Wikibooks euwikibooks https://eu.wikibooks.org/wiki/Azala MediaWiki 1.47.0-wmf.3 first-letter Media Berezi Eztabaida Lankide Lankide eztabaida Wikibooks Wikibooks eztabaida Fitxategi Fitxategi eztabaida MediaWiki MediaWiki eztabaida Txantiloi Txantiloi eztabaida Laguntza Laguntza eztabaida Kategoria Kategoria eztabaida TimedText TimedText talk Modulu Modulu eztabaida Event Event talk 0 7273 43195 2026-05-25T11:20:43Z Rosa Arruabarrena 2687 Orria sortu da. Edukia: == '''Java: programazio-lengoaia baino gehiago, plataforma unibertsala'''== Java goi-mailako programazio-lengoaia bat da, tipatze sendoa duena eta objektuetara orientatutakoa, ''Write Once, Run Anywhere (WORA)'' printzipioaren pean diseinatua: behin idatzi eta edozein plataformatan exekutatu. Lengoaia bat izateaz haratago, Java ekosistema oso bat da, Java Makina birtuala ('''JVM''') eta liburutegi estandarra (''Java Class Library'') barne hartzen dituena; azken hone... 43195 wikitext text/x-wiki == '''Java: programazio-lengoaia baino gehiago, plataforma unibertsala'''== Java goi-mailako programazio-lengoaia bat da, tipatze sendoa duena eta objektuetara orientatutakoa, ''Write Once, Run Anywhere (WORA)'' printzipioaren pean diseinatua: behin idatzi eta edozein plataformatan exekutatu. Lengoaia bat izateaz haratago, Java ekosistema oso bat da, Java Makina birtuala ('''JVM''') eta liburutegi estandarra (''Java Class Library'') barne hartzen dituena; azken honek milaka osagai eta API eskaintzen dituelarik garapena errazteko. Arkitektura honi esker, Java aplikazioak hainbat sistema eragile eta hardware-arkitektura desberdinetan exekuta daitezke, birkonpilaziorik gabe. Bere independentzia, egonkortasuna eta sendotasuna direla eta, estandar bihurtu da enpresa-garapenean, sistema banatuetan, aplikazio mugikorretan (Android) eta hodeiko konputazioan. == Historia eta bilakaera == Java 1991n sortu zen Sun Microsystems enpresan, James Goslingek zuzendutako Green Project delakoaren baitan. Hasiera batean Oak izena zuen, eta kontsumoko gailu elektronikoetarako bideratua zegoen. World Wide Web-aren eztandarekin batera, proiektua sare-aplikazioetara birbideratu zen eta Java izena hartu zuen. Java 1.0 (1996) bertsioarekin batera, applets programak hedatu ziren, nabigatzaileetan exekutatzen zirenak. Haren mugarri nagusien artean honako hauek nabarmentzen dira: * '''Java 5 (2004)''': generikoak eta anotazioak sartu ziren. * '''2010''': Oraclek Sun Microsystems erosi zuen eta OpenJDK proiektu irekia sendotu zuen. * '''Java 8 (2014)''': programazio funtzionalerako jauzi handia (lambda adierazpenak eta Stream API). * '''Gaur egun''': sei hilabetero eta hiru urtean behin ''Long Term Support (LTS)'' bertsioak kaleratzeko eredu erregularra (Java 11, 17, 21, 25…). == Alderdi teknikoak eta arkitektura == Javaren oinarria bere exekuzio-eredu mailakatua da. Iturburu-kodea (''.java'') bytecode formatura (''.class'') konpilatzen da, eta ondoren makina birtualak (JVM) interpretatu eta optimizatzen du exekuzio-denboran, ''Just-In-Time (JIT)'' konpilazioaren bidez. Diseinu honek plataforma independentzia ahalbidetzen du, baina, aldi berean, errendimendu lehiakorra lortzen du optimizazio dinamikoari esker. IRUDIA: KODEA KAIXO MUNDUA Java-ren sendotasuna hainbat elementutan oinarritzen da: * '''Memoria kudeaketa automatikoa''': garbage collector mekanismoak objektuen bizi-zikloa kudeatzen du, garatzaileari memoria eskuz askatzeko beharra kenduz eta errore kritikoak (memory leak, dangling pointer) murriztuz. * '''Tipatze sendoa eta egiaztapena''': konpilazioan eta exekuzioan egiaztapen zorrotzak egiten dira, kodearen fidagarritasuna handituz. * '''Segurtasuna''': JVMk exekuzio-ingurune isolatua eskaintzen du (sandbox), eta kriptografia, sinadura digitala eta ziurtagiri digitalen kudeaketarako APIak integratzen ditu (KeyStore, JCA). * '''Programazio-lengoaia eta API diseinua''': objektuetara orientazio klasikoaz gain, Java 8tik aurrera programazio funtzionaleko kontzeptuak gehitu dira (lambda adierazpenak, streams), estilo adierazkorragoa ahalbidetuz. * '''Ekosistema profesionala''': garapen-ingurune estandarizatuak (Maven, Gradle), framework korporatiboak (Spring Boot) eta datu-baseekin integrazioa (Hibernate, ORM) funtsezkoak dira eskala handiko aplikazioak eraikitzeko. == Garrantzia, eragina eta etorkizuna == Ia hiru hamarkada igaro ondoren, Java funtsezko teknologia izaten jarraitzen du software ingeniaritzan. Banka-sistemak, administrazio publikoak, telekomunikazioak eta merkataritza elektronikoko plataformak bezalako sistema kritikoak sostengatzen ditu. Gainera, bere tipatze zorrotzari esker, unibertsitateetan programazioaren irakaskuntzarako bereziki egokia da. Bere eragina mugikorren arloan ere handia izan da, urte luzez Android ekosistemako lengoaia nagusietakoa izan baita, eta oraindik ere zeregin garrantzitsua du enpresa-aplikazio eta sistema banatuetan. Etorkizunari begira, Java etengabe egokitzen ari da. '''GraalVM''' bezalako teknologiek aukera ematen dute aplikazioak exekutagarri natibo bihurtzeko, hasiera-denborak murriztuz —bereziki garrantzitsua hodeiko konputazioan eta ''serverless'' inguruneetan—. Bestalde, '''hari arinak''' (''virtual threads'', Java 21) berrikuntza garrantzitsua dira, milioika ataza paralelo modu eraginkorrean kudeatzeko aukera ematen baitute. Eboluzionatzeko gaitasunak, atzerako bateragarritasuna mantenduz, Java-ren iraupena azaltzen du. Informatikaren historian protagonista izan da, eta oraindik ere oinarrizko plataforma da sistema moderno eta eskalagarriak eraikitzeko. == Erreferentziak == kdzlbtqu15vuxtk2f79ulo4zgbj0lfr 43196 43195 2026-05-25T11:36:21Z Rosa Arruabarrena 2687 43196 wikitext text/x-wiki == '''Java: programazio-lengoaia baino gehiago, plataforma unibertsala'''== Java goi-mailako programazio-lengoaia bat da, tipatze sendoa duena eta objektuetara orientatutakoa, ''Write Once, Run Anywhere (WORA)'' printzipioaren pean diseinatua: behin idatzi eta edozein plataformatan exekutatu. Lengoaia bat izateaz haratago, Java ekosistema oso bat da, Java Makina birtuala ('''JVM''') eta liburutegi estandarra (''Java Class Library'') barne hartzen dituena; azken honek milaka osagai eta API eskaintzen dituelarik garapena errazteko. Arkitektura honi esker, Java aplikazioak hainbat sistema eragile eta hardware-arkitektura desberdinetan exekuta daitezke, birkonpilaziorik gabe. Bere independentzia, egonkortasuna eta sendotasuna direla eta, estandar bihurtu da enpresa-garapenean, sistema banatuetan, aplikazio mugikorretan (Android) eta hodeiko konputazioan. == Historia eta bilakaera == Java 1991n sortu zen ''Sun Microsystems'' enpresan, ''James Gosling''ek zuzendutako ''Green Project'' delakoaren baitan. Hasiera batean ''Oak'' izena zuen, eta kontsumoko gailu elektronikoetarako bideratua zegoen. World Wide Web-aren eztandarekin batera, proiektua sare-aplikazioetara birbideratu zen eta ''Java'' izena hartu zuen. == IRUDIA: JAVA LOGOA Java 1.0 (1996) bertsioarekin batera, ''applets'' programak hedatu ziren, nabigatzaileetan exekutatzen zirenak. Mugarri nagusien artean honako hauek nabarmentzen dira: * '''Java 5 (2004)''': generikoak eta anotazioak sartu ziren. * '''2010''': Oraclek Sun Microsystems erosi zuen eta OpenJDK proiektu irekia sendotu zuen. * '''Java 8 (2014)''': programazio funtzionalerako jauzi handia (''lambda'' adierazpenak eta ''Stream API''). * '''Gaur egun''': sei hilabetero eta hiru urtean behin ''Long Term Support (LTS)'' bertsioak kaleratzeko eredu erregularra (Java 11, 17, 21, 25…). == Alderdi teknikoak eta arkitektura == Javaren oinarria bere exekuzio-eredu mailakatua da. Iturburu-kodea (''.java'') bytecode formatura (''.class'') konpilatzen da, eta ondoren makina birtualak (JVM) interpretatu eta optimizatzen du exekuzio-denboran, ''Just-In-Time (JIT)'' konpilazioaren bidez. Diseinu honek plataforma independentzia ahalbidetzen du, baina, aldi berean, errendimendu lehiakorra lortzen du optimizazio dinamikoari esker. <syntaxhighlight lang="java"> // Adibide klasikoa Javan public class KaixoMundua { public static void main(String[] args) { System.out.println("Kaixo, mundua!"); } } </syntaxhighlight> Java-ren sendotasuna hainbat elementutan oinarritzen da: * '''Memoria kudeaketa automatikoa''': ''garbage collector'' mekanismoak objektuen bizi-zikloa kudeatzen du, garatzaileari memoria eskuz askatzeko beharra kenduz eta errore kritikoak (memory leak, dangling pointer) murriztuz. * '''Tipatze sendoa eta egiaztapena''': konpilazioan eta exekuzioan egiaztapen zorrotzak egiten dira, kodearen fidagarritasuna handituz. * '''Segurtasuna''': JVMk exekuzio-ingurune isolatua eskaintzen du (''sandbox''), eta kriptografia, sinadura digitala eta ziurtagiri digitalen kudeaketarako APIak integratzen ditu (KeyStore, JCA). * '''Programazio-lengoaia eta API diseinua''': objektuetara orientazio klasikoaz gain, Java 8tik aurrera programazio funtzionaleko kontzeptuak gehitu dira (''lambda'' adierazpenak, ''streams''), estilo adierazkorragoa ahalbidetuz. * '''Ekosistema profesionala''': garapen-ingurune estandarizatuak (Maven, Gradle), ''framework'' korporatiboak (Spring Boot) eta datu-baseekin integrazioa (Hibernate, ORM) funtsezkoak dira eskala handiko aplikazioak eraikitzeko. == Garrantzia, eragina eta etorkizuna == Ia hiru hamarkada igaro ondoren, Java funtsezko teknologia izaten jarraitzen du software ingeniaritzan. Banka-sistemak, administrazio publikoak, telekomunikazioak eta merkataritza elektronikoko plataformak bezalako sistema kritikoak sostengatzen ditu. Gainera, bere tipatze zorrotzari esker, unibertsitateetan programazioaren irakaskuntzarako bereziki egokia da. Bere eragina mugikorren arloan ere handia izan da, urte luzez Android ekosistemako lengoaia nagusietakoa izan baita, eta oraindik ere zeregin garrantzitsua du enpresa-aplikazio eta sistema banatuetan. Etorkizunari begira, Java etengabe egokitzen ari da. '''GraalVM''' bezalako teknologiek aukera ematen dute aplikazioak exekutagarri natibo bihurtzeko, hasiera-denborak murriztuz —bereziki garrantzitsua hodeiko konputazioan eta ''serverless'' inguruneetan—. Bestalde, '''hari arinak''' (''virtual threads'', Java 21) berrikuntza garrantzitsua dira, milioika ataza paralelo modu eraginkorrean kudeatzeko aukera ematen baitute. Eboluzionatzeko gaitasunak, atzerako bateragarritasuna mantenduz, Java-ren iraupena azaltzen du. Informatikaren historian protagonista izan da, eta oraindik ere oinarrizko plataforma da sistema moderno eta eskalagarriak eraikitzeko. == Erreferentziak == 2f86chc3n5od7bc5ohjz29kgmlc6y9f 43197 43196 2026-05-25T11:38:07Z Rosa Arruabarrena 2687 43197 wikitext text/x-wiki == '''Java: programazio-lengoaia baino gehiago, plataforma unibertsala'''== Java goi-mailako programazio-lengoaia bat da, tipatze sendoa duena eta objektuetara orientatutakoa, ''Write Once, Run Anywhere (WORA)'' printzipioaren pean diseinatua: behin idatzi eta edozein plataformatan exekutatu. Lengoaia bat izateaz haratago, Java ekosistema oso bat da, Java Makina birtuala ('''JVM''') eta liburutegi estandarra (''Java Class Library'') barne hartzen dituena; azken honek milaka osagai eta API eskaintzen dituelarik garapena errazteko. Arkitektura honi esker, Java aplikazioak hainbat sistema eragile eta hardware-arkitektura desberdinetan exekuta daitezke, birkonpilaziorik gabe. Bere independentzia, egonkortasuna eta sendotasuna direla eta, estandar bihurtu da enpresa-garapenean, sistema banatuetan, aplikazio mugikorretan (Android) eta hodeiko konputazioan. == IRUDIA: JAVA LOGOA == Historia eta bilakaera == Java 1991n sortu zen ''Sun Microsystems'' enpresan, ''James Gosling''ek zuzendutako ''Green Project'' delakoaren baitan. Hasiera batean ''Oak'' izena zuen, eta kontsumoko gailu elektronikoetarako bideratua zegoen. World Wide Web-aren eztandarekin batera, proiektua sare-aplikazioetara birbideratu zen eta ''Java'' izena hartu zuen. Java 1.0 (1996) bertsioarekin batera, ''applets'' programak hedatu ziren, nabigatzaileetan exekutatzen zirenak. Mugarri nagusien artean honako hauek nabarmentzen dira: * '''Java 5 (2004)''': generikoak eta anotazioak sartu ziren. * '''2010''': Oraclek Sun Microsystems erosi zuen eta OpenJDK proiektu irekia sendotu zuen. * '''Java 8 (2014)''': programazio funtzionalerako jauzi handia (''lambda'' adierazpenak eta ''Stream API''). * '''Gaur egun''': sei hilabetero eta hiru urtean behin ''Long Term Support (LTS)'' bertsioak kaleratzeko eredu erregularra (Java 11, 17, 21, 25…). == Alderdi teknikoak eta arkitektura == Javaren oinarria bere exekuzio-eredu mailakatua da. Iturburu-kodea (''.java'') bytecode formatura (''.class'') konpilatzen da, eta ondoren makina birtualak (JVM) interpretatu eta optimizatzen du exekuzio-denboran, ''Just-In-Time (JIT)'' konpilazioaren bidez. Diseinu honek plataforma independentzia ahalbidetzen du, baina, aldi berean, errendimendu lehiakorra lortzen du optimizazio dinamikoari esker. <syntaxhighlight lang="java"> // Adibide klasikoa Javan public class KaixoMundua { public static void main(String[] args) { System.out.println("Kaixo, mundua!"); } } </syntaxhighlight> Java-ren sendotasuna hainbat elementutan oinarritzen da: * '''Memoria kudeaketa automatikoa''': ''garbage collector'' mekanismoak objektuen bizi-zikloa kudeatzen du, garatzaileari memoria eskuz askatzeko beharra kenduz eta errore kritikoak (memory leak, dangling pointer) murriztuz. * '''Tipatze sendoa eta egiaztapena''': konpilazioan eta exekuzioan egiaztapen zorrotzak egiten dira, kodearen fidagarritasuna handituz. * '''Segurtasuna''': JVMk exekuzio-ingurune isolatua eskaintzen du (''sandbox''), eta kriptografia, sinadura digitala eta ziurtagiri digitalen kudeaketarako APIak integratzen ditu (KeyStore, JCA). * '''Programazio-lengoaia eta API diseinua''': objektuetara orientazio klasikoaz gain, Java 8tik aurrera programazio funtzionaleko kontzeptuak gehitu dira (''lambda'' adierazpenak, ''streams''), estilo adierazkorragoa ahalbidetuz. * '''Ekosistema profesionala''': garapen-ingurune estandarizatuak (Maven, Gradle), ''framework'' korporatiboak (Spring Boot) eta datu-baseekin integrazioa (Hibernate, ORM) funtsezkoak dira eskala handiko aplikazioak eraikitzeko. == Garrantzia, eragina eta etorkizuna == Ia hiru hamarkada igaro ondoren, Java funtsezko teknologia izaten jarraitzen du software ingeniaritzan. Banka-sistemak, administrazio publikoak, telekomunikazioak eta merkataritza elektronikoko plataformak bezalako sistema kritikoak sostengatzen ditu. Gainera, bere tipatze zorrotzari esker, unibertsitateetan programazioaren irakaskuntzarako bereziki egokia da. Bere eragina mugikorren arloan ere handia izan da, urte luzez Android ekosistemako lengoaia nagusietakoa izan baita, eta oraindik ere zeregin garrantzitsua du enpresa-aplikazio eta sistema banatuetan. Etorkizunari begira, Java etengabe egokitzen ari da. '''GraalVM''' bezalako teknologiek aukera ematen dute aplikazioak exekutagarri natibo bihurtzeko, hasiera-denborak murriztuz —bereziki garrantzitsua hodeiko konputazioan eta ''serverless'' inguruneetan—. Bestalde, '''hari arinak''' (''virtual threads'', Java 21) berrikuntza garrantzitsua dira, milioika ataza paralelo modu eraginkorrean kudeatzeko aukera ematen baitute. Eboluzionatzeko gaitasunak, atzerako bateragarritasuna mantenduz, Java-ren iraupena azaltzen du. Informatikaren historian protagonista izan da, eta oraindik ere oinarrizko plataforma da sistema moderno eta eskalagarriak eraikitzeko. == Erreferentziak == 8913v6kpuilb0ut1tu0riwy1in98ra3