejzaĝojn, kaj lingvojn. Ĝi estas unu el la plej stabilaj kaj riĉaj landoj de la kontintento, malgraŭ problemoj de politika korupto. === Tereno === La lando havas grandan marbordon (2,500 km) kaj sed internon ĝenerale seka. Du grandaj riveroj, la Limpopo kaj la Oranĝo, fluas tra la lando. La Drakensbergoj, aŭ Drakoj-montaro, etendis de la Orienta Kablando ĝis Kvazulu-Natalo kaj Svazilando. === Historio === === Etnoj === === Klimato === == Eniri == === Eniri avie === === Eniri trajne === === Eniri buse === === Eniri piede === == Transportiĝi == === Transportiĝi perpiede === === Publika transporto === ==== Transportiĝi trajne ==== ==== Transportiĝi buse ==== === Transportiĝi aŭte === == Vidi == == Fari == == Komuniki == == Aĉeti == === Vendejaroj === == Manĝi == === Tradiciaj manĝaĵoj === === Vegetarismo kaj veganismo === == Trinki == === Alkoholaĵoj === == Loĝi == === Esperanta loĝado === <!-- En (nomo de la lando) estas {{Pasporta Servo gastigantoj|loko= |nombro= |jaro= |monato=}}. --> === Kampadejoj === === Hosteloj === === Hoteloj === == Sekureco == == Sano == == Respekto == == Esperanto == '''[https://uea.org/landoj/suda_afriko Esperanto-Asocio de Suda Afriko]''' === Lokaj esperantistoj === === Esperantaj renkontiĝoj === == Konsulejoj == == Viziti plu == == Rimarkoj == <references /> == Eksteraj ligiloj == {{Skizo|Suda Afriko}} {{Parto de|Suda Afriko}} relw3yhog3ut4kfb80z303xgcfqdzaq 72544 72543 2026-05-31T19:53:27Z Tiguliano 53 /* Urboj */ 72544 wikitext text/x-wiki {{Rubando|Table_Mountain_panorama.jpg}} {{Informkesto lando | bildo= | bildotitolo= | monunuo= | areo= | loĝantaro= | elektro= | antaŭkodo= | horzono= }} '''{{W|Sud-Afriko|Sud-Afriko}}''' estas granda kaj diversa lando en [[Suda Afriko]]. Sud-Afriko estas bonega celloko riĉa je kulturo, faŭno, flaŭro kaj historio. La plej suda lando de Afriko estas granda lando kun tre diversaj pejzaĝoj, 12 oficialaj lingvoj, kaj same diversa loĝantaro, kaj ofte konatas kiel la "Ĉielarka Nacio". == Regionoj == Sud-Afriko estas dividita en 9 provincojn: {{Listo de regionoj | mapo= South_Africa-Regions_map.svg | titolomapo= Regionoj de Sud-Afriko | tekstomapo= | grandecomapo= 450px | nomoregiono1= [[Gauteng]] | kolororegiono1= #d5a90b | elementojregiono1= | priskriboregiono1= Enhavas [[Pretorio]]n, la administran ĉefurbon de la lando, kaj [[Johanesburgo]]n, kiu estas la sidejo de la provinca registaro kaj turisma koro de suda Afriko. | nomoregiono2= [[Okcidenta Kabo]] | kolororegiono2= #6ca26c | elementojregiono2= | priskriboregiono2= Prezentas [[Kaburbo]]n; la [[Kaba Vinregiono|vinregiono]] proksime de [[Stellenbosch]]; la Marbordon de la Balenoj, laŭlonge de la [[Overberg]]; [[Kabo Agulhas|Agulhas]], plej suda punkto en Afriko kie la Atlantika kaj Hinda Oceanoj renkontiĝas; kaj la Kaban Floran Regionon. La [[Ĝardena Vojo]], unu el la ĉefaj cellokoj de la lando, etendiĝas laŭlonge de la Suda Marbordo de [[Mossel Bay]] ĝis Gqeberha/[[Port Elizabeth]] (Orienta Kablando) kaj inkluzivas urbojn kiel [[Knysna]] dum la ostra ĉefurbo [[Oudtshoorn]] implikas 50-kilometran kromvojon. | nomoregiono3= [[Orienta Kabo]] | kolororegiono3= #e6c997 | elementojregiono3= | priskriboregiono3= La orienta parto de la [[Ĝardena Vojo]], konata kiel la [[Tsitsikamma]], troviĝas en ĉi tiu provinco, kiu ankaŭ prezentas la iamajn "hejmlandojn", la spektaklan kaj neamase vizitatan [[Sovaĝan Marbordon]], bonegajn strandojn en [[Gqeberha]], [[Orienta Londono]] kaj [[Jeffreys Bay]], la surfad-celon de Sud-Afriko, kaj grandajn parkojn kiel [[Addo Elephant National Park]] kaj [[Tsitsikamma National Park]]. | nomoregiono4= [[Norda Kabo]] | kolororegiono4= #8e6c96 | elementojregiono4= | priskriboregiono4= Ĉi tiu estas la plej granda provinco kaj havas la plej malmultajn loĝantojn. La ĉefurbo [[Kimberley (Sud-Afriko)|Kimberley]] estas konata pro siaj diamantoj kaj la "Granda Truo". [[Upington]] estas la dua plej granda urbo, bona bazo por esplori la dezerton Kalaharo, [[Kgalagadi Transfrontier Park]] kaj la [[Augrabies|Augrabies Akvofalojn]] ĉe la rivero Oranĝo. Ankaŭ [[Ai-Ais Richtersveld Transfrontier Park|Ai-Ais/Richtersveld Transfrontier Park]] kaj la duondezerton [[Northern Cape Karoo]]. | nomoregiono5= [[Free State]] | kolororegiono5= #c375a0 | elementojregiono5= | priskriboregiono5= Jura ĉefurbo [[Bloemfontein]] kiu ankaŭ gastigas la Superan Apelacian Kortumon, la plej altan tribunalon pri nekonstituciaj aferoj (la Konstitucia Kortumo estas en Johanesburgo ekde 1994). La monda heredaĵo [[Vredefort|Vredefort Dome]], restaĵoj de la plej granda kaj plej malnova meteorite alfrapa kratero. | nomoregiono6= [[KwaZulu-Natal]] | kolororegiono6= #da8451 | elementojregiono6= | priskriboregiono6= Durbano, la plej granda urbo en la provinco kaj tria plej granda en Sud-Afriko, estas populara marborda feria celloko por sud-afrikanoj. La montaro Drakensberg (plej alta pinto Mont-Aux-Sources: 3282 m), kiu limas Lesoton, estas bona loko por migri. La akvofaloj Tugela (947 m), situantaj en la Nacia Parko Reĝa Natalo, estas la dua plej alta akvofalo en la mondo. | nomoregiono7= [[Nord-Orienta Provinco|Nord-Oriento]] | kolororegiono7= #5fb388 | elementojregiono7= | priskriboregiono7= [[Rustenburg]], fama pro [[Sunurbo (Sud-Afriko)|Sunurbo]] kaj [[Nacia Parko Pilanesberg|Ĉasrezervejo Pilanesberg]]. | nomoregiono8= [[Mpumalanga]] | kolororegiono8= #d06666 | elementojregiono8= | priskriboregiono8= La ĉefurbo [[Mbombela]] estas enirejo al [[Mozambiko]] kaj la suda sekcio de la [[Nacia Parko Kruger]]. La Drakensberga Eskarpo kun la [[Kanjono de la Rivero Blyde]] estas la tria plej granda kanjono en la mondo. | nomoregiono9= [[Limpopo]] | kolororegiono9= #80afdc | elementojregiono9= | priskriboregiono9= La ĉefurbo Polokwane (antaŭe konata kiel Pietersburg) estas bona deirpunkto por vizitoj al la nordaj partoj de la Nacia Parko Kruger kaj Zimbabvo. }} ===Teritorioj=== * [[Insuloj de Princo Eduardo]], pli ofte konataj kiel Marion-Insulo (la plej granda el la du) - du malgrandaj insuloj en la subantarkta Hinda Oceano. Aliro estas limigita al esplorado kaj konservada administrado. == Urboj == [[File:Downtown Kimberley seen from the west 2015.JPG|thumb|Kimberley kaj la "Granda Truo"]] * [[Pretorio]] – la administra ĉefurbo de la lando. Ĝi gastigas multajn ambasadejojn kaj tri universitatojn. * [[Kaburbo]]– la leĝdona ĉefurbo kaj sidejo de la Parlamento. Mondklasa urbo nomita pro sia proksimeco al la Kabo de Bonespera. Ankaŭ tre proksime al la [[Kabaj Vinberejoj|vinberejoj]] de Sud-Afriko. Unu el la plej belaj urboj en la mondo, lokita inter la maro kaj la Tablo-Monto, ĝi estas populara somera celloko por hejmaj turistoj kaj tiuj el eksterlando. La koro de la komunumoj Kabaj Koloruloj kaj Kabaj Malajoj. * [[Bloemfontein]] – la juĝa ĉefurbo, hejmo de la Supera Apelacia Kortumo, la plej alta tribunalo pri nekonstituciaj aferoj. * [[Durbano]]– plej granda urbo en [[Kvazulu-Natalo]], tria plej granda en Sud-Afriko, la koro de la hinda komunumo de Sud-Afriko, kaj populara marborda feria celloko por sud-afrikanoj. * [[Johanesburgo]]– la ekonomia koro de Sud-Afriko kaj la plej ofta enirejo al [[Suda Afriko]]. * [[Kimberley (Sud-Afriko)|Kimberley]] – ĉefurbo de la provinco Norda Kablando. Fama pro siaj diamantoj kaj la "Granda Truo". * [[Polokwane]] (antaŭe konata kiel ''Pietersburg'') – ĉefurbo de Limpopo kaj bona deirpunkto por vizitoj al la nordaj partoj de la Nacia Parko Kruger kaj Zimbabvo. * Gqeberha/[[Port Elizabeth]] – marborda urbo en Orienta Kablando kun la haveno Ngqura (profundakva haveno) kaj la Nacia Parko Addo Elephant situantaj proksime. * [[Upington]] – situanta en la arida provinco [[Norda Kablando]], ĉi tiu urbo estas bona bazo por esplori la dezerton Kalaharo kaj la naciajn parkojn situantajn en la [[Norda Kablando]]. === Esperantaj urboj === == Aliaj cellokoj == == Komprenu == Sud-Afriko estas lando kiu enhavas diversajn etnojn, pejzaĝojn, kaj lingvojn. Ĝi estas unu el la plej stabilaj kaj riĉaj landoj de la kontintento, malgraŭ problemoj de politika korupto. === Tereno === La lando havas grandan marbordon (2,500 km) kaj sed internon ĝenerale seka. Du grandaj riveroj, la Limpopo kaj la Oranĝo, fluas tra la lando. La Drakensbergoj, aŭ Drakoj-montaro, etendis de la Orienta Kablando ĝis Kvazulu-Natalo kaj Svazilando. === Historio === === Etnoj === === Klimato === == Eniri == === Eniri avie === === Eniri trajne === === Eniri buse === === Eniri piede === == Transportiĝi == === Transportiĝi perpiede === === Publika transporto === ==== Transportiĝi trajne ==== ==== Transportiĝi buse ==== === Transportiĝi aŭte === == Vidi == == Fari == == Komuniki == == Aĉeti == === Vendejaroj === == Manĝi == === Tradiciaj manĝaĵoj === === Vegetarismo kaj veganismo === == Trinki == === Alkoholaĵoj === == Loĝi == === Esperanta loĝado === <!-- En (nomo de la lando) estas {{Pasporta Servo gastigantoj|loko= |nombro= |jaro= |monato=}}. --> === Kampadejoj === === Hosteloj === === Hoteloj === == Sekureco == == Sano == == Respekto == == Esperanto == '''[https://uea.org/landoj/suda_afriko Esperanto-Asocio de Suda Afriko]''' === Lokaj esperantistoj === === Esperantaj renkontiĝoj === == Konsulejoj == == Viziti plu == == Rimarkoj == <references /> == Eksteraj ligiloj == {{Skizo|Suda Afriko}} {{Parto de|Suda Afriko}} r0yldqm4oxcv92ejvyitqg9aprfh2bn 72545 72544 2026-05-31T20:02:06Z Tiguliano 53 /* Aliaj cellokoj */ 72545 wikitext text/x-wiki {{Rubando|Table_Mountain_panorama.jpg}} {{Informkesto lando | bildo= | bildotitolo= | monunuo= | areo= | loĝantaro= | elektro= | antaŭkodo= | horzono= }} '''{{W|Sud-Afriko|Sud-Afriko}}''' estas granda kaj diversa lando en [[Suda Afriko]]. Sud-Afriko estas bonega celloko riĉa je kulturo, faŭno, flaŭro kaj historio. La plej suda lando de Afriko estas granda lando kun tre diversaj pejzaĝoj, 12 oficialaj lingvoj, kaj same diversa loĝantaro, kaj ofte konatas kiel la "Ĉielarka Nacio". == Regionoj == Sud-Afriko estas dividita en 9 provincojn: {{Listo de regionoj | mapo= South_Africa-Regions_map.svg | titolomapo= Regionoj de Sud-Afriko | tekstomapo= | grandecomapo= 450px | nomoregiono1= [[Gauteng]] | kolororegiono1= #d5a90b | elementojregiono1= | priskriboregiono1= Enhavas [[Pretorio]]n, la administran ĉefurbon de la lando, kaj [[Johanesburgo]]n, kiu estas la sidejo de la provinca registaro kaj turisma koro de suda Afriko. | nomoregiono2= [[Okcidenta Kabo]] | kolororegiono2= #6ca26c | elementojregiono2= | priskriboregiono2= Prezentas [[Kaburbo]]n; la [[Kaba Vinregiono|vinregiono]] proksime de [[Stellenbosch]]; la Marbordon de la Balenoj, laŭlonge de la [[Overberg]]; [[Kabo Agulhas|Agulhas]], plej suda punkto en Afriko kie la Atlantika kaj Hinda Oceanoj renkontiĝas; kaj la Kaban Floran Regionon. La [[Ĝardena Vojo]], unu el la ĉefaj cellokoj de la lando, etendiĝas laŭlonge de la Suda Marbordo de [[Mossel Bay]] ĝis Gqeberha/[[Port Elizabeth]] (Orienta Kablando) kaj inkluzivas urbojn kiel [[Knysna]] dum la ostra ĉefurbo [[Oudtshoorn]] implikas 50-kilometran kromvojon. | nomoregiono3= [[Orienta Kabo]] | kolororegiono3= #e6c997 | elementojregiono3= | priskriboregiono3= La orienta parto de la [[Ĝardena Vojo]], konata kiel la [[Tsitsikamma]], troviĝas en ĉi tiu provinco, kiu ankaŭ prezentas la iamajn "hejmlandojn", la spektaklan kaj neamase vizitatan [[Sovaĝan Marbordon]], bonegajn strandojn en [[Gqeberha]], [[Orienta Londono]] kaj [[Jeffreys Bay]], la surfad-celon de Sud-Afriko, kaj grandajn parkojn kiel [[Addo Elephant National Park]] kaj [[Tsitsikamma National Park]]. | nomoregiono4= [[Norda Kabo]] | kolororegiono4= #8e6c96 | elementojregiono4= | priskriboregiono4= Ĉi tiu estas la plej granda provinco kaj havas la plej malmultajn loĝantojn. La ĉefurbo [[Kimberley (Sud-Afriko)|Kimberley]] estas konata pro siaj diamantoj kaj la "Granda Truo". [[Upington]] estas la dua plej granda urbo, bona bazo por esplori la dezerton Kalaharo, [[Kgalagadi Transfrontier Park]] kaj la [[Augrabies|Augrabies Akvofalojn]] ĉe la rivero Oranĝo. Ankaŭ [[Ai-Ais Richtersveld Transfrontier Park|Ai-Ais/Richtersveld Transfrontier Park]] kaj la duondezerton [[Northern Cape Karoo]]. | nomoregiono5= [[Free State]] | kolororegiono5= #c375a0 | elementojregiono5= | priskriboregiono5= Jura ĉefurbo [[Bloemfontein]] kiu ankaŭ gastigas la Superan Apelacian Kortumon, la plej altan tribunalon pri nekonstituciaj aferoj (la Konstitucia Kortumo estas en Johanesburgo ekde 1994). La monda heredaĵo [[Vredefort|Vredefort Dome]], restaĵoj de la plej granda kaj plej malnova meteorite alfrapa kratero. | nomoregiono6= [[KwaZulu-Natal]] | kolororegiono6= #da8451 | elementojregiono6= | priskriboregiono6= Durbano, la plej granda urbo en la provinco kaj tria plej granda en Sud-Afriko, estas populara marborda feria celloko por sud-afrikanoj. La montaro Drakensberg (plej alta pinto Mont-Aux-Sources: 3282 m), kiu limas Lesoton, estas bona loko por migri. La akvofaloj Tugela (947 m), situantaj en la Nacia Parko Reĝa Natalo, estas la dua plej alta akvofalo en la mondo. | nomoregiono7= [[Nord-Orienta Provinco|Nord-Oriento]] | kolororegiono7= #5fb388 | elementojregiono7= | priskriboregiono7= [[Rustenburg]], fama pro [[Sunurbo (Sud-Afriko)|Sunurbo]] kaj [[Nacia Parko Pilanesberg|Ĉasrezervejo Pilanesberg]]. | nomoregiono8= [[Mpumalanga]] | kolororegiono8= #d06666 | elementojregiono8= | priskriboregiono8= La ĉefurbo [[Mbombela]] estas enirejo al [[Mozambiko]] kaj la suda sekcio de la [[Nacia Parko Kruger]]. La Drakensberga Eskarpo kun la [[Kanjono de la Rivero Blyde]] estas la tria plej granda kanjono en la mondo. | nomoregiono9= [[Limpopo]] | kolororegiono9= #80afdc | elementojregiono9= | priskriboregiono9= La ĉefurbo Polokwane (antaŭe konata kiel Pietersburg) estas bona deirpunkto por vizitoj al la nordaj partoj de la Nacia Parko Kruger kaj Zimbabvo. }} ===Teritorioj=== * [[Insuloj de Princo Eduardo]], pli ofte konataj kiel Marion-Insulo (la plej granda el la du) - du malgrandaj insuloj en la subantarkta Hinda Oceano. Aliro estas limigita al esplorado kaj konservada administrado. == Urboj == [[File:Downtown Kimberley seen from the west 2015.JPG|thumb|Kimberley kaj la "Granda Truo"]] * [[Pretorio]] – la administra ĉefurbo de la lando. Ĝi gastigas multajn ambasadejojn kaj tri universitatojn. * [[Kaburbo]]– la leĝdona ĉefurbo kaj sidejo de la Parlamento. Mondklasa urbo nomita pro sia proksimeco al la Kabo de Bonespera. Ankaŭ tre proksime al la [[Kabaj Vinberejoj|vinberejoj]] de Sud-Afriko. Unu el la plej belaj urboj en la mondo, lokita inter la maro kaj la Tablo-Monto, ĝi estas populara somera celloko por hejmaj turistoj kaj tiuj el eksterlando. La koro de la komunumoj Kabaj Koloruloj kaj Kabaj Malajoj. * [[Bloemfontein]] – la juĝa ĉefurbo, hejmo de la Supera Apelacia Kortumo, la plej alta tribunalo pri nekonstituciaj aferoj. * [[Durbano]]– plej granda urbo en [[Kvazulu-Natalo]], tria plej granda en Sud-Afriko, la koro de la hinda komunumo de Sud-Afriko, kaj populara marborda feria celloko por sud-afrikanoj. * [[Johanesburgo]]– la ekonomia koro de Sud-Afriko kaj la plej ofta enirejo al [[Suda Afriko]]. * [[Kimberley (Sud-Afriko)|Kimberley]] – ĉefurbo de la provinco Norda Kablando. Fama pro siaj diamantoj kaj la "Granda Truo". * [[Polokwane]] (antaŭe konata kiel ''Pietersburg'') – ĉefurbo de Limpopo kaj bona deirpunkto por vizitoj al la nordaj partoj de la Nacia Parko Kruger kaj Zimbabvo. * Gqeberha/[[Port Elizabeth]] – marborda urbo en Orienta Kablando kun la haveno Ngqura (profundakva haveno) kaj la Nacia Parko Addo Elephant situantaj proksime. * [[Upington]] – situanta en la arida provinco [[Norda Kablando]], ĉi tiu urbo estas bona bazo por esplori la dezerton Kalaharo kaj la naciajn parkojn situantajn en la [[Norda Kablando]]. === Esperantaj urboj === == Aliaj cellokoj == ===Naciaj parkoj=== [[File:South Africa-Mpumalanga-Rhino02.jpg|thumb|Rhino en privata reservejo en Mpumalanga]] Sud-Afriko estas paradizo por ĉiu interesato pri natura historio. Vasta gamo da specioj (kelkaj eble danĝeraj kaj endanĝerigitaj) troveblas en parkoj, bienoj, privataj rezervejoj kaj eĉ sur la vojoj. * [[Nacia Parko Kruger]] estas escepte bone administrata kaj ŝatata turisma celloko. * [[Translima Parko Kgalagadi]] en la koro de la Kalahara dezerto kun vastaj malfermaj spacoj kaj amasoj da bestoj, inkluzive de la majesta 'Gemsbok'. Ĉi tiu estas la unua parko en Afriko, kiu transiris internaciajn limojn. * Ekzistas ankaŭ granda nombro da pli malgrandaj parkoj, kiel la [[Hluhluwe-iMfolozi Park]], la [[Addo Elephant National Park]], la [[Marakele National Park]], la [[Pilanesberg National Park]] aŭ la [[iSimangaliso Wetland Park]]. Ekzistas migrovojoj haveblaj en preskaŭ ĉiuj parkoj kaj ĉirkaŭ geografiaj interesaj lokoj. == Komprenu == Sud-Afriko estas lando kiu enhavas diversajn etnojn, pejzaĝojn, kaj lingvojn. Ĝi estas unu el la plej stabilaj kaj riĉaj landoj de la kontintento, malgraŭ problemoj de politika korupto. === Tereno === La lando havas grandan marbordon (2,500 km) kaj sed internon ĝenerale seka. Du grandaj riveroj, la Limpopo kaj la Oranĝo, fluas tra la lando. La Drakensbergoj, aŭ Drakoj-montaro, etendis de la Orienta Kablando ĝis Kvazulu-Natalo kaj Svazilando. === Historio === === Etnoj === === Klimato === == Eniri == === Eniri avie === === Eniri trajne === === Eniri buse === === Eniri piede === == Transportiĝi == === Transportiĝi perpiede === === Publika transporto === ==== Transportiĝi trajne ==== ==== Transportiĝi buse ==== === Transportiĝi aŭte === == Vidi == == Fari == == Komuniki == == Aĉeti == === Vendejaroj === == Manĝi == === Tradiciaj manĝaĵoj === === Vegetarismo kaj veganismo === == Trinki == === Alkoholaĵoj === == Loĝi == === Esperanta loĝado === <!-- En (nomo de la lando) estas {{Pasporta Servo gastigantoj|loko= |nombro= |jaro= |monato=}}. --> === Kampadejoj === === Hosteloj === === Hoteloj === == Sekureco == == Sano == == Respekto == == Esperanto == '''[https://uea.org/landoj/suda_afriko Esperanto-Asocio de Suda Afriko]''' === Lokaj esperantistoj === === Esperantaj renkontiĝoj === == Konsulejoj == == Viziti plu == == Rimarkoj == <references /> == Eksteraj ligiloj == {{Skizo|Suda Afriko}} {{Parto de|Suda Afriko}} ehhuk4tm9nloey25r6os48bprc29j63 0 4713 72529 72528 2026-05-31T12:12:21Z Tiguliano 53 /* Eniri avie */ 72529 wikitext text/x-wiki {{Rubando|Dakar_banner_Skyline.jpg}} {{Informkesto lando | bildo= | bildotitolo= | monunuo= | areo= | loĝantaro= | elektro= | antaŭkodo= | horzono= }} '''{{W|Senegalo}}''' (france: ''Sénégal'', volofe: ''Senegaal'') estas lando en [[Okcidentafriko]], la plej okcidenta en [[Afriko]] se oni neglektas la insulojn. Islama Senegalo allogas vizitantojn per sia riĉa kultura diverseco, fascinaj historiaj lokoj kiel la urbo Saint-Louis, Monda Heredaĵo de UNESKO, imponaj naturaj mirindaĵoj kiel la Saloum-delto kaj ĝiaj revecaj strandoj, kaj ankaŭ la ŝanco sperti tradician muzikon kaj dancformojn. Kvankam Senegalo kutime ne estas sur la listoj de plej multaj vojaĝantoj, la lando ofertas multajn allogaĵojn kaj aferojn farendajn. Fiŝkaptadaj entuziasmuloj interesiĝos scii, ke Senegalo estas unu el la plej bonaj lokoj en la mondo por kapti fiŝojn. La senegalanoj estas konataj pro sia bonkoreco kaj gastamo, kaj vi povas atendi esti traktata kun grandega respekto kiel vizitanto. == Regionoj == Laŭ turisma vidpunkto Senegalo povas esti dividita en kvin regionoj: {{Listo de regionoj | mapo= Senegal regions.png | titolomapo= Regionoj de Senegalo | tekstomapo= | grandecomapo= 450px | nomoregiono1= [[Kabo Verda-Tieso]] | kolororegiono1= #d07777 | elementojregiono1= Ĝi inkluzivas [[Dakaro]], [[Tieso]], [[Mboro]], [[Popenguine]], [[Joal-Fadiouth]]. | priskriboregiono1= Ĝi estas la Kabo-Verda Duoninsulo (''Presqu'île du Cap-Vert'') — la regiono kie troviĝas la [[Dakaro|ĉefurbo]] kaj la '''[[Insulo Gorée]]''', la centro de la sklavkomerco dum tri jarcentoj. [[Insulo Gorée|Gorée]] estis inkludita en la listo de Mondaj Heredaĵoj de [[Unesko]]. La [[Kabo-Verda Duoninsulo]] finiĝas ĉe Point Almadies, kiu markas la plej okcidentan limon de la [[Afrika]] kontinento]]. | nomoregiono2= [[Centra Senegalo]] | kolororegiono2= #dbe270 | elementojregiono2= [[Kaolack]], [[Diourbel]], [[Fatick]] | priskriboregiono2= Etendiĝanta suden de [[Dakaro]] ĝis Pointe Sangomar, la [[Petite Côte]] estas punktita de fiŝkaptistaj vilaĝoj. [[Saly Portudal]] estas la plej fama marborda feriejo. | nomoregiono3= [[Norda Senegalo]] | kolororegiono3= #b5d29f | elementojregiono3= [[Saint-Louis]], [[Matam]], [[Louga]] | priskriboregiono3= Etendiĝanta de la ĉefurbo ĝis la limo kun [[Maŭritanio]], la norda marbordo inkluzivas la urbon '''[[Saint-Louis (Senegalo)|Saint-Louis]]''', ĉe la bordoj de la rivero Senegalo kaj ankaŭ listigita kiel [[Unesko]]. | nomoregiono4= [[Casamance]] | kolororegiono4= #b383b3 | elementojregiono4= [[Ziguinchor]], [[Kolda]] | priskriboregiono4= La areo ĉirkaŭ la samnoma rivero inter [[Gambio]] kaj [[Gvineo-Bisaŭo]]. En la rivera estuaro kuŝas la insulo '''Karabane''', paradizo kun abunda vegetaĵaro kaj agrabla klimato. Ĝi atingeblas per kanuo post kiam la prama servo el [[Dakaro]] estis interrompita sekve de la sinko de la motorŝipo Joola, kiu mortigis 1 680 homojn (''jaro 2002''). | nomoregiono5= [[Tambacounda Regiono]] | kolororegiono5= #dda558 | elementojregiono5= [[Tambacounda]], [[Kédougou]] | priskriboregiono5= La ĉefa allogaĵo en orienta Senegalo estas la '''[[Nacia Parko Niokolo-Koba]]''' ĉe la limo kun [[Gvineo-Bisaŭo]]. }} == Urboj == * '''[[Dakaro]]''' estas la ĉefurbo kaj plej granda urbo. * [[Saint-Louis]] – iama ĉefurbo de Senegalo kaj Franca Okcidenta Afriko * [[Thiès]] * [[Kaolack]] * [[Ziguinchor]] * [[Tambacounda]] * [[Touba]] – centro de la "religia frateco Mouride" * [[Kafountine]] * [[Kédougou]] === Esperantaj urboj === == Aliaj cellokoj == [[File:River gambia Niokolokoba National Park.gif|thumb|Rivero Gambio en Niokolokoba Nacia Parko]] *'''Havenoj''': Matam, [[Podor]], Richard Toll, Dakaro, [[Palmarin]] *'''Lokoj de religio kaj kontemplado''': Keur Moussa, Touba, Tivaouane *'''Interesaj insuloj''': Fadiout + Joal, Ile de Gorée, Karabane *'''Naturrezervejoj''': [[Niokolo-Koba]], Delta du Saloum, Parc National des oiseaux du Djoudj, [[Reserve de Palmarin]] *'''Ŝtonaj rondoj''': Nioro du Rip, Keur Ali Lobé, Sali, Kau-Ur ĝis Wassau, Ker Batch == Komprenu == === Tereno === La senegala tereno estas malalta, kun ebenaĵoj kaj malgrandaj montetoj sud-oriente, kun la plej alta pinto nur 581 m proksime de Nepen Diakha. La rivero {{W|Senegalo (rivero)|Senegalo}} (1641 km) estas la plej grava rivero en tiu ĉi lando, al kiu ĝi donis sian nomon. Ĝi tamen ne trafluas Senegalon, sed fluas nur laŭ la norda landlimo. Alia grava rivero estas {{W|Rivero Gambio|Gambio}} (1130 km), kies bordoj tamen dum pli ol 400km apartenas al la lando preninta sian nomon el ĝi, [[Gambio]]. En Senegalo situas {{W|Verda Kabo}}, la loko pli okcidenta de la tuta Afriko, neglektante la insulojn. Ĝi donis sian nomon al la insuloj kuŝantaj fronte al ĝi en la Oceano. === Historio === [[File:MégalitheSénégal.jpg|thumb|Senegambiaj ŝton-cirkloj]] ====Antaŭhistorio kaj Antikvaj Regnoj==== La plej frua konata homa setlejo en Senegalo ekzistis antaŭ pli ol 350.000 jaroj. La Ŝtoncirkloj de Senegambio (nun Mondaj Heredaĵoj) datiĝas de la 3-a jarcento a.K. Ne multe estas konata pri la plej fruaj civilizoj, sed ekzistis multaj paleolitikaj kaj neolitikaj civilizoj ĉirkaŭ la rivero Senegalo. La '''Reĝolando Tekrur''' (Tekrour), formita ĉirkaŭ la rivero Senegalo en Futa Toro (Fouta Toro), estas unu el la plej fruaj registritaj subsaharaj regnoj. Kvankam la preciza dato de formiĝo estas nekonata, historiistoj kredas, ke ĝi komenciĝis komence de la 9-a jarcento, ĉirkaŭ la sama tempo kiel la Ganaa Imperio formiĝis en la oriento. Partoj de orienta Senegalo estis regataj de la Ganaa Imperio dum ĝia ekspansiiĝo, sed Tekrur estis pli koncentrita en Senegalo (kvankam la sudaj regionoj estis loĝataj de prapatroj de la Volofoj). Estis dum la Tekrur-regado, ke Islamo venis al Senegalo en la 11-a jarcento de la Almoravidoj en la nordo. La Tekrur-regantoj unue konvertiĝis al Islamo kaj plejparto de la regno baldaŭ sekvis. Post kiam la Almoravidoj atakis la Ganaan Imperion, ĝi malrapide perdis potencon kaj influon, naskante la Malian Imperion en 1235. La Volofa Imperio (Djolof) formiĝis en la 13-a jarcento el multaj pli malgrandaj ŝtatoj sude de Tekrur kiel tributa ŝtato de la Malia Imperio. Male al iliaj nordaj najbaroj, ili ne konvertiĝis al Islamo; ili estis animistoj. La Tekrur-Reĝolando estis malforta tiutempe, do la kreskantaj Volofa kaj Malia Imperioj ekzercis pezan influon super ili (la Malia Imperio ankaŭ konsideris Tekrur kiel tributan ŝtaton). La Volofa Imperio akiris plenan sendependecon de Malio en 1360 kun sia ĉefurbo ĉe Linguère kaj transprenis teritoriojn sude ĉirkaŭ Gambio kaj establis multajn grupojn kiel vasalojn, kiel ekzemple la Sine-Regno en 1400. La Volofa Imperio fariĝis tre potenca kaj ĉe la kulmino de sia regado vidis la alvenon de la portugaloj. ====Portugala alveno kaj la falo de la Volofa Imperio==== La portugaloj estis la unuaj eŭropanoj alvenintaj en Senegalo ĉe la insulo Gorée en 1444. Ili serĉis novan spicvojon al [[Hindio]] sed baldaŭ establis havenojn en Gorée kaj sur la Duoninsulo Verda Kabo (nuntempe [[Dakaro]]). La Volofoj kaj portugaloj establis komercajn rilatojn, provizante riĉecon al la imperio. Eŭropanoj bone pagis por militkaptitoj, kiujn ili sendis kiel sklavojn, kaj la indiĝenoj povis alporti la sklavojn al ili, por ke ili ne devu iri enlanden. Senegalo estis unu el la plej profitodonaj havenoj frue en la sklavkomerco kaj la fortaj Volofoj povis vendi multajn kaptitojn el pli malfortaj regionoj. Poste tamen la volofa imperio eniris en krizon kiam en 1549 kaj 1550 partoj el la regno sendependiĝis, fortranĉante la Volofojn de la marbordo kaj de la komerco kun la portugaloj. Kune kun internaj problemoj, la Volofoj ankaŭ estis turmentitaj de eksteraj problemoj. Kiam la Songhai fariĝis pli fortaj, ili kaptis grandan parton de la teritorio de Malio, plue izolante la Volofojn. Krome, la Denanka regno transprenis teritoriojn norde, inkluzive de Takrur, kaj atakis la nordajn teritoriojn de la Volofoj. Antaŭ 1600, la Volofa Imperio disiĝis, kvankam unu el la teritorioj restis volofa ŝtato. ====Franca konkero==== [[Dosiero:Fort de podor.jpg|thumb|Iama franca fortikaĵo en [[Podor]], en la nordo de la lando]] La loko kaj la sukceso de la komerco kun Senegalo igis ĝin tre dezirata inter eŭropanoj. La portugaloj, britoj, francoj kaj nederlandanoj ĉiuj deziris la teritorion, precipe la insulon Gorée. En 1588 la nederlandanoj sukcesis superi la portugalojn kaj vastigis komercon. Francio establis sian unuan postenon en [[Saint-Louis]]. La nederlandanoj kaj francoj ambaŭ volis preni kontrolon de la teritorio de la alia, kaj timoj pri la kreskantaj potencoj de la Nederlanda Respubliko atingis kulminon en la '''Franca-Nederlanda Milito'''. La milito okazis en Eŭropo, sed dum la nederlandanoj defendis sian patrujon, la francoj atakis la insulon Gorée kaj forpelis la nederlandanojn el Senegalo, postulante ĝin por Francio en 1677. Kiam la britoj prenis la teritorion dum la Napoleona Milito, ili aboliciis sklavecon en 1807. Post ĝia reveno al Francio, la francoj konsentis ne reenkonduki sklavecon, do sklavkomerco en Senegalo akre malpliiĝis dum la 19-a jarcento, sed la riĉaj resursoj de la lando ankoraŭ estis postulataj, kaj la francoj baldaŭ iris enlanden por postuli la teritorion. Dum la tempo kiam Eŭropo batalis pri la marbordaj setlejoj, la senegalianoj ankoraŭ havis kontrolon de la tero. La regno Waalo ekzistis ĉirkaŭ la komercstacio Saint-Louis, do ili havis traktaton kun la francoj, laŭ kiu la francoj pagus ilin por varoj kaj ili provizus protekton al la komercistoj. Kiam francaj ambicioj turniĝis al koloniigo, ili komencis per konkerado de siaj Waalo-aliancanoj en 1855. Ĉirkaŭ la sama tempo, la Tukulora Imperio konkeris la Futa Toro-n, kiu formiĝis el islama revolucio inter civitanoj en la regno Denianke en 1776, kiuj estis lacaj de esti persekutitaj. La Tukuloroj malsukcese provis forpeli la francojn en 1857, kaj la Trarza el Maŭritanio, kiuj subtenis la senegalajn regnojn, ankaŭ minacis la francan antaŭeniron. La francoj konstruis serion da fortikaĵoj laŭlonge de la marbordo kaj rivero. La Trarza-oj estis diritaj, ke ili ne estos atakitaj tiel longe kiel ili restos norde de la rivero Senegalo, kaj ili faris tion, tiel permesante al Francio establi pli grandan kontrolon super norda Senegalo. La konstruado de la fervojo Dakaro-Niĝero multe faciligis la konservadon de la regiono; Senegalo estis sub franca kontrolo antaŭ 1895 kaj oficiale fariĝis parto de Franca Okcidenta Afriko en 1904. ====Franca Senegalo al sendependeco==== La francoj kreis la '''Grandan Konsilion de Franca Okcidenta Afriko''' por kontroli la teritoriojn, kaj nur francaj civitanoj kaj civitanoj de la Kvar Komunumoj en Senegalo povis fariĝi membroj. La koloniigitaj homoj estis konsiderataj nur kiel francaj subuloj, do ili estis malhelpitaj akiri potencon. Tamen, en 1914 '''Blaise Diagne''' povis pruvi, ke li naskiĝis en unu el la komunumoj ([[Saint-Louis]]) kaj fariĝis la unua nigra viro elektita por kontroli la koloniojn. Li tiam aprobis leĝon por permesi al civitanoj de [[Dakaro]], [[Saint-Louis]], Rufisko kaj Gorée voĉdoni en francaj elektoj, kaj li sendis multajn okcidentafrikanojn por helpi Francion en la Unua Mondmilito. Senegalo kaj Franca Sudano (moderna [[Malio]]) kuniĝis por formi la '''Malian Federacion''' en 1959. La sekvan jaron, Francio konsentis doni al ili sendependecon, kaj la 20-an de junio 1960, sendependeco estis atingita. Senegalo disiĝis de la Federacio Malio kaj fariĝis sendependa ŝtato en aŭgusto 1960. Senegalo nelonge aliĝis al Gambio por formi la nacion Senegambio en 1982, sed la du nacioj disiĝis antaŭ la fino de la jardeko. Problemoj kun separistoj en la suda regiono Kazamanco de Senegalo okazis ekde la 1980-aj jaroj, sed packontrakto estis subskribita en 2004, kiu validas ĝis hodiaŭ. Senegalo ofte estas laŭdata pro sia integrigo de ĉiuj siaj etnaj kaj religiaj grupoj en pacan socion. En la 21-a jarcento, Senegalo estas ĝenerale agnoskita kiel havanta altan indicon de ekonomia kresko kaj disvolviĝo. === Etnoj === La Volofoj estas la plej granda etna grupo en Senegalo, formante 43% de la loĝantaro. La Fulboj kaj Tukuleroj estas la dua plej granda etna grupo, formante 24% de la loĝantaro. La Bassarioj kaj Bedikoj konsistigas 9% de la loĝantaro. Senegalo estas oficiale sekulara, sed estas tre plejparte islama lando (92% de la loĝantaro). La 7% de la loĝantaro, kiuj estas kristanoj, inkluzivis Léopold Senghor, la tre influan kaj longe regantan unuan prezidanton de Senegalo. Sufiĉe multaj aliaj religioj estas reprezentitaj inter la restanta 1% de la loĝantaro, inkluzive de tradiciaj afrikaj religioj. === Klimato === La klimato estas tropika, sed pli seka ol aliaj tropikaj landoj pro la influo de la proksima dezerto. La pluvema sezono daŭras de majo/junio ĝis oktobro/novembro (malpli longe en la nordo), kaj la seka sezono daŭras de novembro/decembro al aprilo/majo (pli longe en la nordo). La klimato estas pli milda apud la marbordo. == Eniri == === Eniri avie === [[File:Aeroport LSS Dakar.jpg|thumb|Internacia Flughaveno "Léopold Sédar Senghor"]] === Eniri trajne === === Eniri buse === === Eniri piede === == Transportiĝi == === Transportiĝi perpiede === === Publika transporto === ==== Transportiĝi trajne ==== ==== Transportiĝi buse ==== === Transportiĝi aŭte === == Vidi == == Fari == == Komuniki == [[Volofa frazlibro|Volofa]] estas la gepatra lingvo de multaj senegalanoj, (sed vi trovos, ke preskaŭ ĉiuj parolas ĝin). Scii la bazajn volofajn salutojn kaj frazojn multe helpos vin akiri pli bonan servon kaj prezojn. [[Franca frazlibro|La franca]] estas la oficiala lingvo kaj estas lernata de ĉiuj senegalanoj en la lernejo, do ĝi estas tre utila lingvo por vizitantoj. Dum kelkaj senegalaj komercistoj parolas la anglan, plej multaj komercoj estas farataj en la franca aŭ volofa. Aliaj lingvoj uzataj en Senegalo inkluzivas la sereran, soninkan, pularan, jolan kaj mandinkan. La baza islama saluto ofte estas uzata: ''Salaam Aleikum'' - Paco al vi. La respondo estas ''Waleikum Salaam'' - Kaj al vi paco. == Aĉeti == === Vendejaroj === == Manĝi == === Tradiciaj manĝaĵoj === === Vegetarismo kaj veganismo === == Trinki == === Alkoholaĵoj === == Loĝi == === Esperanta loĝado === <!-- En (nomo de la lando) estas {{Pasporta Servo gastigantoj|loko= |nombro= |jaro= |monato=}}. --> === Kampadejoj === === Hosteloj === === Hoteloj === == Sekureco == Estas militara konflikto inter la Senegala armeo kaj separisma ribelistoj en la regiono Kazamanco. Eviti tiun ĉi regionon (se eble) estus saĝa. == Sano == == Respekto == == Esperanto == [https://uea.org/landoj/senegalio Senegala Esperanto-Asocio] === Lokaj esperantistoj === === Esperantaj renkontiĝoj === == Konsulejoj == == Viziti plu == == Rimarkoj == <references /> == Eksteraj ligiloj == {{Skizo|Okcidentafriko}} {{Parto de|Okcidentafriko}} mgh3uceyhszv07wmpwrgccm0dotmd0f 72530 72529 2026-05-31T12:15:26Z Tiguliano 53 /* Transportiĝi */ 72530 wikitext text/x-wiki {{Rubando|Dakar_banner_Skyline.jpg}} {{Informkesto lando | bildo= | bildotitolo= | monunuo= | areo= | loĝantaro= | elektro= | antaŭkodo= | horzono= }} '''{{W|Senegalo}}''' (france: ''Sénégal'', volofe: ''Senegaal'') estas lando en [[Okcidentafriko]], la plej okcidenta en [[Afriko]] se oni neglektas la insulojn. Islama Senegalo allogas vizitantojn per sia riĉa kultura diverseco, fascinaj historiaj lokoj kiel la urbo Saint-Louis, Monda Heredaĵo de UNESKO, imponaj naturaj mirindaĵoj kiel la Saloum-delto kaj ĝiaj revecaj strandoj, kaj ankaŭ la ŝanco sperti tradician muzikon kaj dancformojn. Kvankam Senegalo kutime ne estas sur la listoj de plej multaj vojaĝantoj, la lando ofertas multajn allogaĵojn kaj aferojn farendajn. Fiŝkaptadaj entuziasmuloj interesiĝos scii, ke Senegalo estas unu el la plej bonaj lokoj en la mondo por kapti fiŝojn. La senegalanoj estas konataj pro sia bonkoreco kaj gastamo, kaj vi povas atendi esti traktata kun grandega respekto kiel vizitanto. == Regionoj == Laŭ turisma vidpunkto Senegalo povas esti dividita en kvin regionoj: {{Listo de regionoj | mapo= Senegal regions.png | titolomapo= Regionoj de Senegalo | tekstomapo= | grandecomapo= 450px | nomoregiono1= [[Kabo Verda-Tieso]] | kolororegiono1= #d07777 | elementojregiono1= Ĝi inkluzivas [[Dakaro]], [[Tieso]], [[Mboro]], [[Popenguine]], [[Joal-Fadiouth]]. | priskriboregiono1= Ĝi estas la Kabo-Verda Duoninsulo (''Presqu'île du Cap-Vert'') — la regiono kie troviĝas la [[Dakaro|ĉefurbo]] kaj la '''[[Insulo Gorée]]''', la centro de la sklavkomerco dum tri jarcentoj. [[Insulo Gorée|Gorée]] estis inkludita en la listo de Mondaj Heredaĵoj de [[Unesko]]. La [[Kabo-Verda Duoninsulo]] finiĝas ĉe Point Almadies, kiu markas la plej okcidentan limon de la [[Afrika]] kontinento]]. | nomoregiono2= [[Centra Senegalo]] | kolororegiono2= #dbe270 | elementojregiono2= [[Kaolack]], [[Diourbel]], [[Fatick]] | priskriboregiono2= Etendiĝanta suden de [[Dakaro]] ĝis Pointe Sangomar, la [[Petite Côte]] estas punktita de fiŝkaptistaj vilaĝoj. [[Saly Portudal]] estas la plej fama marborda feriejo. | nomoregiono3= [[Norda Senegalo]] | kolororegiono3= #b5d29f | elementojregiono3= [[Saint-Louis]], [[Matam]], [[Louga]] | priskriboregiono3= Etendiĝanta de la ĉefurbo ĝis la limo kun [[Maŭritanio]], la norda marbordo inkluzivas la urbon '''[[Saint-Louis (Senegalo)|Saint-Louis]]''', ĉe la bordoj de la rivero Senegalo kaj ankaŭ listigita kiel [[Unesko]]. | nomoregiono4= [[Casamance]] | kolororegiono4= #b383b3 | elementojregiono4= [[Ziguinchor]], [[Kolda]] | priskriboregiono4= La areo ĉirkaŭ la samnoma rivero inter [[Gambio]] kaj [[Gvineo-Bisaŭo]]. En la rivera estuaro kuŝas la insulo '''Karabane''', paradizo kun abunda vegetaĵaro kaj agrabla klimato. Ĝi atingeblas per kanuo post kiam la prama servo el [[Dakaro]] estis interrompita sekve de la sinko de la motorŝipo Joola, kiu mortigis 1 680 homojn (''jaro 2002''). | nomoregiono5= [[Tambacounda Regiono]] | kolororegiono5= #dda558 | elementojregiono5= [[Tambacounda]], [[Kédougou]] | priskriboregiono5= La ĉefa allogaĵo en orienta Senegalo estas la '''[[Nacia Parko Niokolo-Koba]]''' ĉe la limo kun [[Gvineo-Bisaŭo]]. }} == Urboj == * '''[[Dakaro]]''' estas la ĉefurbo kaj plej granda urbo. * [[Saint-Louis]] – iama ĉefurbo de Senegalo kaj Franca Okcidenta Afriko * [[Thiès]] * [[Kaolack]] * [[Ziguinchor]] * [[Tambacounda]] * [[Touba]] – centro de la "religia frateco Mouride" * [[Kafountine]] * [[Kédougou]] === Esperantaj urboj === == Aliaj cellokoj == [[File:River gambia Niokolokoba National Park.gif|thumb|Rivero Gambio en Niokolokoba Nacia Parko]] *'''Havenoj''': Matam, [[Podor]], Richard Toll, Dakaro, [[Palmarin]] *'''Lokoj de religio kaj kontemplado''': Keur Moussa, Touba, Tivaouane *'''Interesaj insuloj''': Fadiout + Joal, Ile de Gorée, Karabane *'''Naturrezervejoj''': [[Niokolo-Koba]], Delta du Saloum, Parc National des oiseaux du Djoudj, [[Reserve de Palmarin]] *'''Ŝtonaj rondoj''': Nioro du Rip, Keur Ali Lobé, Sali, Kau-Ur ĝis Wassau, Ker Batch == Komprenu == === Tereno === La senegala tereno estas malalta, kun ebenaĵoj kaj malgrandaj montetoj sud-oriente, kun la plej alta pinto nur 581 m proksime de Nepen Diakha. La rivero {{W|Senegalo (rivero)|Senegalo}} (1641 km) estas la plej grava rivero en tiu ĉi lando, al kiu ĝi donis sian nomon. Ĝi tamen ne trafluas Senegalon, sed fluas nur laŭ la norda landlimo. Alia grava rivero estas {{W|Rivero Gambio|Gambio}} (1130 km), kies bordoj tamen dum pli ol 400km apartenas al la lando preninta sian nomon el ĝi, [[Gambio]]. En Senegalo situas {{W|Verda Kabo}}, la loko pli okcidenta de la tuta Afriko, neglektante la insulojn. Ĝi donis sian nomon al la insuloj kuŝantaj fronte al ĝi en la Oceano. === Historio === [[File:MégalitheSénégal.jpg|thumb|Senegambiaj ŝton-cirkloj]] ====Antaŭhistorio kaj Antikvaj Regnoj==== La plej frua konata homa setlejo en Senegalo ekzistis antaŭ pli ol 350.000 jaroj. La Ŝtoncirkloj de Senegambio (nun Mondaj Heredaĵoj) datiĝas de la 3-a jarcento a.K. Ne multe estas konata pri la plej fruaj civilizoj, sed ekzistis multaj paleolitikaj kaj neolitikaj civilizoj ĉirkaŭ la rivero Senegalo. La '''Reĝolando Tekrur''' (Tekrour), formita ĉirkaŭ la rivero Senegalo en Futa Toro (Fouta Toro), estas unu el la plej fruaj registritaj subsaharaj regnoj. Kvankam la preciza dato de formiĝo estas nekonata, historiistoj kredas, ke ĝi komenciĝis komence de la 9-a jarcento, ĉirkaŭ la sama tempo kiel la Ganaa Imperio formiĝis en la oriento. Partoj de orienta Senegalo estis regataj de la Ganaa Imperio dum ĝia ekspansiiĝo, sed Tekrur estis pli koncentrita en Senegalo (kvankam la sudaj regionoj estis loĝataj de prapatroj de la Volofoj). Estis dum la Tekrur-regado, ke Islamo venis al Senegalo en la 11-a jarcento de la Almoravidoj en la nordo. La Tekrur-regantoj unue konvertiĝis al Islamo kaj plejparto de la regno baldaŭ sekvis. Post kiam la Almoravidoj atakis la Ganaan Imperion, ĝi malrapide perdis potencon kaj influon, naskante la Malian Imperion en 1235. La Volofa Imperio (Djolof) formiĝis en la 13-a jarcento el multaj pli malgrandaj ŝtatoj sude de Tekrur kiel tributa ŝtato de la Malia Imperio. Male al iliaj nordaj najbaroj, ili ne konvertiĝis al Islamo; ili estis animistoj. La Tekrur-Reĝolando estis malforta tiutempe, do la kreskantaj Volofa kaj Malia Imperioj ekzercis pezan influon super ili (la Malia Imperio ankaŭ konsideris Tekrur kiel tributan ŝtaton). La Volofa Imperio akiris plenan sendependecon de Malio en 1360 kun sia ĉefurbo ĉe Linguère kaj transprenis teritoriojn sude ĉirkaŭ Gambio kaj establis multajn grupojn kiel vasalojn, kiel ekzemple la Sine-Regno en 1400. La Volofa Imperio fariĝis tre potenca kaj ĉe la kulmino de sia regado vidis la alvenon de la portugaloj. ====Portugala alveno kaj la falo de la Volofa Imperio==== La portugaloj estis la unuaj eŭropanoj alvenintaj en Senegalo ĉe la insulo Gorée en 1444. Ili serĉis novan spicvojon al [[Hindio]] sed baldaŭ establis havenojn en Gorée kaj sur la Duoninsulo Verda Kabo (nuntempe [[Dakaro]]). La Volofoj kaj portugaloj establis komercajn rilatojn, provizante riĉecon al la imperio. Eŭropanoj bone pagis por militkaptitoj, kiujn ili sendis kiel sklavojn, kaj la indiĝenoj povis alporti la sklavojn al ili, por ke ili ne devu iri enlanden. Senegalo estis unu el la plej profitodonaj havenoj frue en la sklavkomerco kaj la fortaj Volofoj povis vendi multajn kaptitojn el pli malfortaj regionoj. Poste tamen la volofa imperio eniris en krizon kiam en 1549 kaj 1550 partoj el la regno sendependiĝis, fortranĉante la Volofojn de la marbordo kaj de la komerco kun la portugaloj. Kune kun internaj problemoj, la Volofoj ankaŭ estis turmentitaj de eksteraj problemoj. Kiam la Songhai fariĝis pli fortaj, ili kaptis grandan parton de la teritorio de Malio, plue izolante la Volofojn. Krome, la Denanka regno transprenis teritoriojn norde, inkluzive de Takrur, kaj atakis la nordajn teritoriojn de la Volofoj. Antaŭ 1600, la Volofa Imperio disiĝis, kvankam unu el la teritorioj restis volofa ŝtato. ====Franca konkero==== [[Dosiero:Fort de podor.jpg|thumb|Iama franca fortikaĵo en [[Podor]], en la nordo de la lando]] La loko kaj la sukceso de la komerco kun Senegalo igis ĝin tre dezirata inter eŭropanoj. La portugaloj, britoj, francoj kaj nederlandanoj ĉiuj deziris la teritorion, precipe la insulon Gorée. En 1588 la nederlandanoj sukcesis superi la portugalojn kaj vastigis komercon. Francio establis sian unuan postenon en [[Saint-Louis]]. La nederlandanoj kaj francoj ambaŭ volis preni kontrolon de la teritorio de la alia, kaj timoj pri la kreskantaj potencoj de la Nederlanda Respubliko atingis kulminon en la '''Franca-Nederlanda Milito'''. La milito okazis en Eŭropo, sed dum la nederlandanoj defendis sian patrujon, la francoj atakis la insulon Gorée kaj forpelis la nederlandanojn el Senegalo, postulante ĝin por Francio en 1677. Kiam la britoj prenis la teritorion dum la Napoleona Milito, ili aboliciis sklavecon en 1807. Post ĝia reveno al Francio, la francoj konsentis ne reenkonduki sklavecon, do sklavkomerco en Senegalo akre malpliiĝis dum la 19-a jarcento, sed la riĉaj resursoj de la lando ankoraŭ estis postulataj, kaj la francoj baldaŭ iris enlanden por postuli la teritorion. Dum la tempo kiam Eŭropo batalis pri la marbordaj setlejoj, la senegalianoj ankoraŭ havis kontrolon de la tero. La regno Waalo ekzistis ĉirkaŭ la komercstacio Saint-Louis, do ili havis traktaton kun la francoj, laŭ kiu la francoj pagus ilin por varoj kaj ili provizus protekton al la komercistoj. Kiam francaj ambicioj turniĝis al koloniigo, ili komencis per konkerado de siaj Waalo-aliancanoj en 1855. Ĉirkaŭ la sama tempo, la Tukulora Imperio konkeris la Futa Toro-n, kiu formiĝis el islama revolucio inter civitanoj en la regno Denianke en 1776, kiuj estis lacaj de esti persekutitaj. La Tukuloroj malsukcese provis forpeli la francojn en 1857, kaj la Trarza el Maŭritanio, kiuj subtenis la senegalajn regnojn, ankaŭ minacis la francan antaŭeniron. La francoj konstruis serion da fortikaĵoj laŭlonge de la marbordo kaj rivero. La Trarza-oj estis diritaj, ke ili ne estos atakitaj tiel longe kiel ili restos norde de la rivero Senegalo, kaj ili faris tion, tiel permesante al Francio establi pli grandan kontrolon super norda Senegalo. La konstruado de la fervojo Dakaro-Niĝero multe faciligis la konservadon de la regiono; Senegalo estis sub franca kontrolo antaŭ 1895 kaj oficiale fariĝis parto de Franca Okcidenta Afriko en 1904. ====Franca Senegalo al sendependeco==== La francoj kreis la '''Grandan Konsilion de Franca Okcidenta Afriko''' por kontroli la teritoriojn, kaj nur francaj civitanoj kaj civitanoj de la Kvar Komunumoj en Senegalo povis fariĝi membroj. La koloniigitaj homoj estis konsiderataj nur kiel francaj subuloj, do ili estis malhelpitaj akiri potencon. Tamen, en 1914 '''Blaise Diagne''' povis pruvi, ke li naskiĝis en unu el la komunumoj ([[Saint-Louis]]) kaj fariĝis la unua nigra viro elektita por kontroli la koloniojn. Li tiam aprobis leĝon por permesi al civitanoj de [[Dakaro]], [[Saint-Louis]], Rufisko kaj Gorée voĉdoni en francaj elektoj, kaj li sendis multajn okcidentafrikanojn por helpi Francion en la Unua Mondmilito. Senegalo kaj Franca Sudano (moderna [[Malio]]) kuniĝis por formi la '''Malian Federacion''' en 1959. La sekvan jaron, Francio konsentis doni al ili sendependecon, kaj la 20-an de junio 1960, sendependeco estis atingita. Senegalo disiĝis de la Federacio Malio kaj fariĝis sendependa ŝtato en aŭgusto 1960. Senegalo nelonge aliĝis al Gambio por formi la nacion Senegambio en 1982, sed la du nacioj disiĝis antaŭ la fino de la jardeko. Problemoj kun separistoj en la suda regiono Kazamanco de Senegalo okazis ekde la 1980-aj jaroj, sed packontrakto estis subskribita en 2004, kiu validas ĝis hodiaŭ. Senegalo ofte estas laŭdata pro sia integrigo de ĉiuj siaj etnaj kaj religiaj grupoj en pacan socion. En la 21-a jarcento, Senegalo estas ĝenerale agnoskita kiel havanta altan indicon de ekonomia kresko kaj disvolviĝo. === Etnoj === La Volofoj estas la plej granda etna grupo en Senegalo, formante 43% de la loĝantaro. La Fulboj kaj Tukuleroj estas la dua plej granda etna grupo, formante 24% de la loĝantaro. La Bassarioj kaj Bedikoj konsistigas 9% de la loĝantaro. Senegalo estas oficiale sekulara, sed estas tre plejparte islama lando (92% de la loĝantaro). La 7% de la loĝantaro, kiuj estas kristanoj, inkluzivis Léopold Senghor, la tre influan kaj longe regantan unuan prezidanton de Senegalo. Sufiĉe multaj aliaj religioj estas reprezentitaj inter la restanta 1% de la loĝantaro, inkluzive de tradiciaj afrikaj religioj. === Klimato === La klimato estas tropika, sed pli seka ol aliaj tropikaj landoj pro la influo de la proksima dezerto. La pluvema sezono daŭras de majo/junio ĝis oktobro/novembro (malpli longe en la nordo), kaj la seka sezono daŭras de novembro/decembro al aprilo/majo (pli longe en la nordo). La klimato estas pli milda apud la marbordo. == Eniri == === Eniri avie === [[File:Aeroport LSS Dakar.jpg|thumb|Internacia Flughaveno "Léopold Sédar Senghor"]] === Eniri trajne === === Eniri buse === === Eniri piede === == Transportiĝi == [[File:NiokoloKoba-Pluie.jpg|thumb|Moviĝi dum la pluvsezono povas esti malfacila]] === Transportiĝi perpiede === === Publika transporto === ==== Transportiĝi trajne ==== ==== Transportiĝi buse ==== === Transportiĝi aŭte === == Vidi == == Fari == == Komuniki == [[Volofa frazlibro|Volofa]] estas la gepatra lingvo de multaj senegalanoj, (sed vi trovos, ke preskaŭ ĉiuj parolas ĝin). Scii la bazajn volofajn salutojn kaj frazojn multe helpos vin akiri pli bonan servon kaj prezojn. [[Franca frazlibro|La franca]] estas la oficiala lingvo kaj estas lernata de ĉiuj senegalanoj en la lernejo, do ĝi estas tre utila lingvo por vizitantoj. Dum kelkaj senegalaj komercistoj parolas la anglan, plej multaj komercoj estas farataj en la franca aŭ volofa. Aliaj lingvoj uzataj en Senegalo inkluzivas la sereran, soninkan, pularan, jolan kaj mandinkan. La baza islama saluto ofte estas uzata: ''Salaam Aleikum'' - Paco al vi. La respondo estas ''Waleikum Salaam'' - Kaj al vi paco. == Aĉeti == === Vendejaroj === == Manĝi == === Tradiciaj manĝaĵoj === === Vegetarismo kaj veganismo === == Trinki == === Alkoholaĵoj === == Loĝi == === Esperanta loĝado === <!-- En (nomo de la lando) estas {{Pasporta Servo gastigantoj|loko= |nombro= |jaro= |monato=}}. --> === Kampadejoj === === Hosteloj === === Hoteloj === == Sekureco == Estas militara konflikto inter la Senegala armeo kaj separisma ribelistoj en la regiono Kazamanco. Eviti tiun ĉi regionon (se eble) estus saĝa. == Sano == == Respekto == == Esperanto == [https://uea.org/landoj/senegalio Senegala Esperanto-Asocio] === Lokaj esperantistoj === === Esperantaj renkontiĝoj === == Konsulejoj == == Viziti plu == == Rimarkoj == <references /> == Eksteraj ligiloj == {{Skizo|Okcidentafriko}} {{Parto de|Okcidentafriko}} 6ib0vebuep2mcvt7rkyx06cnmkh3wco 72531 72530 2026-05-31T12:17:57Z Tiguliano 53 /* Vidi */ 72531 wikitext text/x-wiki {{Rubando|Dakar_banner_Skyline.jpg}} {{Informkesto lando | bildo= | bildotitolo= | monunuo= | areo= | loĝantaro= | elektro= | antaŭkodo= | horzono= }} '''{{W|Senegalo}}''' (france: ''Sénégal'', volofe: ''Senegaal'') estas lando en [[Okcidentafriko]], la plej okcidenta en [[Afriko]] se oni neglektas la insulojn. Islama Senegalo allogas vizitantojn per sia riĉa kultura diverseco, fascinaj historiaj lokoj kiel la urbo Saint-Louis, Monda Heredaĵo de UNESKO, imponaj naturaj mirindaĵoj kiel la Saloum-delto kaj ĝiaj revecaj strandoj, kaj ankaŭ la ŝanco sperti tradician muzikon kaj dancformojn. Kvankam Senegalo kutime ne estas sur la listoj de plej multaj vojaĝantoj, la lando ofertas multajn allogaĵojn kaj aferojn farendajn. Fiŝkaptadaj entuziasmuloj interesiĝos scii, ke Senegalo estas unu el la plej bonaj lokoj en la mondo por kapti fiŝojn. La senegalanoj estas konataj pro sia bonkoreco kaj gastamo, kaj vi povas atendi esti traktata kun grandega respekto kiel vizitanto. == Regionoj == Laŭ turisma vidpunkto Senegalo povas esti dividita en kvin regionoj: {{Listo de regionoj | mapo= Senegal regions.png | titolomapo= Regionoj de Senegalo | tekstomapo= | grandecomapo= 450px | nomoregiono1= [[Kabo Verda-Tieso]] | kolororegiono1= #d07777 | elementojregiono1= Ĝi inkluzivas [[Dakaro]], [[Tieso]], [[Mboro]], [[Popenguine]], [[Joal-Fadiouth]]. | priskriboregiono1= Ĝi estas la Kabo-Verda Duoninsulo (''Presqu'île du Cap-Vert'') — la regiono kie troviĝas la [[Dakaro|ĉefurbo]] kaj la '''[[Insulo Gorée]]''', la centro de la sklavkomerco dum tri jarcentoj. [[Insulo Gorée|Gorée]] estis inkludita en la listo de Mondaj Heredaĵoj de [[Unesko]]. La [[Kabo-Verda Duoninsulo]] finiĝas ĉe Point Almadies, kiu markas la plej okcidentan limon de la [[Afrika]] kontinento]]. | nomoregiono2= [[Centra Senegalo]] | kolororegiono2= #dbe270 | elementojregiono2= [[Kaolack]], [[Diourbel]], [[Fatick]] | priskriboregiono2= Etendiĝanta suden de [[Dakaro]] ĝis Pointe Sangomar, la [[Petite Côte]] estas punktita de fiŝkaptistaj vilaĝoj. [[Saly Portudal]] estas la plej fama marborda feriejo. | nomoregiono3= [[Norda Senegalo]] | kolororegiono3= #b5d29f | elementojregiono3= [[Saint-Louis]], [[Matam]], [[Louga]] | priskriboregiono3= Etendiĝanta de la ĉefurbo ĝis la limo kun [[Maŭritanio]], la norda marbordo inkluzivas la urbon '''[[Saint-Louis (Senegalo)|Saint-Louis]]''', ĉe la bordoj de la rivero Senegalo kaj ankaŭ listigita kiel [[Unesko]]. | nomoregiono4= [[Casamance]] | kolororegiono4= #b383b3 | elementojregiono4= [[Ziguinchor]], [[Kolda]] | priskriboregiono4= La areo ĉirkaŭ la samnoma rivero inter [[Gambio]] kaj [[Gvineo-Bisaŭo]]. En la rivera estuaro kuŝas la insulo '''Karabane''', paradizo kun abunda vegetaĵaro kaj agrabla klimato. Ĝi atingeblas per kanuo post kiam la prama servo el [[Dakaro]] estis interrompita sekve de la sinko de la motorŝipo Joola, kiu mortigis 1 680 homojn (''jaro 2002''). | nomoregiono5= [[Tambacounda Regiono]] | kolororegiono5= #dda558 | elementojregiono5= [[Tambacounda]], [[Kédougou]] | priskriboregiono5= La ĉefa allogaĵo en orienta Senegalo estas la '''[[Nacia Parko Niokolo-Koba]]''' ĉe la limo kun [[Gvineo-Bisaŭo]]. }} == Urboj == * '''[[Dakaro]]''' estas la ĉefurbo kaj plej granda urbo. * [[Saint-Louis]] – iama ĉefurbo de Senegalo kaj Franca Okcidenta Afriko * [[Thiès]] * [[Kaolack]] * [[Ziguinchor]] * [[Tambacounda]] * [[Touba]] – centro de la "religia frateco Mouride" * [[Kafountine]] * [[Kédougou]] === Esperantaj urboj === == Aliaj cellokoj == [[File:River gambia Niokolokoba National Park.gif|thumb|Rivero Gambio en Niokolokoba Nacia Parko]] *'''Havenoj''': Matam, [[Podor]], Richard Toll, Dakaro, [[Palmarin]] *'''Lokoj de religio kaj kontemplado''': Keur Moussa, Touba, Tivaouane *'''Interesaj insuloj''': Fadiout + Joal, Ile de Gorée, Karabane *'''Naturrezervejoj''': [[Niokolo-Koba]], Delta du Saloum, Parc National des oiseaux du Djoudj, [[Reserve de Palmarin]] *'''Ŝtonaj rondoj''': Nioro du Rip, Keur Ali Lobé, Sali, Kau-Ur ĝis Wassau, Ker Batch == Komprenu == === Tereno === La senegala tereno estas malalta, kun ebenaĵoj kaj malgrandaj montetoj sud-oriente, kun la plej alta pinto nur 581 m proksime de Nepen Diakha. La rivero {{W|Senegalo (rivero)|Senegalo}} (1641 km) estas la plej grava rivero en tiu ĉi lando, al kiu ĝi donis sian nomon. Ĝi tamen ne trafluas Senegalon, sed fluas nur laŭ la norda landlimo. Alia grava rivero estas {{W|Rivero Gambio|Gambio}} (1130 km), kies bordoj tamen dum pli ol 400km apartenas al la lando preninta sian nomon el ĝi, [[Gambio]]. En Senegalo situas {{W|Verda Kabo}}, la loko pli okcidenta de la tuta Afriko, neglektante la insulojn. Ĝi donis sian nomon al la insuloj kuŝantaj fronte al ĝi en la Oceano. === Historio === [[File:MégalitheSénégal.jpg|thumb|Senegambiaj ŝton-cirkloj]] ====Antaŭhistorio kaj Antikvaj Regnoj==== La plej frua konata homa setlejo en Senegalo ekzistis antaŭ pli ol 350.000 jaroj. La Ŝtoncirkloj de Senegambio (nun Mondaj Heredaĵoj) datiĝas de la 3-a jarcento a.K. Ne multe estas konata pri la plej fruaj civilizoj, sed ekzistis multaj paleolitikaj kaj neolitikaj civilizoj ĉirkaŭ la rivero Senegalo. La '''Reĝolando Tekrur''' (Tekrour), formita ĉirkaŭ la rivero Senegalo en Futa Toro (Fouta Toro), estas unu el la plej fruaj registritaj subsaharaj regnoj. Kvankam la preciza dato de formiĝo estas nekonata, historiistoj kredas, ke ĝi komenciĝis komence de la 9-a jarcento, ĉirkaŭ la sama tempo kiel la Ganaa Imperio formiĝis en la oriento. Partoj de orienta Senegalo estis regataj de la Ganaa Imperio dum ĝia ekspansiiĝo, sed Tekrur estis pli koncentrita en Senegalo (kvankam la sudaj regionoj estis loĝataj de prapatroj de la Volofoj). Estis dum la Tekrur-regado, ke Islamo venis al Senegalo en la 11-a jarcento de la Almoravidoj en la nordo. La Tekrur-regantoj unue konvertiĝis al Islamo kaj plejparto de la regno baldaŭ sekvis. Post kiam la Almoravidoj atakis la Ganaan Imperion, ĝi malrapide perdis potencon kaj influon, naskante la Malian Imperion en 1235. La Volofa Imperio (Djolof) formiĝis en la 13-a jarcento el multaj pli malgrandaj ŝtatoj sude de Tekrur kiel tributa ŝtato de la Malia Imperio. Male al iliaj nordaj najbaroj, ili ne konvertiĝis al Islamo; ili estis animistoj. La Tekrur-Reĝolando estis malforta tiutempe, do la kreskantaj Volofa kaj Malia Imperioj ekzercis pezan influon super ili (la Malia Imperio ankaŭ konsideris Tekrur kiel tributan ŝtaton). La Volofa Imperio akiris plenan sendependecon de Malio en 1360 kun sia ĉefurbo ĉe Linguère kaj transprenis teritoriojn sude ĉirkaŭ Gambio kaj establis multajn grupojn kiel vasalojn, kiel ekzemple la Sine-Regno en 1400. La Volofa Imperio fariĝis tre potenca kaj ĉe la kulmino de sia regado vidis la alvenon de la portugaloj. ====Portugala alveno kaj la falo de la Volofa Imperio==== La portugaloj estis la unuaj eŭropanoj alvenintaj en Senegalo ĉe la insulo Gorée en 1444. Ili serĉis novan spicvojon al [[Hindio]] sed baldaŭ establis havenojn en Gorée kaj sur la Duoninsulo Verda Kabo (nuntempe [[Dakaro]]). La Volofoj kaj portugaloj establis komercajn rilatojn, provizante riĉecon al la imperio. Eŭropanoj bone pagis por militkaptitoj, kiujn ili sendis kiel sklavojn, kaj la indiĝenoj povis alporti la sklavojn al ili, por ke ili ne devu iri enlanden. Senegalo estis unu el la plej profitodonaj havenoj frue en la sklavkomerco kaj la fortaj Volofoj povis vendi multajn kaptitojn el pli malfortaj regionoj. Poste tamen la volofa imperio eniris en krizon kiam en 1549 kaj 1550 partoj el la regno sendependiĝis, fortranĉante la Volofojn de la marbordo kaj de la komerco kun la portugaloj. Kune kun internaj problemoj, la Volofoj ankaŭ estis turmentitaj de eksteraj problemoj. Kiam la Songhai fariĝis pli fortaj, ili kaptis grandan parton de la teritorio de Malio, plue izolante la Volofojn. Krome, la Denanka regno transprenis teritoriojn norde, inkluzive de Takrur, kaj atakis la nordajn teritoriojn de la Volofoj. Antaŭ 1600, la Volofa Imperio disiĝis, kvankam unu el la teritorioj restis volofa ŝtato. ====Franca konkero==== [[Dosiero:Fort de podor.jpg|thumb|Iama franca fortikaĵo en [[Podor]], en la nordo de la lando]] La loko kaj la sukceso de la komerco kun Senegalo igis ĝin tre dezirata inter eŭropanoj. La portugaloj, britoj, francoj kaj nederlandanoj ĉiuj deziris la teritorion, precipe la insulon Gorée. En 1588 la nederlandanoj sukcesis superi la portugalojn kaj vastigis komercon. Francio establis sian unuan postenon en [[Saint-Louis]]. La nederlandanoj kaj francoj ambaŭ volis preni kontrolon de la teritorio de la alia, kaj timoj pri la kreskantaj potencoj de la Nederlanda Respubliko atingis kulminon en la '''Franca-Nederlanda Milito'''. La milito okazis en Eŭropo, sed dum la nederlandanoj defendis sian patrujon, la francoj atakis la insulon Gorée kaj forpelis la nederlandanojn el Senegalo, postulante ĝin por Francio en 1677. Kiam la britoj prenis la teritorion dum la Napoleona Milito, ili aboliciis sklavecon en 1807. Post ĝia reveno al Francio, la francoj konsentis ne reenkonduki sklavecon, do sklavkomerco en Senegalo akre malpliiĝis dum la 19-a jarcento, sed la riĉaj resursoj de la lando ankoraŭ estis postulataj, kaj la francoj baldaŭ iris enlanden por postuli la teritorion. Dum la tempo kiam Eŭropo batalis pri la marbordaj setlejoj, la senegalianoj ankoraŭ havis kontrolon de la tero. La regno Waalo ekzistis ĉirkaŭ la komercstacio Saint-Louis, do ili havis traktaton kun la francoj, laŭ kiu la francoj pagus ilin por varoj kaj ili provizus protekton al la komercistoj. Kiam francaj ambicioj turniĝis al koloniigo, ili komencis per konkerado de siaj Waalo-aliancanoj en 1855. Ĉirkaŭ la sama tempo, la Tukulora Imperio konkeris la Futa Toro-n, kiu formiĝis el islama revolucio inter civitanoj en la regno Denianke en 1776, kiuj estis lacaj de esti persekutitaj. La Tukuloroj malsukcese provis forpeli la francojn en 1857, kaj la Trarza el Maŭritanio, kiuj subtenis la senegalajn regnojn, ankaŭ minacis la francan antaŭeniron. La francoj konstruis serion da fortikaĵoj laŭlonge de la marbordo kaj rivero. La Trarza-oj estis diritaj, ke ili ne estos atakitaj tiel longe kiel ili restos norde de la rivero Senegalo, kaj ili faris tion, tiel permesante al Francio establi pli grandan kontrolon super norda Senegalo. La konstruado de la fervojo Dakaro-Niĝero multe faciligis la konservadon de la regiono; Senegalo estis sub franca kontrolo antaŭ 1895 kaj oficiale fariĝis parto de Franca Okcidenta Afriko en 1904. ====Franca Senegalo al sendependeco==== La francoj kreis la '''Grandan Konsilion de Franca Okcidenta Afriko''' por kontroli la teritoriojn, kaj nur francaj civitanoj kaj civitanoj de la Kvar Komunumoj en Senegalo povis fariĝi membroj. La koloniigitaj homoj estis konsiderataj nur kiel francaj subuloj, do ili estis malhelpitaj akiri potencon. Tamen, en 1914 '''Blaise Diagne''' povis pruvi, ke li naskiĝis en unu el la komunumoj ([[Saint-Louis]]) kaj fariĝis la unua nigra viro elektita por kontroli la koloniojn. Li tiam aprobis leĝon por permesi al civitanoj de [[Dakaro]], [[Saint-Louis]], Rufisko kaj Gorée voĉdoni en francaj elektoj, kaj li sendis multajn okcidentafrikanojn por helpi Francion en la Unua Mondmilito. Senegalo kaj Franca Sudano (moderna [[Malio]]) kuniĝis por formi la '''Malian Federacion''' en 1959. La sekvan jaron, Francio konsentis doni al ili sendependecon, kaj la 20-an de junio 1960, sendependeco estis atingita. Senegalo disiĝis de la Federacio Malio kaj fariĝis sendependa ŝtato en aŭgusto 1960. Senegalo nelonge aliĝis al Gambio por formi la nacion Senegambio en 1982, sed la du nacioj disiĝis antaŭ la fino de la jardeko. Problemoj kun separistoj en la suda regiono Kazamanco de Senegalo okazis ekde la 1980-aj jaroj, sed packontrakto estis subskribita en 2004, kiu validas ĝis hodiaŭ. Senegalo ofte estas laŭdata pro sia integrigo de ĉiuj siaj etnaj kaj religiaj grupoj en pacan socion. En la 21-a jarcento, Senegalo estas ĝenerale agnoskita kiel havanta altan indicon de ekonomia kresko kaj disvolviĝo. === Etnoj === La Volofoj estas la plej granda etna grupo en Senegalo, formante 43% de la loĝantaro. La Fulboj kaj Tukuleroj estas la dua plej granda etna grupo, formante 24% de la loĝantaro. La Bassarioj kaj Bedikoj konsistigas 9% de la loĝantaro. Senegalo estas oficiale sekulara, sed estas tre plejparte islama lando (92% de la loĝantaro). La 7% de la loĝantaro, kiuj estas kristanoj, inkluzivis Léopold Senghor, la tre influan kaj longe regantan unuan prezidanton de Senegalo. Sufiĉe multaj aliaj religioj estas reprezentitaj inter la restanta 1% de la loĝantaro, inkluzive de tradiciaj afrikaj religioj. === Klimato === La klimato estas tropika, sed pli seka ol aliaj tropikaj landoj pro la influo de la proksima dezerto. La pluvema sezono daŭras de majo/junio ĝis oktobro/novembro (malpli longe en la nordo), kaj la seka sezono daŭras de novembro/decembro al aprilo/majo (pli longe en la nordo). La klimato estas pli milda apud la marbordo. == Eniri == === Eniri avie === [[File:Aeroport LSS Dakar.jpg|thumb|Internacia Flughaveno "Léopold Sédar Senghor"]] === Eniri trajne === === Eniri buse === === Eniri piede === == Transportiĝi == [[File:NiokoloKoba-Pluie.jpg|thumb|Moviĝi dum la pluvsezono povas esti malfacila]] === Transportiĝi perpiede === === Publika transporto === ==== Transportiĝi trajne ==== ==== Transportiĝi buse ==== === Transportiĝi aŭte === == Vidi == Kun arida dezerto kaj verdaj pluvarbaroj, Senegalo famas pro impresa aro da vidaĵoj, sonoj kaj gustoj. * '''Lac Rose''' ŝuldas sian nomon al sia rozkolora koloro por naĝado kaj estas ankaŭ la finstacio de la Dakar-ralio. * '''Parc National du Niokolo-Noba''' estas unu el la plej gravaj naciaj parkoj de Senegalo kaj internacia biosfera rezervejo. == Fari == == Komuniki == [[Volofa frazlibro|Volofa]] estas la gepatra lingvo de multaj senegalanoj, (sed vi trovos, ke preskaŭ ĉiuj parolas ĝin). Scii la bazajn volofajn salutojn kaj frazojn multe helpos vin akiri pli bonan servon kaj prezojn. [[Franca frazlibro|La franca]] estas la oficiala lingvo kaj estas lernata de ĉiuj senegalanoj en la lernejo, do ĝi estas tre utila lingvo por vizitantoj. Dum kelkaj senegalaj komercistoj parolas la anglan, plej multaj komercoj estas farataj en la franca aŭ volofa. Aliaj lingvoj uzataj en Senegalo inkluzivas la sereran, soninkan, pularan, jolan kaj mandinkan. La baza islama saluto ofte estas uzata: ''Salaam Aleikum'' - Paco al vi. La respondo estas ''Waleikum Salaam'' - Kaj al vi paco. == Aĉeti == === Vendejaroj === == Manĝi == === Tradiciaj manĝaĵoj === === Vegetarismo kaj veganismo === == Trinki == === Alkoholaĵoj === == Loĝi == === Esperanta loĝado === <!-- En (nomo de la lando) estas {{Pasporta Servo gastigantoj|loko= |nombro= |jaro= |monato=}}. --> === Kampadejoj === === Hosteloj === === Hoteloj === == Sekureco == Estas militara konflikto inter la Senegala armeo kaj separisma ribelistoj en la regiono Kazamanco. Eviti tiun ĉi regionon (se eble) estus saĝa. == Sano == == Respekto == == Esperanto == [https://uea.org/landoj/senegalio Senegala Esperanto-Asocio] === Lokaj esperantistoj === === Esperantaj renkontiĝoj === == Konsulejoj == == Viziti plu == == Rimarkoj == <references /> == Eksteraj ligiloj == {{Skizo|Okcidentafriko}} {{Parto de|Okcidentafriko}} svt872lb20j6uhqqq9l1rtb1m8rqxke 72532 72531 2026-05-31T12:27:28Z Tiguliano 53 /* Fari */ 72532 wikitext text/x-wiki {{Rubando|Dakar_banner_Skyline.jpg}} {{Informkesto lando | bildo= | bildotitolo= | monunuo= | areo= | loĝantaro= | elektro= | antaŭkodo= | horzono= }} '''{{W|Senegalo}}''' (france: ''Sénégal'', volofe: ''Senegaal'') estas lando en [[Okcidentafriko]], la plej okcidenta en [[Afriko]] se oni neglektas la insulojn. Islama Senegalo allogas vizitantojn per sia riĉa kultura diverseco, fascinaj historiaj lokoj kiel la urbo Saint-Louis, Monda Heredaĵo de UNESKO, imponaj naturaj mirindaĵoj kiel la Saloum-delto kaj ĝiaj revecaj strandoj, kaj ankaŭ la ŝanco sperti tradician muzikon kaj dancformojn. Kvankam Senegalo kutime ne estas sur la listoj de plej multaj vojaĝantoj, la lando ofertas multajn allogaĵojn kaj aferojn farendajn. Fiŝkaptadaj entuziasmuloj interesiĝos scii, ke Senegalo estas unu el la plej bonaj lokoj en la mondo por kapti fiŝojn. La senegalanoj estas konataj pro sia bonkoreco kaj gastamo, kaj vi povas atendi esti traktata kun grandega respekto kiel vizitanto. == Regionoj == Laŭ turisma vidpunkto Senegalo povas esti dividita en kvin regionoj: {{Listo de regionoj | mapo= Senegal regions.png | titolomapo= Regionoj de Senegalo | tekstomapo= | grandecomapo= 450px | nomoregiono1= [[Kabo Verda-Tieso]] | kolororegiono1= #d07777 | elementojregiono1= Ĝi inkluzivas [[Dakaro]], [[Tieso]], [[Mboro]], [[Popenguine]], [[Joal-Fadiouth]]. | priskriboregiono1= Ĝi estas la Kabo-Verda Duoninsulo (''Presqu'île du Cap-Vert'') — la regiono kie troviĝas la [[Dakaro|ĉefurbo]] kaj la '''[[Insulo Gorée]]''', la centro de la sklavkomerco dum tri jarcentoj. [[Insulo Gorée|Gorée]] estis inkludita en la listo de Mondaj Heredaĵoj de [[Unesko]]. La [[Kabo-Verda Duoninsulo]] finiĝas ĉe Point Almadies, kiu markas la plej okcidentan limon de la [[Afrika]] kontinento]]. | nomoregiono2= [[Centra Senegalo]] | kolororegiono2= #dbe270 | elementojregiono2= [[Kaolack]], [[Diourbel]], [[Fatick]] | priskriboregiono2= Etendiĝanta suden de [[Dakaro]] ĝis Pointe Sangomar, la [[Petite Côte]] estas punktita de fiŝkaptistaj vilaĝoj. [[Saly Portudal]] estas la plej fama marborda feriejo. | nomoregiono3= [[Norda Senegalo]] | kolororegiono3= #b5d29f | elementojregiono3= [[Saint-Louis]], [[Matam]], [[Louga]] | priskriboregiono3= Etendiĝanta de la ĉefurbo ĝis la limo kun [[Maŭritanio]], la norda marbordo inkluzivas la urbon '''[[Saint-Louis (Senegalo)|Saint-Louis]]''', ĉe la bordoj de la rivero Senegalo kaj ankaŭ listigita kiel [[Unesko]]. | nomoregiono4= [[Casamance]] | kolororegiono4= #b383b3 | elementojregiono4= [[Ziguinchor]], [[Kolda]] | priskriboregiono4= La areo ĉirkaŭ la samnoma rivero inter [[Gambio]] kaj [[Gvineo-Bisaŭo]]. En la rivera estuaro kuŝas la insulo '''Karabane''', paradizo kun abunda vegetaĵaro kaj agrabla klimato. Ĝi atingeblas per kanuo post kiam la prama servo el [[Dakaro]] estis interrompita sekve de la sinko de la motorŝipo Joola, kiu mortigis 1 680 homojn (''jaro 2002''). | nomoregiono5= [[Tambacounda Regiono]] | kolororegiono5= #dda558 | elementojregiono5= [[Tambacounda]], [[Kédougou]] | priskriboregiono5= La ĉefa allogaĵo en orienta Senegalo estas la '''[[Nacia Parko Niokolo-Koba]]''' ĉe la limo kun [[Gvineo-Bisaŭo]]. }} == Urboj == * '''[[Dakaro]]''' estas la ĉefurbo kaj plej granda urbo. * [[Saint-Louis]] – iama ĉefurbo de Senegalo kaj Franca Okcidenta Afriko * [[Thiès]] * [[Kaolack]] * [[Ziguinchor]] * [[Tambacounda]] * [[Touba]] – centro de la "religia frateco Mouride" * [[Kafountine]] * [[Kédougou]] === Esperantaj urboj === == Aliaj cellokoj == [[File:River gambia Niokolokoba National Park.gif|thumb|Rivero Gambio en Niokolokoba Nacia Parko]] *'''Havenoj''': Matam, [[Podor]], Richard Toll, Dakaro, [[Palmarin]] *'''Lokoj de religio kaj kontemplado''': Keur Moussa, Touba, Tivaouane *'''Interesaj insuloj''': Fadiout + Joal, Ile de Gorée, Karabane *'''Naturrezervejoj''': [[Niokolo-Koba]], Delta du Saloum, Parc National des oiseaux du Djoudj, [[Reserve de Palmarin]] *'''Ŝtonaj rondoj''': Nioro du Rip, Keur Ali Lobé, Sali, Kau-Ur ĝis Wassau, Ker Batch == Komprenu == === Tereno === La senegala tereno estas malalta, kun ebenaĵoj kaj malgrandaj montetoj sud-oriente, kun la plej alta pinto nur 581 m proksime de Nepen Diakha. La rivero {{W|Senegalo (rivero)|Senegalo}} (1641 km) estas la plej grava rivero en tiu ĉi lando, al kiu ĝi donis sian nomon. Ĝi tamen ne trafluas Senegalon, sed fluas nur laŭ la norda landlimo. Alia grava rivero estas {{W|Rivero Gambio|Gambio}} (1130 km), kies bordoj tamen dum pli ol 400km apartenas al la lando preninta sian nomon el ĝi, [[Gambio]]. En Senegalo situas {{W|Verda Kabo}}, la loko pli okcidenta de la tuta Afriko, neglektante la insulojn. Ĝi donis sian nomon al la insuloj kuŝantaj fronte al ĝi en la Oceano. === Historio === [[File:MégalitheSénégal.jpg|thumb|Senegambiaj ŝton-cirkloj]] ====Antaŭhistorio kaj Antikvaj Regnoj==== La plej frua konata homa setlejo en Senegalo ekzistis antaŭ pli ol 350.000 jaroj. La Ŝtoncirkloj de Senegambio (nun Mondaj Heredaĵoj) datiĝas de la 3-a jarcento a.K. Ne multe estas konata pri la plej fruaj civilizoj, sed ekzistis multaj paleolitikaj kaj neolitikaj civilizoj ĉirkaŭ la rivero Senegalo. La '''Reĝolando Tekrur''' (Tekrour), formita ĉirkaŭ la rivero Senegalo en Futa Toro (Fouta Toro), estas unu el la plej fruaj registritaj subsaharaj regnoj. Kvankam la preciza dato de formiĝo estas nekonata, historiistoj kredas, ke ĝi komenciĝis komence de la 9-a jarcento, ĉirkaŭ la sama tempo kiel la Ganaa Imperio formiĝis en la oriento. Partoj de orienta Senegalo estis regataj de la Ganaa Imperio dum ĝia ekspansiiĝo, sed Tekrur estis pli koncentrita en Senegalo (kvankam la sudaj regionoj estis loĝataj de prapatroj de la Volofoj). Estis dum la Tekrur-regado, ke Islamo venis al Senegalo en la 11-a jarcento de la Almoravidoj en la nordo. La Tekrur-regantoj unue konvertiĝis al Islamo kaj plejparto de la regno baldaŭ sekvis. Post kiam la Almoravidoj atakis la Ganaan Imperion, ĝi malrapide perdis potencon kaj influon, naskante la Malian Imperion en 1235. La Volofa Imperio (Djolof) formiĝis en la 13-a jarcento el multaj pli malgrandaj ŝtatoj sude de Tekrur kiel tributa ŝtato de la Malia Imperio. Male al iliaj nordaj najbaroj, ili ne konvertiĝis al Islamo; ili estis animistoj. La Tekrur-Reĝolando estis malforta tiutempe, do la kreskantaj Volofa kaj Malia Imperioj ekzercis pezan influon super ili (la Malia Imperio ankaŭ konsideris Tekrur kiel tributan ŝtaton). La Volofa Imperio akiris plenan sendependecon de Malio en 1360 kun sia ĉefurbo ĉe Linguère kaj transprenis teritoriojn sude ĉirkaŭ Gambio kaj establis multajn grupojn kiel vasalojn, kiel ekzemple la Sine-Regno en 1400. La Volofa Imperio fariĝis tre potenca kaj ĉe la kulmino de sia regado vidis la alvenon de la portugaloj. ====Portugala alveno kaj la falo de la Volofa Imperio==== La portugaloj estis la unuaj eŭropanoj alvenintaj en Senegalo ĉe la insulo Gorée en 1444. Ili serĉis novan spicvojon al [[Hindio]] sed baldaŭ establis havenojn en Gorée kaj sur la Duoninsulo Verda Kabo (nuntempe [[Dakaro]]). La Volofoj kaj portugaloj establis komercajn rilatojn, provizante riĉecon al la imperio. Eŭropanoj bone pagis por militkaptitoj, kiujn ili sendis kiel sklavojn, kaj la indiĝenoj povis alporti la sklavojn al ili, por ke ili ne devu iri enlanden. Senegalo estis unu el la plej profitodonaj havenoj frue en la sklavkomerco kaj la fortaj Volofoj povis vendi multajn kaptitojn el pli malfortaj regionoj. Poste tamen la volofa imperio eniris en krizon kiam en 1549 kaj 1550 partoj el la regno sendependiĝis, fortranĉante la Volofojn de la marbordo kaj de la komerco kun la portugaloj. Kune kun internaj problemoj, la Volofoj ankaŭ estis turmentitaj de eksteraj problemoj. Kiam la Songhai fariĝis pli fortaj, ili kaptis grandan parton de la teritorio de Malio, plue izolante la Volofojn. Krome, la Denanka regno transprenis teritoriojn norde, inkluzive de Takrur, kaj atakis la nordajn teritoriojn de la Volofoj. Antaŭ 1600, la Volofa Imperio disiĝis, kvankam unu el la teritorioj restis volofa ŝtato. ====Franca konkero==== [[Dosiero:Fort de podor.jpg|thumb|Iama franca fortikaĵo en [[Podor]], en la nordo de la lando]] La loko kaj la sukceso de la komerco kun Senegalo igis ĝin tre dezirata inter eŭropanoj. La portugaloj, britoj, francoj kaj nederlandanoj ĉiuj deziris la teritorion, precipe la insulon Gorée. En 1588 la nederlandanoj sukcesis superi la portugalojn kaj vastigis komercon. Francio establis sian unuan postenon en [[Saint-Louis]]. La nederlandanoj kaj francoj ambaŭ volis preni kontrolon de la teritorio de la alia, kaj timoj pri la kreskantaj potencoj de la Nederlanda Respubliko atingis kulminon en la '''Franca-Nederlanda Milito'''. La milito okazis en Eŭropo, sed dum la nederlandanoj defendis sian patrujon, la francoj atakis la insulon Gorée kaj forpelis la nederlandanojn el Senegalo, postulante ĝin por Francio en 1677. Kiam la britoj prenis la teritorion dum la Napoleona Milito, ili aboliciis sklavecon en 1807. Post ĝia reveno al Francio, la francoj konsentis ne reenkonduki sklavecon, do sklavkomerco en Senegalo akre malpliiĝis dum la 19-a jarcento, sed la riĉaj resursoj de la lando ankoraŭ estis postulataj, kaj la francoj baldaŭ iris enlanden por postuli la teritorion. Dum la tempo kiam Eŭropo batalis pri la marbordaj setlejoj, la senegalianoj ankoraŭ havis kontrolon de la tero. La regno Waalo ekzistis ĉirkaŭ la komercstacio Saint-Louis, do ili havis traktaton kun la francoj, laŭ kiu la francoj pagus ilin por varoj kaj ili provizus protekton al la komercistoj. Kiam francaj ambicioj turniĝis al koloniigo, ili komencis per konkerado de siaj Waalo-aliancanoj en 1855. Ĉirkaŭ la sama tempo, la Tukulora Imperio konkeris la Futa Toro-n, kiu formiĝis el islama revolucio inter civitanoj en la regno Denianke en 1776, kiuj estis lacaj de esti persekutitaj. La Tukuloroj malsukcese provis forpeli la francojn en 1857, kaj la Trarza el Maŭritanio, kiuj subtenis la senegalajn regnojn, ankaŭ minacis la francan antaŭeniron. La francoj konstruis serion da fortikaĵoj laŭlonge de la marbordo kaj rivero. La Trarza-oj estis diritaj, ke ili ne estos atakitaj tiel longe kiel ili restos norde de la rivero Senegalo, kaj ili faris tion, tiel permesante al Francio establi pli grandan kontrolon super norda Senegalo. La konstruado de la fervojo Dakaro-Niĝero multe faciligis la konservadon de la regiono; Senegalo estis sub franca kontrolo antaŭ 1895 kaj oficiale fariĝis parto de Franca Okcidenta Afriko en 1904. ====Franca Senegalo al sendependeco==== La francoj kreis la '''Grandan Konsilion de Franca Okcidenta Afriko''' por kontroli la teritoriojn, kaj nur francaj civitanoj kaj civitanoj de la Kvar Komunumoj en Senegalo povis fariĝi membroj. La koloniigitaj homoj estis konsiderataj nur kiel francaj subuloj, do ili estis malhelpitaj akiri potencon. Tamen, en 1914 '''Blaise Diagne''' povis pruvi, ke li naskiĝis en unu el la komunumoj ([[Saint-Louis]]) kaj fariĝis la unua nigra viro elektita por kontroli la koloniojn. Li tiam aprobis leĝon por permesi al civitanoj de [[Dakaro]], [[Saint-Louis]], Rufisko kaj Gorée voĉdoni en francaj elektoj, kaj li sendis multajn okcidentafrikanojn por helpi Francion en la Unua Mondmilito. Senegalo kaj Franca Sudano (moderna [[Malio]]) kuniĝis por formi la '''Malian Federacion''' en 1959. La sekvan jaron, Francio konsentis doni al ili sendependecon, kaj la 20-an de junio 1960, sendependeco estis atingita. Senegalo disiĝis de la Federacio Malio kaj fariĝis sendependa ŝtato en aŭgusto 1960. Senegalo nelonge aliĝis al Gambio por formi la nacion Senegambio en 1982, sed la du nacioj disiĝis antaŭ la fino de la jardeko. Problemoj kun separistoj en la suda regiono Kazamanco de Senegalo okazis ekde la 1980-aj jaroj, sed packontrakto estis subskribita en 2004, kiu validas ĝis hodiaŭ. Senegalo ofte estas laŭdata pro sia integrigo de ĉiuj siaj etnaj kaj religiaj grupoj en pacan socion. En la 21-a jarcento, Senegalo estas ĝenerale agnoskita kiel havanta altan indicon de ekonomia kresko kaj disvolviĝo. === Etnoj === La Volofoj estas la plej granda etna grupo en Senegalo, formante 43% de la loĝantaro. La Fulboj kaj Tukuleroj estas la dua plej granda etna grupo, formante 24% de la loĝantaro. La Bassarioj kaj Bedikoj konsistigas 9% de la loĝantaro. Senegalo estas oficiale sekulara, sed estas tre plejparte islama lando (92% de la loĝantaro). La 7% de la loĝantaro, kiuj estas kristanoj, inkluzivis Léopold Senghor, la tre influan kaj longe regantan unuan prezidanton de Senegalo. Sufiĉe multaj aliaj religioj estas reprezentitaj inter la restanta 1% de la loĝantaro, inkluzive de tradiciaj afrikaj religioj. === Klimato === La klimato estas tropika, sed pli seka ol aliaj tropikaj landoj pro la influo de la proksima dezerto. La pluvema sezono daŭras de majo/junio ĝis oktobro/novembro (malpli longe en la nordo), kaj la seka sezono daŭras de novembro/decembro al aprilo/majo (pli longe en la nordo). La klimato estas pli milda apud la marbordo. == Eniri == === Eniri avie === [[File:Aeroport LSS Dakar.jpg|thumb|Internacia Flughaveno "Léopold Sédar Senghor"]] === Eniri trajne === === Eniri buse === === Eniri piede === == Transportiĝi == [[File:NiokoloKoba-Pluie.jpg|thumb|Moviĝi dum la pluvsezono povas esti malfacila]] === Transportiĝi perpiede === === Publika transporto === ==== Transportiĝi trajne ==== ==== Transportiĝi buse ==== === Transportiĝi aŭte === == Vidi == Kun arida dezerto kaj verdaj pluvarbaroj, Senegalo famas pro impresa aro da vidaĵoj, sonoj kaj gustoj. * '''Lac Rose''' ŝuldas sian nomon al sia rozkolora koloro por naĝado kaj estas ankaŭ la finstacio de la Dakar-ralio. * '''Parc National du Niokolo-Noba''' estas unu el la plej gravaj naciaj parkoj de Senegalo kaj internacia biosfera rezervejo. == Fari == [[Image:SenegalGiraffe.jpg|thumb|Ĝirafo]] * [http://www.gianteland.com Fathala Reservejo] - ĉe Karang, ĵus norde de la landlimo kun Gambio :Eblas iri trihoran mini-safaron per via propra aŭto aŭ lui kamparan aŭton ĉe la rezervejo. Vi eble vidos ĝirafojn, rinocerojn, alko-antilopojn, antilopojn kaj multajn birdojn. == Komuniki == [[Volofa frazlibro|Volofa]] estas la gepatra lingvo de multaj senegalanoj, (sed vi trovos, ke preskaŭ ĉiuj parolas ĝin). Scii la bazajn volofajn salutojn kaj frazojn multe helpos vin akiri pli bonan servon kaj prezojn. [[Franca frazlibro|La franca]] estas la oficiala lingvo kaj estas lernata de ĉiuj senegalanoj en la lernejo, do ĝi estas tre utila lingvo por vizitantoj. Dum kelkaj senegalaj komercistoj parolas la anglan, plej multaj komercoj estas farataj en la franca aŭ volofa. Aliaj lingvoj uzataj en Senegalo inkluzivas la sereran, soninkan, pularan, jolan kaj mandinkan. La baza islama saluto ofte estas uzata: ''Salaam Aleikum'' - Paco al vi. La respondo estas ''Waleikum Salaam'' - Kaj al vi paco. == Aĉeti == === Vendejaroj === == Manĝi == === Tradiciaj manĝaĵoj === === Vegetarismo kaj veganismo === == Trinki == === Alkoholaĵoj === == Loĝi == === Esperanta loĝado === <!-- En (nomo de la lando) estas {{Pasporta Servo gastigantoj|loko= |nombro= |jaro= |monato=}}. --> === Kampadejoj === === Hosteloj === === Hoteloj === == Sekureco == Estas militara konflikto inter la Senegala armeo kaj separisma ribelistoj en la regiono Kazamanco. Eviti tiun ĉi regionon (se eble) estus saĝa. == Sano == == Respekto == == Esperanto == [https://uea.org/landoj/senegalio Senegala Esperanto-Asocio] === Lokaj esperantistoj === === Esperantaj renkontiĝoj === == Konsulejoj == == Viziti plu == == Rimarkoj == <references /> == Eksteraj ligiloj == {{Skizo|Okcidentafriko}} {{Parto de|Okcidentafriko}} 5e4dypyoa76j4aj3cr6bt3adqztrt6e 72533 72532 2026-05-31T12:33:06Z Tiguliano 53 /* Aĉeti */ 72533 wikitext text/x-wiki {{Rubando|Dakar_banner_Skyline.jpg}} {{Informkesto lando | bildo= | bildotitolo= | monunuo= | areo= | loĝantaro= | elektro= | antaŭkodo= | horzono= }} '''{{W|Senegalo}}''' (france: ''Sénégal'', volofe: ''Senegaal'') estas lando en [[Okcidentafriko]], la plej okcidenta en [[Afriko]] se oni neglektas la insulojn. Islama Senegalo allogas vizitantojn per sia riĉa kultura diverseco, fascinaj historiaj lokoj kiel la urbo Saint-Louis, Monda Heredaĵo de UNESKO, imponaj naturaj mirindaĵoj kiel la Saloum-delto kaj ĝiaj revecaj strandoj, kaj ankaŭ la ŝanco sperti tradician muzikon kaj dancformojn. Kvankam Senegalo kutime ne estas sur la listoj de plej multaj vojaĝantoj, la lando ofertas multajn allogaĵojn kaj aferojn farendajn. Fiŝkaptadaj entuziasmuloj interesiĝos scii, ke Senegalo estas unu el la plej bonaj lokoj en la mondo por kapti fiŝojn. La senegalanoj estas konataj pro sia bonkoreco kaj gastamo, kaj vi povas atendi esti traktata kun grandega respekto kiel vizitanto. == Regionoj == Laŭ turisma vidpunkto Senegalo povas esti dividita en kvin regionoj: {{Listo de regionoj | mapo= Senegal regions.png | titolomapo= Regionoj de Senegalo | tekstomapo= | grandecomapo= 450px | nomoregiono1= [[Kabo Verda-Tieso]] | kolororegiono1= #d07777 | elementojregiono1= Ĝi inkluzivas [[Dakaro]], [[Tieso]], [[Mboro]], [[Popenguine]], [[Joal-Fadiouth]]. | priskriboregiono1= Ĝi estas la Kabo-Verda Duoninsulo (''Presqu'île du Cap-Vert'') — la regiono kie troviĝas la [[Dakaro|ĉefurbo]] kaj la '''[[Insulo Gorée]]''', la centro de la sklavkomerco dum tri jarcentoj. [[Insulo Gorée|Gorée]] estis inkludita en la listo de Mondaj Heredaĵoj de [[Unesko]]. La [[Kabo-Verda Duoninsulo]] finiĝas ĉe Point Almadies, kiu markas la plej okcidentan limon de la [[Afrika]] kontinento]]. | nomoregiono2= [[Centra Senegalo]] | kolororegiono2= #dbe270 | elementojregiono2= [[Kaolack]], [[Diourbel]], [[Fatick]] | priskriboregiono2= Etendiĝanta suden de [[Dakaro]] ĝis Pointe Sangomar, la [[Petite Côte]] estas punktita de fiŝkaptistaj vilaĝoj. [[Saly Portudal]] estas la plej fama marborda feriejo. | nomoregiono3= [[Norda Senegalo]] | kolororegiono3= #b5d29f | elementojregiono3= [[Saint-Louis]], [[Matam]], [[Louga]] | priskriboregiono3= Etendiĝanta de la ĉefurbo ĝis la limo kun [[Maŭritanio]], la norda marbordo inkluzivas la urbon '''[[Saint-Louis (Senegalo)|Saint-Louis]]''', ĉe la bordoj de la rivero Senegalo kaj ankaŭ listigita kiel [[Unesko]]. | nomoregiono4= [[Casamance]] | kolororegiono4= #b383b3 | elementojregiono4= [[Ziguinchor]], [[Kolda]] | priskriboregiono4= La areo ĉirkaŭ la samnoma rivero inter [[Gambio]] kaj [[Gvineo-Bisaŭo]]. En la rivera estuaro kuŝas la insulo '''Karabane''', paradizo kun abunda vegetaĵaro kaj agrabla klimato. Ĝi atingeblas per kanuo post kiam la prama servo el [[Dakaro]] estis interrompita sekve de la sinko de la motorŝipo Joola, kiu mortigis 1 680 homojn (''jaro 2002''). | nomoregiono5= [[Tambacounda Regiono]] | kolororegiono5= #dda558 | elementojregiono5= [[Tambacounda]], [[Kédougou]] | priskriboregiono5= La ĉefa allogaĵo en orienta Senegalo estas la '''[[Nacia Parko Niokolo-Koba]]''' ĉe la limo kun [[Gvineo-Bisaŭo]]. }} == Urboj == * '''[[Dakaro]]''' estas la ĉefurbo kaj plej granda urbo. * [[Saint-Louis]] – iama ĉefurbo de Senegalo kaj Franca Okcidenta Afriko * [[Thiès]] * [[Kaolack]] * [[Ziguinchor]] * [[Tambacounda]] * [[Touba]] – centro de la "religia frateco Mouride" * [[Kafountine]] * [[Kédougou]] === Esperantaj urboj === == Aliaj cellokoj == [[File:River gambia Niokolokoba National Park.gif|thumb|Rivero Gambio en Niokolokoba Nacia Parko]] *'''Havenoj''': Matam, [[Podor]], Richard Toll, Dakaro, [[Palmarin]] *'''Lokoj de religio kaj kontemplado''': Keur Moussa, Touba, Tivaouane *'''Interesaj insuloj''': Fadiout + Joal, Ile de Gorée, Karabane *'''Naturrezervejoj''': [[Niokolo-Koba]], Delta du Saloum, Parc National des oiseaux du Djoudj, [[Reserve de Palmarin]] *'''Ŝtonaj rondoj''': Nioro du Rip, Keur Ali Lobé, Sali, Kau-Ur ĝis Wassau, Ker Batch == Komprenu == === Tereno === La senegala tereno estas malalta, kun ebenaĵoj kaj malgrandaj montetoj sud-oriente, kun la plej alta pinto nur 581 m proksime de Nepen Diakha. La rivero {{W|Senegalo (rivero)|Senegalo}} (1641 km) estas la plej grava rivero en tiu ĉi lando, al kiu ĝi donis sian nomon. Ĝi tamen ne trafluas Senegalon, sed fluas nur laŭ la norda landlimo. Alia grava rivero estas {{W|Rivero Gambio|Gambio}} (1130 km), kies bordoj tamen dum pli ol 400km apartenas al la lando preninta sian nomon el ĝi, [[Gambio]]. En Senegalo situas {{W|Verda Kabo}}, la loko pli okcidenta de la tuta Afriko, neglektante la insulojn. Ĝi donis sian nomon al la insuloj kuŝantaj fronte al ĝi en la Oceano. === Historio === [[File:MégalitheSénégal.jpg|thumb|Senegambiaj ŝton-cirkloj]] ====Antaŭhistorio kaj Antikvaj Regnoj==== La plej frua konata homa setlejo en Senegalo ekzistis antaŭ pli ol 350.000 jaroj. La Ŝtoncirkloj de Senegambio (nun Mondaj Heredaĵoj) datiĝas de la 3-a jarcento a.K. Ne multe estas konata pri la plej fruaj civilizoj, sed ekzistis multaj paleolitikaj kaj neolitikaj civilizoj ĉirkaŭ la rivero Senegalo. La '''Reĝolando Tekrur''' (Tekrour), formita ĉirkaŭ la rivero Senegalo en Futa Toro (Fouta Toro), estas unu el la plej fruaj registritaj subsaharaj regnoj. Kvankam la preciza dato de formiĝo estas nekonata, historiistoj kredas, ke ĝi komenciĝis komence de la 9-a jarcento, ĉirkaŭ la sama tempo kiel la Ganaa Imperio formiĝis en la oriento. Partoj de orienta Senegalo estis regataj de la Ganaa Imperio dum ĝia ekspansiiĝo, sed Tekrur estis pli koncentrita en Senegalo (kvankam la sudaj regionoj estis loĝataj de prapatroj de la Volofoj). Estis dum la Tekrur-regado, ke Islamo venis al Senegalo en la 11-a jarcento de la Almoravidoj en la nordo. La Tekrur-regantoj unue konvertiĝis al Islamo kaj plejparto de la regno baldaŭ sekvis. Post kiam la Almoravidoj atakis la Ganaan Imperion, ĝi malrapide perdis potencon kaj influon, naskante la Malian Imperion en 1235. La Volofa Imperio (Djolof) formiĝis en la 13-a jarcento el multaj pli malgrandaj ŝtatoj sude de Tekrur kiel tributa ŝtato de la Malia Imperio. Male al iliaj nordaj najbaroj, ili ne konvertiĝis al Islamo; ili estis animistoj. La Tekrur-Reĝolando estis malforta tiutempe, do la kreskantaj Volofa kaj Malia Imperioj ekzercis pezan influon super ili (la Malia Imperio ankaŭ konsideris Tekrur kiel tributan ŝtaton). La Volofa Imperio akiris plenan sendependecon de Malio en 1360 kun sia ĉefurbo ĉe Linguère kaj transprenis teritoriojn sude ĉirkaŭ Gambio kaj establis multajn grupojn kiel vasalojn, kiel ekzemple la Sine-Regno en 1400. La Volofa Imperio fariĝis tre potenca kaj ĉe la kulmino de sia regado vidis la alvenon de la portugaloj. ====Portugala alveno kaj la falo de la Volofa Imperio==== La portugaloj estis la unuaj eŭropanoj alvenintaj en Senegalo ĉe la insulo Gorée en 1444. Ili serĉis novan spicvojon al [[Hindio]] sed baldaŭ establis havenojn en Gorée kaj sur la Duoninsulo Verda Kabo (nuntempe [[Dakaro]]). La Volofoj kaj portugaloj establis komercajn rilatojn, provizante riĉecon al la imperio. Eŭropanoj bone pagis por militkaptitoj, kiujn ili sendis kiel sklavojn, kaj la indiĝenoj povis alporti la sklavojn al ili, por ke ili ne devu iri enlanden. Senegalo estis unu el la plej profitodonaj havenoj frue en la sklavkomerco kaj la fortaj Volofoj povis vendi multajn kaptitojn el pli malfortaj regionoj. Poste tamen la volofa imperio eniris en krizon kiam en 1549 kaj 1550 partoj el la regno sendependiĝis, fortranĉante la Volofojn de la marbordo kaj de la komerco kun la portugaloj. Kune kun internaj problemoj, la Volofoj ankaŭ estis turmentitaj de eksteraj problemoj. Kiam la Songhai fariĝis pli fortaj, ili kaptis grandan parton de la teritorio de Malio, plue izolante la Volofojn. Krome, la Denanka regno transprenis teritoriojn norde, inkluzive de Takrur, kaj atakis la nordajn teritoriojn de la Volofoj. Antaŭ 1600, la Volofa Imperio disiĝis, kvankam unu el la teritorioj restis volofa ŝtato. ====Franca konkero==== [[Dosiero:Fort de podor.jpg|thumb|Iama franca fortikaĵo en [[Podor]], en la nordo de la lando]] La loko kaj la sukceso de la komerco kun Senegalo igis ĝin tre dezirata inter eŭropanoj. La portugaloj, britoj, francoj kaj nederlandanoj ĉiuj deziris la teritorion, precipe la insulon Gorée. En 1588 la nederlandanoj sukcesis superi la portugalojn kaj vastigis komercon. Francio establis sian unuan postenon en [[Saint-Louis]]. La nederlandanoj kaj francoj ambaŭ volis preni kontrolon de la teritorio de la alia, kaj timoj pri la kreskantaj potencoj de la Nederlanda Respubliko atingis kulminon en la '''Franca-Nederlanda Milito'''. La milito okazis en Eŭropo, sed dum la nederlandanoj defendis sian patrujon, la francoj atakis la insulon Gorée kaj forpelis la nederlandanojn el Senegalo, postulante ĝin por Francio en 1677. Kiam la britoj prenis la teritorion dum la Napoleona Milito, ili aboliciis sklavecon en 1807. Post ĝia reveno al Francio, la francoj konsentis ne reenkonduki sklavecon, do sklavkomerco en Senegalo akre malpliiĝis dum la 19-a jarcento, sed la riĉaj resursoj de la lando ankoraŭ estis postulataj, kaj la francoj baldaŭ iris enlanden por postuli la teritorion. Dum la tempo kiam Eŭropo batalis pri la marbordaj setlejoj, la senegalianoj ankoraŭ havis kontrolon de la tero. La regno Waalo ekzistis ĉirkaŭ la komercstacio Saint-Louis, do ili havis traktaton kun la francoj, laŭ kiu la francoj pagus ilin por varoj kaj ili provizus protekton al la komercistoj. Kiam francaj ambicioj turniĝis al koloniigo, ili komencis per konkerado de siaj Waalo-aliancanoj en 1855. Ĉirkaŭ la sama tempo, la Tukulora Imperio konkeris la Futa Toro-n, kiu formiĝis el islama revolucio inter civitanoj en la regno Denianke en 1776, kiuj estis lacaj de esti persekutitaj. La Tukuloroj malsukcese provis forpeli la francojn en 1857, kaj la Trarza el Maŭritanio, kiuj subtenis la senegalajn regnojn, ankaŭ minacis la francan antaŭeniron. La francoj konstruis serion da fortikaĵoj laŭlonge de la marbordo kaj rivero. La Trarza-oj estis diritaj, ke ili ne estos atakitaj tiel longe kiel ili restos norde de la rivero Senegalo, kaj ili faris tion, tiel permesante al Francio establi pli grandan kontrolon super norda Senegalo. La konstruado de la fervojo Dakaro-Niĝero multe faciligis la konservadon de la regiono; Senegalo estis sub franca kontrolo antaŭ 1895 kaj oficiale fariĝis parto de Franca Okcidenta Afriko en 1904. ====Franca Senegalo al sendependeco==== La francoj kreis la '''Grandan Konsilion de Franca Okcidenta Afriko''' por kontroli la teritoriojn, kaj nur francaj civitanoj kaj civitanoj de la Kvar Komunumoj en Senegalo povis fariĝi membroj. La koloniigitaj homoj estis konsiderataj nur kiel francaj subuloj, do ili estis malhelpitaj akiri potencon. Tamen, en 1914 '''Blaise Diagne''' povis pruvi, ke li naskiĝis en unu el la komunumoj ([[Saint-Louis]]) kaj fariĝis la unua nigra viro elektita por kontroli la koloniojn. Li tiam aprobis leĝon por permesi al civitanoj de [[Dakaro]], [[Saint-Louis]], Rufisko kaj Gorée voĉdoni en francaj elektoj, kaj li sendis multajn okcidentafrikanojn por helpi Francion en la Unua Mondmilito. Senegalo kaj Franca Sudano (moderna [[Malio]]) kuniĝis por formi la '''Malian Federacion''' en 1959. La sekvan jaron, Francio konsentis doni al ili sendependecon, kaj la 20-an de junio 1960, sendependeco estis atingita. Senegalo disiĝis de la Federacio Malio kaj fariĝis sendependa ŝtato en aŭgusto 1960. Senegalo nelonge aliĝis al Gambio por formi la nacion Senegambio en 1982, sed la du nacioj disiĝis antaŭ la fino de la jardeko. Problemoj kun separistoj en la suda regiono Kazamanco de Senegalo okazis ekde la 1980-aj jaroj, sed packontrakto estis subskribita en 2004, kiu validas ĝis hodiaŭ. Senegalo ofte estas laŭdata pro sia integrigo de ĉiuj siaj etnaj kaj religiaj grupoj en pacan socion. En la 21-a jarcento, Senegalo estas ĝenerale agnoskita kiel havanta altan indicon de ekonomia kresko kaj disvolviĝo. === Etnoj === La Volofoj estas la plej granda etna grupo en Senegalo, formante 43% de la loĝantaro. La Fulboj kaj Tukuleroj estas la dua plej granda etna grupo, formante 24% de la loĝantaro. La Bassarioj kaj Bedikoj konsistigas 9% de la loĝantaro. Senegalo estas oficiale sekulara, sed estas tre plejparte islama lando (92% de la loĝantaro). La 7% de la loĝantaro, kiuj estas kristanoj, inkluzivis Léopold Senghor, la tre influan kaj longe regantan unuan prezidanton de Senegalo. Sufiĉe multaj aliaj religioj estas reprezentitaj inter la restanta 1% de la loĝantaro, inkluzive de tradiciaj afrikaj religioj. === Klimato === La klimato estas tropika, sed pli seka ol aliaj tropikaj landoj pro la influo de la proksima dezerto. La pluvema sezono daŭras de majo/junio ĝis oktobro/novembro (malpli longe en la nordo), kaj la seka sezono daŭras de novembro/decembro al aprilo/majo (pli longe en la nordo). La klimato estas pli milda apud la marbordo. == Eniri == === Eniri avie === [[File:Aeroport LSS Dakar.jpg|thumb|Internacia Flughaveno "Léopold Sédar Senghor"]] === Eniri trajne === === Eniri buse === === Eniri piede === == Transportiĝi == [[File:NiokoloKoba-Pluie.jpg|thumb|Moviĝi dum la pluvsezono povas esti malfacila]] === Transportiĝi perpiede === === Publika transporto === ==== Transportiĝi trajne ==== ==== Transportiĝi buse ==== === Transportiĝi aŭte === == Vidi == Kun arida dezerto kaj verdaj pluvarbaroj, Senegalo famas pro impresa aro da vidaĵoj, sonoj kaj gustoj. * '''Lac Rose''' ŝuldas sian nomon al sia rozkolora koloro por naĝado kaj estas ankaŭ la finstacio de la Dakar-ralio. * '''Parc National du Niokolo-Noba''' estas unu el la plej gravaj naciaj parkoj de Senegalo kaj internacia biosfera rezervejo. == Fari == [[Image:SenegalGiraffe.jpg|thumb|Ĝirafo]] * [http://www.gianteland.com Fathala Reservejo] - ĉe Karang, ĵus norde de la landlimo kun Gambio :Eblas iri trihoran mini-safaron per via propra aŭto aŭ lui kamparan aŭton ĉe la rezervejo. Vi eble vidos ĝirafojn, rinocerojn, alko-antilopojn, antilopojn kaj multajn birdojn. == Komuniki == [[Volofa frazlibro|Volofa]] estas la gepatra lingvo de multaj senegalanoj, (sed vi trovos, ke preskaŭ ĉiuj parolas ĝin). Scii la bazajn volofajn salutojn kaj frazojn multe helpos vin akiri pli bonan servon kaj prezojn. [[Franca frazlibro|La franca]] estas la oficiala lingvo kaj estas lernata de ĉiuj senegalanoj en la lernejo, do ĝi estas tre utila lingvo por vizitantoj. Dum kelkaj senegalaj komercistoj parolas la anglan, plej multaj komercoj estas farataj en la franca aŭ volofa. Aliaj lingvoj uzataj en Senegalo inkluzivas la sereran, soninkan, pularan, jolan kaj mandinkan. La baza islama saluto ofte estas uzata: ''Salaam Aleikum'' - Paco al vi. La respondo estas ''Waleikum Salaam'' - Kaj al vi paco. == Aĉeti == '''Ecobank''' akceptas '''Master Card''' kaj '''Visa card''' ĉe siaj bankomatoj. Ekster gravaj urboj, bankomatoj ne ekzistas, kaj kreditkartaj transakcioj estas neeblaj. Parte pro tio, por ĉiutagaj transakcioj kiel aĉetado de manĝaĵoj kaj taksiaj veturoj, estas plej bone dividi la 5 000 kaj 10 000 CFA-biletojn, kiujn vi verŝajne ricevos de bankomatoj, en malgrandajn biletojn (2 000 CFA aŭ malpli) kiel eble plej baldaŭ. Multaj homoj ne havas monreston (aŭ almenaŭ ŝajnigas, ke ne), kaj povas aŭ konservi la ekstran sumon, kiun vi donas (se la diferenco estas relative malgranda, kiel kelkaj centoj da CFA) aŭ tute rifuzi vian monon. Pli grandaj entreprenoj pli verŝajne volos dividi viajn plivalorajn biletojn. === Vendejaroj === == Manĝi == === Tradiciaj manĝaĵoj === === Vegetarismo kaj veganismo === == Trinki == === Alkoholaĵoj === == Loĝi == === Esperanta loĝado === <!-- En (nomo de la lando) estas {{Pasporta Servo gastigantoj|loko= |nombro= |jaro= |monato=}}. --> === Kampadejoj === === Hosteloj === === Hoteloj === == Sekureco == Estas militara konflikto inter la Senegala armeo kaj separisma ribelistoj en la regiono Kazamanco. Eviti tiun ĉi regionon (se eble) estus saĝa. == Sano == == Respekto == == Esperanto == [https://uea.org/landoj/senegalio Senegala Esperanto-Asocio] === Lokaj esperantistoj === === Esperantaj renkontiĝoj === == Konsulejoj == == Viziti plu == == Rimarkoj == <references /> == Eksteraj ligiloj == {{Skizo|Okcidentafriko}} {{Parto de|Okcidentafriko}} 87q55dtba9q20e4oh35huoia9rmhxq0 72534 72533 2026-05-31T12:39:35Z Tiguliano 53 /* Sano */ 72534 wikitext text/x-wiki {{Rubando|Dakar_banner_Skyline.jpg}} {{Informkesto lando | bildo= | bildotitolo= | monunuo= | areo= | loĝantaro= | elektro= | antaŭkodo= | horzono= }} '''{{W|Senegalo}}''' (france: ''Sénégal'', volofe: ''Senegaal'') estas lando en [[Okcidentafriko]], la plej okcidenta en [[Afriko]] se oni neglektas la insulojn. Islama Senegalo allogas vizitantojn per sia riĉa kultura diverseco, fascinaj historiaj lokoj kiel la urbo Saint-Louis, Monda Heredaĵo de UNESKO, imponaj naturaj mirindaĵoj kiel la Saloum-delto kaj ĝiaj revecaj strandoj, kaj ankaŭ la ŝanco sperti tradician muzikon kaj dancformojn. Kvankam Senegalo kutime ne estas sur la listoj de plej multaj vojaĝantoj, la lando ofertas multajn allogaĵojn kaj aferojn farendajn. Fiŝkaptadaj entuziasmuloj interesiĝos scii, ke Senegalo estas unu el la plej bonaj lokoj en la mondo por kapti fiŝojn. La senegalanoj estas konataj pro sia bonkoreco kaj gastamo, kaj vi povas atendi esti traktata kun grandega respekto kiel vizitanto. == Regionoj == Laŭ turisma vidpunkto Senegalo povas esti dividita en kvin regionoj: {{Listo de regionoj | mapo= Senegal regions.png | titolomapo= Regionoj de Senegalo | tekstomapo= | grandecomapo= 450px | nomoregiono1= [[Kabo Verda-Tieso]] | kolororegiono1= #d07777 | elementojregiono1= Ĝi inkluzivas [[Dakaro]], [[Tieso]], [[Mboro]], [[Popenguine]], [[Joal-Fadiouth]]. | priskriboregiono1= Ĝi estas la Kabo-Verda Duoninsulo (''Presqu'île du Cap-Vert'') — la regiono kie troviĝas la [[Dakaro|ĉefurbo]] kaj la '''[[Insulo Gorée]]''', la centro de la sklavkomerco dum tri jarcentoj. [[Insulo Gorée|Gorée]] estis inkludita en la listo de Mondaj Heredaĵoj de [[Unesko]]. La [[Kabo-Verda Duoninsulo]] finiĝas ĉe Point Almadies, kiu markas la plej okcidentan limon de la [[Afrika]] kontinento]]. | nomoregiono2= [[Centra Senegalo]] | kolororegiono2= #dbe270 | elementojregiono2= [[Kaolack]], [[Diourbel]], [[Fatick]] | priskriboregiono2= Etendiĝanta suden de [[Dakaro]] ĝis Pointe Sangomar, la [[Petite Côte]] estas punktita de fiŝkaptistaj vilaĝoj. [[Saly Portudal]] estas la plej fama marborda feriejo. | nomoregiono3= [[Norda Senegalo]] | kolororegiono3= #b5d29f | elementojregiono3= [[Saint-Louis]], [[Matam]], [[Louga]] | priskriboregiono3= Etendiĝanta de la ĉefurbo ĝis la limo kun [[Maŭritanio]], la norda marbordo inkluzivas la urbon '''[[Saint-Louis (Senegalo)|Saint-Louis]]''', ĉe la bordoj de la rivero Senegalo kaj ankaŭ listigita kiel [[Unesko]]. | nomoregiono4= [[Casamance]] | kolororegiono4= #b383b3 | elementojregiono4= [[Ziguinchor]], [[Kolda]] | priskriboregiono4= La areo ĉirkaŭ la samnoma rivero inter [[Gambio]] kaj [[Gvineo-Bisaŭo]]. En la rivera estuaro kuŝas la insulo '''Karabane''', paradizo kun abunda vegetaĵaro kaj agrabla klimato. Ĝi atingeblas per kanuo post kiam la prama servo el [[Dakaro]] estis interrompita sekve de la sinko de la motorŝipo Joola, kiu mortigis 1 680 homojn (''jaro 2002''). | nomoregiono5= [[Tambacounda Regiono]] | kolororegiono5= #dda558 | elementojregiono5= [[Tambacounda]], [[Kédougou]] | priskriboregiono5= La ĉefa allogaĵo en orienta Senegalo estas la '''[[Nacia Parko Niokolo-Koba]]''' ĉe la limo kun [[Gvineo-Bisaŭo]]. }} == Urboj == * '''[[Dakaro]]''' estas la ĉefurbo kaj plej granda urbo. * [[Saint-Louis]] – iama ĉefurbo de Senegalo kaj Franca Okcidenta Afriko * [[Thiès]] * [[Kaolack]] * [[Ziguinchor]] * [[Tambacounda]] * [[Touba]] – centro de la "religia frateco Mouride" * [[Kafountine]] * [[Kédougou]] === Esperantaj urboj === == Aliaj cellokoj == [[File:River gambia Niokolokoba National Park.gif|thumb|Rivero Gambio en Niokolokoba Nacia Parko]] *'''Havenoj''': Matam, [[Podor]], Richard Toll, Dakaro, [[Palmarin]] *'''Lokoj de religio kaj kontemplado''': Keur Moussa, Touba, Tivaouane *'''Interesaj insuloj''': Fadiout + Joal, Ile de Gorée, Karabane *'''Naturrezervejoj''': [[Niokolo-Koba]], Delta du Saloum, Parc National des oiseaux du Djoudj, [[Reserve de Palmarin]] *'''Ŝtonaj rondoj''': Nioro du Rip, Keur Ali Lobé, Sali, Kau-Ur ĝis Wassau, Ker Batch == Komprenu == === Tereno === La senegala tereno estas malalta, kun ebenaĵoj kaj malgrandaj montetoj sud-oriente, kun la plej alta pinto nur 581 m proksime de Nepen Diakha. La rivero {{W|Senegalo (rivero)|Senegalo}} (1641 km) estas la plej grava rivero en tiu ĉi lando, al kiu ĝi donis sian nomon. Ĝi tamen ne trafluas Senegalon, sed fluas nur laŭ la norda landlimo. Alia grava rivero estas {{W|Rivero Gambio|Gambio}} (1130 km), kies bordoj tamen dum pli ol 400km apartenas al la lando preninta sian nomon el ĝi, [[Gambio]]. En Senegalo situas {{W|Verda Kabo}}, la loko pli okcidenta de la tuta Afriko, neglektante la insulojn. Ĝi donis sian nomon al la insuloj kuŝantaj fronte al ĝi en la Oceano. === Historio === [[File:MégalitheSénégal.jpg|thumb|Senegambiaj ŝton-cirkloj]] ====Antaŭhistorio kaj Antikvaj Regnoj==== La plej frua konata homa setlejo en Senegalo ekzistis antaŭ pli ol 350.000 jaroj. La Ŝtoncirkloj de Senegambio (nun Mondaj Heredaĵoj) datiĝas de la 3-a jarcento a.K. Ne multe estas konata pri la plej fruaj civilizoj, sed ekzistis multaj paleolitikaj kaj neolitikaj civilizoj ĉirkaŭ la rivero Senegalo. La '''Reĝolando Tekrur''' (Tekrour), formita ĉirkaŭ la rivero Senegalo en Futa Toro (Fouta Toro), estas unu el la plej fruaj registritaj subsaharaj regnoj. Kvankam la preciza dato de formiĝo estas nekonata, historiistoj kredas, ke ĝi komenciĝis komence de la 9-a jarcento, ĉirkaŭ la sama tempo kiel la Ganaa Imperio formiĝis en la oriento. Partoj de orienta Senegalo estis regataj de la Ganaa Imperio dum ĝia ekspansiiĝo, sed Tekrur estis pli koncentrita en Senegalo (kvankam la sudaj regionoj estis loĝataj de prapatroj de la Volofoj). Estis dum la Tekrur-regado, ke Islamo venis al Senegalo en la 11-a jarcento de la Almoravidoj en la nordo. La Tekrur-regantoj unue konvertiĝis al Islamo kaj plejparto de la regno baldaŭ sekvis. Post kiam la Almoravidoj atakis la Ganaan Imperion, ĝi malrapide perdis potencon kaj influon, naskante la Malian Imperion en 1235. La Volofa Imperio (Djolof) formiĝis en la 13-a jarcento el multaj pli malgrandaj ŝtatoj sude de Tekrur kiel tributa ŝtato de la Malia Imperio. Male al iliaj nordaj najbaroj, ili ne konvertiĝis al Islamo; ili estis animistoj. La Tekrur-Reĝolando estis malforta tiutempe, do la kreskantaj Volofa kaj Malia Imperioj ekzercis pezan influon super ili (la Malia Imperio ankaŭ konsideris Tekrur kiel tributan ŝtaton). La Volofa Imperio akiris plenan sendependecon de Malio en 1360 kun sia ĉefurbo ĉe Linguère kaj transprenis teritoriojn sude ĉirkaŭ Gambio kaj establis multajn grupojn kiel vasalojn, kiel ekzemple la Sine-Regno en 1400. La Volofa Imperio fariĝis tre potenca kaj ĉe la kulmino de sia regado vidis la alvenon de la portugaloj. ====Portugala alveno kaj la falo de la Volofa Imperio==== La portugaloj estis la unuaj eŭropanoj alvenintaj en Senegalo ĉe la insulo Gorée en 1444. Ili serĉis novan spicvojon al [[Hindio]] sed baldaŭ establis havenojn en Gorée kaj sur la Duoninsulo Verda Kabo (nuntempe [[Dakaro]]). La Volofoj kaj portugaloj establis komercajn rilatojn, provizante riĉecon al la imperio. Eŭropanoj bone pagis por militkaptitoj, kiujn ili sendis kiel sklavojn, kaj la indiĝenoj povis alporti la sklavojn al ili, por ke ili ne devu iri enlanden. Senegalo estis unu el la plej profitodonaj havenoj frue en la sklavkomerco kaj la fortaj Volofoj povis vendi multajn kaptitojn el pli malfortaj regionoj. Poste tamen la volofa imperio eniris en krizon kiam en 1549 kaj 1550 partoj el la regno sendependiĝis, fortranĉante la Volofojn de la marbordo kaj de la komerco kun la portugaloj. Kune kun internaj problemoj, la Volofoj ankaŭ estis turmentitaj de eksteraj problemoj. Kiam la Songhai fariĝis pli fortaj, ili kaptis grandan parton de la teritorio de Malio, plue izolante la Volofojn. Krome, la Denanka regno transprenis teritoriojn norde, inkluzive de Takrur, kaj atakis la nordajn teritoriojn de la Volofoj. Antaŭ 1600, la Volofa Imperio disiĝis, kvankam unu el la teritorioj restis volofa ŝtato. ====Franca konkero==== [[Dosiero:Fort de podor.jpg|thumb|Iama franca fortikaĵo en [[Podor]], en la nordo de la lando]] La loko kaj la sukceso de la komerco kun Senegalo igis ĝin tre dezirata inter eŭropanoj. La portugaloj, britoj, francoj kaj nederlandanoj ĉiuj deziris la teritorion, precipe la insulon Gorée. En 1588 la nederlandanoj sukcesis superi la portugalojn kaj vastigis komercon. Francio establis sian unuan postenon en [[Saint-Louis]]. La nederlandanoj kaj francoj ambaŭ volis preni kontrolon de la teritorio de la alia, kaj timoj pri la kreskantaj potencoj de la Nederlanda Respubliko atingis kulminon en la '''Franca-Nederlanda Milito'''. La milito okazis en Eŭropo, sed dum la nederlandanoj defendis sian patrujon, la francoj atakis la insulon Gorée kaj forpelis la nederlandanojn el Senegalo, postulante ĝin por Francio en 1677. Kiam la britoj prenis la teritorion dum la Napoleona Milito, ili aboliciis sklavecon en 1807. Post ĝia reveno al Francio, la francoj konsentis ne reenkonduki sklavecon, do sklavkomerco en Senegalo akre malpliiĝis dum la 19-a jarcento, sed la riĉaj resursoj de la lando ankoraŭ estis postulataj, kaj la francoj baldaŭ iris enlanden por postuli la teritorion. Dum la tempo kiam Eŭropo batalis pri la marbordaj setlejoj, la senegalianoj ankoraŭ havis kontrolon de la tero. La regno Waalo ekzistis ĉirkaŭ la komercstacio Saint-Louis, do ili havis traktaton kun la francoj, laŭ kiu la francoj pagus ilin por varoj kaj ili provizus protekton al la komercistoj. Kiam francaj ambicioj turniĝis al koloniigo, ili komencis per konkerado de siaj Waalo-aliancanoj en 1855. Ĉirkaŭ la sama tempo, la Tukulora Imperio konkeris la Futa Toro-n, kiu formiĝis el islama revolucio inter civitanoj en la regno Denianke en 1776, kiuj estis lacaj de esti persekutitaj. La Tukuloroj malsukcese provis forpeli la francojn en 1857, kaj la Trarza el Maŭritanio, kiuj subtenis la senegalajn regnojn, ankaŭ minacis la francan antaŭeniron. La francoj konstruis serion da fortikaĵoj laŭlonge de la marbordo kaj rivero. La Trarza-oj estis diritaj, ke ili ne estos atakitaj tiel longe kiel ili restos norde de la rivero Senegalo, kaj ili faris tion, tiel permesante al Francio establi pli grandan kontrolon super norda Senegalo. La konstruado de la fervojo Dakaro-Niĝero multe faciligis la konservadon de la regiono; Senegalo estis sub franca kontrolo antaŭ 1895 kaj oficiale fariĝis parto de Franca Okcidenta Afriko en 1904. ====Franca Senegalo al sendependeco==== La francoj kreis la '''Grandan Konsilion de Franca Okcidenta Afriko''' por kontroli la teritoriojn, kaj nur francaj civitanoj kaj civitanoj de la Kvar Komunumoj en Senegalo povis fariĝi membroj. La koloniigitaj homoj estis konsiderataj nur kiel francaj subuloj, do ili estis malhelpitaj akiri potencon. Tamen, en 1914 '''Blaise Diagne''' povis pruvi, ke li naskiĝis en unu el la komunumoj ([[Saint-Louis]]) kaj fariĝis la unua nigra viro elektita por kontroli la koloniojn. Li tiam aprobis leĝon por permesi al civitanoj de [[Dakaro]], [[Saint-Louis]], Rufisko kaj Gorée voĉdoni en francaj elektoj, kaj li sendis multajn okcidentafrikanojn por helpi Francion en la Unua Mondmilito. Senegalo kaj Franca Sudano (moderna [[Malio]]) kuniĝis por formi la '''Malian Federacion''' en 1959. La sekvan jaron, Francio konsentis doni al ili sendependecon, kaj la 20-an de junio 1960, sendependeco estis atingita. Senegalo disiĝis de la Federacio Malio kaj fariĝis sendependa ŝtato en aŭgusto 1960. Senegalo nelonge aliĝis al Gambio por formi la nacion Senegambio en 1982, sed la du nacioj disiĝis antaŭ la fino de la jardeko. Problemoj kun separistoj en la suda regiono Kazamanco de Senegalo okazis ekde la 1980-aj jaroj, sed packontrakto estis subskribita en 2004, kiu validas ĝis hodiaŭ. Senegalo ofte estas laŭdata pro sia integrigo de ĉiuj siaj etnaj kaj religiaj grupoj en pacan socion. En la 21-a jarcento, Senegalo estas ĝenerale agnoskita kiel havanta altan indicon de ekonomia kresko kaj disvolviĝo. === Etnoj === La Volofoj estas la plej granda etna grupo en Senegalo, formante 43% de la loĝantaro. La Fulboj kaj Tukuleroj estas la dua plej granda etna grupo, formante 24% de la loĝantaro. La Bassarioj kaj Bedikoj konsistigas 9% de la loĝantaro. Senegalo estas oficiale sekulara, sed estas tre plejparte islama lando (92% de la loĝantaro). La 7% de la loĝantaro, kiuj estas kristanoj, inkluzivis Léopold Senghor, la tre influan kaj longe regantan unuan prezidanton de Senegalo. Sufiĉe multaj aliaj religioj estas reprezentitaj inter la restanta 1% de la loĝantaro, inkluzive de tradiciaj afrikaj religioj. === Klimato === La klimato estas tropika, sed pli seka ol aliaj tropikaj landoj pro la influo de la proksima dezerto. La pluvema sezono daŭras de majo/junio ĝis oktobro/novembro (malpli longe en la nordo), kaj la seka sezono daŭras de novembro/decembro al aprilo/majo (pli longe en la nordo). La klimato estas pli milda apud la marbordo. == Eniri == === Eniri avie === [[File:Aeroport LSS Dakar.jpg|thumb|Internacia Flughaveno "Léopold Sédar Senghor"]] === Eniri trajne === === Eniri buse === === Eniri piede === == Transportiĝi == [[File:NiokoloKoba-Pluie.jpg|thumb|Moviĝi dum la pluvsezono povas esti malfacila]] === Transportiĝi perpiede === === Publika transporto === ==== Transportiĝi trajne ==== ==== Transportiĝi buse ==== === Transportiĝi aŭte === == Vidi == Kun arida dezerto kaj verdaj pluvarbaroj, Senegalo famas pro impresa aro da vidaĵoj, sonoj kaj gustoj. * '''Lac Rose''' ŝuldas sian nomon al sia rozkolora koloro por naĝado kaj estas ankaŭ la finstacio de la Dakar-ralio. * '''Parc National du Niokolo-Noba''' estas unu el la plej gravaj naciaj parkoj de Senegalo kaj internacia biosfera rezervejo. == Fari == [[Image:SenegalGiraffe.jpg|thumb|Ĝirafo]] * [http://www.gianteland.com Fathala Reservejo] - ĉe Karang, ĵus norde de la landlimo kun Gambio :Eblas iri trihoran mini-safaron per via propra aŭto aŭ lui kamparan aŭton ĉe la rezervejo. Vi eble vidos ĝirafojn, rinocerojn, alko-antilopojn, antilopojn kaj multajn birdojn. == Komuniki == [[Volofa frazlibro|Volofa]] estas la gepatra lingvo de multaj senegalanoj, (sed vi trovos, ke preskaŭ ĉiuj parolas ĝin). Scii la bazajn volofajn salutojn kaj frazojn multe helpos vin akiri pli bonan servon kaj prezojn. [[Franca frazlibro|La franca]] estas la oficiala lingvo kaj estas lernata de ĉiuj senegalanoj en la lernejo, do ĝi estas tre utila lingvo por vizitantoj. Dum kelkaj senegalaj komercistoj parolas la anglan, plej multaj komercoj estas farataj en la franca aŭ volofa. Aliaj lingvoj uzataj en Senegalo inkluzivas la sereran, soninkan, pularan, jolan kaj mandinkan. La baza islama saluto ofte estas uzata: ''Salaam Aleikum'' - Paco al vi. La respondo estas ''Waleikum Salaam'' - Kaj al vi paco. == Aĉeti == '''Ecobank''' akceptas '''Master Card''' kaj '''Visa card''' ĉe siaj bankomatoj. Ekster gravaj urboj, bankomatoj ne ekzistas, kaj kreditkartaj transakcioj estas neeblaj. Parte pro tio, por ĉiutagaj transakcioj kiel aĉetado de manĝaĵoj kaj taksiaj veturoj, estas plej bone dividi la 5 000 kaj 10 000 CFA-biletojn, kiujn vi verŝajne ricevos de bankomatoj, en malgrandajn biletojn (2 000 CFA aŭ malpli) kiel eble plej baldaŭ. Multaj homoj ne havas monreston (aŭ almenaŭ ŝajnigas, ke ne), kaj povas aŭ konservi la ekstran sumon, kiun vi donas (se la diferenco estas relative malgranda, kiel kelkaj centoj da CFA) aŭ tute rifuzi vian monon. Pli grandaj entreprenoj pli verŝajne volos dividi viajn plivalorajn biletojn. === Vendejaroj === == Manĝi == === Tradiciaj manĝaĵoj === === Vegetarismo kaj veganismo === == Trinki == === Alkoholaĵoj === == Loĝi == === Esperanta loĝado === <!-- En (nomo de la lando) estas {{Pasporta Servo gastigantoj|loko= |nombro= |jaro= |monato=}}. --> === Kampadejoj === === Hosteloj === === Hoteloj === == Sekureco == Estas militara konflikto inter la Senegala armeo kaj separisma ribelistoj en la regiono Kazamanco. Eviti tiun ĉi regionon (se eble) estus saĝa. == Sano == ===Vakcinoj=== Vakcino kontraŭ flava febro estas necesa, kune kun la vakcina atestilo, por eniri Senegalon. Tamen, ĝi ne estas kontrolata regule. ===Forpuŝiloj kontraŭ Moskitoj=== Aĉetu almenaŭ moskito-reton (prefere [[permetrino]]-impregnitan) kaj bonan forpuŝilon (prefere DEET-bazitan). [[Permetrino]] povas esti lavita en vestaĵojn kaj restos en la vestaĵo dum monato antaŭ ol la efikeco de la produkto malaperas kaj devas esti reaplikita. == Respekto == == Esperanto == [https://uea.org/landoj/senegalio Senegala Esperanto-Asocio] === Lokaj esperantistoj === === Esperantaj renkontiĝoj === == Konsulejoj == == Viziti plu == == Rimarkoj == <references /> == Eksteraj ligiloj == {{Skizo|Okcidentafriko}} {{Parto de|Okcidentafriko}} 2ayj5pq6lcky4ey6d0b7oj7xlax9o3u 72535 72534 2026-05-31T12:47:45Z Tiguliano 53 /* Manĝi */ 72535 wikitext text/x-wiki {{Rubando|Dakar_banner_Skyline.jpg}} {{Informkesto lando | bildo= | bildotitolo= | monunuo= | areo= | loĝantaro= | elektro= | antaŭkodo= | horzono= }} '''{{W|Senegalo}}''' (france: ''Sénégal'', volofe: ''Senegaal'') estas lando en [[Okcidentafriko]], la plej okcidenta en [[Afriko]] se oni neglektas la insulojn. Islama Senegalo allogas vizitantojn per sia riĉa kultura diverseco, fascinaj historiaj lokoj kiel la urbo Saint-Louis, Monda Heredaĵo de UNESKO, imponaj naturaj mirindaĵoj kiel la Saloum-delto kaj ĝiaj revecaj strandoj, kaj ankaŭ la ŝanco sperti tradician muzikon kaj dancformojn. Kvankam Senegalo kutime ne estas sur la listoj de plej multaj vojaĝantoj, la lando ofertas multajn allogaĵojn kaj aferojn farendajn. Fiŝkaptadaj entuziasmuloj interesiĝos scii, ke Senegalo estas unu el la plej bonaj lokoj en la mondo por kapti fiŝojn. La senegalanoj estas konataj pro sia bonkoreco kaj gastamo, kaj vi povas atendi esti traktata kun grandega respekto kiel vizitanto. == Regionoj == Laŭ turisma vidpunkto Senegalo povas esti dividita en kvin regionoj: {{Listo de regionoj | mapo= Senegal regions.png | titolomapo= Regionoj de Senegalo | tekstomapo= | grandecomapo= 450px | nomoregiono1= [[Kabo Verda-Tieso]] | kolororegiono1= #d07777 | elementojregiono1= Ĝi inkluzivas [[Dakaro]], [[Tieso]], [[Mboro]], [[Popenguine]], [[Joal-Fadiouth]]. | priskriboregiono1= Ĝi estas la Kabo-Verda Duoninsulo (''Presqu'île du Cap-Vert'') — la regiono kie troviĝas la [[Dakaro|ĉefurbo]] kaj la '''[[Insulo Gorée]]''', la centro de la sklavkomerco dum tri jarcentoj. [[Insulo Gorée|Gorée]] estis inkludita en la listo de Mondaj Heredaĵoj de [[Unesko]]. La [[Kabo-Verda Duoninsulo]] finiĝas ĉe Point Almadies, kiu markas la plej okcidentan limon de la [[Afrika]] kontinento]]. | nomoregiono2= [[Centra Senegalo]] | kolororegiono2= #dbe270 | elementojregiono2= [[Kaolack]], [[Diourbel]], [[Fatick]] | priskriboregiono2= Etendiĝanta suden de [[Dakaro]] ĝis Pointe Sangomar, la [[Petite Côte]] estas punktita de fiŝkaptistaj vilaĝoj. [[Saly Portudal]] estas la plej fama marborda feriejo. | nomoregiono3= [[Norda Senegalo]] | kolororegiono3= #b5d29f | elementojregiono3= [[Saint-Louis]], [[Matam]], [[Louga]] | priskriboregiono3= Etendiĝanta de la ĉefurbo ĝis la limo kun [[Maŭritanio]], la norda marbordo inkluzivas la urbon '''[[Saint-Louis (Senegalo)|Saint-Louis]]''', ĉe la bordoj de la rivero Senegalo kaj ankaŭ listigita kiel [[Unesko]]. | nomoregiono4= [[Casamance]] | kolororegiono4= #b383b3 | elementojregiono4= [[Ziguinchor]], [[Kolda]] | priskriboregiono4= La areo ĉirkaŭ la samnoma rivero inter [[Gambio]] kaj [[Gvineo-Bisaŭo]]. En la rivera estuaro kuŝas la insulo '''Karabane''', paradizo kun abunda vegetaĵaro kaj agrabla klimato. Ĝi atingeblas per kanuo post kiam la prama servo el [[Dakaro]] estis interrompita sekve de la sinko de la motorŝipo Joola, kiu mortigis 1 680 homojn (''jaro 2002''). | nomoregiono5= [[Tambacounda Regiono]] | kolororegiono5= #dda558 | elementojregiono5= [[Tambacounda]], [[Kédougou]] | priskriboregiono5= La ĉefa allogaĵo en orienta Senegalo estas la '''[[Nacia Parko Niokolo-Koba]]''' ĉe la limo kun [[Gvineo-Bisaŭo]]. }} == Urboj == * '''[[Dakaro]]''' estas la ĉefurbo kaj plej granda urbo. * [[Saint-Louis]] – iama ĉefurbo de Senegalo kaj Franca Okcidenta Afriko * [[Thiès]] * [[Kaolack]] * [[Ziguinchor]] * [[Tambacounda]] * [[Touba]] – centro de la "religia frateco Mouride" * [[Kafountine]] * [[Kédougou]] === Esperantaj urboj === == Aliaj cellokoj == [[File:River gambia Niokolokoba National Park.gif|thumb|Rivero Gambio en Niokolokoba Nacia Parko]] *'''Havenoj''': Matam, [[Podor]], Richard Toll, Dakaro, [[Palmarin]] *'''Lokoj de religio kaj kontemplado''': Keur Moussa, Touba, Tivaouane *'''Interesaj insuloj''': Fadiout + Joal, Ile de Gorée, Karabane *'''Naturrezervejoj''': [[Niokolo-Koba]], Delta du Saloum, Parc National des oiseaux du Djoudj, [[Reserve de Palmarin]] *'''Ŝtonaj rondoj''': Nioro du Rip, Keur Ali Lobé, Sali, Kau-Ur ĝis Wassau, Ker Batch == Komprenu == === Tereno === La senegala tereno estas malalta, kun ebenaĵoj kaj malgrandaj montetoj sud-oriente, kun la plej alta pinto nur 581 m proksime de Nepen Diakha. La rivero {{W|Senegalo (rivero)|Senegalo}} (1641 km) estas la plej grava rivero en tiu ĉi lando, al kiu ĝi donis sian nomon. Ĝi tamen ne trafluas Senegalon, sed fluas nur laŭ la norda landlimo. Alia grava rivero estas {{W|Rivero Gambio|Gambio}} (1130 km), kies bordoj tamen dum pli ol 400km apartenas al la lando preninta sian nomon el ĝi, [[Gambio]]. En Senegalo situas {{W|Verda Kabo}}, la loko pli okcidenta de la tuta Afriko, neglektante la insulojn. Ĝi donis sian nomon al la insuloj kuŝantaj fronte al ĝi en la Oceano. === Historio === [[File:MégalitheSénégal.jpg|thumb|Senegambiaj ŝton-cirkloj]] ====Antaŭhistorio kaj Antikvaj Regnoj==== La plej frua konata homa setlejo en Senegalo ekzistis antaŭ pli ol 350.000 jaroj. La Ŝtoncirkloj de Senegambio (nun Mondaj Heredaĵoj) datiĝas de la 3-a jarcento a.K. Ne multe estas konata pri la plej fruaj civilizoj, sed ekzistis multaj paleolitikaj kaj neolitikaj civilizoj ĉirkaŭ la rivero Senegalo. La '''Reĝolando Tekrur''' (Tekrour), formita ĉirkaŭ la rivero Senegalo en Futa Toro (Fouta Toro), estas unu el la plej fruaj registritaj subsaharaj regnoj. Kvankam la preciza dato de formiĝo estas nekonata, historiistoj kredas, ke ĝi komenciĝis komence de la 9-a jarcento, ĉirkaŭ la sama tempo kiel la Ganaa Imperio formiĝis en la oriento. Partoj de orienta Senegalo estis regataj de la Ganaa Imperio dum ĝia ekspansiiĝo, sed Tekrur estis pli koncentrita en Senegalo (kvankam la sudaj regionoj estis loĝataj de prapatroj de la Volofoj). Estis dum la Tekrur-regado, ke Islamo venis al Senegalo en la 11-a jarcento de la Almoravidoj en la nordo. La Tekrur-regantoj unue konvertiĝis al Islamo kaj plejparto de la regno baldaŭ sekvis. Post kiam la Almoravidoj atakis la Ganaan Imperion, ĝi malrapide perdis potencon kaj influon, naskante la Malian Imperion en 1235. La Volofa Imperio (Djolof) formiĝis en la 13-a jarcento el multaj pli malgrandaj ŝtatoj sude de Tekrur kiel tributa ŝtato de la Malia Imperio. Male al iliaj nordaj najbaroj, ili ne konvertiĝis al Islamo; ili estis animistoj. La Tekrur-Reĝolando estis malforta tiutempe, do la kreskantaj Volofa kaj Malia Imperioj ekzercis pezan influon super ili (la Malia Imperio ankaŭ konsideris Tekrur kiel tributan ŝtaton). La Volofa Imperio akiris plenan sendependecon de Malio en 1360 kun sia ĉefurbo ĉe Linguère kaj transprenis teritoriojn sude ĉirkaŭ Gambio kaj establis multajn grupojn kiel vasalojn, kiel ekzemple la Sine-Regno en 1400. La Volofa Imperio fariĝis tre potenca kaj ĉe la kulmino de sia regado vidis la alvenon de la portugaloj. ====Portugala alveno kaj la falo de la Volofa Imperio==== La portugaloj estis la unuaj eŭropanoj alvenintaj en Senegalo ĉe la insulo Gorée en 1444. Ili serĉis novan spicvojon al [[Hindio]] sed baldaŭ establis havenojn en Gorée kaj sur la Duoninsulo Verda Kabo (nuntempe [[Dakaro]]). La Volofoj kaj portugaloj establis komercajn rilatojn, provizante riĉecon al la imperio. Eŭropanoj bone pagis por militkaptitoj, kiujn ili sendis kiel sklavojn, kaj la indiĝenoj povis alporti la sklavojn al ili, por ke ili ne devu iri enlanden. Senegalo estis unu el la plej profitodonaj havenoj frue en la sklavkomerco kaj la fortaj Volofoj povis vendi multajn kaptitojn el pli malfortaj regionoj. Poste tamen la volofa imperio eniris en krizon kiam en 1549 kaj 1550 partoj el la regno sendependiĝis, fortranĉante la Volofojn de la marbordo kaj de la komerco kun la portugaloj. Kune kun internaj problemoj, la Volofoj ankaŭ estis turmentitaj de eksteraj problemoj. Kiam la Songhai fariĝis pli fortaj, ili kaptis grandan parton de la teritorio de Malio, plue izolante la Volofojn. Krome, la Denanka regno transprenis teritoriojn norde, inkluzive de Takrur, kaj atakis la nordajn teritoriojn de la Volofoj. Antaŭ 1600, la Volofa Imperio disiĝis, kvankam unu el la teritorioj restis volofa ŝtato. ====Franca konkero==== [[Dosiero:Fort de podor.jpg|thumb|Iama franca fortikaĵo en [[Podor]], en la nordo de la lando]] La loko kaj la sukceso de la komerco kun Senegalo igis ĝin tre dezirata inter eŭropanoj. La portugaloj, britoj, francoj kaj nederlandanoj ĉiuj deziris la teritorion, precipe la insulon Gorée. En 1588 la nederlandanoj sukcesis superi la portugalojn kaj vastigis komercon. Francio establis sian unuan postenon en [[Saint-Louis]]. La nederlandanoj kaj francoj ambaŭ volis preni kontrolon de la teritorio de la alia, kaj timoj pri la kreskantaj potencoj de la Nederlanda Respubliko atingis kulminon en la '''Franca-Nederlanda Milito'''. La milito okazis en Eŭropo, sed dum la nederlandanoj defendis sian patrujon, la francoj atakis la insulon Gorée kaj forpelis la nederlandanojn el Senegalo, postulante ĝin por Francio en 1677. Kiam la britoj prenis la teritorion dum la Napoleona Milito, ili aboliciis sklavecon en 1807. Post ĝia reveno al Francio, la francoj konsentis ne reenkonduki sklavecon, do sklavkomerco en Senegalo akre malpliiĝis dum la 19-a jarcento, sed la riĉaj resursoj de la lando ankoraŭ estis postulataj, kaj la francoj baldaŭ iris enlanden por postuli la teritorion. Dum la tempo kiam Eŭropo batalis pri la marbordaj setlejoj, la senegalianoj ankoraŭ havis kontrolon de la tero. La regno Waalo ekzistis ĉirkaŭ la komercstacio Saint-Louis, do ili havis traktaton kun la francoj, laŭ kiu la francoj pagus ilin por varoj kaj ili provizus protekton al la komercistoj. Kiam francaj ambicioj turniĝis al koloniigo, ili komencis per konkerado de siaj Waalo-aliancanoj en 1855. Ĉirkaŭ la sama tempo, la Tukulora Imperio konkeris la Futa Toro-n, kiu formiĝis el islama revolucio inter civitanoj en la regno Denianke en 1776, kiuj estis lacaj de esti persekutitaj. La Tukuloroj malsukcese provis forpeli la francojn en 1857, kaj la Trarza el Maŭritanio, kiuj subtenis la senegalajn regnojn, ankaŭ minacis la francan antaŭeniron. La francoj konstruis serion da fortikaĵoj laŭlonge de la marbordo kaj rivero. La Trarza-oj estis diritaj, ke ili ne estos atakitaj tiel longe kiel ili restos norde de la rivero Senegalo, kaj ili faris tion, tiel permesante al Francio establi pli grandan kontrolon super norda Senegalo. La konstruado de la fervojo Dakaro-Niĝero multe faciligis la konservadon de la regiono; Senegalo estis sub franca kontrolo antaŭ 1895 kaj oficiale fariĝis parto de Franca Okcidenta Afriko en 1904. ====Franca Senegalo al sendependeco==== La francoj kreis la '''Grandan Konsilion de Franca Okcidenta Afriko''' por kontroli la teritoriojn, kaj nur francaj civitanoj kaj civitanoj de la Kvar Komunumoj en Senegalo povis fariĝi membroj. La koloniigitaj homoj estis konsiderataj nur kiel francaj subuloj, do ili estis malhelpitaj akiri potencon. Tamen, en 1914 '''Blaise Diagne''' povis pruvi, ke li naskiĝis en unu el la komunumoj ([[Saint-Louis]]) kaj fariĝis la unua nigra viro elektita por kontroli la koloniojn. Li tiam aprobis leĝon por permesi al civitanoj de [[Dakaro]], [[Saint-Louis]], Rufisko kaj Gorée voĉdoni en francaj elektoj, kaj li sendis multajn okcidentafrikanojn por helpi Francion en la Unua Mondmilito. Senegalo kaj Franca Sudano (moderna [[Malio]]) kuniĝis por formi la '''Malian Federacion''' en 1959. La sekvan jaron, Francio konsentis doni al ili sendependecon, kaj la 20-an de junio 1960, sendependeco estis atingita. Senegalo disiĝis de la Federacio Malio kaj fariĝis sendependa ŝtato en aŭgusto 1960. Senegalo nelonge aliĝis al Gambio por formi la nacion Senegambio en 1982, sed la du nacioj disiĝis antaŭ la fino de la jardeko. Problemoj kun separistoj en la suda regiono Kazamanco de Senegalo okazis ekde la 1980-aj jaroj, sed packontrakto estis subskribita en 2004, kiu validas ĝis hodiaŭ. Senegalo ofte estas laŭdata pro sia integrigo de ĉiuj siaj etnaj kaj religiaj grupoj en pacan socion. En la 21-a jarcento, Senegalo estas ĝenerale agnoskita kiel havanta altan indicon de ekonomia kresko kaj disvolviĝo. === Etnoj === La Volofoj estas la plej granda etna grupo en Senegalo, formante 43% de la loĝantaro. La Fulboj kaj Tukuleroj estas la dua plej granda etna grupo, formante 24% de la loĝantaro. La Bassarioj kaj Bedikoj konsistigas 9% de la loĝantaro. Senegalo estas oficiale sekulara, sed estas tre plejparte islama lando (92% de la loĝantaro). La 7% de la loĝantaro, kiuj estas kristanoj, inkluzivis Léopold Senghor, la tre influan kaj longe regantan unuan prezidanton de Senegalo. Sufiĉe multaj aliaj religioj estas reprezentitaj inter la restanta 1% de la loĝantaro, inkluzive de tradiciaj afrikaj religioj. === Klimato === La klimato estas tropika, sed pli seka ol aliaj tropikaj landoj pro la influo de la proksima dezerto. La pluvema sezono daŭras de majo/junio ĝis oktobro/novembro (malpli longe en la nordo), kaj la seka sezono daŭras de novembro/decembro al aprilo/majo (pli longe en la nordo). La klimato estas pli milda apud la marbordo. == Eniri == === Eniri avie === [[File:Aeroport LSS Dakar.jpg|thumb|Internacia Flughaveno "Léopold Sédar Senghor"]] === Eniri trajne === === Eniri buse === === Eniri piede === == Transportiĝi == [[File:NiokoloKoba-Pluie.jpg|thumb|Moviĝi dum la pluvsezono povas esti malfacila]] === Transportiĝi perpiede === === Publika transporto === ==== Transportiĝi trajne ==== ==== Transportiĝi buse ==== === Transportiĝi aŭte === == Vidi == Kun arida dezerto kaj verdaj pluvarbaroj, Senegalo famas pro impresa aro da vidaĵoj, sonoj kaj gustoj. * '''Lac Rose''' ŝuldas sian nomon al sia rozkolora koloro por naĝado kaj estas ankaŭ la finstacio de la Dakar-ralio. * '''Parc National du Niokolo-Noba''' estas unu el la plej gravaj naciaj parkoj de Senegalo kaj internacia biosfera rezervejo. == Fari == [[Image:SenegalGiraffe.jpg|thumb|Ĝirafo]] * [http://www.gianteland.com Fathala Reservejo] - ĉe Karang, ĵus norde de la landlimo kun Gambio :Eblas iri trihoran mini-safaron per via propra aŭto aŭ lui kamparan aŭton ĉe la rezervejo. Vi eble vidos ĝirafojn, rinocerojn, alko-antilopojn, antilopojn kaj multajn birdojn. == Komuniki == [[Volofa frazlibro|Volofa]] estas la gepatra lingvo de multaj senegalanoj, (sed vi trovos, ke preskaŭ ĉiuj parolas ĝin). Scii la bazajn volofajn salutojn kaj frazojn multe helpos vin akiri pli bonan servon kaj prezojn. [[Franca frazlibro|La franca]] estas la oficiala lingvo kaj estas lernata de ĉiuj senegalanoj en la lernejo, do ĝi estas tre utila lingvo por vizitantoj. Dum kelkaj senegalaj komercistoj parolas la anglan, plej multaj komercoj estas farataj en la franca aŭ volofa. Aliaj lingvoj uzataj en Senegalo inkluzivas la sereran, soninkan, pularan, jolan kaj mandinkan. La baza islama saluto ofte estas uzata: ''Salaam Aleikum'' - Paco al vi. La respondo estas ''Waleikum Salaam'' - Kaj al vi paco. == Aĉeti == '''Ecobank''' akceptas '''Master Card''' kaj '''Visa card''' ĉe siaj bankomatoj. Ekster gravaj urboj, bankomatoj ne ekzistas, kaj kreditkartaj transakcioj estas neeblaj. Parte pro tio, por ĉiutagaj transakcioj kiel aĉetado de manĝaĵoj kaj taksiaj veturoj, estas plej bone dividi la 5 000 kaj 10 000 CFA-biletojn, kiujn vi verŝajne ricevos de bankomatoj, en malgrandajn biletojn (2 000 CFA aŭ malpli) kiel eble plej baldaŭ. Multaj homoj ne havas monreston (aŭ almenaŭ ŝajnigas, ke ne), kaj povas aŭ konservi la ekstran sumon, kiun vi donas (se la diferenco estas relative malgranda, kiel kelkaj centoj da CFA) aŭ tute rifuzi vian monon. Pli grandaj entreprenoj pli verŝajne volos dividi viajn plivalorajn biletojn. === Vendejaroj === == Manĝi == [[File:Ceebu Jen, Senegalese dish.jpg|thumb|Ceebu jen]] Estu singarda pri manĝaĵoj preparitaj apud la vojo, ĉar ili povus esti kuiritaj en nesanaj kondiĉoj. Okcidentstilaj manĝoj estas haveblaj kaj troveblaj en restoracioj en diversaj partoj de Dakaro, Thies, Saint-Louis kaj aliaj urboj kaj proksime al la grandaj hoteloj en la Petite Côte kaj en iuj aliaj turismaj regionoj de la lando. Se vi volas provi aŭtentan senegalanan manĝaĵon, vi povas aĉeti ĝin en multaj restoracioj; aŭ alternative, vi povas fari ĝin mem kun la manĝaĵoj freŝe kolektitaj de la merkatoj aŭ superbazaroj. La oficiala plado de Senegalo estas "ceebu jen" (aŭ "thebou diene"), kiu estas rizo kaj fiŝo. Ĝi venas en du variaĵoj (ruĝa kaj blanka, nomitaj laŭ la respektivaj saŭcoj). La senegalanoj amas ceebu jen kaj ofte demandos ĉu vi iam provis ĝin, kaj ĝi certe estas parto de la sperto. Eĉ pli bone se vi havas la ŝancon manĝi kun viaj manoj ĉirkaŭ la bovlo kun senegala familio. Atentu la bongustan, sed eble iom riska, "ceebu jen "diagga"", kiu estas servata kun ekstra saŭco kaj fiŝbuloj. Aliaj komunaj pladoj estas "maafe", kiu estas riĉa, olea arakida saŭco kun viando, kiu estas servata super blanka rizo. "Yassa" estas bongusta cepa saŭco, kiu ofte estas servata super rizo kaj kokido, "yassa poulet" aŭ kun fritita fiŝo "yassa jen". === Tradiciaj manĝaĵoj === === Vegetarismo kaj veganismo === == Trinki == === Alkoholaĵoj === == Loĝi == === Esperanta loĝado === <!-- En (nomo de la lando) estas {{Pasporta Servo gastigantoj|loko= |nombro= |jaro= |monato=}}. --> === Kampadejoj === === Hosteloj === === Hoteloj === == Sekureco == Estas militara konflikto inter la Senegala armeo kaj separisma ribelistoj en la regiono Kazamanco. Eviti tiun ĉi regionon (se eble) estus saĝa. == Sano == ===Vakcinoj=== Vakcino kontraŭ flava febro estas necesa, kune kun la vakcina atestilo, por eniri Senegalon. Tamen, ĝi ne estas kontrolata regule. ===Forpuŝiloj kontraŭ Moskitoj=== Aĉetu almenaŭ moskito-reton (prefere [[permetrino]]-impregnitan) kaj bonan forpuŝilon (prefere DEET-bazitan). [[Permetrino]] povas esti lavita en vestaĵojn kaj restos en la vestaĵo dum monato antaŭ ol la efikeco de la produkto malaperas kaj devas esti reaplikita. == Respekto == == Esperanto == [https://uea.org/landoj/senegalio Senegala Esperanto-Asocio] === Lokaj esperantistoj === === Esperantaj renkontiĝoj === == Konsulejoj == == Viziti plu == == Rimarkoj == <references /> == Eksteraj ligiloj == {{Skizo|Okcidentafriko}} {{Parto de|Okcidentafriko}} tcl5u4a9yehtpx1ovkcpsxnk099b5ao 72536 72535 2026-05-31T12:49:33Z Tiguliano 53 /* Trinki */ 72536 wikitext text/x-wiki {{Rubando|Dakar_banner_Skyline.jpg}} {{Informkesto lando | bildo= | bildotitolo= | monunuo= | areo= | loĝantaro= | elektro= | antaŭkodo= | horzono= }} '''{{W|Senegalo}}''' (france: ''Sénégal'', volofe: ''Senegaal'') estas lando en [[Okcidentafriko]], la plej okcidenta en [[Afriko]] se oni neglektas la insulojn. Islama Senegalo allogas vizitantojn per sia riĉa kultura diverseco, fascinaj historiaj lokoj kiel la urbo Saint-Louis, Monda Heredaĵo de UNESKO, imponaj naturaj mirindaĵoj kiel la Saloum-delto kaj ĝiaj revecaj strandoj, kaj ankaŭ la ŝanco sperti tradician muzikon kaj dancformojn. Kvankam Senegalo kutime ne estas sur la listoj de plej multaj vojaĝantoj, la lando ofertas multajn allogaĵojn kaj aferojn farendajn. Fiŝkaptadaj entuziasmuloj interesiĝos scii, ke Senegalo estas unu el la plej bonaj lokoj en la mondo por kapti fiŝojn. La senegalanoj estas konataj pro sia bonkoreco kaj gastamo, kaj vi povas atendi esti traktata kun grandega respekto kiel vizitanto. == Regionoj == Laŭ turisma vidpunkto Senegalo povas esti dividita en kvin regionoj: {{Listo de regionoj | mapo= Senegal regions.png | titolomapo= Regionoj de Senegalo | tekstomapo= | grandecomapo= 450px | nomoregiono1= [[Kabo Verda-Tieso]] | kolororegiono1= #d07777 | elementojregiono1= Ĝi inkluzivas [[Dakaro]], [[Tieso]], [[Mboro]], [[Popenguine]], [[Joal-Fadiouth]]. | priskriboregiono1= Ĝi estas la Kabo-Verda Duoninsulo (''Presqu'île du Cap-Vert'') — la regiono kie troviĝas la [[Dakaro|ĉefurbo]] kaj la '''[[Insulo Gorée]]''', la centro de la sklavkomerco dum tri jarcentoj. [[Insulo Gorée|Gorée]] estis inkludita en la listo de Mondaj Heredaĵoj de [[Unesko]]. La [[Kabo-Verda Duoninsulo]] finiĝas ĉe Point Almadies, kiu markas la plej okcidentan limon de la [[Afrika]] kontinento]]. | nomoregiono2= [[Centra Senegalo]] | kolororegiono2= #dbe270 | elementojregiono2= [[Kaolack]], [[Diourbel]], [[Fatick]] | priskriboregiono2= Etendiĝanta suden de [[Dakaro]] ĝis Pointe Sangomar, la [[Petite Côte]] estas punktita de fiŝkaptistaj vilaĝoj. [[Saly Portudal]] estas la plej fama marborda feriejo. | nomoregiono3= [[Norda Senegalo]] | kolororegiono3= #b5d29f | elementojregiono3= [[Saint-Louis]], [[Matam]], [[Louga]] | priskriboregiono3= Etendiĝanta de la ĉefurbo ĝis la limo kun [[Maŭritanio]], la norda marbordo inkluzivas la urbon '''[[Saint-Louis (Senegalo)|Saint-Louis]]''', ĉe la bordoj de la rivero Senegalo kaj ankaŭ listigita kiel [[Unesko]]. | nomoregiono4= [[Casamance]] | kolororegiono4= #b383b3 | elementojregiono4= [[Ziguinchor]], [[Kolda]] | priskriboregiono4= La areo ĉirkaŭ la samnoma rivero inter [[Gambio]] kaj [[Gvineo-Bisaŭo]]. En la rivera estuaro kuŝas la insulo '''Karabane''', paradizo kun abunda vegetaĵaro kaj agrabla klimato. Ĝi atingeblas per kanuo post kiam la prama servo el [[Dakaro]] estis interrompita sekve de la sinko de la motorŝipo Joola, kiu mortigis 1 680 homojn (''jaro 2002''). | nomoregiono5= [[Tambacounda Regiono]] | kolororegiono5= #dda558 | elementojregiono5= [[Tambacounda]], [[Kédougou]] | priskriboregiono5= La ĉefa allogaĵo en orienta Senegalo estas la '''[[Nacia Parko Niokolo-Koba]]''' ĉe la limo kun [[Gvineo-Bisaŭo]]. }} == Urboj == * '''[[Dakaro]]''' estas la ĉefurbo kaj plej granda urbo. * [[Saint-Louis]] – iama ĉefurbo de Senegalo kaj Franca Okcidenta Afriko * [[Thiès]] * [[Kaolack]] * [[Ziguinchor]] * [[Tambacounda]] * [[Touba]] – centro de la "religia frateco Mouride" * [[Kafountine]] * [[Kédougou]] === Esperantaj urboj === == Aliaj cellokoj == [[File:River gambia Niokolokoba National Park.gif|thumb|Rivero Gambio en Niokolokoba Nacia Parko]] *'''Havenoj''': Matam, [[Podor]], Richard Toll, Dakaro, [[Palmarin]] *'''Lokoj de religio kaj kontemplado''': Keur Moussa, Touba, Tivaouane *'''Interesaj insuloj''': Fadiout + Joal, Ile de Gorée, Karabane *'''Naturrezervejoj''': [[Niokolo-Koba]], Delta du Saloum, Parc National des oiseaux du Djoudj, [[Reserve de Palmarin]] *'''Ŝtonaj rondoj''': Nioro du Rip, Keur Ali Lobé, Sali, Kau-Ur ĝis Wassau, Ker Batch == Komprenu == === Tereno === La senegala tereno estas malalta, kun ebenaĵoj kaj malgrandaj montetoj sud-oriente, kun la plej alta pinto nur 581 m proksime de Nepen Diakha. La rivero {{W|Senegalo (rivero)|Senegalo}} (1641 km) estas la plej grava rivero en tiu ĉi lando, al kiu ĝi donis sian nomon. Ĝi tamen ne trafluas Senegalon, sed fluas nur laŭ la norda landlimo. Alia grava rivero estas {{W|Rivero Gambio|Gambio}} (1130 km), kies bordoj tamen dum pli ol 400km apartenas al la lando preninta sian nomon el ĝi, [[Gambio]]. En Senegalo situas {{W|Verda Kabo}}, la loko pli okcidenta de la tuta Afriko, neglektante la insulojn. Ĝi donis sian nomon al la insuloj kuŝantaj fronte al ĝi en la Oceano. === Historio === [[File:MégalitheSénégal.jpg|thumb|Senegambiaj ŝton-cirkloj]] ====Antaŭhistorio kaj Antikvaj Regnoj==== La plej frua konata homa setlejo en Senegalo ekzistis antaŭ pli ol 350.000 jaroj. La Ŝtoncirkloj de Senegambio (nun Mondaj Heredaĵoj) datiĝas de la 3-a jarcento a.K. Ne multe estas konata pri la plej fruaj civilizoj, sed ekzistis multaj paleolitikaj kaj neolitikaj civilizoj ĉirkaŭ la rivero Senegalo. La '''Reĝolando Tekrur''' (Tekrour), formita ĉirkaŭ la rivero Senegalo en Futa Toro (Fouta Toro), estas unu el la plej fruaj registritaj subsaharaj regnoj. Kvankam la preciza dato de formiĝo estas nekonata, historiistoj kredas, ke ĝi komenciĝis komence de la 9-a jarcento, ĉirkaŭ la sama tempo kiel la Ganaa Imperio formiĝis en la oriento. Partoj de orienta Senegalo estis regataj de la Ganaa Imperio dum ĝia ekspansiiĝo, sed Tekrur estis pli koncentrita en Senegalo (kvankam la sudaj regionoj estis loĝataj de prapatroj de la Volofoj). Estis dum la Tekrur-regado, ke Islamo venis al Senegalo en la 11-a jarcento de la Almoravidoj en la nordo. La Tekrur-regantoj unue konvertiĝis al Islamo kaj plejparto de la regno baldaŭ sekvis. Post kiam la Almoravidoj atakis la Ganaan Imperion, ĝi malrapide perdis potencon kaj influon, naskante la Malian Imperion en 1235. La Volofa Imperio (Djolof) formiĝis en la 13-a jarcento el multaj pli malgrandaj ŝtatoj sude de Tekrur kiel tributa ŝtato de la Malia Imperio. Male al iliaj nordaj najbaroj, ili ne konvertiĝis al Islamo; ili estis animistoj. La Tekrur-Reĝolando estis malforta tiutempe, do la kreskantaj Volofa kaj Malia Imperioj ekzercis pezan influon super ili (la Malia Imperio ankaŭ konsideris Tekrur kiel tributan ŝtaton). La Volofa Imperio akiris plenan sendependecon de Malio en 1360 kun sia ĉefurbo ĉe Linguère kaj transprenis teritoriojn sude ĉirkaŭ Gambio kaj establis multajn grupojn kiel vasalojn, kiel ekzemple la Sine-Regno en 1400. La Volofa Imperio fariĝis tre potenca kaj ĉe la kulmino de sia regado vidis la alvenon de la portugaloj. ====Portugala alveno kaj la falo de la Volofa Imperio==== La portugaloj estis la unuaj eŭropanoj alvenintaj en Senegalo ĉe la insulo Gorée en 1444. Ili serĉis novan spicvojon al [[Hindio]] sed baldaŭ establis havenojn en Gorée kaj sur la Duoninsulo Verda Kabo (nuntempe [[Dakaro]]). La Volofoj kaj portugaloj establis komercajn rilatojn, provizante riĉecon al la imperio. Eŭropanoj bone pagis por militkaptitoj, kiujn ili sendis kiel sklavojn, kaj la indiĝenoj povis alporti la sklavojn al ili, por ke ili ne devu iri enlanden. Senegalo estis unu el la plej profitodonaj havenoj frue en la sklavkomerco kaj la fortaj Volofoj povis vendi multajn kaptitojn el pli malfortaj regionoj. Poste tamen la volofa imperio eniris en krizon kiam en 1549 kaj 1550 partoj el la regno sendependiĝis, fortranĉante la Volofojn de la marbordo kaj de la komerco kun la portugaloj. Kune kun internaj problemoj, la Volofoj ankaŭ estis turmentitaj de eksteraj problemoj. Kiam la Songhai fariĝis pli fortaj, ili kaptis grandan parton de la teritorio de Malio, plue izolante la Volofojn. Krome, la Denanka regno transprenis teritoriojn norde, inkluzive de Takrur, kaj atakis la nordajn teritoriojn de la Volofoj. Antaŭ 1600, la Volofa Imperio disiĝis, kvankam unu el la teritorioj restis volofa ŝtato. ====Franca konkero==== [[Dosiero:Fort de podor.jpg|thumb|Iama franca fortikaĵo en [[Podor]], en la nordo de la lando]] La loko kaj la sukceso de la komerco kun Senegalo igis ĝin tre dezirata inter eŭropanoj. La portugaloj, britoj, francoj kaj nederlandanoj ĉiuj deziris la teritorion, precipe la insulon Gorée. En 1588 la nederlandanoj sukcesis superi la portugalojn kaj vastigis komercon. Francio establis sian unuan postenon en [[Saint-Louis]]. La nederlandanoj kaj francoj ambaŭ volis preni kontrolon de la teritorio de la alia, kaj timoj pri la kreskantaj potencoj de la Nederlanda Respubliko atingis kulminon en la '''Franca-Nederlanda Milito'''. La milito okazis en Eŭropo, sed dum la nederlandanoj defendis sian patrujon, la francoj atakis la insulon Gorée kaj forpelis la nederlandanojn el Senegalo, postulante ĝin por Francio en 1677. Kiam la britoj prenis la teritorion dum la Napoleona Milito, ili aboliciis sklavecon en 1807. Post ĝia reveno al Francio, la francoj konsentis ne reenkonduki sklavecon, do sklavkomerco en Senegalo akre malpliiĝis dum la 19-a jarcento, sed la riĉaj resursoj de la lando ankoraŭ estis postulataj, kaj la francoj baldaŭ iris enlanden por postuli la teritorion. Dum la tempo kiam Eŭropo batalis pri la marbordaj setlejoj, la senegalianoj ankoraŭ havis kontrolon de la tero. La regno Waalo ekzistis ĉirkaŭ la komercstacio Saint-Louis, do ili havis traktaton kun la francoj, laŭ kiu la francoj pagus ilin por varoj kaj ili provizus protekton al la komercistoj. Kiam francaj ambicioj turniĝis al koloniigo, ili komencis per konkerado de siaj Waalo-aliancanoj en 1855. Ĉirkaŭ la sama tempo, la Tukulora Imperio konkeris la Futa Toro-n, kiu formiĝis el islama revolucio inter civitanoj en la regno Denianke en 1776, kiuj estis lacaj de esti persekutitaj. La Tukuloroj malsukcese provis forpeli la francojn en 1857, kaj la Trarza el Maŭritanio, kiuj subtenis la senegalajn regnojn, ankaŭ minacis la francan antaŭeniron. La francoj konstruis serion da fortikaĵoj laŭlonge de la marbordo kaj rivero. La Trarza-oj estis diritaj, ke ili ne estos atakitaj tiel longe kiel ili restos norde de la rivero Senegalo, kaj ili faris tion, tiel permesante al Francio establi pli grandan kontrolon super norda Senegalo. La konstruado de la fervojo Dakaro-Niĝero multe faciligis la konservadon de la regiono; Senegalo estis sub franca kontrolo antaŭ 1895 kaj oficiale fariĝis parto de Franca Okcidenta Afriko en 1904. ====Franca Senegalo al sendependeco==== La francoj kreis la '''Grandan Konsilion de Franca Okcidenta Afriko''' por kontroli la teritoriojn, kaj nur francaj civitanoj kaj civitanoj de la Kvar Komunumoj en Senegalo povis fariĝi membroj. La koloniigitaj homoj estis konsiderataj nur kiel francaj subuloj, do ili estis malhelpitaj akiri potencon. Tamen, en 1914 '''Blaise Diagne''' povis pruvi, ke li naskiĝis en unu el la komunumoj ([[Saint-Louis]]) kaj fariĝis la unua nigra viro elektita por kontroli la koloniojn. Li tiam aprobis leĝon por permesi al civitanoj de [[Dakaro]], [[Saint-Louis]], Rufisko kaj Gorée voĉdoni en francaj elektoj, kaj li sendis multajn okcidentafrikanojn por helpi Francion en la Unua Mondmilito. Senegalo kaj Franca Sudano (moderna [[Malio]]) kuniĝis por formi la '''Malian Federacion''' en 1959. La sekvan jaron, Francio konsentis doni al ili sendependecon, kaj la 20-an de junio 1960, sendependeco estis atingita. Senegalo disiĝis de la Federacio Malio kaj fariĝis sendependa ŝtato en aŭgusto 1960. Senegalo nelonge aliĝis al Gambio por formi la nacion Senegambio en 1982, sed la du nacioj disiĝis antaŭ la fino de la jardeko. Problemoj kun separistoj en la suda regiono Kazamanco de Senegalo okazis ekde la 1980-aj jaroj, sed packontrakto estis subskribita en 2004, kiu validas ĝis hodiaŭ. Senegalo ofte estas laŭdata pro sia integrigo de ĉiuj siaj etnaj kaj religiaj grupoj en pacan socion. En la 21-a jarcento, Senegalo estas ĝenerale agnoskita kiel havanta altan indicon de ekonomia kresko kaj disvolviĝo. === Etnoj === La Volofoj estas la plej granda etna grupo en Senegalo, formante 43% de la loĝantaro. La Fulboj kaj Tukuleroj estas la dua plej granda etna grupo, formante 24% de la loĝantaro. La Bassarioj kaj Bedikoj konsistigas 9% de la loĝantaro. Senegalo estas oficiale sekulara, sed estas tre plejparte islama lando (92% de la loĝantaro). La 7% de la loĝantaro, kiuj estas kristanoj, inkluzivis Léopold Senghor, la tre influan kaj longe regantan unuan prezidanton de Senegalo. Sufiĉe multaj aliaj religioj estas reprezentitaj inter la restanta 1% de la loĝantaro, inkluzive de tradiciaj afrikaj religioj. === Klimato === La klimato estas tropika, sed pli seka ol aliaj tropikaj landoj pro la influo de la proksima dezerto. La pluvema sezono daŭras de majo/junio ĝis oktobro/novembro (malpli longe en la nordo), kaj la seka sezono daŭras de novembro/decembro al aprilo/majo (pli longe en la nordo). La klimato estas pli milda apud la marbordo. == Eniri == === Eniri avie === [[File:Aeroport LSS Dakar.jpg|thumb|Internacia Flughaveno "Léopold Sédar Senghor"]] === Eniri trajne === === Eniri buse === === Eniri piede === == Transportiĝi == [[File:NiokoloKoba-Pluie.jpg|thumb|Moviĝi dum la pluvsezono povas esti malfacila]] === Transportiĝi perpiede === === Publika transporto === ==== Transportiĝi trajne ==== ==== Transportiĝi buse ==== === Transportiĝi aŭte === == Vidi == Kun arida dezerto kaj verdaj pluvarbaroj, Senegalo famas pro impresa aro da vidaĵoj, sonoj kaj gustoj. * '''Lac Rose''' ŝuldas sian nomon al sia rozkolora koloro por naĝado kaj estas ankaŭ la finstacio de la Dakar-ralio. * '''Parc National du Niokolo-Noba''' estas unu el la plej gravaj naciaj parkoj de Senegalo kaj internacia biosfera rezervejo. == Fari == [[Image:SenegalGiraffe.jpg|thumb|Ĝirafo]] * [http://www.gianteland.com Fathala Reservejo] - ĉe Karang, ĵus norde de la landlimo kun Gambio :Eblas iri trihoran mini-safaron per via propra aŭto aŭ lui kamparan aŭton ĉe la rezervejo. Vi eble vidos ĝirafojn, rinocerojn, alko-antilopojn, antilopojn kaj multajn birdojn. == Komuniki == [[Volofa frazlibro|Volofa]] estas la gepatra lingvo de multaj senegalanoj, (sed vi trovos, ke preskaŭ ĉiuj parolas ĝin). Scii la bazajn volofajn salutojn kaj frazojn multe helpos vin akiri pli bonan servon kaj prezojn. [[Franca frazlibro|La franca]] estas la oficiala lingvo kaj estas lernata de ĉiuj senegalanoj en la lernejo, do ĝi estas tre utila lingvo por vizitantoj. Dum kelkaj senegalaj komercistoj parolas la anglan, plej multaj komercoj estas farataj en la franca aŭ volofa. Aliaj lingvoj uzataj en Senegalo inkluzivas la sereran, soninkan, pularan, jolan kaj mandinkan. La baza islama saluto ofte estas uzata: ''Salaam Aleikum'' - Paco al vi. La respondo estas ''Waleikum Salaam'' - Kaj al vi paco. == Aĉeti == '''Ecobank''' akceptas '''Master Card''' kaj '''Visa card''' ĉe siaj bankomatoj. Ekster gravaj urboj, bankomatoj ne ekzistas, kaj kreditkartaj transakcioj estas neeblaj. Parte pro tio, por ĉiutagaj transakcioj kiel aĉetado de manĝaĵoj kaj taksiaj veturoj, estas plej bone dividi la 5 000 kaj 10 000 CFA-biletojn, kiujn vi verŝajne ricevos de bankomatoj, en malgrandajn biletojn (2 000 CFA aŭ malpli) kiel eble plej baldaŭ. Multaj homoj ne havas monreston (aŭ almenaŭ ŝajnigas, ke ne), kaj povas aŭ konservi la ekstran sumon, kiun vi donas (se la diferenco estas relative malgranda, kiel kelkaj centoj da CFA) aŭ tute rifuzi vian monon. Pli grandaj entreprenoj pli verŝajne volos dividi viajn plivalorajn biletojn. === Vendejaroj === == Manĝi == [[File:Ceebu Jen, Senegalese dish.jpg|thumb|Ceebu jen]] Estu singarda pri manĝaĵoj preparitaj apud la vojo, ĉar ili povus esti kuiritaj en nesanaj kondiĉoj. Okcidentstilaj manĝoj estas haveblaj kaj troveblaj en restoracioj en diversaj partoj de Dakaro, Thies, Saint-Louis kaj aliaj urboj kaj proksime al la grandaj hoteloj en la Petite Côte kaj en iuj aliaj turismaj regionoj de la lando. Se vi volas provi aŭtentan senegalanan manĝaĵon, vi povas aĉeti ĝin en multaj restoracioj; aŭ alternative, vi povas fari ĝin mem kun la manĝaĵoj freŝe kolektitaj de la merkatoj aŭ superbazaroj. La oficiala plado de Senegalo estas "ceebu jen" (aŭ "thebou diene"), kiu estas rizo kaj fiŝo. Ĝi venas en du variaĵoj (ruĝa kaj blanka, nomitaj laŭ la respektivaj saŭcoj). La senegalanoj amas ceebu jen kaj ofte demandos ĉu vi iam provis ĝin, kaj ĝi certe estas parto de la sperto. Eĉ pli bone se vi havas la ŝancon manĝi kun viaj manoj ĉirkaŭ la bovlo kun senegala familio. Atentu la bongustan, sed eble iom riska, "ceebu jen "diagga"", kiu estas servata kun ekstra saŭco kaj fiŝbuloj. Aliaj komunaj pladoj estas "maafe", kiu estas riĉa, olea arakida saŭco kun viando, kiu estas servata super blanka rizo. "Yassa" estas bongusta cepa saŭco, kiu ofte estas servata super rizo kaj kokido, "yassa poulet" aŭ kun fritita fiŝo "yassa jen". === Tradiciaj manĝaĵoj === === Vegetarismo kaj veganismo === == Trinki == Se vi intencas esplori la aridan regionon de Senegalo (Saint-Louis kaj Ferlo), vi bezonas trinki plurajn litrojn da akvo ĉiutage. Eĉ en Dakaro, senhidratiĝo eblas dum pli varmaj monatoj se vi ne trinkas sufiĉan akvon. === Alkoholaĵoj === == Loĝi == === Esperanta loĝado === <!-- En (nomo de la lando) estas {{Pasporta Servo gastigantoj|loko= |nombro= |jaro= |monato=}}. --> === Kampadejoj === === Hosteloj === === Hoteloj === == Sekureco == Estas militara konflikto inter la Senegala armeo kaj separisma ribelistoj en la regiono Kazamanco. Eviti tiun ĉi regionon (se eble) estus saĝa. == Sano == ===Vakcinoj=== Vakcino kontraŭ flava febro estas necesa, kune kun la vakcina atestilo, por eniri Senegalon. Tamen, ĝi ne estas kontrolata regule. ===Forpuŝiloj kontraŭ Moskitoj=== Aĉetu almenaŭ moskito-reton (prefere [[permetrino]]-impregnitan) kaj bonan forpuŝilon (prefere DEET-bazitan). [[Permetrino]] povas esti lavita en vestaĵojn kaj restos en la vestaĵo dum monato antaŭ ol la efikeco de la produkto malaperas kaj devas esti reaplikita. == Respekto == == Esperanto == [https://uea.org/landoj/senegalio Senegala Esperanto-Asocio] === Lokaj esperantistoj === === Esperantaj renkontiĝoj === == Konsulejoj == == Viziti plu == == Rimarkoj == <references /> == Eksteraj ligiloj == {{Skizo|Okcidentafriko}} {{Parto de|Okcidentafriko}} ip9k41eat5kg2qitkqugcznbw4gqg7r 72537 72536 2026-05-31T12:51:14Z Tiguliano 53 /* Trinki */ 72537 wikitext text/x-wiki {{Rubando|Dakar_banner_Skyline.jpg}} {{Informkesto lando | bildo= | bildotitolo= | monunuo= | areo= | loĝantaro= | elektro= | antaŭkodo= | horzono= }} '''{{W|Senegalo}}''' (france: ''Sénégal'', volofe: ''Senegaal'') estas lando en [[Okcidentafriko]], la plej okcidenta en [[Afriko]] se oni neglektas la insulojn. Islama Senegalo allogas vizitantojn per sia riĉa kultura diverseco, fascinaj historiaj lokoj kiel la urbo Saint-Louis, Monda Heredaĵo de UNESKO, imponaj naturaj mirindaĵoj kiel la Saloum-delto kaj ĝiaj revecaj strandoj, kaj ankaŭ la ŝanco sperti tradician muzikon kaj dancformojn. Kvankam Senegalo kutime ne estas sur la listoj de plej multaj vojaĝantoj, la lando ofertas multajn allogaĵojn kaj aferojn farendajn. Fiŝkaptadaj entuziasmuloj interesiĝos scii, ke Senegalo estas unu el la plej bonaj lokoj en la mondo por kapti fiŝojn. La senegalanoj estas konataj pro sia bonkoreco kaj gastamo, kaj vi povas atendi esti traktata kun grandega respekto kiel vizitanto. == Regionoj == Laŭ turisma vidpunkto Senegalo povas esti dividita en kvin regionoj: {{Listo de regionoj | mapo= Senegal regions.png | titolomapo= Regionoj de Senegalo | tekstomapo= | grandecomapo= 450px | nomoregiono1= [[Kabo Verda-Tieso]] | kolororegiono1= #d07777 | elementojregiono1= Ĝi inkluzivas [[Dakaro]], [[Tieso]], [[Mboro]], [[Popenguine]], [[Joal-Fadiouth]]. | priskriboregiono1= Ĝi estas la Kabo-Verda Duoninsulo (''Presqu'île du Cap-Vert'') — la regiono kie troviĝas la [[Dakaro|ĉefurbo]] kaj la '''[[Insulo Gorée]]''', la centro de la sklavkomerco dum tri jarcentoj. [[Insulo Gorée|Gorée]] estis inkludita en la listo de Mondaj Heredaĵoj de [[Unesko]]. La [[Kabo-Verda Duoninsulo]] finiĝas ĉe Point Almadies, kiu markas la plej okcidentan limon de la [[Afrika]] kontinento]]. | nomoregiono2= [[Centra Senegalo]] | kolororegiono2= #dbe270 | elementojregiono2= [[Kaolack]], [[Diourbel]], [[Fatick]] | priskriboregiono2= Etendiĝanta suden de [[Dakaro]] ĝis Pointe Sangomar, la [[Petite Côte]] estas punktita de fiŝkaptistaj vilaĝoj. [[Saly Portudal]] estas la plej fama marborda feriejo. | nomoregiono3= [[Norda Senegalo]] | kolororegiono3= #b5d29f | elementojregiono3= [[Saint-Louis]], [[Matam]], [[Louga]] | priskriboregiono3= Etendiĝanta de la ĉefurbo ĝis la limo kun [[Maŭritanio]], la norda marbordo inkluzivas la urbon '''[[Saint-Louis (Senegalo)|Saint-Louis]]''', ĉe la bordoj de la rivero Senegalo kaj ankaŭ listigita kiel [[Unesko]]. | nomoregiono4= [[Casamance]] | kolororegiono4= #b383b3 | elementojregiono4= [[Ziguinchor]], [[Kolda]] | priskriboregiono4= La areo ĉirkaŭ la samnoma rivero inter [[Gambio]] kaj [[Gvineo-Bisaŭo]]. En la rivera estuaro kuŝas la insulo '''Karabane''', paradizo kun abunda vegetaĵaro kaj agrabla klimato. Ĝi atingeblas per kanuo post kiam la prama servo el [[Dakaro]] estis interrompita sekve de la sinko de la motorŝipo Joola, kiu mortigis 1 680 homojn (''jaro 2002''). | nomoregiono5= [[Tambacounda Regiono]] | kolororegiono5= #dda558 | elementojregiono5= [[Tambacounda]], [[Kédougou]] | priskriboregiono5= La ĉefa allogaĵo en orienta Senegalo estas la '''[[Nacia Parko Niokolo-Koba]]''' ĉe la limo kun [[Gvineo-Bisaŭo]]. }} == Urboj == * '''[[Dakaro]]''' estas la ĉefurbo kaj plej granda urbo. * [[Saint-Louis]] – iama ĉefurbo de Senegalo kaj Franca Okcidenta Afriko * [[Thiès]] * [[Kaolack]] * [[Ziguinchor]] * [[Tambacounda]] * [[Touba]] – centro de la "religia frateco Mouride" * [[Kafountine]] * [[Kédougou]] === Esperantaj urboj === == Aliaj cellokoj == [[File:River gambia Niokolokoba National Park.gif|thumb|Rivero Gambio en Niokolokoba Nacia Parko]] *'''Havenoj''': Matam, [[Podor]], Richard Toll, Dakaro, [[Palmarin]] *'''Lokoj de religio kaj kontemplado''': Keur Moussa, Touba, Tivaouane *'''Interesaj insuloj''': Fadiout + Joal, Ile de Gorée, Karabane *'''Naturrezervejoj''': [[Niokolo-Koba]], Delta du Saloum, Parc National des oiseaux du Djoudj, [[Reserve de Palmarin]] *'''Ŝtonaj rondoj''': Nioro du Rip, Keur Ali Lobé, Sali, Kau-Ur ĝis Wassau, Ker Batch == Komprenu == === Tereno === La senegala tereno estas malalta, kun ebenaĵoj kaj malgrandaj montetoj sud-oriente, kun la plej alta pinto nur 581 m proksime de Nepen Diakha. La rivero {{W|Senegalo (rivero)|Senegalo}} (1641 km) estas la plej grava rivero en tiu ĉi lando, al kiu ĝi donis sian nomon. Ĝi tamen ne trafluas Senegalon, sed fluas nur laŭ la norda landlimo. Alia grava rivero estas {{W|Rivero Gambio|Gambio}} (1130 km), kies bordoj tamen dum pli ol 400km apartenas al la lando preninta sian nomon el ĝi, [[Gambio]]. En Senegalo situas {{W|Verda Kabo}}, la loko pli okcidenta de la tuta Afriko, neglektante la insulojn. Ĝi donis sian nomon al la insuloj kuŝantaj fronte al ĝi en la Oceano. === Historio === [[File:MégalitheSénégal.jpg|thumb|Senegambiaj ŝton-cirkloj]] ====Antaŭhistorio kaj Antikvaj Regnoj==== La plej frua konata homa setlejo en Senegalo ekzistis antaŭ pli ol 350.000 jaroj. La Ŝtoncirkloj de Senegambio (nun Mondaj Heredaĵoj) datiĝas de la 3-a jarcento a.K. Ne multe estas konata pri la plej fruaj civilizoj, sed ekzistis multaj paleolitikaj kaj neolitikaj civilizoj ĉirkaŭ la rivero Senegalo. La '''Reĝolando Tekrur''' (Tekrour), formita ĉirkaŭ la rivero Senegalo en Futa Toro (Fouta Toro), estas unu el la plej fruaj registritaj subsaharaj regnoj. Kvankam la preciza dato de formiĝo estas nekonata, historiistoj kredas, ke ĝi komenciĝis komence de la 9-a jarcento, ĉirkaŭ la sama tempo kiel la Ganaa Imperio formiĝis en la oriento. Partoj de orienta Senegalo estis regataj de la Ganaa Imperio dum ĝia ekspansiiĝo, sed Tekrur estis pli koncentrita en Senegalo (kvankam la sudaj regionoj estis loĝataj de prapatroj de la Volofoj). Estis dum la Tekrur-regado, ke Islamo venis al Senegalo en la 11-a jarcento de la Almoravidoj en la nordo. La Tekrur-regantoj unue konvertiĝis al Islamo kaj plejparto de la regno baldaŭ sekvis. Post kiam la Almoravidoj atakis la Ganaan Imperion, ĝi malrapide perdis potencon kaj influon, naskante la Malian Imperion en 1235. La Volofa Imperio (Djolof) formiĝis en la 13-a jarcento el multaj pli malgrandaj ŝtatoj sude de Tekrur kiel tributa ŝtato de la Malia Imperio. Male al iliaj nordaj najbaroj, ili ne konvertiĝis al Islamo; ili estis animistoj. La Tekrur-Reĝolando estis malforta tiutempe, do la kreskantaj Volofa kaj Malia Imperioj ekzercis pezan influon super ili (la Malia Imperio ankaŭ konsideris Tekrur kiel tributan ŝtaton). La Volofa Imperio akiris plenan sendependecon de Malio en 1360 kun sia ĉefurbo ĉe Linguère kaj transprenis teritoriojn sude ĉirkaŭ Gambio kaj establis multajn grupojn kiel vasalojn, kiel ekzemple la Sine-Regno en 1400. La Volofa Imperio fariĝis tre potenca kaj ĉe la kulmino de sia regado vidis la alvenon de la portugaloj. ====Portugala alveno kaj la falo de la Volofa Imperio==== La portugaloj estis la unuaj eŭropanoj alvenintaj en Senegalo ĉe la insulo Gorée en 1444. Ili serĉis novan spicvojon al [[Hindio]] sed baldaŭ establis havenojn en Gorée kaj sur la Duoninsulo Verda Kabo (nuntempe [[Dakaro]]). La Volofoj kaj portugaloj establis komercajn rilatojn, provizante riĉecon al la imperio. Eŭropanoj bone pagis por militkaptitoj, kiujn ili sendis kiel sklavojn, kaj la indiĝenoj povis alporti la sklavojn al ili, por ke ili ne devu iri enlanden. Senegalo estis unu el la plej profitodonaj havenoj frue en la sklavkomerco kaj la fortaj Volofoj povis vendi multajn kaptitojn el pli malfortaj regionoj. Poste tamen la volofa imperio eniris en krizon kiam en 1549 kaj 1550 partoj el la regno sendependiĝis, fortranĉante la Volofojn de la marbordo kaj de la komerco kun la portugaloj. Kune kun internaj problemoj, la Volofoj ankaŭ estis turmentitaj de eksteraj problemoj. Kiam la Songhai fariĝis pli fortaj, ili kaptis grandan parton de la teritorio de Malio, plue izolante la Volofojn. Krome, la Denanka regno transprenis teritoriojn norde, inkluzive de Takrur, kaj atakis la nordajn teritoriojn de la Volofoj. Antaŭ 1600, la Volofa Imperio disiĝis, kvankam unu el la teritorioj restis volofa ŝtato. ====Franca konkero==== [[Dosiero:Fort de podor.jpg|thumb|Iama franca fortikaĵo en [[Podor]], en la nordo de la lando]] La loko kaj la sukceso de la komerco kun Senegalo igis ĝin tre dezirata inter eŭropanoj. La portugaloj, britoj, francoj kaj nederlandanoj ĉiuj deziris la teritorion, precipe la insulon Gorée. En 1588 la nederlandanoj sukcesis superi la portugalojn kaj vastigis komercon. Francio establis sian unuan postenon en [[Saint-Louis]]. La nederlandanoj kaj francoj ambaŭ volis preni kontrolon de la teritorio de la alia, kaj timoj pri la kreskantaj potencoj de la Nederlanda Respubliko atingis kulminon en la '''Franca-Nederlanda Milito'''. La milito okazis en Eŭropo, sed dum la nederlandanoj defendis sian patrujon, la francoj atakis la insulon Gorée kaj forpelis la nederlandanojn el Senegalo, postulante ĝin por Francio en 1677. Kiam la britoj prenis la teritorion dum la Napoleona Milito, ili aboliciis sklavecon en 1807. Post ĝia reveno al Francio, la francoj konsentis ne reenkonduki sklavecon, do sklavkomerco en Senegalo akre malpliiĝis dum la 19-a jarcento, sed la riĉaj resursoj de la lando ankoraŭ estis postulataj, kaj la francoj baldaŭ iris enlanden por postuli la teritorion. Dum la tempo kiam Eŭropo batalis pri la marbordaj setlejoj, la senegalianoj ankoraŭ havis kontrolon de la tero. La regno Waalo ekzistis ĉirkaŭ la komercstacio Saint-Louis, do ili havis traktaton kun la francoj, laŭ kiu la francoj pagus ilin por varoj kaj ili provizus protekton al la komercistoj. Kiam francaj ambicioj turniĝis al koloniigo, ili komencis per konkerado de siaj Waalo-aliancanoj en 1855. Ĉirkaŭ la sama tempo, la Tukulora Imperio konkeris la Futa Toro-n, kiu formiĝis el islama revolucio inter civitanoj en la regno Denianke en 1776, kiuj estis lacaj de esti persekutitaj. La Tukuloroj malsukcese provis forpeli la francojn en 1857, kaj la Trarza el Maŭritanio, kiuj subtenis la senegalajn regnojn, ankaŭ minacis la francan antaŭeniron. La francoj konstruis serion da fortikaĵoj laŭlonge de la marbordo kaj rivero. La Trarza-oj estis diritaj, ke ili ne estos atakitaj tiel longe kiel ili restos norde de la rivero Senegalo, kaj ili faris tion, tiel permesante al Francio establi pli grandan kontrolon super norda Senegalo. La konstruado de la fervojo Dakaro-Niĝero multe faciligis la konservadon de la regiono; Senegalo estis sub franca kontrolo antaŭ 1895 kaj oficiale fariĝis parto de Franca Okcidenta Afriko en 1904. ====Franca Senegalo al sendependeco==== La francoj kreis la '''Grandan Konsilion de Franca Okcidenta Afriko''' por kontroli la teritoriojn, kaj nur francaj civitanoj kaj civitanoj de la Kvar Komunumoj en Senegalo povis fariĝi membroj. La koloniigitaj homoj estis konsiderataj nur kiel francaj subuloj, do ili estis malhelpitaj akiri potencon. Tamen, en 1914 '''Blaise Diagne''' povis pruvi, ke li naskiĝis en unu el la komunumoj ([[Saint-Louis]]) kaj fariĝis la unua nigra viro elektita por kontroli la koloniojn. Li tiam aprobis leĝon por permesi al civitanoj de [[Dakaro]], [[Saint-Louis]], Rufisko kaj Gorée voĉdoni en francaj elektoj, kaj li sendis multajn okcidentafrikanojn por helpi Francion en la Unua Mondmilito. Senegalo kaj Franca Sudano (moderna [[Malio]]) kuniĝis por formi la '''Malian Federacion''' en 1959. La sekvan jaron, Francio konsentis doni al ili sendependecon, kaj la 20-an de junio 1960, sendependeco estis atingita. Senegalo disiĝis de la Federacio Malio kaj fariĝis sendependa ŝtato en aŭgusto 1960. Senegalo nelonge aliĝis al Gambio por formi la nacion Senegambio en 1982, sed la du nacioj disiĝis antaŭ la fino de la jardeko. Problemoj kun separistoj en la suda regiono Kazamanco de Senegalo okazis ekde la 1980-aj jaroj, sed packontrakto estis subskribita en 2004, kiu validas ĝis hodiaŭ. Senegalo ofte estas laŭdata pro sia integrigo de ĉiuj siaj etnaj kaj religiaj grupoj en pacan socion. En la 21-a jarcento, Senegalo estas ĝenerale agnoskita kiel havanta altan indicon de ekonomia kresko kaj disvolviĝo. === Etnoj === La Volofoj estas la plej granda etna grupo en Senegalo, formante 43% de la loĝantaro. La Fulboj kaj Tukuleroj estas la dua plej granda etna grupo, formante 24% de la loĝantaro. La Bassarioj kaj Bedikoj konsistigas 9% de la loĝantaro. Senegalo estas oficiale sekulara, sed estas tre plejparte islama lando (92% de la loĝantaro). La 7% de la loĝantaro, kiuj estas kristanoj, inkluzivis Léopold Senghor, la tre influan kaj longe regantan unuan prezidanton de Senegalo. Sufiĉe multaj aliaj religioj estas reprezentitaj inter la restanta 1% de la loĝantaro, inkluzive de tradiciaj afrikaj religioj. === Klimato === La klimato estas tropika, sed pli seka ol aliaj tropikaj landoj pro la influo de la proksima dezerto. La pluvema sezono daŭras de majo/junio ĝis oktobro/novembro (malpli longe en la nordo), kaj la seka sezono daŭras de novembro/decembro al aprilo/majo (pli longe en la nordo). La klimato estas pli milda apud la marbordo. == Eniri == === Eniri avie === [[File:Aeroport LSS Dakar.jpg|thumb|Internacia Flughaveno "Léopold Sédar Senghor"]] === Eniri trajne === === Eniri buse === === Eniri piede === == Transportiĝi == [[File:NiokoloKoba-Pluie.jpg|thumb|Moviĝi dum la pluvsezono povas esti malfacila]] === Transportiĝi perpiede === === Publika transporto === ==== Transportiĝi trajne ==== ==== Transportiĝi buse ==== === Transportiĝi aŭte === == Vidi == Kun arida dezerto kaj verdaj pluvarbaroj, Senegalo famas pro impresa aro da vidaĵoj, sonoj kaj gustoj. * '''Lac Rose''' ŝuldas sian nomon al sia rozkolora koloro por naĝado kaj estas ankaŭ la finstacio de la Dakar-ralio. * '''Parc National du Niokolo-Noba''' estas unu el la plej gravaj naciaj parkoj de Senegalo kaj internacia biosfera rezervejo. == Fari == [[Image:SenegalGiraffe.jpg|thumb|Ĝirafo]] * [http://www.gianteland.com Fathala Reservejo] - ĉe Karang, ĵus norde de la landlimo kun Gambio :Eblas iri trihoran mini-safaron per via propra aŭto aŭ lui kamparan aŭton ĉe la rezervejo. Vi eble vidos ĝirafojn, rinocerojn, alko-antilopojn, antilopojn kaj multajn birdojn. == Komuniki == [[Volofa frazlibro|Volofa]] estas la gepatra lingvo de multaj senegalanoj, (sed vi trovos, ke preskaŭ ĉiuj parolas ĝin). Scii la bazajn volofajn salutojn kaj frazojn multe helpos vin akiri pli bonan servon kaj prezojn. [[Franca frazlibro|La franca]] estas la oficiala lingvo kaj estas lernata de ĉiuj senegalanoj en la lernejo, do ĝi estas tre utila lingvo por vizitantoj. Dum kelkaj senegalaj komercistoj parolas la anglan, plej multaj komercoj estas farataj en la franca aŭ volofa. Aliaj lingvoj uzataj en Senegalo inkluzivas la sereran, soninkan, pularan, jolan kaj mandinkan. La baza islama saluto ofte estas uzata: ''Salaam Aleikum'' - Paco al vi. La respondo estas ''Waleikum Salaam'' - Kaj al vi paco. == Aĉeti == '''Ecobank''' akceptas '''Master Card''' kaj '''Visa card''' ĉe siaj bankomatoj. Ekster gravaj urboj, bankomatoj ne ekzistas, kaj kreditkartaj transakcioj estas neeblaj. Parte pro tio, por ĉiutagaj transakcioj kiel aĉetado de manĝaĵoj kaj taksiaj veturoj, estas plej bone dividi la 5 000 kaj 10 000 CFA-biletojn, kiujn vi verŝajne ricevos de bankomatoj, en malgrandajn biletojn (2 000 CFA aŭ malpli) kiel eble plej baldaŭ. Multaj homoj ne havas monreston (aŭ almenaŭ ŝajnigas, ke ne), kaj povas aŭ konservi la ekstran sumon, kiun vi donas (se la diferenco estas relative malgranda, kiel kelkaj centoj da CFA) aŭ tute rifuzi vian monon. Pli grandaj entreprenoj pli verŝajne volos dividi viajn plivalorajn biletojn. === Vendejaroj === == Manĝi == [[File:Ceebu Jen, Senegalese dish.jpg|thumb|Ceebu jen]] Estu singarda pri manĝaĵoj preparitaj apud la vojo, ĉar ili povus esti kuiritaj en nesanaj kondiĉoj. Okcidentstilaj manĝoj estas haveblaj kaj troveblaj en restoracioj en diversaj partoj de Dakaro, Thies, Saint-Louis kaj aliaj urboj kaj proksime al la grandaj hoteloj en la Petite Côte kaj en iuj aliaj turismaj regionoj de la lando. Se vi volas provi aŭtentan senegalanan manĝaĵon, vi povas aĉeti ĝin en multaj restoracioj; aŭ alternative, vi povas fari ĝin mem kun la manĝaĵoj freŝe kolektitaj de la merkatoj aŭ superbazaroj. La oficiala plado de Senegalo estas "ceebu jen" (aŭ "thebou diene"), kiu estas rizo kaj fiŝo. Ĝi venas en du variaĵoj (ruĝa kaj blanka, nomitaj laŭ la respektivaj saŭcoj). La senegalanoj amas ceebu jen kaj ofte demandos ĉu vi iam provis ĝin, kaj ĝi certe estas parto de la sperto. Eĉ pli bone se vi havas la ŝancon manĝi kun viaj manoj ĉirkaŭ la bovlo kun senegala familio. Atentu la bongustan, sed eble iom riska, "ceebu jen "diagga"", kiu estas servata kun ekstra saŭco kaj fiŝbuloj. Aliaj komunaj pladoj estas "maafe", kiu estas riĉa, olea arakida saŭco kun viando, kiu estas servata super blanka rizo. "Yassa" estas bongusta cepa saŭco, kiu ofte estas servata super rizo kaj kokido, "yassa poulet" aŭ kun fritita fiŝo "yassa jen". === Tradiciaj manĝaĵoj === === Vegetarismo kaj veganismo === == Trinki == [[Image:Senegal_011.jpg|thumb|Baobab-arbo]] Se vi intencas esplori la aridan regionon de Senegalo (Saint-Louis kaj Ferlo), vi bezonas trinki plurajn litrojn da akvo ĉiutage. Eĉ en Dakaro, senhidratiĝo eblas dum pli varmaj monatoj se vi ne trinkas sufiĉan akvon. === Alkoholaĵoj === == Loĝi == === Esperanta loĝado === <!-- En (nomo de la lando) estas {{Pasporta Servo gastigantoj|loko= |nombro= |jaro= |monato=}}. --> === Kampadejoj === === Hosteloj === === Hoteloj === == Sekureco == Estas militara konflikto inter la Senegala armeo kaj separisma ribelistoj en la regiono Kazamanco. Eviti tiun ĉi regionon (se eble) estus saĝa. == Sano == ===Vakcinoj=== Vakcino kontraŭ flava febro estas necesa, kune kun la vakcina atestilo, por eniri Senegalon. Tamen, ĝi ne estas kontrolata regule. ===Forpuŝiloj kontraŭ Moskitoj=== Aĉetu almenaŭ moskito-reton (prefere [[permetrino]]-impregnitan) kaj bonan forpuŝilon (prefere DEET-bazitan). [[Permetrino]] povas esti lavita en vestaĵojn kaj restos en la vestaĵo dum monato antaŭ ol la efikeco de la produkto malaperas kaj devas esti reaplikita. == Respekto == == Esperanto == [https://uea.org/landoj/senegalio Senegala Esperanto-Asocio] === Lokaj esperantistoj === === Esperantaj renkontiĝoj === == Konsulejoj == == Viziti plu == == Rimarkoj == <references /> == Eksteraj ligiloj == {{Skizo|Okcidentafriko}} {{Parto de|Okcidentafriko}} gkjmtpvt2l7jkeslhn0vb3gr6kanuvy 72538 72537 2026-05-31T12:58:39Z Tiguliano 53 /* Sano */ 72538 wikitext text/x-wiki {{Rubando|Dakar_banner_Skyline.jpg}} {{Informkesto lando | bildo= | bildotitolo= | monunuo= | areo= | loĝantaro= | elektro= | antaŭkodo= | horzono= }} '''{{W|Senegalo}}''' (france: ''Sénégal'', volofe: ''Senegaal'') estas lando en [[Okcidentafriko]], la plej okcidenta en [[Afriko]] se oni neglektas la insulojn. Islama Senegalo allogas vizitantojn per sia riĉa kultura diverseco, fascinaj historiaj lokoj kiel la urbo Saint-Louis, Monda Heredaĵo de UNESKO, imponaj naturaj mirindaĵoj kiel la Saloum-delto kaj ĝiaj revecaj strandoj, kaj ankaŭ la ŝanco sperti tradician muzikon kaj dancformojn. Kvankam Senegalo kutime ne estas sur la listoj de plej multaj vojaĝantoj, la lando ofertas multajn allogaĵojn kaj aferojn farendajn. Fiŝkaptadaj entuziasmuloj interesiĝos scii, ke Senegalo estas unu el la plej bonaj lokoj en la mondo por kapti fiŝojn. La senegalanoj estas konataj pro sia bonkoreco kaj gastamo, kaj vi povas atendi esti traktata kun grandega respekto kiel vizitanto. == Regionoj == Laŭ turisma vidpunkto Senegalo povas esti dividita en kvin regionoj: {{Listo de regionoj | mapo= Senegal regions.png | titolomapo= Regionoj de Senegalo | tekstomapo= | grandecomapo= 450px | nomoregiono1= [[Kabo Verda-Tieso]] | kolororegiono1= #d07777 | elementojregiono1= Ĝi inkluzivas [[Dakaro]], [[Tieso]], [[Mboro]], [[Popenguine]], [[Joal-Fadiouth]]. | priskriboregiono1= Ĝi estas la Kabo-Verda Duoninsulo (''Presqu'île du Cap-Vert'') — la regiono kie troviĝas la [[Dakaro|ĉefurbo]] kaj la '''[[Insulo Gorée]]''', la centro de la sklavkomerco dum tri jarcentoj. [[Insulo Gorée|Gorée]] estis inkludita en la listo de Mondaj Heredaĵoj de [[Unesko]]. La [[Kabo-Verda Duoninsulo]] finiĝas ĉe Point Almadies, kiu markas la plej okcidentan limon de la [[Afrika]] kontinento]]. | nomoregiono2= [[Centra Senegalo]] | kolororegiono2= #dbe270 | elementojregiono2= [[Kaolack]], [[Diourbel]], [[Fatick]] | priskriboregiono2= Etendiĝanta suden de [[Dakaro]] ĝis Pointe Sangomar, la [[Petite Côte]] estas punktita de fiŝkaptistaj vilaĝoj. [[Saly Portudal]] estas la plej fama marborda feriejo. | nomoregiono3= [[Norda Senegalo]] | kolororegiono3= #b5d29f | elementojregiono3= [[Saint-Louis]], [[Matam]], [[Louga]] | priskriboregiono3= Etendiĝanta de la ĉefurbo ĝis la limo kun [[Maŭritanio]], la norda marbordo inkluzivas la urbon '''[[Saint-Louis (Senegalo)|Saint-Louis]]''', ĉe la bordoj de la rivero Senegalo kaj ankaŭ listigita kiel [[Unesko]]. | nomoregiono4= [[Casamance]] | kolororegiono4= #b383b3 | elementojregiono4= [[Ziguinchor]], [[Kolda]] | priskriboregiono4= La areo ĉirkaŭ la samnoma rivero inter [[Gambio]] kaj [[Gvineo-Bisaŭo]]. En la rivera estuaro kuŝas la insulo '''Karabane''', paradizo kun abunda vegetaĵaro kaj agrabla klimato. Ĝi atingeblas per kanuo post kiam la prama servo el [[Dakaro]] estis interrompita sekve de la sinko de la motorŝipo Joola, kiu mortigis 1 680 homojn (''jaro 2002''). | nomoregiono5= [[Tambacounda Regiono]] | kolororegiono5= #dda558 | elementojregiono5= [[Tambacounda]], [[Kédougou]] | priskriboregiono5= La ĉefa allogaĵo en orienta Senegalo estas la '''[[Nacia Parko Niokolo-Koba]]''' ĉe la limo kun [[Gvineo-Bisaŭo]]. }} == Urboj == * '''[[Dakaro]]''' estas la ĉefurbo kaj plej granda urbo. * [[Saint-Louis]] – iama ĉefurbo de Senegalo kaj Franca Okcidenta Afriko * [[Thiès]] * [[Kaolack]] * [[Ziguinchor]] * [[Tambacounda]] * [[Touba]] – centro de la "religia frateco Mouride" * [[Kafountine]] * [[Kédougou]] === Esperantaj urboj === == Aliaj cellokoj == [[File:River gambia Niokolokoba National Park.gif|thumb|Rivero Gambio en Niokolokoba Nacia Parko]] *'''Havenoj''': Matam, [[Podor]], Richard Toll, Dakaro, [[Palmarin]] *'''Lokoj de religio kaj kontemplado''': Keur Moussa, Touba, Tivaouane *'''Interesaj insuloj''': Fadiout + Joal, Ile de Gorée, Karabane *'''Naturrezervejoj''': [[Niokolo-Koba]], Delta du Saloum, Parc National des oiseaux du Djoudj, [[Reserve de Palmarin]] *'''Ŝtonaj rondoj''': Nioro du Rip, Keur Ali Lobé, Sali, Kau-Ur ĝis Wassau, Ker Batch == Komprenu == === Tereno === La senegala tereno estas malalta, kun ebenaĵoj kaj malgrandaj montetoj sud-oriente, kun la plej alta pinto nur 581 m proksime de Nepen Diakha. La rivero {{W|Senegalo (rivero)|Senegalo}} (1641 km) estas la plej grava rivero en tiu ĉi lando, al kiu ĝi donis sian nomon. Ĝi tamen ne trafluas Senegalon, sed fluas nur laŭ la norda landlimo. Alia grava rivero estas {{W|Rivero Gambio|Gambio}} (1130 km), kies bordoj tamen dum pli ol 400km apartenas al la lando preninta sian nomon el ĝi, [[Gambio]]. En Senegalo situas {{W|Verda Kabo}}, la loko pli okcidenta de la tuta Afriko, neglektante la insulojn. Ĝi donis sian nomon al la insuloj kuŝantaj fronte al ĝi en la Oceano. === Historio === [[File:MégalitheSénégal.jpg|thumb|Senegambiaj ŝton-cirkloj]] ====Antaŭhistorio kaj Antikvaj Regnoj==== La plej frua konata homa setlejo en Senegalo ekzistis antaŭ pli ol 350.000 jaroj. La Ŝtoncirkloj de Senegambio (nun Mondaj Heredaĵoj) datiĝas de la 3-a jarcento a.K. Ne multe estas konata pri la plej fruaj civilizoj, sed ekzistis multaj paleolitikaj kaj neolitikaj civilizoj ĉirkaŭ la rivero Senegalo. La '''Reĝolando Tekrur''' (Tekrour), formita ĉirkaŭ la rivero Senegalo en Futa Toro (Fouta Toro), estas unu el la plej fruaj registritaj subsaharaj regnoj. Kvankam la preciza dato de formiĝo estas nekonata, historiistoj kredas, ke ĝi komenciĝis komence de la 9-a jarcento, ĉirkaŭ la sama tempo kiel la Ganaa Imperio formiĝis en la oriento. Partoj de orienta Senegalo estis regataj de la Ganaa Imperio dum ĝia ekspansiiĝo, sed Tekrur estis pli koncentrita en Senegalo (kvankam la sudaj regionoj estis loĝataj de prapatroj de la Volofoj). Estis dum la Tekrur-regado, ke Islamo venis al Senegalo en la 11-a jarcento de la Almoravidoj en la nordo. La Tekrur-regantoj unue konvertiĝis al Islamo kaj plejparto de la regno baldaŭ sekvis. Post kiam la Almoravidoj atakis la Ganaan Imperion, ĝi malrapide perdis potencon kaj influon, naskante la Malian Imperion en 1235. La Volofa Imperio (Djolof) formiĝis en la 13-a jarcento el multaj pli malgrandaj ŝtatoj sude de Tekrur kiel tributa ŝtato de la Malia Imperio. Male al iliaj nordaj najbaroj, ili ne konvertiĝis al Islamo; ili estis animistoj. La Tekrur-Reĝolando estis malforta tiutempe, do la kreskantaj Volofa kaj Malia Imperioj ekzercis pezan influon super ili (la Malia Imperio ankaŭ konsideris Tekrur kiel tributan ŝtaton). La Volofa Imperio akiris plenan sendependecon de Malio en 1360 kun sia ĉefurbo ĉe Linguère kaj transprenis teritoriojn sude ĉirkaŭ Gambio kaj establis multajn grupojn kiel vasalojn, kiel ekzemple la Sine-Regno en 1400. La Volofa Imperio fariĝis tre potenca kaj ĉe la kulmino de sia regado vidis la alvenon de la portugaloj. ====Portugala alveno kaj la falo de la Volofa Imperio==== La portugaloj estis la unuaj eŭropanoj alvenintaj en Senegalo ĉe la insulo Gorée en 1444. Ili serĉis novan spicvojon al [[Hindio]] sed baldaŭ establis havenojn en Gorée kaj sur la Duoninsulo Verda Kabo (nuntempe [[Dakaro]]). La Volofoj kaj portugaloj establis komercajn rilatojn, provizante riĉecon al la imperio. Eŭropanoj bone pagis por militkaptitoj, kiujn ili sendis kiel sklavojn, kaj la indiĝenoj povis alporti la sklavojn al ili, por ke ili ne devu iri enlanden. Senegalo estis unu el la plej profitodonaj havenoj frue en la sklavkomerco kaj la fortaj Volofoj povis vendi multajn kaptitojn el pli malfortaj regionoj. Poste tamen la volofa imperio eniris en krizon kiam en 1549 kaj 1550 partoj el la regno sendependiĝis, fortranĉante la Volofojn de la marbordo kaj de la komerco kun la portugaloj. Kune kun internaj problemoj, la Volofoj ankaŭ estis turmentitaj de eksteraj problemoj. Kiam la Songhai fariĝis pli fortaj, ili kaptis grandan parton de la teritorio de Malio, plue izolante la Volofojn. Krome, la Denanka regno transprenis teritoriojn norde, inkluzive de Takrur, kaj atakis la nordajn teritoriojn de la Volofoj. Antaŭ 1600, la Volofa Imperio disiĝis, kvankam unu el la teritorioj restis volofa ŝtato. ====Franca konkero==== [[Dosiero:Fort de podor.jpg|thumb|Iama franca fortikaĵo en [[Podor]], en la nordo de la lando]] La loko kaj la sukceso de la komerco kun Senegalo igis ĝin tre dezirata inter eŭropanoj. La portugaloj, britoj, francoj kaj nederlandanoj ĉiuj deziris la teritorion, precipe la insulon Gorée. En 1588 la nederlandanoj sukcesis superi la portugalojn kaj vastigis komercon. Francio establis sian unuan postenon en [[Saint-Louis]]. La nederlandanoj kaj francoj ambaŭ volis preni kontrolon de la teritorio de la alia, kaj timoj pri la kreskantaj potencoj de la Nederlanda Respubliko atingis kulminon en la '''Franca-Nederlanda Milito'''. La milito okazis en Eŭropo, sed dum la nederlandanoj defendis sian patrujon, la francoj atakis la insulon Gorée kaj forpelis la nederlandanojn el Senegalo, postulante ĝin por Francio en 1677. Kiam la britoj prenis la teritorion dum la Napoleona Milito, ili aboliciis sklavecon en 1807. Post ĝia reveno al Francio, la francoj konsentis ne reenkonduki sklavecon, do sklavkomerco en Senegalo akre malpliiĝis dum la 19-a jarcento, sed la riĉaj resursoj de la lando ankoraŭ estis postulataj, kaj la francoj baldaŭ iris enlanden por postuli la teritorion. Dum la tempo kiam Eŭropo batalis pri la marbordaj setlejoj, la senegalianoj ankoraŭ havis kontrolon de la tero. La regno Waalo ekzistis ĉirkaŭ la komercstacio Saint-Louis, do ili havis traktaton kun la francoj, laŭ kiu la francoj pagus ilin por varoj kaj ili provizus protekton al la komercistoj. Kiam francaj ambicioj turniĝis al koloniigo, ili komencis per konkerado de siaj Waalo-aliancanoj en 1855. Ĉirkaŭ la sama tempo, la Tukulora Imperio konkeris la Futa Toro-n, kiu formiĝis el islama revolucio inter civitanoj en la regno Denianke en 1776, kiuj estis lacaj de esti persekutitaj. La Tukuloroj malsukcese provis forpeli la francojn en 1857, kaj la Trarza el Maŭritanio, kiuj subtenis la senegalajn regnojn, ankaŭ minacis la francan antaŭeniron. La francoj konstruis serion da fortikaĵoj laŭlonge de la marbordo kaj rivero. La Trarza-oj estis diritaj, ke ili ne estos atakitaj tiel longe kiel ili restos norde de la rivero Senegalo, kaj ili faris tion, tiel permesante al Francio establi pli grandan kontrolon super norda Senegalo. La konstruado de la fervojo Dakaro-Niĝero multe faciligis la konservadon de la regiono; Senegalo estis sub franca kontrolo antaŭ 1895 kaj oficiale fariĝis parto de Franca Okcidenta Afriko en 1904. ====Franca Senegalo al sendependeco==== La francoj kreis la '''Grandan Konsilion de Franca Okcidenta Afriko''' por kontroli la teritoriojn, kaj nur francaj civitanoj kaj civitanoj de la Kvar Komunumoj en Senegalo povis fariĝi membroj. La koloniigitaj homoj estis konsiderataj nur kiel francaj subuloj, do ili estis malhelpitaj akiri potencon. Tamen, en 1914 '''Blaise Diagne''' povis pruvi, ke li naskiĝis en unu el la komunumoj ([[Saint-Louis]]) kaj fariĝis la unua nigra viro elektita por kontroli la koloniojn. Li tiam aprobis leĝon por permesi al civitanoj de [[Dakaro]], [[Saint-Louis]], Rufisko kaj Gorée voĉdoni en francaj elektoj, kaj li sendis multajn okcidentafrikanojn por helpi Francion en la Unua Mondmilito. Senegalo kaj Franca Sudano (moderna [[Malio]]) kuniĝis por formi la '''Malian Federacion''' en 1959. La sekvan jaron, Francio konsentis doni al ili sendependecon, kaj la 20-an de junio 1960, sendependeco estis atingita. Senegalo disiĝis de la Federacio Malio kaj fariĝis sendependa ŝtato en aŭgusto 1960. Senegalo nelonge aliĝis al Gambio por formi la nacion Senegambio en 1982, sed la du nacioj disiĝis antaŭ la fino de la jardeko. Problemoj kun separistoj en la suda regiono Kazamanco de Senegalo okazis ekde la 1980-aj jaroj, sed packontrakto estis subskribita en 2004, kiu validas ĝis hodiaŭ. Senegalo ofte estas laŭdata pro sia integrigo de ĉiuj siaj etnaj kaj religiaj grupoj en pacan socion. En la 21-a jarcento, Senegalo estas ĝenerale agnoskita kiel havanta altan indicon de ekonomia kresko kaj disvolviĝo. === Etnoj === La Volofoj estas la plej granda etna grupo en Senegalo, formante 43% de la loĝantaro. La Fulboj kaj Tukuleroj estas la dua plej granda etna grupo, formante 24% de la loĝantaro. La Bassarioj kaj Bedikoj konsistigas 9% de la loĝantaro. Senegalo estas oficiale sekulara, sed estas tre plejparte islama lando (92% de la loĝantaro). La 7% de la loĝantaro, kiuj estas kristanoj, inkluzivis Léopold Senghor, la tre influan kaj longe regantan unuan prezidanton de Senegalo. Sufiĉe multaj aliaj religioj estas reprezentitaj inter la restanta 1% de la loĝantaro, inkluzive de tradiciaj afrikaj religioj. === Klimato === La klimato estas tropika, sed pli seka ol aliaj tropikaj landoj pro la influo de la proksima dezerto. La pluvema sezono daŭras de majo/junio ĝis oktobro/novembro (malpli longe en la nordo), kaj la seka sezono daŭras de novembro/decembro al aprilo/majo (pli longe en la nordo). La klimato estas pli milda apud la marbordo. == Eniri == === Eniri avie === [[File:Aeroport LSS Dakar.jpg|thumb|Internacia Flughaveno "Léopold Sédar Senghor"]] === Eniri trajne === === Eniri buse === === Eniri piede === == Transportiĝi == [[File:NiokoloKoba-Pluie.jpg|thumb|Moviĝi dum la pluvsezono povas esti malfacila]] === Transportiĝi perpiede === === Publika transporto === ==== Transportiĝi trajne ==== ==== Transportiĝi buse ==== === Transportiĝi aŭte === == Vidi == Kun arida dezerto kaj verdaj pluvarbaroj, Senegalo famas pro impresa aro da vidaĵoj, sonoj kaj gustoj. * '''Lac Rose''' ŝuldas sian nomon al sia rozkolora koloro por naĝado kaj estas ankaŭ la finstacio de la Dakar-ralio. * '''Parc National du Niokolo-Noba''' estas unu el la plej gravaj naciaj parkoj de Senegalo kaj internacia biosfera rezervejo. == Fari == [[Image:SenegalGiraffe.jpg|thumb|Ĝirafo]] * [http://www.gianteland.com Fathala Reservejo] - ĉe Karang, ĵus norde de la landlimo kun Gambio :Eblas iri trihoran mini-safaron per via propra aŭto aŭ lui kamparan aŭton ĉe la rezervejo. Vi eble vidos ĝirafojn, rinocerojn, alko-antilopojn, antilopojn kaj multajn birdojn. == Komuniki == [[Volofa frazlibro|Volofa]] estas la gepatra lingvo de multaj senegalanoj, (sed vi trovos, ke preskaŭ ĉiuj parolas ĝin). Scii la bazajn volofajn salutojn kaj frazojn multe helpos vin akiri pli bonan servon kaj prezojn. [[Franca frazlibro|La franca]] estas la oficiala lingvo kaj estas lernata de ĉiuj senegalanoj en la lernejo, do ĝi estas tre utila lingvo por vizitantoj. Dum kelkaj senegalaj komercistoj parolas la anglan, plej multaj komercoj estas farataj en la franca aŭ volofa. Aliaj lingvoj uzataj en Senegalo inkluzivas la sereran, soninkan, pularan, jolan kaj mandinkan. La baza islama saluto ofte estas uzata: ''Salaam Aleikum'' - Paco al vi. La respondo estas ''Waleikum Salaam'' - Kaj al vi paco. == Aĉeti == '''Ecobank''' akceptas '''Master Card''' kaj '''Visa card''' ĉe siaj bankomatoj. Ekster gravaj urboj, bankomatoj ne ekzistas, kaj kreditkartaj transakcioj estas neeblaj. Parte pro tio, por ĉiutagaj transakcioj kiel aĉetado de manĝaĵoj kaj taksiaj veturoj, estas plej bone dividi la 5 000 kaj 10 000 CFA-biletojn, kiujn vi verŝajne ricevos de bankomatoj, en malgrandajn biletojn (2 000 CFA aŭ malpli) kiel eble plej baldaŭ. Multaj homoj ne havas monreston (aŭ almenaŭ ŝajnigas, ke ne), kaj povas aŭ konservi la ekstran sumon, kiun vi donas (se la diferenco estas relative malgranda, kiel kelkaj centoj da CFA) aŭ tute rifuzi vian monon. Pli grandaj entreprenoj pli verŝajne volos dividi viajn plivalorajn biletojn. === Vendejaroj === == Manĝi == [[File:Ceebu Jen, Senegalese dish.jpg|thumb|Ceebu jen]] Estu singarda pri manĝaĵoj preparitaj apud la vojo, ĉar ili povus esti kuiritaj en nesanaj kondiĉoj. Okcidentstilaj manĝoj estas haveblaj kaj troveblaj en restoracioj en diversaj partoj de Dakaro, Thies, Saint-Louis kaj aliaj urboj kaj proksime al la grandaj hoteloj en la Petite Côte kaj en iuj aliaj turismaj regionoj de la lando. Se vi volas provi aŭtentan senegalanan manĝaĵon, vi povas aĉeti ĝin en multaj restoracioj; aŭ alternative, vi povas fari ĝin mem kun la manĝaĵoj freŝe kolektitaj de la merkatoj aŭ superbazaroj. La oficiala plado de Senegalo estas "ceebu jen" (aŭ "thebou diene"), kiu estas rizo kaj fiŝo. Ĝi venas en du variaĵoj (ruĝa kaj blanka, nomitaj laŭ la respektivaj saŭcoj). La senegalanoj amas ceebu jen kaj ofte demandos ĉu vi iam provis ĝin, kaj ĝi certe estas parto de la sperto. Eĉ pli bone se vi havas la ŝancon manĝi kun viaj manoj ĉirkaŭ la bovlo kun senegala familio. Atentu la bongustan, sed eble iom riska, "ceebu jen "diagga"", kiu estas servata kun ekstra saŭco kaj fiŝbuloj. Aliaj komunaj pladoj estas "maafe", kiu estas riĉa, olea arakida saŭco kun viando, kiu estas servata super blanka rizo. "Yassa" estas bongusta cepa saŭco, kiu ofte estas servata super rizo kaj kokido, "yassa poulet" aŭ kun fritita fiŝo "yassa jen". === Tradiciaj manĝaĵoj === === Vegetarismo kaj veganismo === == Trinki == [[Image:Senegal_011.jpg|thumb|Baobab-arbo]] Se vi intencas esplori la aridan regionon de Senegalo (Saint-Louis kaj Ferlo), vi bezonas trinki plurajn litrojn da akvo ĉiutage. Eĉ en Dakaro, senhidratiĝo eblas dum pli varmaj monatoj se vi ne trinkas sufiĉan akvon. === Alkoholaĵoj === == Loĝi == === Esperanta loĝado === <!-- En (nomo de la lando) estas {{Pasporta Servo gastigantoj|loko= |nombro= |jaro= |monato=}}. --> === Kampadejoj === === Hosteloj === === Hoteloj === == Sekureco == Estas militara konflikto inter la Senegala armeo kaj separisma ribelistoj en la regiono Kazamanco. Eviti tiun ĉi regionon (se eble) estus saĝa. == Sano == '''Vakcinoj''' Vakcino kontraŭ flava febro estas necesa, kune kun la vakcina atestilo, por eniri Senegalon. Tamen, ĝi ne estas kontrolata regule. '''Forpuŝiloj kontraŭ Moskitoj''' Aĉetu almenaŭ moskito-reton (prefere [[permetrino]]-impregnitan) kaj bonan forpuŝilon (prefere DEET-bazitan). [[Permetrino]] povas esti lavita en vestaĵojn kaj restos en la vestaĵo dum monato antaŭ ol la efikeco de la produkto malaperas kaj devas esti reaplikita. Prenu '''kontraŭmalariajn medikamentojn'''. Evitu '''kranan akvon''' kaj ĉiujn pladojn preparitajn per ĝi. Botelakvo, kiel ekzemple Kirene, kiu estas plej ofta kaj boteligita en Senegalo, estas vaste havebla kaj malmultekosta. Por eviti gravajn efikojn de '''dehidratiĝo''', estas saĝe kunporti pakaĵetojn da rehidratigaj saloj por miksi kun akvo, se vi dehidratiĝos. Ĉi tiuj estas vaste haveblaj en apotekoj kaj estas malmultekostaj. Alternative, taŭga miksaĵo de tablosalo kaj sukero povas anstataŭigi ilin. Kriznumeroj kaj kontaktaj detaloj por sanservoj: * Ambulanco (SAMU): 15 15 * SOS-Kuracistoj: +221 33 889 15 15 15 * Hôpital Rektoro (Dakaro): +221 33 839 50 50 (poste 5555) * Klinika de la Madeleine (Dakaro): +221 33 889 94 70 * Clinique de l'Océan (Dakaro): +221 33 825 69 37 == Respekto == == Esperanto == [https://uea.org/landoj/senegalio Senegala Esperanto-Asocio] === Lokaj esperantistoj === === Esperantaj renkontiĝoj === == Konsulejoj == == Viziti plu == == Rimarkoj == <references /> == Eksteraj ligiloj == {{Skizo|Okcidentafriko}} {{Parto de|Okcidentafriko}} re6xg69e97x3mztu37k4l25fwa2puc7 72539 72538 2026-05-31T13:02:51Z Tiguliano 53 /* Sekureco */ 72539 wikitext text/x-wiki {{Rubando|Dakar_banner_Skyline.jpg}} {{Informkesto lando | bildo= | bildotitolo= | monunuo= | areo= | loĝantaro= | elektro= | antaŭkodo= | horzono= }} '''{{W|Senegalo}}''' (france: ''Sénégal'', volofe: ''Senegaal'') estas lando en [[Okcidentafriko]], la plej okcidenta en [[Afriko]] se oni neglektas la insulojn. Islama Senegalo allogas vizitantojn per sia riĉa kultura diverseco, fascinaj historiaj lokoj kiel la urbo Saint-Louis, Monda Heredaĵo de UNESKO, imponaj naturaj mirindaĵoj kiel la Saloum-delto kaj ĝiaj revecaj strandoj, kaj ankaŭ la ŝanco sperti tradician muzikon kaj dancformojn. Kvankam Senegalo kutime ne estas sur la listoj de plej multaj vojaĝantoj, la lando ofertas multajn allogaĵojn kaj aferojn farendajn. Fiŝkaptadaj entuziasmuloj interesiĝos scii, ke Senegalo estas unu el la plej bonaj lokoj en la mondo por kapti fiŝojn. La senegalanoj estas konataj pro sia bonkoreco kaj gastamo, kaj vi povas atendi esti traktata kun grandega respekto kiel vizitanto. == Regionoj == Laŭ turisma vidpunkto Senegalo povas esti dividita en kvin regionoj: {{Listo de regionoj | mapo= Senegal regions.png | titolomapo= Regionoj de Senegalo | tekstomapo= | grandecomapo= 450px | nomoregiono1= [[Kabo Verda-Tieso]] | kolororegiono1= #d07777 | elementojregiono1= Ĝi inkluzivas [[Dakaro]], [[Tieso]], [[Mboro]], [[Popenguine]], [[Joal-Fadiouth]]. | priskriboregiono1= Ĝi estas la Kabo-Verda Duoninsulo (''Presqu'île du Cap-Vert'') — la regiono kie troviĝas la [[Dakaro|ĉefurbo]] kaj la '''[[Insulo Gorée]]''', la centro de la sklavkomerco dum tri jarcentoj. [[Insulo Gorée|Gorée]] estis inkludita en la listo de Mondaj Heredaĵoj de [[Unesko]]. La [[Kabo-Verda Duoninsulo]] finiĝas ĉe Point Almadies, kiu markas la plej okcidentan limon de la [[Afrika]] kontinento]]. | nomoregiono2= [[Centra Senegalo]] | kolororegiono2= #dbe270 | elementojregiono2= [[Kaolack]], [[Diourbel]], [[Fatick]] | priskriboregiono2= Etendiĝanta suden de [[Dakaro]] ĝis Pointe Sangomar, la [[Petite Côte]] estas punktita de fiŝkaptistaj vilaĝoj. [[Saly Portudal]] estas la plej fama marborda feriejo. | nomoregiono3= [[Norda Senegalo]] | kolororegiono3= #b5d29f | elementojregiono3= [[Saint-Louis]], [[Matam]], [[Louga]] | priskriboregiono3= Etendiĝanta de la ĉefurbo ĝis la limo kun [[Maŭritanio]], la norda marbordo inkluzivas la urbon '''[[Saint-Louis (Senegalo)|Saint-Louis]]''', ĉe la bordoj de la rivero Senegalo kaj ankaŭ listigita kiel [[Unesko]]. | nomoregiono4= [[Casamance]] | kolororegiono4= #b383b3 | elementojregiono4= [[Ziguinchor]], [[Kolda]] | priskriboregiono4= La areo ĉirkaŭ la samnoma rivero inter [[Gambio]] kaj [[Gvineo-Bisaŭo]]. En la rivera estuaro kuŝas la insulo '''Karabane''', paradizo kun abunda vegetaĵaro kaj agrabla klimato. Ĝi atingeblas per kanuo post kiam la prama servo el [[Dakaro]] estis interrompita sekve de la sinko de la motorŝipo Joola, kiu mortigis 1 680 homojn (''jaro 2002''). | nomoregiono5= [[Tambacounda Regiono]] | kolororegiono5= #dda558 | elementojregiono5= [[Tambacounda]], [[Kédougou]] | priskriboregiono5= La ĉefa allogaĵo en orienta Senegalo estas la '''[[Nacia Parko Niokolo-Koba]]''' ĉe la limo kun [[Gvineo-Bisaŭo]]. }} == Urboj == * '''[[Dakaro]]''' estas la ĉefurbo kaj plej granda urbo. * [[Saint-Louis]] – iama ĉefurbo de Senegalo kaj Franca Okcidenta Afriko * [[Thiès]] * [[Kaolack]] * [[Ziguinchor]] * [[Tambacounda]] * [[Touba]] – centro de la "religia frateco Mouride" * [[Kafountine]] * [[Kédougou]] === Esperantaj urboj === == Aliaj cellokoj == [[File:River gambia Niokolokoba National Park.gif|thumb|Rivero Gambio en Niokolokoba Nacia Parko]] *'''Havenoj''': Matam, [[Podor]], Richard Toll, Dakaro, [[Palmarin]] *'''Lokoj de religio kaj kontemplado''': Keur Moussa, Touba, Tivaouane *'''Interesaj insuloj''': Fadiout + Joal, Ile de Gorée, Karabane *'''Naturrezervejoj''': [[Niokolo-Koba]], Delta du Saloum, Parc National des oiseaux du Djoudj, [[Reserve de Palmarin]] *'''Ŝtonaj rondoj''': Nioro du Rip, Keur Ali Lobé, Sali, Kau-Ur ĝis Wassau, Ker Batch == Komprenu == === Tereno === La senegala tereno estas malalta, kun ebenaĵoj kaj malgrandaj montetoj sud-oriente, kun la plej alta pinto nur 581 m proksime de Nepen Diakha. La rivero {{W|Senegalo (rivero)|Senegalo}} (1641 km) estas la plej grava rivero en tiu ĉi lando, al kiu ĝi donis sian nomon. Ĝi tamen ne trafluas Senegalon, sed fluas nur laŭ la norda landlimo. Alia grava rivero estas {{W|Rivero Gambio|Gambio}} (1130 km), kies bordoj tamen dum pli ol 400km apartenas al la lando preninta sian nomon el ĝi, [[Gambio]]. En Senegalo situas {{W|Verda Kabo}}, la loko pli okcidenta de la tuta Afriko, neglektante la insulojn. Ĝi donis sian nomon al la insuloj kuŝantaj fronte al ĝi en la Oceano. === Historio === [[File:MégalitheSénégal.jpg|thumb|Senegambiaj ŝton-cirkloj]] ====Antaŭhistorio kaj Antikvaj Regnoj==== La plej frua konata homa setlejo en Senegalo ekzistis antaŭ pli ol 350.000 jaroj. La Ŝtoncirkloj de Senegambio (nun Mondaj Heredaĵoj) datiĝas de la 3-a jarcento a.K. Ne multe estas konata pri la plej fruaj civilizoj, sed ekzistis multaj paleolitikaj kaj neolitikaj civilizoj ĉirkaŭ la rivero Senegalo. La '''Reĝolando Tekrur''' (Tekrour), formita ĉirkaŭ la rivero Senegalo en Futa Toro (Fouta Toro), estas unu el la plej fruaj registritaj subsaharaj regnoj. Kvankam la preciza dato de formiĝo estas nekonata, historiistoj kredas, ke ĝi komenciĝis komence de la 9-a jarcento, ĉirkaŭ la sama tempo kiel la Ganaa Imperio formiĝis en la oriento. Partoj de orienta Senegalo estis regataj de la Ganaa Imperio dum ĝia ekspansiiĝo, sed Tekrur estis pli koncentrita en Senegalo (kvankam la sudaj regionoj estis loĝataj de prapatroj de la Volofoj). Estis dum la Tekrur-regado, ke Islamo venis al Senegalo en la 11-a jarcento de la Almoravidoj en la nordo. La Tekrur-regantoj unue konvertiĝis al Islamo kaj plejparto de la regno baldaŭ sekvis. Post kiam la Almoravidoj atakis la Ganaan Imperion, ĝi malrapide perdis potencon kaj influon, naskante la Malian Imperion en 1235. La Volofa Imperio (Djolof) formiĝis en la 13-a jarcento el multaj pli malgrandaj ŝtatoj sude de Tekrur kiel tributa ŝtato de la Malia Imperio. Male al iliaj nordaj najbaroj, ili ne konvertiĝis al Islamo; ili estis animistoj. La Tekrur-Reĝolando estis malforta tiutempe, do la kreskantaj Volofa kaj Malia Imperioj ekzercis pezan influon super ili (la Malia Imperio ankaŭ konsideris Tekrur kiel tributan ŝtaton). La Volofa Imperio akiris plenan sendependecon de Malio en 1360 kun sia ĉefurbo ĉe Linguère kaj transprenis teritoriojn sude ĉirkaŭ Gambio kaj establis multajn grupojn kiel vasalojn, kiel ekzemple la Sine-Regno en 1400. La Volofa Imperio fariĝis tre potenca kaj ĉe la kulmino de sia regado vidis la alvenon de la portugaloj. ====Portugala alveno kaj la falo de la Volofa Imperio==== La portugaloj estis la unuaj eŭropanoj alvenintaj en Senegalo ĉe la insulo Gorée en 1444. Ili serĉis novan spicvojon al [[Hindio]] sed baldaŭ establis havenojn en Gorée kaj sur la Duoninsulo Verda Kabo (nuntempe [[Dakaro]]). La Volofoj kaj portugaloj establis komercajn rilatojn, provizante riĉecon al la imperio. Eŭropanoj bone pagis por militkaptitoj, kiujn ili sendis kiel sklavojn, kaj la indiĝenoj povis alporti la sklavojn al ili, por ke ili ne devu iri enlanden. Senegalo estis unu el la plej profitodonaj havenoj frue en la sklavkomerco kaj la fortaj Volofoj povis vendi multajn kaptitojn el pli malfortaj regionoj. Poste tamen la volofa imperio eniris en krizon kiam en 1549 kaj 1550 partoj el la regno sendependiĝis, fortranĉante la Volofojn de la marbordo kaj de la komerco kun la portugaloj. Kune kun internaj problemoj, la Volofoj ankaŭ estis turmentitaj de eksteraj problemoj. Kiam la Songhai fariĝis pli fortaj, ili kaptis grandan parton de la teritorio de Malio, plue izolante la Volofojn. Krome, la Denanka regno transprenis teritoriojn norde, inkluzive de Takrur, kaj atakis la nordajn teritoriojn de la Volofoj. Antaŭ 1600, la Volofa Imperio disiĝis, kvankam unu el la teritorioj restis volofa ŝtato. ====Franca konkero==== [[Dosiero:Fort de podor.jpg|thumb|Iama franca fortikaĵo en [[Podor]], en la nordo de la lando]] La loko kaj la sukceso de la komerco kun Senegalo igis ĝin tre dezirata inter eŭropanoj. La portugaloj, britoj, francoj kaj nederlandanoj ĉiuj deziris la teritorion, precipe la insulon Gorée. En 1588 la nederlandanoj sukcesis superi la portugalojn kaj vastigis komercon. Francio establis sian unuan postenon en [[Saint-Louis]]. La nederlandanoj kaj francoj ambaŭ volis preni kontrolon de la teritorio de la alia, kaj timoj pri la kreskantaj potencoj de la Nederlanda Respubliko atingis kulminon en la '''Franca-Nederlanda Milito'''. La milito okazis en Eŭropo, sed dum la nederlandanoj defendis sian patrujon, la francoj atakis la insulon Gorée kaj forpelis la nederlandanojn el Senegalo, postulante ĝin por Francio en 1677. Kiam la britoj prenis la teritorion dum la Napoleona Milito, ili aboliciis sklavecon en 1807. Post ĝia reveno al Francio, la francoj konsentis ne reenkonduki sklavecon, do sklavkomerco en Senegalo akre malpliiĝis dum la 19-a jarcento, sed la riĉaj resursoj de la lando ankoraŭ estis postulataj, kaj la francoj baldaŭ iris enlanden por postuli la teritorion. Dum la tempo kiam Eŭropo batalis pri la marbordaj setlejoj, la senegalianoj ankoraŭ havis kontrolon de la tero. La regno Waalo ekzistis ĉirkaŭ la komercstacio Saint-Louis, do ili havis traktaton kun la francoj, laŭ kiu la francoj pagus ilin por varoj kaj ili provizus protekton al la komercistoj. Kiam francaj ambicioj turniĝis al koloniigo, ili komencis per konkerado de siaj Waalo-aliancanoj en 1855. Ĉirkaŭ la sama tempo, la Tukulora Imperio konkeris la Futa Toro-n, kiu formiĝis el islama revolucio inter civitanoj en la regno Denianke en 1776, kiuj estis lacaj de esti persekutitaj. La Tukuloroj malsukcese provis forpeli la francojn en 1857, kaj la Trarza el Maŭritanio, kiuj subtenis la senegalajn regnojn, ankaŭ minacis la francan antaŭeniron. La francoj konstruis serion da fortikaĵoj laŭlonge de la marbordo kaj rivero. La Trarza-oj estis diritaj, ke ili ne estos atakitaj tiel longe kiel ili restos norde de la rivero Senegalo, kaj ili faris tion, tiel permesante al Francio establi pli grandan kontrolon super norda Senegalo. La konstruado de la fervojo Dakaro-Niĝero multe faciligis la konservadon de la regiono; Senegalo estis sub franca kontrolo antaŭ 1895 kaj oficiale fariĝis parto de Franca Okcidenta Afriko en 1904. ====Franca Senegalo al sendependeco==== La francoj kreis la '''Grandan Konsilion de Franca Okcidenta Afriko''' por kontroli la teritoriojn, kaj nur francaj civitanoj kaj civitanoj de la Kvar Komunumoj en Senegalo povis fariĝi membroj. La koloniigitaj homoj estis konsiderataj nur kiel francaj subuloj, do ili estis malhelpitaj akiri potencon. Tamen, en 1914 '''Blaise Diagne''' povis pruvi, ke li naskiĝis en unu el la komunumoj ([[Saint-Louis]]) kaj fariĝis la unua nigra viro elektita por kontroli la koloniojn. Li tiam aprobis leĝon por permesi al civitanoj de [[Dakaro]], [[Saint-Louis]], Rufisko kaj Gorée voĉdoni en francaj elektoj, kaj li sendis multajn okcidentafrikanojn por helpi Francion en la Unua Mondmilito. Senegalo kaj Franca Sudano (moderna [[Malio]]) kuniĝis por formi la '''Malian Federacion''' en 1959. La sekvan jaron, Francio konsentis doni al ili sendependecon, kaj la 20-an de junio 1960, sendependeco estis atingita. Senegalo disiĝis de la Federacio Malio kaj fariĝis sendependa ŝtato en aŭgusto 1960. Senegalo nelonge aliĝis al Gambio por formi la nacion Senegambio en 1982, sed la du nacioj disiĝis antaŭ la fino de la jardeko. Problemoj kun separistoj en la suda regiono Kazamanco de Senegalo okazis ekde la 1980-aj jaroj, sed packontrakto estis subskribita en 2004, kiu validas ĝis hodiaŭ. Senegalo ofte estas laŭdata pro sia integrigo de ĉiuj siaj etnaj kaj religiaj grupoj en pacan socion. En la 21-a jarcento, Senegalo estas ĝenerale agnoskita kiel havanta altan indicon de ekonomia kresko kaj disvolviĝo. === Etnoj === La Volofoj estas la plej granda etna grupo en Senegalo, formante 43% de la loĝantaro. La Fulboj kaj Tukuleroj estas la dua plej granda etna grupo, formante 24% de la loĝantaro. La Bassarioj kaj Bedikoj konsistigas 9% de la loĝantaro. Senegalo estas oficiale sekulara, sed estas tre plejparte islama lando (92% de la loĝantaro). La 7% de la loĝantaro, kiuj estas kristanoj, inkluzivis Léopold Senghor, la tre influan kaj longe regantan unuan prezidanton de Senegalo. Sufiĉe multaj aliaj religioj estas reprezentitaj inter la restanta 1% de la loĝantaro, inkluzive de tradiciaj afrikaj religioj. === Klimato === La klimato estas tropika, sed pli seka ol aliaj tropikaj landoj pro la influo de la proksima dezerto. La pluvema sezono daŭras de majo/junio ĝis oktobro/novembro (malpli longe en la nordo), kaj la seka sezono daŭras de novembro/decembro al aprilo/majo (pli longe en la nordo). La klimato estas pli milda apud la marbordo. == Eniri == === Eniri avie === [[File:Aeroport LSS Dakar.jpg|thumb|Internacia Flughaveno "Léopold Sédar Senghor"]] === Eniri trajne === === Eniri buse === === Eniri piede === == Transportiĝi == [[File:NiokoloKoba-Pluie.jpg|thumb|Moviĝi dum la pluvsezono povas esti malfacila]] === Transportiĝi perpiede === === Publika transporto === ==== Transportiĝi trajne ==== ==== Transportiĝi buse ==== === Transportiĝi aŭte === == Vidi == Kun arida dezerto kaj verdaj pluvarbaroj, Senegalo famas pro impresa aro da vidaĵoj, sonoj kaj gustoj. * '''Lac Rose''' ŝuldas sian nomon al sia rozkolora koloro por naĝado kaj estas ankaŭ la finstacio de la Dakar-ralio. * '''Parc National du Niokolo-Noba''' estas unu el la plej gravaj naciaj parkoj de Senegalo kaj internacia biosfera rezervejo. == Fari == [[Image:SenegalGiraffe.jpg|thumb|Ĝirafo]] * [http://www.gianteland.com Fathala Reservejo] - ĉe Karang, ĵus norde de la landlimo kun Gambio :Eblas iri trihoran mini-safaron per via propra aŭto aŭ lui kamparan aŭton ĉe la rezervejo. Vi eble vidos ĝirafojn, rinocerojn, alko-antilopojn, antilopojn kaj multajn birdojn. == Komuniki == [[Volofa frazlibro|Volofa]] estas la gepatra lingvo de multaj senegalanoj, (sed vi trovos, ke preskaŭ ĉiuj parolas ĝin). Scii la bazajn volofajn salutojn kaj frazojn multe helpos vin akiri pli bonan servon kaj prezojn. [[Franca frazlibro|La franca]] estas la oficiala lingvo kaj estas lernata de ĉiuj senegalanoj en la lernejo, do ĝi estas tre utila lingvo por vizitantoj. Dum kelkaj senegalaj komercistoj parolas la anglan, plej multaj komercoj estas farataj en la franca aŭ volofa. Aliaj lingvoj uzataj en Senegalo inkluzivas la sereran, soninkan, pularan, jolan kaj mandinkan. La baza islama saluto ofte estas uzata: ''Salaam Aleikum'' - Paco al vi. La respondo estas ''Waleikum Salaam'' - Kaj al vi paco. == Aĉeti == '''Ecobank''' akceptas '''Master Card''' kaj '''Visa card''' ĉe siaj bankomatoj. Ekster gravaj urboj, bankomatoj ne ekzistas, kaj kreditkartaj transakcioj estas neeblaj. Parte pro tio, por ĉiutagaj transakcioj kiel aĉetado de manĝaĵoj kaj taksiaj veturoj, estas plej bone dividi la 5 000 kaj 10 000 CFA-biletojn, kiujn vi verŝajne ricevos de bankomatoj, en malgrandajn biletojn (2 000 CFA aŭ malpli) kiel eble plej baldaŭ. Multaj homoj ne havas monreston (aŭ almenaŭ ŝajnigas, ke ne), kaj povas aŭ konservi la ekstran sumon, kiun vi donas (se la diferenco estas relative malgranda, kiel kelkaj centoj da CFA) aŭ tute rifuzi vian monon. Pli grandaj entreprenoj pli verŝajne volos dividi viajn plivalorajn biletojn. === Vendejaroj === == Manĝi == [[File:Ceebu Jen, Senegalese dish.jpg|thumb|Ceebu jen]] Estu singarda pri manĝaĵoj preparitaj apud la vojo, ĉar ili povus esti kuiritaj en nesanaj kondiĉoj. Okcidentstilaj manĝoj estas haveblaj kaj troveblaj en restoracioj en diversaj partoj de Dakaro, Thies, Saint-Louis kaj aliaj urboj kaj proksime al la grandaj hoteloj en la Petite Côte kaj en iuj aliaj turismaj regionoj de la lando. Se vi volas provi aŭtentan senegalanan manĝaĵon, vi povas aĉeti ĝin en multaj restoracioj; aŭ alternative, vi povas fari ĝin mem kun la manĝaĵoj freŝe kolektitaj de la merkatoj aŭ superbazaroj. La oficiala plado de Senegalo estas "ceebu jen" (aŭ "thebou diene"), kiu estas rizo kaj fiŝo. Ĝi venas en du variaĵoj (ruĝa kaj blanka, nomitaj laŭ la respektivaj saŭcoj). La senegalanoj amas ceebu jen kaj ofte demandos ĉu vi iam provis ĝin, kaj ĝi certe estas parto de la sperto. Eĉ pli bone se vi havas la ŝancon manĝi kun viaj manoj ĉirkaŭ la bovlo kun senegala familio. Atentu la bongustan, sed eble iom riska, "ceebu jen "diagga"", kiu estas servata kun ekstra saŭco kaj fiŝbuloj. Aliaj komunaj pladoj estas "maafe", kiu estas riĉa, olea arakida saŭco kun viando, kiu estas servata super blanka rizo. "Yassa" estas bongusta cepa saŭco, kiu ofte estas servata super rizo kaj kokido, "yassa poulet" aŭ kun fritita fiŝo "yassa jen". === Tradiciaj manĝaĵoj === === Vegetarismo kaj veganismo === == Trinki == [[Image:Senegal_011.jpg|thumb|Baobab-arbo]] Se vi intencas esplori la aridan regionon de Senegalo (Saint-Louis kaj Ferlo), vi bezonas trinki plurajn litrojn da akvo ĉiutage. Eĉ en Dakaro, senhidratiĝo eblas dum pli varmaj monatoj se vi ne trinkas sufiĉan akvon. === Alkoholaĵoj === == Loĝi == === Esperanta loĝado === <!-- En (nomo de la lando) estas {{Pasporta Servo gastigantoj|loko= |nombro= |jaro= |monato=}}. --> === Kampadejoj === === Hosteloj === === Hoteloj === == Sekureco == Estas militara konflikto inter la Senegala armeo kaj separisma ribelistoj en la regiono Kazamanco. Eviti tiun ĉi regionon (se eble) estus saĝa. En Dakaro, estu singarda dum promenado sur la stratoj: ŝteloj kaj fraŭdoj abundas. Agresemaj stratvendistoj alproksimiĝos al vi, kiuj sekvos vin dum pluraj stratoj. Se rifuzite, ofte akuzoj pri "rasismo" estos direktitaj al blankaj nelokaj ne-aĉetantoj. Ankaŭ, poŝŝtelistoj uzas la jenan dupersonan taktikon: unu (la distranto) kaptos unu el viaj kruroj dum la alia (la ŝtelisto) eniros en vian poŝon. Se iu kaptas viajn vestaĵojn, pli atentu la personon aliflanke. Portu pantalonojn/pantalonetojn kun sekuraj (butonoj aŭ prembutonoj) poŝoj kaj lasu vian ĉemizon el la ŝtopilo por kovri la poŝojn. Estu singarda pri homoj, kiuj asertas esti renkontintaj vin antaŭe aŭ ofertas gvidi vin. Ofte, vi estos kondukita al fora loko kaj prirabita. Virinoj devas esti aparte atentaj, ĉar ili ofte estas celitaj ĉe strandoj aŭ merkatoj. Fine, okazis kazoj de stratbudaj vendistoj, kiuj prenis kontantan monon el la manoj de nelokaj aĉetantoj kaj rapide ŝtopis la monon en sian propran poŝon. Post kiam la mono estas en ilia poŝo, ili asertas, ke ĝi estas ilia kaj la viktimo ne povas pruvi alie aŭ protesti efike. Estu singarda kun via kontanta mono: ne tenu ĝin en via mano dum marĉandado. Portu ian identigilon. Polico haltigas veturilojn. kaj kontrolu ĉu vi havas ĝustajn dokumentojn foje. Se vi estas kaptita sen via pasporto (kopio de pasporto estas rekomendinda), la polico eble provos peti subaĉeton; ili eĉ povas iri ĝis la punkto de konduki vin al la policejo. Plej ofte ili blufas, kaj oni ne devas cedi al tia korupto, sed iuj oficistoj eble estas sufiĉe malbonaj por trudi la aferon. Uzu ĉi tiun konsilon kun singardo: la plej simpla maniero malhelpi tion estas simple kunporti identigilon. Samseksemo estas granda tabuo en Senegalo kaj puninda per 1 ĝis 5 jaroj da malliberigo. GLAT-vojaĝantoj devus esti ekstreme singardaj. Ne diru al iu ajn pri via seksa orientiĝo. == Sano == '''Vakcinoj''' Vakcino kontraŭ flava febro estas necesa, kune kun la vakcina atestilo, por eniri Senegalon. Tamen, ĝi ne estas kontrolata regule. '''Forpuŝiloj kontraŭ Moskitoj''' Aĉetu almenaŭ moskito-reton (prefere [[permetrino]]-impregnitan) kaj bonan forpuŝilon (prefere DEET-bazitan). [[Permetrino]] povas esti lavita en vestaĵojn kaj restos en la vestaĵo dum monato antaŭ ol la efikeco de la produkto malaperas kaj devas esti reaplikita. Prenu '''kontraŭmalariajn medikamentojn'''. Evitu '''kranan akvon''' kaj ĉiujn pladojn preparitajn per ĝi. Botelakvo, kiel ekzemple Kirene, kiu estas plej ofta kaj boteligita en Senegalo, estas vaste havebla kaj malmultekosta. Por eviti gravajn efikojn de '''dehidratiĝo''', estas saĝe kunporti pakaĵetojn da rehidratigaj saloj por miksi kun akvo, se vi dehidratiĝos. Ĉi tiuj estas vaste haveblaj en apotekoj kaj estas malmultekostaj. Alternative, taŭga miksaĵo de tablosalo kaj sukero povas anstataŭigi ilin. Kriznumeroj kaj kontaktaj detaloj por sanservoj: * Ambulanco (SAMU): 15 15 * SOS-Kuracistoj: +221 33 889 15 15 15 * Hôpital Rektoro (Dakaro): +221 33 839 50 50 (poste 5555) * Klinika de la Madeleine (Dakaro): +221 33 889 94 70 * Clinique de l'Océan (Dakaro): +221 33 825 69 37 == Respekto == == Esperanto == [https://uea.org/landoj/senegalio Senegala Esperanto-Asocio] === Lokaj esperantistoj === === Esperantaj renkontiĝoj === == Konsulejoj == == Viziti plu == == Rimarkoj == <references /> == Eksteraj ligiloj == {{Skizo|Okcidentafriko}} {{Parto de|Okcidentafriko}} o8j55ro4p50vghhn7m49s9kj9z5uhpp 72540 72539 2026-05-31T13:10:37Z Tiguliano 53 /* Respekto */ 72540 wikitext text/x-wiki {{Rubando|Dakar_banner_Skyline.jpg}} {{Informkesto lando | bildo= | bildotitolo= | monunuo= | areo= | loĝantaro= | elektro= | antaŭkodo= | horzono= }} '''{{W|Senegalo}}''' (france: ''Sénégal'', volofe: ''Senegaal'') estas lando en [[Okcidentafriko]], la plej okcidenta en [[Afriko]] se oni neglektas la insulojn. Islama Senegalo allogas vizitantojn per sia riĉa kultura diverseco, fascinaj historiaj lokoj kiel la urbo Saint-Louis, Monda Heredaĵo de UNESKO, imponaj naturaj mirindaĵoj kiel la Saloum-delto kaj ĝiaj revecaj strandoj, kaj ankaŭ la ŝanco sperti tradician muzikon kaj dancformojn. Kvankam Senegalo kutime ne estas sur la listoj de plej multaj vojaĝantoj, la lando ofertas multajn allogaĵojn kaj aferojn farendajn. Fiŝkaptadaj entuziasmuloj interesiĝos scii, ke Senegalo estas unu el la plej bonaj lokoj en la mondo por kapti fiŝojn. La senegalanoj estas konataj pro sia bonkoreco kaj gastamo, kaj vi povas atendi esti traktata kun grandega respekto kiel vizitanto. == Regionoj == Laŭ turisma vidpunkto Senegalo povas esti dividita en kvin regionoj: {{Listo de regionoj | mapo= Senegal regions.png | titolomapo= Regionoj de Senegalo | tekstomapo= | grandecomapo= 450px | nomoregiono1= [[Kabo Verda-Tieso]] | kolororegiono1= #d07777 | elementojregiono1= Ĝi inkluzivas [[Dakaro]], [[Tieso]], [[Mboro]], [[Popenguine]], [[Joal-Fadiouth]]. | priskriboregiono1= Ĝi estas la Kabo-Verda Duoninsulo (''Presqu'île du Cap-Vert'') — la regiono kie troviĝas la [[Dakaro|ĉefurbo]] kaj la '''[[Insulo Gorée]]''', la centro de la sklavkomerco dum tri jarcentoj. [[Insulo Gorée|Gorée]] estis inkludita en la listo de Mondaj Heredaĵoj de [[Unesko]]. La [[Kabo-Verda Duoninsulo]] finiĝas ĉe Point Almadies, kiu markas la plej okcidentan limon de la [[Afrika]] kontinento]]. | nomoregiono2= [[Centra Senegalo]] | kolororegiono2= #dbe270 | elementojregiono2= [[Kaolack]], [[Diourbel]], [[Fatick]] | priskriboregiono2= Etendiĝanta suden de [[Dakaro]] ĝis Pointe Sangomar, la [[Petite Côte]] estas punktita de fiŝkaptistaj vilaĝoj. [[Saly Portudal]] estas la plej fama marborda feriejo. | nomoregiono3= [[Norda Senegalo]] | kolororegiono3= #b5d29f | elementojregiono3= [[Saint-Louis]], [[Matam]], [[Louga]] | priskriboregiono3= Etendiĝanta de la ĉefurbo ĝis la limo kun [[Maŭritanio]], la norda marbordo inkluzivas la urbon '''[[Saint-Louis (Senegalo)|Saint-Louis]]''', ĉe la bordoj de la rivero Senegalo kaj ankaŭ listigita kiel [[Unesko]]. | nomoregiono4= [[Casamance]] | kolororegiono4= #b383b3 | elementojregiono4= [[Ziguinchor]], [[Kolda]] | priskriboregiono4= La areo ĉirkaŭ la samnoma rivero inter [[Gambio]] kaj [[Gvineo-Bisaŭo]]. En la rivera estuaro kuŝas la insulo '''Karabane''', paradizo kun abunda vegetaĵaro kaj agrabla klimato. Ĝi atingeblas per kanuo post kiam la prama servo el [[Dakaro]] estis interrompita sekve de la sinko de la motorŝipo Joola, kiu mortigis 1 680 homojn (''jaro 2002''). | nomoregiono5= [[Tambacounda Regiono]] | kolororegiono5= #dda558 | elementojregiono5= [[Tambacounda]], [[Kédougou]] | priskriboregiono5= La ĉefa allogaĵo en orienta Senegalo estas la '''[[Nacia Parko Niokolo-Koba]]''' ĉe la limo kun [[Gvineo-Bisaŭo]]. }} == Urboj == * '''[[Dakaro]]''' estas la ĉefurbo kaj plej granda urbo. * [[Saint-Louis]] – iama ĉefurbo de Senegalo kaj Franca Okcidenta Afriko * [[Thiès]] * [[Kaolack]] * [[Ziguinchor]] * [[Tambacounda]] * [[Touba]] – centro de la "religia frateco Mouride" * [[Kafountine]] * [[Kédougou]] === Esperantaj urboj === == Aliaj cellokoj == [[File:River gambia Niokolokoba National Park.gif|thumb|Rivero Gambio en Niokolokoba Nacia Parko]] *'''Havenoj''': Matam, [[Podor]], Richard Toll, Dakaro, [[Palmarin]] *'''Lokoj de religio kaj kontemplado''': Keur Moussa, Touba, Tivaouane *'''Interesaj insuloj''': Fadiout + Joal, Ile de Gorée, Karabane *'''Naturrezervejoj''': [[Niokolo-Koba]], Delta du Saloum, Parc National des oiseaux du Djoudj, [[Reserve de Palmarin]] *'''Ŝtonaj rondoj''': Nioro du Rip, Keur Ali Lobé, Sali, Kau-Ur ĝis Wassau, Ker Batch == Komprenu == === Tereno === La senegala tereno estas malalta, kun ebenaĵoj kaj malgrandaj montetoj sud-oriente, kun la plej alta pinto nur 581 m proksime de Nepen Diakha. La rivero {{W|Senegalo (rivero)|Senegalo}} (1641 km) estas la plej grava rivero en tiu ĉi lando, al kiu ĝi donis sian nomon. Ĝi tamen ne trafluas Senegalon, sed fluas nur laŭ la norda landlimo. Alia grava rivero estas {{W|Rivero Gambio|Gambio}} (1130 km), kies bordoj tamen dum pli ol 400km apartenas al la lando preninta sian nomon el ĝi, [[Gambio]]. En Senegalo situas {{W|Verda Kabo}}, la loko pli okcidenta de la tuta Afriko, neglektante la insulojn. Ĝi donis sian nomon al la insuloj kuŝantaj fronte al ĝi en la Oceano. === Historio === [[File:MégalitheSénégal.jpg|thumb|Senegambiaj ŝton-cirkloj]] ====Antaŭhistorio kaj Antikvaj Regnoj==== La plej frua konata homa setlejo en Senegalo ekzistis antaŭ pli ol 350.000 jaroj. La Ŝtoncirkloj de Senegambio (nun Mondaj Heredaĵoj) datiĝas de la 3-a jarcento a.K. Ne multe estas konata pri la plej fruaj civilizoj, sed ekzistis multaj paleolitikaj kaj neolitikaj civilizoj ĉirkaŭ la rivero Senegalo. La '''Reĝolando Tekrur''' (Tekrour), formita ĉirkaŭ la rivero Senegalo en Futa Toro (Fouta Toro), estas unu el la plej fruaj registritaj subsaharaj regnoj. Kvankam la preciza dato de formiĝo estas nekonata, historiistoj kredas, ke ĝi komenciĝis komence de la 9-a jarcento, ĉirkaŭ la sama tempo kiel la Ganaa Imperio formiĝis en la oriento. Partoj de orienta Senegalo estis regataj de la Ganaa Imperio dum ĝia ekspansiiĝo, sed Tekrur estis pli koncentrita en Senegalo (kvankam la sudaj regionoj estis loĝataj de prapatroj de la Volofoj). Estis dum la Tekrur-regado, ke Islamo venis al Senegalo en la 11-a jarcento de la Almoravidoj en la nordo. La Tekrur-regantoj unue konvertiĝis al Islamo kaj plejparto de la regno baldaŭ sekvis. Post kiam la Almoravidoj atakis la Ganaan Imperion, ĝi malrapide perdis potencon kaj influon, naskante la Malian Imperion en 1235. La Volofa Imperio (Djolof) formiĝis en la 13-a jarcento el multaj pli malgrandaj ŝtatoj sude de Tekrur kiel tributa ŝtato de la Malia Imperio. Male al iliaj nordaj najbaroj, ili ne konvertiĝis al Islamo; ili estis animistoj. La Tekrur-Reĝolando estis malforta tiutempe, do la kreskantaj Volofa kaj Malia Imperioj ekzercis pezan influon super ili (la Malia Imperio ankaŭ konsideris Tekrur kiel tributan ŝtaton). La Volofa Imperio akiris plenan sendependecon de Malio en 1360 kun sia ĉefurbo ĉe Linguère kaj transprenis teritoriojn sude ĉirkaŭ Gambio kaj establis multajn grupojn kiel vasalojn, kiel ekzemple la Sine-Regno en 1400. La Volofa Imperio fariĝis tre potenca kaj ĉe la kulmino de sia regado vidis la alvenon de la portugaloj. ====Portugala alveno kaj la falo de la Volofa Imperio==== La portugaloj estis la unuaj eŭropanoj alvenintaj en Senegalo ĉe la insulo Gorée en 1444. Ili serĉis novan spicvojon al [[Hindio]] sed baldaŭ establis havenojn en Gorée kaj sur la Duoninsulo Verda Kabo (nuntempe [[Dakaro]]). La Volofoj kaj portugaloj establis komercajn rilatojn, provizante riĉecon al la imperio. Eŭropanoj bone pagis por militkaptitoj, kiujn ili sendis kiel sklavojn, kaj la indiĝenoj povis alporti la sklavojn al ili, por ke ili ne devu iri enlanden. Senegalo estis unu el la plej profitodonaj havenoj frue en la sklavkomerco kaj la fortaj Volofoj povis vendi multajn kaptitojn el pli malfortaj regionoj. Poste tamen la volofa imperio eniris en krizon kiam en 1549 kaj 1550 partoj el la regno sendependiĝis, fortranĉante la Volofojn de la marbordo kaj de la komerco kun la portugaloj. Kune kun internaj problemoj, la Volofoj ankaŭ estis turmentitaj de eksteraj problemoj. Kiam la Songhai fariĝis pli fortaj, ili kaptis grandan parton de la teritorio de Malio, plue izolante la Volofojn. Krome, la Denanka regno transprenis teritoriojn norde, inkluzive de Takrur, kaj atakis la nordajn teritoriojn de la Volofoj. Antaŭ 1600, la Volofa Imperio disiĝis, kvankam unu el la teritorioj restis volofa ŝtato. ====Franca konkero==== [[Dosiero:Fort de podor.jpg|thumb|Iama franca fortikaĵo en [[Podor]], en la nordo de la lando]] La loko kaj la sukceso de la komerco kun Senegalo igis ĝin tre dezirata inter eŭropanoj. La portugaloj, britoj, francoj kaj nederlandanoj ĉiuj deziris la teritorion, precipe la insulon Gorée. En 1588 la nederlandanoj sukcesis superi la portugalojn kaj vastigis komercon. Francio establis sian unuan postenon en [[Saint-Louis]]. La nederlandanoj kaj francoj ambaŭ volis preni kontrolon de la teritorio de la alia, kaj timoj pri la kreskantaj potencoj de la Nederlanda Respubliko atingis kulminon en la '''Franca-Nederlanda Milito'''. La milito okazis en Eŭropo, sed dum la nederlandanoj defendis sian patrujon, la francoj atakis la insulon Gorée kaj forpelis la nederlandanojn el Senegalo, postulante ĝin por Francio en 1677. Kiam la britoj prenis la teritorion dum la Napoleona Milito, ili aboliciis sklavecon en 1807. Post ĝia reveno al Francio, la francoj konsentis ne reenkonduki sklavecon, do sklavkomerco en Senegalo akre malpliiĝis dum la 19-a jarcento, sed la riĉaj resursoj de la lando ankoraŭ estis postulataj, kaj la francoj baldaŭ iris enlanden por postuli la teritorion. Dum la tempo kiam Eŭropo batalis pri la marbordaj setlejoj, la senegalianoj ankoraŭ havis kontrolon de la tero. La regno Waalo ekzistis ĉirkaŭ la komercstacio Saint-Louis, do ili havis traktaton kun la francoj, laŭ kiu la francoj pagus ilin por varoj kaj ili provizus protekton al la komercistoj. Kiam francaj ambicioj turniĝis al koloniigo, ili komencis per konkerado de siaj Waalo-aliancanoj en 1855. Ĉirkaŭ la sama tempo, la Tukulora Imperio konkeris la Futa Toro-n, kiu formiĝis el islama revolucio inter civitanoj en la regno Denianke en 1776, kiuj estis lacaj de esti persekutitaj. La Tukuloroj malsukcese provis forpeli la francojn en 1857, kaj la Trarza el Maŭritanio, kiuj subtenis la senegalajn regnojn, ankaŭ minacis la francan antaŭeniron. La francoj konstruis serion da fortikaĵoj laŭlonge de la marbordo kaj rivero. La Trarza-oj estis diritaj, ke ili ne estos atakitaj tiel longe kiel ili restos norde de la rivero Senegalo, kaj ili faris tion, tiel permesante al Francio establi pli grandan kontrolon super norda Senegalo. La konstruado de la fervojo Dakaro-Niĝero multe faciligis la konservadon de la regiono; Senegalo estis sub franca kontrolo antaŭ 1895 kaj oficiale fariĝis parto de Franca Okcidenta Afriko en 1904. ====Franca Senegalo al sendependeco==== La francoj kreis la '''Grandan Konsilion de Franca Okcidenta Afriko''' por kontroli la teritoriojn, kaj nur francaj civitanoj kaj civitanoj de la Kvar Komunumoj en Senegalo povis fariĝi membroj. La koloniigitaj homoj estis konsiderataj nur kiel francaj subuloj, do ili estis malhelpitaj akiri potencon. Tamen, en 1914 '''Blaise Diagne''' povis pruvi, ke li naskiĝis en unu el la komunumoj ([[Saint-Louis]]) kaj fariĝis la unua nigra viro elektita por kontroli la koloniojn. Li tiam aprobis leĝon por permesi al civitanoj de [[Dakaro]], [[Saint-Louis]], Rufisko kaj Gorée voĉdoni en francaj elektoj, kaj li sendis multajn okcidentafrikanojn por helpi Francion en la Unua Mondmilito. Senegalo kaj Franca Sudano (moderna [[Malio]]) kuniĝis por formi la '''Malian Federacion''' en 1959. La sekvan jaron, Francio konsentis doni al ili sendependecon, kaj la 20-an de junio 1960, sendependeco estis atingita. Senegalo disiĝis de la Federacio Malio kaj fariĝis sendependa ŝtato en aŭgusto 1960. Senegalo nelonge aliĝis al Gambio por formi la nacion Senegambio en 1982, sed la du nacioj disiĝis antaŭ la fino de la jardeko. Problemoj kun separistoj en la suda regiono Kazamanco de Senegalo okazis ekde la 1980-aj jaroj, sed packontrakto estis subskribita en 2004, kiu validas ĝis hodiaŭ. Senegalo ofte estas laŭdata pro sia integrigo de ĉiuj siaj etnaj kaj religiaj grupoj en pacan socion. En la 21-a jarcento, Senegalo estas ĝenerale agnoskita kiel havanta altan indicon de ekonomia kresko kaj disvolviĝo. === Etnoj === La Volofoj estas la plej granda etna grupo en Senegalo, formante 43% de la loĝantaro. La Fulboj kaj Tukuleroj estas la dua plej granda etna grupo, formante 24% de la loĝantaro. La Bassarioj kaj Bedikoj konsistigas 9% de la loĝantaro. Senegalo estas oficiale sekulara, sed estas tre plejparte islama lando (92% de la loĝantaro). La 7% de la loĝantaro, kiuj estas kristanoj, inkluzivis Léopold Senghor, la tre influan kaj longe regantan unuan prezidanton de Senegalo. Sufiĉe multaj aliaj religioj estas reprezentitaj inter la restanta 1% de la loĝantaro, inkluzive de tradiciaj afrikaj religioj. === Klimato === La klimato estas tropika, sed pli seka ol aliaj tropikaj landoj pro la influo de la proksima dezerto. La pluvema sezono daŭras de majo/junio ĝis oktobro/novembro (malpli longe en la nordo), kaj la seka sezono daŭras de novembro/decembro al aprilo/majo (pli longe en la nordo). La klimato estas pli milda apud la marbordo. == Eniri == === Eniri avie === [[File:Aeroport LSS Dakar.jpg|thumb|Internacia Flughaveno "Léopold Sédar Senghor"]] === Eniri trajne === === Eniri buse === === Eniri piede === == Transportiĝi == [[File:NiokoloKoba-Pluie.jpg|thumb|Moviĝi dum la pluvsezono povas esti malfacila]] === Transportiĝi perpiede === === Publika transporto === ==== Transportiĝi trajne ==== ==== Transportiĝi buse ==== === Transportiĝi aŭte === == Vidi == Kun arida dezerto kaj verdaj pluvarbaroj, Senegalo famas pro impresa aro da vidaĵoj, sonoj kaj gustoj. * '''Lac Rose''' ŝuldas sian nomon al sia rozkolora koloro por naĝado kaj estas ankaŭ la finstacio de la Dakar-ralio. * '''Parc National du Niokolo-Noba''' estas unu el la plej gravaj naciaj parkoj de Senegalo kaj internacia biosfera rezervejo. == Fari == [[Image:SenegalGiraffe.jpg|thumb|Ĝirafo]] * [http://www.gianteland.com Fathala Reservejo] - ĉe Karang, ĵus norde de la landlimo kun Gambio :Eblas iri trihoran mini-safaron per via propra aŭto aŭ lui kamparan aŭton ĉe la rezervejo. Vi eble vidos ĝirafojn, rinocerojn, alko-antilopojn, antilopojn kaj multajn birdojn. == Komuniki == [[Volofa frazlibro|Volofa]] estas la gepatra lingvo de multaj senegalanoj, (sed vi trovos, ke preskaŭ ĉiuj parolas ĝin). Scii la bazajn volofajn salutojn kaj frazojn multe helpos vin akiri pli bonan servon kaj prezojn. [[Franca frazlibro|La franca]] estas la oficiala lingvo kaj estas lernata de ĉiuj senegalanoj en la lernejo, do ĝi estas tre utila lingvo por vizitantoj. Dum kelkaj senegalaj komercistoj parolas la anglan, plej multaj komercoj estas farataj en la franca aŭ volofa. Aliaj lingvoj uzataj en Senegalo inkluzivas la sereran, soninkan, pularan, jolan kaj mandinkan. La baza islama saluto ofte estas uzata: ''Salaam Aleikum'' - Paco al vi. La respondo estas ''Waleikum Salaam'' - Kaj al vi paco. == Aĉeti == '''Ecobank''' akceptas '''Master Card''' kaj '''Visa card''' ĉe siaj bankomatoj. Ekster gravaj urboj, bankomatoj ne ekzistas, kaj kreditkartaj transakcioj estas neeblaj. Parte pro tio, por ĉiutagaj transakcioj kiel aĉetado de manĝaĵoj kaj taksiaj veturoj, estas plej bone dividi la 5 000 kaj 10 000 CFA-biletojn, kiujn vi verŝajne ricevos de bankomatoj, en malgrandajn biletojn (2 000 CFA aŭ malpli) kiel eble plej baldaŭ. Multaj homoj ne havas monreston (aŭ almenaŭ ŝajnigas, ke ne), kaj povas aŭ konservi la ekstran sumon, kiun vi donas (se la diferenco estas relative malgranda, kiel kelkaj centoj da CFA) aŭ tute rifuzi vian monon. Pli grandaj entreprenoj pli verŝajne volos dividi viajn plivalorajn biletojn. === Vendejaroj === == Manĝi == [[File:Ceebu Jen, Senegalese dish.jpg|thumb|Ceebu jen]] Estu singarda pri manĝaĵoj preparitaj apud la vojo, ĉar ili povus esti kuiritaj en nesanaj kondiĉoj. Okcidentstilaj manĝoj estas haveblaj kaj troveblaj en restoracioj en diversaj partoj de Dakaro, Thies, Saint-Louis kaj aliaj urboj kaj proksime al la grandaj hoteloj en la Petite Côte kaj en iuj aliaj turismaj regionoj de la lando. Se vi volas provi aŭtentan senegalanan manĝaĵon, vi povas aĉeti ĝin en multaj restoracioj; aŭ alternative, vi povas fari ĝin mem kun la manĝaĵoj freŝe kolektitaj de la merkatoj aŭ superbazaroj. La oficiala plado de Senegalo estas "ceebu jen" (aŭ "thebou diene"), kiu estas rizo kaj fiŝo. Ĝi venas en du variaĵoj (ruĝa kaj blanka, nomitaj laŭ la respektivaj saŭcoj). La senegalanoj amas ceebu jen kaj ofte demandos ĉu vi iam provis ĝin, kaj ĝi certe estas parto de la sperto. Eĉ pli bone se vi havas la ŝancon manĝi kun viaj manoj ĉirkaŭ la bovlo kun senegala familio. Atentu la bongustan, sed eble iom riska, "ceebu jen "diagga"", kiu estas servata kun ekstra saŭco kaj fiŝbuloj. Aliaj komunaj pladoj estas "maafe", kiu estas riĉa, olea arakida saŭco kun viando, kiu estas servata super blanka rizo. "Yassa" estas bongusta cepa saŭco, kiu ofte estas servata super rizo kaj kokido, "yassa poulet" aŭ kun fritita fiŝo "yassa jen". === Tradiciaj manĝaĵoj === === Vegetarismo kaj veganismo === == Trinki == [[Image:Senegal_011.jpg|thumb|Baobab-arbo]] Se vi intencas esplori la aridan regionon de Senegalo (Saint-Louis kaj Ferlo), vi bezonas trinki plurajn litrojn da akvo ĉiutage. Eĉ en Dakaro, senhidratiĝo eblas dum pli varmaj monatoj se vi ne trinkas sufiĉan akvon. === Alkoholaĵoj === == Loĝi == === Esperanta loĝado === <!-- En (nomo de la lando) estas {{Pasporta Servo gastigantoj|loko= |nombro= |jaro= |monato=}}. --> === Kampadejoj === === Hosteloj === === Hoteloj === == Sekureco == Estas militara konflikto inter la Senegala armeo kaj separisma ribelistoj en la regiono Kazamanco. Eviti tiun ĉi regionon (se eble) estus saĝa. En Dakaro, estu singarda dum promenado sur la stratoj: ŝteloj kaj fraŭdoj abundas. Agresemaj stratvendistoj alproksimiĝos al vi, kiuj sekvos vin dum pluraj stratoj. Se rifuzite, ofte akuzoj pri "rasismo" estos direktitaj al blankaj nelokaj ne-aĉetantoj. Ankaŭ, poŝŝtelistoj uzas la jenan dupersonan taktikon: unu (la distranto) kaptos unu el viaj kruroj dum la alia (la ŝtelisto) eniros en vian poŝon. Se iu kaptas viajn vestaĵojn, pli atentu la personon aliflanke. Portu pantalonojn/pantalonetojn kun sekuraj (butonoj aŭ prembutonoj) poŝoj kaj lasu vian ĉemizon el la ŝtopilo por kovri la poŝojn. Estu singarda pri homoj, kiuj asertas esti renkontintaj vin antaŭe aŭ ofertas gvidi vin. Ofte, vi estos kondukita al fora loko kaj prirabita. Virinoj devas esti aparte atentaj, ĉar ili ofte estas celitaj ĉe strandoj aŭ merkatoj. Fine, okazis kazoj de stratbudaj vendistoj, kiuj prenis kontantan monon el la manoj de nelokaj aĉetantoj kaj rapide ŝtopis la monon en sian propran poŝon. Post kiam la mono estas en ilia poŝo, ili asertas, ke ĝi estas ilia kaj la viktimo ne povas pruvi alie aŭ protesti efike. Estu singarda kun via kontanta mono: ne tenu ĝin en via mano dum marĉandado. Portu ian identigilon. Polico haltigas veturilojn. kaj kontrolu ĉu vi havas ĝustajn dokumentojn foje. Se vi estas kaptita sen via pasporto (kopio de pasporto estas rekomendinda), la polico eble provos peti subaĉeton; ili eĉ povas iri ĝis la punkto de konduki vin al la policejo. Plej ofte ili blufas, kaj oni ne devas cedi al tia korupto, sed iuj oficistoj eble estas sufiĉe malbonaj por trudi la aferon. Uzu ĉi tiun konsilon kun singardo: la plej simpla maniero malhelpi tion estas simple kunporti identigilon. Samseksemo estas granda tabuo en Senegalo kaj puninda per 1 ĝis 5 jaroj da malliberigo. GLAT-vojaĝantoj devus esti ekstreme singardaj. Ne diru al iu ajn pri via seksa orientiĝo. == Sano == '''Vakcinoj''' Vakcino kontraŭ flava febro estas necesa, kune kun la vakcina atestilo, por eniri Senegalon. Tamen, ĝi ne estas kontrolata regule. '''Forpuŝiloj kontraŭ Moskitoj''' Aĉetu almenaŭ moskito-reton (prefere [[permetrino]]-impregnitan) kaj bonan forpuŝilon (prefere DEET-bazitan). [[Permetrino]] povas esti lavita en vestaĵojn kaj restos en la vestaĵo dum monato antaŭ ol la efikeco de la produkto malaperas kaj devas esti reaplikita. Prenu '''kontraŭmalariajn medikamentojn'''. Evitu '''kranan akvon''' kaj ĉiujn pladojn preparitajn per ĝi. Botelakvo, kiel ekzemple Kirene, kiu estas plej ofta kaj boteligita en Senegalo, estas vaste havebla kaj malmultekosta. Por eviti gravajn efikojn de '''dehidratiĝo''', estas saĝe kunporti pakaĵetojn da rehidratigaj saloj por miksi kun akvo, se vi dehidratiĝos. Ĉi tiuj estas vaste haveblaj en apotekoj kaj estas malmultekostaj. Alternative, taŭga miksaĵo de tablosalo kaj sukero povas anstataŭigi ilin. Kriznumeroj kaj kontaktaj detaloj por sanservoj: * Ambulanco (SAMU): 15 15 * SOS-Kuracistoj: +221 33 889 15 15 15 * Hôpital Rektoro (Dakaro): +221 33 839 50 50 (poste 5555) * Klinika de la Madeleine (Dakaro): +221 33 889 94 70 * Clinique de l'Océan (Dakaro): +221 33 825 69 37 == Respekto == * Ĉar ĉi tiu lando estas kun islama plimulto, la norma saluto estas "Salaam Aleikum" kontraste al "Bonjour". * Kiel estas la kazo en granda parto de [[Okcidenta Afriko]], '''ĉiam salutu homojn kien ajn vi iras'''. Ne fari tion estas konsiderata ''ekstreme malĝentila''. Kiel fremdulo, vi eble ricevos iom da libereco, sed tamen salutu kaj agnosku homojn por ne elstari kiel doloretanta dikfingro. * '''Neniam voku senegalanon rekte''', eĉ se ili faris ion malbonan laŭ via opinio. La senegalanoj estas sufiĉe sentemaj al rekta voko, kaj tio estas konsiderata tre malĝentila. Kiel turisto, viaj vortoj eble havos eĉ pli grandan efikon. * Kvankam Islamo estas la ĉefa religio, Senegalo estas laika ŝtato kaj la formo de Islamo praktikata de plej multaj senegalanoj estas liberala. Senegalo estas unu el la malmultaj maloftaj ekzemploj de religia toleremo kaj diverseco. Interreligiaj geedzecoj estas oftaj kaj ne ekzistas sektaj streĉiĝoj. Vi ne ofendos senegalanon diskutante religion; Ĝi estas tre populara konversacia temo. * Ne eniru moskeojn kaj aliajn religiajn lokojn portante ŝuojn. Ĝi estas malrespekta. * Fremdaj virinoj povas atendi multajn edziĝproponojn de senegalaj viroj. Traktu tion kun humorsenco kaj singardemo. * Rilate al vestaĵoj, atentu, ke io ajn pli mallonga ol ĝisgenua estas malkonvena. Senmanikaj ĉemizoj estas ĝenerale akceptitaj en pli grandaj urboj, sed oni evitu ilin kiel eble plej multe. * Manskuu kiel saluton. Averto: estas kelkaj viroj kaj virinoj el specifa islama sekto (hibadou), kiuj ne tuŝas membrojn de la kontraŭa sekso. Ne ofendiĝu, se membro de la kontraŭa sekso ne manpremas vin, ĝi estas ilia kulturo. Anstataŭe, kunpremu viajn manojn kaj tenu ilin al via koro por saluti. * Neniam uzu vian maldekstran manon por manpremi aŭ doni ion al iu, ĉar tio estas konsiderata malrespekta. Tamen, se vi estas proksima al iu, estas kutime skui ties maldekstran manon kiam oni disiĝas dum longa tempo. Ĝi estas malĝustaĵo, kiun oni devas korekti iam en la estonteco, do ĝi estas maniero diri, ke vi iam revidos unu la alian. === Sentemaj aferoj === Kiel turisto, homoj eble petos vin doni monon aŭ donacojn. Eĉ se vi sentas vin devigita, '''ne donu ion ajn al iu ajn'''. Kiel ajn nobla ĉi tiu ago povus esti, vi povus instigi homojn (neintence) esti dependaj de eksterlandaj vizitantoj kaj tio, siavice, povus doni al homoj pli da kialoj por ĉikani turistojn. Se vi vere volas fari diferencon en la komunumo, estas rekomendinde, ke vi iru al lokaj lernejoj, la ekogardejoj en la parko, aŭ demandu la hotelan personaron. La lernejestro povas distribui lernejajn provizojn al bezonantaj infanoj. == Esperanto == [https://uea.org/landoj/senegalio Senegala Esperanto-Asocio] === Lokaj esperantistoj === === Esperantaj renkontiĝoj === == Konsulejoj == == Viziti plu == == Rimarkoj == <references /> == Eksteraj ligiloj == {{Skizo|Okcidentafriko}} {{Parto de|Okcidentafriko}} q6r6xx7xj0m6mhyhjxi8th3ezlcxs8p