Vikivojaĝo eowikivoyage https://eo.wikivoyage.org/wiki/Vikivoja%C4%9Do:%C4%88efpa%C4%9Do MediaWiki 1.47.0-wmf.4 first-letter Aŭdvidaĵo Specialaĵo Diskuto Uzanto Uzanto-Diskuto Vikivojaĝo Vikivojaĝo-Diskuto Dosiero Dosiero-Diskuto MediaWiki MediaWiki-Diskuto Ŝablono Ŝablono-Diskuto Helpo Helpo-Diskuto Kategorio Kategorio-Diskuto TimedText TimedText talk Modulo Modulo-Diskuto Event Event talk 0 1579 72546 72545 2026-06-01T18:09:53Z Tiguliano 53 /* Aliaj cellokoj */ 72546 wikitext text/x-wiki {{Rubando|Table_Mountain_panorama.jpg}} {{Informkesto lando | bildo= | bildotitolo= | monunuo= | areo= | loĝantaro= | elektro= | antaŭkodo= | horzono= }} '''{{W|Sud-Afriko|Sud-Afriko}}''' estas granda kaj diversa lando en [[Suda Afriko]]. Sud-Afriko estas bonega celloko riĉa je kulturo, faŭno, flaŭro kaj historio. La plej suda lando de Afriko estas granda lando kun tre diversaj pejzaĝoj, 12 oficialaj lingvoj, kaj same diversa loĝantaro, kaj ofte konatas kiel la "Ĉielarka Nacio". == Regionoj == Sud-Afriko estas dividita en 9 provincojn: {{Listo de regionoj | mapo= South_Africa-Regions_map.svg | titolomapo= Regionoj de Sud-Afriko | tekstomapo= | grandecomapo= 450px | nomoregiono1= [[Gauteng]] | kolororegiono1= #d5a90b | elementojregiono1= | priskriboregiono1= Enhavas [[Pretorio]]n, la administran ĉefurbon de la lando, kaj [[Johanesburgo]]n, kiu estas la sidejo de la provinca registaro kaj turisma koro de suda Afriko. | nomoregiono2= [[Okcidenta Kabo]] | kolororegiono2= #6ca26c | elementojregiono2= | priskriboregiono2= Prezentas [[Kaburbo]]n; la [[Kaba Vinregiono|vinregiono]] proksime de [[Stellenbosch]]; la Marbordon de la Balenoj, laŭlonge de la [[Overberg]]; [[Kabo Agulhas|Agulhas]], plej suda punkto en Afriko kie la Atlantika kaj Hinda Oceanoj renkontiĝas; kaj la Kaban Floran Regionon. La [[Ĝardena Vojo]], unu el la ĉefaj cellokoj de la lando, etendiĝas laŭlonge de la Suda Marbordo de [[Mossel Bay]] ĝis Gqeberha/[[Port Elizabeth]] (Orienta Kablando) kaj inkluzivas urbojn kiel [[Knysna]] dum la ostra ĉefurbo [[Oudtshoorn]] implikas 50-kilometran kromvojon. | nomoregiono3= [[Orienta Kabo]] | kolororegiono3= #e6c997 | elementojregiono3= | priskriboregiono3= La orienta parto de la [[Ĝardena Vojo]], konata kiel la [[Tsitsikamma]], troviĝas en ĉi tiu provinco, kiu ankaŭ prezentas la iamajn "hejmlandojn", la spektaklan kaj neamase vizitatan [[Sovaĝan Marbordon]], bonegajn strandojn en [[Gqeberha]], [[Orienta Londono]] kaj [[Jeffreys Bay]], la surfad-celon de Sud-Afriko, kaj grandajn parkojn kiel [[Addo Elephant National Park]] kaj [[Tsitsikamma National Park]]. | nomoregiono4= [[Norda Kabo]] | kolororegiono4= #8e6c96 | elementojregiono4= | priskriboregiono4= Ĉi tiu estas la plej granda provinco kaj havas la plej malmultajn loĝantojn. La ĉefurbo [[Kimberley (Sud-Afriko)|Kimberley]] estas konata pro siaj diamantoj kaj la "Granda Truo". [[Upington]] estas la dua plej granda urbo, bona bazo por esplori la dezerton Kalaharo, [[Kgalagadi Transfrontier Park]] kaj la [[Augrabies|Augrabies Akvofalojn]] ĉe la rivero Oranĝo. Ankaŭ [[Ai-Ais Richtersveld Transfrontier Park|Ai-Ais/Richtersveld Transfrontier Park]] kaj la duondezerton [[Northern Cape Karoo]]. | nomoregiono5= [[Free State]] | kolororegiono5= #c375a0 | elementojregiono5= | priskriboregiono5= Jura ĉefurbo [[Bloemfontein]] kiu ankaŭ gastigas la Superan Apelacian Kortumon, la plej altan tribunalon pri nekonstituciaj aferoj (la Konstitucia Kortumo estas en Johanesburgo ekde 1994). La monda heredaĵo [[Vredefort|Vredefort Dome]], restaĵoj de la plej granda kaj plej malnova meteorite alfrapa kratero. | nomoregiono6= [[KwaZulu-Natal]] | kolororegiono6= #da8451 | elementojregiono6= | priskriboregiono6= Durbano, la plej granda urbo en la provinco kaj tria plej granda en Sud-Afriko, estas populara marborda feria celloko por sud-afrikanoj. La montaro Drakensberg (plej alta pinto Mont-Aux-Sources: 3282 m), kiu limas Lesoton, estas bona loko por migri. La akvofaloj Tugela (947 m), situantaj en la Nacia Parko Reĝa Natalo, estas la dua plej alta akvofalo en la mondo. | nomoregiono7= [[Nord-Orienta Provinco|Nord-Oriento]] | kolororegiono7= #5fb388 | elementojregiono7= | priskriboregiono7= [[Rustenburg]], fama pro [[Sunurbo (Sud-Afriko)|Sunurbo]] kaj [[Nacia Parko Pilanesberg|Ĉasrezervejo Pilanesberg]]. | nomoregiono8= [[Mpumalanga]] | kolororegiono8= #d06666 | elementojregiono8= | priskriboregiono8= La ĉefurbo [[Mbombela]] estas enirejo al [[Mozambiko]] kaj la suda sekcio de la [[Nacia Parko Kruger]]. La Drakensberga Eskarpo kun la [[Kanjono de la Rivero Blyde]] estas la tria plej granda kanjono en la mondo. | nomoregiono9= [[Limpopo]] | kolororegiono9= #80afdc | elementojregiono9= | priskriboregiono9= La ĉefurbo Polokwane (antaŭe konata kiel Pietersburg) estas bona deirpunkto por vizitoj al la nordaj partoj de la Nacia Parko Kruger kaj Zimbabvo. }} ===Teritorioj=== * [[Insuloj de Princo Eduardo]], pli ofte konataj kiel Marion-Insulo (la plej granda el la du) - du malgrandaj insuloj en la subantarkta Hinda Oceano. Aliro estas limigita al esplorado kaj konservada administrado. == Urboj == [[File:Downtown Kimberley seen from the west 2015.JPG|thumb|Kimberley kaj la "Granda Truo"]] * [[Pretorio]] – la administra ĉefurbo de la lando. Ĝi gastigas multajn ambasadejojn kaj tri universitatojn. * [[Kaburbo]]– la leĝdona ĉefurbo kaj sidejo de la Parlamento. Mondklasa urbo nomita pro sia proksimeco al la Kabo de Bonespera. Ankaŭ tre proksime al la [[Kabaj Vinberejoj|vinberejoj]] de Sud-Afriko. Unu el la plej belaj urboj en la mondo, lokita inter la maro kaj la Tablo-Monto, ĝi estas populara somera celloko por hejmaj turistoj kaj tiuj el eksterlando. La koro de la komunumoj Kabaj Koloruloj kaj Kabaj Malajoj. * [[Bloemfontein]] – la juĝa ĉefurbo, hejmo de la Supera Apelacia Kortumo, la plej alta tribunalo pri nekonstituciaj aferoj. * [[Durbano]]– plej granda urbo en [[Kvazulu-Natalo]], tria plej granda en Sud-Afriko, la koro de la hinda komunumo de Sud-Afriko, kaj populara marborda feria celloko por sud-afrikanoj. * [[Johanesburgo]]– la ekonomia koro de Sud-Afriko kaj la plej ofta enirejo al [[Suda Afriko]]. * [[Kimberley (Sud-Afriko)|Kimberley]] – ĉefurbo de la provinco Norda Kablando. Fama pro siaj diamantoj kaj la "Granda Truo". * [[Polokwane]] (antaŭe konata kiel ''Pietersburg'') – ĉefurbo de Limpopo kaj bona deirpunkto por vizitoj al la nordaj partoj de la Nacia Parko Kruger kaj Zimbabvo. * Gqeberha/[[Port Elizabeth]] – marborda urbo en Orienta Kablando kun la haveno Ngqura (profundakva haveno) kaj la Nacia Parko Addo Elephant situantaj proksime. * [[Upington]] – situanta en la arida provinco [[Norda Kablando]], ĉi tiu urbo estas bona bazo por esplori la dezerton Kalaharo kaj la naciajn parkojn situantajn en la [[Norda Kablando]]. === Esperantaj urboj === == Aliaj cellokoj == ===Naciaj parkoj=== [[File:South Africa-Mpumalanga-Rhino02.jpg|thumb|Rinocero en privata reservejo en Mpumalanga]] Sud-Afriko estas paradizo por ĉiu interesato pri natura historio. Vasta gamo da specioj (kelkaj eble danĝeraj kaj endanĝerigitaj) troveblas en parkoj, bienoj, privataj rezervejoj kaj eĉ sur la vojoj. * [[Nacia Parko Kruger]] estas escepte bone administrata kaj ŝatata turisma celloko. * [[Translima Parko Kgalagadi]] en la koro de la Kalahara dezerto kun vastaj malfermaj spacoj kaj amasoj da bestoj, inkluzive de la majesta 'Gemsbok'. Ĉi tiu estas la unua parko en Afriko, kiu transiris internaciajn limojn. * Ekzistas ankaŭ granda nombro da pli malgrandaj parkoj, kiel la [[Hluhluwe-iMfolozi Park]], la [[Addo Elephant National Park]], la [[Marakele National Park]], la [[Pilanesberg National Park]] aŭ la [[iSimangaliso Wetland Park]]. Ekzistas migrovojoj haveblaj en preskaŭ ĉiuj parkoj kaj ĉirkaŭ geografiaj interesaj lokoj. == Komprenu == Sud-Afriko estas lando kiu enhavas diversajn etnojn, pejzaĝojn, kaj lingvojn. Ĝi estas unu el la plej stabilaj kaj riĉaj landoj de la kontintento, malgraŭ problemoj de politika korupto. === Tereno === La lando havas grandan marbordon (2,500 km) kaj sed internon ĝenerale seka. Du grandaj riveroj, la Limpopo kaj la Oranĝo, fluas tra la lando. La Drakensbergoj, aŭ Drakoj-montaro, etendis de la Orienta Kablando ĝis Kvazulu-Natalo kaj Svazilando. === Historio === === Etnoj === === Klimato === == Eniri == === Eniri avie === === Eniri trajne === === Eniri buse === === Eniri piede === == Transportiĝi == === Transportiĝi perpiede === === Publika transporto === ==== Transportiĝi trajne ==== ==== Transportiĝi buse ==== === Transportiĝi aŭte === == Vidi == == Fari == == Komuniki == == Aĉeti == === Vendejaroj === == Manĝi == === Tradiciaj manĝaĵoj === === Vegetarismo kaj veganismo === == Trinki == === Alkoholaĵoj === == Loĝi == === Esperanta loĝado === <!-- En (nomo de la lando) estas {{Pasporta Servo gastigantoj|loko= |nombro= |jaro= |monato=}}. --> === Kampadejoj === === Hosteloj === === Hoteloj === == Sekureco == == Sano == == Respekto == == Esperanto == '''[https://uea.org/landoj/suda_afriko Esperanto-Asocio de Suda Afriko]''' === Lokaj esperantistoj === === Esperantaj renkontiĝoj === == Konsulejoj == == Viziti plu == == Rimarkoj == <references /> == Eksteraj ligiloj == {{Skizo|Suda Afriko}} {{Parto de|Suda Afriko}} 62g5d21rvvv0d48hp4kiq94c09r15la 72547 72546 2026-06-01T19:38:30Z Tiguliano 53 /* Komprenu */ 72547 wikitext text/x-wiki {{Rubando|Table_Mountain_panorama.jpg}} {{Informkesto lando | bildo= | bildotitolo= | monunuo= | areo= | loĝantaro= | elektro= | antaŭkodo= | horzono= }} '''{{W|Sud-Afriko|Sud-Afriko}}''' estas granda kaj diversa lando en [[Suda Afriko]]. Sud-Afriko estas bonega celloko riĉa je kulturo, faŭno, flaŭro kaj historio. La plej suda lando de Afriko estas granda lando kun tre diversaj pejzaĝoj, 12 oficialaj lingvoj, kaj same diversa loĝantaro, kaj ofte konatas kiel la "Ĉielarka Nacio". == Regionoj == Sud-Afriko estas dividita en 9 provincojn: {{Listo de regionoj | mapo= South_Africa-Regions_map.svg | titolomapo= Regionoj de Sud-Afriko | tekstomapo= | grandecomapo= 450px | nomoregiono1= [[Gauteng]] | kolororegiono1= #d5a90b | elementojregiono1= | priskriboregiono1= Enhavas [[Pretorio]]n, la administran ĉefurbon de la lando, kaj [[Johanesburgo]]n, kiu estas la sidejo de la provinca registaro kaj turisma koro de suda Afriko. | nomoregiono2= [[Okcidenta Kabo]] | kolororegiono2= #6ca26c | elementojregiono2= | priskriboregiono2= Prezentas [[Kaburbo]]n; la [[Kaba Vinregiono|vinregiono]] proksime de [[Stellenbosch]]; la Marbordon de la Balenoj, laŭlonge de la [[Overberg]]; [[Kabo Agulhas|Agulhas]], plej suda punkto en Afriko kie la Atlantika kaj Hinda Oceanoj renkontiĝas; kaj la Kaban Floran Regionon. La [[Ĝardena Vojo]], unu el la ĉefaj cellokoj de la lando, etendiĝas laŭlonge de la Suda Marbordo de [[Mossel Bay]] ĝis Gqeberha/[[Port Elizabeth]] (Orienta Kablando) kaj inkluzivas urbojn kiel [[Knysna]] dum la ostra ĉefurbo [[Oudtshoorn]] implikas 50-kilometran kromvojon. | nomoregiono3= [[Orienta Kabo]] | kolororegiono3= #e6c997 | elementojregiono3= | priskriboregiono3= La orienta parto de la [[Ĝardena Vojo]], konata kiel la [[Tsitsikamma]], troviĝas en ĉi tiu provinco, kiu ankaŭ prezentas la iamajn "hejmlandojn", la spektaklan kaj neamase vizitatan [[Sovaĝan Marbordon]], bonegajn strandojn en [[Gqeberha]], [[Orienta Londono]] kaj [[Jeffreys Bay]], la surfad-celon de Sud-Afriko, kaj grandajn parkojn kiel [[Addo Elephant National Park]] kaj [[Tsitsikamma National Park]]. | nomoregiono4= [[Norda Kabo]] | kolororegiono4= #8e6c96 | elementojregiono4= | priskriboregiono4= Ĉi tiu estas la plej granda provinco kaj havas la plej malmultajn loĝantojn. La ĉefurbo [[Kimberley (Sud-Afriko)|Kimberley]] estas konata pro siaj diamantoj kaj la "Granda Truo". [[Upington]] estas la dua plej granda urbo, bona bazo por esplori la dezerton Kalaharo, [[Kgalagadi Transfrontier Park]] kaj la [[Augrabies|Augrabies Akvofalojn]] ĉe la rivero Oranĝo. Ankaŭ [[Ai-Ais Richtersveld Transfrontier Park|Ai-Ais/Richtersveld Transfrontier Park]] kaj la duondezerton [[Northern Cape Karoo]]. | nomoregiono5= [[Free State]] | kolororegiono5= #c375a0 | elementojregiono5= | priskriboregiono5= Jura ĉefurbo [[Bloemfontein]] kiu ankaŭ gastigas la Superan Apelacian Kortumon, la plej altan tribunalon pri nekonstituciaj aferoj (la Konstitucia Kortumo estas en Johanesburgo ekde 1994). La monda heredaĵo [[Vredefort|Vredefort Dome]], restaĵoj de la plej granda kaj plej malnova meteorite alfrapa kratero. | nomoregiono6= [[KwaZulu-Natal]] | kolororegiono6= #da8451 | elementojregiono6= | priskriboregiono6= Durbano, la plej granda urbo en la provinco kaj tria plej granda en Sud-Afriko, estas populara marborda feria celloko por sud-afrikanoj. La montaro Drakensberg (plej alta pinto Mont-Aux-Sources: 3282 m), kiu limas Lesoton, estas bona loko por migri. La akvofaloj Tugela (947 m), situantaj en la Nacia Parko Reĝa Natalo, estas la dua plej alta akvofalo en la mondo. | nomoregiono7= [[Nord-Orienta Provinco|Nord-Oriento]] | kolororegiono7= #5fb388 | elementojregiono7= | priskriboregiono7= [[Rustenburg]], fama pro [[Sunurbo (Sud-Afriko)|Sunurbo]] kaj [[Nacia Parko Pilanesberg|Ĉasrezervejo Pilanesberg]]. | nomoregiono8= [[Mpumalanga]] | kolororegiono8= #d06666 | elementojregiono8= | priskriboregiono8= La ĉefurbo [[Mbombela]] estas enirejo al [[Mozambiko]] kaj la suda sekcio de la [[Nacia Parko Kruger]]. La Drakensberga Eskarpo kun la [[Kanjono de la Rivero Blyde]] estas la tria plej granda kanjono en la mondo. | nomoregiono9= [[Limpopo]] | kolororegiono9= #80afdc | elementojregiono9= | priskriboregiono9= La ĉefurbo Polokwane (antaŭe konata kiel Pietersburg) estas bona deirpunkto por vizitoj al la nordaj partoj de la Nacia Parko Kruger kaj Zimbabvo. }} ===Teritorioj=== * [[Insuloj de Princo Eduardo]], pli ofte konataj kiel Marion-Insulo (la plej granda el la du) - du malgrandaj insuloj en la subantarkta Hinda Oceano. Aliro estas limigita al esplorado kaj konservada administrado. == Urboj == [[File:Downtown Kimberley seen from the west 2015.JPG|thumb|Kimberley kaj la "Granda Truo"]] * [[Pretorio]] – la administra ĉefurbo de la lando. Ĝi gastigas multajn ambasadejojn kaj tri universitatojn. * [[Kaburbo]]– la leĝdona ĉefurbo kaj sidejo de la Parlamento. Mondklasa urbo nomita pro sia proksimeco al la Kabo de Bonespera. Ankaŭ tre proksime al la [[Kabaj Vinberejoj|vinberejoj]] de Sud-Afriko. Unu el la plej belaj urboj en la mondo, lokita inter la maro kaj la Tablo-Monto, ĝi estas populara somera celloko por hejmaj turistoj kaj tiuj el eksterlando. La koro de la komunumoj Kabaj Koloruloj kaj Kabaj Malajoj. * [[Bloemfontein]] – la juĝa ĉefurbo, hejmo de la Supera Apelacia Kortumo, la plej alta tribunalo pri nekonstituciaj aferoj. * [[Durbano]]– plej granda urbo en [[Kvazulu-Natalo]], tria plej granda en Sud-Afriko, la koro de la hinda komunumo de Sud-Afriko, kaj populara marborda feria celloko por sud-afrikanoj. * [[Johanesburgo]]– la ekonomia koro de Sud-Afriko kaj la plej ofta enirejo al [[Suda Afriko]]. * [[Kimberley (Sud-Afriko)|Kimberley]] – ĉefurbo de la provinco Norda Kablando. Fama pro siaj diamantoj kaj la "Granda Truo". * [[Polokwane]] (antaŭe konata kiel ''Pietersburg'') – ĉefurbo de Limpopo kaj bona deirpunkto por vizitoj al la nordaj partoj de la Nacia Parko Kruger kaj Zimbabvo. * Gqeberha/[[Port Elizabeth]] – marborda urbo en Orienta Kablando kun la haveno Ngqura (profundakva haveno) kaj la Nacia Parko Addo Elephant situantaj proksime. * [[Upington]] – situanta en la arida provinco [[Norda Kablando]], ĉi tiu urbo estas bona bazo por esplori la dezerton Kalaharo kaj la naciajn parkojn situantajn en la [[Norda Kablando]]. === Esperantaj urboj === == Aliaj cellokoj == ===Naciaj parkoj=== [[File:South Africa-Mpumalanga-Rhino02.jpg|thumb|Rinocero en privata reservejo en Mpumalanga]] Sud-Afriko estas paradizo por ĉiu interesato pri natura historio. Vasta gamo da specioj (kelkaj eble danĝeraj kaj endanĝerigitaj) troveblas en parkoj, bienoj, privataj rezervejoj kaj eĉ sur la vojoj. * [[Nacia Parko Kruger]] estas escepte bone administrata kaj ŝatata turisma celloko. * [[Translima Parko Kgalagadi]] en la koro de la Kalahara dezerto kun vastaj malfermaj spacoj kaj amasoj da bestoj, inkluzive de la majesta 'Gemsbok'. Ĉi tiu estas la unua parko en Afriko, kiu transiris internaciajn limojn. * Ekzistas ankaŭ granda nombro da pli malgrandaj parkoj, kiel la [[Hluhluwe-iMfolozi Park]], la [[Addo Elephant National Park]], la [[Marakele National Park]], la [[Pilanesberg National Park]] aŭ la [[iSimangaliso Wetland Park]]. Ekzistas migrovojoj haveblaj en preskaŭ ĉiuj parkoj kaj ĉirkaŭ geografiaj interesaj lokoj. == Komprenu == Sud-Afriko estas lando kiu enhavas diversajn etnojn, pejzaĝojn, kaj lingvojn. Ĝi estas unu el la plej stabilaj kaj riĉaj landoj de la kontintento, malgraŭ problemoj de politika korupto, kaj malgraŭ iuj kamparaj partoj de Sud-Afriko restas inter la plej malriĉaj kaj malplej evoluintaj partoj de la mondo, ĝi ĉiukaze estas la sola afrika lando membro de la elita G-20 grupo de la plej gravaj ekonomioj. === Tereno === La lando havas grandan marbordon (2.500 km) kaj internon ĝenerale seka. Du grandaj riveroj, la Limpopo kaj la Oranĝo, fluas tra la lando. La Drakensbergoj, aŭ Drakoj-montaro, etendis de la Orienta Kablando ĝis Kvazulu-Natalo kaj Svazilando. === Historio === [[File:Port Elizabeth City Hall, front facade.jpg|thumb|La urbodomon de [[Port Elizabeth]] konstruis la britoj inter 1858 kaj 1862.]] La pinto de Afriko estis komence hejmo de la popoloj kolektive nomataj '''Ĥoisanoj''' (tio esta la '''hotentotoj''', kaj la '''Buŝmanoj'''). Roka arto, kiu supozeble apartenas al Ĥoisanaj triboj, ankoraŭ troveblas en multaj lokoj tra Sudafriko. Poste, antaŭ 2500 jaroj, alvenis la '''Bantuoj'''. Oni supozas, ke la bantuaj triboj eble komencis malrapide ekspansiiĝi de norde, al kio hodiaŭ estas Sud-Afriko. La dezertaj kaj duondezertaj areoj restis nehomloĝigitaj de la bantuoj, ĉar la arida klimato, limigita laŭsezona pluvokvanto, malabunda vegetaĵaro, manko de naturaj rimedoj kaj akvo ne povis subteni grandajn migradojn de homoj kaj brutaroj. Nguni-brutaro estis la ĉefa brutaro bredata de la bantuoj kaj plenumis multajn kulturajn kaj ekonomiajn funkciojn ene de la triba socio, dum kreskanta nombro da bantuaj populacioj ekloĝis en verdaj fekundaj areoj. Brutaro restas ĝis hodiaŭ statusa simbolo kaj funkciis kiel rudimenta valuto kaj baza interŝanĝunuo kun reciproke akceptebla valoro, tiel plenumante la funkcion de mono. La aridaj regionoj iom post iom fariĝis "Ĥojsana" teritorio en Sud-Afriko. En ĉi tiuj plejparte sekaj areoj, la "Ĥojsanoj", estante jam duonnomadaj, supozeble ne konstante setlis, ĉar la kondiĉoj de serĉado de dezertaj ĉasaĵoj kaj malkreskantaj akvofontoj dum la vintraj monatoj determinis ilian konstantan migradon. Nur kiam la buraj "Voortrekkeroj", (''buroj'' = "la setlantaj farmistoj") volantaj eviti konflikton kun la bantuoj, venis en ĉi tiujn areojn kaj establis bortruojn kaj lagetojn por reteni akvon, oni povis establi iujn ajn konstantajn setlejojn en ĉi tiuj regionoj. En la sudoriento, la Zulua Reĝolando kreskis ĝis iĝi potencan regnon sub Reĝo Ŝaka, kiu regis de 1816 ĝis 1828, kaj ankaŭ estis konata kiel brila militisto kaj milita komandanto. Hodiaŭ, kun pli fidindaj fontoj de akvo kaj modernaj metodoj de akvoŝparado, la agrikultura agado restas limigita ĉefe al ŝafa kaj struta bredado, ĉar ĉi tiuj bestoj pli bone taŭgas por la malabunda furaĝo kaj limigita akvo. La portugala esploristo Bartolomeo Dias estis la unua konata eŭropano, kiu preterpasis la Bonesperan Kabon en 1488. 10 jarojn poste, Vasco da Gama faris sian unuan vojaĝon al Hindio, sed la portugaloj ignoris la Bonesperan Kabon kiel haltejon; la unua permanenta eŭropa setlejo estis konstruita en Kaburbo fare de la Nederlanda Orienthinda Kompanio en aprilo 1652. Fine de la 1700-aj jaroj, la "buroj" ("la setlantaj farmistoj") malrapide komencis ekspansiiĝi ​​unue okcidenten laŭlonge de la marbordo kaj poste supren en la internon. Antaŭ 1795, Britio transprenis kontrolon de la Kabo, kiel sekvo de la Napoleonaj militoj kontraŭ la nederlandanoj, kaj en 1820, granda grupo de britaj setlantoj alvenis en la regionon, interrompante la nederlandan buran vivmanieron. En 1835, granda nombro da "buroj" konataj kiel la "Voortrekkers" (pioniroj) komencis la "Groot Trek" (la grandan migradon) norden en la internon pro malkontento pri la brita regado. En la interno, ili establis siajn proprajn internacie agnoskitajn Oranje Liberŝtaton kaj Transvalajn respublikojn. Dume, la britoj venkis la zuluan regnon en la anglo-zulua milito de 1879, tiel establante kolonian regadon super la zulua popolo. Post la malkovro de grandaj diamantoj en Kimberley kaj oro en Transvalo, du militoj por kontrolo de la regiono estis orkestreitaj de anglaj investaj interesoj por kaŭzi la batalon inter la "buraj respublikoj" kaj la britoj en 1880 kaj 1899, por preni la kontrolon de la mineralaj rimedoj el la manoj de la "buroj". La dua milito okazis post kiam britaj setlantoj inundis la areon ĉirkaŭ Johanesburgo konatan kiel "Witwatersrand" (blankakva eskarpo) kiel respondo al la malkovro de oro en 1886. La Dua Bura Milito (afrikanse: "Die Tweede Vryheidsoorlog" aŭ "Dua Milito de Sendependeco") estis aparte brutala, ĉar la brita administrado malliberigis la buran civilan loĝantaron en koncentrejoj, rezultante en unu el la plej fruaj registritaj genocidoj. Kun la venko je iu ajn kosto kaj la politiko de bruligita tero, la plej multaj buraj bienoj, brutaro, rikoltoj kaj bienetoj ankaŭ estis plejparte detruitaj. Ironie, ĉi tiu milito estis la unua kaptita en filmoj, kaj la rezultaj montradoj igis la publikan opinion en Britio turni sin kontraŭ la malhoma traktado fare de la brita armeo al kaptitoj en la tendaroj. Post kiam paco estis restarigita per la Traktato de Vereeniging en 1902, la "Unio de Sud-Afriko" estis formita en 1910, plifirmigante la diversajn "burajn" respublikojn kaj britajn koloniojn en unuigitan ŝtaton kiel membro de la Brita Komunumo de Nacioj, kontribuante signife al la Unua Mondmilito, la Dua Mondmilito kaj la Korea Milito, per krudmaterialoj, armilproduktado kaj soldatoj. En 1961, la Respubliko Sud-Afriko sub la apartisma reĝimo estis formita kaj Sud-Afriko forlasis la Komunumon de Nacioj. Ne-eŭropanoj estis plejparte ekskluditaj de ĉi tiuj politikaj ŝanĝoj, ĉar ili ricevis suverenajn terojn por vivi sub memregado, laŭ sia propra triba jura sistemo kaj hierarkia formo de registaro. [[File:Nelson Mandela's cell-Robben Island.jpg|thumb|La prizona ĉelo de Nelson Mandela en [[Robben Island]]]] En 1948, la Nacia Partio alvenis al la povo. La NP enkondukis multnombraj ''apartheid''-leĝojn por (teorie) doni nacia/triba, sendependa kaj suverena "patrujo" al ĉiu el la diversaj triboj ene de Sud-Afriko. La leĝoj ankaŭ efektivigis sistemon de instituciigita, aŭ sistema, rasa apartigo kaj diskriminacio, kaj certigis daŭrigon de blanka minoritata regado super la nigra plimulto, kaj super Hindianoj, koloruloj kaj aliaj minoritataj grupoj. Ĉi tiu movo estis bonvenigita de la plimulto de la diversaj tribaj reĝoj kaj ĉefoj, ĉar la plej multaj triboj celis memregadon. Sed baldaŭ, apartismo fariĝis preskaŭ sinonima kun rasismo kaj subpremo, ĉar milionoj da neblankuloj estis devigitaj forlasi siajn hejmojn pro loĝejpolitikoj, kiuj devigis rasan apartigon. La Afrika Nacia Kongreso (ANC) estis malpermesita kaj devigita ekzili pro konspirado de terorismaj agadoj. Aliaj politikaj partioj, kiuj estis konsiderataj "danĝeraj" kaj "subfosaj", ankaŭ estis malpermesitaj de la sud-afrika registaro dum ĉi tiu tempo, dum liberpensantaj individuoj kaj nefiliigitaj kontraŭ-apartismaj aktivuloj de ĉiuj rasoj ankaŭ estis ĉikanitaj, ostraciitaj, malliberigitaj aŭ murditaj. Dume, la rafinado de la apartisma sistemo fariĝis insida kaj tre efika, ĉar viktimoj gajnis malgrandajn jurajn batalojn en tribunalo, la reĝimo uzis sian parlamentan plimulton por aprobi novajn leĝojn por fermi jurajn kaŝpasejojn, kreante malican cirklon de ŝanĝado de juraj celoj por konveni al siaj celoj, tiel ligante la manojn de simpatiaj altaj oficistoj kaj juĝistoj por konservi ĉion "laŭleĝa". Sud-Afriko, en sia provo daŭrigi la apartismon, uzis la malvarman militon kaj komunistan danĝeron kiel pretekston por preteriri UN-sankciojn kaj perforte subpremi civilan malobeon ene de la iama germana kolonio "Sudokcidenta Afriko" (Namibio), invadis Angolon, subtenis UDI Rodezion kaj helpis kontraŭregistarajn armitajn ribelojn en postkolonia Mozambiko kaj Angolo. La Respubliko, malgraŭ spertado de rapida infrastruktura disvolviĝo kaj forta ekonomia kresko ĝis la fino de la 1980-aj jaroj, ankaŭ spertis oftajn hejmajn ribelojn kiel respondon al la apartismaj leĝoj. Dum ĉi tiu tempo, la internacia komunumo ankaŭ pliigis politikajn premmekanismojn kaj komercajn embargojn kontraŭ Sud-Afriko, kaj malpermesis al siaj atletoj konkuri en la Olimpikoj kaj plej multaj aliaj internaciaj sportaj konkursoj. Fine de la 1980-aj jaroj, multaj blankaj civitanoj komencis rekoni, ke ŝanĝo estis neevitebla, vidante ke internaciaj sankcioj kaj internaj konfliktoj komencis grave damaĝi Sud-Afrikon. Tial, moderuloj ene de la sekurecaj servoj, armetrupoj kaj la Nacia Partio sekvis la ekzemplon de la blankaj liberaluloj kaj komencis kviete kontakti la gvidantojn de la ANC por negoci kiel malmunti la apartismon, kiu komenciĝis per la liberigo de politikaj malliberuloj en 1990. Politika perforto plimalboniĝis dum la fruaj 1990-aj jaroj, kiam ekstremistoj de ĉiuj specoj provis dereligi la pacnegocadojn inter ANC kaj NP favore al siaj propraj vizioj pri la estonteco de Sud-Afriko. En 1992, 73% de la elektebla blanka loĝantaro voĉdonis en referendumo por abolicii la "apartisman" sistemon. Ĉi tion rapide sekvis nova konstitucio en 1993 kaj la unua vere ĉioinkluziva demokratia elekto de la nacio, planita por aprilo 1994, en kiu ĉiuj balot-aĝaj sud-afrikaj civitanoj rajtis voĉdoni sendepende de sia etna kaj kultura fono. Iama politika malliberulo Nelson Mandela fariĝis la unua demokratie elektita prezidanto de la lando. La ANC gajnis 63%-an plimulton kaj daŭrigis formi Registaron de Nacia Unueco kun la NP. Malgraŭ multe da espero pri "ĉielarka nacio" kiel Nelson Mandela antaŭvidis post la fino de apartismo, la ekonomio de Sud-Afriko komencis malboniĝi post kiam Mandela demisiis en 1999 kaj Thabo Mbeki sukcedis lin. Mbeki provokus polemikon per pridubado de la kaŭza rilato inter HIV kaj aidoso, anstataŭe kredante ke aidoso estis kaŭzita de malriĉeco. Mbeki malpermesis kontraŭretrovirusajn medikamentojn en sud-afrikaj hospitaloj, kaŭzante sennombrajn trofruajn mortojn de HIV-pozitivaj pacientoj. Mbeki estis devigita demisii en septembro 2008, kaj lin poste sukcedis Jacob Zuma en majo 2009. Ĉar Zuma kreskis en malriĉeco kaj neniam ricevis formalan edukadon, la masoj de malriĉaj nigraj sud-afrikanoj komence esperis, ke li povus simpatii kun ili kaj realigi politikojn por mildigi malriĉecon. Tamen, la oficperiodo de Zuma estus turmentita de amasaj koruptaj skandaloj, kaj li estis devigita demisii en februaro 2018. Zuma estis sukcedita de Cyril Ramaphosa, kiu promesis batali kontraŭ korupto, revivigi la ekonomion kaj fermi la grandegan riĉaĵan malegalecon, kvankam ĉu liaj politikoj estos sukcesaj aŭ ne restas videbla. Dum politikoj de pozitiva agado rezultigis la formadon de elita nigra supera klaso, granda parto de la nigra loĝantaro daŭre vivas en malriĉeco sen aliro al taŭgaj sanitaraj instalaĵoj aŭ bonaj lernejoj. Tio kaŭzis signifajn rasajn streĉiĝojn, kun kelkaj ekstremistoj en la nigra komunumo kiuj eĉ proponis senigi la blankan komunumon je iliaj posedaĵoj sen kompenso por redistribuo al nigruloj kiel restituo pro la abomenaĵoj faritaj sub koloniismo kaj apartismo. Aliflanke, multaj dekstraj blankuloj kulpigas la nigran plimulton pro misadministrado de la lando post kiam la potenco estis transdonita al ili. La hindaj kaj koloraj komunumoj, kiuj ankaŭ estis diskriminaciitaj sub apartismo sed malpli ol la nigra komunumo, ankaŭ nutras iom da indigno pro ne esti elekteblaj por pozitivaj agadpolitikoj, ofte uzante la kromnomon "ne sufiĉe blanka tiam, ne sufiĉe nigra nun". Simile, la ĥojsanoj, malgraŭ ili ekloĝis en Sud-Afriko longe antaŭ la alveno de la nigraj bantuaj popoloj, estis plejparte ekskluditaj de la post-apartismaj pozitivaj agadpolitikoj, rezultante en iom da indigno kontraŭ la bantu-dominita registaro. === Etnoj === === Klimato === == Eniri == === Eniri avie === === Eniri trajne === === Eniri buse === === Eniri piede === == Transportiĝi == === Transportiĝi perpiede === === Publika transporto === ==== Transportiĝi trajne ==== ==== Transportiĝi buse ==== === Transportiĝi aŭte === == Vidi == == Fari == == Komuniki == == Aĉeti == === Vendejaroj === == Manĝi == === Tradiciaj manĝaĵoj === === Vegetarismo kaj veganismo === == Trinki == === Alkoholaĵoj === == Loĝi == === Esperanta loĝado === <!-- En (nomo de la lando) estas {{Pasporta Servo gastigantoj|loko= |nombro= |jaro= |monato=}}. --> === Kampadejoj === === Hosteloj === === Hoteloj === == Sekureco == == Sano == == Respekto == == Esperanto == '''[https://uea.org/landoj/suda_afriko Esperanto-Asocio de Suda Afriko]''' === Lokaj esperantistoj === === Esperantaj renkontiĝoj === == Konsulejoj == == Viziti plu == == Rimarkoj == <references /> == Eksteraj ligiloj == {{Skizo|Suda Afriko}} {{Parto de|Suda Afriko}} lyx895stch9qtj8mbsjp6jxxhi4mlsj 72548 72547 2026-06-02T08:55:17Z Tiguliano 53 /* Historio */ 72548 wikitext text/x-wiki {{Rubando|Table_Mountain_panorama.jpg}} {{Informkesto lando | bildo= | bildotitolo= | monunuo= | areo= | loĝantaro= | elektro= | antaŭkodo= | horzono= }} '''{{W|Sud-Afriko|Sud-Afriko}}''' estas granda kaj diversa lando en [[Suda Afriko]]. Sud-Afriko estas bonega celloko riĉa je kulturo, faŭno, flaŭro kaj historio. La plej suda lando de Afriko estas granda lando kun tre diversaj pejzaĝoj, 12 oficialaj lingvoj, kaj same diversa loĝantaro, kaj ofte konatas kiel la "Ĉielarka Nacio". == Regionoj == Sud-Afriko estas dividita en 9 provincojn: {{Listo de regionoj | mapo= South_Africa-Regions_map.svg | titolomapo= Regionoj de Sud-Afriko | tekstomapo= | grandecomapo= 450px | nomoregiono1= [[Gauteng]] | kolororegiono1= #d5a90b | elementojregiono1= | priskriboregiono1= Enhavas [[Pretorio]]n, la administran ĉefurbon de la lando, kaj [[Johanesburgo]]n, kiu estas la sidejo de la provinca registaro kaj turisma koro de suda Afriko. | nomoregiono2= [[Okcidenta Kabo]] | kolororegiono2= #6ca26c | elementojregiono2= | priskriboregiono2= Prezentas [[Kaburbo]]n; la [[Kaba Vinregiono|vinregiono]] proksime de [[Stellenbosch]]; la Marbordon de la Balenoj, laŭlonge de la [[Overberg]]; [[Kabo Agulhas|Agulhas]], plej suda punkto en Afriko kie la Atlantika kaj Hinda Oceanoj renkontiĝas; kaj la Kaban Floran Regionon. La [[Ĝardena Vojo]], unu el la ĉefaj cellokoj de la lando, etendiĝas laŭlonge de la Suda Marbordo de [[Mossel Bay]] ĝis Gqeberha/[[Port Elizabeth]] (Orienta Kablando) kaj inkluzivas urbojn kiel [[Knysna]] dum la ostra ĉefurbo [[Oudtshoorn]] implikas 50-kilometran kromvojon. | nomoregiono3= [[Orienta Kabo]] | kolororegiono3= #e6c997 | elementojregiono3= | priskriboregiono3= La orienta parto de la [[Ĝardena Vojo]], konata kiel la [[Tsitsikamma]], troviĝas en ĉi tiu provinco, kiu ankaŭ prezentas la iamajn "hejmlandojn", la spektaklan kaj neamase vizitatan [[Sovaĝan Marbordon]], bonegajn strandojn en [[Gqeberha]], [[Orienta Londono]] kaj [[Jeffreys Bay]], la surfad-celon de Sud-Afriko, kaj grandajn parkojn kiel [[Addo Elephant National Park]] kaj [[Tsitsikamma National Park]]. | nomoregiono4= [[Norda Kabo]] | kolororegiono4= #8e6c96 | elementojregiono4= | priskriboregiono4= Ĉi tiu estas la plej granda provinco kaj havas la plej malmultajn loĝantojn. La ĉefurbo [[Kimberley (Sud-Afriko)|Kimberley]] estas konata pro siaj diamantoj kaj la "Granda Truo". [[Upington]] estas la dua plej granda urbo, bona bazo por esplori la dezerton Kalaharo, [[Kgalagadi Transfrontier Park]] kaj la [[Augrabies|Augrabies Akvofalojn]] ĉe la rivero Oranĝo. Ankaŭ [[Ai-Ais Richtersveld Transfrontier Park|Ai-Ais/Richtersveld Transfrontier Park]] kaj la duondezerton [[Northern Cape Karoo]]. | nomoregiono5= [[Free State]] | kolororegiono5= #c375a0 | elementojregiono5= | priskriboregiono5= Jura ĉefurbo [[Bloemfontein]] kiu ankaŭ gastigas la Superan Apelacian Kortumon, la plej altan tribunalon pri nekonstituciaj aferoj (la Konstitucia Kortumo estas en Johanesburgo ekde 1994). La monda heredaĵo [[Vredefort|Vredefort Dome]], restaĵoj de la plej granda kaj plej malnova meteorite alfrapa kratero. | nomoregiono6= [[KwaZulu-Natal]] | kolororegiono6= #da8451 | elementojregiono6= | priskriboregiono6= Durbano, la plej granda urbo en la provinco kaj tria plej granda en Sud-Afriko, estas populara marborda feria celloko por sud-afrikanoj. La montaro Drakensberg (plej alta pinto Mont-Aux-Sources: 3282 m), kiu limas Lesoton, estas bona loko por migri. La akvofaloj Tugela (947 m), situantaj en la Nacia Parko Reĝa Natalo, estas la dua plej alta akvofalo en la mondo. | nomoregiono7= [[Nord-Orienta Provinco|Nord-Oriento]] | kolororegiono7= #5fb388 | elementojregiono7= | priskriboregiono7= [[Rustenburg]], fama pro [[Sunurbo (Sud-Afriko)|Sunurbo]] kaj [[Nacia Parko Pilanesberg|Ĉasrezervejo Pilanesberg]]. | nomoregiono8= [[Mpumalanga]] | kolororegiono8= #d06666 | elementojregiono8= | priskriboregiono8= La ĉefurbo [[Mbombela]] estas enirejo al [[Mozambiko]] kaj la suda sekcio de la [[Nacia Parko Kruger]]. La Drakensberga Eskarpo kun la [[Kanjono de la Rivero Blyde]] estas la tria plej granda kanjono en la mondo. | nomoregiono9= [[Limpopo]] | kolororegiono9= #80afdc | elementojregiono9= | priskriboregiono9= La ĉefurbo Polokwane (antaŭe konata kiel Pietersburg) estas bona deirpunkto por vizitoj al la nordaj partoj de la Nacia Parko Kruger kaj Zimbabvo. }} ===Teritorioj=== * [[Insuloj de Princo Eduardo]], pli ofte konataj kiel Marion-Insulo (la plej granda el la du) - du malgrandaj insuloj en la subantarkta Hinda Oceano. Aliro estas limigita al esplorado kaj konservada administrado. == Urboj == [[File:Downtown Kimberley seen from the west 2015.JPG|thumb|Kimberley kaj la "Granda Truo"]] * [[Pretorio]] – la administra ĉefurbo de la lando. Ĝi gastigas multajn ambasadejojn kaj tri universitatojn. * [[Kaburbo]]– la leĝdona ĉefurbo kaj sidejo de la Parlamento. Mondklasa urbo nomita pro sia proksimeco al la Kabo de Bonespera. Ankaŭ tre proksime al la [[Kabaj Vinberejoj|vinberejoj]] de Sud-Afriko. Unu el la plej belaj urboj en la mondo, lokita inter la maro kaj la Tablo-Monto, ĝi estas populara somera celloko por hejmaj turistoj kaj tiuj el eksterlando. La koro de la komunumoj Kabaj Koloruloj kaj Kabaj Malajoj. * [[Bloemfontein]] – la juĝa ĉefurbo, hejmo de la Supera Apelacia Kortumo, la plej alta tribunalo pri nekonstituciaj aferoj. * [[Durbano]]– plej granda urbo en [[Kvazulu-Natalo]], tria plej granda en Sud-Afriko, la koro de la hinda komunumo de Sud-Afriko, kaj populara marborda feria celloko por sud-afrikanoj. * [[Johanesburgo]]– la ekonomia koro de Sud-Afriko kaj la plej ofta enirejo al [[Suda Afriko]]. * [[Kimberley (Sud-Afriko)|Kimberley]] – ĉefurbo de la provinco Norda Kablando. Fama pro siaj diamantoj kaj la "Granda Truo". * [[Polokwane]] (antaŭe konata kiel ''Pietersburg'') – ĉefurbo de Limpopo kaj bona deirpunkto por vizitoj al la nordaj partoj de la Nacia Parko Kruger kaj Zimbabvo. * Gqeberha/[[Port Elizabeth]] – marborda urbo en Orienta Kablando kun la haveno Ngqura (profundakva haveno) kaj la Nacia Parko Addo Elephant situantaj proksime. * [[Upington]] – situanta en la arida provinco [[Norda Kablando]], ĉi tiu urbo estas bona bazo por esplori la dezerton Kalaharo kaj la naciajn parkojn situantajn en la [[Norda Kablando]]. === Esperantaj urboj === == Aliaj cellokoj == ===Naciaj parkoj=== [[File:South Africa-Mpumalanga-Rhino02.jpg|thumb|Rinocero en privata reservejo en Mpumalanga]] Sud-Afriko estas paradizo por ĉiu interesato pri natura historio. Vasta gamo da specioj (kelkaj eble danĝeraj kaj endanĝerigitaj) troveblas en parkoj, bienoj, privataj rezervejoj kaj eĉ sur la vojoj. * [[Nacia Parko Kruger]] estas escepte bone administrata kaj ŝatata turisma celloko. * [[Translima Parko Kgalagadi]] en la koro de la Kalahara dezerto kun vastaj malfermaj spacoj kaj amasoj da bestoj, inkluzive de la majesta 'Gemsbok'. Ĉi tiu estas la unua parko en Afriko, kiu transiris internaciajn limojn. * Ekzistas ankaŭ granda nombro da pli malgrandaj parkoj, kiel la [[Hluhluwe-iMfolozi Park]], la [[Addo Elephant National Park]], la [[Marakele National Park]], la [[Pilanesberg National Park]] aŭ la [[iSimangaliso Wetland Park]]. Ekzistas migrovojoj haveblaj en preskaŭ ĉiuj parkoj kaj ĉirkaŭ geografiaj interesaj lokoj. == Komprenu == Sud-Afriko estas lando kiu enhavas diversajn etnojn, pejzaĝojn, kaj lingvojn. Ĝi estas unu el la plej stabilaj kaj riĉaj landoj de la kontintento, malgraŭ problemoj de politika korupto, kaj malgraŭ iuj kamparaj partoj de Sud-Afriko restas inter la plej malriĉaj kaj malplej evoluintaj partoj de la mondo, ĝi ĉiukaze estas la sola afrika lando membro de la elita G-20 grupo de la plej gravaj ekonomioj. === Tereno === La lando havas grandan marbordon (2.500 km) kaj internon ĝenerale seka. Du grandaj riveroj, la Limpopo kaj la Oranĝo, fluas tra la lando. La Drakensbergoj, aŭ Drakoj-montaro, etendis de la Orienta Kablando ĝis Kvazulu-Natalo kaj Svazilando. === Historio === [[Dosiero:Samuel Daniell - Kora-Khokhoi preparing to move - 1805.jpg|eta|270px|Kojoj malmuntantaj siajn kabanojn, prepare al moviĝo al novaj paŝtejoj. Akvatinto de Samuel Daniell (1805). La Kojoj praktikis paŝtadon dum miloj da jaroj en [[suda Afriko]].]] [[File:Port Elizabeth City Hall, front facade.jpg|thumb|La urbodomon de [[Port Elizabeth]] konstruis la britoj inter 1858 kaj 1862.]] Simile kiel kelkaj aliaj afrikaj landoj ankaŭ Sud-Afriko havas tre longan historion de homa loĝigo. Laŭ arkeologiaj trovitaĵoj en la teritorio de Sud-Afriko troviĝis jam aŭstralopitekoj antaŭ tri milionoj da jaroj, poste homo habilis, homo erectus kaj fine homo sapiens. Antaŭ la alveno de eŭropanoj sur la teritorion de la hodiaŭa Sud-Afriko vivis boŝmanoj, namoj kaj pli poste ankaŭ bantuaj triboj. Boŝmanoj kaj namoj estas popoloj kolektive nomataj '''Kojoj''', (aŭ kelkfoje ankaŭ '''Ĥoisanoj'''); Roka arto, kiu supozeble apartenas al kojaj triboj, ankoraŭ troveblas en multaj lokoj tra Sudafriko. Poste, antaŭ 2500 jaroj, alvenis la '''Bantuoj'''. Oni supozas, ke la bantuaj triboj eble komencis malrapide ekspansiiĝi de norde, al kio hodiaŭ estas Sud-Afriko. La dezertaj kaj duondezertaj areoj ne interesis al la bantuoj, ĉar la malabunda vegetaĵaro, kaj manko de akvo ne povis subteni grandajn migradojn de homoj kaj brutaroj; tiel ili puŝis la kojojn al la aridaj regionoj. La aridaj regionoj restis do al la kojoj. En ĉi tiuj plejparte sekaj areoj, la kojoj, estis duonnomadaj, ĉar la serĉado de dezertaj ĉasaĵoj, kaj malkreskantaj akvofontoj dum la vintraj monatoj determinis ilian konstantan migradon. (Nur en modernaj tempoj la kreado de lagetoj kaj tankoj por akvokonservado permesis establi iujn konstantajn setlejojn en ĉi tiuj regionoj). Eĉ hodiaŭ, kun pli fidindaj fontoj de akvo kaj modernaj metodoj de akvoŝparado, la agrikultura agado restas tie limigita ĉefe al ŝafa kaj struta bredado, ĉar ĉi tiuj bestoj pli bone taŭgas por la malabunda furaĝo kaj limigita akvo. Kontraŭe la bantuoj ekloĝis en verdaj fekundaj areoj; Nguni-brutaro estis bredata de la bantuoj kaj plenumis multajn kulturajn kaj ekonomiajn funkciojn ene de la triba socio. Brutaro estis statusa simbolo kaj funkciis kiel rudimenta valuto kaj baza interŝanĝ-unuo kun reciproke akceptebla valoro, tiel plenumante la funkcion de mono. En la sudoriento, la Zulua Reĝolando kreskis ĝis iĝi potencan regnon sub Reĝo Ŝaka, kiu regis de 1816 ĝis 1828, kaj ankaŭ estis konata kiel brila militisto kaj milita komandanto. La portugala esploristo Bartolomeo Dias estis la unua konata eŭropano, kiu preterpasis la Bonesperan Kabon en 1488. 10 jarojn poste, Vasco da Gama faris sian unuan vojaĝon al Hindio, sed la portugaloj ignoris la Bonesperan Kabon kiel haltejon; la unua permanenta eŭropa setlejo estis konstruita en Kaburbo fare de la Nederlanda Orienthinda Kompanio en aprilo 1652. Fine de la 1700-aj jaroj, la "buroj" ("la setlantaj farmistoj") malrapide komencis ekspansiiĝi ​​unue okcidenten laŭlonge de la marbordo kaj poste supren en la internon. Antaŭ 1795, Britio transprenis kontrolon de la Kabo, kiel sekvo de la Napoleonaj militoj kontraŭ la nederlandanoj, kaj en 1820, granda grupo de britaj setlantoj alvenis en la regionon, interrompante la nederlandan buran vivmanieron. En 1835, granda nombro da "buroj" konataj kiel la "Voortrekkers" (pioniroj) komencis la "Groot Trek" (la grandan migradon) norden en la internon pro malkontento pri la brita regado. En la interno, ili establis siajn proprajn internacie agnoskitajn Oranje Liberŝtaton kaj Transvalajn respublikojn. Dume, la britoj venkis la zuluan regnon en la anglo-zulua milito de 1879, tiel establante kolonian regadon super la zulua popolo. Post la malkovro de grandaj diamantoj en Kimberley kaj oro en Transvalo, du militoj por kontrolo de la regiono estis orkestreitaj de anglaj investaj interesoj por kaŭzi la batalon inter la "buraj respublikoj" kaj la britoj en 1880 kaj 1899, por preni la kontrolon de la mineralaj rimedoj el la manoj de la "buroj". La dua milito okazis post kiam britaj setlantoj inundis la areon ĉirkaŭ Johanesburgo konatan kiel "Witwatersrand" (blankakva eskarpo) kiel respondo al la malkovro de oro en 1886. La Dua Bura Milito (afrikanse: "Die Tweede Vryheidsoorlog" aŭ "Dua Milito de Sendependeco") estis aparte brutala, ĉar la brita administrado malliberigis la buran civilan loĝantaron en koncentrejoj, rezultante en unu el la plej fruaj registritaj genocidoj. Kun la venko je iu ajn kosto kaj la politiko de bruligita tero, la plej multaj buraj bienoj, brutaro, rikoltoj kaj bienetoj ankaŭ estis plejparte detruitaj. Ironie, ĉi tiu milito estis la unua kaptita en filmoj, kaj la rezultaj montradoj igis la publikan opinion en Britio turni sin kontraŭ la malhoma traktado fare de la brita armeo al kaptitoj en la tendaroj. Post kiam paco estis restarigita per la Traktato de Vereeniging en 1902, la "Unio de Sud-Afriko" estis formita en 1910, plifirmigante la diversajn "burajn" respublikojn kaj britajn koloniojn en unuigitan ŝtaton kiel membro de la Brita Komunumo de Nacioj, kontribuante signife al la Unua Mondmilito, la Dua Mondmilito kaj la Korea Milito, per krudmaterialoj, armilproduktado kaj soldatoj. En 1961, la Respubliko Sud-Afriko sub la apartisma reĝimo estis formita kaj Sud-Afriko forlasis la Komunumon de Nacioj. Ne-eŭropanoj estis plejparte ekskluditaj de ĉi tiuj politikaj ŝanĝoj, ĉar ili ricevis suverenajn terojn por vivi sub memregado, laŭ sia propra triba jura sistemo kaj hierarkia formo de registaro. [[File:Nelson Mandela's cell-Robben Island.jpg|thumb|La prizona ĉelo de Nelson Mandela en [[Robben Island]]]] En 1948, la Nacia Partio alvenis al la povo. La NP enkondukis multnombraj ''apartheid''-leĝojn por (teorie) doni nacia/triba, sendependa kaj suverena "patrujo" al ĉiu el la diversaj triboj ene de Sud-Afriko. La leĝoj ankaŭ efektivigis sistemon de instituciigita, aŭ sistema, rasa apartigo kaj diskriminacio, kaj certigis daŭrigon de blanka minoritata regado super la nigra plimulto, kaj super Hindianoj, koloruloj kaj aliaj minoritataj grupoj. Ĉi tiu movo estis bonvenigita de la plimulto de la diversaj tribaj reĝoj kaj ĉefoj, ĉar la plej multaj triboj celis memregadon. Sed baldaŭ, apartismo fariĝis preskaŭ sinonima kun rasismo kaj subpremo, ĉar milionoj da neblankuloj estis devigitaj forlasi siajn hejmojn pro loĝejpolitikoj, kiuj devigis rasan apartigon. La Afrika Nacia Kongreso (ANC) estis malpermesita kaj devigita ekzili pro konspirado de terorismaj agadoj. Aliaj politikaj partioj, kiuj estis konsiderataj "danĝeraj" kaj "subfosaj", ankaŭ estis malpermesitaj de la sud-afrika registaro dum ĉi tiu tempo, dum liberpensantaj individuoj kaj nefiliigitaj kontraŭ-apartismaj aktivuloj de ĉiuj rasoj ankaŭ estis ĉikanitaj, ostraciitaj, malliberigitaj aŭ murditaj. Dume, la rafinado de la apartisma sistemo fariĝis insida kaj tre efika, ĉar viktimoj gajnis malgrandajn jurajn batalojn en tribunalo, la reĝimo uzis sian parlamentan plimulton por aprobi novajn leĝojn por fermi jurajn kaŝpasejojn, kreante malican cirklon de ŝanĝado de juraj celoj por konveni al siaj celoj, tiel ligante la manojn de simpatiaj altaj oficistoj kaj juĝistoj por konservi ĉion "laŭleĝa". Sud-Afriko, en sia provo daŭrigi la apartismon, uzis la malvarman militon kaj komunistan danĝeron kiel pretekston por preteriri UN-sankciojn kaj perforte subpremi civilan malobeon ene de la iama germana kolonio "Sudokcidenta Afriko" (Namibio), invadis Angolon, subtenis UDI Rodezion kaj helpis kontraŭregistarajn armitajn ribelojn en postkolonia Mozambiko kaj Angolo. La Respubliko, malgraŭ spertado de rapida infrastruktura disvolviĝo kaj forta ekonomia kresko ĝis la fino de la 1980-aj jaroj, ankaŭ spertis oftajn hejmajn ribelojn kiel respondon al la apartismaj leĝoj. Dum ĉi tiu tempo, la internacia komunumo ankaŭ pliigis politikajn premmekanismojn kaj komercajn embargojn kontraŭ Sud-Afriko, kaj malpermesis al siaj atletoj konkuri en la Olimpikoj kaj plej multaj aliaj internaciaj sportaj konkursoj. Fine de la 1980-aj jaroj, multaj blankaj civitanoj komencis rekoni, ke ŝanĝo estis neevitebla, vidante ke internaciaj sankcioj kaj internaj konfliktoj komencis grave damaĝi Sud-Afrikon. Tial, moderuloj ene de la sekurecaj servoj, armetrupoj kaj la Nacia Partio sekvis la ekzemplon de la blankaj liberaluloj kaj komencis kviete kontakti la gvidantojn de la ANC por negoci kiel malmunti la apartismon, kiu komenciĝis per la liberigo de politikaj malliberuloj en 1990. Politika perforto plimalboniĝis dum la fruaj 1990-aj jaroj, kiam ekstremistoj de ĉiuj specoj provis dereligi la pacnegocadojn inter ANC kaj NP favore al siaj propraj vizioj pri la estonteco de Sud-Afriko. En 1992, 73% de la elektebla blanka loĝantaro voĉdonis en referendumo por abolicii la "apartisman" sistemon. Ĉi tion rapide sekvis nova konstitucio en 1993 kaj la unua vere ĉioinkluziva demokratia elekto de la nacio, planita por aprilo 1994, en kiu ĉiuj balot-aĝaj sud-afrikaj civitanoj rajtis voĉdoni sendepende de sia etna kaj kultura fono. Iama politika malliberulo Nelson Mandela fariĝis la unua demokratie elektita prezidanto de la lando. La ANC gajnis 63%-an plimulton kaj daŭrigis formi Registaron de Nacia Unueco kun la NP. Malgraŭ multe da espero pri "ĉielarka nacio" kiel Nelson Mandela antaŭvidis post la fino de apartismo, la ekonomio de Sud-Afriko komencis malboniĝi post kiam Mandela demisiis en 1999 kaj Thabo Mbeki sukcedis lin. Mbeki provokus polemikon per pridubado de la kaŭza rilato inter HIV kaj aidoso, anstataŭe kredante ke aidoso estis kaŭzita de malriĉeco. Mbeki malpermesis kontraŭretrovirusajn medikamentojn en sud-afrikaj hospitaloj, kaŭzante sennombrajn trofruajn mortojn de HIV-pozitivaj pacientoj. Mbeki estis devigita demisii en septembro 2008, kaj lin poste sukcedis Jacob Zuma en majo 2009. Ĉar Zuma kreskis en malriĉeco kaj neniam ricevis formalan edukadon, la masoj de malriĉaj nigraj sud-afrikanoj komence esperis, ke li povus simpatii kun ili kaj realigi politikojn por mildigi malriĉecon. Tamen, la oficperiodo de Zuma estus turmentita de amasaj koruptaj skandaloj, kaj li estis devigita demisii en februaro 2018. Zuma estis sukcedita de Cyril Ramaphosa, kiu promesis batali kontraŭ korupto, revivigi la ekonomion kaj fermi la grandegan riĉaĵan malegalecon, kvankam ĉu liaj politikoj estos sukcesaj aŭ ne restas videbla. Dum politikoj de pozitiva agado rezultigis la formadon de elita nigra supera klaso, granda parto de la nigra loĝantaro daŭre vivas en malriĉeco sen aliro al taŭgaj sanitaraj instalaĵoj aŭ bonaj lernejoj. Tio kaŭzis signifajn rasajn streĉiĝojn, kun kelkaj ekstremistoj en la nigra komunumo kiuj eĉ proponis senigi la blankan komunumon je iliaj posedaĵoj sen kompenso por redistribuo al nigruloj kiel restituo pro la abomenaĵoj faritaj sub koloniismo kaj apartismo. Aliflanke, multaj dekstraj blankuloj kulpigas la nigran plimulton pro misadministrado de la lando post kiam la potenco estis transdonita al ili. La hindaj kaj koloraj komunumoj, kiuj ankaŭ estis diskriminaciitaj sub apartismo sed malpli ol la nigra komunumo, ankaŭ nutras iom da indigno pro ne esti elekteblaj por pozitivaj agadpolitikoj, ofte uzante la kromnomon "ne sufiĉe blanka tiam, ne sufiĉe nigra nun". Simile, la ĥojsanoj, malgraŭ ili ekloĝis en Sud-Afriko longe antaŭ la alveno de la nigraj bantuaj popoloj, estis plejparte ekskluditaj de la post-apartismaj pozitivaj agadpolitikoj, rezultante en iom da indigno kontraŭ la bantu-dominita registaro. === Etnoj === === Klimato === == Eniri == === Eniri avie === === Eniri trajne === === Eniri buse === === Eniri piede === == Transportiĝi == === Transportiĝi perpiede === === Publika transporto === ==== Transportiĝi trajne ==== ==== Transportiĝi buse ==== === Transportiĝi aŭte === == Vidi == == Fari == == Komuniki == == Aĉeti == === Vendejaroj === == Manĝi == === Tradiciaj manĝaĵoj === === Vegetarismo kaj veganismo === == Trinki == === Alkoholaĵoj === == Loĝi == === Esperanta loĝado === <!-- En (nomo de la lando) estas {{Pasporta Servo gastigantoj|loko= |nombro= |jaro= |monato=}}. --> === Kampadejoj === === Hosteloj === === Hoteloj === == Sekureco == == Sano == == Respekto == == Esperanto == '''[https://uea.org/landoj/suda_afriko Esperanto-Asocio de Suda Afriko]''' === Lokaj esperantistoj === === Esperantaj renkontiĝoj === == Konsulejoj == == Viziti plu == == Rimarkoj == <references /> == Eksteraj ligiloj == {{Skizo|Suda Afriko}} {{Parto de|Suda Afriko}} bsszxdcfr16z667dwkailm8gi92wwde 72549 72548 2026-06-02T08:56:45Z Tiguliano 53 /* Historio */ 72549 wikitext text/x-wiki {{Rubando|Table_Mountain_panorama.jpg}} {{Informkesto lando | bildo= | bildotitolo= | monunuo= | areo= | loĝantaro= | elektro= | antaŭkodo= | horzono= }} '''{{W|Sud-Afriko|Sud-Afriko}}''' estas granda kaj diversa lando en [[Suda Afriko]]. Sud-Afriko estas bonega celloko riĉa je kulturo, faŭno, flaŭro kaj historio. La plej suda lando de Afriko estas granda lando kun tre diversaj pejzaĝoj, 12 oficialaj lingvoj, kaj same diversa loĝantaro, kaj ofte konatas kiel la "Ĉielarka Nacio". == Regionoj == Sud-Afriko estas dividita en 9 provincojn: {{Listo de regionoj | mapo= South_Africa-Regions_map.svg | titolomapo= Regionoj de Sud-Afriko | tekstomapo= | grandecomapo= 450px | nomoregiono1= [[Gauteng]] | kolororegiono1= #d5a90b | elementojregiono1= | priskriboregiono1= Enhavas [[Pretorio]]n, la administran ĉefurbon de la lando, kaj [[Johanesburgo]]n, kiu estas la sidejo de la provinca registaro kaj turisma koro de suda Afriko. | nomoregiono2= [[Okcidenta Kabo]] | kolororegiono2= #6ca26c | elementojregiono2= | priskriboregiono2= Prezentas [[Kaburbo]]n; la [[Kaba Vinregiono|vinregiono]] proksime de [[Stellenbosch]]; la Marbordon de la Balenoj, laŭlonge de la [[Overberg]]; [[Kabo Agulhas|Agulhas]], plej suda punkto en Afriko kie la Atlantika kaj Hinda Oceanoj renkontiĝas; kaj la Kaban Floran Regionon. La [[Ĝardena Vojo]], unu el la ĉefaj cellokoj de la lando, etendiĝas laŭlonge de la Suda Marbordo de [[Mossel Bay]] ĝis Gqeberha/[[Port Elizabeth]] (Orienta Kablando) kaj inkluzivas urbojn kiel [[Knysna]] dum la ostra ĉefurbo [[Oudtshoorn]] implikas 50-kilometran kromvojon. | nomoregiono3= [[Orienta Kabo]] | kolororegiono3= #e6c997 | elementojregiono3= | priskriboregiono3= La orienta parto de la [[Ĝardena Vojo]], konata kiel la [[Tsitsikamma]], troviĝas en ĉi tiu provinco, kiu ankaŭ prezentas la iamajn "hejmlandojn", la spektaklan kaj neamase vizitatan [[Sovaĝan Marbordon]], bonegajn strandojn en [[Gqeberha]], [[Orienta Londono]] kaj [[Jeffreys Bay]], la surfad-celon de Sud-Afriko, kaj grandajn parkojn kiel [[Addo Elephant National Park]] kaj [[Tsitsikamma National Park]]. | nomoregiono4= [[Norda Kabo]] | kolororegiono4= #8e6c96 | elementojregiono4= | priskriboregiono4= Ĉi tiu estas la plej granda provinco kaj havas la plej malmultajn loĝantojn. La ĉefurbo [[Kimberley (Sud-Afriko)|Kimberley]] estas konata pro siaj diamantoj kaj la "Granda Truo". [[Upington]] estas la dua plej granda urbo, bona bazo por esplori la dezerton Kalaharo, [[Kgalagadi Transfrontier Park]] kaj la [[Augrabies|Augrabies Akvofalojn]] ĉe la rivero Oranĝo. Ankaŭ [[Ai-Ais Richtersveld Transfrontier Park|Ai-Ais/Richtersveld Transfrontier Park]] kaj la duondezerton [[Northern Cape Karoo]]. | nomoregiono5= [[Free State]] | kolororegiono5= #c375a0 | elementojregiono5= | priskriboregiono5= Jura ĉefurbo [[Bloemfontein]] kiu ankaŭ gastigas la Superan Apelacian Kortumon, la plej altan tribunalon pri nekonstituciaj aferoj (la Konstitucia Kortumo estas en Johanesburgo ekde 1994). La monda heredaĵo [[Vredefort|Vredefort Dome]], restaĵoj de la plej granda kaj plej malnova meteorite alfrapa kratero. | nomoregiono6= [[KwaZulu-Natal]] | kolororegiono6= #da8451 | elementojregiono6= | priskriboregiono6= Durbano, la plej granda urbo en la provinco kaj tria plej granda en Sud-Afriko, estas populara marborda feria celloko por sud-afrikanoj. La montaro Drakensberg (plej alta pinto Mont-Aux-Sources: 3282 m), kiu limas Lesoton, estas bona loko por migri. La akvofaloj Tugela (947 m), situantaj en la Nacia Parko Reĝa Natalo, estas la dua plej alta akvofalo en la mondo. | nomoregiono7= [[Nord-Orienta Provinco|Nord-Oriento]] | kolororegiono7= #5fb388 | elementojregiono7= | priskriboregiono7= [[Rustenburg]], fama pro [[Sunurbo (Sud-Afriko)|Sunurbo]] kaj [[Nacia Parko Pilanesberg|Ĉasrezervejo Pilanesberg]]. | nomoregiono8= [[Mpumalanga]] | kolororegiono8= #d06666 | elementojregiono8= | priskriboregiono8= La ĉefurbo [[Mbombela]] estas enirejo al [[Mozambiko]] kaj la suda sekcio de la [[Nacia Parko Kruger]]. La Drakensberga Eskarpo kun la [[Kanjono de la Rivero Blyde]] estas la tria plej granda kanjono en la mondo. | nomoregiono9= [[Limpopo]] | kolororegiono9= #80afdc | elementojregiono9= | priskriboregiono9= La ĉefurbo Polokwane (antaŭe konata kiel Pietersburg) estas bona deirpunkto por vizitoj al la nordaj partoj de la Nacia Parko Kruger kaj Zimbabvo. }} ===Teritorioj=== * [[Insuloj de Princo Eduardo]], pli ofte konataj kiel Marion-Insulo (la plej granda el la du) - du malgrandaj insuloj en la subantarkta Hinda Oceano. Aliro estas limigita al esplorado kaj konservada administrado. == Urboj == [[File:Downtown Kimberley seen from the west 2015.JPG|thumb|Kimberley kaj la "Granda Truo"]] * [[Pretorio]] – la administra ĉefurbo de la lando. Ĝi gastigas multajn ambasadejojn kaj tri universitatojn. * [[Kaburbo]]– la leĝdona ĉefurbo kaj sidejo de la Parlamento. Mondklasa urbo nomita pro sia proksimeco al la Kabo de Bonespera. Ankaŭ tre proksime al la [[Kabaj Vinberejoj|vinberejoj]] de Sud-Afriko. Unu el la plej belaj urboj en la mondo, lokita inter la maro kaj la Tablo-Monto, ĝi estas populara somera celloko por hejmaj turistoj kaj tiuj el eksterlando. La koro de la komunumoj Kabaj Koloruloj kaj Kabaj Malajoj. * [[Bloemfontein]] – la juĝa ĉefurbo, hejmo de la Supera Apelacia Kortumo, la plej alta tribunalo pri nekonstituciaj aferoj. * [[Durbano]]– plej granda urbo en [[Kvazulu-Natalo]], tria plej granda en Sud-Afriko, la koro de la hinda komunumo de Sud-Afriko, kaj populara marborda feria celloko por sud-afrikanoj. * [[Johanesburgo]]– la ekonomia koro de Sud-Afriko kaj la plej ofta enirejo al [[Suda Afriko]]. * [[Kimberley (Sud-Afriko)|Kimberley]] – ĉefurbo de la provinco Norda Kablando. Fama pro siaj diamantoj kaj la "Granda Truo". * [[Polokwane]] (antaŭe konata kiel ''Pietersburg'') – ĉefurbo de Limpopo kaj bona deirpunkto por vizitoj al la nordaj partoj de la Nacia Parko Kruger kaj Zimbabvo. * Gqeberha/[[Port Elizabeth]] – marborda urbo en Orienta Kablando kun la haveno Ngqura (profundakva haveno) kaj la Nacia Parko Addo Elephant situantaj proksime. * [[Upington]] – situanta en la arida provinco [[Norda Kablando]], ĉi tiu urbo estas bona bazo por esplori la dezerton Kalaharo kaj la naciajn parkojn situantajn en la [[Norda Kablando]]. === Esperantaj urboj === == Aliaj cellokoj == ===Naciaj parkoj=== [[File:South Africa-Mpumalanga-Rhino02.jpg|thumb|Rinocero en privata reservejo en Mpumalanga]] Sud-Afriko estas paradizo por ĉiu interesato pri natura historio. Vasta gamo da specioj (kelkaj eble danĝeraj kaj endanĝerigitaj) troveblas en parkoj, bienoj, privataj rezervejoj kaj eĉ sur la vojoj. * [[Nacia Parko Kruger]] estas escepte bone administrata kaj ŝatata turisma celloko. * [[Translima Parko Kgalagadi]] en la koro de la Kalahara dezerto kun vastaj malfermaj spacoj kaj amasoj da bestoj, inkluzive de la majesta 'Gemsbok'. Ĉi tiu estas la unua parko en Afriko, kiu transiris internaciajn limojn. * Ekzistas ankaŭ granda nombro da pli malgrandaj parkoj, kiel la [[Hluhluwe-iMfolozi Park]], la [[Addo Elephant National Park]], la [[Marakele National Park]], la [[Pilanesberg National Park]] aŭ la [[iSimangaliso Wetland Park]]. Ekzistas migrovojoj haveblaj en preskaŭ ĉiuj parkoj kaj ĉirkaŭ geografiaj interesaj lokoj. == Komprenu == Sud-Afriko estas lando kiu enhavas diversajn etnojn, pejzaĝojn, kaj lingvojn. Ĝi estas unu el la plej stabilaj kaj riĉaj landoj de la kontintento, malgraŭ problemoj de politika korupto, kaj malgraŭ iuj kamparaj partoj de Sud-Afriko restas inter la plej malriĉaj kaj malplej evoluintaj partoj de la mondo, ĝi ĉiukaze estas la sola afrika lando membro de la elita G-20 grupo de la plej gravaj ekonomioj. === Tereno === La lando havas grandan marbordon (2.500 km) kaj internon ĝenerale seka. Du grandaj riveroj, la Limpopo kaj la Oranĝo, fluas tra la lando. La Drakensbergoj, aŭ Drakoj-montaro, etendis de la Orienta Kablando ĝis Kvazulu-Natalo kaj Svazilando. === Historio === [[Dosiero:Samuel Daniell - Kora-Khokhoi preparing to move - 1805.jpg|eta|270px|Kojoj malmuntantaj siajn kabanojn, prepare al moviĝo al novaj paŝtejoj. Akvatinto de Samuel Daniell (1805). La Kojoj praktikis paŝtadon dum miloj da jaroj en [[suda Afriko]].]] Simile kiel kelkaj aliaj afrikaj landoj ankaŭ Sud-Afriko havas tre longan historion de homa loĝigo. Laŭ arkeologiaj trovitaĵoj en la teritorio de Sud-Afriko troviĝis jam aŭstralopitekoj antaŭ tri milionoj da jaroj, poste homo habilis, homo erectus kaj fine homo sapiens. Antaŭ la alveno de eŭropanoj sur la teritorion de la hodiaŭa Sud-Afriko vivis boŝmanoj, namoj kaj pli poste ankaŭ bantuaj triboj. Boŝmanoj kaj namoj estas popoloj kolektive nomataj '''Kojoj''', (aŭ kelkfoje ankaŭ '''Ĥoisanoj'''); Roka arto, kiu supozeble apartenas al kojaj triboj, ankoraŭ troveblas en multaj lokoj tra Sudafriko. Poste, antaŭ 2500 jaroj, alvenis la '''Bantuoj'''. Oni supozas, ke la bantuaj triboj eble komencis malrapide ekspansiiĝi de norde, al kio hodiaŭ estas Sud-Afriko. La dezertaj kaj duondezertaj areoj ne interesis al la bantuoj, ĉar la malabunda vegetaĵaro, kaj manko de akvo ne povis subteni grandajn migradojn de homoj kaj brutaroj; tiel ili puŝis la kojojn al la aridaj regionoj. La aridaj regionoj restis do al la kojoj. En ĉi tiuj plejparte sekaj areoj, la kojoj, estis duonnomadaj, ĉar la serĉado de dezertaj ĉasaĵoj, kaj malkreskantaj akvofontoj dum la vintraj monatoj determinis ilian konstantan migradon. (Nur en modernaj tempoj la kreado de lagetoj kaj tankoj por akvokonservado permesis establi iujn konstantajn setlejojn en ĉi tiuj regionoj). Eĉ hodiaŭ, kun pli fidindaj fontoj de akvo kaj modernaj metodoj de akvoŝparado, la agrikultura agado restas tie limigita ĉefe al ŝafa kaj struta bredado, ĉar ĉi tiuj bestoj pli bone taŭgas por la malabunda furaĝo kaj limigita akvo. Kontraŭe la bantuoj ekloĝis en verdaj fekundaj areoj; Nguni-brutaro estis bredata de la bantuoj kaj plenumis multajn kulturajn kaj ekonomiajn funkciojn ene de la triba socio. Brutaro estis statusa simbolo kaj funkciis kiel rudimenta valuto kaj baza interŝanĝ-unuo kun reciproke akceptebla valoro, tiel plenumante la funkcion de mono. En la sudoriento, la Zulua Reĝolando kreskis ĝis iĝi potencan regnon sub Reĝo Ŝaka, kiu regis de 1816 ĝis 1828, kaj ankaŭ estis konata kiel brila militisto kaj milita komandanto. La portugala esploristo Bartolomeo Dias estis la unua konata eŭropano, kiu preterpasis la Bonesperan Kabon en 1488. 10 jarojn poste, Vasco da Gama faris sian unuan vojaĝon al Hindio, sed la portugaloj ignoris la Bonesperan Kabon kiel haltejon; la unua permanenta eŭropa setlejo estis konstruita en Kaburbo fare de la Nederlanda Orienthinda Kompanio en aprilo 1652. Fine de la 1700-aj jaroj, la "buroj" ("la setlantaj farmistoj") malrapide komencis ekspansiiĝi ​​unue okcidenten laŭlonge de la marbordo kaj poste supren en la internon. Antaŭ 1795, Britio transprenis kontrolon de la Kabo, kiel sekvo de la Napoleonaj militoj kontraŭ la nederlandanoj, kaj en 1820, granda grupo de britaj setlantoj alvenis en la regionon, interrompante la nederlandan buran vivmanieron. En 1835, granda nombro da "buroj" konataj kiel la "Voortrekkers" (pioniroj) komencis la "Groot Trek" (la grandan migradon) norden en la internon pro malkontento pri la brita regado. En la interno, ili establis siajn proprajn internacie agnoskitajn Oranje Liberŝtaton kaj Transvalajn respublikojn. Dume, la britoj venkis la zuluan regnon en la anglo-zulua milito de 1879, tiel establante kolonian regadon super la zulua popolo. Post la malkovro de grandaj diamantoj en Kimberley kaj oro en Transvalo, du militoj por kontrolo de la regiono estis orkestreitaj de anglaj investaj interesoj por kaŭzi la batalon inter la "buraj respublikoj" kaj la britoj en 1880 kaj 1899, por preni la kontrolon de la mineralaj rimedoj el la manoj de la "buroj". La dua milito okazis post kiam britaj setlantoj inundis la areon ĉirkaŭ Johanesburgo konatan kiel "Witwatersrand" (blankakva eskarpo) kiel respondo al la malkovro de oro en 1886. La Dua Bura Milito (afrikanse: "Die Tweede Vryheidsoorlog" aŭ "Dua Milito de Sendependeco") estis aparte brutala, ĉar la brita administrado malliberigis la buran civilan loĝantaron en koncentrejoj, rezultante en unu el la plej fruaj registritaj genocidoj. Kun la venko je iu ajn kosto kaj la politiko de bruligita tero, la plej multaj buraj bienoj, brutaro, rikoltoj kaj bienetoj ankaŭ estis plejparte detruitaj. Ironie, ĉi tiu milito estis la unua kaptita en filmoj, kaj la rezultaj montradoj igis la publikan opinion en Britio turni sin kontraŭ la malhoma traktado fare de la brita armeo al kaptitoj en la tendaroj. Post kiam paco estis restarigita per la Traktato de Vereeniging en 1902, la "Unio de Sud-Afriko" estis formita en 1910, plifirmigante la diversajn "burajn" respublikojn kaj britajn koloniojn en unuigitan ŝtaton kiel membro de la Brita Komunumo de Nacioj, kontribuante signife al la Unua Mondmilito, la Dua Mondmilito kaj la Korea Milito, per krudmaterialoj, armilproduktado kaj soldatoj. En 1961, la Respubliko Sud-Afriko sub la apartisma reĝimo estis formita kaj Sud-Afriko forlasis la Komunumon de Nacioj. Ne-eŭropanoj estis plejparte ekskluditaj de ĉi tiuj politikaj ŝanĝoj, ĉar ili ricevis suverenajn terojn por vivi sub memregado, laŭ sia propra triba jura sistemo kaj hierarkia formo de registaro. [[File:Nelson Mandela's cell-Robben Island.jpg|thumb|La prizona ĉelo de Nelson Mandela en [[Robben Island]]]] En 1948, la Nacia Partio alvenis al la povo. La NP enkondukis multnombraj ''apartheid''-leĝojn por (teorie) doni nacia/triba, sendependa kaj suverena "patrujo" al ĉiu el la diversaj triboj ene de Sud-Afriko. La leĝoj ankaŭ efektivigis sistemon de instituciigita, aŭ sistema, rasa apartigo kaj diskriminacio, kaj certigis daŭrigon de blanka minoritata regado super la nigra plimulto, kaj super Hindianoj, koloruloj kaj aliaj minoritataj grupoj. Ĉi tiu movo estis bonvenigita de la plimulto de la diversaj tribaj reĝoj kaj ĉefoj, ĉar la plej multaj triboj celis memregadon. Sed baldaŭ, apartismo fariĝis preskaŭ sinonima kun rasismo kaj subpremo, ĉar milionoj da neblankuloj estis devigitaj forlasi siajn hejmojn pro loĝejpolitikoj, kiuj devigis rasan apartigon. La Afrika Nacia Kongreso (ANC) estis malpermesita kaj devigita ekzili pro konspirado de terorismaj agadoj. Aliaj politikaj partioj, kiuj estis konsiderataj "danĝeraj" kaj "subfosaj", ankaŭ estis malpermesitaj de la sud-afrika registaro dum ĉi tiu tempo, dum liberpensantaj individuoj kaj nefiliigitaj kontraŭ-apartismaj aktivuloj de ĉiuj rasoj ankaŭ estis ĉikanitaj, ostraciitaj, malliberigitaj aŭ murditaj. Dume, la rafinado de la apartisma sistemo fariĝis insida kaj tre efika, ĉar viktimoj gajnis malgrandajn jurajn batalojn en tribunalo, la reĝimo uzis sian parlamentan plimulton por aprobi novajn leĝojn por fermi jurajn kaŝpasejojn, kreante malican cirklon de ŝanĝado de juraj celoj por konveni al siaj celoj, tiel ligante la manojn de simpatiaj altaj oficistoj kaj juĝistoj por konservi ĉion "laŭleĝa". Sud-Afriko, en sia provo daŭrigi la apartismon, uzis la malvarman militon kaj komunistan danĝeron kiel pretekston por preteriri UN-sankciojn kaj perforte subpremi civilan malobeon ene de la iama germana kolonio "Sudokcidenta Afriko" (Namibio), invadis Angolon, subtenis UDI Rodezion kaj helpis kontraŭregistarajn armitajn ribelojn en postkolonia Mozambiko kaj Angolo. La Respubliko, malgraŭ spertado de rapida infrastruktura disvolviĝo kaj forta ekonomia kresko ĝis la fino de la 1980-aj jaroj, ankaŭ spertis oftajn hejmajn ribelojn kiel respondon al la apartismaj leĝoj. Dum ĉi tiu tempo, la internacia komunumo ankaŭ pliigis politikajn premmekanismojn kaj komercajn embargojn kontraŭ Sud-Afriko, kaj malpermesis al siaj atletoj konkuri en la Olimpikoj kaj plej multaj aliaj internaciaj sportaj konkursoj. Fine de la 1980-aj jaroj, multaj blankaj civitanoj komencis rekoni, ke ŝanĝo estis neevitebla, vidante ke internaciaj sankcioj kaj internaj konfliktoj komencis grave damaĝi Sud-Afrikon. Tial, moderuloj ene de la sekurecaj servoj, armetrupoj kaj la Nacia Partio sekvis la ekzemplon de la blankaj liberaluloj kaj komencis kviete kontakti la gvidantojn de la ANC por negoci kiel malmunti la apartismon, kiu komenciĝis per la liberigo de politikaj malliberuloj en 1990. Politika perforto plimalboniĝis dum la fruaj 1990-aj jaroj, kiam ekstremistoj de ĉiuj specoj provis dereligi la pacnegocadojn inter ANC kaj NP favore al siaj propraj vizioj pri la estonteco de Sud-Afriko. En 1992, 73% de la elektebla blanka loĝantaro voĉdonis en referendumo por abolicii la "apartisman" sistemon. Ĉi tion rapide sekvis nova konstitucio en 1993 kaj la unua vere ĉioinkluziva demokratia elekto de la nacio, planita por aprilo 1994, en kiu ĉiuj balot-aĝaj sud-afrikaj civitanoj rajtis voĉdoni sendepende de sia etna kaj kultura fono. Iama politika malliberulo Nelson Mandela fariĝis la unua demokratie elektita prezidanto de la lando. La ANC gajnis 63%-an plimulton kaj daŭrigis formi Registaron de Nacia Unueco kun la NP. Malgraŭ multe da espero pri "ĉielarka nacio" kiel Nelson Mandela antaŭvidis post la fino de apartismo, la ekonomio de Sud-Afriko komencis malboniĝi post kiam Mandela demisiis en 1999 kaj Thabo Mbeki sukcedis lin. Mbeki provokus polemikon per pridubado de la kaŭza rilato inter HIV kaj aidoso, anstataŭe kredante ke aidoso estis kaŭzita de malriĉeco. Mbeki malpermesis kontraŭretrovirusajn medikamentojn en sud-afrikaj hospitaloj, kaŭzante sennombrajn trofruajn mortojn de HIV-pozitivaj pacientoj. Mbeki estis devigita demisii en septembro 2008, kaj lin poste sukcedis Jacob Zuma en majo 2009. Ĉar Zuma kreskis en malriĉeco kaj neniam ricevis formalan edukadon, la masoj de malriĉaj nigraj sud-afrikanoj komence esperis, ke li povus simpatii kun ili kaj realigi politikojn por mildigi malriĉecon. Tamen, la oficperiodo de Zuma estus turmentita de amasaj koruptaj skandaloj, kaj li estis devigita demisii en februaro 2018. Zuma estis sukcedita de Cyril Ramaphosa, kiu promesis batali kontraŭ korupto, revivigi la ekonomion kaj fermi la grandegan riĉaĵan malegalecon, kvankam ĉu liaj politikoj estos sukcesaj aŭ ne restas videbla. Dum politikoj de pozitiva agado rezultigis la formadon de elita nigra supera klaso, granda parto de la nigra loĝantaro daŭre vivas en malriĉeco sen aliro al taŭgaj sanitaraj instalaĵoj aŭ bonaj lernejoj. Tio kaŭzis signifajn rasajn streĉiĝojn, kun kelkaj ekstremistoj en la nigra komunumo kiuj eĉ proponis senigi la blankan komunumon je iliaj posedaĵoj sen kompenso por redistribuo al nigruloj kiel restituo pro la abomenaĵoj faritaj sub koloniismo kaj apartismo. Aliflanke, multaj dekstraj blankuloj kulpigas la nigran plimulton pro misadministrado de la lando post kiam la potenco estis transdonita al ili. La hindaj kaj koloraj komunumoj, kiuj ankaŭ estis diskriminaciitaj sub apartismo sed malpli ol la nigra komunumo, ankaŭ nutras iom da indigno pro ne esti elekteblaj por pozitivaj agadpolitikoj, ofte uzante la kromnomon "ne sufiĉe blanka tiam, ne sufiĉe nigra nun". Simile, la ĥojsanoj, malgraŭ ili ekloĝis en Sud-Afriko longe antaŭ la alveno de la nigraj bantuaj popoloj, estis plejparte ekskluditaj de la post-apartismaj pozitivaj agadpolitikoj, rezultante en iom da indigno kontraŭ la bantu-dominita registaro. === Etnoj === === Klimato === == Eniri == === Eniri avie === === Eniri trajne === === Eniri buse === === Eniri piede === == Transportiĝi == === Transportiĝi perpiede === === Publika transporto === ==== Transportiĝi trajne ==== ==== Transportiĝi buse ==== === Transportiĝi aŭte === == Vidi == == Fari == == Komuniki == == Aĉeti == === Vendejaroj === == Manĝi == === Tradiciaj manĝaĵoj === === Vegetarismo kaj veganismo === == Trinki == === Alkoholaĵoj === == Loĝi == === Esperanta loĝado === <!-- En (nomo de la lando) estas {{Pasporta Servo gastigantoj|loko= |nombro= |jaro= |monato=}}. --> === Kampadejoj === === Hosteloj === === Hoteloj === == Sekureco == == Sano == == Respekto == == Esperanto == '''[https://uea.org/landoj/suda_afriko Esperanto-Asocio de Suda Afriko]''' === Lokaj esperantistoj === === Esperantaj renkontiĝoj === == Konsulejoj == == Viziti plu == == Rimarkoj == <references /> == Eksteraj ligiloj == {{Skizo|Suda Afriko}} {{Parto de|Suda Afriko}} 6hzx1hf269adlalo4cqe88k4j2bpcir 72550 72549 2026-06-02T08:57:23Z Tiguliano 53 /* Urboj */ 72550 wikitext text/x-wiki {{Rubando|Table_Mountain_panorama.jpg}} {{Informkesto lando | bildo= | bildotitolo= | monunuo= | areo= | loĝantaro= | elektro= | antaŭkodo= | horzono= }} '''{{W|Sud-Afriko|Sud-Afriko}}''' estas granda kaj diversa lando en [[Suda Afriko]]. Sud-Afriko estas bonega celloko riĉa je kulturo, faŭno, flaŭro kaj historio. La plej suda lando de Afriko estas granda lando kun tre diversaj pejzaĝoj, 12 oficialaj lingvoj, kaj same diversa loĝantaro, kaj ofte konatas kiel la "Ĉielarka Nacio". == Regionoj == Sud-Afriko estas dividita en 9 provincojn: {{Listo de regionoj | mapo= South_Africa-Regions_map.svg | titolomapo= Regionoj de Sud-Afriko | tekstomapo= | grandecomapo= 450px | nomoregiono1= [[Gauteng]] | kolororegiono1= #d5a90b | elementojregiono1= | priskriboregiono1= Enhavas [[Pretorio]]n, la administran ĉefurbon de la lando, kaj [[Johanesburgo]]n, kiu estas la sidejo de la provinca registaro kaj turisma koro de suda Afriko. | nomoregiono2= [[Okcidenta Kabo]] | kolororegiono2= #6ca26c | elementojregiono2= | priskriboregiono2= Prezentas [[Kaburbo]]n; la [[Kaba Vinregiono|vinregiono]] proksime de [[Stellenbosch]]; la Marbordon de la Balenoj, laŭlonge de la [[Overberg]]; [[Kabo Agulhas|Agulhas]], plej suda punkto en Afriko kie la Atlantika kaj Hinda Oceanoj renkontiĝas; kaj la Kaban Floran Regionon. La [[Ĝardena Vojo]], unu el la ĉefaj cellokoj de la lando, etendiĝas laŭlonge de la Suda Marbordo de [[Mossel Bay]] ĝis Gqeberha/[[Port Elizabeth]] (Orienta Kablando) kaj inkluzivas urbojn kiel [[Knysna]] dum la ostra ĉefurbo [[Oudtshoorn]] implikas 50-kilometran kromvojon. | nomoregiono3= [[Orienta Kabo]] | kolororegiono3= #e6c997 | elementojregiono3= | priskriboregiono3= La orienta parto de la [[Ĝardena Vojo]], konata kiel la [[Tsitsikamma]], troviĝas en ĉi tiu provinco, kiu ankaŭ prezentas la iamajn "hejmlandojn", la spektaklan kaj neamase vizitatan [[Sovaĝan Marbordon]], bonegajn strandojn en [[Gqeberha]], [[Orienta Londono]] kaj [[Jeffreys Bay]], la surfad-celon de Sud-Afriko, kaj grandajn parkojn kiel [[Addo Elephant National Park]] kaj [[Tsitsikamma National Park]]. | nomoregiono4= [[Norda Kabo]] | kolororegiono4= #8e6c96 | elementojregiono4= | priskriboregiono4= Ĉi tiu estas la plej granda provinco kaj havas la plej malmultajn loĝantojn. La ĉefurbo [[Kimberley (Sud-Afriko)|Kimberley]] estas konata pro siaj diamantoj kaj la "Granda Truo". [[Upington]] estas la dua plej granda urbo, bona bazo por esplori la dezerton Kalaharo, [[Kgalagadi Transfrontier Park]] kaj la [[Augrabies|Augrabies Akvofalojn]] ĉe la rivero Oranĝo. Ankaŭ [[Ai-Ais Richtersveld Transfrontier Park|Ai-Ais/Richtersveld Transfrontier Park]] kaj la duondezerton [[Northern Cape Karoo]]. | nomoregiono5= [[Free State]] | kolororegiono5= #c375a0 | elementojregiono5= | priskriboregiono5= Jura ĉefurbo [[Bloemfontein]] kiu ankaŭ gastigas la Superan Apelacian Kortumon, la plej altan tribunalon pri nekonstituciaj aferoj (la Konstitucia Kortumo estas en Johanesburgo ekde 1994). La monda heredaĵo [[Vredefort|Vredefort Dome]], restaĵoj de la plej granda kaj plej malnova meteorite alfrapa kratero. | nomoregiono6= [[KwaZulu-Natal]] | kolororegiono6= #da8451 | elementojregiono6= | priskriboregiono6= Durbano, la plej granda urbo en la provinco kaj tria plej granda en Sud-Afriko, estas populara marborda feria celloko por sud-afrikanoj. La montaro Drakensberg (plej alta pinto Mont-Aux-Sources: 3282 m), kiu limas Lesoton, estas bona loko por migri. La akvofaloj Tugela (947 m), situantaj en la Nacia Parko Reĝa Natalo, estas la dua plej alta akvofalo en la mondo. | nomoregiono7= [[Nord-Orienta Provinco|Nord-Oriento]] | kolororegiono7= #5fb388 | elementojregiono7= | priskriboregiono7= [[Rustenburg]], fama pro [[Sunurbo (Sud-Afriko)|Sunurbo]] kaj [[Nacia Parko Pilanesberg|Ĉasrezervejo Pilanesberg]]. | nomoregiono8= [[Mpumalanga]] | kolororegiono8= #d06666 | elementojregiono8= | priskriboregiono8= La ĉefurbo [[Mbombela]] estas enirejo al [[Mozambiko]] kaj la suda sekcio de la [[Nacia Parko Kruger]]. La Drakensberga Eskarpo kun la [[Kanjono de la Rivero Blyde]] estas la tria plej granda kanjono en la mondo. | nomoregiono9= [[Limpopo]] | kolororegiono9= #80afdc | elementojregiono9= | priskriboregiono9= La ĉefurbo Polokwane (antaŭe konata kiel Pietersburg) estas bona deirpunkto por vizitoj al la nordaj partoj de la Nacia Parko Kruger kaj Zimbabvo. }} ===Teritorioj=== * [[Insuloj de Princo Eduardo]], pli ofte konataj kiel Marion-Insulo (la plej granda el la du) - du malgrandaj insuloj en la subantarkta Hinda Oceano. Aliro estas limigita al esplorado kaj konservada administrado. == Urboj == [[File:Port Elizabeth City Hall, front facade.jpg|thumb|La urbodomon de [[Port Elizabeth]] konstruis la britoj inter 1858 kaj 1862.]] [[File:Downtown Kimberley seen from the west 2015.JPG|thumb|Kimberley kaj la "Granda Truo"]] * [[Pretorio]] – la administra ĉefurbo de la lando. Ĝi gastigas multajn ambasadejojn kaj tri universitatojn. * [[Kaburbo]]– la leĝdona ĉefurbo kaj sidejo de la Parlamento. Mondklasa urbo nomita pro sia proksimeco al la Kabo de Bonespera. Ankaŭ tre proksime al la [[Kabaj Vinberejoj|vinberejoj]] de Sud-Afriko. Unu el la plej belaj urboj en la mondo, lokita inter la maro kaj la Tablo-Monto, ĝi estas populara somera celloko por hejmaj turistoj kaj tiuj el eksterlando. La koro de la komunumoj Kabaj Koloruloj kaj Kabaj Malajoj. * [[Bloemfontein]] – la juĝa ĉefurbo, hejmo de la Supera Apelacia Kortumo, la plej alta tribunalo pri nekonstituciaj aferoj. * [[Durbano]]– plej granda urbo en [[Kvazulu-Natalo]], tria plej granda en Sud-Afriko, la koro de la hinda komunumo de Sud-Afriko, kaj populara marborda feria celloko por sud-afrikanoj. * [[Johanesburgo]]– la ekonomia koro de Sud-Afriko kaj la plej ofta enirejo al [[Suda Afriko]]. * [[Kimberley (Sud-Afriko)|Kimberley]] – ĉefurbo de la provinco Norda Kablando. Fama pro siaj diamantoj kaj la "Granda Truo". * [[Polokwane]] (antaŭe konata kiel ''Pietersburg'') – ĉefurbo de Limpopo kaj bona deirpunkto por vizitoj al la nordaj partoj de la Nacia Parko Kruger kaj Zimbabvo. * Gqeberha/[[Port Elizabeth]] – marborda urbo en Orienta Kablando kun la haveno Ngqura (profundakva haveno) kaj la Nacia Parko Addo Elephant situantaj proksime. * [[Upington]] – situanta en la arida provinco [[Norda Kablando]], ĉi tiu urbo estas bona bazo por esplori la dezerton Kalaharo kaj la naciajn parkojn situantajn en la [[Norda Kablando]]. === Esperantaj urboj === == Aliaj cellokoj == ===Naciaj parkoj=== [[File:South Africa-Mpumalanga-Rhino02.jpg|thumb|Rinocero en privata reservejo en Mpumalanga]] Sud-Afriko estas paradizo por ĉiu interesato pri natura historio. Vasta gamo da specioj (kelkaj eble danĝeraj kaj endanĝerigitaj) troveblas en parkoj, bienoj, privataj rezervejoj kaj eĉ sur la vojoj. * [[Nacia Parko Kruger]] estas escepte bone administrata kaj ŝatata turisma celloko. * [[Translima Parko Kgalagadi]] en la koro de la Kalahara dezerto kun vastaj malfermaj spacoj kaj amasoj da bestoj, inkluzive de la majesta 'Gemsbok'. Ĉi tiu estas la unua parko en Afriko, kiu transiris internaciajn limojn. * Ekzistas ankaŭ granda nombro da pli malgrandaj parkoj, kiel la [[Hluhluwe-iMfolozi Park]], la [[Addo Elephant National Park]], la [[Marakele National Park]], la [[Pilanesberg National Park]] aŭ la [[iSimangaliso Wetland Park]]. Ekzistas migrovojoj haveblaj en preskaŭ ĉiuj parkoj kaj ĉirkaŭ geografiaj interesaj lokoj. == Komprenu == Sud-Afriko estas lando kiu enhavas diversajn etnojn, pejzaĝojn, kaj lingvojn. Ĝi estas unu el la plej stabilaj kaj riĉaj landoj de la kontintento, malgraŭ problemoj de politika korupto, kaj malgraŭ iuj kamparaj partoj de Sud-Afriko restas inter la plej malriĉaj kaj malplej evoluintaj partoj de la mondo, ĝi ĉiukaze estas la sola afrika lando membro de la elita G-20 grupo de la plej gravaj ekonomioj. === Tereno === La lando havas grandan marbordon (2.500 km) kaj internon ĝenerale seka. Du grandaj riveroj, la Limpopo kaj la Oranĝo, fluas tra la lando. La Drakensbergoj, aŭ Drakoj-montaro, etendis de la Orienta Kablando ĝis Kvazulu-Natalo kaj Svazilando. === Historio === [[Dosiero:Samuel Daniell - Kora-Khokhoi preparing to move - 1805.jpg|eta|270px|Kojoj malmuntantaj siajn kabanojn, prepare al moviĝo al novaj paŝtejoj. Akvatinto de Samuel Daniell (1805). La Kojoj praktikis paŝtadon dum miloj da jaroj en [[suda Afriko]].]] Simile kiel kelkaj aliaj afrikaj landoj ankaŭ Sud-Afriko havas tre longan historion de homa loĝigo. Laŭ arkeologiaj trovitaĵoj en la teritorio de Sud-Afriko troviĝis jam aŭstralopitekoj antaŭ tri milionoj da jaroj, poste homo habilis, homo erectus kaj fine homo sapiens. Antaŭ la alveno de eŭropanoj sur la teritorion de la hodiaŭa Sud-Afriko vivis boŝmanoj, namoj kaj pli poste ankaŭ bantuaj triboj. Boŝmanoj kaj namoj estas popoloj kolektive nomataj '''Kojoj''', (aŭ kelkfoje ankaŭ '''Ĥoisanoj'''); Roka arto, kiu supozeble apartenas al kojaj triboj, ankoraŭ troveblas en multaj lokoj tra Sudafriko. Poste, antaŭ 2500 jaroj, alvenis la '''Bantuoj'''. Oni supozas, ke la bantuaj triboj eble komencis malrapide ekspansiiĝi de norde, al kio hodiaŭ estas Sud-Afriko. La dezertaj kaj duondezertaj areoj ne interesis al la bantuoj, ĉar la malabunda vegetaĵaro, kaj manko de akvo ne povis subteni grandajn migradojn de homoj kaj brutaroj; tiel ili puŝis la kojojn al la aridaj regionoj. La aridaj regionoj restis do al la kojoj. En ĉi tiuj plejparte sekaj areoj, la kojoj, estis duonnomadaj, ĉar la serĉado de dezertaj ĉasaĵoj, kaj malkreskantaj akvofontoj dum la vintraj monatoj determinis ilian konstantan migradon. (Nur en modernaj tempoj la kreado de lagetoj kaj tankoj por akvokonservado permesis establi iujn konstantajn setlejojn en ĉi tiuj regionoj). Eĉ hodiaŭ, kun pli fidindaj fontoj de akvo kaj modernaj metodoj de akvoŝparado, la agrikultura agado restas tie limigita ĉefe al ŝafa kaj struta bredado, ĉar ĉi tiuj bestoj pli bone taŭgas por la malabunda furaĝo kaj limigita akvo. Kontraŭe la bantuoj ekloĝis en verdaj fekundaj areoj; Nguni-brutaro estis bredata de la bantuoj kaj plenumis multajn kulturajn kaj ekonomiajn funkciojn ene de la triba socio. Brutaro estis statusa simbolo kaj funkciis kiel rudimenta valuto kaj baza interŝanĝ-unuo kun reciproke akceptebla valoro, tiel plenumante la funkcion de mono. En la sudoriento, la Zulua Reĝolando kreskis ĝis iĝi potencan regnon sub Reĝo Ŝaka, kiu regis de 1816 ĝis 1828, kaj ankaŭ estis konata kiel brila militisto kaj milita komandanto. La portugala esploristo Bartolomeo Dias estis la unua konata eŭropano, kiu preterpasis la Bonesperan Kabon en 1488. 10 jarojn poste, Vasco da Gama faris sian unuan vojaĝon al Hindio, sed la portugaloj ignoris la Bonesperan Kabon kiel haltejon; la unua permanenta eŭropa setlejo estis konstruita en Kaburbo fare de la Nederlanda Orienthinda Kompanio en aprilo 1652. Fine de la 1700-aj jaroj, la "buroj" ("la setlantaj farmistoj") malrapide komencis ekspansiiĝi ​​unue okcidenten laŭlonge de la marbordo kaj poste supren en la internon. Antaŭ 1795, Britio transprenis kontrolon de la Kabo, kiel sekvo de la Napoleonaj militoj kontraŭ la nederlandanoj, kaj en 1820, granda grupo de britaj setlantoj alvenis en la regionon, interrompante la nederlandan buran vivmanieron. En 1835, granda nombro da "buroj" konataj kiel la "Voortrekkers" (pioniroj) komencis la "Groot Trek" (la grandan migradon) norden en la internon pro malkontento pri la brita regado. En la interno, ili establis siajn proprajn internacie agnoskitajn Oranje Liberŝtaton kaj Transvalajn respublikojn. Dume, la britoj venkis la zuluan regnon en la anglo-zulua milito de 1879, tiel establante kolonian regadon super la zulua popolo. Post la malkovro de grandaj diamantoj en Kimberley kaj oro en Transvalo, du militoj por kontrolo de la regiono estis orkestreitaj de anglaj investaj interesoj por kaŭzi la batalon inter la "buraj respublikoj" kaj la britoj en 1880 kaj 1899, por preni la kontrolon de la mineralaj rimedoj el la manoj de la "buroj". La dua milito okazis post kiam britaj setlantoj inundis la areon ĉirkaŭ Johanesburgo konatan kiel "Witwatersrand" (blankakva eskarpo) kiel respondo al la malkovro de oro en 1886. La Dua Bura Milito (afrikanse: "Die Tweede Vryheidsoorlog" aŭ "Dua Milito de Sendependeco") estis aparte brutala, ĉar la brita administrado malliberigis la buran civilan loĝantaron en koncentrejoj, rezultante en unu el la plej fruaj registritaj genocidoj. Kun la venko je iu ajn kosto kaj la politiko de bruligita tero, la plej multaj buraj bienoj, brutaro, rikoltoj kaj bienetoj ankaŭ estis plejparte detruitaj. Ironie, ĉi tiu milito estis la unua kaptita en filmoj, kaj la rezultaj montradoj igis la publikan opinion en Britio turni sin kontraŭ la malhoma traktado fare de la brita armeo al kaptitoj en la tendaroj. Post kiam paco estis restarigita per la Traktato de Vereeniging en 1902, la "Unio de Sud-Afriko" estis formita en 1910, plifirmigante la diversajn "burajn" respublikojn kaj britajn koloniojn en unuigitan ŝtaton kiel membro de la Brita Komunumo de Nacioj, kontribuante signife al la Unua Mondmilito, la Dua Mondmilito kaj la Korea Milito, per krudmaterialoj, armilproduktado kaj soldatoj. En 1961, la Respubliko Sud-Afriko sub la apartisma reĝimo estis formita kaj Sud-Afriko forlasis la Komunumon de Nacioj. Ne-eŭropanoj estis plejparte ekskluditaj de ĉi tiuj politikaj ŝanĝoj, ĉar ili ricevis suverenajn terojn por vivi sub memregado, laŭ sia propra triba jura sistemo kaj hierarkia formo de registaro. [[File:Nelson Mandela's cell-Robben Island.jpg|thumb|La prizona ĉelo de Nelson Mandela en [[Robben Island]]]] En 1948, la Nacia Partio alvenis al la povo. La NP enkondukis multnombraj ''apartheid''-leĝojn por (teorie) doni nacia/triba, sendependa kaj suverena "patrujo" al ĉiu el la diversaj triboj ene de Sud-Afriko. La leĝoj ankaŭ efektivigis sistemon de instituciigita, aŭ sistema, rasa apartigo kaj diskriminacio, kaj certigis daŭrigon de blanka minoritata regado super la nigra plimulto, kaj super Hindianoj, koloruloj kaj aliaj minoritataj grupoj. Ĉi tiu movo estis bonvenigita de la plimulto de la diversaj tribaj reĝoj kaj ĉefoj, ĉar la plej multaj triboj celis memregadon. Sed baldaŭ, apartismo fariĝis preskaŭ sinonima kun rasismo kaj subpremo, ĉar milionoj da neblankuloj estis devigitaj forlasi siajn hejmojn pro loĝejpolitikoj, kiuj devigis rasan apartigon. La Afrika Nacia Kongreso (ANC) estis malpermesita kaj devigita ekzili pro konspirado de terorismaj agadoj. Aliaj politikaj partioj, kiuj estis konsiderataj "danĝeraj" kaj "subfosaj", ankaŭ estis malpermesitaj de la sud-afrika registaro dum ĉi tiu tempo, dum liberpensantaj individuoj kaj nefiliigitaj kontraŭ-apartismaj aktivuloj de ĉiuj rasoj ankaŭ estis ĉikanitaj, ostraciitaj, malliberigitaj aŭ murditaj. Dume, la rafinado de la apartisma sistemo fariĝis insida kaj tre efika, ĉar viktimoj gajnis malgrandajn jurajn batalojn en tribunalo, la reĝimo uzis sian parlamentan plimulton por aprobi novajn leĝojn por fermi jurajn kaŝpasejojn, kreante malican cirklon de ŝanĝado de juraj celoj por konveni al siaj celoj, tiel ligante la manojn de simpatiaj altaj oficistoj kaj juĝistoj por konservi ĉion "laŭleĝa". Sud-Afriko, en sia provo daŭrigi la apartismon, uzis la malvarman militon kaj komunistan danĝeron kiel pretekston por preteriri UN-sankciojn kaj perforte subpremi civilan malobeon ene de la iama germana kolonio "Sudokcidenta Afriko" (Namibio), invadis Angolon, subtenis UDI Rodezion kaj helpis kontraŭregistarajn armitajn ribelojn en postkolonia Mozambiko kaj Angolo. La Respubliko, malgraŭ spertado de rapida infrastruktura disvolviĝo kaj forta ekonomia kresko ĝis la fino de la 1980-aj jaroj, ankaŭ spertis oftajn hejmajn ribelojn kiel respondon al la apartismaj leĝoj. Dum ĉi tiu tempo, la internacia komunumo ankaŭ pliigis politikajn premmekanismojn kaj komercajn embargojn kontraŭ Sud-Afriko, kaj malpermesis al siaj atletoj konkuri en la Olimpikoj kaj plej multaj aliaj internaciaj sportaj konkursoj. Fine de la 1980-aj jaroj, multaj blankaj civitanoj komencis rekoni, ke ŝanĝo estis neevitebla, vidante ke internaciaj sankcioj kaj internaj konfliktoj komencis grave damaĝi Sud-Afrikon. Tial, moderuloj ene de la sekurecaj servoj, armetrupoj kaj la Nacia Partio sekvis la ekzemplon de la blankaj liberaluloj kaj komencis kviete kontakti la gvidantojn de la ANC por negoci kiel malmunti la apartismon, kiu komenciĝis per la liberigo de politikaj malliberuloj en 1990. Politika perforto plimalboniĝis dum la fruaj 1990-aj jaroj, kiam ekstremistoj de ĉiuj specoj provis dereligi la pacnegocadojn inter ANC kaj NP favore al siaj propraj vizioj pri la estonteco de Sud-Afriko. En 1992, 73% de la elektebla blanka loĝantaro voĉdonis en referendumo por abolicii la "apartisman" sistemon. Ĉi tion rapide sekvis nova konstitucio en 1993 kaj la unua vere ĉioinkluziva demokratia elekto de la nacio, planita por aprilo 1994, en kiu ĉiuj balot-aĝaj sud-afrikaj civitanoj rajtis voĉdoni sendepende de sia etna kaj kultura fono. Iama politika malliberulo Nelson Mandela fariĝis la unua demokratie elektita prezidanto de la lando. La ANC gajnis 63%-an plimulton kaj daŭrigis formi Registaron de Nacia Unueco kun la NP. Malgraŭ multe da espero pri "ĉielarka nacio" kiel Nelson Mandela antaŭvidis post la fino de apartismo, la ekonomio de Sud-Afriko komencis malboniĝi post kiam Mandela demisiis en 1999 kaj Thabo Mbeki sukcedis lin. Mbeki provokus polemikon per pridubado de la kaŭza rilato inter HIV kaj aidoso, anstataŭe kredante ke aidoso estis kaŭzita de malriĉeco. Mbeki malpermesis kontraŭretrovirusajn medikamentojn en sud-afrikaj hospitaloj, kaŭzante sennombrajn trofruajn mortojn de HIV-pozitivaj pacientoj. Mbeki estis devigita demisii en septembro 2008, kaj lin poste sukcedis Jacob Zuma en majo 2009. Ĉar Zuma kreskis en malriĉeco kaj neniam ricevis formalan edukadon, la masoj de malriĉaj nigraj sud-afrikanoj komence esperis, ke li povus simpatii kun ili kaj realigi politikojn por mildigi malriĉecon. Tamen, la oficperiodo de Zuma estus turmentita de amasaj koruptaj skandaloj, kaj li estis devigita demisii en februaro 2018. Zuma estis sukcedita de Cyril Ramaphosa, kiu promesis batali kontraŭ korupto, revivigi la ekonomion kaj fermi la grandegan riĉaĵan malegalecon, kvankam ĉu liaj politikoj estos sukcesaj aŭ ne restas videbla. Dum politikoj de pozitiva agado rezultigis la formadon de elita nigra supera klaso, granda parto de la nigra loĝantaro daŭre vivas en malriĉeco sen aliro al taŭgaj sanitaraj instalaĵoj aŭ bonaj lernejoj. Tio kaŭzis signifajn rasajn streĉiĝojn, kun kelkaj ekstremistoj en la nigra komunumo kiuj eĉ proponis senigi la blankan komunumon je iliaj posedaĵoj sen kompenso por redistribuo al nigruloj kiel restituo pro la abomenaĵoj faritaj sub koloniismo kaj apartismo. Aliflanke, multaj dekstraj blankuloj kulpigas la nigran plimulton pro misadministrado de la lando post kiam la potenco estis transdonita al ili. La hindaj kaj koloraj komunumoj, kiuj ankaŭ estis diskriminaciitaj sub apartismo sed malpli ol la nigra komunumo, ankaŭ nutras iom da indigno pro ne esti elekteblaj por pozitivaj agadpolitikoj, ofte uzante la kromnomon "ne sufiĉe blanka tiam, ne sufiĉe nigra nun". Simile, la ĥojsanoj, malgraŭ ili ekloĝis en Sud-Afriko longe antaŭ la alveno de la nigraj bantuaj popoloj, estis plejparte ekskluditaj de la post-apartismaj pozitivaj agadpolitikoj, rezultante en iom da indigno kontraŭ la bantu-dominita registaro. === Etnoj === === Klimato === == Eniri == === Eniri avie === === Eniri trajne === === Eniri buse === === Eniri piede === == Transportiĝi == === Transportiĝi perpiede === === Publika transporto === ==== Transportiĝi trajne ==== ==== Transportiĝi buse ==== === Transportiĝi aŭte === == Vidi == == Fari == == Komuniki == == Aĉeti == === Vendejaroj === == Manĝi == === Tradiciaj manĝaĵoj === === Vegetarismo kaj veganismo === == Trinki == === Alkoholaĵoj === == Loĝi == === Esperanta loĝado === <!-- En (nomo de la lando) estas {{Pasporta Servo gastigantoj|loko= |nombro= |jaro= |monato=}}. --> === Kampadejoj === === Hosteloj === === Hoteloj === == Sekureco == == Sano == == Respekto == == Esperanto == '''[https://uea.org/landoj/suda_afriko Esperanto-Asocio de Suda Afriko]''' === Lokaj esperantistoj === === Esperantaj renkontiĝoj === == Konsulejoj == == Viziti plu == == Rimarkoj == <references /> == Eksteraj ligiloj == {{Skizo|Suda Afriko}} {{Parto de|Suda Afriko}} 86ux4iu4zdjk0y8ktyqg0j83543kk18 72551 72550 2026-06-02T10:30:34Z Tiguliano 53 /* Historio */ 72551 wikitext text/x-wiki {{Rubando|Table_Mountain_panorama.jpg}} {{Informkesto lando | bildo= | bildotitolo= | monunuo= | areo= | loĝantaro= | elektro= | antaŭkodo= | horzono= }} '''{{W|Sud-Afriko|Sud-Afriko}}''' estas granda kaj diversa lando en [[Suda Afriko]]. Sud-Afriko estas bonega celloko riĉa je kulturo, faŭno, flaŭro kaj historio. La plej suda lando de Afriko estas granda lando kun tre diversaj pejzaĝoj, 12 oficialaj lingvoj, kaj same diversa loĝantaro, kaj ofte konatas kiel la "Ĉielarka Nacio". == Regionoj == Sud-Afriko estas dividita en 9 provincojn: {{Listo de regionoj | mapo= South_Africa-Regions_map.svg | titolomapo= Regionoj de Sud-Afriko | tekstomapo= | grandecomapo= 450px | nomoregiono1= [[Gauteng]] | kolororegiono1= #d5a90b | elementojregiono1= | priskriboregiono1= Enhavas [[Pretorio]]n, la administran ĉefurbon de la lando, kaj [[Johanesburgo]]n, kiu estas la sidejo de la provinca registaro kaj turisma koro de suda Afriko. | nomoregiono2= [[Okcidenta Kabo]] | kolororegiono2= #6ca26c | elementojregiono2= | priskriboregiono2= Prezentas [[Kaburbo]]n; la [[Kaba Vinregiono|vinregiono]] proksime de [[Stellenbosch]]; la Marbordon de la Balenoj, laŭlonge de la [[Overberg]]; [[Kabo Agulhas|Agulhas]], plej suda punkto en Afriko kie la Atlantika kaj Hinda Oceanoj renkontiĝas; kaj la Kaban Floran Regionon. La [[Ĝardena Vojo]], unu el la ĉefaj cellokoj de la lando, etendiĝas laŭlonge de la Suda Marbordo de [[Mossel Bay]] ĝis Gqeberha/[[Port Elizabeth]] (Orienta Kablando) kaj inkluzivas urbojn kiel [[Knysna]] dum la ostra ĉefurbo [[Oudtshoorn]] implikas 50-kilometran kromvojon. | nomoregiono3= [[Orienta Kabo]] | kolororegiono3= #e6c997 | elementojregiono3= | priskriboregiono3= La orienta parto de la [[Ĝardena Vojo]], konata kiel la [[Tsitsikamma]], troviĝas en ĉi tiu provinco, kiu ankaŭ prezentas la iamajn "hejmlandojn", la spektaklan kaj neamase vizitatan [[Sovaĝan Marbordon]], bonegajn strandojn en [[Gqeberha]], [[Orienta Londono]] kaj [[Jeffreys Bay]], la surfad-celon de Sud-Afriko, kaj grandajn parkojn kiel [[Addo Elephant National Park]] kaj [[Tsitsikamma National Park]]. | nomoregiono4= [[Norda Kabo]] | kolororegiono4= #8e6c96 | elementojregiono4= | priskriboregiono4= Ĉi tiu estas la plej granda provinco kaj havas la plej malmultajn loĝantojn. La ĉefurbo [[Kimberley (Sud-Afriko)|Kimberley]] estas konata pro siaj diamantoj kaj la "Granda Truo". [[Upington]] estas la dua plej granda urbo, bona bazo por esplori la dezerton Kalaharo, [[Kgalagadi Transfrontier Park]] kaj la [[Augrabies|Augrabies Akvofalojn]] ĉe la rivero Oranĝo. Ankaŭ [[Ai-Ais Richtersveld Transfrontier Park|Ai-Ais/Richtersveld Transfrontier Park]] kaj la duondezerton [[Northern Cape Karoo]]. | nomoregiono5= [[Free State]] | kolororegiono5= #c375a0 | elementojregiono5= | priskriboregiono5= Jura ĉefurbo [[Bloemfontein]] kiu ankaŭ gastigas la Superan Apelacian Kortumon, la plej altan tribunalon pri nekonstituciaj aferoj (la Konstitucia Kortumo estas en Johanesburgo ekde 1994). La monda heredaĵo [[Vredefort|Vredefort Dome]], restaĵoj de la plej granda kaj plej malnova meteorite alfrapa kratero. | nomoregiono6= [[KwaZulu-Natal]] | kolororegiono6= #da8451 | elementojregiono6= | priskriboregiono6= Durbano, la plej granda urbo en la provinco kaj tria plej granda en Sud-Afriko, estas populara marborda feria celloko por sud-afrikanoj. La montaro Drakensberg (plej alta pinto Mont-Aux-Sources: 3282 m), kiu limas Lesoton, estas bona loko por migri. La akvofaloj Tugela (947 m), situantaj en la Nacia Parko Reĝa Natalo, estas la dua plej alta akvofalo en la mondo. | nomoregiono7= [[Nord-Orienta Provinco|Nord-Oriento]] | kolororegiono7= #5fb388 | elementojregiono7= | priskriboregiono7= [[Rustenburg]], fama pro [[Sunurbo (Sud-Afriko)|Sunurbo]] kaj [[Nacia Parko Pilanesberg|Ĉasrezervejo Pilanesberg]]. | nomoregiono8= [[Mpumalanga]] | kolororegiono8= #d06666 | elementojregiono8= | priskriboregiono8= La ĉefurbo [[Mbombela]] estas enirejo al [[Mozambiko]] kaj la suda sekcio de la [[Nacia Parko Kruger]]. La Drakensberga Eskarpo kun la [[Kanjono de la Rivero Blyde]] estas la tria plej granda kanjono en la mondo. | nomoregiono9= [[Limpopo]] | kolororegiono9= #80afdc | elementojregiono9= | priskriboregiono9= La ĉefurbo Polokwane (antaŭe konata kiel Pietersburg) estas bona deirpunkto por vizitoj al la nordaj partoj de la Nacia Parko Kruger kaj Zimbabvo. }} ===Teritorioj=== * [[Insuloj de Princo Eduardo]], pli ofte konataj kiel Marion-Insulo (la plej granda el la du) - du malgrandaj insuloj en la subantarkta Hinda Oceano. Aliro estas limigita al esplorado kaj konservada administrado. == Urboj == [[File:Port Elizabeth City Hall, front facade.jpg|thumb|La urbodomon de [[Port Elizabeth]] konstruis la britoj inter 1858 kaj 1862.]] [[File:Downtown Kimberley seen from the west 2015.JPG|thumb|Kimberley kaj la "Granda Truo"]] * [[Pretorio]] – la administra ĉefurbo de la lando. Ĝi gastigas multajn ambasadejojn kaj tri universitatojn. * [[Kaburbo]]– la leĝdona ĉefurbo kaj sidejo de la Parlamento. Mondklasa urbo nomita pro sia proksimeco al la Kabo de Bonespera. Ankaŭ tre proksime al la [[Kabaj Vinberejoj|vinberejoj]] de Sud-Afriko. Unu el la plej belaj urboj en la mondo, lokita inter la maro kaj la Tablo-Monto, ĝi estas populara somera celloko por hejmaj turistoj kaj tiuj el eksterlando. La koro de la komunumoj Kabaj Koloruloj kaj Kabaj Malajoj. * [[Bloemfontein]] – la juĝa ĉefurbo, hejmo de la Supera Apelacia Kortumo, la plej alta tribunalo pri nekonstituciaj aferoj. * [[Durbano]]– plej granda urbo en [[Kvazulu-Natalo]], tria plej granda en Sud-Afriko, la koro de la hinda komunumo de Sud-Afriko, kaj populara marborda feria celloko por sud-afrikanoj. * [[Johanesburgo]]– la ekonomia koro de Sud-Afriko kaj la plej ofta enirejo al [[Suda Afriko]]. * [[Kimberley (Sud-Afriko)|Kimberley]] – ĉefurbo de la provinco Norda Kablando. Fama pro siaj diamantoj kaj la "Granda Truo". * [[Polokwane]] (antaŭe konata kiel ''Pietersburg'') – ĉefurbo de Limpopo kaj bona deirpunkto por vizitoj al la nordaj partoj de la Nacia Parko Kruger kaj Zimbabvo. * Gqeberha/[[Port Elizabeth]] – marborda urbo en Orienta Kablando kun la haveno Ngqura (profundakva haveno) kaj la Nacia Parko Addo Elephant situantaj proksime. * [[Upington]] – situanta en la arida provinco [[Norda Kablando]], ĉi tiu urbo estas bona bazo por esplori la dezerton Kalaharo kaj la naciajn parkojn situantajn en la [[Norda Kablando]]. === Esperantaj urboj === == Aliaj cellokoj == ===Naciaj parkoj=== [[File:South Africa-Mpumalanga-Rhino02.jpg|thumb|Rinocero en privata reservejo en Mpumalanga]] Sud-Afriko estas paradizo por ĉiu interesato pri natura historio. Vasta gamo da specioj (kelkaj eble danĝeraj kaj endanĝerigitaj) troveblas en parkoj, bienoj, privataj rezervejoj kaj eĉ sur la vojoj. * [[Nacia Parko Kruger]] estas escepte bone administrata kaj ŝatata turisma celloko. * [[Translima Parko Kgalagadi]] en la koro de la Kalahara dezerto kun vastaj malfermaj spacoj kaj amasoj da bestoj, inkluzive de la majesta 'Gemsbok'. Ĉi tiu estas la unua parko en Afriko, kiu transiris internaciajn limojn. * Ekzistas ankaŭ granda nombro da pli malgrandaj parkoj, kiel la [[Hluhluwe-iMfolozi Park]], la [[Addo Elephant National Park]], la [[Marakele National Park]], la [[Pilanesberg National Park]] aŭ la [[iSimangaliso Wetland Park]]. Ekzistas migrovojoj haveblaj en preskaŭ ĉiuj parkoj kaj ĉirkaŭ geografiaj interesaj lokoj. == Komprenu == Sud-Afriko estas lando kiu enhavas diversajn etnojn, pejzaĝojn, kaj lingvojn. Ĝi estas unu el la plej stabilaj kaj riĉaj landoj de la kontintento, malgraŭ problemoj de politika korupto, kaj malgraŭ iuj kamparaj partoj de Sud-Afriko restas inter la plej malriĉaj kaj malplej evoluintaj partoj de la mondo, ĝi ĉiukaze estas la sola afrika lando membro de la elita G-20 grupo de la plej gravaj ekonomioj. === Tereno === La lando havas grandan marbordon (2.500 km) kaj internon ĝenerale seka. Du grandaj riveroj, la Limpopo kaj la Oranĝo, fluas tra la lando. La Drakensbergoj, aŭ Drakoj-montaro, etendis de la Orienta Kablando ĝis Kvazulu-Natalo kaj Svazilando. === Historio === [[Dosiero:Samuel Daniell - Kora-Khokhoi preparing to move - 1805.jpg|eta|270px|Kojoj malmuntantaj siajn kabanojn, prepare al moviĝo al novaj paŝtejoj. Akvatinto de Samuel Daniell (1805). La Kojoj praktikis paŝtadon dum miloj da jaroj en [[suda Afriko]].]] Simile kiel kelkaj aliaj afrikaj landoj ankaŭ Sud-Afriko havas tre longan historion de homa loĝigo. Laŭ arkeologiaj trovitaĵoj en la teritorio de Sud-Afriko troviĝis jam aŭstralopitekoj antaŭ tri milionoj da jaroj, poste homo habilis, homo erectus kaj fine homo sapiens. Antaŭ la alveno de eŭropanoj sur la teritorion de la hodiaŭa Sud-Afriko vivis boŝmanoj, namoj kaj pli poste ankaŭ bantuaj triboj. Boŝmanoj kaj namoj estas popoloj kolektive nomataj '''Kojoj''', (aŭ kelkfoje ankaŭ '''Ĥoisanoj'''); Roka arto, kiu supozeble apartenas al kojaj triboj, ankoraŭ troveblas en multaj lokoj tra Sudafriko. Poste, antaŭ 2500 jaroj, alvenis la '''Bantuoj'''. Oni supozas, ke la bantuaj triboj eble komencis malrapide ekspansiiĝi de norde, al kio hodiaŭ estas Sud-Afriko. La dezertaj kaj duondezertaj areoj ne interesis al la bantuoj, ĉar la malabunda vegetaĵaro, kaj manko de akvo ne povis subteni grandajn migradojn de homoj kaj brutaroj; tiel ili puŝis la kojojn al la aridaj regionoj. La aridaj regionoj restis do al la kojoj. En ĉi tiuj plejparte sekaj areoj, la kojoj, estis duonnomadaj, ĉar la serĉado de dezertaj ĉasaĵoj, kaj malkreskantaj akvofontoj dum la vintraj monatoj determinis ilian konstantan migradon. (Nur en modernaj tempoj la kreado de lagetoj kaj tankoj por akvokonservado permesis establi iujn konstantajn setlejojn en ĉi tiuj regionoj). Eĉ hodiaŭ, kun pli fidindaj fontoj de akvo kaj modernaj metodoj de akvoŝparado, la agrikultura agado restas tie limigita ĉefe al ŝafa kaj struta bredado, ĉar ĉi tiuj bestoj pli bone taŭgas por la malabunda furaĝo kaj limigita akvo. Kontraŭe la bantuoj ekloĝis en verdaj fekundaj areoj; Nguni-brutaro estis bredata de la bantuoj kaj plenumis multajn kulturajn kaj ekonomiajn funkciojn ene de la triba socio. Brutaro estis statusa simbolo kaj funkciis kiel rudimenta valuto kaj baza interŝanĝ-unuo kun reciproke akceptebla valoro, tiel plenumante la funkcion de mono. En la sudoriento, la Zulua Reĝolando kreskis ĝis iĝi potencan regnon sub Reĝo Ŝaka, kiu regis de 1816 ĝis 1828, kaj ankaŭ estis konata kiel brila militisto kaj milita komandanto. La portugala esploristo Bartolomeo Dias estis la unua konata eŭropano, kiu preterpasis la Bonesperan Kabon en 1488. 10 jarojn poste, Vasco da Gama faris sian unuan vojaĝon al Hindio, sed la portugaloj ignoris la Bonesperan Kabon kiel haltejon; la unua permanenta eŭropa setlejo estis konstruita en Kaburbo fare de la Nederlanda Orienthinda Kompanio en aprilo 1652. Fine de la 1700-aj jaroj, la "buroj" ("la nederlandaj setlantaj farmistoj") malrapide komencis ekspansiiĝi ​​unue okcidenten laŭlonge de la marbordo kaj poste supren en la internon. Antaŭ 1795, Britio transprenis kontrolon de la Kabo, kiel sekvo de la Napoleonaj militoj kontraŭ la nederlandanoj, kaj en 1820, granda grupo de britaj setlantoj alvenis en la regionon, interrompante la nederlandan buran vivmanieron. En 1835, granda nombro da "buroj" konataj kiel la "Voortrekkers" (pioniroj) komencis la "Groot Trek" (la grandan migradon) norden en la internon pro malkontento pri la brita regado. En la interno, ili establis siajn proprajn internacie agnoskitajn Oranĵa Liberŝtaton kaj Transvalan respublikojn. Dume, la britoj venkis la zuluan regnon en la anglo-zulua milito de 1879, tiel establante kolonian regadon super la zulua popolo. Post la malkovro de grandaj diamantoj en Kimberley kaj oro en Transvalo, du militoj por kontrolo de la regiono estis orkestreitaj de anglaj investaj interesoj por kaŭzi la batalon inter la "buraj respublikoj" kaj la britoj en 1880 kaj 1899, por preni la kontrolon de la mineralaj rimedoj el la manoj de la "buroj". La dua milito okazis post kiam britaj setlantoj inundis la areon ĉirkaŭ Johanesburgo konatan kiel "Witwatersrand" (blankakva eskarpo) kiel respondo al la malkovro de oro en 1886. La Dua Bura Milito (afrikanse: "Die Tweede Vryheidsoorlog" aŭ "Dua Milito de Sendependeco") estis aparte brutala, ĉar la brita administrado malliberigis la buran civilan loĝantaron en koncentrejoj, rezultante en unu el la plej fruaj registritaj genocidoj. Kun la venko je iu ajn kosto kaj la politiko de bruligita tero, la plej multaj buraj bienoj, brutaro, rikoltoj kaj bienetoj ankaŭ estis plejparte detruitaj. Ironie, ĉi tiu milito estis la unua kaptita en filmoj, kaj la rezultaj montradoj igis la publikan opinion en Britio turni sin kontraŭ la malhoma traktado fare de la brita armeo al kaptitoj en la tendaroj. Post kiam paco estis restarigita per la Traktato de Vereeniging en 1902, la "Unio de Sud-Afriko" estis formita en 1910, plifirmigante la diversajn "burajn" respublikojn kaj britajn koloniojn en unuigitan ŝtaton kiel membro de la Brita Komunumo de Nacioj; Sus-Afriko kontribuis signife al la Unua Mondmilito, la Dua Mondmilito kaj la Korea Milito, per krudmaterialoj, armilproduktado kaj soldatoj. En 1961, la Respubliko Sud-Afriko sub la apartisma reĝimo estis formita kaj Sud-Afriko forlasis la Komunumon de Nacioj. Ne-eŭropanoj estis plejparte ekskluditaj de ĉi tiuj politikaj ŝanĝoj, pro la fakto ke ili estus ricevinta suverenajn terojn por vivi sub memregado, laŭ sia propra triba jura sistemo kaj hierarkia formo de registaro. [[File:Nelson Mandela's cell-Robben Island.jpg|thumb|La prizona ĉelo de Nelson Mandela en [[Robben Island]]]] En 1948, la Nacia Partio alvenis al la povo. La NP enkondukis multnombraj ''apartheid''-leĝojn por (teorie) doni nacia/triba, sendependa kaj suverena "patrujo" al ĉiu el la diversaj triboj ene de Sud-Afriko. La leĝoj ankaŭ efektivigis sistemon de instituciigita, aŭ sistema, rasa apartigo kaj diskriminacio, kaj certigis daŭrigon de blanka minoritata regado super la nigra plimulto, kaj super hindoj, koloruloj kaj aliaj minoritataj grupoj. Ĉi tiu movo estis bonvenigita de la plimulto de la diversaj tribaj reĝoj kaj ĉefoj, ĉar la plej multaj triboj celis memregadon. Sed baldaŭ, apartismo fariĝis preskaŭ sinonimo kun rasismo kaj subpremo, ĉar milionoj da neblankuloj estis devigitaj forlasi siajn hejmojn pro loĝejpolitikoj, kiuj devigis rasan apartigon. La Afrika Nacia Kongreso (ANC) estis malpermesita kaj devigita ekzili pro la akuzo de konspirado de terorismaj agadoj. Aliaj politikaj partioj, kiuj estis konsiderataj "danĝeraj" kaj "subfosaj", ankaŭ estis malpermesitaj de la sud-afrika registaro dum ĉi tiu tempo, dum liberpensantaj individuoj kaj nefiliigitaj kontraŭ-apartismaj aktivuloj de ĉiuj rasoj ankaŭ estis ĉikanitaj, ostraciitaj, malliberigitaj aŭ murditaj. Dume, la rafinado de la apartisma sistemo fariĝis insida kaj tre efika, ĉar viktimoj gajnis malgrandajn jurajn batalojn en tribunalo, la reĝimo uzis sian parlamentan plimulton por aprobi novajn leĝojn por fermi jurajn eblecojn, kreante malican cirklon de ŝanĝado de juraj celoj por konveni al siaj celoj, tiel ligante la manojn de oficistoj kaj juĝistoj por konservi ĉion "laŭleĝa". Sud-Afriko, en sia provo daŭrigi la apartismon, uzis la malvarman militon kaj komunistan danĝeron kiel pretekston por preteriri UN-sankciojn kaj perforte subpremi civilan malobeon ene de la iama germana kolonio "Sudokcidenta Afriko" (Namibio), invadis Angolon, subtenis UDI Rodezion kaj helpis kontraŭregistarajn armitajn ribelojn en postkolonia Mozambiko kaj Angolo. La Respubliko, malgraŭ spertado de rapida infrastruktura disvolviĝo kaj forta ekonomia kresko ĝis la fino de la 1980-aj jaroj, ankaŭ spertis oftajn hejmajn ribelojn kiel respondon al la apartismaj leĝoj. Dum ĉi tiu tempo, la internacia komunumo ankaŭ pliigis politikajn premmekanismojn kaj komercajn embargojn kontraŭ Sud-Afriko, kaj malpermesis al siaj atletoj konkuri en la Olimpikoj kaj plej multaj aliaj internaciaj sportaj konkursoj. Fine de la 1980-aj jaroj, multaj blankaj civitanoj komencis rekoni, ke ŝanĝo estis neevitebla, vidante ke internaciaj sankcioj kaj internaj konfliktoj komencis grave damaĝi Sud-Afrikon. Tial, moderuloj ene de la sekurecaj servoj, arme-trupoj kaj la Nacia Partio sekvis la ekzemplon de la blankaj liberaluloj kaj komencis kviete kontakti la gvidantojn de la ANC por negoci kiel malmunti la apartismon, kiu komenciĝis per la liberigo de politikaj malliberuloj en 1990. Politika perforto pmalboniĝis dum la fruaj 1990-aj jaroj, kiam ekstremistoj de ĉiuj specoj provis dereligi la pacnegocadojn inter ANC kaj NP favore al siaj propraj vizioj pri la estonteco de Sud-Afriko. En 1992, 73% de la elektebla blanka loĝantaro voĉdonis en referendumo por abolicii la "apartisman" sistemon. Ĉi tion rapide sekvis nova konstitucio en 1993 kaj la unua vere ĉioinkluziva demokratia elekto de la nacio, planita por aprilo 1994, en kiu ĉiuj balot-aĝaj sud-afrikaj civitanoj rajtis voĉdoni sendepende de sia etna kaj kultura fono. Iama politika malliberulo Nelson Mandela fariĝis la unua demokratie elektita prezidanto de la lando. La ANC gajnis 63%-an plimulton kaj daŭrigis formi Registaron de Nacia Unueco kun la NP. La aktuala prezidanto Cyril Ramaphosa ĵuris en 2018 post la rezigno de sia antaŭulo Jacob Zuma. Dum politikoj de pozitiva agado rezultigis la formadon de elita nigra supera klaso, granda parto de la nigra loĝantaro daŭre vivas en malriĉeco sen aliro al taŭgaj sanitaraj instalaĵoj aŭ bonaj lernejoj. Tio kaŭzis signifajn rasajn streĉiĝojn, kun kelkaj ekstremistoj en la nigra komunumo kiuj eĉ proponis senigi la blankan komunumon je iliaj posedaĵoj sen kompenso por redistribuo al nigruloj kiel restituo pro la abomenaĵoj faritaj sub koloniismo kaj apartismo. Aliflanke, multaj dekstraj blankuloj kulpigas la nigran plimulton pro misadministrado de la lando post kiam la potenco estis transdonita al ili. La hindaj kaj koloraj komunumoj, kiuj ankaŭ estis diskriminaciitaj sub apartismo sed malpli ol la nigra komunumo, ankaŭ nutras iom da indigno pro ne esti elekteblaj por pozitivaj agadpolitikoj, ofte uzante la kromnomon "ne sufiĉe blanka tiam, ne sufiĉe nigra nun". Simile, la kojoj, malgraŭ ili ekloĝis en Sud-Afriko longe antaŭ la alveno de la nigraj bantuaj popoloj, estis plejparte ekskluditaj de la post-apartismaj pozitivaj agadpolitikoj, rezultante en iom da indigno kontraŭ la bantu-dominita registaro. === Etnoj === === Klimato === == Eniri == === Eniri avie === === Eniri trajne === === Eniri buse === === Eniri piede === == Transportiĝi == === Transportiĝi perpiede === === Publika transporto === ==== Transportiĝi trajne ==== ==== Transportiĝi buse ==== === Transportiĝi aŭte === == Vidi == == Fari == == Komuniki == == Aĉeti == === Vendejaroj === == Manĝi == === Tradiciaj manĝaĵoj === === Vegetarismo kaj veganismo === == Trinki == === Alkoholaĵoj === == Loĝi == === Esperanta loĝado === <!-- En (nomo de la lando) estas {{Pasporta Servo gastigantoj|loko= |nombro= |jaro= |monato=}}. --> === Kampadejoj === === Hosteloj === === Hoteloj === == Sekureco == == Sano == == Respekto == == Esperanto == '''[https://uea.org/landoj/suda_afriko Esperanto-Asocio de Suda Afriko]''' === Lokaj esperantistoj === === Esperantaj renkontiĝoj === == Konsulejoj == == Viziti plu == == Rimarkoj == <references /> == Eksteraj ligiloj == {{Skizo|Suda Afriko}} {{Parto de|Suda Afriko}} 2isvhvnh301vswve11ykxesqlyuuckh