Wikibooks:Txokoa

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="eu">
  <siteinfo>
    <sitename>Wikibooks</sitename>
    <dbname>euwikibooks</dbname>
    <base>https://eu.wikibooks.org/wiki/Azala</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.4</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Media</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Berezi</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Eztabaida</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Lankide</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Lankide eztabaida</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Wikibooks</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Wikibooks eztabaida</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Fitxategi</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Fitxategi eztabaida</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">MediaWiki eztabaida</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Txantiloi</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Txantiloi eztabaida</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Laguntza</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Laguntza eztabaida</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Kategoria</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Kategoria eztabaida</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Modulu</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Modulu eztabaida</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Wikibooks:Txokoa</title>
    <ns>4</ns>
    <id>1792</id>
    <revision>
      <id>43226</id>
      <parentid>43127</parentid>
      <timestamp>2026-05-27T17:14:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MediaWiki message delivery</username>
        <id>1074</id>
      </contributor>
      <comment>/* Vote now in the 2026 U4C election */ atal berria</comment>
      <origin>43226</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6794" sha1="s5ukzfs12f9tbjd1gngsx44d6o6xbno" xml:space="preserve">__NEWSECTIONLINK__
&lt;div style=&quot;background-color:lightblue; padding: 3px; border-style:solid; border-width: 1px;&quot;&gt;
* '''eu:''' {{int:please-translate}}.
* '''en:''' Requests for the [[m:bot|bot]] flag should be made on this page. This wiki uses the [[m:bot policy|standard bot policy]], and allows [[m:bot policy#Global_bots|global bots]] and [[m:bot policy#Automatic_approval|automatic approval of certain types of bots]]. Other bots should apply below, and then [[m:Steward requests/Bot status|request access]] from a steward if there is no objection.
&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;fright&quot;&gt;
{{egutegia}}
&lt;/div&gt;
Gurekin lagundu nahi baduzu, [[Wikiliburuak:Ongi etorria|ongi etorria]] zara! Gure [[wikiliburuak:Proba orria|proba orrian]] probak egin ahal dituzu. Ez ezazu ahaztu [[Aparteko:Userlogin|izena ematea]].&lt;br&gt;
Momentu honetan, '''[[Aparteko:Statistics|{{NUMBEROFARTICLES}} orrirekin]]''' lanean gabiltza. Azkenengo orrien aldaketak [[Aparteko:Recentchanges|aldaketa berrien orrian]] ikus ditzakezu.

&lt;br style=&quot;clear:both;&quot;/&gt;

&lt;div style=&quot;width: 48%; float: right; border: 1px solid #aea; background: #f3fff3; margin-bottom: 2em;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;padding: 1em;&quot;&gt;

[[Irudi:Evolution-tasks.png|25px|left|]]

'''Orriekin egiteko gauzak'''
* '''[[Wikiliburuak:Wikipedia guztiek eduki behar duten artikulu zerrenda|Berriak sortu]]''': Zerrenda honetan gorriz dauden loturak sortu.
* '''[[:Kategoria:Zirriborroak|Zirriborroak]]''': Orri txikiak, oraindik informazio gehiago behar dituztenak. 
* '''[[:Kategoria:Wikitzeko|Wikitzeko]]''': Wikiliburuak-en formatuak betetzen ez dituzten orriak. 
* '''[[:Aparteko:Uncategorizedpages|Kategorizatzeko]]''': Kategorizatu gabe dauden orri guztiak.

&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;p&gt;
{| id=&quot;toc&quot; style=&quot;margin: 0 2em 0 2em;text-align: left;&quot;
! style=&quot;background:#ccccff&quot; align=&quot;center&quot; width=&quot;100%&quot;  colspan=&quot;2&quot;| '''Txokoa'''
|-
|Orri hau mota guztietako hizketaldi eta galderentzako da.
*Orri jakin bati buruz eztabaidatzeko erabili '''bere eztabaida orria'''.
&lt;!--*Hizketaldi zaharkituren baten bila bazabiltza (aste bat baino gehiago aldaketarik gabe), '''begiratu Txokoko artxibategian'''. Norbaitek hizketaldiren bat faltan botatzen badu hona ekar dezake eta beste aste bat emango zaio berartxibatu arte.--&gt;
! rowspan=&quot;3&quot; |[[Irudi:P vip.svg|Txokoa]]
&lt;br clear=right&gt;
|-
|
*[//eu.wikibooks.org/w/index.php?title=Wikibooks:Txokoa&amp;action=edit&amp;section=new '''Egin ''klik'' hemen'''] Txokoan '''hizketaldi berri bat''' sortzeko.
|-
|
*Hasitako gai bati erantzuteko erabili atal bakoitzeko '''''aldatu''''' loturak. Honela atal hori bakarrik aldatuko duzu eta aldaketa Aldaketa berriak-en ikusiko da. Mila Esker.
|}

{| style=&quot;float: right; margin-left: 1em; margin-bottom: 0.5em; width: 200px; border: #BCB9EF solid 1px; text-align: center&quot;
! [[Irudi:Filing cabinet icon.svg|40px]]
|-
| '''Txokoaren artxibategia'''
|-
| [[Special:PrefixIndex/Wikibooks:Txokoa/Artxiboa/|Artxibatze-zerrenda]]
|}

__TOC__

{{Lankide:MABot/config
|archive = Wikibooks:Txokoa/Artxiboa/%(year)s
|algo = old(30d)
|counter = 1
|archiveheader = {{artxibo}}
|minthreadsleft = 2
|minthreadstoarchive = 1
}}

== Action Required: Update templates/modules for electoral maps (Migrating from P1846 to P14226) ==

Hello everyone,

This is a notice regarding an ongoing data migration on Wikidata that may affect your election-related templates and Lua modules (such as &lt;code&gt;Module:Itemgroup/list&lt;/code&gt;).

'''The Change:'''&lt;br /&gt;
Currently, many templates pull electoral maps from Wikidata using the property [[:d:Property:P1846|P1846]], combined with the qualifier [[:d:Property:P180|P180]]: [[:d:Q19571328|Q19571328]]. 

We are migrating this data (across roughly 4,000 items) to a newly created, dedicated property: '''[[:d:Property:P14226|P14226]]'''.

'''What You Need To Do:'''&lt;br /&gt;
To ensure your templates and infoboxes do not break or lose their maps, please update your local code to fetch data from [[:d:Property:P14226|P14226]] instead of the old [[:d:Property:P1846|P1846]] + [[:d:Property:P180|P180]] structure. A [[m:Wikidata/Property Migration: P1846 to P14226/List|list of pages]] was generated using Wikimedia Global Search.

'''Deadline:'''&lt;br /&gt;
We are temporarily retaining the old data on [[:d:Property:P1846|P1846]] to allow for a smooth transition. However, to complete the data cleanup on Wikidata, the old [[:d:Property:P1846|P1846]] statements will be removed after '''May 1, 2026'''. Please update your modules and templates before this date to prevent any disruption to your wiki's election articles.

Let us know if you have any questions or need assistance with the query logic. Thank you for your help! [[User:ZI Jony|ZI Jony]] using [[Lankide:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Lankide eztabaida:MediaWiki message delivery|eztabaida]]) 17:11, 3 apirila 2026 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&amp;oldid=29941252 --&gt;

== Request for comment (global AI policy) ==

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
Apologies for writing in English. {{int:Please-translate}}
A [[:m:Requests for comment/Artificial intelligence policy|request for comment]] is currently being held to decide on a global AI policy. {{int:Feedback-thanks-title}}
[[Lankide:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Lankide eztabaida:MediaWiki message delivery|eztabaida]]) 00:57, 26 apirila 2026 (UTC)
&lt;/bdi&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Codename Noreste@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=30424282 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Vote now in the 2026 U4C election&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
Eligible voters are asked to participate in the 2026 [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] election. More information–including an eligibility check, voting process information, candidate information, and a link to the vote–are available on Meta at the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|2026 Election information page]]. The vote closes on 2 June 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1780358400 00:00 UTC].

Please vote if your account is eligible. Results will be available by 14 June 2026. -- In cooperation with the U4C,&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

[[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 17:14, 27 maiatza 2026 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=30513860 --&gt;</text>
      <sha1>s5ukzfs12f9tbjd1gngsx44d6o6xbno</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>43239</id>
      <parentid>43226</parentid>
      <timestamp>2026-05-27T23:19:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MABot</username>
        <id>1448</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Bot: [[Wikibooks:Txokoa/Artxiboa/2026]]-ra (30 egun baino zaharragoak) 1 eztabaida artxibatzen</comment>
      <origin>43239</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4894" sha1="fwqt84ymdgvnilnhkqmfnl3rwemwtzc" xml:space="preserve">__NEWSECTIONLINK__
&lt;div style=&quot;background-color:lightblue; padding: 3px; border-style:solid; border-width: 1px;&quot;&gt;
* '''eu:''' {{int:please-translate}}.
* '''en:''' Requests for the [[m:bot|bot]] flag should be made on this page. This wiki uses the [[m:bot policy|standard bot policy]], and allows [[m:bot policy#Global_bots|global bots]] and [[m:bot policy#Automatic_approval|automatic approval of certain types of bots]]. Other bots should apply below, and then [[m:Steward requests/Bot status|request access]] from a steward if there is no objection.
&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;fright&quot;&gt;
{{egutegia}}
&lt;/div&gt;
Gurekin lagundu nahi baduzu, [[Wikiliburuak:Ongi etorria|ongi etorria]] zara! Gure [[wikiliburuak:Proba orria|proba orrian]] probak egin ahal dituzu. Ez ezazu ahaztu [[Aparteko:Userlogin|izena ematea]].&lt;br&gt;
Momentu honetan, '''[[Aparteko:Statistics|{{NUMBEROFARTICLES}} orrirekin]]''' lanean gabiltza. Azkenengo orrien aldaketak [[Aparteko:Recentchanges|aldaketa berrien orrian]] ikus ditzakezu.

&lt;br style=&quot;clear:both;&quot;/&gt;

&lt;div style=&quot;width: 48%; float: right; border: 1px solid #aea; background: #f3fff3; margin-bottom: 2em;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;padding: 1em;&quot;&gt;

[[Irudi:Evolution-tasks.png|25px|left|]]

'''Orriekin egiteko gauzak'''
* '''[[Wikiliburuak:Wikipedia guztiek eduki behar duten artikulu zerrenda|Berriak sortu]]''': Zerrenda honetan gorriz dauden loturak sortu.
* '''[[:Kategoria:Zirriborroak|Zirriborroak]]''': Orri txikiak, oraindik informazio gehiago behar dituztenak. 
* '''[[:Kategoria:Wikitzeko|Wikitzeko]]''': Wikiliburuak-en formatuak betetzen ez dituzten orriak. 
* '''[[:Aparteko:Uncategorizedpages|Kategorizatzeko]]''': Kategorizatu gabe dauden orri guztiak.

&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;p&gt;
{| id=&quot;toc&quot; style=&quot;margin: 0 2em 0 2em;text-align: left;&quot;
! style=&quot;background:#ccccff&quot; align=&quot;center&quot; width=&quot;100%&quot;  colspan=&quot;2&quot;| '''Txokoa'''
|-
|Orri hau mota guztietako hizketaldi eta galderentzako da.
*Orri jakin bati buruz eztabaidatzeko erabili '''bere eztabaida orria'''.
&lt;!--*Hizketaldi zaharkituren baten bila bazabiltza (aste bat baino gehiago aldaketarik gabe), '''begiratu Txokoko artxibategian'''. Norbaitek hizketaldiren bat faltan botatzen badu hona ekar dezake eta beste aste bat emango zaio berartxibatu arte.--&gt;
! rowspan=&quot;3&quot; |[[Irudi:P vip.svg|Txokoa]]
&lt;br clear=right&gt;
|-
|
*[//eu.wikibooks.org/w/index.php?title=Wikibooks:Txokoa&amp;action=edit&amp;section=new '''Egin ''klik'' hemen'''] Txokoan '''hizketaldi berri bat''' sortzeko.
|-
|
*Hasitako gai bati erantzuteko erabili atal bakoitzeko '''''aldatu''''' loturak. Honela atal hori bakarrik aldatuko duzu eta aldaketa Aldaketa berriak-en ikusiko da. Mila Esker.
|}

{| style=&quot;float: right; margin-left: 1em; margin-bottom: 0.5em; width: 200px; border: #BCB9EF solid 1px; text-align: center&quot;
! [[Irudi:Filing cabinet icon.svg|40px]]
|-
| '''Txokoaren artxibategia'''
|-
| [[Special:PrefixIndex/Wikibooks:Txokoa/Artxiboa/|Artxibatze-zerrenda]]
|}

__TOC__

{{Lankide:MABot/config
|archive = Wikibooks:Txokoa/Artxiboa/%(year)s
|algo = old(30d)
|counter = 1
|archiveheader = {{artxibo}}
|minthreadsleft = 2
|minthreadstoarchive = 1
}}

== Request for comment (global AI policy) ==

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
Apologies for writing in English. {{int:Please-translate}}
A [[:m:Requests for comment/Artificial intelligence policy|request for comment]] is currently being held to decide on a global AI policy. {{int:Feedback-thanks-title}}
[[Lankide:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Lankide eztabaida:MediaWiki message delivery|eztabaida]]) 00:57, 26 apirila 2026 (UTC)
&lt;/bdi&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Codename Noreste@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=30424282 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Vote now in the 2026 U4C election&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
Eligible voters are asked to participate in the 2026 [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] election. More information–including an eligibility check, voting process information, candidate information, and a link to the vote–are available on Meta at the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|2026 Election information page]]. The vote closes on 2 June 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1780358400 00:00 UTC].

Please vote if your account is eligible. Results will be available by 14 June 2026. -- In cooperation with the U4C,&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

[[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 17:14, 27 maiatza 2026 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=30513860 --&gt;</text>
      <sha1>fwqt84ymdgvnilnhkqmfnl3rwemwtzc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Informatikaren 50 urte 50 teknologiatan</title>
    <ns>0</ns>
    <id>7248</id>
    <revision>
      <id>43230</id>
      <parentid>43206</parentid>
      <timestamp>2026-05-27T19:12:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ksarasola</username>
        <id>1603</id>
      </contributor>
      <comment>/* Lehen hamarkada  (1976-1985) */</comment>
      <origin>43230</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2678" sha1="jhd8zw3v8d7v5rhwukkjx9vcdlxu8qb" xml:space="preserve">{{Lanean|Inaki.alegria}}

: [[/SARRERA/]] (?)

# [[Eredua]]
== Aurrekari batzuk ==
# [[Hardware-ko aurrekariak]] (txartel zulatuak...)
# [[Software-ko aurrekariak]] (programazio-lengoaiak...)

== Lehen hamarkada  (1976-1985) ==
# [[/DIF 1976-1985: DIF martxan/]]
# [[/VAX makina, LISP makina/]]
# [[/Datu-base erlazional/]]
# [[/Gako publikoko kriptografia/]]
# [[/Unix Sistema Eragilea/]]
# [[/Ofimatika: testu-prozesadorea eta kalkulu-orria/]]
# [[/Sare lokalak: Ethernet/]]
# [[/Interfaze grafikoa/]]
# [[/PC/]]
# [[/RISC arkitektura/]]
# [[/SMTP protokoloa/]]
# [[/TCP/IP (Internet)/]]
# [[/Laser inprimagailua/]]

== Bigarren hamarkada  (1986-1995) ==
# [[DIF 1986-1995: Euskal lerroa sendotzen]]
# [[/GIF formatua/]]
# [[/WWW/]]
# [[/HTML/]]
# [[/Linux kernela/]]
# [[/Indargarri bidezko ikaskuntza/]] (TD-Gammon)
# [[/Multimedia (MP3)/]]
# [[/Java lengoaia/]]
# [[/JavaScript/]]
# [[/SSH protokoloa/]]
# [[/Python lengoaia/]]
# [[/Klusterrak eta superkonputazioa/]]

== Hirugarren hamarkada  (1996-2005) ==
# [[DIF 1996-2005: Ikerkuntzaren eztanda]]
# [[/USB busa eta Flash memoria/]]
# [[/Wifi teknologia/]]
# [[/PageRank algoritmoa (Google)/]]
# [[/Bluetooth/]]
# [[/BitTorrent Protokoloa/]]
# [[/Web zerbitzuak/]]
# [[/Sare sozialak (Facebook)/]]
# [[/Nukleo anitzeko prozesadoreak/]]
# [[/Web 2.0/]]
# [[/Git/]]
# [[/Streaming/]]
# [[/3D (Virtual Reality)/]]

== Laugarren hamarkada  (2006-2015) ==
# [[DIF 2006-2015: Internazionalizazioa]]
# [[/Arduino, Robotika/]]
# [[/Hodei konputazioa/]]
# [[/Hadoop/]]
# [[/SSD unitateak/]]
# [[/Bloke-kateak (Blockchain)/]]
# [[/NoSQL datu-baseak/]]
# [[/Tableta/]]
# [[/Sare neuronalen eztanda: Transformer, TensorFlow/. GPU]]
# [[/AlphaGo (Deep Reinforcement Learning)/]]

== Bostgarren hamarkada  (2016-2025) ==
# [[DIF 2016-2025: Titulu berria: Adimen artifiziala]]
# [[/Docker teknologia/]]
# [[/Bideokonferentzia sistemak/]]
# [[/RISC-V/]]
# [[/Itzulpen automatiko neuronala/]]
# [[/5G sareak (segmentazioa)/]]
# [[/ARM txipak/]]
# [[/LLM ereduak (ChatGPT)/]]
# [[/Konputazio kuantikoa/]]

== Kanpo estekak ==
* [https://eu.wikipedia.org/wiki/Lankide:Ksarasola/Proba_orria/DIF50 Wikilibururako teknologien zerrenda datu gehiagorekin] (arduraduna, urtea, hard/soft/mate, wikiko artikulua kalitatearen estimazioarekin, ingelesezkoa...)
* [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Palestina_eta_Ekialde_Hurbila_sutan_(2023-2024).pdf Palestinari buruzko wikiliburua Commons-en]
* [[Matematika Diskretua]] wikiliburua
* [[PYTHON liburua|PYTHON]] wikiliburua
* [https://eu.wikipedia.org/wiki/Atari:Ondarea/Euskal_Herriko_historia_100_objektutan  Euskal_Herriko_historia_100_objektutan] wikiproiektua.


[[Kategoria:Informatika]]</text>
      <sha1>jhd8zw3v8d7v5rhwukkjx9vcdlxu8qb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>43231</id>
      <parentid>43230</parentid>
      <timestamp>2026-05-27T19:14:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ksarasola</username>
        <id>1603</id>
      </contributor>
      <comment>sarrerakoak helbidea azpikarpetan</comment>
      <origin>43231</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2685" sha1="kah6ep2zkwekmxjy11xdu378osu7eqe" xml:space="preserve">{{Lanean|Inaki.alegria}}

: [[/SARRERA/]] (?)

# [[Eredua]]
== Aurrekari batzuk ==
# [[Hardware-ko aurrekariak]] (txartel zulatuak...)
# [[Software-ko aurrekariak]] (programazio-lengoaiak...)

== Lehen hamarkada  (1976-1985) ==
# [[/DIF 1976-1985: DIF martxan/]]
# [[/VAX makina, LISP makina/]]
# [[/Datu-base erlazional/]]
# [[/Gako publikoko kriptografia/]]
# [[/Unix Sistema Eragilea/]]
# [[/Ofimatika: testu-prozesadorea eta kalkulu-orria/]]
# [[/Sare lokalak: Ethernet/]]
# [[/Interfaze grafikoa/]]
# [[/PC/]]
# [[/RISC arkitektura/]]
# [[/SMTP protokoloa/]]
# [[/TCP/IP (Internet)/]]
# [[/Laser inprimagailua/]]

== Bigarren hamarkada  (1986-1995) ==
# [[/DIF 1986-1995: Euskal lerroa sendotzen/]]
# [[/GIF formatua/]]
# [[/WWW/]]
# [[/HTML/]]
# [[/Linux kernela/]]
# [[/Indargarri bidezko ikaskuntza/]] (TD-Gammon)
# [[/Multimedia (MP3)/]]
# [[/Java lengoaia/]]
# [[/JavaScript/]]
# [[/SSH protokoloa/]]
# [[/Python lengoaia/]]
# [[/Klusterrak eta superkonputazioa/]]

== Hirugarren hamarkada  (1996-2005) ==
# [[/DIF 1996-2005: Ikerkuntzaren eztanda/]]
# [[/USB busa eta Flash memoria/]]
# [[/Wifi teknologia/]]
# [[/PageRank algoritmoa (Google)/]]
# [[/Bluetooth/]]
# [[/BitTorrent Protokoloa/]]
# [[/Web zerbitzuak/]]
# [[/Sare sozialak (Facebook)/]]
# [[/Nukleo anitzeko prozesadoreak/]]
# [[/Web 2.0/]]
# [[/Git/]]
# [[/Streaming/]]
# [[/3D (Virtual Reality)/]]

== Laugarren hamarkada  (2006-2015) ==
# [[/DIF 2006-2015: Internazionalizazioa/]]
# [[/Arduino, Robotika/]]
# [[/Hodei konputazioa/]]
# [[/Hadoop/]]
# [[/SSD unitateak/]]
# [[/Bloke-kateak (Blockchain)/]]
# [[/NoSQL datu-baseak/]]
# [[/Tableta/]]
# [[/Sare neuronalen eztanda: Transformer, TensorFlow/. GPU]]
# [[/AlphaGo (Deep Reinforcement Learning)/]]

== Bostgarren hamarkada  (2016-2025) ==
# [[/DIF 2016-2025: Titulu berria: Adimen artifiziala/]
# [[/Docker teknologia/]]
# [[/Bideokonferentzia sistemak/]]
# [[/RISC-V/]]
# [[/Itzulpen automatiko neuronala/]]
# [[/5G sareak (segmentazioa)/]]
# [[/ARM txipak/]]
# [[/LLM ereduak (ChatGPT)/]]
# [[/Konputazio kuantikoa/]]

== Kanpo estekak ==
* [https://eu.wikipedia.org/wiki/Lankide:Ksarasola/Proba_orria/DIF50 Wikilibururako teknologien zerrenda datu gehiagorekin] (arduraduna, urtea, hard/soft/mate, wikiko artikulua kalitatearen estimazioarekin, ingelesezkoa...)
* [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Palestina_eta_Ekialde_Hurbila_sutan_(2023-2024).pdf Palestinari buruzko wikiliburua Commons-en]
* [[Matematika Diskretua]] wikiliburua
* [[PYTHON liburua|PYTHON]] wikiliburua
* [https://eu.wikipedia.org/wiki/Atari:Ondarea/Euskal_Herriko_historia_100_objektutan  Euskal_Herriko_historia_100_objektutan] wikiproiektua.


[[Kategoria:Informatika]]</text>
      <sha1>kah6ep2zkwekmxjy11xdu378osu7eqe</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>43234</id>
      <parentid>43231</parentid>
      <timestamp>2026-05-27T19:28:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ksarasola</username>
        <id>1603</id>
      </contributor>
      <comment>Egileak, lotutako artikuluak eta irudiak</comment>
      <origin>43234</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2804" sha1="pu319cry3ddwodvw5j5nc307hkbkgma" xml:space="preserve">{{Lanean|Inaki.alegria}}

: [[/SARRERA/]] (?)

# [[Eredua]]
== Aurrekari batzuk ==
# [[Hardware-ko aurrekariak]] (txartel zulatuak...)
# [[Software-ko aurrekariak]] (programazio-lengoaiak...)

== Lehen hamarkada  (1976-1985) ==
# [[/DIF 1976-1985: DIF martxan/]]
# [[/VAX makina, LISP makina/]]
# [[/Datu-base erlazional/]]
# [[/Gako publikoko kriptografia/]]
# [[/Unix Sistema Eragilea/]]
# [[/Ofimatika: testu-prozesadorea eta kalkulu-orria/]]
# [[/Sare lokalak: Ethernet/]]
# [[/Interfaze grafikoa/]]
# [[/PC/]]
# [[/RISC arkitektura/]]
# [[/SMTP protokoloa/]]
# [[/TCP/IP (Internet)/]]
# [[/Laser inprimagailua/]]

== Bigarren hamarkada  (1986-1995) ==
# [[/DIF 1986-1995: Euskal lerroa sendotzen/]]
# [[/GIF formatua/]]
# [[/WWW/]]
# [[/HTML/]]
# [[/Linux kernela/]]
# [[/Indargarri bidezko ikaskuntza/]] (TD-Gammon)
# [[/Multimedia (MP3)/]]
# [[/Java lengoaia/]]
# [[/JavaScript/]]
# [[/SSH protokoloa/]]
# [[/Python lengoaia/]]
# [[/Klusterrak eta superkonputazioa/]]

== Hirugarren hamarkada  (1996-2005) ==
# [[/DIF 1996-2005: Ikerkuntzaren eztanda/]]
# [[/USB busa eta Flash memoria/]]
# [[/Wifi teknologia/]]
# [[/PageRank algoritmoa (Google)/]]
# [[/Bluetooth/]]
# [[/BitTorrent Protokoloa/]]
# [[/Web zerbitzuak/]]
# [[/Sare sozialak (Facebook)/]]
# [[/Nukleo anitzeko prozesadoreak/]]
# [[/Web 2.0/]]
# [[/Git/]]
# [[/Streaming/]]
# [[/3D (Virtual Reality)/]]

== Laugarren hamarkada  (2006-2015) ==
# [[/DIF 2006-2015: Internazionalizazioa/]]
# [[/Arduino, Robotika/]]
# [[/Hodei konputazioa/]]
# [[/Hadoop/]]
# [[/SSD unitateak/]]
# [[/Bloke-kateak (Blockchain)/]]
# [[/NoSQL datu-baseak/]]
# [[/Tableta/]]
# [[/Sare neuronalen eztanda: Transformer, TensorFlow/. GPU]]
# [[/AlphaGo (Deep Reinforcement Learning)/]]

== Bostgarren hamarkada  (2016-2025) ==
# [[/DIF 2016-2025: Titulu berria: Adimen artifiziala/]
# [[/Docker teknologia/]]
# [[/Bideokonferentzia sistemak/]]
# [[/RISC-V/]]
# [[/Itzulpen automatiko neuronala/]]
# [[/5G sareak (segmentazioa)/]]
# [[/ARM txipak/]]
# [[/LLM ereduak (ChatGPT)/]]
# [[/Konputazio kuantikoa/]]

== Kanpo estekak ==
* [https://eu.wikipedia.org/wiki/Lankide:Ksarasola/Proba_orria/DIF50 Wikilibururako teknologien zerrenda datu gehiagorekin] (arduraduna, urtea, hard/soft/mate, wikiko artikulua kalitatearen estimazioarekin, ingelesezkoa...)
* [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Palestina_eta_Ekialde_Hurbila_sutan_(2023-2024).pdf Palestinari buruzko wikiliburua Commons-en]
* [[Matematika Diskretua]] wikiliburua
* [[PYTHON liburua|PYTHON]] wikiliburua
* [https://eu.wikipedia.org/wiki/Atari:Ondarea/Euskal_Herriko_historia_100_objektutan  Euskal_Herriko_historia_100_objektutan] wikiproiektua.

== Egileak, lotutako artikuluak eta irudiak ==
# [[/Egileak/]]
# [[/Lotutako artikuluak/]]
# [[/Erabilitako irudiak/]]

[[Kategoria:Informatika]]</text>
      <sha1>pu319cry3ddwodvw5j5nc307hkbkgma</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>43235</id>
      <parentid>43234</parentid>
      <timestamp>2026-05-27T19:29:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ksarasola</username>
        <id>1603</id>
      </contributor>
      <comment>/* Egileak, lotutako artikuluak eta irudiak */</comment>
      <origin>43235</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2804" sha1="5j2eprva5yxklpl9nop1dfr8z1vcbhm" xml:space="preserve">{{Lanean|Inaki.alegria}}

: [[/SARRERA/]] (?)

# [[Eredua]]
== Aurrekari batzuk ==
# [[Hardware-ko aurrekariak]] (txartel zulatuak...)
# [[Software-ko aurrekariak]] (programazio-lengoaiak...)

== Lehen hamarkada  (1976-1985) ==
# [[/DIF 1976-1985: DIF martxan/]]
# [[/VAX makina, LISP makina/]]
# [[/Datu-base erlazional/]]
# [[/Gako publikoko kriptografia/]]
# [[/Unix Sistema Eragilea/]]
# [[/Ofimatika: testu-prozesadorea eta kalkulu-orria/]]
# [[/Sare lokalak: Ethernet/]]
# [[/Interfaze grafikoa/]]
# [[/PC/]]
# [[/RISC arkitektura/]]
# [[/SMTP protokoloa/]]
# [[/TCP/IP (Internet)/]]
# [[/Laser inprimagailua/]]

== Bigarren hamarkada  (1986-1995) ==
# [[/DIF 1986-1995: Euskal lerroa sendotzen/]]
# [[/GIF formatua/]]
# [[/WWW/]]
# [[/HTML/]]
# [[/Linux kernela/]]
# [[/Indargarri bidezko ikaskuntza/]] (TD-Gammon)
# [[/Multimedia (MP3)/]]
# [[/Java lengoaia/]]
# [[/JavaScript/]]
# [[/SSH protokoloa/]]
# [[/Python lengoaia/]]
# [[/Klusterrak eta superkonputazioa/]]

== Hirugarren hamarkada  (1996-2005) ==
# [[/DIF 1996-2005: Ikerkuntzaren eztanda/]]
# [[/USB busa eta Flash memoria/]]
# [[/Wifi teknologia/]]
# [[/PageRank algoritmoa (Google)/]]
# [[/Bluetooth/]]
# [[/BitTorrent Protokoloa/]]
# [[/Web zerbitzuak/]]
# [[/Sare sozialak (Facebook)/]]
# [[/Nukleo anitzeko prozesadoreak/]]
# [[/Web 2.0/]]
# [[/Git/]]
# [[/Streaming/]]
# [[/3D (Virtual Reality)/]]

== Laugarren hamarkada  (2006-2015) ==
# [[/DIF 2006-2015: Internazionalizazioa/]]
# [[/Arduino, Robotika/]]
# [[/Hodei konputazioa/]]
# [[/Hadoop/]]
# [[/SSD unitateak/]]
# [[/Bloke-kateak (Blockchain)/]]
# [[/NoSQL datu-baseak/]]
# [[/Tableta/]]
# [[/Sare neuronalen eztanda: Transformer, TensorFlow/. GPU]]
# [[/AlphaGo (Deep Reinforcement Learning)/]]

== Bostgarren hamarkada  (2016-2025) ==
# [[/DIF 2016-2025: Titulu berria: Adimen artifiziala/]
# [[/Docker teknologia/]]
# [[/Bideokonferentzia sistemak/]]
# [[/RISC-V/]]
# [[/Itzulpen automatiko neuronala/]]
# [[/5G sareak (segmentazioa)/]]
# [[/ARM txipak/]]
# [[/LLM ereduak (ChatGPT)/]]
# [[/Konputazio kuantikoa/]]

== Kanpo estekak ==
* [https://eu.wikipedia.org/wiki/Lankide:Ksarasola/Proba_orria/DIF50 Wikilibururako teknologien zerrenda datu gehiagorekin] (arduraduna, urtea, hard/soft/mate, wikiko artikulua kalitatearen estimazioarekin, ingelesezkoa...)
* [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Palestina_eta_Ekialde_Hurbila_sutan_(2023-2024).pdf Palestinari buruzko wikiliburua Commons-en]
* [[Matematika Diskretua]] wikiliburua
* [[PYTHON liburua|PYTHON]] wikiliburua
* [https://eu.wikipedia.org/wiki/Atari:Ondarea/Euskal_Herriko_historia_100_objektutan  Euskal_Herriko_historia_100_objektutan] wikiproiektua.

== Egileak, lotutako artikuluak eta irudiak ==
* [[/Egileak/]]
* [[/Lotutako artikuluak/]]
* [[/Erabilitako irudiak/]]

[[Kategoria:Informatika]]</text>
      <sha1>5j2eprva5yxklpl9nop1dfr8z1vcbhm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>43237</id>
      <parentid>43235</parentid>
      <timestamp>2026-05-27T20:02:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ksarasola</username>
        <id>1603</id>
      </contributor>
      <comment>/* Bostgarren hamarkada  (2016-2025) */</comment>
      <origin>43237</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2805" sha1="4efesygptstmmghmssgo92jplkcxcdj" xml:space="preserve">{{Lanean|Inaki.alegria}}

: [[/SARRERA/]] (?)

# [[Eredua]]
== Aurrekari batzuk ==
# [[Hardware-ko aurrekariak]] (txartel zulatuak...)
# [[Software-ko aurrekariak]] (programazio-lengoaiak...)

== Lehen hamarkada  (1976-1985) ==
# [[/DIF 1976-1985: DIF martxan/]]
# [[/VAX makina, LISP makina/]]
# [[/Datu-base erlazional/]]
# [[/Gako publikoko kriptografia/]]
# [[/Unix Sistema Eragilea/]]
# [[/Ofimatika: testu-prozesadorea eta kalkulu-orria/]]
# [[/Sare lokalak: Ethernet/]]
# [[/Interfaze grafikoa/]]
# [[/PC/]]
# [[/RISC arkitektura/]]
# [[/SMTP protokoloa/]]
# [[/TCP/IP (Internet)/]]
# [[/Laser inprimagailua/]]

== Bigarren hamarkada  (1986-1995) ==
# [[/DIF 1986-1995: Euskal lerroa sendotzen/]]
# [[/GIF formatua/]]
# [[/WWW/]]
# [[/HTML/]]
# [[/Linux kernela/]]
# [[/Indargarri bidezko ikaskuntza/]] (TD-Gammon)
# [[/Multimedia (MP3)/]]
# [[/Java lengoaia/]]
# [[/JavaScript/]]
# [[/SSH protokoloa/]]
# [[/Python lengoaia/]]
# [[/Klusterrak eta superkonputazioa/]]

== Hirugarren hamarkada  (1996-2005) ==
# [[/DIF 1996-2005: Ikerkuntzaren eztanda/]]
# [[/USB busa eta Flash memoria/]]
# [[/Wifi teknologia/]]
# [[/PageRank algoritmoa (Google)/]]
# [[/Bluetooth/]]
# [[/BitTorrent Protokoloa/]]
# [[/Web zerbitzuak/]]
# [[/Sare sozialak (Facebook)/]]
# [[/Nukleo anitzeko prozesadoreak/]]
# [[/Web 2.0/]]
# [[/Git/]]
# [[/Streaming/]]
# [[/3D (Virtual Reality)/]]

== Laugarren hamarkada  (2006-2015) ==
# [[/DIF 2006-2015: Internazionalizazioa/]]
# [[/Arduino, Robotika/]]
# [[/Hodei konputazioa/]]
# [[/Hadoop/]]
# [[/SSD unitateak/]]
# [[/Bloke-kateak (Blockchain)/]]
# [[/NoSQL datu-baseak/]]
# [[/Tableta/]]
# [[/Sare neuronalen eztanda: Transformer, TensorFlow/. GPU]]
# [[/AlphaGo (Deep Reinforcement Learning)/]]

== Bostgarren hamarkada  (2016-2025) ==
# [[/DIF 2016-2025: Titulu berria: Adimen artifiziala/]]
# [[/Docker teknologia/]]
# [[/Bideokonferentzia sistemak/]]
# [[/RISC-V/]]
# [[/Itzulpen automatiko neuronala/]]
# [[/5G sareak (segmentazioa)/]]
# [[/ARM txipak/]]
# [[/LLM ereduak (ChatGPT)/]]
# [[/Konputazio kuantikoa/]]

== Kanpo estekak ==
* [https://eu.wikipedia.org/wiki/Lankide:Ksarasola/Proba_orria/DIF50 Wikilibururako teknologien zerrenda datu gehiagorekin] (arduraduna, urtea, hard/soft/mate, wikiko artikulua kalitatearen estimazioarekin, ingelesezkoa...)
* [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Palestina_eta_Ekialde_Hurbila_sutan_(2023-2024).pdf Palestinari buruzko wikiliburua Commons-en]
* [[Matematika Diskretua]] wikiliburua
* [[PYTHON liburua|PYTHON]] wikiliburua
* [https://eu.wikipedia.org/wiki/Atari:Ondarea/Euskal_Herriko_historia_100_objektutan  Euskal_Herriko_historia_100_objektutan] wikiproiektua.

== Egileak, lotutako artikuluak eta irudiak ==
* [[/Egileak/]]
* [[/Lotutako artikuluak/]]
* [[/Erabilitako irudiak/]]

[[Kategoria:Informatika]]</text>
      <sha1>4efesygptstmmghmssgo92jplkcxcdj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>43249</id>
      <parentid>43237</parentid>
      <timestamp>2026-05-28T09:47:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ksarasola</username>
        <id>1603</id>
      </contributor>
      <origin>43249</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2830" sha1="br7zy1ad59wzj7hl3iddcxtnf9s5io6" xml:space="preserve">{{Lanean|Inaki.alegria}}

: [[/SARRERA/]] (?)

# [[Eredua|Nola idatzi? - Eredu bat]]
== Aurrekari batzuk ==
# [[Hardware-ko aurrekariak]] (txartel zulatuak...)
# [[Software-ko aurrekariak]] (programazio-lengoaiak...)

== Lehen hamarkada  (1976-1985) ==
# [[/DIF 1976-1985: DIF martxan/]]
# [[/VAX makina, LISP makina/]]
# [[/Datu-base erlazional/]]
# [[/Gako publikoko kriptografia/]]
# [[/Unix Sistema Eragilea/]]
# [[/Ofimatika: testu-prozesadorea eta kalkulu-orria/]]
# [[/Sare lokalak: Ethernet/]]
# [[/Interfaze grafikoa/]]
# [[/PC/]]
# [[/RISC arkitektura/]]
# [[/SMTP protokoloa/]]
# [[/TCP/IP (Internet)/]]
# [[/Laser inprimagailua/]]

== Bigarren hamarkada  (1986-1995) ==
# [[/DIF 1986-1995: Euskal lerroa sendotzen/]]
# [[/GIF formatua/]]
# [[/WWW/]]
# [[/HTML/]]
# [[/Linux kernela/]]
# [[/Indargarri bidezko ikaskuntza/]] (TD-Gammon)
# [[/Multimedia (MP3)/]]
# [[/Java lengoaia/]]
# [[/JavaScript/]]
# [[/SSH protokoloa/]]
# [[/Python lengoaia/]]
# [[/Klusterrak eta superkonputazioa/]]

== Hirugarren hamarkada  (1996-2005) ==
# [[/DIF 1996-2005: Ikerkuntzaren eztanda/]]
# [[/USB busa eta Flash memoria/]]
# [[/Wifi teknologia/]]
# [[/PageRank algoritmoa (Google)/]]
# [[/Bluetooth/]]
# [[/BitTorrent Protokoloa/]]
# [[/Web zerbitzuak/]]
# [[/Sare sozialak (Facebook)/]]
# [[/Nukleo anitzeko prozesadoreak/]]
# [[/Web 2.0/]]
# [[/Git/]]
# [[/Streaming/]]
# [[/3D (Virtual Reality)/]]

== Laugarren hamarkada  (2006-2015) ==
# [[/DIF 2006-2015: Internazionalizazioa/]]
# [[/Arduino, Robotika/]]
# [[/Hodei konputazioa/]]
# [[/Hadoop/]]
# [[/SSD unitateak/]]
# [[/Bloke-kateak (Blockchain)/]]
# [[/NoSQL datu-baseak/]]
# [[/Tableta/]]
# [[/Sare neuronalen eztanda: Transformer, TensorFlow/. GPU]]
# [[/AlphaGo (Deep Reinforcement Learning)/]]

== Bostgarren hamarkada  (2016-2025) ==
# [[/DIF 2016-2025: Titulu berria: Adimen artifiziala/]]
# [[/Docker teknologia/]]
# [[/Bideokonferentzia sistemak/]]
# [[/RISC-V/]]
# [[/Itzulpen automatiko neuronala/]]
# [[/5G sareak (segmentazioa)/]]
# [[/ARM txipak/]]
# [[/LLM ereduak (ChatGPT)/]]
# [[/Konputazio kuantikoa/]]

== Kanpo estekak ==
* [https://eu.wikipedia.org/wiki/Lankide:Ksarasola/Proba_orria/DIF50 Wikilibururako teknologien zerrenda datu gehiagorekin] (arduraduna, urtea, hard/soft/mate, wikiko artikulua kalitatearen estimazioarekin, ingelesezkoa...)
* [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Palestina_eta_Ekialde_Hurbila_sutan_(2023-2024).pdf Palestinari buruzko wikiliburua Commons-en]
* [[Matematika Diskretua]] wikiliburua
* [[PYTHON liburua|PYTHON]] wikiliburua
* [https://eu.wikipedia.org/wiki/Atari:Ondarea/Euskal_Herriko_historia_100_objektutan  Euskal_Herriko_historia_100_objektutan] wikiproiektua.

== Egileak, lotutako artikuluak eta irudiak ==
* [[/Egileak/]]
* [[/Lotutako artikuluak/]]
* [[/Erabilitako irudiak/]]

[[Kategoria:Informatika]]</text>
      <sha1>br7zy1ad59wzj7hl3iddcxtnf9s5io6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Eredua</title>
    <ns>0</ns>
    <id>7250</id>
    <revision>
      <id>43244</id>
      <parentid>42906</parentid>
      <timestamp>2026-05-28T09:35:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ksarasola</username>
        <id>1603</id>
      </contributor>
      <origin>43244</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2273" sha1="3p3ba3zkjjj6x3hmvicckrgmd3eekcp" xml:space="preserve">{{Lanean|Inaki.alegria}}

== Informatikaren 50 urte 50 teknologiatan ==

* Ikus [https://eu.wikipedia.org/wiki/Lankide:Ksarasola/Proba_orria/DIF50 Wikilibururako teknologien zerrenda datu gehiagorekin] (arduraduna, urtea, hard/soft/mate, wikiko artikulua kalitatearen estimazioarekin, ingelesezkoa...)]

Artikulu entziklopedikoa izango da, baina agian Wikipedian baino apur bat informalagoa.
'''Testuaren maila teknikoaren''' inguruan zalantza edukiz gero: fakultateko 1. mailako ikaslearengan fokua jartzea komeni da.
WPtik zatiak-eta har daitezke. Osorik ere.

[[Informatikaren_50_urte_50_teknologiatan/Bloke-kateak_(Blockchain)|Adibidea]]

'''Editatzeko hobe da norberaren proba-orrian editatzea''' (estekak-eta ondo joan daitezen) eta gero hona ekartzea.&lt;br/&gt;
Keparen proba-orria hau da: https://eu.wikipedia.org/wiki/Lankide:ksarasola/Proba_orria  --&gt; ksarasola ordeztu zure erabiltzaile izenarekin.

Artikulua irudiekin liburuko 4 orritan sartu behar da gehienez. Zuriunekin 5000 karaktere-edo.  Eta irudi handi bat (edo bi txiki ggb).

'''Wikipediarako estekak?''' Bai, baina gehiegi ez.
Hasierako terminoa beltzez eta WPrekin lotuta
'''Erreferentziarik?''' bai, baina ez gehiegi.

'''Kepak lagundu dezake estekak, erreferentziak eta irudiak jartzen.'''

'''Irudiak'''. 
CC-BY-SA lizentzia behar da.
Izan daitezke Wikipedian daudenak. DIF Museokoak edo berriak. Maitanek lagundu dezake enkarguzko irudi berriak egiten. Kepak lagunduko irudiak bilatzen edo kokatzen.

Irudi-bilaketa: https://commons.wikimedia.org/wiki/Main_Page  edo bilatu 

Txertatzeko (begiratu &quot;aldatu&quot; aukerarekin): [[Fitxategi:Blockchain.svg|thumb|Bloke-kateen eskema.]]


Artikuluan atalak egon daitezke. 
Kasu tipikoa baina ez derrigorrezkoa:

== Historia eta bilakaera ==

== Aplikazioak ==


== Testu ebakia ==

Artikuluarekin lotuta egongo da, baina lotura hori mota desberdinetakoa izan daiteke:
* fakultatearekin lotutako zehaztasunak edo zeharkako konexioa
* informatikaren eragin soziala azaltzeko
* lotutako kontzeptu gehiago laburki azaltzea

Hemen grafikoren bat jartzea ere komeni da

Luzera artikulu nagusiarena bera. Bietako bat luzatuz gero bestea laburtu behar.
Artikulu nagusia asko luzatzen bada, ez jartzea ere posiblea da.

== Erreferentziak ==
{{erreferentzia zerrenda}}</text>
      <sha1>3p3ba3zkjjj6x3hmvicckrgmd3eekcp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>43245</id>
      <parentid>43244</parentid>
      <timestamp>2026-05-28T09:39:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ksarasola</username>
        <id>1603</id>
      </contributor>
      <origin>43245</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2294" sha1="fscaxh7gg0l91jcpbdgsrfrhpjyg4y1" xml:space="preserve">{{Lanean|Inaki.alegria}}

== Informatikaren 50 urte 50 teknologiatan ==

* Ikus [https://eu.wikipedia.org/wiki/Lankide:Ksarasola/Proba_orria/DIF50 Wikilibururako teknologien zerrenda datu gehiagorekin] (arduraduna, urtea, hard/soft/mate, wikiko artikulua kalitatearen estimazioarekin, ingelesezkoa...)

Artikulu entziklopedikoa izango da, baina agian Wikipedian baino apur bat informalagoa.
'''Testuaren maila teknikoaren''' inguruan zalantza edukiz gero: fakultateko 1. mailako ikaslearengan fokua jartzea komeni da.
WPtik zatiak-eta har daitezke. Osorik ere.

[[Informatikaren_50_urte_50_teknologiatan/Bloke-kateak_(Blockchain)|Adibidea]]

'''Editatzeko hobe da norberaren proba-orrian editatzea''' (estekak-eta ondo joan daitezen) eta gero hona ekartzea.&lt;br/&gt;
Keparen proba-orria hau da: https://eu.wikipedia.org/wiki/Lankide:ksarasola/Proba_orria  --&gt; ksarasola ordeztu zure erabiltzaile izenarekin.

Artikulua irudiekin liburuko 4 orritan sartu behar da gehienez. Zuriunekin 5000 karaktere-edo.  Eta irudi handi bat (edo bi txiki ggb).

'''Wikipediarako estekak?''' Bai, baina gehiegi ez.
Hasierako terminoa beltzez eta WPrekin lotuta
'''Erreferentziarik?''' bai, baina ez gehiegi.&lt;br/&gt;
'''Kepak lagundu dezake estekak, erreferentziak eta irudiak jartzen.'''

'''Irudiak'''. 
CC-BY-SA lizentzia behar da.
Izan daitezke Wikipedian daudenak. DIF Museokoak edo berriak. Maitanek lagundu dezake enkarguzko irudi berriak egiten. Kepak lagunduko du irudiak bilatzen edo kokatzen.&lt;br/&gt;
Irudi-bilaketa: https://commons.wikimedia.org/wiki/Main_Page  edo bilatu.&lt;br/&gt;
Irudia txertatzeko (begiratu &quot;aldatu&quot; aukerarekin): [[Fitxategi:Blockchain.svg|thumb|Bloke-kateen eskema.]]


Artikuluan atalak egon daitezke. 
Kasu tipikoa baina ez derrigorrezkoa:

== Historia eta bilakaera ==

== Aplikazioak ==


== Testu ebakia ==

Artikuluarekin lotuta egongo da, baina lotura hori mota desberdinetakoa izan daiteke:
* fakultatearekin lotutako zehaztasunak edo zeharkako konexioa
* informatikaren eragin soziala azaltzeko
* lotutako kontzeptu gehiago laburki azaltzea

Hemen grafikoren bat jartzea ere komeni da

Luzera artikulu nagusiarena bera. Bietako bat luzatuz gero bestea laburtu behar.
Artikulu nagusia asko luzatzen bada, ez jartzea ere posiblea da.

== Erreferentziak ==
{{erreferentzia zerrenda}}</text>
      <sha1>fscaxh7gg0l91jcpbdgsrfrhpjyg4y1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>43246</id>
      <parentid>43245</parentid>
      <timestamp>2026-05-28T09:41:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ksarasola</username>
        <id>1603</id>
      </contributor>
      <origin>43246</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2317" sha1="jz5tak5ya7kxtrvvzeq6jy0r3d5cohh" xml:space="preserve">{{Lanean|Inaki.alegria}}

== Informatikaren 50 urte 50 teknologiatan ==

* Ikus [https://eu.wikipedia.org/wiki/Lankide:Ksarasola/Proba_orria/DIF50 Wikilibururako teknologien zerrenda datu gehiagorekin] (arduraduna, urtea, hard/soft/mate, wikiko artikulua kalitatearen estimazioarekin, ingelesezkoa...)

Artikulu entziklopedikoa izango da, baina agian Wikipedian baino apur bat informalagoa.&lt;br/&gt;
'''Testuaren maila teknikoaren''' inguruan zalantza edukiz gero: fakultateko 1. mailako ikaslearengan fokua jartzea komeni da.
WPtik zatiak-eta har daitezke. Osorik ere.

[[Informatikaren_50_urte_50_teknologiatan/Bloke-kateak_(Blockchain)|Artikulu osatzeko adibidea]]

'''Editatzeko hobe da norberaren proba-orrian editatzea''' (estekak-eta ondo joan daitezen) eta gero hona ekartzea.&lt;br/&gt;
Keparen proba-orria hau da: https://eu.wikipedia.org/wiki/Lankide:ksarasola/Proba_orria  --&gt; ksarasola ordeztu zure erabiltzaile izenarekin.

Artikulua irudiekin liburuko 4 orritan sartu behar da gehienez. Zuriunekin 5000 karaktere-edo.  Eta irudi handi bat (edo bi txiki ggb).

'''Wikipediarako estekak?''' Bai, baina gehiegi ez.
Hasierako terminoa beltzez eta WPrekin lotuta
'''Erreferentziarik?''' bai, baina ez gehiegi.&lt;br/&gt;
'''Kepak lagundu dezake estekak, erreferentziak eta irudiak jartzen.'''

'''Irudiak'''. 
CC-BY-SA lizentzia behar da.
Izan daitezke Wikipedian daudenak. DIF Museokoak edo berriak. Maitanek lagundu dezake enkarguzko irudi berriak egiten. Kepak lagunduko du irudiak bilatzen edo kokatzen.&lt;br/&gt;
Irudi-bilaketa: https://commons.wikimedia.org/wiki/Main_Page  edo bilatu.&lt;br/&gt;
Irudia txertatzeko (begiratu &quot;aldatu&quot; aukerarekin): [[Fitxategi:Blockchain.svg|thumb|Bloke-kateen eskema.]]


Artikuluan atalak egon daitezke. 
Kasu tipikoa baina ez derrigorrezkoa:

== Historia eta bilakaera ==

== Aplikazioak ==


== Testu ebakia ==

Artikuluarekin lotuta egongo da, baina lotura hori mota desberdinetakoa izan daiteke:
* fakultatearekin lotutako zehaztasunak edo zeharkako konexioa
* informatikaren eragin soziala azaltzeko
* lotutako kontzeptu gehiago laburki azaltzea

Hemen grafikoren bat jartzea ere komeni da

Luzera artikulu nagusiarena bera. Bietako bat luzatuz gero bestea laburtu behar.
Artikulu nagusia asko luzatzen bada, ez jartzea ere posiblea da.

== Erreferentziak ==
{{erreferentzia zerrenda}}</text>
      <sha1>jz5tak5ya7kxtrvvzeq6jy0r3d5cohh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>43247</id>
      <parentid>43246</parentid>
      <timestamp>2026-05-28T09:45:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ksarasola</username>
        <id>1603</id>
      </contributor>
      <comment>/* Informatikaren 50 urte 50 teknologiatan */</comment>
      <origin>43247</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2422" sha1="osbvs4brx900o3dtfdy0p1sxlz5per1" xml:space="preserve">{{Lanean|Inaki.alegria}}

== Informatikaren 50 urte 50 teknologiatan ==

* Ikus [https://eu.wikipedia.org/wiki/Lankide:Ksarasola/Proba_orria/DIF50 Wikilibururako teknologien zerrenda datu gehiagorekin] (arduraduna, urtea, hard/soft/mate, wikiko artikulua kalitatearen estimazioarekin, ingelesezkoa...)
* Ikus [https://eu.wikibooks.org/wiki/Informatikaren_50_urte_50_teknologiatan Wikiliburuaren aurkibidea]

Artikulu entziklopedikoa izango da, baina agian Wikipedian baino apur bat informalagoa.&lt;br/&gt;
'''Testuaren maila teknikoaren''' inguruan zalantza edukiz gero: fakultateko 1. mailako ikaslearengan fokua jartzea komeni da.
WPtik zatiak-eta har daitezke. Osorik ere.

[[Informatikaren_50_urte_50_teknologiatan/Bloke-kateak_(Blockchain)|Artikulu osatzeko adibidea]]

'''Editatzeko hobe da norberaren proba-orrian editatzea''' (estekak-eta ondo joan daitezen) eta gero hona ekartzea.&lt;br/&gt;
Keparen proba-orria hau da: https://eu.wikipedia.org/wiki/Lankide:ksarasola/Proba_orria  --&gt; ksarasola ordeztu zure erabiltzaile izenarekin.

Artikulua irudiekin liburuko 4 orritan sartu behar da gehienez. Zuriunekin 5000 karaktere-edo.  Eta irudi handi bat (edo bi txiki ggb).

'''Wikipediarako estekak?''' Bai, baina gehiegi ez.
Hasierako terminoa beltzez eta WPrekin lotuta
'''Erreferentziarik?''' bai, baina ez gehiegi.&lt;br/&gt;
'''Kepak lagundu dezake estekak, erreferentziak eta irudiak jartzen.'''

'''Irudiak'''. 
CC-BY-SA lizentzia behar da.
Izan daitezke Wikipedian daudenak. DIF Museokoak edo berriak. Maitanek lagundu dezake enkarguzko irudi berriak egiten. Kepak lagunduko du irudiak bilatzen edo kokatzen.&lt;br/&gt;
Irudi-bilaketa: https://commons.wikimedia.org/wiki/Main_Page  edo bilatu.&lt;br/&gt;
Irudia txertatzeko (begiratu &quot;aldatu&quot; aukerarekin): [[Fitxategi:Blockchain.svg|thumb|Bloke-kateen eskema.]]


Artikuluan atalak egon daitezke. 
Kasu tipikoa baina ez derrigorrezkoa:

== Historia eta bilakaera ==

== Aplikazioak ==


== Testu ebakia ==

Artikuluarekin lotuta egongo da, baina lotura hori mota desberdinetakoa izan daiteke:
* fakultatearekin lotutako zehaztasunak edo zeharkako konexioa
* informatikaren eragin soziala azaltzeko
* lotutako kontzeptu gehiago laburki azaltzea

Hemen grafikoren bat jartzea ere komeni da

Luzera artikulu nagusiarena bera. Bietako bat luzatuz gero bestea laburtu behar.
Artikulu nagusia asko luzatzen bada, ez jartzea ere posiblea da.

== Erreferentziak ==
{{erreferentzia zerrenda}}</text>
      <sha1>osbvs4brx900o3dtfdy0p1sxlz5per1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>43248</id>
      <parentid>43247</parentid>
      <timestamp>2026-05-28T09:46:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ksarasola</username>
        <id>1603</id>
      </contributor>
      <comment>/* Informatikaren 50 urte 50 teknologiatan */</comment>
      <origin>43248</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2436" sha1="mv2nows0y58udyf1g6zb0mhmby0jbx3" xml:space="preserve">{{Lanean|Inaki.alegria}}

== Informatikaren 50 urte 50 teknologiatan (Nola idatzi?)==

* Ikus [https://eu.wikipedia.org/wiki/Lankide:Ksarasola/Proba_orria/DIF50 Wikilibururako teknologien zerrenda datu gehiagorekin] (arduraduna, urtea, hard/soft/mate, wikiko artikulua kalitatearen estimazioarekin, ingelesezkoa...)
* Ikus [https://eu.wikibooks.org/wiki/Informatikaren_50_urte_50_teknologiatan Wikiliburuaren aurkibidea]

Artikulu entziklopedikoa izango da, baina agian Wikipedian baino apur bat informalagoa.&lt;br/&gt;
'''Testuaren maila teknikoaren''' inguruan zalantza edukiz gero: fakultateko 1. mailako ikaslearengan fokua jartzea komeni da.
WPtik zatiak-eta har daitezke. Osorik ere.

[[Informatikaren_50_urte_50_teknologiatan/Bloke-kateak_(Blockchain)|Artikulu osatzeko adibidea]]

'''Editatzeko hobe da norberaren proba-orrian editatzea''' (estekak-eta ondo joan daitezen) eta gero hona ekartzea.&lt;br/&gt;
Keparen proba-orria hau da: https://eu.wikipedia.org/wiki/Lankide:ksarasola/Proba_orria  --&gt; ksarasola ordeztu zure erabiltzaile izenarekin.

Artikulua irudiekin liburuko 4 orritan sartu behar da gehienez. Zuriunekin 5000 karaktere-edo.  Eta irudi handi bat (edo bi txiki ggb).

'''Wikipediarako estekak?''' Bai, baina gehiegi ez.
Hasierako terminoa beltzez eta WPrekin lotuta
'''Erreferentziarik?''' bai, baina ez gehiegi.&lt;br/&gt;
'''Kepak lagundu dezake estekak, erreferentziak eta irudiak jartzen.'''

'''Irudiak'''. 
CC-BY-SA lizentzia behar da.
Izan daitezke Wikipedian daudenak. DIF Museokoak edo berriak. Maitanek lagundu dezake enkarguzko irudi berriak egiten. Kepak lagunduko du irudiak bilatzen edo kokatzen.&lt;br/&gt;
Irudi-bilaketa: https://commons.wikimedia.org/wiki/Main_Page  edo bilatu.&lt;br/&gt;
Irudia txertatzeko (begiratu &quot;aldatu&quot; aukerarekin): [[Fitxategi:Blockchain.svg|thumb|Bloke-kateen eskema.]]


Artikuluan atalak egon daitezke. 
Kasu tipikoa baina ez derrigorrezkoa:

== Historia eta bilakaera ==

== Aplikazioak ==


== Testu ebakia ==

Artikuluarekin lotuta egongo da, baina lotura hori mota desberdinetakoa izan daiteke:
* fakultatearekin lotutako zehaztasunak edo zeharkako konexioa
* informatikaren eragin soziala azaltzeko
* lotutako kontzeptu gehiago laburki azaltzea

Hemen grafikoren bat jartzea ere komeni da

Luzera artikulu nagusiarena bera. Bietako bat luzatuz gero bestea laburtu behar.
Artikulu nagusia asko luzatzen bada, ez jartzea ere posiblea da.

== Erreferentziak ==
{{erreferentzia zerrenda}}</text>
      <sha1>mv2nows0y58udyf1g6zb0mhmby0jbx3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Wikibooks:Txokoa/Artxiboa/2026</title>
    <ns>4</ns>
    <id>7253</id>
    <revision>
      <id>43238</id>
      <parentid>43126</parentid>
      <timestamp>2026-05-27T23:19:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MABot</username>
        <id>1448</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Bot: [[Wikibooks:Txokoa]]-(e)ko 1 eztabaida artxibatzen</comment>
      <origin>43238</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6463" sha1="hd04luv3jon0qaonvb9tc8saaby19lw" xml:space="preserve">{{artxibo}}

== Thank You for Last Year – Join Wiki Loves Ramadan 2026 ==

Dear Wikimedia communities,

We hope you are doing well, and we wish you a happy New Year.

''Last year, we captured light. This year, we’ll capture legacy.''

In 2025, communities around the world shared the glow of Ramadan nights and the warmth of collective iftars. In 2026, ''Wiki Loves Ramadan'' is expanding, bringing more stories, more cultures, and deeper global connections across Wikimedia projects.

We invite you to explore the ''Wiki Loves Ramadan 2026'' [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026|Meta page]] to learn how you can participate and [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026/Participating communities|sign up]] your community.

📷 ''Photo campaign on '' [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan 2026|Wikimedia Commons]]

If you have questions about the project, please refer to the FAQs:  
* [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan/FAQ/|Meta-Wiki]]
* [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan/FAQ|Wikimedia Commons]]

''Early registration for updates is now open via the '''[[m:Special:RegisterForEvent/2710|Event page]]'''''

''Stay connected and receive updates:''  
* [https://t.me/WikiLovesRamadan Telegram channel]  
* [https://lists.wikimedia.org/postorius/lists/wikilovesramadan.lists.wikimedia.org/ Mailing list]

We look forward to collaborating with you and your community.


'''The Wiki Loves Ramadan 2026 Organizing Team''' 19:45, 16 urtarrila 2026 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&amp;oldid=29879549 --&gt;
== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Annual review of the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
I am writing to you to let you know the annual review period for the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines is open now. You can make suggestions for changes through 9 February 2026. This is the first step of several to be taken for the annual review. [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2026|Read more information and find a conversation to join on the UCoC page on Meta]].

The [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|you may review the U4C Charter]].

Please share this information with other members in your community wherever else might be appropriate.

-- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]])&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

21:01, 19 urtarrila 2026 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=29905753 --&gt;
== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Upcoming deployment of CampaignEvents extension to Wikibooks&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;message&quot;/&gt;
Hello everyone,

We are writing to inform you that the [[mw:Help:Extension:CampaignEvents|CampaignEvents extension]] will be deployed to all Wikibooks projects during the week of '''23 March 2026'''.
This follows last year’s broader rollout across Wikimedia projects. We realized that Wikibooks was not included at the time, and we’re now addressing that to ensure consistency across all communities.

The CampaignEvents extension provides tools to support event and campaign organization on-wiki, including features like on-wiki event registration and collaboration lists(global event list).

We welcome any questions, feedback, or concerns you may have. We are also happy to support anyone interested in trying out the tools. 
''Apologies if this message is not in your preferred language. If you’re able to help translate it for your community, please feel free to do so.''
&lt;section end=&quot;message&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:Udehb-WMF|Udehb-WMF]] ([[User talk:Udehb-WMF|eztabaida]]) 18:22, 19 martxoa 2026 (UTC)&lt;/bdi&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Udehb-WMF@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Udehb-WMF/sandbox/MM_target&amp;oldid=30284073 --&gt;
== Action Required: Update templates/modules for electoral maps (Migrating from P1846 to P14226) ==

Hello everyone,

This is a notice regarding an ongoing data migration on Wikidata that may affect your election-related templates and Lua modules (such as &lt;code&gt;Module:Itemgroup/list&lt;/code&gt;).

'''The Change:'''&lt;br /&gt;
Currently, many templates pull electoral maps from Wikidata using the property [[:d:Property:P1846|P1846]], combined with the qualifier [[:d:Property:P180|P180]]: [[:d:Q19571328|Q19571328]]. 

We are migrating this data (across roughly 4,000 items) to a newly created, dedicated property: '''[[:d:Property:P14226|P14226]]'''.

'''What You Need To Do:'''&lt;br /&gt;
To ensure your templates and infoboxes do not break or lose their maps, please update your local code to fetch data from [[:d:Property:P14226|P14226]] instead of the old [[:d:Property:P1846|P1846]] + [[:d:Property:P180|P180]] structure. A [[m:Wikidata/Property Migration: P1846 to P14226/List|list of pages]] was generated using Wikimedia Global Search.

'''Deadline:'''&lt;br /&gt;
We are temporarily retaining the old data on [[:d:Property:P1846|P1846]] to allow for a smooth transition. However, to complete the data cleanup on Wikidata, the old [[:d:Property:P1846|P1846]] statements will be removed after '''May 1, 2026'''. Please update your modules and templates before this date to prevent any disruption to your wiki's election articles.

Let us know if you have any questions or need assistance with the query logic. Thank you for your help! [[User:ZI Jony|ZI Jony]] using [[Lankide:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Lankide eztabaida:MediaWiki message delivery|eztabaida]]) 17:11, 3 apirila 2026 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&amp;oldid=29941252 --&gt;</text>
      <sha1>hd04luv3jon0qaonvb9tc8saaby19lw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Informatikaren 50 urte 50 teknologiatan/Ofimatika: testu-prozesadorea eta kalkulu-orria</title>
    <ns>0</ns>
    <id>7254</id>
    <revision>
      <id>43240</id>
      <parentid>43179</parentid>
      <timestamp>2026-05-28T00:48:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ksarasola</username>
        <id>1603</id>
      </contributor>
      <comment>/* Testu ebakia: Xuxen */</comment>
      <origin>43240</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8724" sha1="s6rmyofeqc31dtp2173mz01s18zhy9d" xml:space="preserve">'''Ofimatika''' bulegoetan burutu ohi diren zereginak automatizatzeko, hobetzeko eta optimizatzeko teknika, aplikazio eta gailuen multzoa da. Izena akronimoa da, “''offi-''” (latinezko “officina” (bulego) eta “''-matika''” (‘informatika’ hitzetik hartutakoa) hitz-zatiez osatua. '''Bulegotika''' izena ere erabiltzen da, Hasiera batean idazki digitaletan soilik zentratzen bazen ere, egun bulego baten lan osoa barneratzen du: idazkiak, aurkezpenak, kalkuluak, antolaketa, komunikazioa... ''[[w:Microsoft Office|Microsoft Office]]'' eta ''[[w:LibreOffice|LibreOffice]]'' [[w:Software libre|libre]] eta [[w:Kode ireki|irekia]] dira pakete ezagunenak. Egun erabilpen zabalekoak izan arren [[w:Hodei konputazio|Hodei-konputazioaren]] etorrerarekin pakete hauek gero eta gutxiago instalatzen dira erabiltzaileen ordenagailuetan.

Beste osagai batzuk badituzte ere (aurkezpenak, irudiak sortzea...) historiari eta erabilpenari begira oinarrizko bi aplikazio garrantzitsu azpimarratu behar dira: testu-prozesadorea eta kalkulu-orria.

== Testu-prozesadorea ==

Testu-prozesadorea testuan oinarritutako dokumentuak lantzeko erabiltzen den programa informatiko bat da. Ohiko idazketarekin alderatuz formatu digitalean gordetzen denez testuak berreskuratu eta berredita daitezke.&lt;ref&gt;{{Erreferentzia|izenburua=Testu-prozesadore|hizkuntza=eu-none|data=2009-09-17|url=https://zthiztegia.elhuyar.eus/terminoa/eu/testu-prozesadore|aldizkaria=zthiztegia.elhuyar.eus|sartze-data=2026-03-21}}&lt;/ref&gt; Horrez gain, dokumentuak partekatu, inprimatu eta zuzendu daitezke. Idazketan laguntzeko funtzio berri asko joan dira integratzen urtetan zehar: ebaki/itsatsi funtzioa, bilaketa, zuzenketa ortografikoa, silaba-banaketa, formatu-trukea, irudien integrazioa, aldaketen kontrola...

Lehen konputagailuetan erabiltzen ziren testu-editore sinpleak baino dezente ahaltsuagoak dira [[w:interfaze grafikoa|interfaze grafikoa]] [[w:Ordenagailu pertsonal|PCetara]] iritsi ziren garaian hedatu zirelako, eta horrek tekleatu ahala testua nola geratuko den ikusteko aukera eman zuen,  ([[w:WYSIWYG|WYSIWYG]] ''What You See Is What You Get'' / &quot;ikusten duzun hori lortuko duzu&quot;). 

Historiari begira 1983 urtea aipatzen da abiapuntutzat, urte horretan Microsoft Word sortu zelako. Hurrengo urtean sortu zen ''McWrite'' Apple ordenagailuetarako, urte askotan zehar erreferentzia garrantzitsua izan zena. Baina hauek baino lehen baziren beste bi nahiko arrakastatsuak izan zirenak: ''WordStar'' (1978) eta ''WordPerfect'' (1979). Hasierako garai haietan programa zein datuak disketetan egon ohi ziren. Bilakaera handia izan dute hurrengo bertsioetan, baina programa haien funtsa mantentzen da.

== Kalkulu-orria ==
[[Fitxategi:OnlyOffice spreadsheet editor.png|thumb|500x500px|''OnlyOffice'' kalkulu-orriko editorea]]
'''Kalkulu-orria''' zenbakizko datuekin kalkuluak egiteko editore berezia da. Aurrekontuak, fakturak, grafikoak... egiteko prestaturiko  ofimatikako programa da. Ezaguna denez, Kalkulu-orrietan errenkada eta zutabe ugariz osatutako matrizea da oinarria, non, zutabe eta errenkada bakoitzaren arteko intersekzioari gelaxka deitzen baitzaio. Gelaxken edukiera hiru motatakoa izan daiteke: balio konstanteak, erabiltzaileak eman beharreko datuak edo programak egindako kalkuluen emaitzak, formula izeneko funtzioen bitartez.&lt;ref&gt;{{Erreferentzia|izenburua=Kalkulu-orri|hizkuntza=eu-none|data=2009-09-17|url=https://zthiztegia.elhuyar.eus/terminoa/eu/kalkulu-orri|aldizkaria=zthiztegia.elhuyar.eus|sartze-data=2026-03-21}}&lt;/ref&gt; 

Historiari begira, konputagailu handietan 1969 LANPAR programa bazebilen arren, ''VisiCalc'' (1979) izan zen minikonputagailuetara iritsi zen lehena. Gero etorri ziren hedapen zabala izango zituzten ''Lotus 1-2-3'' (1983)  eta ''Microsoft Excel'' (1985).  

Kalkulu-orriak oso tresna malguak eta eraginkorrak dira, eta horrexegatik oso arrakastatsuak izan dira; baina mugak ditu datuen babesari, partekatzeari eta kontrolari begira. Erabilpen korporatibo eta konplexuei begira [[w:Datu-baseak kudeatzeko sistema|datu-baseak]] egokiagoak dira. 
 
CSV (''comma-separated values'')  [[w:Formatu ireki|formatu irekia]] erabiltzen da kalkulu-orrien arteko datu-trukerako, baita datu-baseetako esportazio/inportaziorako. Horrexegatik askotan datu-baseetatik esportatutako datuak kalkulu-orrietan bistaratu eta manipulatu egin ohi dira.

== Testu ebakia: Xuxen ==

Xuxen euskaraz idatzitako testuak zuzentzen dituen aplikazio informatikoa da, ofimatika paketetan integratzeko diseinatua. [[w:Euskal Herriko Unibertsitatea|EHUko]] Informatika Fakultateko [[w:Ixa taldea|Ixa Taldeak]] 1994an sortu zuen. Arrakasta handia izan duen tresna da, eta beste aplikazio askotan integratu da urtetan zehar. Microsoftek berak lizentziatu zuen hainbat urtetan bere Office ''suite''-rako.

=== Historia ===
Lehen edizioa  Ixa taldeak, [[w:UZEI|UZEIk]] eta  [[w:Hizkia|Hizkia]] enpresak plazaratu zuten, bi [[w:diskete|diskete]] zituen kutxa batean. Aplikazioa erabili ahal izateko deskargatu eta instalatu egin behar zen programa. Bi sistema eragiletarako (''Microsoft Windows'' eta ''MacOS'') eta bi testu-editoretarako (''MS Word'' eta ''WordPerfect'') balio zuen; baina offline moduan lan egin behar zen: aurrena dokumentua prestatu, eta gero egiaztatu eta zuzendu. 

Lehen bertsioa argitaratu zenean 65.000 sarrera (~hitz) zeuden [[w:Euskararen Datu Base Lexikala|EDBLn]], baina geroago zenbaki hori zabaldu zen UZEIren [[w:XX. mendeko euskararen corpus estatistikoa|EEBS corpusa]] hedatzen joan zen heinean, eta geroago Euskaltzaindiaren [[w:Hiztegi Batua|Hiztegi Batuarekin]] ere bai. 

[[File:Xuxen,_lehen_edizioa.jpg|thumb|Xuxen zuzentzaile ortografikoaren karpeta (1994)]]
[[File:Xuxen4.png|thumb|Xuxen disketeak (1999)]]
Bigarren bertsioak Euskaltzaindiak 1999an onartutako lexiko eta arau berriak integratu zituen. Gainera euskalkietako hainbat hitz ezagutu eta horien ordezko estandarra proposatzen zuen. 2001ean [[w:Disko trinko (CD)|CD-ROM]] batean Euskaldunon Egunkariaren bidez banatu zen hirugarren bertsioa programa askorekin erabili ahal izan zen: ''Word'', ''Acces'', ''Powerpoint'', ''Front Page'' eta ''Outlook''.

2006ko ''Xuxen IV'' bertsioak jauzi kualitatibo bat ekarri zuen: software librea izan zen lehenengo aldiz. 2004ko ''hunspell'' programak flexio handiko hizkuntzei ate bat zabaldu zien software librean, eta OpenOffice proiektuan ere onartua izan zen.

2015ko bertsioa Elhuyarrek merkaturatu zuen Ixa taldearen lizentziarekin. Testu-editore eta programa gehiagotan erabil zitekeen (''MS Office'', ''LibreOffice'', ''Mozillako Firefox'', ''Thunderbird''...) edota sarean zuzenean.

Geroago, etengabe joan da osatzen Xuxen hizkuntzaren aldetik, eta beste zuzentzaile ortografiko batzuk sortu dira euskararako: UZEIren ''Hobelex'', Microsoften zuzentzailea dagoeneko ez da Xuxen, ''Google Drive'' zerbitzuak ere berea du...

=== Zuzentzaile ortografikoa eta euskararen normalizazioa ===
Zuzentzaile ortografikoaren aplikazio informatikoa giltzarria izan da euskararen normalizazio-bidean. Euskara batua finkatu ahal izateko berebiziko tresna izan da 1994az gero. [[w:Euskaltzaindia|Euskaltzaindiaren]] etenik gabe urteetan zehar plazaratu dituen hiztegi-arauak eta gomendioak kaleratu eta gutxira modu errazean erabili ahal izan dira.&lt;ref name=&quot;:9&quot;&gt;{{Erreferentzia|izena=Itziar|abizena=Aduriz|izenburua=Euskara (batua) ingurune digitalean: bidean ikasixa eta etorkizuneko erronkak|argitaletxea=Euskaltzaindia|orrialdeak=455–470|abizena2=Alegría Loinaz|abizena3=Artola Zubillaga|abizena4=Sarasola|izena2=Iñaki|izena3=Xabier|izena4=Kepa|data=2021|url=https://dialnet.unirioja.es/servlet/articulo?codigo=8716798|aldizkaria=Arantzazutik mundu zabalera: euskararen normatibizazioa, 1968-2018 = la normativización del euskera, 1968-2018 = la standarisation de la langue basque, 1968-2018 = Basque language's standardization, 1968-2018, 2021, ISBN 978-84-9192-213-1, págs. 455-470|isbn=978-84-9192-213-1|sartze-data=2023-08-24}}&lt;/ref&gt;

Gainera, euskarak duen konplexutasun/aberastasun morfologikoa dela eta, hitz bat ondo dagoen ala ez erabakitzeko euskarazko testuen zuzenketa ezin zen hitz-zerrenda batean oinarritu, beste hizkuntza batzuetarako egiten zen bezala; zerrenda hori izugarria izango bailitzateke. Hori dela eta, egindako hurbilpena teknologia aldetik oso berritzailea izan zen. Horrela, Xuxenek testuko hitzak morfologikoki analizatzen ditu eta analisirik aurkitzen ez badu orduan hitz akastuntzat hartzen du, eta, ondorioz, gorriz azpimarratzen du.

Xuxenen atzean dagoen datu-basean jasotako sarrerak (lemak nagusiki, baina aurrizkiak eta atzizkiak ere bai) 65.000 ziren hasieran eta 125.000 bat dira bosgarren bertsioan.

== Erreferentziak ==
{{erreferentzia zerrenda}}</text>
      <sha1>s6rmyofeqc31dtp2173mz01s18zhy9d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Informatikaren 50 urte 50 teknologiatan/Sare lokalak: Ethernet</title>
    <ns>0</ns>
    <id>7269</id>
    <revision>
      <id>43227</id>
      <parentid>43203</parentid>
      <timestamp>2026-05-27T18:16:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ksarasola</username>
        <id>1603</id>
      </contributor>
      <comment>/* Historia */ tramaren irudiko tamaina</comment>
      <origin>43227</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5617" sha1="inlowdxfvzfh458ao03rpn9p3n43m4d" xml:space="preserve">[[File:Ethernet zahar.png|thumb|Ethernet konektore zahar bat]]
[[Fitxategi:Ethernet RJ45 connector p1160054.jpg|thumb|RJ45 konektorea]]

'''Ethernet''' konputagailu sareetan erabiltzen den komunikazio-teknologia da, batez ere [[w:Sare_lokal|sare lokaletan]] (LAN). Gailuen artean datuak transmititzeko protokoloak eta formatuak definitzen ditu, eta gaur egun sare kableatu gehienetan erabiltzen den teknologia nagusia da.
Ethernet teknologia 1970eko hamarkadan garatu zen, eta geroago [[w:IEEE_802.3|IEEE 802.3]] estandar gisa definitu zen. Denborarekin, abiadura handiagoak eta transmisio-teknologia berriagoak gehitu zaizkio, baina oinarrizko egitura eta funtzionamendu printzipioak mantendu dira.
== Historia == 
Ethernet teknologia 1970eko hamarkadan sortu zen Xerox PARC ikerketa-zentroan, [[w:Robert_Metcalfe Robert Metcalfe|Robert_Metcalfe]] eta bere lankideen eskutik. Helburua ordenagailuak elkarren artean konektatzea zen, fitxategiak eta inprimagailuak partekatzeko abiadura handian. 1973an lehen Ethernet sarea garatu zuten, gaur egungo Ethernetaren oinarrizko ezaugarriak zituena.
1975ean Ethernet deskribatzen zuen lehen artikulua argitaratu zuten, eta 1977an oinarrizko teknologiaren patentea lortu zuten. Hasieran Xerox-ek kontrolatzen zuen sistema osoa.
1980an Xerox, Intel eta DEC enpresek lehen zehaztapen komertziala argitaratu zuten, eta 1983an [[w:Ingeniari_Elektriko_eta_Elektroniken_Institutua|IEEE erakundeak]] 802.3 estandarra onartu zuen. Ordutik aurrera, Ethernet sare-teknologia nagusi bihurtu zen, [[w:Token_Ring|Token Ring]] eta ARCNET bezalako beste teknologiak ordezkatuz.

[[File:Ethernet trama2.png|erdian|400x400px|Ethernet trama bat]]

== Ezaugarri teknikoak ==
Ethernet sare batean gailuek informazioa [[Trama_(sareak)| trama]] izeneko datu-egituretan bidaltzen dute. Trama bakoitzak hiru atal nagusi ditu: 
*goiburukoa (helbide fisikoen informazioa eta bestelako informazioa) 
*datuak (igorleak bidalitako mezua) 
*erroreak atzemateko atala (erroreak atzemateko kodeak)

Helbide fisikoei [[w:MAC_helbide|MAC helbide]] ere deitzen zaie eta ordenagailuen sareetan txartel bat edo interfaze bati identifikazio bakarra esleitzeko erabiltzen da. 

Erroreak atzemateko [[w:CRC|CRC]] kodeak (Cyclic Redundancy Check) erabiltzen dira, traman 32 bit gehituz. Hauen erabilera oso hedaturik dago, hardwarean modu erraz batean implementa daitezkeelako eta oso ahaltsuak direlako.

Ethernet sareetan [[w:CSMA/CD|CSMA/CD]] (Carrier Sense Multiple Access with Collision Detection) izeneko sarbide-protokoloa erabiltzen zen. Gaur egun, sarea eratzeko [[w:Izar_sare|izar topologia]] erabiltzen da sareko estazio guztiak nodo zentral batekin zuzenean konektatuz. Nodo zentral hauek  [[W:Switch|switch]] edo kommutagailuak dira eta aukera ematen dute gailuek aldi berean datuak bidali eta jasotzeko. 

Ethernet teknologiak urteetan zehar abiadura handiagoak lortu ditu. 
Gaur egun, [[w:Datu_zentro|datu-zentroetan]] eta sare handietan 40, 100 edo 400 Gbit/s-eko Ethernet estandarrak erabiltzen dira.

Etherneten erabilitako [[w:Transmisio-bideak|transmisio-bideak]] ere urteetan zehar aldatuz joan dira. Hasieran, [[w:Kable_ardazkide|kable-ardazkideak]] ohikoak ziren, non gailu guztiak kable bakarrean konektatzen ziren bus-topologia erabiliz. Ondoren, [[w:Pare_txirikordatu|pare kordatua]] erabiltzen hasi ziren, batez ere 10BASE-T eta gero 100BASE-TX estandarrekin, non kable bakoitzak gailu eta switch baten arteko lotura zuzena eskaintzen zuen izar-topologia erabiliz eta aukera emanez full duplex komunikazioari eta talken desagerpenari. Azkenik, [[w:Zuntz optiko|zuntz optikoak]] erabiltzen dira distantzia handiak edo banda zabalera handia behar den kasuetan, non seinaleak argi bidez transmititzen diren eta Ethernet protokolo modernoen abiadura eta egonkortasuna areagotzen duten. 
== Informatikan eta Gizartean izan duen eragina ==
Ethernet sarea teknologia nagusia bihurtu da mundu osoko LANetan. Sare lokalak erraz eta merke eraikitzeko aukera eman du, eta horrek konputagailuen arteko komunikazioa erraztu du. &lt;ref&gt;{{Erreferentzia|abizena=samainstage|izenburua=Ethernet Through the Years: Celebrating the Technology’s 50th Year of Innovation|hizkuntza=en|data=2023-05-24|url=https://standards.ieee.org/beyond-standards/ethernet-50th-anniversary/|aldizkaria=IEEE Standards Association|sartze-data=2026-04-07}}&lt;/ref&gt;

Etherneten estandarizazioak, IEEE 802.3, fabrikatzaile askok bateragarriak diren gailuak sortzea ahalbidetu du, sare kableatuak zabaltzen eta etxe zein enpresetara iristen lagunduz.&lt;ref&gt;{{Erreferentzia|izenburua=Ethernet is Still Going Strong After 50 Years|hizkuntza=en|url=https://spectrum.ieee.org/ethernet-ieee-milestone|aldizkaria=ieeespectrum|sartze-data=2026-04-07}}&lt;/ref&gt;

Teknologia honek gaur egun datu-zentroak, Wi-Fi sarbide-puntuak eta bulego sareak konektatzeko oinarria ematen jarraitzen du, eta informatikaren eguneroko erabilera bultzatzen du.

Hezkuntza eta ikerketa alorrean, unibertsitate eta ikerketa-zentroetan sare lokalak sortzea erraztu du, ikerketa kolaboratiboa eta baliabideen partekatzea ahalbidetuz. &lt;ref&gt;{{Erreferentzia|abizena=samainstage|izenburua=Ethernet Through the Years: Celebrating the Technology’s 50th Year of Innovation|hizkuntza=en|data=2023-05-24|url=https://standards.ieee.org/beyond-standards/ethernet-50th-anniversary/|aldizkaria=IEEE Standards Association|sartze-data=2026-04-07}}&lt;/ref&gt;

Ondorioz, Ethernet eguneroko bizitzako informatika eta komunikazio azpiegituraren oinarri bihurtu da, eta teknologia digitalaren sozializazioa eta Interneteko sarerako sarbidea erraztu ditu.

== Erreferentziak ==
&lt;references /&gt;</text>
      <sha1>inlowdxfvzfh458ao03rpn9p3n43m4d</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>43228</id>
      <parentid>43227</parentid>
      <timestamp>2026-05-27T18:16:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ksarasola</username>
        <id>1603</id>
      </contributor>
      <comment>/* Historia */</comment>
      <origin>43228</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5617" sha1="h6zjwvhlrir09wz04tap1qqsbqfkf9t" xml:space="preserve">[[File:Ethernet zahar.png|thumb|Ethernet konektore zahar bat]]
[[Fitxategi:Ethernet RJ45 connector p1160054.jpg|thumb|RJ45 konektorea]]

'''Ethernet''' konputagailu sareetan erabiltzen den komunikazio-teknologia da, batez ere [[w:Sare_lokal|sare lokaletan]] (LAN). Gailuen artean datuak transmititzeko protokoloak eta formatuak definitzen ditu, eta gaur egun sare kableatu gehienetan erabiltzen den teknologia nagusia da.
Ethernet teknologia 1970eko hamarkadan garatu zen, eta geroago [[w:IEEE_802.3|IEEE 802.3]] estandar gisa definitu zen. Denborarekin, abiadura handiagoak eta transmisio-teknologia berriagoak gehitu zaizkio, baina oinarrizko egitura eta funtzionamendu printzipioak mantendu dira.
== Historia == 
Ethernet teknologia 1970eko hamarkadan sortu zen Xerox PARC ikerketa-zentroan, [[w:Robert_Metcalfe Robert Metcalfe|Robert_Metcalfe]] eta bere lankideen eskutik. Helburua ordenagailuak elkarren artean konektatzea zen, fitxategiak eta inprimagailuak partekatzeko abiadura handian. 1973an lehen Ethernet sarea garatu zuten, gaur egungo Ethernetaren oinarrizko ezaugarriak zituena.
1975ean Ethernet deskribatzen zuen lehen artikulua argitaratu zuten, eta 1977an oinarrizko teknologiaren patentea lortu zuten. Hasieran Xerox-ek kontrolatzen zuen sistema osoa.
1980an Xerox, Intel eta DEC enpresek lehen zehaztapen komertziala argitaratu zuten, eta 1983an [[w:Ingeniari_Elektriko_eta_Elektroniken_Institutua|IEEE erakundeak]] 802.3 estandarra onartu zuen. Ordutik aurrera, Ethernet sare-teknologia nagusi bihurtu zen, [[w:Token_Ring|Token Ring]] eta ARCNET bezalako beste teknologiak ordezkatuz.

[[File:Ethernet trama2.png|erdian|600x600px|Ethernet trama bat]]

== Ezaugarri teknikoak ==
Ethernet sare batean gailuek informazioa [[Trama_(sareak)| trama]] izeneko datu-egituretan bidaltzen dute. Trama bakoitzak hiru atal nagusi ditu: 
*goiburukoa (helbide fisikoen informazioa eta bestelako informazioa) 
*datuak (igorleak bidalitako mezua) 
*erroreak atzemateko atala (erroreak atzemateko kodeak)

Helbide fisikoei [[w:MAC_helbide|MAC helbide]] ere deitzen zaie eta ordenagailuen sareetan txartel bat edo interfaze bati identifikazio bakarra esleitzeko erabiltzen da. 

Erroreak atzemateko [[w:CRC|CRC]] kodeak (Cyclic Redundancy Check) erabiltzen dira, traman 32 bit gehituz. Hauen erabilera oso hedaturik dago, hardwarean modu erraz batean implementa daitezkeelako eta oso ahaltsuak direlako.

Ethernet sareetan [[w:CSMA/CD|CSMA/CD]] (Carrier Sense Multiple Access with Collision Detection) izeneko sarbide-protokoloa erabiltzen zen. Gaur egun, sarea eratzeko [[w:Izar_sare|izar topologia]] erabiltzen da sareko estazio guztiak nodo zentral batekin zuzenean konektatuz. Nodo zentral hauek  [[W:Switch|switch]] edo kommutagailuak dira eta aukera ematen dute gailuek aldi berean datuak bidali eta jasotzeko. 

Ethernet teknologiak urteetan zehar abiadura handiagoak lortu ditu. 
Gaur egun, [[w:Datu_zentro|datu-zentroetan]] eta sare handietan 40, 100 edo 400 Gbit/s-eko Ethernet estandarrak erabiltzen dira.

Etherneten erabilitako [[w:Transmisio-bideak|transmisio-bideak]] ere urteetan zehar aldatuz joan dira. Hasieran, [[w:Kable_ardazkide|kable-ardazkideak]] ohikoak ziren, non gailu guztiak kable bakarrean konektatzen ziren bus-topologia erabiliz. Ondoren, [[w:Pare_txirikordatu|pare kordatua]] erabiltzen hasi ziren, batez ere 10BASE-T eta gero 100BASE-TX estandarrekin, non kable bakoitzak gailu eta switch baten arteko lotura zuzena eskaintzen zuen izar-topologia erabiliz eta aukera emanez full duplex komunikazioari eta talken desagerpenari. Azkenik, [[w:Zuntz optiko|zuntz optikoak]] erabiltzen dira distantzia handiak edo banda zabalera handia behar den kasuetan, non seinaleak argi bidez transmititzen diren eta Ethernet protokolo modernoen abiadura eta egonkortasuna areagotzen duten. 
== Informatikan eta Gizartean izan duen eragina ==
Ethernet sarea teknologia nagusia bihurtu da mundu osoko LANetan. Sare lokalak erraz eta merke eraikitzeko aukera eman du, eta horrek konputagailuen arteko komunikazioa erraztu du. &lt;ref&gt;{{Erreferentzia|abizena=samainstage|izenburua=Ethernet Through the Years: Celebrating the Technology’s 50th Year of Innovation|hizkuntza=en|data=2023-05-24|url=https://standards.ieee.org/beyond-standards/ethernet-50th-anniversary/|aldizkaria=IEEE Standards Association|sartze-data=2026-04-07}}&lt;/ref&gt;

Etherneten estandarizazioak, IEEE 802.3, fabrikatzaile askok bateragarriak diren gailuak sortzea ahalbidetu du, sare kableatuak zabaltzen eta etxe zein enpresetara iristen lagunduz.&lt;ref&gt;{{Erreferentzia|izenburua=Ethernet is Still Going Strong After 50 Years|hizkuntza=en|url=https://spectrum.ieee.org/ethernet-ieee-milestone|aldizkaria=ieeespectrum|sartze-data=2026-04-07}}&lt;/ref&gt;

Teknologia honek gaur egun datu-zentroak, Wi-Fi sarbide-puntuak eta bulego sareak konektatzeko oinarria ematen jarraitzen du, eta informatikaren eguneroko erabilera bultzatzen du.

Hezkuntza eta ikerketa alorrean, unibertsitate eta ikerketa-zentroetan sare lokalak sortzea erraztu du, ikerketa kolaboratiboa eta baliabideen partekatzea ahalbidetuz. &lt;ref&gt;{{Erreferentzia|abizena=samainstage|izenburua=Ethernet Through the Years: Celebrating the Technology’s 50th Year of Innovation|hizkuntza=en|data=2023-05-24|url=https://standards.ieee.org/beyond-standards/ethernet-50th-anniversary/|aldizkaria=IEEE Standards Association|sartze-data=2026-04-07}}&lt;/ref&gt;

Ondorioz, Ethernet eguneroko bizitzako informatika eta komunikazio azpiegituraren oinarri bihurtu da, eta teknologia digitalaren sozializazioa eta Interneteko sarerako sarbidea erraztu ditu.

== Erreferentziak ==
&lt;references /&gt;</text>
      <sha1>h6zjwvhlrir09wz04tap1qqsbqfkf9t</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>43229</id>
      <parentid>43228</parentid>
      <timestamp>2026-05-27T18:17:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ksarasola</username>
        <id>1603</id>
      </contributor>
      <comment>/* Historia */</comment>
      <origin>43229</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5617" sha1="lp5nlen3akiv82lep4rz24c4r4jifff" xml:space="preserve">[[File:Ethernet zahar.png|thumb|Ethernet konektore zahar bat]]
[[Fitxategi:Ethernet RJ45 connector p1160054.jpg|thumb|RJ45 konektorea]]

'''Ethernet''' konputagailu sareetan erabiltzen den komunikazio-teknologia da, batez ere [[w:Sare_lokal|sare lokaletan]] (LAN). Gailuen artean datuak transmititzeko protokoloak eta formatuak definitzen ditu, eta gaur egun sare kableatu gehienetan erabiltzen den teknologia nagusia da.
Ethernet teknologia 1970eko hamarkadan garatu zen, eta geroago [[w:IEEE_802.3|IEEE 802.3]] estandar gisa definitu zen. Denborarekin, abiadura handiagoak eta transmisio-teknologia berriagoak gehitu zaizkio, baina oinarrizko egitura eta funtzionamendu printzipioak mantendu dira.
== Historia == 
Ethernet teknologia 1970eko hamarkadan sortu zen Xerox PARC ikerketa-zentroan, [[w:Robert_Metcalfe Robert Metcalfe|Robert_Metcalfe]] eta bere lankideen eskutik. Helburua ordenagailuak elkarren artean konektatzea zen, fitxategiak eta inprimagailuak partekatzeko abiadura handian. 1973an lehen Ethernet sarea garatu zuten, gaur egungo Ethernetaren oinarrizko ezaugarriak zituena.
1975ean Ethernet deskribatzen zuen lehen artikulua argitaratu zuten, eta 1977an oinarrizko teknologiaren patentea lortu zuten. Hasieran Xerox-ek kontrolatzen zuen sistema osoa.
1980an Xerox, Intel eta DEC enpresek lehen zehaztapen komertziala argitaratu zuten, eta 1983an [[w:Ingeniari_Elektriko_eta_Elektroniken_Institutua|IEEE erakundeak]] 802.3 estandarra onartu zuen. Ordutik aurrera, Ethernet sare-teknologia nagusi bihurtu zen, [[w:Token_Ring|Token Ring]] eta ARCNET bezalako beste teknologiak ordezkatuz.

[[File:Ethernet trama2.png|erdian|800x800px|Ethernet trama bat]]

== Ezaugarri teknikoak ==
Ethernet sare batean gailuek informazioa [[Trama_(sareak)| trama]] izeneko datu-egituretan bidaltzen dute. Trama bakoitzak hiru atal nagusi ditu: 
*goiburukoa (helbide fisikoen informazioa eta bestelako informazioa) 
*datuak (igorleak bidalitako mezua) 
*erroreak atzemateko atala (erroreak atzemateko kodeak)

Helbide fisikoei [[w:MAC_helbide|MAC helbide]] ere deitzen zaie eta ordenagailuen sareetan txartel bat edo interfaze bati identifikazio bakarra esleitzeko erabiltzen da. 

Erroreak atzemateko [[w:CRC|CRC]] kodeak (Cyclic Redundancy Check) erabiltzen dira, traman 32 bit gehituz. Hauen erabilera oso hedaturik dago, hardwarean modu erraz batean implementa daitezkeelako eta oso ahaltsuak direlako.

Ethernet sareetan [[w:CSMA/CD|CSMA/CD]] (Carrier Sense Multiple Access with Collision Detection) izeneko sarbide-protokoloa erabiltzen zen. Gaur egun, sarea eratzeko [[w:Izar_sare|izar topologia]] erabiltzen da sareko estazio guztiak nodo zentral batekin zuzenean konektatuz. Nodo zentral hauek  [[W:Switch|switch]] edo kommutagailuak dira eta aukera ematen dute gailuek aldi berean datuak bidali eta jasotzeko. 

Ethernet teknologiak urteetan zehar abiadura handiagoak lortu ditu. 
Gaur egun, [[w:Datu_zentro|datu-zentroetan]] eta sare handietan 40, 100 edo 400 Gbit/s-eko Ethernet estandarrak erabiltzen dira.

Etherneten erabilitako [[w:Transmisio-bideak|transmisio-bideak]] ere urteetan zehar aldatuz joan dira. Hasieran, [[w:Kable_ardazkide|kable-ardazkideak]] ohikoak ziren, non gailu guztiak kable bakarrean konektatzen ziren bus-topologia erabiliz. Ondoren, [[w:Pare_txirikordatu|pare kordatua]] erabiltzen hasi ziren, batez ere 10BASE-T eta gero 100BASE-TX estandarrekin, non kable bakoitzak gailu eta switch baten arteko lotura zuzena eskaintzen zuen izar-topologia erabiliz eta aukera emanez full duplex komunikazioari eta talken desagerpenari. Azkenik, [[w:Zuntz optiko|zuntz optikoak]] erabiltzen dira distantzia handiak edo banda zabalera handia behar den kasuetan, non seinaleak argi bidez transmititzen diren eta Ethernet protokolo modernoen abiadura eta egonkortasuna areagotzen duten. 
== Informatikan eta Gizartean izan duen eragina ==
Ethernet sarea teknologia nagusia bihurtu da mundu osoko LANetan. Sare lokalak erraz eta merke eraikitzeko aukera eman du, eta horrek konputagailuen arteko komunikazioa erraztu du. &lt;ref&gt;{{Erreferentzia|abizena=samainstage|izenburua=Ethernet Through the Years: Celebrating the Technology’s 50th Year of Innovation|hizkuntza=en|data=2023-05-24|url=https://standards.ieee.org/beyond-standards/ethernet-50th-anniversary/|aldizkaria=IEEE Standards Association|sartze-data=2026-04-07}}&lt;/ref&gt;

Etherneten estandarizazioak, IEEE 802.3, fabrikatzaile askok bateragarriak diren gailuak sortzea ahalbidetu du, sare kableatuak zabaltzen eta etxe zein enpresetara iristen lagunduz.&lt;ref&gt;{{Erreferentzia|izenburua=Ethernet is Still Going Strong After 50 Years|hizkuntza=en|url=https://spectrum.ieee.org/ethernet-ieee-milestone|aldizkaria=ieeespectrum|sartze-data=2026-04-07}}&lt;/ref&gt;

Teknologia honek gaur egun datu-zentroak, Wi-Fi sarbide-puntuak eta bulego sareak konektatzeko oinarria ematen jarraitzen du, eta informatikaren eguneroko erabilera bultzatzen du.

Hezkuntza eta ikerketa alorrean, unibertsitate eta ikerketa-zentroetan sare lokalak sortzea erraztu du, ikerketa kolaboratiboa eta baliabideen partekatzea ahalbidetuz. &lt;ref&gt;{{Erreferentzia|abizena=samainstage|izenburua=Ethernet Through the Years: Celebrating the Technology’s 50th Year of Innovation|hizkuntza=en|data=2023-05-24|url=https://standards.ieee.org/beyond-standards/ethernet-50th-anniversary/|aldizkaria=IEEE Standards Association|sartze-data=2026-04-07}}&lt;/ref&gt;

Ondorioz, Ethernet eguneroko bizitzako informatika eta komunikazio azpiegituraren oinarri bihurtu da, eta teknologia digitalaren sozializazioa eta Interneteko sarerako sarbidea erraztu ditu.

== Erreferentziak ==
&lt;references /&gt;</text>
      <sha1>lp5nlen3akiv82lep4rz24c4r4jifff</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Informatikaren 50 urte 50 teknologiatan/DIF 1986-1995: Euskal lerroa sendotzen</title>
    <ns>0</ns>
    <id>7275</id>
    <revision>
      <id>43211</id>
      <parentid>43210</parentid>
      <timestamp>2026-05-27T12:39:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ksarasola</username>
        <id>1603</id>
      </contributor>
      <comment>irudiak erdian</comment>
      <origin>43211</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12690" sha1="hi2i25mg1qb7nppieaeanq3nakkyknl" xml:space="preserve">'''DIF 1986-1995: Euskal lerroa sendotzen'''

Informatika-ikasketak Donostian 1971n abiatu baziren ere, 1976ko martxoan sortu ziren Espainian, legez, lehen hiru fakultateak, Donostian, Bartzelonan eta Madrilen. 1980an, Euskal Herriko Unibertsitatea sortzean, Donostiako Informatika Fakultatea izan zen haren zentro nagusietako bat Gipuzkoako campusean, Kimika eta Zuzenbide Fakultateekin batera. 50 urte bete ditu, beraz, EHUko Informatika Fakultateak 2026an.

Euskararen presentziak unibertsitate-ikasketetan, EHUn, eboluzio oso desberdina izan du zentroen arabera. Gipuzkoako campusaren kasuan, eta zientzia/teknologiaren arloan, aitzindariak izan ziren Kimika eta Informatika Fakultateak. Informatika Fakultatearen kasua deigarria da. Urte gutxi sortu zenetik, 1980ko hamarkadan irakasle berri gazte asko sartu zen irakaskuntza-lanetan, gero eta ikasle gehiagok aukeratzen zituzten ikasketa berriak aurrera eramateko. Hori ez zen oztopoa izan, ordea, irakasle askoren euskaltzaletasuna praktikan jartzeko. Bi izen aipatu behar dira, Kepa Sarasola eta Iñaki Alegria, haien kemenez eta sailetako irakasleen babesarekin abiatu baitzen euskarazko talde bat fakultatean, garaian Informatikaren Lizentziatura ziren bost urteko ikasketetan. Eta lagun asko bultzatu zuten gero lantegi horretan sartzeko.
Erronka ez zen makala, zerotik abiatu behar baitzen arlo guztietan: terminologia, liburuak, apunte eta eskuliburuak... dena zegoen egiteko... eta dena partekatu behar zen ikerketa eta tesiekin, horiek ere euskaraz. 

Urteak igaro dira, eta gaurko egoera Informatika Fakultatean arras desberdina da: ikasketak euskaraz egin daitezke, terminologia finkatuta dagon (termino eta kontzeptu berriak etengabe sortzen badira ere), liburu asko daude, irakaskuntza-material denetarikoa erabil daiteke... Euskara aukeratzen duen ikasle kopurua ere asko emendatu da, eta dagoeneko ia bi heren egiten ditu ikasketak euskaraz. Euskara guztiz integratuta dago egunerokotasunean, irakaskuntzan, ikerkuntzan, eta, ahaztu gabe, fakultateko administrazio eta gobernuan ere: dekanotzan, idazkaritzan, informatika-zerbitzuetan eta abarrean.

== Euskarazko irakaskuntza ==
Aipatu dugun moduan, euskarazko irakaskuntza urte gutxitan garatu zen, '''Lizentziaturan'''. Hona hemen garapen horri buruzko datu eta data batzuk.
* '''84/85'''	Lehen aldiz eskaini ziren lizentziaturako 1. mailako bi ikasgai euskaraz: Informatika I (Iñaki Alegria) eta Programazioa (Kepa Sarasola). 	Bi urte geroago, irakasle berriak —Olatz Arregi, Txelo Ruiz, Patxi Angulo eta Guadalupe Gutiérrez— kontratatu ziren 1. maila osoa, bost ikasgaiak, euskaraz emateko. Irakasle gehiago etorriko ziren hurrengo urteetan, eta, garrantzitsuago, dagoeneko fakultatean zeuden hainbat irakasle animatu ziren 2. eta 3. mailako ikasgaiak euskaraz ere prestatzera eta irakastera. 
* '''88/89'''	3. mailako bi ikasgai eskaini ziren euskaraz. Lau urte pasatu dira, eta hasierako 2 ikasgaietatik 11 ikasgaitara heldu zen. Ikasturte horretan hasitako ikasle batek ikasketen % 60 egin ahal izan zuen euskaraz. Hautazko ikasgaiak euskaraz eskaintzea zaila izan da beti, talde txikiagoak direlako. Baina ikasturte honetatik aurrera &quot;Euskara Teknikoa I&quot; eskainiko da hautazko moduan (eta &quot;Euskara Teknikoa II&quot; hurrengo urtean).

* '''92/93'''	1. ziklo osoa eskaini zen lehen aldiz euskaraz: 16 ikasgai guztira. Euskara taldea egonkortuta dago eta ikasle kopurua gora doa. 8 urte joan dira euskarazko irakaskuntza fakultatean hasi zenetik. 
* '''94/95'''	Ikasketa-plana aldatu: hemendik aurrera '''Ingeniaritza''' bat izango da, eta Ikasgaiak kreditutan neurtuko dira. Plan berriaren diseinuak bermatu zuen euskararen eskaintza maila eta alor guztietan. Nobedade gisa, hautazko kreditu asko ageriko dira 4. eta 5. mailan, eta hor ere hainbat kreditu euskaraz bete ahal izango dira, beti ere ikasketak bukatzeko behar direnak baino gehiago. 
* '''98/99'''	Ingeniaritza zabaldu zen maila guztietara, gaztelaniaz eta euskaraz (ikasgai batzuk ingelesez ere); tartean, 4. eta 5. mailako lizentziaturan, euskarazko ikasgaiak ere eskaini ziren lehen aldiz: lizentziaturan hasi ziren azkeneko ikasleek karreraren % 80 baino gehiago euskaraz egin ahal izan zuten. Derrigorrezko ikasgai guztiaz gain, hautazko ikasgai asko euskaraz daude dagoeneko. Ideia bat izateko, 01/02 urtean 148 hautazko kreditu eskaini ziren euskaraz; ingeniaritza osatzeko, 57 kreditu behar ziren (gehi aukera askeko beste 33).

14 urtetan egin zen bidaia (ia) osoa. Nondik gentozen eta zein zailtasun zeuden aurrean ikusita, uste dugu arrakasta baten historia dela. Tartean, hainbat irakaslek doktore-tesiak egin zituzten, liburuak, apunteak, laborategiko materialak eta abar argitaratu, arloko hiztegia osatu, programak eta aplikazioak garatu, irakasleak trebatu, ikerkuntza... Eta ez da hori guztia: 2000/01 urtean, hiru urteko Ingeniaritza Teknikoa eskaini zen, euskaraz ere, noski.

Baina ez da hor historia bukatzen. 10/11 ikasturtean, Boloniako prozesua abiatu zen unibertsitate osoan: titulazio guztiak '''4 urteko Graduak''' izango dira hemendik aurrera. Graduak diseinatzean, euskara ageri da irakaskuntza maila eta arlo guztietan: derrigorrezko kredituak, hiru espezialitateetako ikasgaiak 3. mailan, eta hainbat hautazko ikasgai eta Gradu Amaierako Lana edo Proiektua 4. mailan.

Transformazio horretan gradu ondoko ikasketak, '''Masterrak''', sortu ziren. Hainbat master eskaini ziren hasieratik, eta horietako bat, Informatika Ingeniaritzako Master profesionala (IIM), euskaraz ere eskaini zen. Horrez gain, Hizkuntzaren Azterketa eta Prozesamendua (HAP) masterra euskaraz (eta ingelesez) eskaini zen, IXA ikerketa-taldearen eskutik. Masterretan ikasle kopuruak txikiak dira (20-30), ingelesaren presentzia handia da, eta zaila da euskararen presentzia ziurtatzea, baina hor ere aukerak izan genituen euskaraz aritzeko.

Informatikaren eboluzioa oso azkarra da, eta zaila da oso &quot;bertan goxo&quot; geratzea. Hala, hasieran definitu ziren ingeniaritzako espezialitateetan aldaketak egin ziren, eta, batez ere, 2020/21 ikasturtetik aurrera,  beste gradu bat eskaini zen fakultatean: '''Adimen Artifizialeko Gradua'''. Aldaketa eta proposamen berrietan, euskararen eskaintza bermatuta dago maila guztietan. 

Hurrengo grafikoak bidaia osoa laburbiltzen du.

[[File:DIF euskara lerroa karrerako ehunekoa.png|erdian|580x580p|Donostiako Informatika Fakultatean Irakaskuntza euskaraz Informatika Fakultatean: Ikasleek euskaraz egin ahal izan duten ikasketen  ehunekoa, hasi ziren urtearen arabera.]]


== Ikasleak ==
1984/85eko ikasturtean, hasieran, lehen mailako 375 ikasleetatik 35 inguru izan ziren euskara taldean; beraz, % 8-10 edo (datu zahar zehatzak zailak dira lortzen, eta, beraz, hurbilpen gisa hartu behar dira). Kopuru hori handituz joan da nabarmen, nahiz eta hazkundea gorabeheratsua izan den. Grafiko honetan euskara aukeratu duten ikasleen kopuruaren eboluzioa ageri da, 25/26 ikasturtea arte.

[[File:DIF euskara lerroa 1mailan 1984-2026.png|erdian|580x580p|Euskara aukeratu duten ikasle guztien ehunekoak  (1. mailan)]]

Eustatek ateratzen dituen datuen arabera, 2025/2026 ikasturtean, Gipuzkoako ikasleen % 82 euskaraz egiten ari da batxilergoa (eta % 68 EAE osoa kontuan hartuta). Fakultatean, % 60 inguruan aukeratu du euskara azken urteetan (gorabehera askorekin); beraz, espero da kopuru hori igotzen jarraitzea hurrengo urteetan. 

== Irakasleak ==
Irakasle gutxi zegoen hasieran fakultatean, baina eskaera gero eta handiagoari aurre egin ahal izateko, lagun asko kontratatu behar izan ziren oso denbora gutxian, informatikariekin batera fisikariak, matematikariak, eta abar. Irakasle asko ez ziren euskaldunak. Beraz, euskarazko ikasgaiak eman ahal izateko, euskarazko profila zuten lehengo plazak sortu ziren. Horrekin batera, zenbait liberazio izan ziren irakasleen euskara maila eta praktika hobetzeko, EGA tituluak lortzeko eta abar. Horrekin guztiarekin lortu zen gauzatzea aurreko paragrafoetan aipatu dugun ibilbidea. 
Hasieran, 1984an, irakasleen % 20 edo euskaraz ari ziren; ingeniaritza abian jarri zenean, 1994an, % 40; eta Gradua hasi zenean, % 55 edo. Egoera gaur oso bestelakoa da. Kontratatzen diren irakasle berriak, salbuespenak salbuespen, euskaldunak dira, eta dagoeneko irakasleen % 85 edo euskalduna da, eta laster, klaustro (ia) osoa euskalduna izango da.

== Irakaskuntzarako Materialak ==
Urte hauetan, oinarrizko bibliografia euskaraz osatu da: hiztegiak sortu dira, nazioarteko erreferentzia-liburuak itzuli dira, eta hainbat eta hainbat testu eta eskuliburu sortu dira. Izan ere, gai askotako liburuak daude dagoeneko euskaraz: programazio-metodologia, -ariketak eta -lengoaiak (ADA, C, Python, LISP...), datu-baseak, konputagailuen arkitektura, sistema digitalak, zirkuitu elektriko eta elektronikoak, sistema eragileak, robotika, matematikak, konputagailu-sareak, sistemen eta sareen administrazioa, makina-lengoaia, konputagailu bidezko grafikoak, hizkuntzaren prozesamendua, arloko hiztegiak eta abar. Ia arlo guztietan. Eta ez hori bakarrik: ikasgai gehienetan apunte oso landuak daude, ariketa eta laborategiko praktiketarako hainbat material sortu da, webeko ikastaroak prestatu dira, eta abar. 
Ezerezetik abiatu ginen, baina oparoa da gaurko egoera. Dena den, kontuan hartu behar da liburu eta material berriak deabruzko abailaz sortzen (eta hiltzen) direla, gehien bat ingelesez, eta oso zaila dela erritmo horri eustea. Are gehiago, azken urteetako joera indartsua da: ikasleek gero eta gutxiago erabiltzen dute liburu-formatua. Eta horretan gaude fakultatean ere: euskarazko materialak wikipedian, wikiliburutan, bideotutorialetan eta beste hainbat euskarri digitaletan ere daude eskuragarri.

== Ikerkuntza ==
Fakultateko irakaskuntzan euskarak izandako eboluzioa azaldu dugu orri hauetan, eta merezi du aipatzea, labur, euskararen presentzia ikerketan ere. Izan ere, ikerketaren emaitzak munduan azaltzeko hizkuntza globalizatua ingelesa bada ere, horrek ez du galarazten, inondik inora, taldeen barne lana eta ekoizpena euskaraz ere egitea eta zabaltzea. 
Hainbat ikerketa-talde daude fakultatean, eta irakasleak euskaldunak diren neurrian, euskaraz ere lan egiten dute. Azpimarratu behar da IXA taldea, gaur Hitz zentroan integratuta, ikerketa-talderik handiena, hizkuntzaren prozesamenduan lan egiten duena. 
Ikerketaren eta goi mailako formazioaren emaitza ezagunetako bat doktore-tesiak dira. Eremu ia berria zen euskararako, baina hor ere arrastoa utzi dugu. Kepa Sarasola irakasleak, sortu berria zen IXA taldeko kideak, defendatu zuen fakultateko aurreneko doktore-tesia euskaraz, 1988an. Urteak joan urteak etorri, dagoeneko hainbat eta hainbat doktore-tesi egin dira euskaraz. Azken urteetan, eta nazioarteko tesiak orokortu diren neurrian, ingelesa guztiz nagusitu da tesietan, baina ohiko da euskara eta ingelesa batera erabiltzea, atal desberdinetan, tesiak idazterakoan. Beraz, beste hainbat tesitan ere, euskarak badu presentzia nabarmena.
Euskararekin erlazionatutako garapen asko egin dira fakultatean: testuen zuzentzaile automatikoak hasieran, eta adimen artifizialaz lagundutako itzultzaileak, bilatzaileak eta abar gaur egun. Produkzio zientifikoa zabala da eremu horietan.

== Fakultateko administrazioa eta gobernua ==
[[File:DIF Bikain ziurtagiria 2016.png|thumb|Donostiako Informatika Fakultateak 2016an jaso zuen Bikain ziurtagiria]]Azken aipamen bat fakultatearen funtzionamendu orokorrari buruz. Dekanotzak eta Fakultate Batzarrak euskara dute lan-hizkuntza gaur egun. Idazkaritzako, ate-zaintzako eta informatika-zerbitzuetako langileak ere euskaldunak dira. Horren guztiaren isla, fakultateak lortu zuen, 2016 urtean, Bikain agiria, euskararen kalitate-ziurtagiria. Euskararen erabilera enpresa-munduan aztertzen duen ekimena unibertsitatera zabaldu da aurreneko aldiz, eta gure ibilbidea eta egoera saritu dituzte.

== Etorkizuna ==
Euskara Informatika Fakultateko hizkuntza da, arlo guztietan. Eta hala izango da etorkizunean ere. Unibertsitatera sartzen diren ikasleak ohituta daude euskaraz aritzeko, eta goranzko joera dago euskarazko ikasketak hautatzeko. Euskarazko irakaskuntzarekin hasi ginenetik, 1.500 profesional baino gehiago formatu ditugu euskaraz informatikaren maila guztietan, gizarteko arlo guztietara euskara eraman dutenak: irakaskuntzara, administraziora, enpresetara, ikerketa-zentroetara...., hemen eta munduan zehar ere.
Eta hurrengo 50 urteetan? Informatikaren etorkizuna aurreikusten ia ezinezkoa da, noski, baina euskara ondo errotuta dago fakultatearen bizitzan. Ikasle gehiago formatuko dira euskaraz, hizkuntzaren kalitatea hobetuko da, erabilera areagotuko da, ikasgai eta proiektu berriak sortuko dira… Ilusioa, kapazitatea eta gogoa ez zaizkigu faltako!</text>
      <sha1>hi2i25mg1qb7nppieaeanq3nakkyknl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>43212</id>
      <parentid>43211</parentid>
      <timestamp>2026-05-27T12:41:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ksarasola</username>
        <id>1603</id>
      </contributor>
      <origin>43212</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12690" sha1="ixijbu2apo3fk34uzied1l09bw0qej4" xml:space="preserve">'''DIF 1986-1995: Euskal lerroa sendotzen'''

Informatika-ikasketak Donostian 1971n abiatu baziren ere, 1976ko martxoan sortu ziren Espainian, legez, lehen hiru fakultateak, Donostian, Bartzelonan eta Madrilen. 1980an, Euskal Herriko Unibertsitatea sortzean, Donostiako Informatika Fakultatea izan zen haren zentro nagusietako bat Gipuzkoako campusean, Kimika eta Zuzenbide Fakultateekin batera. 50 urte bete ditu, beraz, EHUko Informatika Fakultateak 2026an.

Euskararen presentziak unibertsitate-ikasketetan, EHUn, eboluzio oso desberdina izan du zentroen arabera. Gipuzkoako campusaren kasuan, eta zientzia/teknologiaren arloan, aitzindariak izan ziren Kimika eta Informatika Fakultateak. Informatika Fakultatearen kasua deigarria da. Urte gutxi sortu zenetik, 1980ko hamarkadan irakasle berri gazte asko sartu zen irakaskuntza-lanetan, gero eta ikasle gehiagok aukeratzen zituzten ikasketa berriak aurrera eramateko. Hori ez zen oztopoa izan, ordea, irakasle askoren euskaltzaletasuna praktikan jartzeko. Bi izen aipatu behar dira, Kepa Sarasola eta Iñaki Alegria, haien kemenez eta sailetako irakasleen babesarekin abiatu baitzen euskarazko talde bat fakultatean, garaian Informatikaren Lizentziatura ziren bost urteko ikasketetan. Eta lagun asko bultzatu zuten gero lantegi horretan sartzeko.
Erronka ez zen makala, zerotik abiatu behar baitzen arlo guztietan: terminologia, liburuak, apunte eta eskuliburuak... dena zegoen egiteko... eta dena partekatu behar zen ikerketa eta tesiekin, horiek ere euskaraz. 

Urteak igaro dira, eta gaurko egoera Informatika Fakultatean arras desberdina da: ikasketak euskaraz egin daitezke, terminologia finkatuta dagon (termino eta kontzeptu berriak etengabe sortzen badira ere), liburu asko daude, irakaskuntza-material denetarikoa erabil daiteke... Euskara aukeratzen duen ikasle kopurua ere asko emendatu da, eta dagoeneko ia bi heren egiten ditu ikasketak euskaraz. Euskara guztiz integratuta dago egunerokotasunean, irakaskuntzan, ikerkuntzan, eta, ahaztu gabe, fakultateko administrazio eta gobernuan ere: dekanotzan, idazkaritzan, informatika-zerbitzuetan eta abarrean.

== Euskarazko irakaskuntza ==
Aipatu dugun moduan, euskarazko irakaskuntza urte gutxitan garatu zen, '''Lizentziaturan'''. Hona hemen garapen horri buruzko datu eta data batzuk.
* '''84/85'''	Lehen aldiz eskaini ziren lizentziaturako 1. mailako bi ikasgai euskaraz: Informatika I (Iñaki Alegria) eta Programazioa (Kepa Sarasola). 	Bi urte geroago, irakasle berriak —Olatz Arregi, Txelo Ruiz, Patxi Angulo eta Guadalupe Gutiérrez— kontratatu ziren 1. maila osoa, bost ikasgaiak, euskaraz emateko. Irakasle gehiago etorriko ziren hurrengo urteetan, eta, garrantzitsuago, dagoeneko fakultatean zeuden hainbat irakasle animatu ziren 2. eta 3. mailako ikasgaiak euskaraz ere prestatzera eta irakastera. 
* '''88/89'''	3. mailako bi ikasgai eskaini ziren euskaraz. Lau urte pasatu dira, eta hasierako 2 ikasgaietatik 11 ikasgaitara heldu zen. Ikasturte horretan hasitako ikasle batek ikasketen % 60 egin ahal izan zuen euskaraz. Hautazko ikasgaiak euskaraz eskaintzea zaila izan da beti, talde txikiagoak direlako. Baina ikasturte honetatik aurrera &quot;Euskara Teknikoa I&quot; eskainiko da hautazko moduan (eta &quot;Euskara Teknikoa II&quot; hurrengo urtean).

* '''92/93'''	1. ziklo osoa eskaini zen lehen aldiz euskaraz: 16 ikasgai guztira. Euskara taldea egonkortuta dago eta ikasle kopurua gora doa. 8 urte joan dira euskarazko irakaskuntza fakultatean hasi zenetik. 
* '''94/95'''	Ikasketa-plana aldatu: hemendik aurrera '''Ingeniaritza''' bat izango da, eta Ikasgaiak kreditutan neurtuko dira. Plan berriaren diseinuak bermatu zuen euskararen eskaintza maila eta alor guztietan. Nobedade gisa, hautazko kreditu asko ageriko dira 4. eta 5. mailan, eta hor ere hainbat kreditu euskaraz bete ahal izango dira, beti ere ikasketak bukatzeko behar direnak baino gehiago. 
* '''98/99'''	Ingeniaritza zabaldu zen maila guztietara, gaztelaniaz eta euskaraz (ikasgai batzuk ingelesez ere); tartean, 4. eta 5. mailako lizentziaturan, euskarazko ikasgaiak ere eskaini ziren lehen aldiz: lizentziaturan hasi ziren azkeneko ikasleek karreraren % 80 baino gehiago euskaraz egin ahal izan zuten. Derrigorrezko ikasgai guztiaz gain, hautazko ikasgai asko euskaraz daude dagoeneko. Ideia bat izateko, 01/02 urtean 148 hautazko kreditu eskaini ziren euskaraz; ingeniaritza osatzeko, 57 kreditu behar ziren (gehi aukera askeko beste 33).

14 urtetan egin zen bidaia (ia) osoa. Nondik gentozen eta zein zailtasun zeuden aurrean ikusita, uste dugu arrakasta baten historia dela. Tartean, hainbat irakaslek doktore-tesiak egin zituzten, liburuak, apunteak, laborategiko materialak eta abar argitaratu, arloko hiztegia osatu, programak eta aplikazioak garatu, irakasleak trebatu, ikerkuntza... Eta ez da hori guztia: 2000/01 urtean, hiru urteko Ingeniaritza Teknikoa eskaini zen, euskaraz ere, noski.

Baina ez da hor historia bukatzen. 10/11 ikasturtean, Boloniako prozesua abiatu zen unibertsitate osoan: titulazio guztiak '''4 urteko Graduak''' izango dira hemendik aurrera. Graduak diseinatzean, euskara ageri da irakaskuntza maila eta arlo guztietan: derrigorrezko kredituak, hiru espezialitateetako ikasgaiak 3. mailan, eta hainbat hautazko ikasgai eta Gradu Amaierako Lana edo Proiektua 4. mailan.

Transformazio horretan gradu ondoko ikasketak, '''Masterrak''', sortu ziren. Hainbat master eskaini ziren hasieratik, eta horietako bat, Informatika Ingeniaritzako Master profesionala (IIM), euskaraz ere eskaini zen. Horrez gain, Hizkuntzaren Azterketa eta Prozesamendua (HAP) masterra euskaraz (eta ingelesez) eskaini zen, IXA ikerketa-taldearen eskutik. Masterretan ikasle kopuruak txikiak dira (20-30), ingelesaren presentzia handia da, eta zaila da euskararen presentzia ziurtatzea, baina hor ere aukerak izan genituen euskaraz aritzeko.

Informatikaren eboluzioa oso azkarra da, eta zaila da oso &quot;bertan goxo&quot; geratzea. Hala, hasieran definitu ziren ingeniaritzako espezialitateetan aldaketak egin ziren, eta, batez ere, 2020/21 ikasturtetik aurrera,  beste gradu bat eskaini zen fakultatean: '''Adimen Artifizialeko Gradua'''. Aldaketa eta proposamen berrietan, euskararen eskaintza bermatuta dago maila guztietan. 

Hurrengo grafikoak bidaia osoa laburbiltzen du.

[[File:DIF euskara lerroa karrerako ehunekoa.png|erdian|400x400p|Donostiako Informatika Fakultatean Irakaskuntza euskaraz Informatika Fakultatean: Ikasleek euskaraz egin ahal izan duten ikasketen  ehunekoa, hasi ziren urtearen arabera.]]


== Ikasleak ==
1984/85eko ikasturtean, hasieran, lehen mailako 375 ikasleetatik 35 inguru izan ziren euskara taldean; beraz, % 8-10 edo (datu zahar zehatzak zailak dira lortzen, eta, beraz, hurbilpen gisa hartu behar dira). Kopuru hori handituz joan da nabarmen, nahiz eta hazkundea gorabeheratsua izan den. Grafiko honetan euskara aukeratu duten ikasleen kopuruaren eboluzioa ageri da, 25/26 ikasturtea arte.

[[File:DIF euskara lerroa 1mailan 1984-2026.png|erdian|400x400p|Euskara aukeratu duten ikasle guztien ehunekoak  (1. mailan)]]

Eustatek ateratzen dituen datuen arabera, 2025/2026 ikasturtean, Gipuzkoako ikasleen % 82 euskaraz egiten ari da batxilergoa (eta % 68 EAE osoa kontuan hartuta). Fakultatean, % 60 inguruan aukeratu du euskara azken urteetan (gorabehera askorekin); beraz, espero da kopuru hori igotzen jarraitzea hurrengo urteetan. 

== Irakasleak ==
Irakasle gutxi zegoen hasieran fakultatean, baina eskaera gero eta handiagoari aurre egin ahal izateko, lagun asko kontratatu behar izan ziren oso denbora gutxian, informatikariekin batera fisikariak, matematikariak, eta abar. Irakasle asko ez ziren euskaldunak. Beraz, euskarazko ikasgaiak eman ahal izateko, euskarazko profila zuten lehengo plazak sortu ziren. Horrekin batera, zenbait liberazio izan ziren irakasleen euskara maila eta praktika hobetzeko, EGA tituluak lortzeko eta abar. Horrekin guztiarekin lortu zen gauzatzea aurreko paragrafoetan aipatu dugun ibilbidea. 
Hasieran, 1984an, irakasleen % 20 edo euskaraz ari ziren; ingeniaritza abian jarri zenean, 1994an, % 40; eta Gradua hasi zenean, % 55 edo. Egoera gaur oso bestelakoa da. Kontratatzen diren irakasle berriak, salbuespenak salbuespen, euskaldunak dira, eta dagoeneko irakasleen % 85 edo euskalduna da, eta laster, klaustro (ia) osoa euskalduna izango da.

== Irakaskuntzarako Materialak ==
Urte hauetan, oinarrizko bibliografia euskaraz osatu da: hiztegiak sortu dira, nazioarteko erreferentzia-liburuak itzuli dira, eta hainbat eta hainbat testu eta eskuliburu sortu dira. Izan ere, gai askotako liburuak daude dagoeneko euskaraz: programazio-metodologia, -ariketak eta -lengoaiak (ADA, C, Python, LISP...), datu-baseak, konputagailuen arkitektura, sistema digitalak, zirkuitu elektriko eta elektronikoak, sistema eragileak, robotika, matematikak, konputagailu-sareak, sistemen eta sareen administrazioa, makina-lengoaia, konputagailu bidezko grafikoak, hizkuntzaren prozesamendua, arloko hiztegiak eta abar. Ia arlo guztietan. Eta ez hori bakarrik: ikasgai gehienetan apunte oso landuak daude, ariketa eta laborategiko praktiketarako hainbat material sortu da, webeko ikastaroak prestatu dira, eta abar. 
Ezerezetik abiatu ginen, baina oparoa da gaurko egoera. Dena den, kontuan hartu behar da liburu eta material berriak deabruzko abailaz sortzen (eta hiltzen) direla, gehien bat ingelesez, eta oso zaila dela erritmo horri eustea. Are gehiago, azken urteetako joera indartsua da: ikasleek gero eta gutxiago erabiltzen dute liburu-formatua. Eta horretan gaude fakultatean ere: euskarazko materialak wikipedian, wikiliburutan, bideotutorialetan eta beste hainbat euskarri digitaletan ere daude eskuragarri.

== Ikerkuntza ==
Fakultateko irakaskuntzan euskarak izandako eboluzioa azaldu dugu orri hauetan, eta merezi du aipatzea, labur, euskararen presentzia ikerketan ere. Izan ere, ikerketaren emaitzak munduan azaltzeko hizkuntza globalizatua ingelesa bada ere, horrek ez du galarazten, inondik inora, taldeen barne lana eta ekoizpena euskaraz ere egitea eta zabaltzea. 
Hainbat ikerketa-talde daude fakultatean, eta irakasleak euskaldunak diren neurrian, euskaraz ere lan egiten dute. Azpimarratu behar da IXA taldea, gaur Hitz zentroan integratuta, ikerketa-talderik handiena, hizkuntzaren prozesamenduan lan egiten duena. 
Ikerketaren eta goi mailako formazioaren emaitza ezagunetako bat doktore-tesiak dira. Eremu ia berria zen euskararako, baina hor ere arrastoa utzi dugu. Kepa Sarasola irakasleak, sortu berria zen IXA taldeko kideak, defendatu zuen fakultateko aurreneko doktore-tesia euskaraz, 1988an. Urteak joan urteak etorri, dagoeneko hainbat eta hainbat doktore-tesi egin dira euskaraz. Azken urteetan, eta nazioarteko tesiak orokortu diren neurrian, ingelesa guztiz nagusitu da tesietan, baina ohiko da euskara eta ingelesa batera erabiltzea, atal desberdinetan, tesiak idazterakoan. Beraz, beste hainbat tesitan ere, euskarak badu presentzia nabarmena.
Euskararekin erlazionatutako garapen asko egin dira fakultatean: testuen zuzentzaile automatikoak hasieran, eta adimen artifizialaz lagundutako itzultzaileak, bilatzaileak eta abar gaur egun. Produkzio zientifikoa zabala da eremu horietan.

== Fakultateko administrazioa eta gobernua ==
[[File:DIF Bikain ziurtagiria 2016.png|thumb|Donostiako Informatika Fakultateak 2016an jaso zuen Bikain ziurtagiria]]Azken aipamen bat fakultatearen funtzionamendu orokorrari buruz. Dekanotzak eta Fakultate Batzarrak euskara dute lan-hizkuntza gaur egun. Idazkaritzako, ate-zaintzako eta informatika-zerbitzuetako langileak ere euskaldunak dira. Horren guztiaren isla, fakultateak lortu zuen, 2016 urtean, Bikain agiria, euskararen kalitate-ziurtagiria. Euskararen erabilera enpresa-munduan aztertzen duen ekimena unibertsitatera zabaldu da aurreneko aldiz, eta gure ibilbidea eta egoera saritu dituzte.

== Etorkizuna ==
Euskara Informatika Fakultateko hizkuntza da, arlo guztietan. Eta hala izango da etorkizunean ere. Unibertsitatera sartzen diren ikasleak ohituta daude euskaraz aritzeko, eta goranzko joera dago euskarazko ikasketak hautatzeko. Euskarazko irakaskuntzarekin hasi ginenetik, 1.500 profesional baino gehiago formatu ditugu euskaraz informatikaren maila guztietan, gizarteko arlo guztietara euskara eraman dutenak: irakaskuntzara, administraziora, enpresetara, ikerketa-zentroetara...., hemen eta munduan zehar ere.
Eta hurrengo 50 urteetan? Informatikaren etorkizuna aurreikusten ia ezinezkoa da, noski, baina euskara ondo errotuta dago fakultatearen bizitzan. Ikasle gehiago formatuko dira euskaraz, hizkuntzaren kalitatea hobetuko da, erabilera areagotuko da, ikasgai eta proiektu berriak sortuko dira… Ilusioa, kapazitatea eta gogoa ez zaizkigu faltako!</text>
      <sha1>ixijbu2apo3fk34uzied1l09bw0qej4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>43213</id>
      <parentid>43212</parentid>
      <timestamp>2026-05-27T12:42:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ksarasola</username>
        <id>1603</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>43213</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12690" sha1="fgenbhx67a8v2fggvg4xw4155iiwwp9" xml:space="preserve">'''DIF 1986-1995: Euskal lerroa sendotzen'''

Informatika-ikasketak Donostian 1971n abiatu baziren ere, 1976ko martxoan sortu ziren Espainian, legez, lehen hiru fakultateak, Donostian, Bartzelonan eta Madrilen. 1980an, Euskal Herriko Unibertsitatea sortzean, Donostiako Informatika Fakultatea izan zen haren zentro nagusietako bat Gipuzkoako campusean, Kimika eta Zuzenbide Fakultateekin batera. 50 urte bete ditu, beraz, EHUko Informatika Fakultateak 2026an.

Euskararen presentziak unibertsitate-ikasketetan, EHUn, eboluzio oso desberdina izan du zentroen arabera. Gipuzkoako campusaren kasuan, eta zientzia/teknologiaren arloan, aitzindariak izan ziren Kimika eta Informatika Fakultateak. Informatika Fakultatearen kasua deigarria da. Urte gutxi sortu zenetik, 1980ko hamarkadan irakasle berri gazte asko sartu zen irakaskuntza-lanetan, gero eta ikasle gehiagok aukeratzen zituzten ikasketa berriak aurrera eramateko. Hori ez zen oztopoa izan, ordea, irakasle askoren euskaltzaletasuna praktikan jartzeko. Bi izen aipatu behar dira, Kepa Sarasola eta Iñaki Alegria, haien kemenez eta sailetako irakasleen babesarekin abiatu baitzen euskarazko talde bat fakultatean, garaian Informatikaren Lizentziatura ziren bost urteko ikasketetan. Eta lagun asko bultzatu zuten gero lantegi horretan sartzeko.
Erronka ez zen makala, zerotik abiatu behar baitzen arlo guztietan: terminologia, liburuak, apunte eta eskuliburuak... dena zegoen egiteko... eta dena partekatu behar zen ikerketa eta tesiekin, horiek ere euskaraz. 

Urteak igaro dira, eta gaurko egoera Informatika Fakultatean arras desberdina da: ikasketak euskaraz egin daitezke, terminologia finkatuta dagon (termino eta kontzeptu berriak etengabe sortzen badira ere), liburu asko daude, irakaskuntza-material denetarikoa erabil daiteke... Euskara aukeratzen duen ikasle kopurua ere asko emendatu da, eta dagoeneko ia bi heren egiten ditu ikasketak euskaraz. Euskara guztiz integratuta dago egunerokotasunean, irakaskuntzan, ikerkuntzan, eta, ahaztu gabe, fakultateko administrazio eta gobernuan ere: dekanotzan, idazkaritzan, informatika-zerbitzuetan eta abarrean.

== Euskarazko irakaskuntza ==
Aipatu dugun moduan, euskarazko irakaskuntza urte gutxitan garatu zen, '''Lizentziaturan'''. Hona hemen garapen horri buruzko datu eta data batzuk.
* '''84/85'''	Lehen aldiz eskaini ziren lizentziaturako 1. mailako bi ikasgai euskaraz: Informatika I (Iñaki Alegria) eta Programazioa (Kepa Sarasola). 	Bi urte geroago, irakasle berriak —Olatz Arregi, Txelo Ruiz, Patxi Angulo eta Guadalupe Gutiérrez— kontratatu ziren 1. maila osoa, bost ikasgaiak, euskaraz emateko. Irakasle gehiago etorriko ziren hurrengo urteetan, eta, garrantzitsuago, dagoeneko fakultatean zeuden hainbat irakasle animatu ziren 2. eta 3. mailako ikasgaiak euskaraz ere prestatzera eta irakastera. 
* '''88/89'''	3. mailako bi ikasgai eskaini ziren euskaraz. Lau urte pasatu dira, eta hasierako 2 ikasgaietatik 11 ikasgaitara heldu zen. Ikasturte horretan hasitako ikasle batek ikasketen % 60 egin ahal izan zuen euskaraz. Hautazko ikasgaiak euskaraz eskaintzea zaila izan da beti, talde txikiagoak direlako. Baina ikasturte honetatik aurrera &quot;Euskara Teknikoa I&quot; eskainiko da hautazko moduan (eta &quot;Euskara Teknikoa II&quot; hurrengo urtean).

* '''92/93'''	1. ziklo osoa eskaini zen lehen aldiz euskaraz: 16 ikasgai guztira. Euskara taldea egonkortuta dago eta ikasle kopurua gora doa. 8 urte joan dira euskarazko irakaskuntza fakultatean hasi zenetik. 
* '''94/95'''	Ikasketa-plana aldatu: hemendik aurrera '''Ingeniaritza''' bat izango da, eta Ikasgaiak kreditutan neurtuko dira. Plan berriaren diseinuak bermatu zuen euskararen eskaintza maila eta alor guztietan. Nobedade gisa, hautazko kreditu asko ageriko dira 4. eta 5. mailan, eta hor ere hainbat kreditu euskaraz bete ahal izango dira, beti ere ikasketak bukatzeko behar direnak baino gehiago. 
* '''98/99'''	Ingeniaritza zabaldu zen maila guztietara, gaztelaniaz eta euskaraz (ikasgai batzuk ingelesez ere); tartean, 4. eta 5. mailako lizentziaturan, euskarazko ikasgaiak ere eskaini ziren lehen aldiz: lizentziaturan hasi ziren azkeneko ikasleek karreraren % 80 baino gehiago euskaraz egin ahal izan zuten. Derrigorrezko ikasgai guztiaz gain, hautazko ikasgai asko euskaraz daude dagoeneko. Ideia bat izateko, 01/02 urtean 148 hautazko kreditu eskaini ziren euskaraz; ingeniaritza osatzeko, 57 kreditu behar ziren (gehi aukera askeko beste 33).

14 urtetan egin zen bidaia (ia) osoa. Nondik gentozen eta zein zailtasun zeuden aurrean ikusita, uste dugu arrakasta baten historia dela. Tartean, hainbat irakaslek doktore-tesiak egin zituzten, liburuak, apunteak, laborategiko materialak eta abar argitaratu, arloko hiztegia osatu, programak eta aplikazioak garatu, irakasleak trebatu, ikerkuntza... Eta ez da hori guztia: 2000/01 urtean, hiru urteko Ingeniaritza Teknikoa eskaini zen, euskaraz ere, noski.

Baina ez da hor historia bukatzen. 10/11 ikasturtean, Boloniako prozesua abiatu zen unibertsitate osoan: titulazio guztiak '''4 urteko Graduak''' izango dira hemendik aurrera. Graduak diseinatzean, euskara ageri da irakaskuntza maila eta arlo guztietan: derrigorrezko kredituak, hiru espezialitateetako ikasgaiak 3. mailan, eta hainbat hautazko ikasgai eta Gradu Amaierako Lana edo Proiektua 4. mailan.

Transformazio horretan gradu ondoko ikasketak, '''Masterrak''', sortu ziren. Hainbat master eskaini ziren hasieratik, eta horietako bat, Informatika Ingeniaritzako Master profesionala (IIM), euskaraz ere eskaini zen. Horrez gain, Hizkuntzaren Azterketa eta Prozesamendua (HAP) masterra euskaraz (eta ingelesez) eskaini zen, IXA ikerketa-taldearen eskutik. Masterretan ikasle kopuruak txikiak dira (20-30), ingelesaren presentzia handia da, eta zaila da euskararen presentzia ziurtatzea, baina hor ere aukerak izan genituen euskaraz aritzeko.

Informatikaren eboluzioa oso azkarra da, eta zaila da oso &quot;bertan goxo&quot; geratzea. Hala, hasieran definitu ziren ingeniaritzako espezialitateetan aldaketak egin ziren, eta, batez ere, 2020/21 ikasturtetik aurrera,  beste gradu bat eskaini zen fakultatean: '''Adimen Artifizialeko Gradua'''. Aldaketa eta proposamen berrietan, euskararen eskaintza bermatuta dago maila guztietan. 

Hurrengo grafikoak bidaia osoa laburbiltzen du.

[[File:DIF euskara lerroa karrerako ehunekoa.png|erdian|300x300p|Donostiako Informatika Fakultatean Irakaskuntza euskaraz Informatika Fakultatean: Ikasleek euskaraz egin ahal izan duten ikasketen  ehunekoa, hasi ziren urtearen arabera.]]


== Ikasleak ==
1984/85eko ikasturtean, hasieran, lehen mailako 375 ikasleetatik 35 inguru izan ziren euskara taldean; beraz, % 8-10 edo (datu zahar zehatzak zailak dira lortzen, eta, beraz, hurbilpen gisa hartu behar dira). Kopuru hori handituz joan da nabarmen, nahiz eta hazkundea gorabeheratsua izan den. Grafiko honetan euskara aukeratu duten ikasleen kopuruaren eboluzioa ageri da, 25/26 ikasturtea arte.

[[File:DIF euskara lerroa 1mailan 1984-2026.png|erdian|300x300p|Euskara aukeratu duten ikasle guztien ehunekoak  (1. mailan)]]

Eustatek ateratzen dituen datuen arabera, 2025/2026 ikasturtean, Gipuzkoako ikasleen % 82 euskaraz egiten ari da batxilergoa (eta % 68 EAE osoa kontuan hartuta). Fakultatean, % 60 inguruan aukeratu du euskara azken urteetan (gorabehera askorekin); beraz, espero da kopuru hori igotzen jarraitzea hurrengo urteetan. 

== Irakasleak ==
Irakasle gutxi zegoen hasieran fakultatean, baina eskaera gero eta handiagoari aurre egin ahal izateko, lagun asko kontratatu behar izan ziren oso denbora gutxian, informatikariekin batera fisikariak, matematikariak, eta abar. Irakasle asko ez ziren euskaldunak. Beraz, euskarazko ikasgaiak eman ahal izateko, euskarazko profila zuten lehengo plazak sortu ziren. Horrekin batera, zenbait liberazio izan ziren irakasleen euskara maila eta praktika hobetzeko, EGA tituluak lortzeko eta abar. Horrekin guztiarekin lortu zen gauzatzea aurreko paragrafoetan aipatu dugun ibilbidea. 
Hasieran, 1984an, irakasleen % 20 edo euskaraz ari ziren; ingeniaritza abian jarri zenean, 1994an, % 40; eta Gradua hasi zenean, % 55 edo. Egoera gaur oso bestelakoa da. Kontratatzen diren irakasle berriak, salbuespenak salbuespen, euskaldunak dira, eta dagoeneko irakasleen % 85 edo euskalduna da, eta laster, klaustro (ia) osoa euskalduna izango da.

== Irakaskuntzarako Materialak ==
Urte hauetan, oinarrizko bibliografia euskaraz osatu da: hiztegiak sortu dira, nazioarteko erreferentzia-liburuak itzuli dira, eta hainbat eta hainbat testu eta eskuliburu sortu dira. Izan ere, gai askotako liburuak daude dagoeneko euskaraz: programazio-metodologia, -ariketak eta -lengoaiak (ADA, C, Python, LISP...), datu-baseak, konputagailuen arkitektura, sistema digitalak, zirkuitu elektriko eta elektronikoak, sistema eragileak, robotika, matematikak, konputagailu-sareak, sistemen eta sareen administrazioa, makina-lengoaia, konputagailu bidezko grafikoak, hizkuntzaren prozesamendua, arloko hiztegiak eta abar. Ia arlo guztietan. Eta ez hori bakarrik: ikasgai gehienetan apunte oso landuak daude, ariketa eta laborategiko praktiketarako hainbat material sortu da, webeko ikastaroak prestatu dira, eta abar. 
Ezerezetik abiatu ginen, baina oparoa da gaurko egoera. Dena den, kontuan hartu behar da liburu eta material berriak deabruzko abailaz sortzen (eta hiltzen) direla, gehien bat ingelesez, eta oso zaila dela erritmo horri eustea. Are gehiago, azken urteetako joera indartsua da: ikasleek gero eta gutxiago erabiltzen dute liburu-formatua. Eta horretan gaude fakultatean ere: euskarazko materialak wikipedian, wikiliburutan, bideotutorialetan eta beste hainbat euskarri digitaletan ere daude eskuragarri.

== Ikerkuntza ==
Fakultateko irakaskuntzan euskarak izandako eboluzioa azaldu dugu orri hauetan, eta merezi du aipatzea, labur, euskararen presentzia ikerketan ere. Izan ere, ikerketaren emaitzak munduan azaltzeko hizkuntza globalizatua ingelesa bada ere, horrek ez du galarazten, inondik inora, taldeen barne lana eta ekoizpena euskaraz ere egitea eta zabaltzea. 
Hainbat ikerketa-talde daude fakultatean, eta irakasleak euskaldunak diren neurrian, euskaraz ere lan egiten dute. Azpimarratu behar da IXA taldea, gaur Hitz zentroan integratuta, ikerketa-talderik handiena, hizkuntzaren prozesamenduan lan egiten duena. 
Ikerketaren eta goi mailako formazioaren emaitza ezagunetako bat doktore-tesiak dira. Eremu ia berria zen euskararako, baina hor ere arrastoa utzi dugu. Kepa Sarasola irakasleak, sortu berria zen IXA taldeko kideak, defendatu zuen fakultateko aurreneko doktore-tesia euskaraz, 1988an. Urteak joan urteak etorri, dagoeneko hainbat eta hainbat doktore-tesi egin dira euskaraz. Azken urteetan, eta nazioarteko tesiak orokortu diren neurrian, ingelesa guztiz nagusitu da tesietan, baina ohiko da euskara eta ingelesa batera erabiltzea, atal desberdinetan, tesiak idazterakoan. Beraz, beste hainbat tesitan ere, euskarak badu presentzia nabarmena.
Euskararekin erlazionatutako garapen asko egin dira fakultatean: testuen zuzentzaile automatikoak hasieran, eta adimen artifizialaz lagundutako itzultzaileak, bilatzaileak eta abar gaur egun. Produkzio zientifikoa zabala da eremu horietan.

== Fakultateko administrazioa eta gobernua ==
[[File:DIF Bikain ziurtagiria 2016.png|thumb|Donostiako Informatika Fakultateak 2016an jaso zuen Bikain ziurtagiria]]Azken aipamen bat fakultatearen funtzionamendu orokorrari buruz. Dekanotzak eta Fakultate Batzarrak euskara dute lan-hizkuntza gaur egun. Idazkaritzako, ate-zaintzako eta informatika-zerbitzuetako langileak ere euskaldunak dira. Horren guztiaren isla, fakultateak lortu zuen, 2016 urtean, Bikain agiria, euskararen kalitate-ziurtagiria. Euskararen erabilera enpresa-munduan aztertzen duen ekimena unibertsitatera zabaldu da aurreneko aldiz, eta gure ibilbidea eta egoera saritu dituzte.

== Etorkizuna ==
Euskara Informatika Fakultateko hizkuntza da, arlo guztietan. Eta hala izango da etorkizunean ere. Unibertsitatera sartzen diren ikasleak ohituta daude euskaraz aritzeko, eta goranzko joera dago euskarazko ikasketak hautatzeko. Euskarazko irakaskuntzarekin hasi ginenetik, 1.500 profesional baino gehiago formatu ditugu euskaraz informatikaren maila guztietan, gizarteko arlo guztietara euskara eraman dutenak: irakaskuntzara, administraziora, enpresetara, ikerketa-zentroetara...., hemen eta munduan zehar ere.
Eta hurrengo 50 urteetan? Informatikaren etorkizuna aurreikusten ia ezinezkoa da, noski, baina euskara ondo errotuta dago fakultatearen bizitzan. Ikasle gehiago formatuko dira euskaraz, hizkuntzaren kalitatea hobetuko da, erabilera areagotuko da, ikasgai eta proiektu berriak sortuko dira… Ilusioa, kapazitatea eta gogoa ez zaizkigu faltako!</text>
      <sha1>fgenbhx67a8v2fggvg4xw4155iiwwp9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>43214</id>
      <parentid>43213</parentid>
      <timestamp>2026-05-27T12:42:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ksarasola</username>
        <id>1603</id>
      </contributor>
      <origin>43214</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12696" sha1="6jbtsbnh5ew3bv8h5y9syzunz4v18dj" xml:space="preserve">'''DIF 1986-1995: Euskal lerroa sendotzen'''

Informatika-ikasketak Donostian 1971n abiatu baziren ere, 1976ko martxoan sortu ziren Espainian, legez, lehen hiru fakultateak, Donostian, Bartzelonan eta Madrilen. 1980an, Euskal Herriko Unibertsitatea sortzean, Donostiako Informatika Fakultatea izan zen haren zentro nagusietako bat Gipuzkoako campusean, Kimika eta Zuzenbide Fakultateekin batera. 50 urte bete ditu, beraz, EHUko Informatika Fakultateak 2026an.

Euskararen presentziak unibertsitate-ikasketetan, EHUn, eboluzio oso desberdina izan du zentroen arabera. Gipuzkoako campusaren kasuan, eta zientzia/teknologiaren arloan, aitzindariak izan ziren Kimika eta Informatika Fakultateak. Informatika Fakultatearen kasua deigarria da. Urte gutxi sortu zenetik, 1980ko hamarkadan irakasle berri gazte asko sartu zen irakaskuntza-lanetan, gero eta ikasle gehiagok aukeratzen zituzten ikasketa berriak aurrera eramateko. Hori ez zen oztopoa izan, ordea, irakasle askoren euskaltzaletasuna praktikan jartzeko. Bi izen aipatu behar dira, Kepa Sarasola eta Iñaki Alegria, haien kemenez eta sailetako irakasleen babesarekin abiatu baitzen euskarazko talde bat fakultatean, garaian Informatikaren Lizentziatura ziren bost urteko ikasketetan. Eta lagun asko bultzatu zuten gero lantegi horretan sartzeko.
Erronka ez zen makala, zerotik abiatu behar baitzen arlo guztietan: terminologia, liburuak, apunte eta eskuliburuak... dena zegoen egiteko... eta dena partekatu behar zen ikerketa eta tesiekin, horiek ere euskaraz. 

Urteak igaro dira, eta gaurko egoera Informatika Fakultatean arras desberdina da: ikasketak euskaraz egin daitezke, terminologia finkatuta dagon (termino eta kontzeptu berriak etengabe sortzen badira ere), liburu asko daude, irakaskuntza-material denetarikoa erabil daiteke... Euskara aukeratzen duen ikasle kopurua ere asko emendatu da, eta dagoeneko ia bi heren egiten ditu ikasketak euskaraz. Euskara guztiz integratuta dago egunerokotasunean, irakaskuntzan, ikerkuntzan, eta, ahaztu gabe, fakultateko administrazio eta gobernuan ere: dekanotzan, idazkaritzan, informatika-zerbitzuetan eta abarrean.

== Euskarazko irakaskuntza ==
Aipatu dugun moduan, euskarazko irakaskuntza urte gutxitan garatu zen, '''Lizentziaturan'''. Hona hemen garapen horri buruzko datu eta data batzuk.
* '''84/85'''	Lehen aldiz eskaini ziren lizentziaturako 1. mailako bi ikasgai euskaraz: Informatika I (Iñaki Alegria) eta Programazioa (Kepa Sarasola). 	Bi urte geroago, irakasle berriak —Olatz Arregi, Txelo Ruiz, Patxi Angulo eta Guadalupe Gutiérrez— kontratatu ziren 1. maila osoa, bost ikasgaiak, euskaraz emateko. Irakasle gehiago etorriko ziren hurrengo urteetan, eta, garrantzitsuago, dagoeneko fakultatean zeuden hainbat irakasle animatu ziren 2. eta 3. mailako ikasgaiak euskaraz ere prestatzera eta irakastera. 
* '''88/89'''	3. mailako bi ikasgai eskaini ziren euskaraz. Lau urte pasatu dira, eta hasierako 2 ikasgaietatik 11 ikasgaitara heldu zen. Ikasturte horretan hasitako ikasle batek ikasketen % 60 egin ahal izan zuen euskaraz. Hautazko ikasgaiak euskaraz eskaintzea zaila izan da beti, talde txikiagoak direlako. Baina ikasturte honetatik aurrera &quot;Euskara Teknikoa I&quot; eskainiko da hautazko moduan (eta &quot;Euskara Teknikoa II&quot; hurrengo urtean).

* '''92/93'''	1. ziklo osoa eskaini zen lehen aldiz euskaraz: 16 ikasgai guztira. Euskara taldea egonkortuta dago eta ikasle kopurua gora doa. 8 urte joan dira euskarazko irakaskuntza fakultatean hasi zenetik. 
* '''94/95'''	Ikasketa-plana aldatu: hemendik aurrera '''Ingeniaritza''' bat izango da, eta Ikasgaiak kreditutan neurtuko dira. Plan berriaren diseinuak bermatu zuen euskararen eskaintza maila eta alor guztietan. Nobedade gisa, hautazko kreditu asko ageriko dira 4. eta 5. mailan, eta hor ere hainbat kreditu euskaraz bete ahal izango dira, beti ere ikasketak bukatzeko behar direnak baino gehiago. 
* '''98/99'''	Ingeniaritza zabaldu zen maila guztietara, gaztelaniaz eta euskaraz (ikasgai batzuk ingelesez ere); tartean, 4. eta 5. mailako lizentziaturan, euskarazko ikasgaiak ere eskaini ziren lehen aldiz: lizentziaturan hasi ziren azkeneko ikasleek karreraren % 80 baino gehiago euskaraz egin ahal izan zuten. Derrigorrezko ikasgai guztiaz gain, hautazko ikasgai asko euskaraz daude dagoeneko. Ideia bat izateko, 01/02 urtean 148 hautazko kreditu eskaini ziren euskaraz; ingeniaritza osatzeko, 57 kreditu behar ziren (gehi aukera askeko beste 33).

14 urtetan egin zen bidaia (ia) osoa. Nondik gentozen eta zein zailtasun zeuden aurrean ikusita, uste dugu arrakasta baten historia dela. Tartean, hainbat irakaslek doktore-tesiak egin zituzten, liburuak, apunteak, laborategiko materialak eta abar argitaratu, arloko hiztegia osatu, programak eta aplikazioak garatu, irakasleak trebatu, ikerkuntza... Eta ez da hori guztia: 2000/01 urtean, hiru urteko Ingeniaritza Teknikoa eskaini zen, euskaraz ere, noski.

Baina ez da hor historia bukatzen. 10/11 ikasturtean, Boloniako prozesua abiatu zen unibertsitate osoan: titulazio guztiak '''4 urteko Graduak''' izango dira hemendik aurrera. Graduak diseinatzean, euskara ageri da irakaskuntza maila eta arlo guztietan: derrigorrezko kredituak, hiru espezialitateetako ikasgaiak 3. mailan, eta hainbat hautazko ikasgai eta Gradu Amaierako Lana edo Proiektua 4. mailan.

Transformazio horretan gradu ondoko ikasketak, '''Masterrak''', sortu ziren. Hainbat master eskaini ziren hasieratik, eta horietako bat, Informatika Ingeniaritzako Master profesionala (IIM), euskaraz ere eskaini zen. Horrez gain, Hizkuntzaren Azterketa eta Prozesamendua (HAP) masterra euskaraz (eta ingelesez) eskaini zen, IXA ikerketa-taldearen eskutik. Masterretan ikasle kopuruak txikiak dira (20-30), ingelesaren presentzia handia da, eta zaila da euskararen presentzia ziurtatzea, baina hor ere aukerak izan genituen euskaraz aritzeko.

Informatikaren eboluzioa oso azkarra da, eta zaila da oso &quot;bertan goxo&quot; geratzea. Hala, hasieran definitu ziren ingeniaritzako espezialitateetan aldaketak egin ziren, eta, batez ere, 2020/21 ikasturtetik aurrera,  beste gradu bat eskaini zen fakultatean: '''Adimen Artifizialeko Gradua'''. Aldaketa eta proposamen berrietan, euskararen eskaintza bermatuta dago maila guztietan. 

Hurrengo grafikoak bidaia osoa laburbiltzen du.

[[File:DIF euskara lerroa karrerako ehunekoa.png|erdian|300x300p|Donostiako Informatika Fakultatean Irakaskuntza euskaraz Informatika Fakultatean: Ikasleek euskaraz egin ahal izan duten ikasketen  ehunekoa, hasi ziren urtearen arabera.]]


== Ikasleak ==
1984/85eko ikasturtean, hasieran, lehen mailako 375 ikasleetatik 35 inguru izan ziren euskara taldean; beraz, % 8-10 edo (datu zahar zehatzak zailak dira lortzen, eta, beraz, hurbilpen gisa hartu behar dira). Kopuru hori handituz joan da nabarmen, nahiz eta hazkundea gorabeheratsua izan den. Grafiko honetan euskara aukeratu duten ikasleen kopuruaren eboluzioa ageri da, 25/26 ikasturtea arte.

[[File:DIF euskara lerroa 1mailan 1984-2026.png|erdian|300x300p|thumb|Euskara aukeratu duten ikasle guztien ehunekoak  (1. mailan)]]

Eustatek ateratzen dituen datuen arabera, 2025/2026 ikasturtean, Gipuzkoako ikasleen % 82 euskaraz egiten ari da batxilergoa (eta % 68 EAE osoa kontuan hartuta). Fakultatean, % 60 inguruan aukeratu du euskara azken urteetan (gorabehera askorekin); beraz, espero da kopuru hori igotzen jarraitzea hurrengo urteetan. 

== Irakasleak ==
Irakasle gutxi zegoen hasieran fakultatean, baina eskaera gero eta handiagoari aurre egin ahal izateko, lagun asko kontratatu behar izan ziren oso denbora gutxian, informatikariekin batera fisikariak, matematikariak, eta abar. Irakasle asko ez ziren euskaldunak. Beraz, euskarazko ikasgaiak eman ahal izateko, euskarazko profila zuten lehengo plazak sortu ziren. Horrekin batera, zenbait liberazio izan ziren irakasleen euskara maila eta praktika hobetzeko, EGA tituluak lortzeko eta abar. Horrekin guztiarekin lortu zen gauzatzea aurreko paragrafoetan aipatu dugun ibilbidea. 
Hasieran, 1984an, irakasleen % 20 edo euskaraz ari ziren; ingeniaritza abian jarri zenean, 1994an, % 40; eta Gradua hasi zenean, % 55 edo. Egoera gaur oso bestelakoa da. Kontratatzen diren irakasle berriak, salbuespenak salbuespen, euskaldunak dira, eta dagoeneko irakasleen % 85 edo euskalduna da, eta laster, klaustro (ia) osoa euskalduna izango da.

== Irakaskuntzarako Materialak ==
Urte hauetan, oinarrizko bibliografia euskaraz osatu da: hiztegiak sortu dira, nazioarteko erreferentzia-liburuak itzuli dira, eta hainbat eta hainbat testu eta eskuliburu sortu dira. Izan ere, gai askotako liburuak daude dagoeneko euskaraz: programazio-metodologia, -ariketak eta -lengoaiak (ADA, C, Python, LISP...), datu-baseak, konputagailuen arkitektura, sistema digitalak, zirkuitu elektriko eta elektronikoak, sistema eragileak, robotika, matematikak, konputagailu-sareak, sistemen eta sareen administrazioa, makina-lengoaia, konputagailu bidezko grafikoak, hizkuntzaren prozesamendua, arloko hiztegiak eta abar. Ia arlo guztietan. Eta ez hori bakarrik: ikasgai gehienetan apunte oso landuak daude, ariketa eta laborategiko praktiketarako hainbat material sortu da, webeko ikastaroak prestatu dira, eta abar. 
Ezerezetik abiatu ginen, baina oparoa da gaurko egoera. Dena den, kontuan hartu behar da liburu eta material berriak deabruzko abailaz sortzen (eta hiltzen) direla, gehien bat ingelesez, eta oso zaila dela erritmo horri eustea. Are gehiago, azken urteetako joera indartsua da: ikasleek gero eta gutxiago erabiltzen dute liburu-formatua. Eta horretan gaude fakultatean ere: euskarazko materialak wikipedian, wikiliburutan, bideotutorialetan eta beste hainbat euskarri digitaletan ere daude eskuragarri.

== Ikerkuntza ==
Fakultateko irakaskuntzan euskarak izandako eboluzioa azaldu dugu orri hauetan, eta merezi du aipatzea, labur, euskararen presentzia ikerketan ere. Izan ere, ikerketaren emaitzak munduan azaltzeko hizkuntza globalizatua ingelesa bada ere, horrek ez du galarazten, inondik inora, taldeen barne lana eta ekoizpena euskaraz ere egitea eta zabaltzea. 
Hainbat ikerketa-talde daude fakultatean, eta irakasleak euskaldunak diren neurrian, euskaraz ere lan egiten dute. Azpimarratu behar da IXA taldea, gaur Hitz zentroan integratuta, ikerketa-talderik handiena, hizkuntzaren prozesamenduan lan egiten duena. 
Ikerketaren eta goi mailako formazioaren emaitza ezagunetako bat doktore-tesiak dira. Eremu ia berria zen euskararako, baina hor ere arrastoa utzi dugu. Kepa Sarasola irakasleak, sortu berria zen IXA taldeko kideak, defendatu zuen fakultateko aurreneko doktore-tesia euskaraz, 1988an. Urteak joan urteak etorri, dagoeneko hainbat eta hainbat doktore-tesi egin dira euskaraz. Azken urteetan, eta nazioarteko tesiak orokortu diren neurrian, ingelesa guztiz nagusitu da tesietan, baina ohiko da euskara eta ingelesa batera erabiltzea, atal desberdinetan, tesiak idazterakoan. Beraz, beste hainbat tesitan ere, euskarak badu presentzia nabarmena.
Euskararekin erlazionatutako garapen asko egin dira fakultatean: testuen zuzentzaile automatikoak hasieran, eta adimen artifizialaz lagundutako itzultzaileak, bilatzaileak eta abar gaur egun. Produkzio zientifikoa zabala da eremu horietan.

== Fakultateko administrazioa eta gobernua ==
[[File:DIF Bikain ziurtagiria 2016.png|thumb|Donostiako Informatika Fakultateak 2016an jaso zuen Bikain ziurtagiria]]Azken aipamen bat fakultatearen funtzionamendu orokorrari buruz. Dekanotzak eta Fakultate Batzarrak euskara dute lan-hizkuntza gaur egun. Idazkaritzako, ate-zaintzako eta informatika-zerbitzuetako langileak ere euskaldunak dira. Horren guztiaren isla, fakultateak lortu zuen, 2016 urtean, Bikain agiria, euskararen kalitate-ziurtagiria. Euskararen erabilera enpresa-munduan aztertzen duen ekimena unibertsitatera zabaldu da aurreneko aldiz, eta gure ibilbidea eta egoera saritu dituzte.

== Etorkizuna ==
Euskara Informatika Fakultateko hizkuntza da, arlo guztietan. Eta hala izango da etorkizunean ere. Unibertsitatera sartzen diren ikasleak ohituta daude euskaraz aritzeko, eta goranzko joera dago euskarazko ikasketak hautatzeko. Euskarazko irakaskuntzarekin hasi ginenetik, 1.500 profesional baino gehiago formatu ditugu euskaraz informatikaren maila guztietan, gizarteko arlo guztietara euskara eraman dutenak: irakaskuntzara, administraziora, enpresetara, ikerketa-zentroetara...., hemen eta munduan zehar ere.
Eta hurrengo 50 urteetan? Informatikaren etorkizuna aurreikusten ia ezinezkoa da, noski, baina euskara ondo errotuta dago fakultatearen bizitzan. Ikasle gehiago formatuko dira euskaraz, hizkuntzaren kalitatea hobetuko da, erabilera areagotuko da, ikasgai eta proiektu berriak sortuko dira… Ilusioa, kapazitatea eta gogoa ez zaizkigu faltako!</text>
      <sha1>6jbtsbnh5ew3bv8h5y9syzunz4v18dj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>43215</id>
      <parentid>43214</parentid>
      <timestamp>2026-05-27T12:44:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ksarasola</username>
        <id>1603</id>
      </contributor>
      <comment>/* Ikasleak */</comment>
      <origin>43215</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12695" sha1="5tnw0e15xm03kd0y38416gkjv69lfln" xml:space="preserve">'''DIF 1986-1995: Euskal lerroa sendotzen'''

Informatika-ikasketak Donostian 1971n abiatu baziren ere, 1976ko martxoan sortu ziren Espainian, legez, lehen hiru fakultateak, Donostian, Bartzelonan eta Madrilen. 1980an, Euskal Herriko Unibertsitatea sortzean, Donostiako Informatika Fakultatea izan zen haren zentro nagusietako bat Gipuzkoako campusean, Kimika eta Zuzenbide Fakultateekin batera. 50 urte bete ditu, beraz, EHUko Informatika Fakultateak 2026an.

Euskararen presentziak unibertsitate-ikasketetan, EHUn, eboluzio oso desberdina izan du zentroen arabera. Gipuzkoako campusaren kasuan, eta zientzia/teknologiaren arloan, aitzindariak izan ziren Kimika eta Informatika Fakultateak. Informatika Fakultatearen kasua deigarria da. Urte gutxi sortu zenetik, 1980ko hamarkadan irakasle berri gazte asko sartu zen irakaskuntza-lanetan, gero eta ikasle gehiagok aukeratzen zituzten ikasketa berriak aurrera eramateko. Hori ez zen oztopoa izan, ordea, irakasle askoren euskaltzaletasuna praktikan jartzeko. Bi izen aipatu behar dira, Kepa Sarasola eta Iñaki Alegria, haien kemenez eta sailetako irakasleen babesarekin abiatu baitzen euskarazko talde bat fakultatean, garaian Informatikaren Lizentziatura ziren bost urteko ikasketetan. Eta lagun asko bultzatu zuten gero lantegi horretan sartzeko.
Erronka ez zen makala, zerotik abiatu behar baitzen arlo guztietan: terminologia, liburuak, apunte eta eskuliburuak... dena zegoen egiteko... eta dena partekatu behar zen ikerketa eta tesiekin, horiek ere euskaraz. 

Urteak igaro dira, eta gaurko egoera Informatika Fakultatean arras desberdina da: ikasketak euskaraz egin daitezke, terminologia finkatuta dagon (termino eta kontzeptu berriak etengabe sortzen badira ere), liburu asko daude, irakaskuntza-material denetarikoa erabil daiteke... Euskara aukeratzen duen ikasle kopurua ere asko emendatu da, eta dagoeneko ia bi heren egiten ditu ikasketak euskaraz. Euskara guztiz integratuta dago egunerokotasunean, irakaskuntzan, ikerkuntzan, eta, ahaztu gabe, fakultateko administrazio eta gobernuan ere: dekanotzan, idazkaritzan, informatika-zerbitzuetan eta abarrean.

== Euskarazko irakaskuntza ==
Aipatu dugun moduan, euskarazko irakaskuntza urte gutxitan garatu zen, '''Lizentziaturan'''. Hona hemen garapen horri buruzko datu eta data batzuk.
* '''84/85'''	Lehen aldiz eskaini ziren lizentziaturako 1. mailako bi ikasgai euskaraz: Informatika I (Iñaki Alegria) eta Programazioa (Kepa Sarasola). 	Bi urte geroago, irakasle berriak —Olatz Arregi, Txelo Ruiz, Patxi Angulo eta Guadalupe Gutiérrez— kontratatu ziren 1. maila osoa, bost ikasgaiak, euskaraz emateko. Irakasle gehiago etorriko ziren hurrengo urteetan, eta, garrantzitsuago, dagoeneko fakultatean zeuden hainbat irakasle animatu ziren 2. eta 3. mailako ikasgaiak euskaraz ere prestatzera eta irakastera. 
* '''88/89'''	3. mailako bi ikasgai eskaini ziren euskaraz. Lau urte pasatu dira, eta hasierako 2 ikasgaietatik 11 ikasgaitara heldu zen. Ikasturte horretan hasitako ikasle batek ikasketen % 60 egin ahal izan zuen euskaraz. Hautazko ikasgaiak euskaraz eskaintzea zaila izan da beti, talde txikiagoak direlako. Baina ikasturte honetatik aurrera &quot;Euskara Teknikoa I&quot; eskainiko da hautazko moduan (eta &quot;Euskara Teknikoa II&quot; hurrengo urtean).

* '''92/93'''	1. ziklo osoa eskaini zen lehen aldiz euskaraz: 16 ikasgai guztira. Euskara taldea egonkortuta dago eta ikasle kopurua gora doa. 8 urte joan dira euskarazko irakaskuntza fakultatean hasi zenetik. 
* '''94/95'''	Ikasketa-plana aldatu: hemendik aurrera '''Ingeniaritza''' bat izango da, eta Ikasgaiak kreditutan neurtuko dira. Plan berriaren diseinuak bermatu zuen euskararen eskaintza maila eta alor guztietan. Nobedade gisa, hautazko kreditu asko ageriko dira 4. eta 5. mailan, eta hor ere hainbat kreditu euskaraz bete ahal izango dira, beti ere ikasketak bukatzeko behar direnak baino gehiago. 
* '''98/99'''	Ingeniaritza zabaldu zen maila guztietara, gaztelaniaz eta euskaraz (ikasgai batzuk ingelesez ere); tartean, 4. eta 5. mailako lizentziaturan, euskarazko ikasgaiak ere eskaini ziren lehen aldiz: lizentziaturan hasi ziren azkeneko ikasleek karreraren % 80 baino gehiago euskaraz egin ahal izan zuten. Derrigorrezko ikasgai guztiaz gain, hautazko ikasgai asko euskaraz daude dagoeneko. Ideia bat izateko, 01/02 urtean 148 hautazko kreditu eskaini ziren euskaraz; ingeniaritza osatzeko, 57 kreditu behar ziren (gehi aukera askeko beste 33).

14 urtetan egin zen bidaia (ia) osoa. Nondik gentozen eta zein zailtasun zeuden aurrean ikusita, uste dugu arrakasta baten historia dela. Tartean, hainbat irakaslek doktore-tesiak egin zituzten, liburuak, apunteak, laborategiko materialak eta abar argitaratu, arloko hiztegia osatu, programak eta aplikazioak garatu, irakasleak trebatu, ikerkuntza... Eta ez da hori guztia: 2000/01 urtean, hiru urteko Ingeniaritza Teknikoa eskaini zen, euskaraz ere, noski.

Baina ez da hor historia bukatzen. 10/11 ikasturtean, Boloniako prozesua abiatu zen unibertsitate osoan: titulazio guztiak '''4 urteko Graduak''' izango dira hemendik aurrera. Graduak diseinatzean, euskara ageri da irakaskuntza maila eta arlo guztietan: derrigorrezko kredituak, hiru espezialitateetako ikasgaiak 3. mailan, eta hainbat hautazko ikasgai eta Gradu Amaierako Lana edo Proiektua 4. mailan.

Transformazio horretan gradu ondoko ikasketak, '''Masterrak''', sortu ziren. Hainbat master eskaini ziren hasieratik, eta horietako bat, Informatika Ingeniaritzako Master profesionala (IIM), euskaraz ere eskaini zen. Horrez gain, Hizkuntzaren Azterketa eta Prozesamendua (HAP) masterra euskaraz (eta ingelesez) eskaini zen, IXA ikerketa-taldearen eskutik. Masterretan ikasle kopuruak txikiak dira (20-30), ingelesaren presentzia handia da, eta zaila da euskararen presentzia ziurtatzea, baina hor ere aukerak izan genituen euskaraz aritzeko.

Informatikaren eboluzioa oso azkarra da, eta zaila da oso &quot;bertan goxo&quot; geratzea. Hala, hasieran definitu ziren ingeniaritzako espezialitateetan aldaketak egin ziren, eta, batez ere, 2020/21 ikasturtetik aurrera,  beste gradu bat eskaini zen fakultatean: '''Adimen Artifizialeko Gradua'''. Aldaketa eta proposamen berrietan, euskararen eskaintza bermatuta dago maila guztietan. 

Hurrengo grafikoak bidaia osoa laburbiltzen du.

[[File:DIF euskara lerroa karrerako ehunekoa.png|erdian|300x300p|Donostiako Informatika Fakultatean Irakaskuntza euskaraz Informatika Fakultatean: Ikasleek euskaraz egin ahal izan duten ikasketen  ehunekoa, hasi ziren urtearen arabera.]]


== Ikasleak ==
1984/85eko ikasturtean, hasieran, lehen mailako 375 ikasleetatik 35 inguru izan ziren euskara taldean; beraz, % 8-10 edo (datu zahar zehatzak zailak dira lortzen, eta, beraz, hurbilpen gisa hartu behar dira). Kopuru hori handituz joan da nabarmen, nahiz eta hazkundea gorabeheratsua izan den. Grafiko honetan euskara aukeratu duten ikasleen kopuruaren eboluzioa ageri da, 25/26 ikasturtea arte.

[[File:DIF euskara lerroa 1mailan 1984-2026.png|erdian|thumb|400x400p|Euskara aukeratu duten ikasle guztien ehunekoak  (1. mailan)]]

Eustatek ateratzen dituen datuen arabera, 2025/2026 ikasturtean, Gipuzkoako ikasleen % 82 euskaraz egiten ari da batxilergoa (eta % 68 EAE osoa kontuan hartuta). Fakultatean, % 60 inguruan aukeratu du euskara azken urteetan (gorabehera askorekin); beraz, espero da kopuru hori igotzen jarraitzea hurrengo urteetan.

== Irakasleak ==
Irakasle gutxi zegoen hasieran fakultatean, baina eskaera gero eta handiagoari aurre egin ahal izateko, lagun asko kontratatu behar izan ziren oso denbora gutxian, informatikariekin batera fisikariak, matematikariak, eta abar. Irakasle asko ez ziren euskaldunak. Beraz, euskarazko ikasgaiak eman ahal izateko, euskarazko profila zuten lehengo plazak sortu ziren. Horrekin batera, zenbait liberazio izan ziren irakasleen euskara maila eta praktika hobetzeko, EGA tituluak lortzeko eta abar. Horrekin guztiarekin lortu zen gauzatzea aurreko paragrafoetan aipatu dugun ibilbidea. 
Hasieran, 1984an, irakasleen % 20 edo euskaraz ari ziren; ingeniaritza abian jarri zenean, 1994an, % 40; eta Gradua hasi zenean, % 55 edo. Egoera gaur oso bestelakoa da. Kontratatzen diren irakasle berriak, salbuespenak salbuespen, euskaldunak dira, eta dagoeneko irakasleen % 85 edo euskalduna da, eta laster, klaustro (ia) osoa euskalduna izango da.

== Irakaskuntzarako Materialak ==
Urte hauetan, oinarrizko bibliografia euskaraz osatu da: hiztegiak sortu dira, nazioarteko erreferentzia-liburuak itzuli dira, eta hainbat eta hainbat testu eta eskuliburu sortu dira. Izan ere, gai askotako liburuak daude dagoeneko euskaraz: programazio-metodologia, -ariketak eta -lengoaiak (ADA, C, Python, LISP...), datu-baseak, konputagailuen arkitektura, sistema digitalak, zirkuitu elektriko eta elektronikoak, sistema eragileak, robotika, matematikak, konputagailu-sareak, sistemen eta sareen administrazioa, makina-lengoaia, konputagailu bidezko grafikoak, hizkuntzaren prozesamendua, arloko hiztegiak eta abar. Ia arlo guztietan. Eta ez hori bakarrik: ikasgai gehienetan apunte oso landuak daude, ariketa eta laborategiko praktiketarako hainbat material sortu da, webeko ikastaroak prestatu dira, eta abar. 
Ezerezetik abiatu ginen, baina oparoa da gaurko egoera. Dena den, kontuan hartu behar da liburu eta material berriak deabruzko abailaz sortzen (eta hiltzen) direla, gehien bat ingelesez, eta oso zaila dela erritmo horri eustea. Are gehiago, azken urteetako joera indartsua da: ikasleek gero eta gutxiago erabiltzen dute liburu-formatua. Eta horretan gaude fakultatean ere: euskarazko materialak wikipedian, wikiliburutan, bideotutorialetan eta beste hainbat euskarri digitaletan ere daude eskuragarri.

== Ikerkuntza ==
Fakultateko irakaskuntzan euskarak izandako eboluzioa azaldu dugu orri hauetan, eta merezi du aipatzea, labur, euskararen presentzia ikerketan ere. Izan ere, ikerketaren emaitzak munduan azaltzeko hizkuntza globalizatua ingelesa bada ere, horrek ez du galarazten, inondik inora, taldeen barne lana eta ekoizpena euskaraz ere egitea eta zabaltzea. 
Hainbat ikerketa-talde daude fakultatean, eta irakasleak euskaldunak diren neurrian, euskaraz ere lan egiten dute. Azpimarratu behar da IXA taldea, gaur Hitz zentroan integratuta, ikerketa-talderik handiena, hizkuntzaren prozesamenduan lan egiten duena. 
Ikerketaren eta goi mailako formazioaren emaitza ezagunetako bat doktore-tesiak dira. Eremu ia berria zen euskararako, baina hor ere arrastoa utzi dugu. Kepa Sarasola irakasleak, sortu berria zen IXA taldeko kideak, defendatu zuen fakultateko aurreneko doktore-tesia euskaraz, 1988an. Urteak joan urteak etorri, dagoeneko hainbat eta hainbat doktore-tesi egin dira euskaraz. Azken urteetan, eta nazioarteko tesiak orokortu diren neurrian, ingelesa guztiz nagusitu da tesietan, baina ohiko da euskara eta ingelesa batera erabiltzea, atal desberdinetan, tesiak idazterakoan. Beraz, beste hainbat tesitan ere, euskarak badu presentzia nabarmena.
Euskararekin erlazionatutako garapen asko egin dira fakultatean: testuen zuzentzaile automatikoak hasieran, eta adimen artifizialaz lagundutako itzultzaileak, bilatzaileak eta abar gaur egun. Produkzio zientifikoa zabala da eremu horietan.

== Fakultateko administrazioa eta gobernua ==
[[File:DIF Bikain ziurtagiria 2016.png|thumb|Donostiako Informatika Fakultateak 2016an jaso zuen Bikain ziurtagiria]]Azken aipamen bat fakultatearen funtzionamendu orokorrari buruz. Dekanotzak eta Fakultate Batzarrak euskara dute lan-hizkuntza gaur egun. Idazkaritzako, ate-zaintzako eta informatika-zerbitzuetako langileak ere euskaldunak dira. Horren guztiaren isla, fakultateak lortu zuen, 2016 urtean, Bikain agiria, euskararen kalitate-ziurtagiria. Euskararen erabilera enpresa-munduan aztertzen duen ekimena unibertsitatera zabaldu da aurreneko aldiz, eta gure ibilbidea eta egoera saritu dituzte.

== Etorkizuna ==
Euskara Informatika Fakultateko hizkuntza da, arlo guztietan. Eta hala izango da etorkizunean ere. Unibertsitatera sartzen diren ikasleak ohituta daude euskaraz aritzeko, eta goranzko joera dago euskarazko ikasketak hautatzeko. Euskarazko irakaskuntzarekin hasi ginenetik, 1.500 profesional baino gehiago formatu ditugu euskaraz informatikaren maila guztietan, gizarteko arlo guztietara euskara eraman dutenak: irakaskuntzara, administraziora, enpresetara, ikerketa-zentroetara...., hemen eta munduan zehar ere.
Eta hurrengo 50 urteetan? Informatikaren etorkizuna aurreikusten ia ezinezkoa da, noski, baina euskara ondo errotuta dago fakultatearen bizitzan. Ikasle gehiago formatuko dira euskaraz, hizkuntzaren kalitatea hobetuko da, erabilera areagotuko da, ikasgai eta proiektu berriak sortuko dira… Ilusioa, kapazitatea eta gogoa ez zaizkigu faltako!</text>
      <sha1>5tnw0e15xm03kd0y38416gkjv69lfln</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>43216</id>
      <parentid>43215</parentid>
      <timestamp>2026-05-27T12:45:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ksarasola</username>
        <id>1603</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Euskarazko irakaskuntza */</comment>
      <origin>43216</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12705" sha1="o3mr3lysr8zxqct5r8u9zgcd55cdljh" xml:space="preserve">'''DIF 1986-1995: Euskal lerroa sendotzen'''

Informatika-ikasketak Donostian 1971n abiatu baziren ere, 1976ko martxoan sortu ziren Espainian, legez, lehen hiru fakultateak, Donostian, Bartzelonan eta Madrilen. 1980an, Euskal Herriko Unibertsitatea sortzean, Donostiako Informatika Fakultatea izan zen haren zentro nagusietako bat Gipuzkoako campusean, Kimika eta Zuzenbide Fakultateekin batera. 50 urte bete ditu, beraz, EHUko Informatika Fakultateak 2026an.

Euskararen presentziak unibertsitate-ikasketetan, EHUn, eboluzio oso desberdina izan du zentroen arabera. Gipuzkoako campusaren kasuan, eta zientzia/teknologiaren arloan, aitzindariak izan ziren Kimika eta Informatika Fakultateak. Informatika Fakultatearen kasua deigarria da. Urte gutxi sortu zenetik, 1980ko hamarkadan irakasle berri gazte asko sartu zen irakaskuntza-lanetan, gero eta ikasle gehiagok aukeratzen zituzten ikasketa berriak aurrera eramateko. Hori ez zen oztopoa izan, ordea, irakasle askoren euskaltzaletasuna praktikan jartzeko. Bi izen aipatu behar dira, Kepa Sarasola eta Iñaki Alegria, haien kemenez eta sailetako irakasleen babesarekin abiatu baitzen euskarazko talde bat fakultatean, garaian Informatikaren Lizentziatura ziren bost urteko ikasketetan. Eta lagun asko bultzatu zuten gero lantegi horretan sartzeko.
Erronka ez zen makala, zerotik abiatu behar baitzen arlo guztietan: terminologia, liburuak, apunte eta eskuliburuak... dena zegoen egiteko... eta dena partekatu behar zen ikerketa eta tesiekin, horiek ere euskaraz. 

Urteak igaro dira, eta gaurko egoera Informatika Fakultatean arras desberdina da: ikasketak euskaraz egin daitezke, terminologia finkatuta dagon (termino eta kontzeptu berriak etengabe sortzen badira ere), liburu asko daude, irakaskuntza-material denetarikoa erabil daiteke... Euskara aukeratzen duen ikasle kopurua ere asko emendatu da, eta dagoeneko ia bi heren egiten ditu ikasketak euskaraz. Euskara guztiz integratuta dago egunerokotasunean, irakaskuntzan, ikerkuntzan, eta, ahaztu gabe, fakultateko administrazio eta gobernuan ere: dekanotzan, idazkaritzan, informatika-zerbitzuetan eta abarrean.

== Euskarazko irakaskuntza ==
Aipatu dugun moduan, euskarazko irakaskuntza urte gutxitan garatu zen, '''Lizentziaturan'''. Hona hemen garapen horri buruzko datu eta data batzuk.
* '''84/85'''	Lehen aldiz eskaini ziren lizentziaturako 1. mailako bi ikasgai euskaraz: Informatika I (Iñaki Alegria) eta Programazioa (Kepa Sarasola). 	Bi urte geroago, irakasle berriak —Olatz Arregi, Txelo Ruiz, Patxi Angulo eta Guadalupe Gutiérrez— kontratatu ziren 1. maila osoa, bost ikasgaiak, euskaraz emateko. Irakasle gehiago etorriko ziren hurrengo urteetan, eta, garrantzitsuago, dagoeneko fakultatean zeuden hainbat irakasle animatu ziren 2. eta 3. mailako ikasgaiak euskaraz ere prestatzera eta irakastera. 
* '''88/89'''	3. mailako bi ikasgai eskaini ziren euskaraz. Lau urte pasatu dira, eta hasierako 2 ikasgaietatik 11 ikasgaitara heldu zen. Ikasturte horretan hasitako ikasle batek ikasketen % 60 egin ahal izan zuen euskaraz. Hautazko ikasgaiak euskaraz eskaintzea zaila izan da beti, talde txikiagoak direlako. Baina ikasturte honetatik aurrera &quot;Euskara Teknikoa I&quot; eskainiko da hautazko moduan (eta &quot;Euskara Teknikoa II&quot; hurrengo urtean).

* '''92/93'''	1. ziklo osoa eskaini zen lehen aldiz euskaraz: 16 ikasgai guztira. Euskara taldea egonkortuta dago eta ikasle kopurua gora doa. 8 urte joan dira euskarazko irakaskuntza fakultatean hasi zenetik. 
* '''94/95'''	Ikasketa-plana aldatu: hemendik aurrera '''Ingeniaritza''' bat izango da, eta Ikasgaiak kreditutan neurtuko dira. Plan berriaren diseinuak bermatu zuen euskararen eskaintza maila eta alor guztietan. Nobedade gisa, hautazko kreditu asko ageriko dira 4. eta 5. mailan, eta hor ere hainbat kreditu euskaraz bete ahal izango dira, beti ere ikasketak bukatzeko behar direnak baino gehiago. 
* '''98/99'''	Ingeniaritza zabaldu zen maila guztietara, gaztelaniaz eta euskaraz (ikasgai batzuk ingelesez ere); tartean, 4. eta 5. mailako lizentziaturan, euskarazko ikasgaiak ere eskaini ziren lehen aldiz: lizentziaturan hasi ziren azkeneko ikasleek karreraren % 80 baino gehiago euskaraz egin ahal izan zuten. Derrigorrezko ikasgai guztiaz gain, hautazko ikasgai asko euskaraz daude dagoeneko. Ideia bat izateko, 01/02 urtean 148 hautazko kreditu eskaini ziren euskaraz; ingeniaritza osatzeko, 57 kreditu behar ziren (gehi aukera askeko beste 33).

14 urtetan egin zen bidaia (ia) osoa. Nondik gentozen eta zein zailtasun zeuden aurrean ikusita, uste dugu arrakasta baten historia dela. Tartean, hainbat irakaslek doktore-tesiak egin zituzten, liburuak, apunteak, laborategiko materialak eta abar argitaratu, arloko hiztegia osatu, programak eta aplikazioak garatu, irakasleak trebatu, ikerkuntza... Eta ez da hori guztia: 2000/01 urtean, hiru urteko Ingeniaritza Teknikoa eskaini zen, euskaraz ere, noski.

Baina ez da hor historia bukatzen. 10/11 ikasturtean, Boloniako prozesua abiatu zen unibertsitate osoan: titulazio guztiak '''4 urteko Graduak''' izango dira hemendik aurrera. Graduak diseinatzean, euskara ageri da irakaskuntza maila eta arlo guztietan: derrigorrezko kredituak, hiru espezialitateetako ikasgaiak 3. mailan, eta hainbat hautazko ikasgai eta Gradu Amaierako Lana edo Proiektua 4. mailan.

Transformazio horretan gradu ondoko ikasketak, '''Masterrak''', sortu ziren. Hainbat master eskaini ziren hasieratik, eta horietako bat, Informatika Ingeniaritzako Master profesionala (IIM), euskaraz ere eskaini zen. Horrez gain, Hizkuntzaren Azterketa eta Prozesamendua (HAP) masterra euskaraz (eta ingelesez) eskaini zen, IXA ikerketa-taldearen eskutik. Masterretan ikasle kopuruak txikiak dira (20-30), ingelesaren presentzia handia da, eta zaila da euskararen presentzia ziurtatzea, baina hor ere aukerak izan genituen euskaraz aritzeko.

Informatikaren eboluzioa oso azkarra da, eta zaila da oso &quot;bertan goxo&quot; geratzea. Hala, hasieran definitu ziren ingeniaritzako espezialitateetan aldaketak egin ziren, eta, batez ere, 2020/21 ikasturtetik aurrera,  beste gradu bat eskaini zen fakultatean: '''Adimen Artifizialeko Gradua'''. Aldaketa eta proposamen berrietan, euskararen eskaintza bermatuta dago maila guztietan. 

Hurrengo grafikoak bidaia osoa laburbiltzen du.

[[Fitxategi:DIF euskara lerroa karrerako ehunekoa.png|erdian|thumb|300x300p|Donostiako Informatika Fakultatean Irakaskuntza euskaraz Informatika Fakultatean: Ikasleek euskaraz egin ahal izan duten ikasketen  ehunekoa, hasi ziren urtearen arabera.]]

== Ikasleak ==
1984/85eko ikasturtean, hasieran, lehen mailako 375 ikasleetatik 35 inguru izan ziren euskara taldean; beraz, % 8-10 edo (datu zahar zehatzak zailak dira lortzen, eta, beraz, hurbilpen gisa hartu behar dira). Kopuru hori handituz joan da nabarmen, nahiz eta hazkundea gorabeheratsua izan den. Grafiko honetan euskara aukeratu duten ikasleen kopuruaren eboluzioa ageri da, 25/26 ikasturtea arte.

[[File:DIF euskara lerroa 1mailan 1984-2026.png|erdian|thumb|400x400p|Euskara aukeratu duten ikasle guztien ehunekoak  (1. mailan)]]

Eustatek ateratzen dituen datuen arabera, 2025/2026 ikasturtean, Gipuzkoako ikasleen % 82 euskaraz egiten ari da batxilergoa (eta % 68 EAE osoa kontuan hartuta). Fakultatean, % 60 inguruan aukeratu du euskara azken urteetan (gorabehera askorekin); beraz, espero da kopuru hori igotzen jarraitzea hurrengo urteetan.

== Irakasleak ==
Irakasle gutxi zegoen hasieran fakultatean, baina eskaera gero eta handiagoari aurre egin ahal izateko, lagun asko kontratatu behar izan ziren oso denbora gutxian, informatikariekin batera fisikariak, matematikariak, eta abar. Irakasle asko ez ziren euskaldunak. Beraz, euskarazko ikasgaiak eman ahal izateko, euskarazko profila zuten lehengo plazak sortu ziren. Horrekin batera, zenbait liberazio izan ziren irakasleen euskara maila eta praktika hobetzeko, EGA tituluak lortzeko eta abar. Horrekin guztiarekin lortu zen gauzatzea aurreko paragrafoetan aipatu dugun ibilbidea. 
Hasieran, 1984an, irakasleen % 20 edo euskaraz ari ziren; ingeniaritza abian jarri zenean, 1994an, % 40; eta Gradua hasi zenean, % 55 edo. Egoera gaur oso bestelakoa da. Kontratatzen diren irakasle berriak, salbuespenak salbuespen, euskaldunak dira, eta dagoeneko irakasleen % 85 edo euskalduna da, eta laster, klaustro (ia) osoa euskalduna izango da.

== Irakaskuntzarako Materialak ==
Urte hauetan, oinarrizko bibliografia euskaraz osatu da: hiztegiak sortu dira, nazioarteko erreferentzia-liburuak itzuli dira, eta hainbat eta hainbat testu eta eskuliburu sortu dira. Izan ere, gai askotako liburuak daude dagoeneko euskaraz: programazio-metodologia, -ariketak eta -lengoaiak (ADA, C, Python, LISP...), datu-baseak, konputagailuen arkitektura, sistema digitalak, zirkuitu elektriko eta elektronikoak, sistema eragileak, robotika, matematikak, konputagailu-sareak, sistemen eta sareen administrazioa, makina-lengoaia, konputagailu bidezko grafikoak, hizkuntzaren prozesamendua, arloko hiztegiak eta abar. Ia arlo guztietan. Eta ez hori bakarrik: ikasgai gehienetan apunte oso landuak daude, ariketa eta laborategiko praktiketarako hainbat material sortu da, webeko ikastaroak prestatu dira, eta abar. 
Ezerezetik abiatu ginen, baina oparoa da gaurko egoera. Dena den, kontuan hartu behar da liburu eta material berriak deabruzko abailaz sortzen (eta hiltzen) direla, gehien bat ingelesez, eta oso zaila dela erritmo horri eustea. Are gehiago, azken urteetako joera indartsua da: ikasleek gero eta gutxiago erabiltzen dute liburu-formatua. Eta horretan gaude fakultatean ere: euskarazko materialak wikipedian, wikiliburutan, bideotutorialetan eta beste hainbat euskarri digitaletan ere daude eskuragarri.

== Ikerkuntza ==
Fakultateko irakaskuntzan euskarak izandako eboluzioa azaldu dugu orri hauetan, eta merezi du aipatzea, labur, euskararen presentzia ikerketan ere. Izan ere, ikerketaren emaitzak munduan azaltzeko hizkuntza globalizatua ingelesa bada ere, horrek ez du galarazten, inondik inora, taldeen barne lana eta ekoizpena euskaraz ere egitea eta zabaltzea. 
Hainbat ikerketa-talde daude fakultatean, eta irakasleak euskaldunak diren neurrian, euskaraz ere lan egiten dute. Azpimarratu behar da IXA taldea, gaur Hitz zentroan integratuta, ikerketa-talderik handiena, hizkuntzaren prozesamenduan lan egiten duena. 
Ikerketaren eta goi mailako formazioaren emaitza ezagunetako bat doktore-tesiak dira. Eremu ia berria zen euskararako, baina hor ere arrastoa utzi dugu. Kepa Sarasola irakasleak, sortu berria zen IXA taldeko kideak, defendatu zuen fakultateko aurreneko doktore-tesia euskaraz, 1988an. Urteak joan urteak etorri, dagoeneko hainbat eta hainbat doktore-tesi egin dira euskaraz. Azken urteetan, eta nazioarteko tesiak orokortu diren neurrian, ingelesa guztiz nagusitu da tesietan, baina ohiko da euskara eta ingelesa batera erabiltzea, atal desberdinetan, tesiak idazterakoan. Beraz, beste hainbat tesitan ere, euskarak badu presentzia nabarmena.
Euskararekin erlazionatutako garapen asko egin dira fakultatean: testuen zuzentzaile automatikoak hasieran, eta adimen artifizialaz lagundutako itzultzaileak, bilatzaileak eta abar gaur egun. Produkzio zientifikoa zabala da eremu horietan.

== Fakultateko administrazioa eta gobernua ==
[[File:DIF Bikain ziurtagiria 2016.png|thumb|Donostiako Informatika Fakultateak 2016an jaso zuen Bikain ziurtagiria]]Azken aipamen bat fakultatearen funtzionamendu orokorrari buruz. Dekanotzak eta Fakultate Batzarrak euskara dute lan-hizkuntza gaur egun. Idazkaritzako, ate-zaintzako eta informatika-zerbitzuetako langileak ere euskaldunak dira. Horren guztiaren isla, fakultateak lortu zuen, 2016 urtean, Bikain agiria, euskararen kalitate-ziurtagiria. Euskararen erabilera enpresa-munduan aztertzen duen ekimena unibertsitatera zabaldu da aurreneko aldiz, eta gure ibilbidea eta egoera saritu dituzte.

== Etorkizuna ==
Euskara Informatika Fakultateko hizkuntza da, arlo guztietan. Eta hala izango da etorkizunean ere. Unibertsitatera sartzen diren ikasleak ohituta daude euskaraz aritzeko, eta goranzko joera dago euskarazko ikasketak hautatzeko. Euskarazko irakaskuntzarekin hasi ginenetik, 1.500 profesional baino gehiago formatu ditugu euskaraz informatikaren maila guztietan, gizarteko arlo guztietara euskara eraman dutenak: irakaskuntzara, administraziora, enpresetara, ikerketa-zentroetara...., hemen eta munduan zehar ere.
Eta hurrengo 50 urteetan? Informatikaren etorkizuna aurreikusten ia ezinezkoa da, noski, baina euskara ondo errotuta dago fakultatearen bizitzan. Ikasle gehiago formatuko dira euskaraz, hizkuntzaren kalitatea hobetuko da, erabilera areagotuko da, ikasgai eta proiektu berriak sortuko dira… Ilusioa, kapazitatea eta gogoa ez zaizkigu faltako!</text>
      <sha1>o3mr3lysr8zxqct5r8u9zgcd55cdljh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>43217</id>
      <parentid>43216</parentid>
      <timestamp>2026-05-27T13:50:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ksarasola</username>
        <id>1603</id>
      </contributor>
      <comment>estekak eta</comment>
      <origin>43217</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13106" sha1="2f5a9zfp7vm2a8oilz9dz3i7p5rgz9q" xml:space="preserve">'''DIF 1986-1995: Euskal lerroa sendotzen'''

Informatika-ikasketak Donostian 1971n abiatu baziren ere, 1976ko martxoan sortu ziren Espainian, legez, lehen hiru fakultateak, [[w:Donostiako Informatika Fakultatea|Donostiakoa]], [[w:Bartzelonako Informatika Fakultatea|Bartzelonakoa]] eta [[w:Madrilgo Informatika Fakultatea (Madrilgo Unibertsitate Politeknikoa)|Madrilekoa]]. 1980an, [[w:Euskal Herriko Unibertsitatea|Euskal Herriko Unibertsitatea]] sortzean, Donostiako Informatika Fakultatea izan zen haren zentro nagusietako bat Gipuzkoako campusean, [[w:Donostiako Kimika Fakultatea|Kimika]] eta [[w:Zuzenbide Fakultatea (Euskal Herriko Unibertsitatea)|Zuzenbide]] Fakultateekin batera. 50 urte bete ditu, beraz, EHUko Informatika Fakultateak 2026an.

Euskararen presentziak unibertsitate-ikasketetan, EHUn, eboluzio oso desberdina izan du zentroen arabera. Gipuzkoako campusaren kasuan, eta zientzia/teknologiaren arloan, aitzindariak izan ziren Kimika eta Informatika Fakultateak. Informatika Fakultatearen kasua deigarria da. Urte gutxi sortu zenetik, 1980ko hamarkadan irakasle berri gazte asko sartu zen irakaskuntza-lanetan, gero eta ikasle gehiagok aukeratzen zituzten ikasketa berriak aurrera eramateko. Hori ez zen oztopoa izan, ordea, irakasle askoren euskaltzaletasuna praktikan jartzeko. Bi izen aipatu behar dira, [[w:Kepa Sarasola|Kepa Sarasola]] eta [[w:Iñaki Alegria|Iñaki Alegria]], haien kemenez eta sailetako irakasleen babesarekin abiatu baitzen euskarazko talde bat fakultatean, garaian Informatikaren Lizentziatura ziren bost urteko ikasketetan. Eta lagun asko bultzatu zuten gero lantegi horretan sartzeko.
Erronka ez zen makala, zerotik abiatu behar baitzen arlo guztietan: terminologia, liburuak, apunte eta eskuliburuak... dena zegoen egiteko... eta dena partekatu behar zen ikerketa eta tesiekin, horiek ere euskaraz. 

Urteak igaro dira, eta gaurko egoera Informatika Fakultatean arras desberdina da: ikasketak euskaraz egin daitezke, terminologia finkatuta dago (termino eta kontzeptu berriak etengabe sortzen badira ere), liburu asko daude, irakaskuntza-material denetarikoa erabil daiteke... Euskara aukeratzen duen ikasle kopurua ere asko emendatu da, eta dagoeneko ia bi heren egiten ditu ikasketak euskaraz. Euskara guztiz integratuta dago egunerokotasunean, irakaskuntzan, ikerkuntzan, eta, ahaztu gabe, fakultateko administrazio eta gobernuan ere: dekanotzan, idazkaritzan, informatika-zerbitzuetan eta abarrean.

== Euskarazko irakaskuntza ==
Aipatu dugun moduan, euskarazko irakaskuntza urte gutxitan garatu zen, '''Lizentziaturan'''. Hona hemen garapen horri buruzko datu eta data batzuk.
* '''84/85'''	Lehen aldiz eskaini ziren lizentziaturako 1. mailako bi ikasgai euskaraz: Informatika I (Iñaki Alegria) eta Programazioa (Kepa Sarasola). 	Bi urte geroago, irakasle berriak —[[w:Olatz Arregi|Olatz Arregi]], [[w:Txelo Ruiz Vazquez|Txelo Ruiz]], [[w:Patxi Angulo Martin|Patxi Angulo]] eta Guadalupe Gutiérrez— kontratatu ziren 1. maila osoa, bost ikasgaiak, euskaraz emateko. Irakasle gehiago etorriko ziren hurrengo urteetan, eta, garrantzitsuago, orduan fakultatean zeuden hainbat irakasle animatu ziren 2. eta 3. mailako ikasgaiak euskaraz ere prestatzera eta irakastera. 
* '''88/89'''	3. mailako bi ikasgai eskaini ziren euskaraz. Lau urte pasatu dira, eta hasierako 2 ikasgaietatik 11 ikasgaitara heldu zen. Ikasturte horretan hasitako ikasle batek ikasketen % 60 egin ahal izan zuen euskaraz. Hautazko ikasgaiak euskaraz eskaintzea zaila izan da beti, talde txikiagoak direlako. Baina ikasturte honetatik aurrera &quot;Euskara Teknikoa I&quot; eskainiko da hautazko moduan (eta &quot;Euskara Teknikoa II&quot; hurrengo urtean).

* '''92/93'''	1. ziklo osoa eskaini zen lehen aldiz euskaraz: 16 ikasgai guztira. Euskara taldea egonkortuta dago eta ikasle kopurua gora doa. 8 urte joan dira euskarazko irakaskuntza fakultatean hasi zenetik. 
* '''94/95'''	Ikasketa-plana aldatu: hemendik aurrera '''Ingeniaritza''' bat izango da, eta Ikasgaiak kreditutan neurtuko dira. Plan berriaren diseinuak bermatu zuen euskararen eskaintza maila eta alor guztietan. Nobedade gisa, hautazko kreditu asko ageriko dira 4. eta 5. mailan, eta hor ere hainbat kreditu euskaraz bete ahal izango dira, beti ere ikasketak bukatzeko behar direnak baino gehiago. 
* '''98/99'''	Ingeniaritza zabaldu zen maila guztietara, gaztelaniaz eta euskaraz (ikasgai batzuk ingelesez ere); tartean, 4. eta 5. mailako lizentziaturan, euskarazko ikasgaiak ere eskaini ziren lehen aldiz: lizentziaturan hasi ziren azkeneko ikasleek karreraren % 80 baino gehiago euskaraz egin ahal izan zuten. Derrigorrezko ikasgai guztiaz gain, hautazko ikasgai asko euskaraz daude dagoeneko. Ideia bat izateko, 01/02 urtean 148 hautazko kreditu eskaini ziren euskaraz; ingeniaritza osatzeko, 57 kreditu behar ziren (gehi aukera askeko beste 33).

14 urtetan egin zen bidaia (ia) osoa. Nondik gentozen eta zein zailtasun zeuden aurrean ikusita, uste dugu arrakasta baten historia dela. Tartean, hainbat irakaslek doktore-tesiak egin zituzten, liburuak, apunteak, laborategiko materialak eta abar argitaratu, arloko hiztegia osatu, programak eta aplikazioak garatu, irakasleak trebatu, ikerkuntza... Eta ez da hori guztia: 2000/01 urtean, hiru urteko Ingeniaritza Teknikoa eskaini zen, euskaraz ere, noski.

Baina ez da hor historia bukatzen. 10/11 ikasturtean, Boloniako prozesua abiatu zen unibertsitate osoan: titulazio guztiak '''4 urteko Graduak''' izango dira hemendik aurrera. Graduak diseinatzean, euskara ageri da irakaskuntza maila eta arlo guztietan: derrigorrezko kredituak, hiru espezialitateetako ikasgaiak 3. mailan, eta hainbat hautazko ikasgai eta Gradu Amaierako Lana edo Proiektua 4. mailan.

Transformazio horretan gradu ondoko ikasketak, '''Masterrak''', sortu ziren. Hainbat master eskaini ziren hasieratik, eta horietako bat, Informatika Ingeniaritzako Master profesionala (IIM), euskaraz ere eskaini zen. Horrez gain, Hizkuntzaren Azterketa eta Prozesamendua (HAP) masterra euskaraz (eta ingelesez) eskaini zen, IXA ikerketa-taldearen eskutik. Masterretan ikasle kopuruak txikiak dira (20-30), ingelesaren presentzia handia da, eta zaila da euskararen presentzia ziurtatzea, baina hor ere aukerak izan genituen euskaraz aritzeko.

Informatikaren eboluzioa oso azkarra da, eta zaila da oso &quot;bertan goxo&quot; geratzea. Hala, hasieran definitu ziren ingeniaritzako espezialitateetan aldaketak egin ziren, eta, batez ere, 2020/21 ikasturtetik aurrera,  beste gradu bat eskaini zen fakultatean: '''Adimen Artifizialeko Gradua'''. Aldaketa eta proposamen berrietan, euskararen eskaintza bermatuta dago maila guztietan. 

Hurrengo grafikoak bidaia osoa laburbiltzen du.

[[Fitxategi:DIF euskara lerroa karrerako ehunekoa.png|erdian|thumb|300x300p|Donostiako Informatika Fakultatean Irakaskuntza euskaraz Informatika Fakultatean: Ikasleek euskaraz egin ahal izan duten ikasketen  ehunekoa, hasi ziren urtearen arabera.]]

== Ikasleak ==
1984/85eko ikasturtean, hasieran, lehen mailako 375 ikasleetatik 35 inguru izan ziren euskara taldean; beraz, % 8-10 edo (datu zahar zehatzak zailak dira lortzen, eta, beraz, hurbilpen gisa hartu behar dira). Kopuru hori handituz joan da nabarmen, nahiz eta hazkundea gorabeheratsua izan den. Grafiko honetan euskara aukeratu duten ikasleen kopuruaren eboluzioa ageri da, 25/26 ikasturtea arte.

[[File:DIF euskara lerroa 1mailan 1984-2026.png|erdian|thumb|400x400p|Euskara aukeratu duten ikasle guztien ehunekoak  (1. mailan)]]

Eustatek ateratzen dituen datuen arabera, 2025/2026 ikasturtean, Gipuzkoako ikasleen % 82 euskaraz egiten ari da batxilergoa (eta % 68 EAE osoa kontuan hartuta). Fakultatean, % 60 inguruan aukeratu du euskara azken urteetan (gorabehera askorekin); beraz, espero da kopuru hori igotzen jarraitzea hurrengo urteetan.

== Irakasleak ==
Irakasle gutxi zegoen hasieran fakultatean, baina eskaera gero eta handiagoari aurre egin ahal izateko, lagun asko kontratatu behar izan ziren oso denbora gutxian, informatikariekin batera fisikariak, matematikariak, eta abar. Irakasle asko ez ziren euskaldunak. Beraz, euskarazko ikasgaiak eman ahal izateko, euskarazko profila zuten lehengo plazak sortu ziren. Horrekin batera, zenbait liberazio izan ziren irakasleen euskara maila eta praktika hobetzeko, EGA tituluak lortzeko eta abar. Horrekin guztiarekin lortu zen gauzatzea aurreko paragrafoetan aipatu dugun ibilbidea. 
Hasieran, 1984an, irakasleen % 20 edo euskaraz ari ziren; ingeniaritza abian jarri zenean, 1994an, % 40; eta Gradua hasi zenean, % 55 edo. Egoera gaur oso bestelakoa da. Kontratatzen diren irakasle berriak, salbuespenak salbuespen, euskaldunak dira, eta dagoeneko irakasleen % 85 edo euskalduna da, eta laster, klaustro (ia) osoa euskalduna izango da.

== Irakaskuntzarako Materialak ==
Urte hauetan, oinarrizko bibliografia euskaraz osatu da: hiztegiak sortu dira, nazioarteko erreferentzia-liburuak itzuli dira, eta hainbat eta hainbat testu eta eskuliburu sortu dira. Izan ere, gai askotako liburuak daude dagoeneko euskaraz: programazio-metodologia, -ariketak eta -lengoaiak (ADA, C, Python, LISP...), datu-baseak, konputagailuen arkitektura, sistema digitalak, zirkuitu elektriko eta elektronikoak, sistema eragileak, robotika, matematikak, konputagailu-sareak, sistemen eta sareen administrazioa, makina-lengoaia, konputagailu bidezko grafikoak, hizkuntzaren prozesamendua, arloko hiztegiak eta abar. Ia arlo guztietan. Eta ez hori bakarrik: ikasgai gehienetan apunte oso landuak daude, ariketa eta laborategiko praktiketarako hainbat material sortu da, webeko ikastaroak prestatu dira, eta abar. 
Ezerezetik abiatu ginen, baina oparoa da gaurko egoera. Dena den, kontuan hartu behar da liburu eta material berriak deabruzko abailaz sortzen (eta hiltzen) direla, gehien bat ingelesez, eta oso zaila dela erritmo horri eustea. Are gehiago, azken urteetako joera indartsua da: ikasleek gero eta gutxiago erabiltzen dute liburu-formatua. Eta horretan gaude fakultatean ere: euskarazko materialak wikipedian, wikiliburutan, bideotutorialetan eta beste hainbat euskarri digitaletan ere daude eskuragarri.

== Ikerkuntza ==
Fakultateko irakaskuntzan euskarak izandako eboluzioa azaldu dugu orri hauetan, eta merezi du aipatzea, labur, euskararen presentzia ikerketan ere. Izan ere, ikerketaren emaitzak munduan azaltzeko hizkuntza globalizatua ingelesa bada ere, horrek ez du galarazten, inondik inora, taldeen barne lana eta ekoizpena euskaraz ere egitea eta zabaltzea. 
Hainbat ikerketa-talde daude fakultatean, eta irakasleak euskaldunak diren neurrian, euskaraz ere lan egiten dute. Azpimarratu behar da IXA taldea, gaur Hitz zentroan integratuta, ikerketa-talderik handiena, hizkuntzaren prozesamenduan lan egiten duena. 
Ikerketaren eta goi mailako formazioaren emaitza ezagunetako bat doktore-tesiak dira. Eremu ia berria zen euskararako, baina hor ere arrastoa utzi dugu. Kepa Sarasola irakasleak, sortu berria zen IXA taldeko kideak, defendatu zuen fakultateko aurreneko doktore-tesia euskaraz, 1988an. Urteak joan urteak etorri, dagoeneko hainbat eta hainbat doktore-tesi egin dira euskaraz. Azken urteetan, eta nazioarteko tesiak orokortu diren neurrian, ingelesa guztiz nagusitu da tesietan, baina ohiko da euskara eta ingelesa batera erabiltzea, atal desberdinetan, tesiak idazterakoan. Beraz, beste hainbat tesitan ere, euskarak badu presentzia nabarmena.
Euskararekin erlazionatutako garapen asko egin dira fakultatean: testuen zuzentzaile automatikoak hasieran, eta adimen artifizialaz lagundutako itzultzaileak, bilatzaileak eta abar gaur egun. Produkzio zientifikoa zabala da eremu horietan.

== Fakultateko administrazioa eta gobernua ==
[[File:DIF Bikain ziurtagiria 2016.png|thumb|Donostiako Informatika Fakultateak 2016an jaso zuen Bikain ziurtagiria]]Azken aipamen bat fakultatearen funtzionamendu orokorrari buruz. Dekanotzak eta Fakultate Batzarrak euskara dute lan-hizkuntza gaur egun. Idazkaritzako, ate-zaintzako eta informatika-zerbitzuetako langileak ere euskaldunak dira. Horren guztiaren isla, fakultateak lortu zuen, 2016 urtean, Bikain agiria, euskararen kalitate-ziurtagiria. Euskararen erabilera enpresa-munduan aztertzen duen ekimena unibertsitatera zabaldu da aurreneko aldiz, eta gure ibilbidea eta egoera saritu dituzte.

== Etorkizuna ==
Euskara Informatika Fakultateko hizkuntza da, arlo guztietan. Eta hala izango da etorkizunean ere. Unibertsitatera sartzen diren ikasleak ohituta daude euskaraz aritzeko, eta goranzko joera dago euskarazko ikasketak hautatzeko. Euskarazko irakaskuntzarekin hasi ginenetik, 1.500 profesional baino gehiago formatu ditugu euskaraz informatikaren maila guztietan, gizarteko arlo guztietara euskara eraman dutenak: irakaskuntzara, administraziora, enpresetara, ikerketa-zentroetara...., hemen eta munduan zehar ere.
Eta hurrengo 50 urteetan? Informatikaren etorkizuna aurreikusten ia ezinezkoa da, noski, baina euskara ondo errotuta dago fakultatearen bizitzan. Ikasle gehiago formatuko dira euskaraz, hizkuntzaren kalitatea hobetuko da, erabilera areagotuko da, ikasgai eta proiektu berriak sortuko dira… Ilusioa, kapazitatea eta gogoa ez zaizkigu faltako!</text>
      <sha1>2f5a9zfp7vm2a8oilz9dz3i7p5rgz9q</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>43218</id>
      <parentid>43217</parentid>
      <timestamp>2026-05-27T14:35:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ksarasola</username>
        <id>1603</id>
      </contributor>
      <comment>irudiak erdian</comment>
      <origin>43218</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13042" sha1="5378ewlu01jb6eir89spmab39mx02u5" xml:space="preserve">'''DIF 1986-1995: Euskal lerroa sendotzen'''

Informatika-ikasketak Donostian 1971n abiatu baziren ere, 1976ko martxoan sortu ziren Espainian, legez, lehen hiru fakultateak, [[w:Donostiako Informatika Fakultatea|Donostiakoa]], [[w:Bartzelonako Informatika Fakultatea|Bartzelonakoa]] eta [[w:Madrilgo Informatika Fakultatea (Madrilgo Unibertsitate Politeknikoa)|Madrilekoa]]. 1980an, [[w:Euskal Herriko Unibertsitatea|Euskal Herriko Unibertsitatea]] sortzean, Donostiako Informatika Fakultatea izan zen haren zentro nagusietako bat Gipuzkoako campusean, [[w:Donostiako Kimika Fakultatea|Kimika]] eta [[w:Zuzenbide Fakultatea (Euskal Herriko Unibertsitatea)|Zuzenbide]] Fakultateekin batera. 50 urte bete ditu, beraz, EHUko Informatika Fakultateak 2026an.

Euskararen presentziak unibertsitate-ikasketetan, EHUn, eboluzio oso desberdina izan du zentroen arabera. Gipuzkoako campusaren kasuan, eta zientzia/teknologiaren arloan, aitzindariak izan ziren Kimika eta Informatika Fakultateak. Informatika Fakultatearen kasua deigarria da. Urte gutxi sortu zenetik, 1980ko hamarkadan irakasle berri gazte asko sartu zen irakaskuntza-lanetan, gero eta ikasle gehiagok aukeratzen zituzten ikasketa berriak aurrera eramateko. Hori ez zen oztopoa izan, ordea, irakasle askoren euskaltzaletasuna praktikan jartzeko. Bi izen aipatu behar dira, [[w:Kepa Sarasola|Kepa Sarasola]] eta [[w:Iñaki Alegria|Iñaki Alegria]], haien kemenez eta sailetako irakasleen babesarekin abiatu baitzen euskarazko talde bat fakultatean, garaian Informatikaren Lizentziatura ziren bost urteko ikasketetan. Eta lagun asko bultzatu zuten gero lantegi horretan sartzeko.
Erronka ez zen makala, zerotik abiatu behar baitzen arlo guztietan: terminologia, liburuak, apunte eta eskuliburuak... dena zegoen egiteko... eta dena partekatu behar zen ikerketa eta tesiekin, horiek ere euskaraz. 

Urteak igaro dira, eta gaurko egoera Informatika Fakultatean arras desberdina da: ikasketak euskaraz egin daitezke, terminologia finkatuta dago (termino eta kontzeptu berriak etengabe sortzen badira ere), liburu asko daude, irakaskuntza-material denetarikoa erabil daiteke... Euskara aukeratzen duen ikasle kopurua ere asko emendatu da, eta dagoeneko ia bi heren egiten ditu ikasketak euskaraz. Euskara guztiz integratuta dago egunerokotasunean, irakaskuntzan, ikerkuntzan, eta, ahaztu gabe, fakultateko administrazio eta gobernuan ere: dekanotzan, idazkaritzan, informatika-zerbitzuetan eta abarrean.

== Euskarazko irakaskuntza ==
Aipatu dugun moduan, euskarazko irakaskuntza urte gutxitan garatu zen, '''Lizentziaturan'''. Hona hemen garapen horri buruzko datu eta data batzuk.
* '''84/85'''	Lehen aldiz eskaini ziren lizentziaturako 1. mailako bi ikasgai euskaraz: Informatika I (Iñaki Alegria) eta Programazioa (Kepa Sarasola). 	Bi urte geroago, irakasle berriak —[[w:Olatz Arregi|Olatz Arregi]], [[w:Txelo Ruiz Vazquez|Txelo Ruiz]], [[w:Patxi Angulo Martin|Patxi Angulo]] eta Guadalupe Gutiérrez— kontratatu ziren 1. maila osoa, bost ikasgaiak, euskaraz emateko. Irakasle gehiago etorriko ziren hurrengo urteetan, eta, garrantzitsuago, orduan fakultatean zeuden hainbat irakasle animatu ziren 2. eta 3. mailako ikasgaiak euskaraz ere prestatzera eta irakastera. 
* '''88/89'''	3. mailako bi ikasgai eskaini ziren euskaraz. Lau urte pasatu dira, eta hasierako 2 ikasgaietatik 11 ikasgaitara heldu zen. Ikasturte horretan hasitako ikasle batek ikasketen % 60 egin ahal izan zuen euskaraz. Hautazko ikasgaiak euskaraz eskaintzea zaila izan da beti, talde txikiagoak direlako. Baina ikasturte honetatik aurrera &quot;Euskara Teknikoa I&quot; eskainiko da hautazko moduan (eta &quot;Euskara Teknikoa II&quot; hurrengo urtean).

* '''92/93'''	1. ziklo osoa eskaini zen lehen aldiz euskaraz: 16 ikasgai guztira. Euskara taldea egonkortuta dago eta ikasle kopurua gora doa. 8 urte joan dira euskarazko irakaskuntza fakultatean hasi zenetik. 
* '''94/95'''	Ikasketa-plana aldatu: hemendik aurrera '''Ingeniaritza''' bat izango da, eta Ikasgaiak kreditutan neurtuko dira. Plan berriaren diseinuak bermatu zuen euskararen eskaintza maila eta alor guztietan. Nobedade gisa, hautazko kreditu asko ageriko dira 4. eta 5. mailan, eta hor ere hainbat kreditu euskaraz bete ahal izango dira, beti ere ikasketak bukatzeko behar direnak baino gehiago. 
* '''98/99'''	Ingeniaritza zabaldu zen maila guztietara, gaztelaniaz eta euskaraz (ikasgai batzuk ingelesez ere); tartean, 4. eta 5. mailako lizentziaturan, euskarazko ikasgaiak ere eskaini ziren lehen aldiz: lizentziaturan hasi ziren azkeneko ikasleek karreraren % 80 baino gehiago euskaraz egin ahal izan zuten. Derrigorrezko ikasgai guztiaz gain, hautazko ikasgai asko euskaraz daude dagoeneko. Ideia bat izateko, 01/02 urtean 148 hautazko kreditu eskaini ziren euskaraz; ingeniaritza osatzeko, 57 kreditu behar ziren (gehi aukera askeko beste 33).

14 urtetan egin zen bidaia (ia) osoa. Nondik gentozen eta zein zailtasun zeuden aurrean ikusita, uste dugu arrakasta baten historia dela. Tartean, hainbat irakaslek doktore-tesiak egin zituzten, liburuak, apunteak, laborategiko materialak eta abar argitaratu, arloko hiztegia osatu, programak eta aplikazioak garatu, irakasleak trebatu, ikerkuntza... Eta ez da hori guztia: 2000/01 urtean, hiru urteko Ingeniaritza Teknikoa eskaini zen, euskaraz ere, noski.

Baina ez da hor historia bukatzen. 10/11 ikasturtean, Boloniako prozesua abiatu zen unibertsitate osoan: titulazio guztiak '''4 urteko Graduak''' izango dira hemendik aurrera. Graduak diseinatzean, euskara ageri da irakaskuntza maila eta arlo guztietan: derrigorrezko kredituak, hiru espezialitateetako ikasgaiak 3. mailan, eta hainbat hautazko ikasgai eta Gradu Amaierako Lana edo Proiektua 4. mailan.

Transformazio horretan gradu ondoko ikasketak, '''Masterrak''', sortu ziren. Hainbat master eskaini ziren hasieratik, eta horietako bat, Informatika Ingeniaritzako Master profesionala (IIM), euskaraz ere eskaini zen. Horrez gain, Hizkuntzaren Azterketa eta Prozesamendua (HAP) masterra euskaraz (eta ingelesez) eskaini zen, [[w:Ixa taldea|IXA ikerketa-taldearen]] eskutik. Masterretan ikasle kopuruak txikiak dira (20-30), ingelesaren presentzia handia da, eta zaila da euskararen presentzia ziurtatzea, baina hor ere aukerak izan genituen euskaraz aritzeko.

Informatikaren eboluzioa oso azkarra da, eta zaila da oso &quot;bertan goxo&quot; geratzea. Hala, hasieran definitu ziren ingeniaritzako espezialitateetan aldaketak egin ziren, eta, batez ere, 2020/21 ikasturtetik aurrera,  beste gradu bat eskaini zen fakultatean: '''Adimen Artifizialeko Gradua'''. Aldaketa eta proposamen berrietan, euskararen eskaintza bermatuta dago maila guztietan. 

Hurrengo grafikoak bidaia osoa laburbiltzen du.

[[Fitxategi:DIF euskara lerroa karrerako ehunekoa.png|erdian|thumb|400x400px|Ikasleek euskaraz egin ahal izan duten ikasketen ehunekoa, hasi ziren urtearen arabera.]]

== Ikasleak ==
1984/85eko ikasturtean, hasieran, lehen mailako 375 ikasleetatik 35 inguru izan ziren euskara taldean; beraz, % 8-10 edo (datu zahar zehatzak zailak dira lortzen, eta, beraz, hurbilpen gisa hartu behar dira). Kopuru hori handituz joan da nabarmen, nahiz eta hazkundea gorabeheratsua izan den. Grafiko honetan euskara aukeratu duten ikasleen kopuruaren eboluzioa ageri da, 25/26 ikasturtea arte.

[[File:DIF euskara lerroa 1mailan 1984-2026.png|erdian|thumb|400x400px|Euskara aukeratu duten ikasle guztien ehunekoak  (1. mailan)]]

Eustatek ateratzen dituen datuen arabera, 2025/2026 ikasturtean, Gipuzkoako ikasleen % 82 euskaraz egiten ari da batxilergoa (eta % 68 EAE osoa kontuan hartuta). Fakultatean, % 60 inguruan aukeratu du euskara azken urteetan (gorabehera askorekin); beraz, espero da kopuru hori igotzen jarraitzea hurrengo urteetan.

== Irakasleak ==
Irakasle gutxi zegoen hasieran fakultatean, baina eskaera gero eta handiagoari aurre egin ahal izateko, lagun asko kontratatu behar izan ziren oso denbora gutxian, informatikariekin batera fisikariak, matematikariak, eta abar. Irakasle asko ez ziren euskaldunak. Beraz, euskarazko ikasgaiak eman ahal izateko, euskarazko profila zuten lehengo plazak sortu ziren. Horrekin batera, zenbait liberazio izan ziren irakasleen euskara maila eta praktika hobetzeko, EGA tituluak lortzeko eta abar. Horrekin guztiarekin lortu zen gauzatzea aurreko paragrafoetan aipatu dugun ibilbidea. 
Hasieran, 1984an, irakasleen % 20 edo euskaraz ari ziren; ingeniaritza abian jarri zenean, 1994an, % 40; eta Gradua hasi zenean, % 55 edo. Egoera gaur oso bestelakoa da. Kontratatzen diren irakasle berriak, salbuespenak salbuespen, euskaldunak dira, eta dagoeneko irakasleen % 85 edo euskalduna da, eta laster, klaustro (ia) osoa euskalduna izango da.

== Irakaskuntzarako Materialak ==
Urte hauetan, oinarrizko bibliografia euskaraz osatu da: hiztegiak sortu dira, nazioarteko erreferentzia-liburuak itzuli dira, eta hainbat eta hainbat testu eta eskuliburu sortu dira. Izan ere, gai askotako liburuak daude dagoeneko euskaraz: programazio-metodologia, -ariketak eta -lengoaiak (ADA, C, Python, LISP...), datu-baseak, konputagailuen arkitektura, sistema digitalak, zirkuitu elektriko eta elektronikoak, sistema eragileak, robotika, matematikak, konputagailu-sareak, sistemen eta sareen administrazioa, makina-lengoaia, konputagailu bidezko grafikoak, hizkuntzaren prozesamendua, arloko hiztegiak eta abar. Ia arlo guztietan. Eta ez hori bakarrik: ikasgai gehienetan apunte oso landuak daude, ariketa eta laborategiko praktiketarako hainbat material sortu da, webeko ikastaroak prestatu dira, eta abar. 
Ezerezetik abiatu ginen, baina oparoa da gaurko egoera. Dena den, kontuan hartu behar da liburu eta material berriak deabruzko abailaz sortzen (eta hiltzen) direla, gehien bat ingelesez, eta oso zaila dela erritmo horri eustea. Are gehiago, azken urteetako joera indartsua da: ikasleek gero eta gutxiago erabiltzen dute liburu-formatua. Eta horretan gaude fakultatean ere: euskarazko materialak wikipedian, wikiliburutan, bideotutorialetan eta beste hainbat euskarri digitaletan ere daude eskuragarri.

== Ikerkuntza ==
Fakultateko irakaskuntzan euskarak izandako eboluzioa azaldu dugu orri hauetan, eta merezi du aipatzea, labur, euskararen presentzia ikerketan ere. Izan ere, ikerketaren emaitzak munduan azaltzeko hizkuntza globalizatua ingelesa bada ere, horrek ez du galarazten, inondik inora, taldeen barne lana eta ekoizpena euskaraz ere egitea eta zabaltzea. 
Hainbat ikerketa-talde daude fakultatean, eta irakasleak euskaldunak diren neurrian, euskaraz ere lan egiten dute. Azpimarratu behar da IXA taldea, gaur Hitz zentroan integratuta, ikerketa-talderik handiena, hizkuntzaren prozesamenduan lan egiten duena. 
Ikerketaren eta goi mailako formazioaren emaitza ezagunetako bat doktore-tesiak dira. Eremu ia berria zen euskararako, baina hor ere arrastoa utzi dugu. Kepa Sarasola irakasleak, sortu berria zen IXA taldeko kideak, defendatu zuen fakultateko aurreneko doktore-tesia euskaraz, 1988an. Urteak joan urteak etorri, dagoeneko hainbat eta hainbat doktore-tesi egin dira euskaraz. Azken urteetan, eta nazioarteko tesiak orokortu diren neurrian, ingelesa guztiz nagusitu da tesietan, baina ohiko da euskara eta ingelesa batera erabiltzea, atal desberdinetan, tesiak idazterakoan. Beraz, beste hainbat tesitan ere, euskarak badu presentzia nabarmena.
Euskararekin erlazionatutako garapen asko egin dira fakultatean: testuen zuzentzaile automatikoak hasieran, eta adimen artifizialaz lagundutako itzultzaileak, bilatzaileak eta abar gaur egun. Produkzio zientifikoa zabala da eremu horietan.

== Fakultateko administrazioa eta gobernua ==
[[File:DIF Bikain ziurtagiria 2016.png|thumb|Donostiako Informatika Fakultateak 2016an jaso zuen Bikain ziurtagiria]]Azken aipamen bat fakultatearen funtzionamendu orokorrari buruz. Dekanotzak eta Fakultate Batzarrak euskara dute lan-hizkuntza gaur egun. Idazkaritzako, ate-zaintzako eta informatika-zerbitzuetako langileak ere euskaldunak dira. Horren guztiaren isla, fakultateak lortu zuen, 2016 urtean, Bikain agiria, euskararen kalitate-ziurtagiria. Euskararen erabilera enpresa-munduan aztertzen duen ekimena unibertsitatera zabaldu da aurreneko aldiz, eta gure ibilbidea eta egoera saritu dituzte.

== Etorkizuna ==
Euskara Informatika Fakultateko hizkuntza da, arlo guztietan. Eta hala izango da etorkizunean ere. Unibertsitatera sartzen diren ikasleak ohituta daude euskaraz aritzeko, eta goranzko joera dago euskarazko ikasketak hautatzeko. Euskarazko irakaskuntzarekin hasi ginenetik, 1.500 profesional baino gehiago formatu ditugu euskaraz informatikaren maila guztietan, gizarteko arlo guztietara euskara eraman dutenak: irakaskuntzara, administraziora, enpresetara, ikerketa-zentroetara...., hemen eta munduan zehar ere.
Eta hurrengo 50 urteetan? Informatikaren etorkizuna aurreikusten ia ezinezkoa da, noski, baina euskara ondo errotuta dago fakultatearen bizitzan. Ikasle gehiago formatuko dira euskaraz, hizkuntzaren kalitatea hobetuko da, erabilera areagotuko da, ikasgai eta proiektu berriak sortuko dira… Ilusioa, kapazitatea eta gogoa ez zaizkigu faltako!</text>
      <sha1>5378ewlu01jb6eir89spmab39mx02u5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>43219</id>
      <parentid>43218</parentid>
      <timestamp>2026-05-27T14:37:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ksarasola</username>
        <id>1603</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Ikasleak */</comment>
      <origin>43219</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13055" sha1="8buc3fh7msu8dwq6k7fbns9z6zf9ftf" xml:space="preserve">'''DIF 1986-1995: Euskal lerroa sendotzen'''

Informatika-ikasketak Donostian 1971n abiatu baziren ere, 1976ko martxoan sortu ziren Espainian, legez, lehen hiru fakultateak, [[w:Donostiako Informatika Fakultatea|Donostiakoa]], [[w:Bartzelonako Informatika Fakultatea|Bartzelonakoa]] eta [[w:Madrilgo Informatika Fakultatea (Madrilgo Unibertsitate Politeknikoa)|Madrilekoa]]. 1980an, [[w:Euskal Herriko Unibertsitatea|Euskal Herriko Unibertsitatea]] sortzean, Donostiako Informatika Fakultatea izan zen haren zentro nagusietako bat Gipuzkoako campusean, [[w:Donostiako Kimika Fakultatea|Kimika]] eta [[w:Zuzenbide Fakultatea (Euskal Herriko Unibertsitatea)|Zuzenbide]] Fakultateekin batera. 50 urte bete ditu, beraz, EHUko Informatika Fakultateak 2026an.

Euskararen presentziak unibertsitate-ikasketetan, EHUn, eboluzio oso desberdina izan du zentroen arabera. Gipuzkoako campusaren kasuan, eta zientzia/teknologiaren arloan, aitzindariak izan ziren Kimika eta Informatika Fakultateak. Informatika Fakultatearen kasua deigarria da. Urte gutxi sortu zenetik, 1980ko hamarkadan irakasle berri gazte asko sartu zen irakaskuntza-lanetan, gero eta ikasle gehiagok aukeratzen zituzten ikasketa berriak aurrera eramateko. Hori ez zen oztopoa izan, ordea, irakasle askoren euskaltzaletasuna praktikan jartzeko. Bi izen aipatu behar dira, [[w:Kepa Sarasola|Kepa Sarasola]] eta [[w:Iñaki Alegria|Iñaki Alegria]], haien kemenez eta sailetako irakasleen babesarekin abiatu baitzen euskarazko talde bat fakultatean, garaian Informatikaren Lizentziatura ziren bost urteko ikasketetan. Eta lagun asko bultzatu zuten gero lantegi horretan sartzeko.
Erronka ez zen makala, zerotik abiatu behar baitzen arlo guztietan: terminologia, liburuak, apunte eta eskuliburuak... dena zegoen egiteko... eta dena partekatu behar zen ikerketa eta tesiekin, horiek ere euskaraz. 

Urteak igaro dira, eta gaurko egoera Informatika Fakultatean arras desberdina da: ikasketak euskaraz egin daitezke, terminologia finkatuta dago (termino eta kontzeptu berriak etengabe sortzen badira ere), liburu asko daude, irakaskuntza-material denetarikoa erabil daiteke... Euskara aukeratzen duen ikasle kopurua ere asko emendatu da, eta dagoeneko ia bi heren egiten ditu ikasketak euskaraz. Euskara guztiz integratuta dago egunerokotasunean, irakaskuntzan, ikerkuntzan, eta, ahaztu gabe, fakultateko administrazio eta gobernuan ere: dekanotzan, idazkaritzan, informatika-zerbitzuetan eta abarrean.

== Euskarazko irakaskuntza ==
Aipatu dugun moduan, euskarazko irakaskuntza urte gutxitan garatu zen, '''Lizentziaturan'''. Hona hemen garapen horri buruzko datu eta data batzuk.
* '''84/85'''	Lehen aldiz eskaini ziren lizentziaturako 1. mailako bi ikasgai euskaraz: Informatika I (Iñaki Alegria) eta Programazioa (Kepa Sarasola). 	Bi urte geroago, irakasle berriak —[[w:Olatz Arregi|Olatz Arregi]], [[w:Txelo Ruiz Vazquez|Txelo Ruiz]], [[w:Patxi Angulo Martin|Patxi Angulo]] eta Guadalupe Gutiérrez— kontratatu ziren 1. maila osoa, bost ikasgaiak, euskaraz emateko. Irakasle gehiago etorriko ziren hurrengo urteetan, eta, garrantzitsuago, orduan fakultatean zeuden hainbat irakasle animatu ziren 2. eta 3. mailako ikasgaiak euskaraz ere prestatzera eta irakastera. 
* '''88/89'''	3. mailako bi ikasgai eskaini ziren euskaraz. Lau urte pasatu dira, eta hasierako 2 ikasgaietatik 11 ikasgaitara heldu zen. Ikasturte horretan hasitako ikasle batek ikasketen % 60 egin ahal izan zuen euskaraz. Hautazko ikasgaiak euskaraz eskaintzea zaila izan da beti, talde txikiagoak direlako. Baina ikasturte honetatik aurrera &quot;Euskara Teknikoa I&quot; eskainiko da hautazko moduan (eta &quot;Euskara Teknikoa II&quot; hurrengo urtean).

* '''92/93'''	1. ziklo osoa eskaini zen lehen aldiz euskaraz: 16 ikasgai guztira. Euskara taldea egonkortuta dago eta ikasle kopurua gora doa. 8 urte joan dira euskarazko irakaskuntza fakultatean hasi zenetik. 
* '''94/95'''	Ikasketa-plana aldatu: hemendik aurrera '''Ingeniaritza''' bat izango da, eta Ikasgaiak kreditutan neurtuko dira. Plan berriaren diseinuak bermatu zuen euskararen eskaintza maila eta alor guztietan. Nobedade gisa, hautazko kreditu asko ageriko dira 4. eta 5. mailan, eta hor ere hainbat kreditu euskaraz bete ahal izango dira, beti ere ikasketak bukatzeko behar direnak baino gehiago. 
* '''98/99'''	Ingeniaritza zabaldu zen maila guztietara, gaztelaniaz eta euskaraz (ikasgai batzuk ingelesez ere); tartean, 4. eta 5. mailako lizentziaturan, euskarazko ikasgaiak ere eskaini ziren lehen aldiz: lizentziaturan hasi ziren azkeneko ikasleek karreraren % 80 baino gehiago euskaraz egin ahal izan zuten. Derrigorrezko ikasgai guztiaz gain, hautazko ikasgai asko euskaraz daude dagoeneko. Ideia bat izateko, 01/02 urtean 148 hautazko kreditu eskaini ziren euskaraz; ingeniaritza osatzeko, 57 kreditu behar ziren (gehi aukera askeko beste 33).

14 urtetan egin zen bidaia (ia) osoa. Nondik gentozen eta zein zailtasun zeuden aurrean ikusita, uste dugu arrakasta baten historia dela. Tartean, hainbat irakaslek doktore-tesiak egin zituzten, liburuak, apunteak, laborategiko materialak eta abar argitaratu, arloko hiztegia osatu, programak eta aplikazioak garatu, irakasleak trebatu, ikerkuntza... Eta ez da hori guztia: 2000/01 urtean, hiru urteko Ingeniaritza Teknikoa eskaini zen, euskaraz ere, noski.

Baina ez da hor historia bukatzen. 10/11 ikasturtean, Boloniako prozesua abiatu zen unibertsitate osoan: titulazio guztiak '''4 urteko Graduak''' izango dira hemendik aurrera. Graduak diseinatzean, euskara ageri da irakaskuntza maila eta arlo guztietan: derrigorrezko kredituak, hiru espezialitateetako ikasgaiak 3. mailan, eta hainbat hautazko ikasgai eta Gradu Amaierako Lana edo Proiektua 4. mailan.

Transformazio horretan gradu ondoko ikasketak, '''Masterrak''', sortu ziren. Hainbat master eskaini ziren hasieratik, eta horietako bat, Informatika Ingeniaritzako Master profesionala (IIM), euskaraz ere eskaini zen. Horrez gain, Hizkuntzaren Azterketa eta Prozesamendua (HAP) masterra euskaraz (eta ingelesez) eskaini zen, [[w:Ixa taldea|IXA ikerketa-taldearen]] eskutik. Masterretan ikasle kopuruak txikiak dira (20-30), ingelesaren presentzia handia da, eta zaila da euskararen presentzia ziurtatzea, baina hor ere aukerak izan genituen euskaraz aritzeko.

Informatikaren eboluzioa oso azkarra da, eta zaila da oso &quot;bertan goxo&quot; geratzea. Hala, hasieran definitu ziren ingeniaritzako espezialitateetan aldaketak egin ziren, eta, batez ere, 2020/21 ikasturtetik aurrera,  beste gradu bat eskaini zen fakultatean: '''Adimen Artifizialeko Gradua'''. Aldaketa eta proposamen berrietan, euskararen eskaintza bermatuta dago maila guztietan. 

Hurrengo grafikoak bidaia osoa laburbiltzen du.

[[Fitxategi:DIF euskara lerroa karrerako ehunekoa.png|erdian|thumb|400x400px|Ikasleek euskaraz egin ahal izan duten ikasketen ehunekoa, hasi ziren urtearen arabera.]]

== Ikasleak ==
1984/85eko ikasturtean, hasieran, lehen mailako 375 ikasleetatik 35 inguru izan ziren euskara taldean; beraz, % 8-10 edo (datu zahar zehatzak zailak dira lortzen, eta, beraz, hurbilpen gisa hartu behar dira). Kopuru hori handituz joan da nabarmen, nahiz eta hazkundea gorabeheratsua izan den. Grafiko honetan euskara aukeratu duten ikasleen kopuruaren eboluzioa ageri da, 25/26 ikasturtea arte.

[[File:DIF euskara lerroa 1mailan 1984-2026.png|erdian|thumb|400x400px|Euskara aukeratu duten ikasle guztien ehunekoak  (1. mailan)]]

[[w:Eustat|Eustatek]] ateratzen dituen datuen arabera, 2025/2026 ikasturtean, Gipuzkoako ikasleen % 82 euskaraz egiten ari da batxilergoa (eta % 68 EAE osoa kontuan hartuta). Fakultatean, % 60 inguruan aukeratu du euskara azken urteetan (gorabehera askorekin); beraz, espero da kopuru hori igotzen jarraitzea hurrengo urteetan.

== Irakasleak ==
Irakasle gutxi zegoen hasieran fakultatean, baina eskaera gero eta handiagoari aurre egin ahal izateko, lagun asko kontratatu behar izan ziren oso denbora gutxian, informatikariekin batera fisikariak, matematikariak, eta abar. Irakasle asko ez ziren euskaldunak. Beraz, euskarazko ikasgaiak eman ahal izateko, euskarazko profila zuten lehengo plazak sortu ziren. Horrekin batera, zenbait liberazio izan ziren irakasleen euskara maila eta praktika hobetzeko, EGA tituluak lortzeko eta abar. Horrekin guztiarekin lortu zen gauzatzea aurreko paragrafoetan aipatu dugun ibilbidea. 
Hasieran, 1984an, irakasleen % 20 edo euskaraz ari ziren; ingeniaritza abian jarri zenean, 1994an, % 40; eta Gradua hasi zenean, % 55 edo. Egoera gaur oso bestelakoa da. Kontratatzen diren irakasle berriak, salbuespenak salbuespen, euskaldunak dira, eta dagoeneko irakasleen % 85 edo euskalduna da, eta laster, klaustro (ia) osoa euskalduna izango da.

== Irakaskuntzarako Materialak ==
Urte hauetan, oinarrizko bibliografia euskaraz osatu da: hiztegiak sortu dira, nazioarteko erreferentzia-liburuak itzuli dira, eta hainbat eta hainbat testu eta eskuliburu sortu dira. Izan ere, gai askotako liburuak daude dagoeneko euskaraz: programazio-metodologia, -ariketak eta -lengoaiak (ADA, C, Python, LISP...), datu-baseak, konputagailuen arkitektura, sistema digitalak, zirkuitu elektriko eta elektronikoak, sistema eragileak, robotika, matematikak, konputagailu-sareak, sistemen eta sareen administrazioa, makina-lengoaia, konputagailu bidezko grafikoak, hizkuntzaren prozesamendua, arloko hiztegiak eta abar. Ia arlo guztietan. Eta ez hori bakarrik: ikasgai gehienetan apunte oso landuak daude, ariketa eta laborategiko praktiketarako hainbat material sortu da, webeko ikastaroak prestatu dira, eta abar. 
Ezerezetik abiatu ginen, baina oparoa da gaurko egoera. Dena den, kontuan hartu behar da liburu eta material berriak deabruzko abailaz sortzen (eta hiltzen) direla, gehien bat ingelesez, eta oso zaila dela erritmo horri eustea. Are gehiago, azken urteetako joera indartsua da: ikasleek gero eta gutxiago erabiltzen dute liburu-formatua. Eta horretan gaude fakultatean ere: euskarazko materialak wikipedian, wikiliburutan, bideotutorialetan eta beste hainbat euskarri digitaletan ere daude eskuragarri.

== Ikerkuntza ==
Fakultateko irakaskuntzan euskarak izandako eboluzioa azaldu dugu orri hauetan, eta merezi du aipatzea, labur, euskararen presentzia ikerketan ere. Izan ere, ikerketaren emaitzak munduan azaltzeko hizkuntza globalizatua ingelesa bada ere, horrek ez du galarazten, inondik inora, taldeen barne lana eta ekoizpena euskaraz ere egitea eta zabaltzea. 
Hainbat ikerketa-talde daude fakultatean, eta irakasleak euskaldunak diren neurrian, euskaraz ere lan egiten dute. Azpimarratu behar da IXA taldea, gaur Hitz zentroan integratuta, ikerketa-talderik handiena, hizkuntzaren prozesamenduan lan egiten duena. 
Ikerketaren eta goi mailako formazioaren emaitza ezagunetako bat doktore-tesiak dira. Eremu ia berria zen euskararako, baina hor ere arrastoa utzi dugu. Kepa Sarasola irakasleak, sortu berria zen IXA taldeko kideak, defendatu zuen fakultateko aurreneko doktore-tesia euskaraz, 1988an. Urteak joan urteak etorri, dagoeneko hainbat eta hainbat doktore-tesi egin dira euskaraz. Azken urteetan, eta nazioarteko tesiak orokortu diren neurrian, ingelesa guztiz nagusitu da tesietan, baina ohiko da euskara eta ingelesa batera erabiltzea, atal desberdinetan, tesiak idazterakoan. Beraz, beste hainbat tesitan ere, euskarak badu presentzia nabarmena.
Euskararekin erlazionatutako garapen asko egin dira fakultatean: testuen zuzentzaile automatikoak hasieran, eta adimen artifizialaz lagundutako itzultzaileak, bilatzaileak eta abar gaur egun. Produkzio zientifikoa zabala da eremu horietan.

== Fakultateko administrazioa eta gobernua ==
[[File:DIF Bikain ziurtagiria 2016.png|thumb|Donostiako Informatika Fakultateak 2016an jaso zuen Bikain ziurtagiria]]Azken aipamen bat fakultatearen funtzionamendu orokorrari buruz. Dekanotzak eta Fakultate Batzarrak euskara dute lan-hizkuntza gaur egun. Idazkaritzako, ate-zaintzako eta informatika-zerbitzuetako langileak ere euskaldunak dira. Horren guztiaren isla, fakultateak lortu zuen, 2016 urtean, Bikain agiria, euskararen kalitate-ziurtagiria. Euskararen erabilera enpresa-munduan aztertzen duen ekimena unibertsitatera zabaldu da aurreneko aldiz, eta gure ibilbidea eta egoera saritu dituzte.

== Etorkizuna ==
Euskara Informatika Fakultateko hizkuntza da, arlo guztietan. Eta hala izango da etorkizunean ere. Unibertsitatera sartzen diren ikasleak ohituta daude euskaraz aritzeko, eta goranzko joera dago euskarazko ikasketak hautatzeko. Euskarazko irakaskuntzarekin hasi ginenetik, 1.500 profesional baino gehiago formatu ditugu euskaraz informatikaren maila guztietan, gizarteko arlo guztietara euskara eraman dutenak: irakaskuntzara, administraziora, enpresetara, ikerketa-zentroetara...., hemen eta munduan zehar ere.
Eta hurrengo 50 urteetan? Informatikaren etorkizuna aurreikusten ia ezinezkoa da, noski, baina euskara ondo errotuta dago fakultatearen bizitzan. Ikasle gehiago formatuko dira euskaraz, hizkuntzaren kalitatea hobetuko da, erabilera areagotuko da, ikasgai eta proiektu berriak sortuko dira… Ilusioa, kapazitatea eta gogoa ez zaizkigu faltako!</text>
      <sha1>8buc3fh7msu8dwq6k7fbns9z6zf9ftf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>43220</id>
      <parentid>43219</parentid>
      <timestamp>2026-05-27T14:52:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ksarasola</username>
        <id>1603</id>
      </contributor>
      <comment>/* Irakaskuntzarako Materialak */</comment>
      <origin>43220</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13313" sha1="m4mozcqxjgwlfh83q0tja4eihmbl1l6" xml:space="preserve">'''DIF 1986-1995: Euskal lerroa sendotzen'''

Informatika-ikasketak Donostian 1971n abiatu baziren ere, 1976ko martxoan sortu ziren Espainian, legez, lehen hiru fakultateak, [[w:Donostiako Informatika Fakultatea|Donostiakoa]], [[w:Bartzelonako Informatika Fakultatea|Bartzelonakoa]] eta [[w:Madrilgo Informatika Fakultatea (Madrilgo Unibertsitate Politeknikoa)|Madrilekoa]]. 1980an, [[w:Euskal Herriko Unibertsitatea|Euskal Herriko Unibertsitatea]] sortzean, Donostiako Informatika Fakultatea izan zen haren zentro nagusietako bat Gipuzkoako campusean, [[w:Donostiako Kimika Fakultatea|Kimika]] eta [[w:Zuzenbide Fakultatea (Euskal Herriko Unibertsitatea)|Zuzenbide]] Fakultateekin batera. 50 urte bete ditu, beraz, EHUko Informatika Fakultateak 2026an.

Euskararen presentziak unibertsitate-ikasketetan, EHUn, eboluzio oso desberdina izan du zentroen arabera. Gipuzkoako campusaren kasuan, eta zientzia/teknologiaren arloan, aitzindariak izan ziren Kimika eta Informatika Fakultateak. Informatika Fakultatearen kasua deigarria da. Urte gutxi sortu zenetik, 1980ko hamarkadan irakasle berri gazte asko sartu zen irakaskuntza-lanetan, gero eta ikasle gehiagok aukeratzen zituzten ikasketa berriak aurrera eramateko. Hori ez zen oztopoa izan, ordea, irakasle askoren euskaltzaletasuna praktikan jartzeko. Bi izen aipatu behar dira, [[w:Kepa Sarasola|Kepa Sarasola]] eta [[w:Iñaki Alegria|Iñaki Alegria]], haien kemenez eta sailetako irakasleen babesarekin abiatu baitzen euskarazko talde bat fakultatean, garaian Informatikaren Lizentziatura ziren bost urteko ikasketetan. Eta lagun asko bultzatu zuten gero lantegi horretan sartzeko.
Erronka ez zen makala, zerotik abiatu behar baitzen arlo guztietan: terminologia, liburuak, apunte eta eskuliburuak... dena zegoen egiteko... eta dena partekatu behar zen ikerketa eta tesiekin, horiek ere euskaraz. 

Urteak igaro dira, eta gaurko egoera Informatika Fakultatean arras desberdina da: ikasketak euskaraz egin daitezke, terminologia finkatuta dago (termino eta kontzeptu berriak etengabe sortzen badira ere), liburu asko daude, irakaskuntza-material denetarikoa erabil daiteke... Euskara aukeratzen duen ikasle kopurua ere asko emendatu da, eta dagoeneko ia bi heren egiten ditu ikasketak euskaraz. Euskara guztiz integratuta dago egunerokotasunean, irakaskuntzan, ikerkuntzan, eta, ahaztu gabe, fakultateko administrazio eta gobernuan ere: dekanotzan, idazkaritzan, informatika-zerbitzuetan eta abarrean.

== Euskarazko irakaskuntza ==
Aipatu dugun moduan, euskarazko irakaskuntza urte gutxitan garatu zen, '''Lizentziaturan'''. Hona hemen garapen horri buruzko datu eta data batzuk.
* '''84/85'''	Lehen aldiz eskaini ziren lizentziaturako 1. mailako bi ikasgai euskaraz: Informatika I (Iñaki Alegria) eta Programazioa (Kepa Sarasola). 	Bi urte geroago, irakasle berriak —[[w:Olatz Arregi|Olatz Arregi]], [[w:Txelo Ruiz Vazquez|Txelo Ruiz]], [[w:Patxi Angulo Martin|Patxi Angulo]] eta Guadalupe Gutiérrez— kontratatu ziren 1. maila osoa, bost ikasgaiak, euskaraz emateko. Irakasle gehiago etorriko ziren hurrengo urteetan, eta, garrantzitsuago, orduan fakultatean zeuden hainbat irakasle animatu ziren 2. eta 3. mailako ikasgaiak euskaraz ere prestatzera eta irakastera. 
* '''88/89'''	3. mailako bi ikasgai eskaini ziren euskaraz. Lau urte pasatu dira, eta hasierako 2 ikasgaietatik 11 ikasgaitara heldu zen. Ikasturte horretan hasitako ikasle batek ikasketen % 60 egin ahal izan zuen euskaraz. Hautazko ikasgaiak euskaraz eskaintzea zaila izan da beti, talde txikiagoak direlako. Baina ikasturte honetatik aurrera &quot;Euskara Teknikoa I&quot; eskainiko da hautazko moduan (eta &quot;Euskara Teknikoa II&quot; hurrengo urtean).

* '''92/93'''	1. ziklo osoa eskaini zen lehen aldiz euskaraz: 16 ikasgai guztira. Euskara taldea egonkortuta dago eta ikasle kopurua gora doa. 8 urte joan dira euskarazko irakaskuntza fakultatean hasi zenetik. 
* '''94/95'''	Ikasketa-plana aldatu: hemendik aurrera '''Ingeniaritza''' bat izango da, eta Ikasgaiak kreditutan neurtuko dira. Plan berriaren diseinuak bermatu zuen euskararen eskaintza maila eta alor guztietan. Nobedade gisa, hautazko kreditu asko ageriko dira 4. eta 5. mailan, eta hor ere hainbat kreditu euskaraz bete ahal izango dira, beti ere ikasketak bukatzeko behar direnak baino gehiago. 
* '''98/99'''	Ingeniaritza zabaldu zen maila guztietara, gaztelaniaz eta euskaraz (ikasgai batzuk ingelesez ere); tartean, 4. eta 5. mailako lizentziaturan, euskarazko ikasgaiak ere eskaini ziren lehen aldiz: lizentziaturan hasi ziren azkeneko ikasleek karreraren % 80 baino gehiago euskaraz egin ahal izan zuten. Derrigorrezko ikasgai guztiaz gain, hautazko ikasgai asko euskaraz daude dagoeneko. Ideia bat izateko, 01/02 urtean 148 hautazko kreditu eskaini ziren euskaraz; ingeniaritza osatzeko, 57 kreditu behar ziren (gehi aukera askeko beste 33).

14 urtetan egin zen bidaia (ia) osoa. Nondik gentozen eta zein zailtasun zeuden aurrean ikusita, uste dugu arrakasta baten historia dela. Tartean, hainbat irakaslek doktore-tesiak egin zituzten, liburuak, apunteak, laborategiko materialak eta abar argitaratu, arloko hiztegia osatu, programak eta aplikazioak garatu, irakasleak trebatu, ikerkuntza... Eta ez da hori guztia: 2000/01 urtean, hiru urteko Ingeniaritza Teknikoa eskaini zen, euskaraz ere, noski.

Baina ez da hor historia bukatzen. 10/11 ikasturtean, Boloniako prozesua abiatu zen unibertsitate osoan: titulazio guztiak '''4 urteko Graduak''' izango dira hemendik aurrera. Graduak diseinatzean, euskara ageri da irakaskuntza maila eta arlo guztietan: derrigorrezko kredituak, hiru espezialitateetako ikasgaiak 3. mailan, eta hainbat hautazko ikasgai eta Gradu Amaierako Lana edo Proiektua 4. mailan.

Transformazio horretan gradu ondoko ikasketak, '''Masterrak''', sortu ziren. Hainbat master eskaini ziren hasieratik, eta horietako bat, Informatika Ingeniaritzako Master profesionala (IIM), euskaraz ere eskaini zen. Horrez gain, Hizkuntzaren Azterketa eta Prozesamendua (HAP) masterra euskaraz (eta ingelesez) eskaini zen, [[w:Ixa taldea|IXA ikerketa-taldearen]] eskutik. Masterretan ikasle kopuruak txikiak dira (20-30), ingelesaren presentzia handia da, eta zaila da euskararen presentzia ziurtatzea, baina hor ere aukerak izan genituen euskaraz aritzeko.

Informatikaren eboluzioa oso azkarra da, eta zaila da oso &quot;bertan goxo&quot; geratzea. Hala, hasieran definitu ziren ingeniaritzako espezialitateetan aldaketak egin ziren, eta, batez ere, 2020/21 ikasturtetik aurrera,  beste gradu bat eskaini zen fakultatean: '''Adimen Artifizialeko Gradua'''. Aldaketa eta proposamen berrietan, euskararen eskaintza bermatuta dago maila guztietan. 

Hurrengo grafikoak bidaia osoa laburbiltzen du.

[[Fitxategi:DIF euskara lerroa karrerako ehunekoa.png|erdian|thumb|400x400px|Ikasleek euskaraz egin ahal izan duten ikasketen ehunekoa, hasi ziren urtearen arabera.]]

== Ikasleak ==
1984/85eko ikasturtean, hasieran, lehen mailako 375 ikasleetatik 35 inguru izan ziren euskara taldean; beraz, % 8-10 edo (datu zahar zehatzak zailak dira lortzen, eta, beraz, hurbilpen gisa hartu behar dira). Kopuru hori handituz joan da nabarmen, nahiz eta hazkundea gorabeheratsua izan den. Grafiko honetan euskara aukeratu duten ikasleen kopuruaren eboluzioa ageri da, 25/26 ikasturtea arte.

[[File:DIF euskara lerroa 1mailan 1984-2026.png|erdian|thumb|400x400px|Euskara aukeratu duten ikasle guztien ehunekoak  (1. mailan)]]

[[w:Eustat|Eustatek]] ateratzen dituen datuen arabera, 2025/2026 ikasturtean, Gipuzkoako ikasleen % 82 euskaraz egiten ari da batxilergoa (eta % 68 EAE osoa kontuan hartuta). Fakultatean, % 60 inguruan aukeratu du euskara azken urteetan (gorabehera askorekin); beraz, espero da kopuru hori igotzen jarraitzea hurrengo urteetan.

== Irakasleak ==
Irakasle gutxi zegoen hasieran fakultatean, baina eskaera gero eta handiagoari aurre egin ahal izateko, lagun asko kontratatu behar izan ziren oso denbora gutxian, informatikariekin batera fisikariak, matematikariak, eta abar. Irakasle asko ez ziren euskaldunak. Beraz, euskarazko ikasgaiak eman ahal izateko, euskarazko profila zuten lehengo plazak sortu ziren. Horrekin batera, zenbait liberazio izan ziren irakasleen euskara maila eta praktika hobetzeko, EGA tituluak lortzeko eta abar. Horrekin guztiarekin lortu zen gauzatzea aurreko paragrafoetan aipatu dugun ibilbidea. 
Hasieran, 1984an, irakasleen % 20 edo euskaraz ari ziren; ingeniaritza abian jarri zenean, 1994an, % 40; eta Gradua hasi zenean, % 55 edo. Egoera gaur oso bestelakoa da. Kontratatzen diren irakasle berriak, salbuespenak salbuespen, euskaldunak dira, eta dagoeneko irakasleen % 85 edo euskalduna da, eta laster, klaustro (ia) osoa euskalduna izango da.

== Irakaskuntzarako Materialak ==
Urte hauetan, oinarrizko bibliografia euskaraz osatu da: hiztegiak sortu dira, nazioarteko erreferentzia-liburuak itzuli dira, eta hainbat eta hainbat testu eta eskuliburu sortu dira. Izan ere, gai askotako liburuak daude dagoeneko euskaraz: programazio-metodologia, -ariketak eta [[w:Programazio-lengoaia|-lengoaiak]] ([[w:Ada (programazio-lengoaia)|ADA]], [[w:C (programazio lengoaia)|C]], [[w:Python (informatika)|Python]], [[w:Lisp|LISP]]...), [[w:Datu-base|datu-baseak]], konputagailuen arkitektura, sistema digitalak, zirkuitu elektriko eta elektronikoak, sistema eragileak, robotika, matematikak, konputagailu-sareak, sistemen eta sareen administrazioa, [[w:makina-lengoaia|makina-lengoaia]], konputagailu bidezko grafikoak, [[w:Hizkuntzaren prozesamendu|hizkuntzaren prozesamendua]], arloko hiztegiak eta abar. Ia arlo guztietan. Eta ez hori bakarrik: ikasgai gehienetan apunte oso landuak daude, ariketa eta laborategiko praktiketarako hainbat material sortu da, webeko ikastaroak prestatu dira, eta abar. 
Ezerezetik abiatu ginen, baina oparoa da gaurko egoera. Dena den, kontuan hartu behar da liburu eta material berriak deabruzko abailaz sortzen (eta hiltzen) direla, gehien bat ingelesez, eta oso zaila dela erritmo horri eustea. Are gehiago, azken urteetako joera indartsua da: ikasleek gero eta gutxiago erabiltzen dute liburu-formatua. Eta horretan gaude fakultatean ere: euskarazko materialak [[w:Kategoria:Informatika|Wikipedian]], [http://Kategoria:Informatika wikiliburutan], bideotutorialetan eta beste hainbat euskarri digitaletan ere daude eskuragarri.

== Ikerkuntza ==
Fakultateko irakaskuntzan euskarak izandako eboluzioa azaldu dugu orri hauetan, eta merezi du aipatzea, labur, euskararen presentzia ikerketan ere. Izan ere, ikerketaren emaitzak munduan azaltzeko hizkuntza globalizatua ingelesa bada ere, horrek ez du galarazten, inondik inora, taldeen barne lana eta ekoizpena euskaraz ere egitea eta zabaltzea. 
Hainbat ikerketa-talde daude fakultatean, eta irakasleak euskaldunak diren neurrian, euskaraz ere lan egiten dute. Azpimarratu behar da IXA taldea, gaur Hitz zentroan integratuta, ikerketa-talderik handiena, hizkuntzaren prozesamenduan lan egiten duena. 
Ikerketaren eta goi mailako formazioaren emaitza ezagunetako bat doktore-tesiak dira. Eremu ia berria zen euskararako, baina hor ere arrastoa utzi dugu. Kepa Sarasola irakasleak, sortu berria zen IXA taldeko kideak, defendatu zuen fakultateko aurreneko doktore-tesia euskaraz, 1988an. Urteak joan urteak etorri, dagoeneko hainbat eta hainbat doktore-tesi egin dira euskaraz. Azken urteetan, eta nazioarteko tesiak orokortu diren neurrian, ingelesa guztiz nagusitu da tesietan, baina ohiko da euskara eta ingelesa batera erabiltzea, atal desberdinetan, tesiak idazterakoan. Beraz, beste hainbat tesitan ere, euskarak badu presentzia nabarmena.
Euskararekin erlazionatutako garapen asko egin dira fakultatean: testuen zuzentzaile automatikoak hasieran, eta adimen artifizialaz lagundutako itzultzaileak, bilatzaileak eta abar gaur egun. Produkzio zientifikoa zabala da eremu horietan.

== Fakultateko administrazioa eta gobernua ==
[[File:DIF Bikain ziurtagiria 2016.png|thumb|Donostiako Informatika Fakultateak 2016an jaso zuen Bikain ziurtagiria]]Azken aipamen bat fakultatearen funtzionamendu orokorrari buruz. Dekanotzak eta Fakultate Batzarrak euskara dute lan-hizkuntza gaur egun. Idazkaritzako, ate-zaintzako eta informatika-zerbitzuetako langileak ere euskaldunak dira. Horren guztiaren isla, fakultateak lortu zuen, 2016 urtean, Bikain agiria, euskararen kalitate-ziurtagiria. Euskararen erabilera enpresa-munduan aztertzen duen ekimena unibertsitatera zabaldu da aurreneko aldiz, eta gure ibilbidea eta egoera saritu dituzte.

== Etorkizuna ==
Euskara Informatika Fakultateko hizkuntza da, arlo guztietan. Eta hala izango da etorkizunean ere. Unibertsitatera sartzen diren ikasleak ohituta daude euskaraz aritzeko, eta goranzko joera dago euskarazko ikasketak hautatzeko. Euskarazko irakaskuntzarekin hasi ginenetik, 1.500 profesional baino gehiago formatu ditugu euskaraz informatikaren maila guztietan, gizarteko arlo guztietara euskara eraman dutenak: irakaskuntzara, administraziora, enpresetara, ikerketa-zentroetara...., hemen eta munduan zehar ere.
Eta hurrengo 50 urteetan? Informatikaren etorkizuna aurreikusten ia ezinezkoa da, noski, baina euskara ondo errotuta dago fakultatearen bizitzan. Ikasle gehiago formatuko dira euskaraz, hizkuntzaren kalitatea hobetuko da, erabilera areagotuko da, ikasgai eta proiektu berriak sortuko dira… Ilusioa, kapazitatea eta gogoa ez zaizkigu faltako!</text>
      <sha1>m4mozcqxjgwlfh83q0tja4eihmbl1l6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>43221</id>
      <parentid>43220</parentid>
      <timestamp>2026-05-27T15:28:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ksarasola</username>
        <id>1603</id>
      </contributor>
      <comment>erreferentziak</comment>
      <origin>43221</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16212" sha1="dd0kke3f8n0lpzqxh10mhmtthb83rqo" xml:space="preserve">'''DIF 1986-1995: Euskal lerroa sendotzen'''

Informatika-ikasketak Donostian 1971n abiatu baziren ere, 1976ko martxoan sortu ziren Espainian, legez, lehen hiru fakultateak, [[w:Donostiako Informatika Fakultatea|Donostiakoa]], [[w:Bartzelonako Informatika Fakultatea|Bartzelonakoa]] eta [[w:Madrilgo Informatika Fakultatea (Madrilgo Unibertsitate Politeknikoa)|Madrilekoa]]. 1980an, [[w:Euskal Herriko Unibertsitatea|Euskal Herriko Unibertsitatea]] sortzean, Donostiako Informatika Fakultatea izan zen haren zentro nagusietako bat Gipuzkoako campusean, [[w:Donostiako Kimika Fakultatea|Kimika]] eta [[w:Zuzenbide Fakultatea (Euskal Herriko Unibertsitatea)|Zuzenbide]] Fakultateekin batera. 50 urte bete ditu, beraz, EHUko Informatika Fakultateak 2026an.

Euskararen presentziak unibertsitate-ikasketetan, EHUn, eboluzio oso desberdina izan du zentroen arabera. Gipuzkoako campusaren kasuan, eta zientzia/teknologiaren arloan, aitzindariak izan ziren Kimika eta Informatika Fakultateak. Informatika Fakultatearen kasua deigarria da. Urte gutxi sortu zenetik, 1980ko hamarkadan irakasle berri gazte asko sartu zen irakaskuntza-lanetan, gero eta ikasle gehiagok aukeratzen zituzten ikasketa berriak aurrera eramateko. Hori ez zen oztopoa izan, ordea, irakasle askoren euskaltzaletasuna praktikan jartzeko. Bi izen aipatu behar dira, [[w:Kepa Sarasola|Kepa Sarasola]] eta [[w:Iñaki Alegria|Iñaki Alegria]], haien kemenez eta sailetako irakasleen babesarekin abiatu baitzen euskarazko talde bat fakultatean, garaian Informatikaren Lizentziatura ziren bost urteko ikasketetan. Eta lagun asko bultzatu zuten gero lantegi horretan sartzeko.
Erronka ez zen makala, zerotik abiatu behar baitzen arlo guztietan: terminologia, liburuak, apunte eta eskuliburuak... dena zegoen egiteko... eta dena partekatu behar zen ikerketa eta tesiekin, horiek ere euskaraz. 

Urteak igaro dira, eta gaurko egoera Informatika Fakultatean arras desberdina da: ikasketak euskaraz egin daitezke, terminologia finkatuta dago (termino eta kontzeptu berriak etengabe sortzen badira ere), liburu asko daude, irakaskuntza-material denetarikoa erabil daiteke... Euskara aukeratzen duen ikasle kopurua ere asko emendatu da, eta dagoeneko ia bi heren egiten ditu ikasketak euskaraz. Euskara guztiz integratuta dago egunerokotasunean, irakaskuntzan, ikerkuntzan, eta, ahaztu gabe, fakultateko administrazio eta gobernuan ere: dekanotzan, idazkaritzan, informatika-zerbitzuetan eta abarrean.

== Euskarazko irakaskuntza ==
Aipatu dugun moduan, euskarazko irakaskuntza urte gutxitan garatu zen, '''Lizentziaturan'''. Hona hemen garapen horri buruzko datu eta data batzuk.&lt;ref&gt;[http://www.ehu.eus/eu/web/informatika-fakultatea/fakultatea-eta-euskara Informatika euskalduntzen] Informatika fakultateko webgunean&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{erreferentzia|izena=Agustin|abizena=Arruabarrena Frutos|urtea=2016|izenburua=Euskararen eboluzioa Informatika Fakultatean|argitaletxea=UPV/EHU-ko Informatika Fakultatea|hizkuntza=eu|url=https://www.ehu.eus/documents/340468/7204540/Euskararen+eboluzioa.pdf/c58061ab-cfa1-4833-9b65-eaf6bdab33e2?t=1507280733000}}&lt;/ref&gt; 
* '''84/85'''	Lehen aldiz eskaini ziren lizentziaturako 1. mailako bi ikasgai euskaraz: Informatika I (Iñaki Alegria) eta Programazioa (Kepa Sarasola). 	Bi urte geroago, irakasle berriak —[[w:Olatz Arregi|Olatz Arregi]], [[w:Txelo Ruiz Vazquez|Txelo Ruiz]], [[w:Patxi Angulo Martin|Patxi Angulo]] eta Guadalupe Gutiérrez— kontratatu ziren 1. maila osoa, bost ikasgaiak, euskaraz emateko. Irakasle gehiago etorriko ziren hurrengo urteetan, eta, garrantzitsuago, orduan fakultatean zeuden hainbat irakasle animatu ziren 2. eta 3. mailako ikasgaiak euskaraz ere prestatzera eta irakastera.
* '''88/89'''	3. mailako bi ikasgai eskaini ziren euskaraz. Lau urte pasatu dira, eta hasierako 2 ikasgaietatik 11 ikasgaitara heldu zen. Ikasturte horretan hasitako ikasle batek ikasketen % 60 egin ahal izan zuen euskaraz. Hautazko ikasgaiak euskaraz eskaintzea zaila izan da beti, talde txikiagoak direlako. Baina ikasturte honetatik aurrera &quot;Euskara Teknikoa I&quot; eskainiko da hautazko moduan (eta &quot;Euskara Teknikoa II&quot; hurrengo urtean).

* '''92/93'''	1. ziklo osoa eskaini zen lehen aldiz euskaraz: 16 ikasgai guztira. Euskara taldea egonkortuta dago eta ikasle kopurua gora doa. 8 urte joan dira euskarazko irakaskuntza fakultatean hasi zenetik. 
* '''94/95'''	Ikasketa-plana aldatu: hemendik aurrera '''Ingeniaritza''' bat izango da, eta Ikasgaiak kreditutan neurtuko dira. Plan berriaren diseinuak bermatu zuen euskararen eskaintza maila eta alor guztietan. Nobedade gisa, hautazko kreditu asko ageriko dira 4. eta 5. mailan, eta hor ere hainbat kreditu euskaraz bete ahal izango dira, beti ere ikasketak bukatzeko behar direnak baino gehiago. 
* '''98/99'''	Ingeniaritza zabaldu zen maila guztietara, gaztelaniaz eta euskaraz (ikasgai batzuk ingelesez ere); tartean, 4. eta 5. mailako lizentziaturan, euskarazko ikasgaiak ere eskaini ziren lehen aldiz: lizentziaturan hasi ziren azkeneko ikasleek karreraren % 80 baino gehiago euskaraz egin ahal izan zuten. Derrigorrezko ikasgai guztiaz gain, hautazko ikasgai asko euskaraz daude dagoeneko. Ideia bat izateko, 01/02 urtean 148 hautazko kreditu eskaini ziren euskaraz; ingeniaritza osatzeko, 57 kreditu behar ziren (gehi aukera askeko beste 33).&lt;ref&gt;{{Erreferentzia|izena=Mikel|abizena=Basabe|urtea=2000-06-14|izenburua=Euskarak etorkizun oparoa du informatikaren alorrean.|argitaletxea=berria.eus|orrialdea=|orrialdeak=|ISBN=|hizkuntza=eu|url=https://www.berria.eus/hemeroteka/egunkaria/?zbilatu=%22kepa+sarasola%22&amp;h_u=1990&amp;h_h=12&amp;h_e=06&amp;b_u=2003&amp;b_h=02&amp;b_e=20&amp;bilatu=Bilatu&amp;orridata=20000614&amp;ikusi=059|aldizkaria=Euskaldunon Egunkariaren hemeroteka.|sartze-data=2020-10-05}}&lt;/ref&gt;

14 urtetan egin zen bidaia (ia) osoa. Nondik gentozen eta zein zailtasun zeuden aurrean ikusita, uste dugu arrakasta baten historia dela. Tartean, hainbat irakaslek doktore-tesiak egin zituzten, liburuak, apunteak, laborategiko materialak eta abar argitaratu, arloko hiztegia osatu, programak eta aplikazioak garatu, irakasleak trebatu, ikerkuntza... Eta ez da hori guztia: 2000/01 urtean, hiru urteko Ingeniaritza Teknikoa eskaini zen, euskaraz ere, noski.

Baina ez da hor historia bukatzen. 10/11 ikasturtean, Boloniako prozesua abiatu zen unibertsitate osoan: titulazio guztiak '''4 urteko Graduak''' izango dira hemendik aurrera. Graduak diseinatzean, euskara ageri da irakaskuntza maila eta arlo guztietan: derrigorrezko kredituak, hiru espezialitateetako ikasgaiak 3. mailan, eta hainbat hautazko ikasgai eta Gradu Amaierako Lana edo Proiektua 4. mailan.

Transformazio horretan gradu ondoko ikasketak, '''Masterrak''', sortu ziren. Hainbat master eskaini ziren hasieratik, eta horietako bat, Informatika Ingeniaritzako Master profesionala (IIM), euskaraz ere eskaini zen. Horrez gain, Hizkuntzaren Azterketa eta Prozesamendua (HAP) masterra euskaraz (eta ingelesez) eskaini zen, [[w:Ixa taldea|IXA ikerketa-taldearen]] eskutik. Masterretan ikasle kopuruak txikiak dira (20-30), ingelesaren presentzia handia da, eta zaila da euskararen presentzia ziurtatzea, baina hor ere aukerak izan genituen euskaraz aritzeko.&lt;ref&gt;{{Erreferentzia|izena=|abizena=|urtea=2015|izenburua=Eskaintzen ditugun masterrak eta itzulpengintzako graduondokoa – Hizkuntza-teknologiak|argitaletxea=Ixa Taldea|orrialdea=|orrialdeak=|ISBN=|hizkuntza=eu|url=https://www.unibertsitatea.net/blogak/ixa/2015/07/08/eskaintzen-ditugun-masterrak-eta-itzulpengintzako-graduondokoa/|sartze-data=2019-03-09}}&lt;/ref&gt;

Informatikaren eboluzioa oso azkarra da, eta zaila da oso &quot;bertan goxo&quot; geratzea. Hala, hasieran definitu ziren ingeniaritzako espezialitateetan aldaketak egin ziren, eta, batez ere, 2020/21 ikasturtetik aurrera,  beste gradu bat eskaini zen fakultatean: '''Adimen Artifizialeko Gradua'''. Aldaketa eta proposamen berrietan, euskararen eskaintza bermatuta dago maila guztietan. 

Hurrengo grafikoak bidaia osoa laburbiltzen du.

[[Fitxategi:DIF euskara lerroa karrerako ehunekoa.png|erdian|thumb|400x400px|Ikasleek euskaraz egin ahal izan duten ikasketen ehunekoa, hasi ziren urtearen arabera.]]

== Ikasleak ==
1984/85eko ikasturtean, hasieran, lehen mailako 375 ikasleetatik 35 inguru izan ziren euskara taldean; beraz, % 8-10 edo (datu zahar zehatzak zailak dira lortzen, eta, beraz, hurbilpen gisa hartu behar dira). Kopuru hori handituz joan da nabarmen, nahiz eta hazkundea gorabeheratsua izan den. Grafiko honetan euskara aukeratu duten ikasleen kopuruaren eboluzioa ageri da, 25/26 ikasturtea arte.

[[File:DIF euskara lerroa 1mailan 1984-2026.png|erdian|thumb|400x400px|Euskara aukeratu duten ikasle guztien ehunekoak  (1. mailan)]]

[[w:Eustat|Eustatek]] ateratzen dituen datuen arabera, 2025/2026 ikasturtean, Gipuzkoako ikasleen % 82 euskaraz egiten ari da batxilergoa (eta % 68 EAE osoa kontuan hartuta). Fakultatean, % 60 inguruan aukeratu du euskara azken urteetan (gorabehera askorekin); beraz, espero da kopuru hori igotzen jarraitzea hurrengo urteetan.

== Irakasleak ==
Irakasle gutxi zegoen hasieran fakultatean, baina eskaera gero eta handiagoari aurre egin ahal izateko, lagun asko kontratatu behar izan ziren oso denbora gutxian, informatikariekin batera fisikariak, matematikariak, eta abar. Irakasle asko ez ziren euskaldunak. Beraz, euskarazko ikasgaiak eman ahal izateko, euskarazko profila zuten lehengo plazak sortu ziren. Horrekin batera, zenbait liberazio izan ziren irakasleen euskara maila eta praktika hobetzeko, EGA tituluak lortzeko eta abar. Horrekin guztiarekin lortu zen gauzatzea aurreko paragrafoetan aipatu dugun ibilbidea. 
Hasieran, 1984an, irakasleen % 20 edo euskaraz ari ziren; ingeniaritza abian jarri zenean, 1994an, % 40; eta Gradua hasi zenean, % 55 edo. Egoera gaur oso bestelakoa da. Kontratatzen diren irakasle berriak, salbuespenak salbuespen, euskaldunak dira, eta dagoeneko irakasleen % 85 edo euskalduna da, eta laster, klaustro (ia) osoa euskalduna izango da.

== Irakaskuntzarako Materialak ==
Urte hauetan, oinarrizko bibliografia euskaraz osatu da: hiztegiak sortu dira, nazioarteko erreferentzia-liburuak itzuli dira, eta hainbat eta hainbat testu eta eskuliburu sortu dira. Izan ere, gai askotako liburuak daude dagoeneko euskaraz: programazio-metodologia, -ariketak eta [[w:Programazio-lengoaia|-lengoaiak]] ([[w:Ada (programazio-lengoaia)|ADA]], [[w:C (programazio lengoaia)|C]], [[w:Python (informatika)|Python]], [[w:Lisp|LISP]]...), [[w:Datu-base|datu-baseak]], konputagailuen arkitektura, sistema digitalak, zirkuitu elektriko eta elektronikoak, sistema eragileak, robotika, matematikak, konputagailu-sareak, sistemen eta sareen administrazioa, [[w:makina-lengoaia|makina-lengoaia]], konputagailu bidezko grafikoak, [[w:Hizkuntzaren prozesamendu|hizkuntzaren prozesamendua]], arloko hiztegiak eta abar. Ia arlo guztietan.&lt;ref name=&quot;:10&quot;&gt;{{Erreferentzia|izenburua=Euskara - Informatika Fakultatea - UPV/EHU|hizkuntza=eu-ES|url=https://www.ehu.eus/eu/web/informatika-fakultatea/fakultatea-eta-euskara|aldizkaria=Informatika Fakultatea|sartze-data=2023-07-30}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{erreferentzia|izena=Agustin|abizena=Arruabarrena Frutos|urtea=2016|izenburua=Irakasleen liburugintza Informatika Fakultatean  (pdf ,556,50 Kb)|argitaletxea=UPV/EHU-ko Informatika Fakultatea|hizkuntza=eu|url=https://www.ehu.eus/documents/340468/7204540/Irakasleen+liburugintza.pdf/b9b54816-c38b-4ce8-b707-e13d099c2646?t=1507287131000}}&lt;/ref&gt; 
 Eta ez hori bakarrik: ikasgai gehienetan apunte oso landuak daude, ariketa eta laborategiko praktiketarako hainbat material sortu da, webeko ikastaroak prestatu dira, eta abar. 
Ezerezetik abiatu ginen, baina oparoa da gaurko egoera. Dena den, kontuan hartu behar da liburu eta material berriak deabruzko abailaz sortzen (eta hiltzen) direla, gehien bat ingelesez, eta oso zaila dela erritmo horri eustea. Are gehiago, azken urteetako joera indartsua da: ikasleek gero eta gutxiago erabiltzen dute liburu-formatua. Eta horretan gaude fakultatean ere: euskarazko materialak [[w:Kategoria:Informatika|Wikipedian]], [http://Kategoria:Informatika wikiliburutan], bideotutorialetan eta beste hainbat euskarri digitaletan ere daude eskuragarri.

== Ikerkuntza ==
Fakultateko irakaskuntzan euskarak izandako eboluzioa azaldu dugu orri hauetan, eta merezi du aipatzea, labur, euskararen presentzia ikerketan ere. Izan ere, ikerketaren emaitzak munduan azaltzeko hizkuntza globalizatua ingelesa bada ere, horrek ez du galarazten, inondik inora, taldeen barne lana eta ekoizpena euskaraz ere egitea eta zabaltzea. 
Hainbat ikerketa-talde daude fakultatean, eta irakasleak euskaldunak diren neurrian, euskaraz ere lan egiten dute. Azpimarratu behar da IXA taldea, gaur Hitz zentroan integratuta, ikerketa-talderik handiena, hizkuntzaren prozesamenduan lan egiten duena. 
Ikerketaren eta goi mailako formazioaren emaitza ezagunetako bat doktore-tesiak dira. Eremu ia berria zen euskararako, baina hor ere arrastoa utzi dugu. Kepa Sarasola irakasleak, sortu berria zen IXA taldeko kideak, defendatu zuen fakultateko aurreneko doktore-tesia euskaraz, 1988an. Urteak joan urteak etorri, dagoeneko hainbat eta hainbat doktore-tesi egin dira euskaraz. Azken urteetan, eta nazioarteko tesiak orokortu diren neurrian, ingelesa guztiz nagusitu da tesietan, baina ohiko da euskara eta ingelesa batera erabiltzea, atal desberdinetan, tesiak idazterakoan. Beraz, beste hainbat tesitan ere, euskarak badu presentzia nabarmena.
Euskararekin erlazionatutako garapen asko egin dira fakultatean: testuen zuzentzaile automatikoak hasieran, eta adimen artifizialaz lagundutako itzultzaileak, bilatzaileak eta abar gaur egun. Produkzio zientifikoa zabala da eremu horietan.

== Fakultateko administrazioa eta gobernua ==
[[File:DIF Bikain ziurtagiria 2016.png|thumb|Donostiako Informatika Fakultateak 2016an jaso zuen Bikain ziurtagiria]]Azken aipamen bat fakultatearen funtzionamendu orokorrari buruz. Dekanotzak eta Fakultate Batzarrak euskara dute lan-hizkuntza gaur egun. Idazkaritzako, ate-zaintzako eta informatika-zerbitzuetako langileak ere euskaldunak dira. Horren guztiaren isla, fakultateak lortu zuen, 2016 urtean, Bikain agiria, euskararen kalitate-ziurtagiria. Euskararen erabilera enpresa-munduan aztertzen duen ekimena unibertsitatera zabaldu da aurreneko aldiz, eta gure ibilbidea eta egoera saritu dituzte.&lt;ref&gt;{{Erreferentzia|izena=|abizena=Eusko Jaurlaritza|urtea=2016|izenburua=Aitortzak. 2016an Bikain Ziurtagiria lortu zuten erakundeen zerrenda.|argitaletxea=Eusko Jaurlaritza.|hizkuntza=eu|data=2018-02-01|url=https://www.euskadi.eus/informazioa/bikain-aitortzak/web01-a2bikain/eu/|aldizkaria=www.euskadi.eus|sartze-data=2022-08-13}}&lt;/ref&gt; Unibertsitatean ziurtagiri hori lortu zuen lehen fakultatea izan zen EHUko Informatika Fakultatea.&lt;ref&gt;{{Erreferentzia|izena=Gotzon|abizena=Aranburu|izenburua=Informatika fakultatea|hizkuntza=eu|data=2017-01-24|url=https://www.naiz.eus/eu/gaiak/noticia/20170124/informatika-fakultatea-euskaraz-bikain-eskuratu-duen-lehen-unibertsitatea|aldizkaria=naiz:|sartze-data=2026-05-27}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Erreferentzia|izena=Kepa|abizena=Sarasola|izenburua=1.000 informatikari euskaldun Bikain|hizkuntza=eu|url=https://www.berria.eus/paperekoa/5102295/023/003/2016-12-20/1000-informatikari-euskaldun-bikain.htm|aldizkaria=Berria|sartze-data=2022-08-13}}&lt;/ref&gt;


== Etorkizuna ==
Euskara Informatika Fakultateko hizkuntza da, arlo guztietan. Eta hala izango da etorkizunean ere. Unibertsitatera sartzen diren ikasleak ohituta daude euskaraz aritzeko, eta goranzko joera dago euskarazko ikasketak hautatzeko. Euskarazko irakaskuntzarekin hasi ginenetik, 1.500 profesional baino gehiago formatu ditugu euskaraz informatikaren maila guztietan, gizarteko arlo guztietara euskara eraman dutenak: irakaskuntzara, administraziora, enpresetara, ikerketa-zentroetara...., hemen eta munduan zehar ere.
Eta hurrengo 50 urteetan? Informatikaren etorkizuna aurreikusten ia ezinezkoa da, noski, baina euskara ondo errotuta dago fakultatearen bizitzan. Ikasle gehiago formatuko dira euskaraz, hizkuntzaren kalitatea hobetuko da, erabilera areagotuko da, ikasgai eta proiektu berriak sortuko dira… Ilusioa, kapazitatea eta gogoa ez zaizkigu faltako!

== Erreferentziak ==
{{erreferentzia zerrenda|30em}}</text>
      <sha1>dd0kke3f8n0lpzqxh10mhmtthb83rqo</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>43222</id>
      <parentid>43221</parentid>
      <timestamp>2026-05-27T15:29:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ksarasola</username>
        <id>1603</id>
      </contributor>
      <comment>/* Irakaskuntzarako Materialak */</comment>
      <origin>43222</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16212" sha1="8o4guq9dunjbkvxc8e99gt47pq2k9b3" xml:space="preserve">'''DIF 1986-1995: Euskal lerroa sendotzen'''

Informatika-ikasketak Donostian 1971n abiatu baziren ere, 1976ko martxoan sortu ziren Espainian, legez, lehen hiru fakultateak, [[w:Donostiako Informatika Fakultatea|Donostiakoa]], [[w:Bartzelonako Informatika Fakultatea|Bartzelonakoa]] eta [[w:Madrilgo Informatika Fakultatea (Madrilgo Unibertsitate Politeknikoa)|Madrilekoa]]. 1980an, [[w:Euskal Herriko Unibertsitatea|Euskal Herriko Unibertsitatea]] sortzean, Donostiako Informatika Fakultatea izan zen haren zentro nagusietako bat Gipuzkoako campusean, [[w:Donostiako Kimika Fakultatea|Kimika]] eta [[w:Zuzenbide Fakultatea (Euskal Herriko Unibertsitatea)|Zuzenbide]] Fakultateekin batera. 50 urte bete ditu, beraz, EHUko Informatika Fakultateak 2026an.

Euskararen presentziak unibertsitate-ikasketetan, EHUn, eboluzio oso desberdina izan du zentroen arabera. Gipuzkoako campusaren kasuan, eta zientzia/teknologiaren arloan, aitzindariak izan ziren Kimika eta Informatika Fakultateak. Informatika Fakultatearen kasua deigarria da. Urte gutxi sortu zenetik, 1980ko hamarkadan irakasle berri gazte asko sartu zen irakaskuntza-lanetan, gero eta ikasle gehiagok aukeratzen zituzten ikasketa berriak aurrera eramateko. Hori ez zen oztopoa izan, ordea, irakasle askoren euskaltzaletasuna praktikan jartzeko. Bi izen aipatu behar dira, [[w:Kepa Sarasola|Kepa Sarasola]] eta [[w:Iñaki Alegria|Iñaki Alegria]], haien kemenez eta sailetako irakasleen babesarekin abiatu baitzen euskarazko talde bat fakultatean, garaian Informatikaren Lizentziatura ziren bost urteko ikasketetan. Eta lagun asko bultzatu zuten gero lantegi horretan sartzeko.
Erronka ez zen makala, zerotik abiatu behar baitzen arlo guztietan: terminologia, liburuak, apunte eta eskuliburuak... dena zegoen egiteko... eta dena partekatu behar zen ikerketa eta tesiekin, horiek ere euskaraz. 

Urteak igaro dira, eta gaurko egoera Informatika Fakultatean arras desberdina da: ikasketak euskaraz egin daitezke, terminologia finkatuta dago (termino eta kontzeptu berriak etengabe sortzen badira ere), liburu asko daude, irakaskuntza-material denetarikoa erabil daiteke... Euskara aukeratzen duen ikasle kopurua ere asko emendatu da, eta dagoeneko ia bi heren egiten ditu ikasketak euskaraz. Euskara guztiz integratuta dago egunerokotasunean, irakaskuntzan, ikerkuntzan, eta, ahaztu gabe, fakultateko administrazio eta gobernuan ere: dekanotzan, idazkaritzan, informatika-zerbitzuetan eta abarrean.

== Euskarazko irakaskuntza ==
Aipatu dugun moduan, euskarazko irakaskuntza urte gutxitan garatu zen, '''Lizentziaturan'''. Hona hemen garapen horri buruzko datu eta data batzuk.&lt;ref&gt;[http://www.ehu.eus/eu/web/informatika-fakultatea/fakultatea-eta-euskara Informatika euskalduntzen] Informatika fakultateko webgunean&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{erreferentzia|izena=Agustin|abizena=Arruabarrena Frutos|urtea=2016|izenburua=Euskararen eboluzioa Informatika Fakultatean|argitaletxea=UPV/EHU-ko Informatika Fakultatea|hizkuntza=eu|url=https://www.ehu.eus/documents/340468/7204540/Euskararen+eboluzioa.pdf/c58061ab-cfa1-4833-9b65-eaf6bdab33e2?t=1507280733000}}&lt;/ref&gt; 
* '''84/85'''	Lehen aldiz eskaini ziren lizentziaturako 1. mailako bi ikasgai euskaraz: Informatika I (Iñaki Alegria) eta Programazioa (Kepa Sarasola). 	Bi urte geroago, irakasle berriak —[[w:Olatz Arregi|Olatz Arregi]], [[w:Txelo Ruiz Vazquez|Txelo Ruiz]], [[w:Patxi Angulo Martin|Patxi Angulo]] eta Guadalupe Gutiérrez— kontratatu ziren 1. maila osoa, bost ikasgaiak, euskaraz emateko. Irakasle gehiago etorriko ziren hurrengo urteetan, eta, garrantzitsuago, orduan fakultatean zeuden hainbat irakasle animatu ziren 2. eta 3. mailako ikasgaiak euskaraz ere prestatzera eta irakastera.
* '''88/89'''	3. mailako bi ikasgai eskaini ziren euskaraz. Lau urte pasatu dira, eta hasierako 2 ikasgaietatik 11 ikasgaitara heldu zen. Ikasturte horretan hasitako ikasle batek ikasketen % 60 egin ahal izan zuen euskaraz. Hautazko ikasgaiak euskaraz eskaintzea zaila izan da beti, talde txikiagoak direlako. Baina ikasturte honetatik aurrera &quot;Euskara Teknikoa I&quot; eskainiko da hautazko moduan (eta &quot;Euskara Teknikoa II&quot; hurrengo urtean).

* '''92/93'''	1. ziklo osoa eskaini zen lehen aldiz euskaraz: 16 ikasgai guztira. Euskara taldea egonkortuta dago eta ikasle kopurua gora doa. 8 urte joan dira euskarazko irakaskuntza fakultatean hasi zenetik. 
* '''94/95'''	Ikasketa-plana aldatu: hemendik aurrera '''Ingeniaritza''' bat izango da, eta Ikasgaiak kreditutan neurtuko dira. Plan berriaren diseinuak bermatu zuen euskararen eskaintza maila eta alor guztietan. Nobedade gisa, hautazko kreditu asko ageriko dira 4. eta 5. mailan, eta hor ere hainbat kreditu euskaraz bete ahal izango dira, beti ere ikasketak bukatzeko behar direnak baino gehiago. 
* '''98/99'''	Ingeniaritza zabaldu zen maila guztietara, gaztelaniaz eta euskaraz (ikasgai batzuk ingelesez ere); tartean, 4. eta 5. mailako lizentziaturan, euskarazko ikasgaiak ere eskaini ziren lehen aldiz: lizentziaturan hasi ziren azkeneko ikasleek karreraren % 80 baino gehiago euskaraz egin ahal izan zuten. Derrigorrezko ikasgai guztiaz gain, hautazko ikasgai asko euskaraz daude dagoeneko. Ideia bat izateko, 01/02 urtean 148 hautazko kreditu eskaini ziren euskaraz; ingeniaritza osatzeko, 57 kreditu behar ziren (gehi aukera askeko beste 33).&lt;ref&gt;{{Erreferentzia|izena=Mikel|abizena=Basabe|urtea=2000-06-14|izenburua=Euskarak etorkizun oparoa du informatikaren alorrean.|argitaletxea=berria.eus|orrialdea=|orrialdeak=|ISBN=|hizkuntza=eu|url=https://www.berria.eus/hemeroteka/egunkaria/?zbilatu=%22kepa+sarasola%22&amp;h_u=1990&amp;h_h=12&amp;h_e=06&amp;b_u=2003&amp;b_h=02&amp;b_e=20&amp;bilatu=Bilatu&amp;orridata=20000614&amp;ikusi=059|aldizkaria=Euskaldunon Egunkariaren hemeroteka.|sartze-data=2020-10-05}}&lt;/ref&gt;

14 urtetan egin zen bidaia (ia) osoa. Nondik gentozen eta zein zailtasun zeuden aurrean ikusita, uste dugu arrakasta baten historia dela. Tartean, hainbat irakaslek doktore-tesiak egin zituzten, liburuak, apunteak, laborategiko materialak eta abar argitaratu, arloko hiztegia osatu, programak eta aplikazioak garatu, irakasleak trebatu, ikerkuntza... Eta ez da hori guztia: 2000/01 urtean, hiru urteko Ingeniaritza Teknikoa eskaini zen, euskaraz ere, noski.

Baina ez da hor historia bukatzen. 10/11 ikasturtean, Boloniako prozesua abiatu zen unibertsitate osoan: titulazio guztiak '''4 urteko Graduak''' izango dira hemendik aurrera. Graduak diseinatzean, euskara ageri da irakaskuntza maila eta arlo guztietan: derrigorrezko kredituak, hiru espezialitateetako ikasgaiak 3. mailan, eta hainbat hautazko ikasgai eta Gradu Amaierako Lana edo Proiektua 4. mailan.

Transformazio horretan gradu ondoko ikasketak, '''Masterrak''', sortu ziren. Hainbat master eskaini ziren hasieratik, eta horietako bat, Informatika Ingeniaritzako Master profesionala (IIM), euskaraz ere eskaini zen. Horrez gain, Hizkuntzaren Azterketa eta Prozesamendua (HAP) masterra euskaraz (eta ingelesez) eskaini zen, [[w:Ixa taldea|IXA ikerketa-taldearen]] eskutik. Masterretan ikasle kopuruak txikiak dira (20-30), ingelesaren presentzia handia da, eta zaila da euskararen presentzia ziurtatzea, baina hor ere aukerak izan genituen euskaraz aritzeko.&lt;ref&gt;{{Erreferentzia|izena=|abizena=|urtea=2015|izenburua=Eskaintzen ditugun masterrak eta itzulpengintzako graduondokoa – Hizkuntza-teknologiak|argitaletxea=Ixa Taldea|orrialdea=|orrialdeak=|ISBN=|hizkuntza=eu|url=https://www.unibertsitatea.net/blogak/ixa/2015/07/08/eskaintzen-ditugun-masterrak-eta-itzulpengintzako-graduondokoa/|sartze-data=2019-03-09}}&lt;/ref&gt;

Informatikaren eboluzioa oso azkarra da, eta zaila da oso &quot;bertan goxo&quot; geratzea. Hala, hasieran definitu ziren ingeniaritzako espezialitateetan aldaketak egin ziren, eta, batez ere, 2020/21 ikasturtetik aurrera,  beste gradu bat eskaini zen fakultatean: '''Adimen Artifizialeko Gradua'''. Aldaketa eta proposamen berrietan, euskararen eskaintza bermatuta dago maila guztietan. 

Hurrengo grafikoak bidaia osoa laburbiltzen du.

[[Fitxategi:DIF euskara lerroa karrerako ehunekoa.png|erdian|thumb|400x400px|Ikasleek euskaraz egin ahal izan duten ikasketen ehunekoa, hasi ziren urtearen arabera.]]

== Ikasleak ==
1984/85eko ikasturtean, hasieran, lehen mailako 375 ikasleetatik 35 inguru izan ziren euskara taldean; beraz, % 8-10 edo (datu zahar zehatzak zailak dira lortzen, eta, beraz, hurbilpen gisa hartu behar dira). Kopuru hori handituz joan da nabarmen, nahiz eta hazkundea gorabeheratsua izan den. Grafiko honetan euskara aukeratu duten ikasleen kopuruaren eboluzioa ageri da, 25/26 ikasturtea arte.

[[File:DIF euskara lerroa 1mailan 1984-2026.png|erdian|thumb|400x400px|Euskara aukeratu duten ikasle guztien ehunekoak  (1. mailan)]]

[[w:Eustat|Eustatek]] ateratzen dituen datuen arabera, 2025/2026 ikasturtean, Gipuzkoako ikasleen % 82 euskaraz egiten ari da batxilergoa (eta % 68 EAE osoa kontuan hartuta). Fakultatean, % 60 inguruan aukeratu du euskara azken urteetan (gorabehera askorekin); beraz, espero da kopuru hori igotzen jarraitzea hurrengo urteetan.

== Irakasleak ==
Irakasle gutxi zegoen hasieran fakultatean, baina eskaera gero eta handiagoari aurre egin ahal izateko, lagun asko kontratatu behar izan ziren oso denbora gutxian, informatikariekin batera fisikariak, matematikariak, eta abar. Irakasle asko ez ziren euskaldunak. Beraz, euskarazko ikasgaiak eman ahal izateko, euskarazko profila zuten lehengo plazak sortu ziren. Horrekin batera, zenbait liberazio izan ziren irakasleen euskara maila eta praktika hobetzeko, EGA tituluak lortzeko eta abar. Horrekin guztiarekin lortu zen gauzatzea aurreko paragrafoetan aipatu dugun ibilbidea. 
Hasieran, 1984an, irakasleen % 20 edo euskaraz ari ziren; ingeniaritza abian jarri zenean, 1994an, % 40; eta Gradua hasi zenean, % 55 edo. Egoera gaur oso bestelakoa da. Kontratatzen diren irakasle berriak, salbuespenak salbuespen, euskaldunak dira, eta dagoeneko irakasleen % 85 edo euskalduna da, eta laster, klaustro (ia) osoa euskalduna izango da.

== Irakaskuntzarako Materialak ==
Urte hauetan, oinarrizko bibliografia euskaraz osatu da: hiztegiak sortu dira, nazioarteko erreferentzia-liburuak itzuli dira, eta hainbat eta hainbat testu eta eskuliburu sortu dira. Izan ere, gai askotako liburuak daude dagoeneko euskaraz: programazio-metodologia, -ariketak eta [[w:Programazio-lengoaia|-lengoaiak]] ([[w:Ada (programazio-lengoaia)|ADA]], [[w:C (programazio lengoaia)|C]], [[w:Python (informatika)|Python]], [[w:Lisp|LISP]]...), [[w:Datu-base|datu-baseak]], konputagailuen arkitektura, sistema digitalak, zirkuitu elektriko eta elektronikoak, sistema eragileak, robotika, matematikak, konputagailu-sareak, sistemen eta sareen administrazioa, [[w:makina-lengoaia|makina-lengoaia]], konputagailu bidezko grafikoak, [[w:Hizkuntzaren prozesamendu|hizkuntzaren prozesamendua]], arloko hiztegiak eta abar. Ia arlo guztietan.&lt;ref name=&quot;:10&quot;&gt;{{Erreferentzia|izenburua=Euskara - Informatika Fakultatea - UPV/EHU|hizkuntza=eu-ES|url=https://www.ehu.eus/eu/web/informatika-fakultatea/fakultatea-eta-euskara|aldizkaria=Informatika Fakultatea|sartze-data=2023-07-30}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{erreferentzia|izena=Agustin|abizena=Arruabarrena Frutos|urtea=2016|izenburua=Irakasleen liburugintza Informatika Fakultatean  (pdf ,556,50 Kb)|argitaletxea=UPV/EHU-ko Informatika Fakultatea|hizkuntza=eu|url=https://www.ehu.eus/documents/340468/7204540/Irakasleen+liburugintza.pdf/b9b54816-c38b-4ce8-b707-e13d099c2646?t=1507287131000}}&lt;/ref&gt; 

Eta ez hori bakarrik: ikasgai gehienetan apunte oso landuak daude, ariketa eta laborategiko praktiketarako hainbat material sortu da, webeko ikastaroak prestatu dira, eta abar. 
Ezerezetik abiatu ginen, baina oparoa da gaurko egoera. Dena den, kontuan hartu behar da liburu eta material berriak deabruzko abailaz sortzen (eta hiltzen) direla, gehien bat ingelesez, eta oso zaila dela erritmo horri eustea. Are gehiago, azken urteetako joera indartsua da: ikasleek gero eta gutxiago erabiltzen dute liburu-formatua. Eta horretan gaude fakultatean ere: euskarazko materialak [[w:Kategoria:Informatika|Wikipedian]], [http://Kategoria:Informatika wikiliburutan], bideotutorialetan eta beste hainbat euskarri digitaletan ere daude eskuragarri.

== Ikerkuntza ==
Fakultateko irakaskuntzan euskarak izandako eboluzioa azaldu dugu orri hauetan, eta merezi du aipatzea, labur, euskararen presentzia ikerketan ere. Izan ere, ikerketaren emaitzak munduan azaltzeko hizkuntza globalizatua ingelesa bada ere, horrek ez du galarazten, inondik inora, taldeen barne lana eta ekoizpena euskaraz ere egitea eta zabaltzea. 
Hainbat ikerketa-talde daude fakultatean, eta irakasleak euskaldunak diren neurrian, euskaraz ere lan egiten dute. Azpimarratu behar da IXA taldea, gaur Hitz zentroan integratuta, ikerketa-talderik handiena, hizkuntzaren prozesamenduan lan egiten duena. 
Ikerketaren eta goi mailako formazioaren emaitza ezagunetako bat doktore-tesiak dira. Eremu ia berria zen euskararako, baina hor ere arrastoa utzi dugu. Kepa Sarasola irakasleak, sortu berria zen IXA taldeko kideak, defendatu zuen fakultateko aurreneko doktore-tesia euskaraz, 1988an. Urteak joan urteak etorri, dagoeneko hainbat eta hainbat doktore-tesi egin dira euskaraz. Azken urteetan, eta nazioarteko tesiak orokortu diren neurrian, ingelesa guztiz nagusitu da tesietan, baina ohiko da euskara eta ingelesa batera erabiltzea, atal desberdinetan, tesiak idazterakoan. Beraz, beste hainbat tesitan ere, euskarak badu presentzia nabarmena.
Euskararekin erlazionatutako garapen asko egin dira fakultatean: testuen zuzentzaile automatikoak hasieran, eta adimen artifizialaz lagundutako itzultzaileak, bilatzaileak eta abar gaur egun. Produkzio zientifikoa zabala da eremu horietan.

== Fakultateko administrazioa eta gobernua ==
[[File:DIF Bikain ziurtagiria 2016.png|thumb|Donostiako Informatika Fakultateak 2016an jaso zuen Bikain ziurtagiria]]Azken aipamen bat fakultatearen funtzionamendu orokorrari buruz. Dekanotzak eta Fakultate Batzarrak euskara dute lan-hizkuntza gaur egun. Idazkaritzako, ate-zaintzako eta informatika-zerbitzuetako langileak ere euskaldunak dira. Horren guztiaren isla, fakultateak lortu zuen, 2016 urtean, Bikain agiria, euskararen kalitate-ziurtagiria. Euskararen erabilera enpresa-munduan aztertzen duen ekimena unibertsitatera zabaldu da aurreneko aldiz, eta gure ibilbidea eta egoera saritu dituzte.&lt;ref&gt;{{Erreferentzia|izena=|abizena=Eusko Jaurlaritza|urtea=2016|izenburua=Aitortzak. 2016an Bikain Ziurtagiria lortu zuten erakundeen zerrenda.|argitaletxea=Eusko Jaurlaritza.|hizkuntza=eu|data=2018-02-01|url=https://www.euskadi.eus/informazioa/bikain-aitortzak/web01-a2bikain/eu/|aldizkaria=www.euskadi.eus|sartze-data=2022-08-13}}&lt;/ref&gt; Unibertsitatean ziurtagiri hori lortu zuen lehen fakultatea izan zen EHUko Informatika Fakultatea.&lt;ref&gt;{{Erreferentzia|izena=Gotzon|abizena=Aranburu|izenburua=Informatika fakultatea|hizkuntza=eu|data=2017-01-24|url=https://www.naiz.eus/eu/gaiak/noticia/20170124/informatika-fakultatea-euskaraz-bikain-eskuratu-duen-lehen-unibertsitatea|aldizkaria=naiz:|sartze-data=2026-05-27}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Erreferentzia|izena=Kepa|abizena=Sarasola|izenburua=1.000 informatikari euskaldun Bikain|hizkuntza=eu|url=https://www.berria.eus/paperekoa/5102295/023/003/2016-12-20/1000-informatikari-euskaldun-bikain.htm|aldizkaria=Berria|sartze-data=2022-08-13}}&lt;/ref&gt;


== Etorkizuna ==
Euskara Informatika Fakultateko hizkuntza da, arlo guztietan. Eta hala izango da etorkizunean ere. Unibertsitatera sartzen diren ikasleak ohituta daude euskaraz aritzeko, eta goranzko joera dago euskarazko ikasketak hautatzeko. Euskarazko irakaskuntzarekin hasi ginenetik, 1.500 profesional baino gehiago formatu ditugu euskaraz informatikaren maila guztietan, gizarteko arlo guztietara euskara eraman dutenak: irakaskuntzara, administraziora, enpresetara, ikerketa-zentroetara...., hemen eta munduan zehar ere.
Eta hurrengo 50 urteetan? Informatikaren etorkizuna aurreikusten ia ezinezkoa da, noski, baina euskara ondo errotuta dago fakultatearen bizitzan. Ikasle gehiago formatuko dira euskaraz, hizkuntzaren kalitatea hobetuko da, erabilera areagotuko da, ikasgai eta proiektu berriak sortuko dira… Ilusioa, kapazitatea eta gogoa ez zaizkigu faltako!

== Erreferentziak ==
{{erreferentzia zerrenda|30em}}</text>
      <sha1>8o4guq9dunjbkvxc8e99gt47pq2k9b3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>43223</id>
      <parentid>43222</parentid>
      <timestamp>2026-05-27T15:31:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ksarasola</username>
        <id>1603</id>
      </contributor>
      <origin>43223</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16209" sha1="0zk0xybts7c2kjzjtll6qtncknhnbet" xml:space="preserve">'''DIF 1986-1995: Euskal lerroa sendotzen'''

Informatika-ikasketak Donostian 1971n abiatu baziren ere, 1976ko martxoan sortu ziren Espainian, legez, lehen hiru fakultateak, [[w:Donostiako Informatika Fakultatea|Donostiakoa]], [[w:Bartzelonako Informatika Fakultatea|Bartzelonakoa]] eta [[w:Madrilgo Informatika Fakultatea (Madrilgo Unibertsitate Politeknikoa)|Madrilekoa]]. 1980an, [[w:Euskal Herriko Unibertsitatea|Euskal Herriko Unibertsitatea]] sortzean, Donostiako Informatika Fakultatea izan zen haren zentro nagusietako bat Gipuzkoako campusean, [[w:Donostiako Kimika Fakultatea|Kimika]] eta [[w:Zuzenbide Fakultatea (Euskal Herriko Unibertsitatea)|Zuzenbide]] Fakultateekin batera. 50 urte bete ditu, beraz, EHUko Informatika Fakultateak 2026an.

Euskararen presentziak unibertsitate-ikasketetan, EHUn, eboluzio oso desberdina izan du zentroen arabera. Gipuzkoako campusaren kasuan, eta zientzia/teknologiaren arloan, aitzindariak izan ziren Kimika eta Informatika Fakultateak. Informatika Fakultatearen kasua deigarria da. Urte gutxi sortu zenetik, 1980ko hamarkadan irakasle berri gazte asko sartu zen irakaskuntza-lanetan, gero eta ikasle gehiagok aukeratzen zituzten ikasketa berriak aurrera eramateko. Hori ez zen oztopoa izan, ordea, irakasle askoren euskaltzaletasuna praktikan jartzeko. Bi izen aipatu behar dira, [[w:Kepa Sarasola|Kepa Sarasola]] eta [[w:Iñaki Alegria|Iñaki Alegria]], haien kemenez eta sailetako irakasleen babesarekin abiatu baitzen euskarazko talde bat fakultatean, garaian Informatikaren Lizentziatura ziren bost urteko ikasketetan. Eta lagun asko bultzatu zuten gero lantegi horretan sartzeko.
Erronka ez zen makala, zerotik abiatu behar baitzen arlo guztietan: terminologia, liburuak, apunte eta eskuliburuak... dena zegoen egiteko... eta dena partekatu behar zen ikerketa eta tesiekin, horiek ere euskaraz. 

Urteak igaro dira, eta gaurko egoera Informatika Fakultatean arras desberdina da: ikasketak euskaraz egin daitezke, terminologia finkatuta dago (termino eta kontzeptu berriak etengabe sortzen badira ere), liburu asko daude, irakaskuntza-material denetarikoa erabil daiteke... Euskara aukeratzen duen ikasle kopurua ere asko emendatu da, eta dagoeneko ia bi heren egiten ditu ikasketak euskaraz. Euskara guztiz integratuta dago egunerokotasunean, irakaskuntzan, ikerkuntzan, eta, ahaztu gabe, fakultateko administrazio eta gobernuan ere: dekanotzan, idazkaritzan, informatika-zerbitzuetan eta abarrean.

== Euskarazko irakaskuntza ==
Aipatu dugun moduan, euskarazko irakaskuntza urte gutxitan garatu zen, '''Lizentziaturan'''. Hona hemen garapen horri buruzko datu eta data batzuk.&lt;ref&gt;[http://www.ehu.eus/eu/web/informatika-fakultatea/fakultatea-eta-euskara Informatika euskalduntzen] Informatika fakultateko webgunean&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{erreferentzia|izena=Agustin|abizena=Arruabarrena Frutos|urtea=2016|izenburua=Euskararen eboluzioa Informatika Fakultatean|argitaletxea=UPV/EHU-ko Informatika Fakultatea|hizkuntza=eu|url=https://www.ehu.eus/documents/340468/7204540/Euskararen+eboluzioa.pdf/c58061ab-cfa1-4833-9b65-eaf6bdab33e2?t=1507280733000}}&lt;/ref&gt; 
* '''84/85'''	Lehen aldiz eskaini ziren lizentziaturako 1. mailako bi ikasgai euskaraz: Informatika I (Iñaki Alegria) eta Programazioa (Kepa Sarasola). 	Bi urte geroago, irakasle berriak —[[w:Olatz Arregi|Olatz Arregi]], [[w:Txelo Ruiz Vazquez|Txelo Ruiz]], [[w:Patxi Angulo Martin|Patxi Angulo]] eta Guadalupe Gutiérrez— kontratatu ziren 1. maila osoa, bost ikasgaiak, euskaraz emateko. Irakasle gehiago etorriko ziren hurrengo urteetan, eta, garrantzitsuago, orduan fakultatean zeuden hainbat irakasle animatu ziren 2. eta 3. mailako ikasgaiak euskaraz ere prestatzera eta irakastera.
* '''88/89'''	3. mailako bi ikasgai eskaini ziren euskaraz. Lau urte pasatu dira, eta hasierako 2 ikasgaietatik 11 ikasgaitara heldu zen. Ikasturte horretan hasitako ikasle batek ikasketen % 60 egin ahal izan zuen euskaraz. Hautazko ikasgaiak euskaraz eskaintzea zaila izan da beti, talde txikiagoak direlako. Baina ikasturte honetatik aurrera &quot;Euskara Teknikoa I&quot; eskainiko da hautazko moduan (eta &quot;Euskara Teknikoa II&quot; hurrengo urtean).

* '''92/93'''	1. ziklo osoa eskaini zen lehen aldiz euskaraz: 16 ikasgai guztira. Euskara taldea egonkortuta dago eta ikasle kopurua gora doa. 8 urte joan dira euskarazko irakaskuntza fakultatean hasi zenetik. 
* '''94/95'''	Ikasketa-plana aldatu: hemendik aurrera '''Ingeniaritza''' bat izango da, eta Ikasgaiak kreditutan neurtuko dira. Plan berriaren diseinuak bermatu zuen euskararen eskaintza maila eta alor guztietan. Nobedade gisa, hautazko kreditu asko ageriko dira 4. eta 5. mailan, eta hor ere hainbat kreditu euskaraz bete ahal izango dira, beti ere ikasketak bukatzeko behar direnak baino gehiago. 
* '''98/99'''	Ingeniaritza zabaldu zen maila guztietara, gaztelaniaz eta euskaraz (ikasgai batzuk ingelesez ere); tartean, 4. eta 5. mailako lizentziaturan, euskarazko ikasgaiak ere eskaini ziren lehen aldiz: lizentziaturan hasi ziren azkeneko ikasleek karreraren % 80 baino gehiago euskaraz egin ahal izan zuten. Derrigorrezko ikasgai guztiaz gain, hautazko ikasgai asko euskaraz daude dagoeneko. Ideia bat izateko, 01/02 urtean 148 hautazko kreditu eskaini ziren euskaraz; ingeniaritza osatzeko, 57 kreditu behar ziren (gehi aukera askeko beste 33).&lt;ref&gt;{{Erreferentzia|izena=Mikel|abizena=Basabe|urtea=2000-06-14|izenburua=Euskarak etorkizun oparoa du informatikaren alorrean.|argitaletxea=berria.eus|orrialdea=|orrialdeak=|ISBN=|hizkuntza=eu|url=https://www.berria.eus/hemeroteka/egunkaria/?zbilatu=%22kepa+sarasola%22&amp;h_u=1990&amp;h_h=12&amp;h_e=06&amp;b_u=2003&amp;b_h=02&amp;b_e=20&amp;bilatu=Bilatu&amp;orridata=20000614&amp;ikusi=059|aldizkaria=Euskaldunon Egunkariaren hemeroteka.|sartze-data=2020-10-05}}&lt;/ref&gt;

14 urtetan egin zen bidaia (ia) osoa. Nondik gentozen eta zein zailtasun zeuden aurrean ikusita, uste dugu arrakasta baten historia dela. Tartean, hainbat irakaslek doktore-tesiak egin zituzten, liburuak, apunteak, laborategiko materialak eta abar argitaratu, arloko hiztegia osatu, programak eta aplikazioak garatu, irakasleak trebatu, ikerkuntza... Eta ez da hori guztia: 2000/01 urtean, hiru urteko Ingeniaritza Teknikoa eskaini zen, euskaraz ere, noski.

Baina ez da hor historia bukatzen. 10/11 ikasturtean, Boloniako prozesua abiatu zen unibertsitate osoan: titulazio guztiak '''4 urteko Graduak''' izango dira hemendik aurrera. Graduak diseinatzean, euskara ageri da irakaskuntza maila eta arlo guztietan: derrigorrezko kredituak, hiru espezialitateetako ikasgaiak 3. mailan, eta hainbat hautazko ikasgai eta Gradu Amaierako Lana edo Proiektua 4. mailan.

Transformazio horretan gradu ondoko ikasketak, '''Masterrak''', sortu ziren. Hainbat master eskaini ziren hasieratik, eta horietako bat, Informatika Ingeniaritzako Master profesionala (IIM), euskaraz ere eskaini zen. Horrez gain, Hizkuntzaren Azterketa eta Prozesamendua (HAP) masterra euskaraz (eta ingelesez) eskaini zen, [[w:Ixa taldea|IXA ikerketa-taldearen]] eskutik. Masterretan ikasle kopuruak txikiak dira (20-30), ingelesaren presentzia handia da, eta zaila da euskararen presentzia ziurtatzea, baina hor ere aukerak izan genituen euskaraz aritzeko.&lt;ref&gt;{{Erreferentzia|izena=|abizena=|urtea=2015|izenburua=Eskaintzen ditugun masterrak eta itzulpengintzako graduondokoa – Hizkuntza-teknologiak|argitaletxea=Ixa Taldea|orrialdea=|orrialdeak=|ISBN=|hizkuntza=eu|url=https://www.unibertsitatea.net/blogak/ixa/2015/07/08/eskaintzen-ditugun-masterrak-eta-itzulpengintzako-graduondokoa/|sartze-data=2019-03-09}}&lt;/ref&gt;

Informatikaren eboluzioa oso azkarra da, eta zaila da oso &quot;bertan goxo&quot; geratzea. Hala, hasieran definitu ziren ingeniaritzako espezialitateetan aldaketak egin ziren, eta, batez ere, 2020/21 ikasturtetik aurrera,  beste gradu bat eskaini zen fakultatean: '''Adimen Artifizialeko Gradua'''. Aldaketa eta proposamen berrietan, euskararen eskaintza bermatuta dago maila guztietan. 

Hurrengo grafikoak bidaia osoa laburbiltzen du.

[[Fitxategi:DIF euskara lerroa karrerako ehunekoa.png|erdian|thumb|400x400px|Ikasleek euskaraz egin ahal izan duten ikasketen ehunekoa, hasi ziren urtearen arabera.]]

== Ikasleak ==
1984/85eko ikasturtean, hasieran, lehen mailako 375 ikasleetatik 35 inguru izan ziren euskara taldean; beraz, % 8-10 edo (datu zahar zehatzak zailak dira lortzen, eta, beraz, hurbilpen gisa hartu behar dira). Kopuru hori handituz joan da nabarmen, nahiz eta hazkundea gorabeheratsua izan den. Grafiko honetan euskara aukeratu duten ikasleen kopuruaren eboluzioa ageri da, 25/26 ikasturtea arte.

[[File:DIF euskara lerroa 1mailan 1984-2026.png|erdian|thumb|400x400px|Euskara aukeratu duten ikasle guztien ehunekoak  (1. mailan)]]

[[w:Eustat|Eustatek]] ateratzen dituen datuen arabera, 2025/2026 ikasturtean, Gipuzkoako ikasleen % 82 euskaraz egiten ari da batxilergoa (eta % 68 EAE osoa kontuan hartuta). Fakultatean, % 60 inguruan aukeratu du euskara azken urteetan (gorabehera askorekin); beraz, espero da kopuru hori igotzen jarraitzea hurrengo urteetan.

== Irakasleak ==
Irakasle gutxi zegoen hasieran fakultatean, baina eskaera gero eta handiagoari aurre egin ahal izateko, lagun asko kontratatu behar izan ziren oso denbora gutxian, informatikariekin batera fisikariak, matematikariak, eta abar. Irakasle asko ez ziren euskaldunak. Beraz, euskarazko ikasgaiak eman ahal izateko, euskarazko profila zuten lehengo plazak sortu ziren. Horrekin batera, zenbait liberazio izan ziren irakasleen euskara maila eta praktika hobetzeko, EGA tituluak lortzeko eta abar. Horrekin guztiarekin lortu zen gauzatzea aurreko paragrafoetan aipatu dugun ibilbidea. 
Hasieran, 1984an, irakasleen % 20 edo euskaraz ari ziren; ingeniaritza abian jarri zenean, 1994an, % 40; eta Gradua hasi zenean, % 55 edo. Egoera gaur oso bestelakoa da. Kontratatzen diren irakasle berriak, salbuespenak salbuespen, euskaldunak dira, eta dagoeneko irakasleen % 85 edo euskalduna da, eta laster, klaustro (ia) osoa euskalduna izango da.

== Irakaskuntzarako Materialak ==
Urte hauetan, oinarrizko bibliografia euskaraz osatu da: hiztegiak sortu dira, nazioarteko erreferentzia-liburuak itzuli dira, eta hainbat eta hainbat testu eta eskuliburu sortu dira. Izan ere, gai askotako liburuak daude dagoeneko euskaraz: programazio-metodologia, -ariketak eta [[w:Programazio-lengoaia|-lengoaiak]] ([[w:Ada (programazio-lengoaia)|ADA]], [[w:C (programazio lengoaia)|C]], [[w:Python (informatika)|Python]], [[w:Lisp|LISP]]...), [[w:Datu-base|datu-baseak]], konputagailuen arkitektura, sistema digitalak, zirkuitu elektriko eta elektronikoak, sistema eragileak, robotika, matematikak, konputagailu-sareak, sistemen eta sareen administrazioa, [[w:makina-lengoaia|makina-lengoaia]], konputagailu bidezko grafikoak, [[w:Hizkuntzaren prozesamendu|hizkuntzaren prozesamendua]], arloko hiztegiak eta abar. Ia arlo guztietan.&lt;ref name=&quot;:10&quot;&gt;{{Erreferentzia|izenburua=Euskara - Informatika Fakultatea - UPV/EHU|hizkuntza=eu|url=https://www.ehu.eus/eu/web/informatika-fakultatea/fakultatea-eta-euskara|aldizkaria=Informatika Fakultatea|sartze-data=2023-07-30}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{erreferentzia|izena=Agustin|abizena=Arruabarrena Frutos|urtea=2016|izenburua=Irakasleen liburugintza Informatika Fakultatean  (pdf ,556,50 Kb)|argitaletxea=UPV/EHU-ko Informatika Fakultatea|hizkuntza=eu|url=https://www.ehu.eus/documents/340468/7204540/Irakasleen+liburugintza.pdf/b9b54816-c38b-4ce8-b707-e13d099c2646?t=1507287131000}}&lt;/ref&gt; 

Eta ez hori bakarrik: ikasgai gehienetan apunte oso landuak daude, ariketa eta laborategiko praktiketarako hainbat material sortu da, webeko ikastaroak prestatu dira, eta abar. 
Ezerezetik abiatu ginen, baina oparoa da gaurko egoera. Dena den, kontuan hartu behar da liburu eta material berriak deabruzko abailaz sortzen (eta hiltzen) direla, gehien bat ingelesez, eta oso zaila dela erritmo horri eustea. Are gehiago, azken urteetako joera indartsua da: ikasleek gero eta gutxiago erabiltzen dute liburu-formatua. Eta horretan gaude fakultatean ere: euskarazko materialak [[w:Kategoria:Informatika|Wikipedian]], [http://Kategoria:Informatika wikiliburutan], bideotutorialetan eta beste hainbat euskarri digitaletan ere daude eskuragarri.

== Ikerkuntza ==
Fakultateko irakaskuntzan euskarak izandako eboluzioa azaldu dugu orri hauetan, eta merezi du aipatzea, labur, euskararen presentzia ikerketan ere. Izan ere, ikerketaren emaitzak munduan azaltzeko hizkuntza globalizatua ingelesa bada ere, horrek ez du galarazten, inondik inora, taldeen barne lana eta ekoizpena euskaraz ere egitea eta zabaltzea. 
Hainbat ikerketa-talde daude fakultatean, eta irakasleak euskaldunak diren neurrian, euskaraz ere lan egiten dute. Azpimarratu behar da IXA taldea, gaur Hitz zentroan integratuta, ikerketa-talderik handiena, hizkuntzaren prozesamenduan lan egiten duena. 
Ikerketaren eta goi mailako formazioaren emaitza ezagunetako bat doktore-tesiak dira. Eremu ia berria zen euskararako, baina hor ere arrastoa utzi dugu. Kepa Sarasola irakasleak, sortu berria zen IXA taldeko kideak, defendatu zuen fakultateko aurreneko doktore-tesia euskaraz, 1988an. Urteak joan urteak etorri, dagoeneko hainbat eta hainbat doktore-tesi egin dira euskaraz. Azken urteetan, eta nazioarteko tesiak orokortu diren neurrian, ingelesa guztiz nagusitu da tesietan, baina ohiko da euskara eta ingelesa batera erabiltzea, atal desberdinetan, tesiak idazterakoan. Beraz, beste hainbat tesitan ere, euskarak badu presentzia nabarmena.
Euskararekin erlazionatutako garapen asko egin dira fakultatean: testuen zuzentzaile automatikoak hasieran, eta adimen artifizialaz lagundutako itzultzaileak, bilatzaileak eta abar gaur egun. Produkzio zientifikoa zabala da eremu horietan.

== Fakultateko administrazioa eta gobernua ==
[[File:DIF Bikain ziurtagiria 2016.png|thumb|Donostiako Informatika Fakultateak 2016an jaso zuen Bikain ziurtagiria]]Azken aipamen bat fakultatearen funtzionamendu orokorrari buruz. Dekanotzak eta Fakultate Batzarrak euskara dute lan-hizkuntza gaur egun. Idazkaritzako, ate-zaintzako eta informatika-zerbitzuetako langileak ere euskaldunak dira. Horren guztiaren isla, fakultateak lortu zuen, 2016 urtean, Bikain agiria, euskararen kalitate-ziurtagiria. Euskararen erabilera enpresa-munduan aztertzen duen ekimena unibertsitatera zabaldu da aurreneko aldiz, eta gure ibilbidea eta egoera saritu dituzte.&lt;ref&gt;{{Erreferentzia|izena=|abizena=Eusko Jaurlaritza|urtea=2016|izenburua=Aitortzak. 2016an Bikain Ziurtagiria lortu zuten erakundeen zerrenda.|argitaletxea=Eusko Jaurlaritza.|hizkuntza=eu|data=2018-02-01|url=https://www.euskadi.eus/informazioa/bikain-aitortzak/web01-a2bikain/eu/|aldizkaria=www.euskadi.eus|sartze-data=2022-08-13}}&lt;/ref&gt; Unibertsitatean ziurtagiri hori lortu zuen lehen fakultatea izan zen EHUko Informatika Fakultatea.&lt;ref&gt;{{Erreferentzia|izena=Gotzon|abizena=Aranburu|izenburua=Informatika fakultatea|hizkuntza=eu|data=2017-01-24|url=https://www.naiz.eus/eu/gaiak/noticia/20170124/informatika-fakultatea-euskaraz-bikain-eskuratu-duen-lehen-unibertsitatea|aldizkaria=naiz:|sartze-data=2026-05-27}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Erreferentzia|izena=Kepa|abizena=Sarasola|izenburua=1.000 informatikari euskaldun Bikain|hizkuntza=eu|url=https://www.berria.eus/paperekoa/5102295/023/003/2016-12-20/1000-informatikari-euskaldun-bikain.htm|aldizkaria=Berria|sartze-data=2022-08-13}}&lt;/ref&gt;


== Etorkizuna ==
Euskara Informatika Fakultateko hizkuntza da, arlo guztietan. Eta hala izango da etorkizunean ere. Unibertsitatera sartzen diren ikasleak ohituta daude euskaraz aritzeko, eta goranzko joera dago euskarazko ikasketak hautatzeko. Euskarazko irakaskuntzarekin hasi ginenetik, 1.500 profesional baino gehiago formatu ditugu euskaraz informatikaren maila guztietan, gizarteko arlo guztietara euskara eraman dutenak: irakaskuntzara, administraziora, enpresetara, ikerketa-zentroetara...., hemen eta munduan zehar ere.
Eta hurrengo 50 urteetan? Informatikaren etorkizuna aurreikusten ia ezinezkoa da, noski, baina euskara ondo errotuta dago fakultatearen bizitzan. Ikasle gehiago formatuko dira euskaraz, hizkuntzaren kalitatea hobetuko da, erabilera areagotuko da, ikasgai eta proiektu berriak sortuko dira… Ilusioa, kapazitatea eta gogoa ez zaizkigu faltako!

== Erreferentziak ==
{{erreferentzia zerrenda|30em}}</text>
      <sha1>0zk0xybts7c2kjzjtll6qtncknhnbet</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>43224</id>
      <parentid>43223</parentid>
      <timestamp>2026-05-27T15:33:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ksarasola</username>
        <id>1603</id>
      </contributor>
      <comment>/* Erreferentziak */</comment>
      <origin>43224</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16206" sha1="lb0nt1h776mhn86f57ejo688l6gfvam" xml:space="preserve">'''DIF 1986-1995: Euskal lerroa sendotzen'''

Informatika-ikasketak Donostian 1971n abiatu baziren ere, 1976ko martxoan sortu ziren Espainian, legez, lehen hiru fakultateak, [[w:Donostiako Informatika Fakultatea|Donostiakoa]], [[w:Bartzelonako Informatika Fakultatea|Bartzelonakoa]] eta [[w:Madrilgo Informatika Fakultatea (Madrilgo Unibertsitate Politeknikoa)|Madrilekoa]]. 1980an, [[w:Euskal Herriko Unibertsitatea|Euskal Herriko Unibertsitatea]] sortzean, Donostiako Informatika Fakultatea izan zen haren zentro nagusietako bat Gipuzkoako campusean, [[w:Donostiako Kimika Fakultatea|Kimika]] eta [[w:Zuzenbide Fakultatea (Euskal Herriko Unibertsitatea)|Zuzenbide]] Fakultateekin batera. 50 urte bete ditu, beraz, EHUko Informatika Fakultateak 2026an.

Euskararen presentziak unibertsitate-ikasketetan, EHUn, eboluzio oso desberdina izan du zentroen arabera. Gipuzkoako campusaren kasuan, eta zientzia/teknologiaren arloan, aitzindariak izan ziren Kimika eta Informatika Fakultateak. Informatika Fakultatearen kasua deigarria da. Urte gutxi sortu zenetik, 1980ko hamarkadan irakasle berri gazte asko sartu zen irakaskuntza-lanetan, gero eta ikasle gehiagok aukeratzen zituzten ikasketa berriak aurrera eramateko. Hori ez zen oztopoa izan, ordea, irakasle askoren euskaltzaletasuna praktikan jartzeko. Bi izen aipatu behar dira, [[w:Kepa Sarasola|Kepa Sarasola]] eta [[w:Iñaki Alegria|Iñaki Alegria]], haien kemenez eta sailetako irakasleen babesarekin abiatu baitzen euskarazko talde bat fakultatean, garaian Informatikaren Lizentziatura ziren bost urteko ikasketetan. Eta lagun asko bultzatu zuten gero lantegi horretan sartzeko.
Erronka ez zen makala, zerotik abiatu behar baitzen arlo guztietan: terminologia, liburuak, apunte eta eskuliburuak... dena zegoen egiteko... eta dena partekatu behar zen ikerketa eta tesiekin, horiek ere euskaraz. 

Urteak igaro dira, eta gaurko egoera Informatika Fakultatean arras desberdina da: ikasketak euskaraz egin daitezke, terminologia finkatuta dago (termino eta kontzeptu berriak etengabe sortzen badira ere), liburu asko daude, irakaskuntza-material denetarikoa erabil daiteke... Euskara aukeratzen duen ikasle kopurua ere asko emendatu da, eta dagoeneko ia bi heren egiten ditu ikasketak euskaraz. Euskara guztiz integratuta dago egunerokotasunean, irakaskuntzan, ikerkuntzan, eta, ahaztu gabe, fakultateko administrazio eta gobernuan ere: dekanotzan, idazkaritzan, informatika-zerbitzuetan eta abarrean.

== Euskarazko irakaskuntza ==
Aipatu dugun moduan, euskarazko irakaskuntza urte gutxitan garatu zen, '''Lizentziaturan'''. Hona hemen garapen horri buruzko datu eta data batzuk.&lt;ref&gt;[http://www.ehu.eus/eu/web/informatika-fakultatea/fakultatea-eta-euskara Informatika euskalduntzen] Informatika fakultateko webgunean&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{erreferentzia|izena=Agustin|abizena=Arruabarrena Frutos|urtea=2016|izenburua=Euskararen eboluzioa Informatika Fakultatean|argitaletxea=UPV/EHU-ko Informatika Fakultatea|hizkuntza=eu|url=https://www.ehu.eus/documents/340468/7204540/Euskararen+eboluzioa.pdf/c58061ab-cfa1-4833-9b65-eaf6bdab33e2?t=1507280733000}}&lt;/ref&gt; 
* '''84/85'''	Lehen aldiz eskaini ziren lizentziaturako 1. mailako bi ikasgai euskaraz: Informatika I (Iñaki Alegria) eta Programazioa (Kepa Sarasola). 	Bi urte geroago, irakasle berriak —[[w:Olatz Arregi|Olatz Arregi]], [[w:Txelo Ruiz Vazquez|Txelo Ruiz]], [[w:Patxi Angulo Martin|Patxi Angulo]] eta Guadalupe Gutiérrez— kontratatu ziren 1. maila osoa, bost ikasgaiak, euskaraz emateko. Irakasle gehiago etorriko ziren hurrengo urteetan, eta, garrantzitsuago, orduan fakultatean zeuden hainbat irakasle animatu ziren 2. eta 3. mailako ikasgaiak euskaraz ere prestatzera eta irakastera.
* '''88/89'''	3. mailako bi ikasgai eskaini ziren euskaraz. Lau urte pasatu dira, eta hasierako 2 ikasgaietatik 11 ikasgaitara heldu zen. Ikasturte horretan hasitako ikasle batek ikasketen % 60 egin ahal izan zuen euskaraz. Hautazko ikasgaiak euskaraz eskaintzea zaila izan da beti, talde txikiagoak direlako. Baina ikasturte honetatik aurrera &quot;Euskara Teknikoa I&quot; eskainiko da hautazko moduan (eta &quot;Euskara Teknikoa II&quot; hurrengo urtean).

* '''92/93'''	1. ziklo osoa eskaini zen lehen aldiz euskaraz: 16 ikasgai guztira. Euskara taldea egonkortuta dago eta ikasle kopurua gora doa. 8 urte joan dira euskarazko irakaskuntza fakultatean hasi zenetik. 
* '''94/95'''	Ikasketa-plana aldatu: hemendik aurrera '''Ingeniaritza''' bat izango da, eta Ikasgaiak kreditutan neurtuko dira. Plan berriaren diseinuak bermatu zuen euskararen eskaintza maila eta alor guztietan. Nobedade gisa, hautazko kreditu asko ageriko dira 4. eta 5. mailan, eta hor ere hainbat kreditu euskaraz bete ahal izango dira, beti ere ikasketak bukatzeko behar direnak baino gehiago. 
* '''98/99'''	Ingeniaritza zabaldu zen maila guztietara, gaztelaniaz eta euskaraz (ikasgai batzuk ingelesez ere); tartean, 4. eta 5. mailako lizentziaturan, euskarazko ikasgaiak ere eskaini ziren lehen aldiz: lizentziaturan hasi ziren azkeneko ikasleek karreraren % 80 baino gehiago euskaraz egin ahal izan zuten. Derrigorrezko ikasgai guztiaz gain, hautazko ikasgai asko euskaraz daude dagoeneko. Ideia bat izateko, 01/02 urtean 148 hautazko kreditu eskaini ziren euskaraz; ingeniaritza osatzeko, 57 kreditu behar ziren (gehi aukera askeko beste 33).&lt;ref&gt;{{Erreferentzia|izena=Mikel|abizena=Basabe|urtea=2000-06-14|izenburua=Euskarak etorkizun oparoa du informatikaren alorrean.|argitaletxea=berria.eus|orrialdea=|orrialdeak=|ISBN=|hizkuntza=eu|url=https://www.berria.eus/hemeroteka/egunkaria/?zbilatu=%22kepa+sarasola%22&amp;h_u=1990&amp;h_h=12&amp;h_e=06&amp;b_u=2003&amp;b_h=02&amp;b_e=20&amp;bilatu=Bilatu&amp;orridata=20000614&amp;ikusi=059|aldizkaria=Euskaldunon Egunkariaren hemeroteka.|sartze-data=2020-10-05}}&lt;/ref&gt;

14 urtetan egin zen bidaia (ia) osoa. Nondik gentozen eta zein zailtasun zeuden aurrean ikusita, uste dugu arrakasta baten historia dela. Tartean, hainbat irakaslek doktore-tesiak egin zituzten, liburuak, apunteak, laborategiko materialak eta abar argitaratu, arloko hiztegia osatu, programak eta aplikazioak garatu, irakasleak trebatu, ikerkuntza... Eta ez da hori guztia: 2000/01 urtean, hiru urteko Ingeniaritza Teknikoa eskaini zen, euskaraz ere, noski.

Baina ez da hor historia bukatzen. 10/11 ikasturtean, Boloniako prozesua abiatu zen unibertsitate osoan: titulazio guztiak '''4 urteko Graduak''' izango dira hemendik aurrera. Graduak diseinatzean, euskara ageri da irakaskuntza maila eta arlo guztietan: derrigorrezko kredituak, hiru espezialitateetako ikasgaiak 3. mailan, eta hainbat hautazko ikasgai eta Gradu Amaierako Lana edo Proiektua 4. mailan.

Transformazio horretan gradu ondoko ikasketak, '''Masterrak''', sortu ziren. Hainbat master eskaini ziren hasieratik, eta horietako bat, Informatika Ingeniaritzako Master profesionala (IIM), euskaraz ere eskaini zen. Horrez gain, Hizkuntzaren Azterketa eta Prozesamendua (HAP) masterra euskaraz (eta ingelesez) eskaini zen, [[w:Ixa taldea|IXA ikerketa-taldearen]] eskutik. Masterretan ikasle kopuruak txikiak dira (20-30), ingelesaren presentzia handia da, eta zaila da euskararen presentzia ziurtatzea, baina hor ere aukerak izan genituen euskaraz aritzeko.&lt;ref&gt;{{Erreferentzia|izena=|abizena=|urtea=2015|izenburua=Eskaintzen ditugun masterrak eta itzulpengintzako graduondokoa – Hizkuntza-teknologiak|argitaletxea=Ixa Taldea|orrialdea=|orrialdeak=|ISBN=|hizkuntza=eu|url=https://www.unibertsitatea.net/blogak/ixa/2015/07/08/eskaintzen-ditugun-masterrak-eta-itzulpengintzako-graduondokoa/|sartze-data=2019-03-09}}&lt;/ref&gt;

Informatikaren eboluzioa oso azkarra da, eta zaila da oso &quot;bertan goxo&quot; geratzea. Hala, hasieran definitu ziren ingeniaritzako espezialitateetan aldaketak egin ziren, eta, batez ere, 2020/21 ikasturtetik aurrera,  beste gradu bat eskaini zen fakultatean: '''Adimen Artifizialeko Gradua'''. Aldaketa eta proposamen berrietan, euskararen eskaintza bermatuta dago maila guztietan. 

Hurrengo grafikoak bidaia osoa laburbiltzen du.

[[Fitxategi:DIF euskara lerroa karrerako ehunekoa.png|erdian|thumb|400x400px|Ikasleek euskaraz egin ahal izan duten ikasketen ehunekoa, hasi ziren urtearen arabera.]]

== Ikasleak ==
1984/85eko ikasturtean, hasieran, lehen mailako 375 ikasleetatik 35 inguru izan ziren euskara taldean; beraz, % 8-10 edo (datu zahar zehatzak zailak dira lortzen, eta, beraz, hurbilpen gisa hartu behar dira). Kopuru hori handituz joan da nabarmen, nahiz eta hazkundea gorabeheratsua izan den. Grafiko honetan euskara aukeratu duten ikasleen kopuruaren eboluzioa ageri da, 25/26 ikasturtea arte.

[[File:DIF euskara lerroa 1mailan 1984-2026.png|erdian|thumb|400x400px|Euskara aukeratu duten ikasle guztien ehunekoak  (1. mailan)]]

[[w:Eustat|Eustatek]] ateratzen dituen datuen arabera, 2025/2026 ikasturtean, Gipuzkoako ikasleen % 82 euskaraz egiten ari da batxilergoa (eta % 68 EAE osoa kontuan hartuta). Fakultatean, % 60 inguruan aukeratu du euskara azken urteetan (gorabehera askorekin); beraz, espero da kopuru hori igotzen jarraitzea hurrengo urteetan.

== Irakasleak ==
Irakasle gutxi zegoen hasieran fakultatean, baina eskaera gero eta handiagoari aurre egin ahal izateko, lagun asko kontratatu behar izan ziren oso denbora gutxian, informatikariekin batera fisikariak, matematikariak, eta abar. Irakasle asko ez ziren euskaldunak. Beraz, euskarazko ikasgaiak eman ahal izateko, euskarazko profila zuten lehengo plazak sortu ziren. Horrekin batera, zenbait liberazio izan ziren irakasleen euskara maila eta praktika hobetzeko, EGA tituluak lortzeko eta abar. Horrekin guztiarekin lortu zen gauzatzea aurreko paragrafoetan aipatu dugun ibilbidea. 
Hasieran, 1984an, irakasleen % 20 edo euskaraz ari ziren; ingeniaritza abian jarri zenean, 1994an, % 40; eta Gradua hasi zenean, % 55 edo. Egoera gaur oso bestelakoa da. Kontratatzen diren irakasle berriak, salbuespenak salbuespen, euskaldunak dira, eta dagoeneko irakasleen % 85 edo euskalduna da, eta laster, klaustro (ia) osoa euskalduna izango da.

== Irakaskuntzarako Materialak ==
Urte hauetan, oinarrizko bibliografia euskaraz osatu da: hiztegiak sortu dira, nazioarteko erreferentzia-liburuak itzuli dira, eta hainbat eta hainbat testu eta eskuliburu sortu dira. Izan ere, gai askotako liburuak daude dagoeneko euskaraz: programazio-metodologia, -ariketak eta [[w:Programazio-lengoaia|-lengoaiak]] ([[w:Ada (programazio-lengoaia)|ADA]], [[w:C (programazio lengoaia)|C]], [[w:Python (informatika)|Python]], [[w:Lisp|LISP]]...), [[w:Datu-base|datu-baseak]], konputagailuen arkitektura, sistema digitalak, zirkuitu elektriko eta elektronikoak, sistema eragileak, robotika, matematikak, konputagailu-sareak, sistemen eta sareen administrazioa, [[w:makina-lengoaia|makina-lengoaia]], konputagailu bidezko grafikoak, [[w:Hizkuntzaren prozesamendu|hizkuntzaren prozesamendua]], arloko hiztegiak eta abar. Ia arlo guztietan.&lt;ref name=&quot;:10&quot;&gt;{{Erreferentzia|izenburua=Euskara - Informatika Fakultatea - UPV/EHU|hizkuntza=eu|url=https://www.ehu.eus/eu/web/informatika-fakultatea/fakultatea-eta-euskara|aldizkaria=Informatika Fakultatea|sartze-data=2023-07-30}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{erreferentzia|izena=Agustin|abizena=Arruabarrena Frutos|urtea=2016|izenburua=Irakasleen liburugintza Informatika Fakultatean  (pdf ,556,50 Kb)|argitaletxea=UPV/EHU-ko Informatika Fakultatea|hizkuntza=eu|url=https://www.ehu.eus/documents/340468/7204540/Irakasleen+liburugintza.pdf/b9b54816-c38b-4ce8-b707-e13d099c2646?t=1507287131000}}&lt;/ref&gt; 

Eta ez hori bakarrik: ikasgai gehienetan apunte oso landuak daude, ariketa eta laborategiko praktiketarako hainbat material sortu da, webeko ikastaroak prestatu dira, eta abar. 
Ezerezetik abiatu ginen, baina oparoa da gaurko egoera. Dena den, kontuan hartu behar da liburu eta material berriak deabruzko abailaz sortzen (eta hiltzen) direla, gehien bat ingelesez, eta oso zaila dela erritmo horri eustea. Are gehiago, azken urteetako joera indartsua da: ikasleek gero eta gutxiago erabiltzen dute liburu-formatua. Eta horretan gaude fakultatean ere: euskarazko materialak [[w:Kategoria:Informatika|Wikipedian]], [http://Kategoria:Informatika wikiliburutan], bideotutorialetan eta beste hainbat euskarri digitaletan ere daude eskuragarri.

== Ikerkuntza ==
Fakultateko irakaskuntzan euskarak izandako eboluzioa azaldu dugu orri hauetan, eta merezi du aipatzea, labur, euskararen presentzia ikerketan ere. Izan ere, ikerketaren emaitzak munduan azaltzeko hizkuntza globalizatua ingelesa bada ere, horrek ez du galarazten, inondik inora, taldeen barne lana eta ekoizpena euskaraz ere egitea eta zabaltzea. 
Hainbat ikerketa-talde daude fakultatean, eta irakasleak euskaldunak diren neurrian, euskaraz ere lan egiten dute. Azpimarratu behar da IXA taldea, gaur Hitz zentroan integratuta, ikerketa-talderik handiena, hizkuntzaren prozesamenduan lan egiten duena. 
Ikerketaren eta goi mailako formazioaren emaitza ezagunetako bat doktore-tesiak dira. Eremu ia berria zen euskararako, baina hor ere arrastoa utzi dugu. Kepa Sarasola irakasleak, sortu berria zen IXA taldeko kideak, defendatu zuen fakultateko aurreneko doktore-tesia euskaraz, 1988an. Urteak joan urteak etorri, dagoeneko hainbat eta hainbat doktore-tesi egin dira euskaraz. Azken urteetan, eta nazioarteko tesiak orokortu diren neurrian, ingelesa guztiz nagusitu da tesietan, baina ohiko da euskara eta ingelesa batera erabiltzea, atal desberdinetan, tesiak idazterakoan. Beraz, beste hainbat tesitan ere, euskarak badu presentzia nabarmena.
Euskararekin erlazionatutako garapen asko egin dira fakultatean: testuen zuzentzaile automatikoak hasieran, eta adimen artifizialaz lagundutako itzultzaileak, bilatzaileak eta abar gaur egun. Produkzio zientifikoa zabala da eremu horietan.

== Fakultateko administrazioa eta gobernua ==
[[File:DIF Bikain ziurtagiria 2016.png|thumb|Donostiako Informatika Fakultateak 2016an jaso zuen Bikain ziurtagiria]]Azken aipamen bat fakultatearen funtzionamendu orokorrari buruz. Dekanotzak eta Fakultate Batzarrak euskara dute lan-hizkuntza gaur egun. Idazkaritzako, ate-zaintzako eta informatika-zerbitzuetako langileak ere euskaldunak dira. Horren guztiaren isla, fakultateak lortu zuen, 2016 urtean, Bikain agiria, euskararen kalitate-ziurtagiria. Euskararen erabilera enpresa-munduan aztertzen duen ekimena unibertsitatera zabaldu da aurreneko aldiz, eta gure ibilbidea eta egoera saritu dituzte.&lt;ref&gt;{{Erreferentzia|izena=|abizena=Eusko Jaurlaritza|urtea=2016|izenburua=Aitortzak. 2016an Bikain Ziurtagiria lortu zuten erakundeen zerrenda.|argitaletxea=Eusko Jaurlaritza.|hizkuntza=eu|data=2018-02-01|url=https://www.euskadi.eus/informazioa/bikain-aitortzak/web01-a2bikain/eu/|aldizkaria=www.euskadi.eus|sartze-data=2022-08-13}}&lt;/ref&gt; Unibertsitatean ziurtagiri hori lortu zuen lehen fakultatea izan zen EHUko Informatika Fakultatea.&lt;ref&gt;{{Erreferentzia|izena=Gotzon|abizena=Aranburu|izenburua=Informatika fakultatea|hizkuntza=eu|data=2017-01-24|url=https://www.naiz.eus/eu/gaiak/noticia/20170124/informatika-fakultatea-euskaraz-bikain-eskuratu-duen-lehen-unibertsitatea|aldizkaria=naiz:|sartze-data=2026-05-27}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Erreferentzia|izena=Kepa|abizena=Sarasola|izenburua=1.000 informatikari euskaldun Bikain|hizkuntza=eu|url=https://www.berria.eus/paperekoa/5102295/023/003/2016-12-20/1000-informatikari-euskaldun-bikain.htm|aldizkaria=Berria|sartze-data=2022-08-13}}&lt;/ref&gt;


== Etorkizuna ==
Euskara Informatika Fakultateko hizkuntza da, arlo guztietan. Eta hala izango da etorkizunean ere. Unibertsitatera sartzen diren ikasleak ohituta daude euskaraz aritzeko, eta goranzko joera dago euskarazko ikasketak hautatzeko. Euskarazko irakaskuntzarekin hasi ginenetik, 1.500 profesional baino gehiago formatu ditugu euskaraz informatikaren maila guztietan, gizarteko arlo guztietara euskara eraman dutenak: irakaskuntzara, administraziora, enpresetara, ikerketa-zentroetara...., hemen eta munduan zehar ere.
Eta hurrengo 50 urteetan? Informatikaren etorkizuna aurreikusten ia ezinezkoa da, noski, baina euskara ondo errotuta dago fakultatearen bizitzan. Ikasle gehiago formatuko dira euskaraz, hizkuntzaren kalitatea hobetuko da, erabilera areagotuko da, ikasgai eta proiektu berriak sortuko dira… Ilusioa, kapazitatea eta gogoa ez zaizkigu faltako!

== Erreferentziak ==
{{erreferentzia zerrenda|2}}</text>
      <sha1>lb0nt1h776mhn86f57ejo688l6gfvam</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>43232</id>
      <parentid>43224</parentid>
      <timestamp>2026-05-27T19:16:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ksarasola</username>
        <id>1603</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Ksarasola wikilariak «[[DIF 1986-1995: Euskal lerroa sendotzen]]» orria «[[Informatikaren 50 urte 50 teknologiatan/DIF 1986-1995: Euskal lerroa sendotzen]]» izenera aldatu du: wikiliburuko azpikarpetan</comment>
      <origin>43224</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16206" sha1="lb0nt1h776mhn86f57ejo688l6gfvam" xml:space="preserve">'''DIF 1986-1995: Euskal lerroa sendotzen'''

Informatika-ikasketak Donostian 1971n abiatu baziren ere, 1976ko martxoan sortu ziren Espainian, legez, lehen hiru fakultateak, [[w:Donostiako Informatika Fakultatea|Donostiakoa]], [[w:Bartzelonako Informatika Fakultatea|Bartzelonakoa]] eta [[w:Madrilgo Informatika Fakultatea (Madrilgo Unibertsitate Politeknikoa)|Madrilekoa]]. 1980an, [[w:Euskal Herriko Unibertsitatea|Euskal Herriko Unibertsitatea]] sortzean, Donostiako Informatika Fakultatea izan zen haren zentro nagusietako bat Gipuzkoako campusean, [[w:Donostiako Kimika Fakultatea|Kimika]] eta [[w:Zuzenbide Fakultatea (Euskal Herriko Unibertsitatea)|Zuzenbide]] Fakultateekin batera. 50 urte bete ditu, beraz, EHUko Informatika Fakultateak 2026an.

Euskararen presentziak unibertsitate-ikasketetan, EHUn, eboluzio oso desberdina izan du zentroen arabera. Gipuzkoako campusaren kasuan, eta zientzia/teknologiaren arloan, aitzindariak izan ziren Kimika eta Informatika Fakultateak. Informatika Fakultatearen kasua deigarria da. Urte gutxi sortu zenetik, 1980ko hamarkadan irakasle berri gazte asko sartu zen irakaskuntza-lanetan, gero eta ikasle gehiagok aukeratzen zituzten ikasketa berriak aurrera eramateko. Hori ez zen oztopoa izan, ordea, irakasle askoren euskaltzaletasuna praktikan jartzeko. Bi izen aipatu behar dira, [[w:Kepa Sarasola|Kepa Sarasola]] eta [[w:Iñaki Alegria|Iñaki Alegria]], haien kemenez eta sailetako irakasleen babesarekin abiatu baitzen euskarazko talde bat fakultatean, garaian Informatikaren Lizentziatura ziren bost urteko ikasketetan. Eta lagun asko bultzatu zuten gero lantegi horretan sartzeko.
Erronka ez zen makala, zerotik abiatu behar baitzen arlo guztietan: terminologia, liburuak, apunte eta eskuliburuak... dena zegoen egiteko... eta dena partekatu behar zen ikerketa eta tesiekin, horiek ere euskaraz. 

Urteak igaro dira, eta gaurko egoera Informatika Fakultatean arras desberdina da: ikasketak euskaraz egin daitezke, terminologia finkatuta dago (termino eta kontzeptu berriak etengabe sortzen badira ere), liburu asko daude, irakaskuntza-material denetarikoa erabil daiteke... Euskara aukeratzen duen ikasle kopurua ere asko emendatu da, eta dagoeneko ia bi heren egiten ditu ikasketak euskaraz. Euskara guztiz integratuta dago egunerokotasunean, irakaskuntzan, ikerkuntzan, eta, ahaztu gabe, fakultateko administrazio eta gobernuan ere: dekanotzan, idazkaritzan, informatika-zerbitzuetan eta abarrean.

== Euskarazko irakaskuntza ==
Aipatu dugun moduan, euskarazko irakaskuntza urte gutxitan garatu zen, '''Lizentziaturan'''. Hona hemen garapen horri buruzko datu eta data batzuk.&lt;ref&gt;[http://www.ehu.eus/eu/web/informatika-fakultatea/fakultatea-eta-euskara Informatika euskalduntzen] Informatika fakultateko webgunean&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{erreferentzia|izena=Agustin|abizena=Arruabarrena Frutos|urtea=2016|izenburua=Euskararen eboluzioa Informatika Fakultatean|argitaletxea=UPV/EHU-ko Informatika Fakultatea|hizkuntza=eu|url=https://www.ehu.eus/documents/340468/7204540/Euskararen+eboluzioa.pdf/c58061ab-cfa1-4833-9b65-eaf6bdab33e2?t=1507280733000}}&lt;/ref&gt; 
* '''84/85'''	Lehen aldiz eskaini ziren lizentziaturako 1. mailako bi ikasgai euskaraz: Informatika I (Iñaki Alegria) eta Programazioa (Kepa Sarasola). 	Bi urte geroago, irakasle berriak —[[w:Olatz Arregi|Olatz Arregi]], [[w:Txelo Ruiz Vazquez|Txelo Ruiz]], [[w:Patxi Angulo Martin|Patxi Angulo]] eta Guadalupe Gutiérrez— kontratatu ziren 1. maila osoa, bost ikasgaiak, euskaraz emateko. Irakasle gehiago etorriko ziren hurrengo urteetan, eta, garrantzitsuago, orduan fakultatean zeuden hainbat irakasle animatu ziren 2. eta 3. mailako ikasgaiak euskaraz ere prestatzera eta irakastera.
* '''88/89'''	3. mailako bi ikasgai eskaini ziren euskaraz. Lau urte pasatu dira, eta hasierako 2 ikasgaietatik 11 ikasgaitara heldu zen. Ikasturte horretan hasitako ikasle batek ikasketen % 60 egin ahal izan zuen euskaraz. Hautazko ikasgaiak euskaraz eskaintzea zaila izan da beti, talde txikiagoak direlako. Baina ikasturte honetatik aurrera &quot;Euskara Teknikoa I&quot; eskainiko da hautazko moduan (eta &quot;Euskara Teknikoa II&quot; hurrengo urtean).

* '''92/93'''	1. ziklo osoa eskaini zen lehen aldiz euskaraz: 16 ikasgai guztira. Euskara taldea egonkortuta dago eta ikasle kopurua gora doa. 8 urte joan dira euskarazko irakaskuntza fakultatean hasi zenetik. 
* '''94/95'''	Ikasketa-plana aldatu: hemendik aurrera '''Ingeniaritza''' bat izango da, eta Ikasgaiak kreditutan neurtuko dira. Plan berriaren diseinuak bermatu zuen euskararen eskaintza maila eta alor guztietan. Nobedade gisa, hautazko kreditu asko ageriko dira 4. eta 5. mailan, eta hor ere hainbat kreditu euskaraz bete ahal izango dira, beti ere ikasketak bukatzeko behar direnak baino gehiago. 
* '''98/99'''	Ingeniaritza zabaldu zen maila guztietara, gaztelaniaz eta euskaraz (ikasgai batzuk ingelesez ere); tartean, 4. eta 5. mailako lizentziaturan, euskarazko ikasgaiak ere eskaini ziren lehen aldiz: lizentziaturan hasi ziren azkeneko ikasleek karreraren % 80 baino gehiago euskaraz egin ahal izan zuten. Derrigorrezko ikasgai guztiaz gain, hautazko ikasgai asko euskaraz daude dagoeneko. Ideia bat izateko, 01/02 urtean 148 hautazko kreditu eskaini ziren euskaraz; ingeniaritza osatzeko, 57 kreditu behar ziren (gehi aukera askeko beste 33).&lt;ref&gt;{{Erreferentzia|izena=Mikel|abizena=Basabe|urtea=2000-06-14|izenburua=Euskarak etorkizun oparoa du informatikaren alorrean.|argitaletxea=berria.eus|orrialdea=|orrialdeak=|ISBN=|hizkuntza=eu|url=https://www.berria.eus/hemeroteka/egunkaria/?zbilatu=%22kepa+sarasola%22&amp;h_u=1990&amp;h_h=12&amp;h_e=06&amp;b_u=2003&amp;b_h=02&amp;b_e=20&amp;bilatu=Bilatu&amp;orridata=20000614&amp;ikusi=059|aldizkaria=Euskaldunon Egunkariaren hemeroteka.|sartze-data=2020-10-05}}&lt;/ref&gt;

14 urtetan egin zen bidaia (ia) osoa. Nondik gentozen eta zein zailtasun zeuden aurrean ikusita, uste dugu arrakasta baten historia dela. Tartean, hainbat irakaslek doktore-tesiak egin zituzten, liburuak, apunteak, laborategiko materialak eta abar argitaratu, arloko hiztegia osatu, programak eta aplikazioak garatu, irakasleak trebatu, ikerkuntza... Eta ez da hori guztia: 2000/01 urtean, hiru urteko Ingeniaritza Teknikoa eskaini zen, euskaraz ere, noski.

Baina ez da hor historia bukatzen. 10/11 ikasturtean, Boloniako prozesua abiatu zen unibertsitate osoan: titulazio guztiak '''4 urteko Graduak''' izango dira hemendik aurrera. Graduak diseinatzean, euskara ageri da irakaskuntza maila eta arlo guztietan: derrigorrezko kredituak, hiru espezialitateetako ikasgaiak 3. mailan, eta hainbat hautazko ikasgai eta Gradu Amaierako Lana edo Proiektua 4. mailan.

Transformazio horretan gradu ondoko ikasketak, '''Masterrak''', sortu ziren. Hainbat master eskaini ziren hasieratik, eta horietako bat, Informatika Ingeniaritzako Master profesionala (IIM), euskaraz ere eskaini zen. Horrez gain, Hizkuntzaren Azterketa eta Prozesamendua (HAP) masterra euskaraz (eta ingelesez) eskaini zen, [[w:Ixa taldea|IXA ikerketa-taldearen]] eskutik. Masterretan ikasle kopuruak txikiak dira (20-30), ingelesaren presentzia handia da, eta zaila da euskararen presentzia ziurtatzea, baina hor ere aukerak izan genituen euskaraz aritzeko.&lt;ref&gt;{{Erreferentzia|izena=|abizena=|urtea=2015|izenburua=Eskaintzen ditugun masterrak eta itzulpengintzako graduondokoa – Hizkuntza-teknologiak|argitaletxea=Ixa Taldea|orrialdea=|orrialdeak=|ISBN=|hizkuntza=eu|url=https://www.unibertsitatea.net/blogak/ixa/2015/07/08/eskaintzen-ditugun-masterrak-eta-itzulpengintzako-graduondokoa/|sartze-data=2019-03-09}}&lt;/ref&gt;

Informatikaren eboluzioa oso azkarra da, eta zaila da oso &quot;bertan goxo&quot; geratzea. Hala, hasieran definitu ziren ingeniaritzako espezialitateetan aldaketak egin ziren, eta, batez ere, 2020/21 ikasturtetik aurrera,  beste gradu bat eskaini zen fakultatean: '''Adimen Artifizialeko Gradua'''. Aldaketa eta proposamen berrietan, euskararen eskaintza bermatuta dago maila guztietan. 

Hurrengo grafikoak bidaia osoa laburbiltzen du.

[[Fitxategi:DIF euskara lerroa karrerako ehunekoa.png|erdian|thumb|400x400px|Ikasleek euskaraz egin ahal izan duten ikasketen ehunekoa, hasi ziren urtearen arabera.]]

== Ikasleak ==
1984/85eko ikasturtean, hasieran, lehen mailako 375 ikasleetatik 35 inguru izan ziren euskara taldean; beraz, % 8-10 edo (datu zahar zehatzak zailak dira lortzen, eta, beraz, hurbilpen gisa hartu behar dira). Kopuru hori handituz joan da nabarmen, nahiz eta hazkundea gorabeheratsua izan den. Grafiko honetan euskara aukeratu duten ikasleen kopuruaren eboluzioa ageri da, 25/26 ikasturtea arte.

[[File:DIF euskara lerroa 1mailan 1984-2026.png|erdian|thumb|400x400px|Euskara aukeratu duten ikasle guztien ehunekoak  (1. mailan)]]

[[w:Eustat|Eustatek]] ateratzen dituen datuen arabera, 2025/2026 ikasturtean, Gipuzkoako ikasleen % 82 euskaraz egiten ari da batxilergoa (eta % 68 EAE osoa kontuan hartuta). Fakultatean, % 60 inguruan aukeratu du euskara azken urteetan (gorabehera askorekin); beraz, espero da kopuru hori igotzen jarraitzea hurrengo urteetan.

== Irakasleak ==
Irakasle gutxi zegoen hasieran fakultatean, baina eskaera gero eta handiagoari aurre egin ahal izateko, lagun asko kontratatu behar izan ziren oso denbora gutxian, informatikariekin batera fisikariak, matematikariak, eta abar. Irakasle asko ez ziren euskaldunak. Beraz, euskarazko ikasgaiak eman ahal izateko, euskarazko profila zuten lehengo plazak sortu ziren. Horrekin batera, zenbait liberazio izan ziren irakasleen euskara maila eta praktika hobetzeko, EGA tituluak lortzeko eta abar. Horrekin guztiarekin lortu zen gauzatzea aurreko paragrafoetan aipatu dugun ibilbidea. 
Hasieran, 1984an, irakasleen % 20 edo euskaraz ari ziren; ingeniaritza abian jarri zenean, 1994an, % 40; eta Gradua hasi zenean, % 55 edo. Egoera gaur oso bestelakoa da. Kontratatzen diren irakasle berriak, salbuespenak salbuespen, euskaldunak dira, eta dagoeneko irakasleen % 85 edo euskalduna da, eta laster, klaustro (ia) osoa euskalduna izango da.

== Irakaskuntzarako Materialak ==
Urte hauetan, oinarrizko bibliografia euskaraz osatu da: hiztegiak sortu dira, nazioarteko erreferentzia-liburuak itzuli dira, eta hainbat eta hainbat testu eta eskuliburu sortu dira. Izan ere, gai askotako liburuak daude dagoeneko euskaraz: programazio-metodologia, -ariketak eta [[w:Programazio-lengoaia|-lengoaiak]] ([[w:Ada (programazio-lengoaia)|ADA]], [[w:C (programazio lengoaia)|C]], [[w:Python (informatika)|Python]], [[w:Lisp|LISP]]...), [[w:Datu-base|datu-baseak]], konputagailuen arkitektura, sistema digitalak, zirkuitu elektriko eta elektronikoak, sistema eragileak, robotika, matematikak, konputagailu-sareak, sistemen eta sareen administrazioa, [[w:makina-lengoaia|makina-lengoaia]], konputagailu bidezko grafikoak, [[w:Hizkuntzaren prozesamendu|hizkuntzaren prozesamendua]], arloko hiztegiak eta abar. Ia arlo guztietan.&lt;ref name=&quot;:10&quot;&gt;{{Erreferentzia|izenburua=Euskara - Informatika Fakultatea - UPV/EHU|hizkuntza=eu|url=https://www.ehu.eus/eu/web/informatika-fakultatea/fakultatea-eta-euskara|aldizkaria=Informatika Fakultatea|sartze-data=2023-07-30}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{erreferentzia|izena=Agustin|abizena=Arruabarrena Frutos|urtea=2016|izenburua=Irakasleen liburugintza Informatika Fakultatean  (pdf ,556,50 Kb)|argitaletxea=UPV/EHU-ko Informatika Fakultatea|hizkuntza=eu|url=https://www.ehu.eus/documents/340468/7204540/Irakasleen+liburugintza.pdf/b9b54816-c38b-4ce8-b707-e13d099c2646?t=1507287131000}}&lt;/ref&gt; 

Eta ez hori bakarrik: ikasgai gehienetan apunte oso landuak daude, ariketa eta laborategiko praktiketarako hainbat material sortu da, webeko ikastaroak prestatu dira, eta abar. 
Ezerezetik abiatu ginen, baina oparoa da gaurko egoera. Dena den, kontuan hartu behar da liburu eta material berriak deabruzko abailaz sortzen (eta hiltzen) direla, gehien bat ingelesez, eta oso zaila dela erritmo horri eustea. Are gehiago, azken urteetako joera indartsua da: ikasleek gero eta gutxiago erabiltzen dute liburu-formatua. Eta horretan gaude fakultatean ere: euskarazko materialak [[w:Kategoria:Informatika|Wikipedian]], [http://Kategoria:Informatika wikiliburutan], bideotutorialetan eta beste hainbat euskarri digitaletan ere daude eskuragarri.

== Ikerkuntza ==
Fakultateko irakaskuntzan euskarak izandako eboluzioa azaldu dugu orri hauetan, eta merezi du aipatzea, labur, euskararen presentzia ikerketan ere. Izan ere, ikerketaren emaitzak munduan azaltzeko hizkuntza globalizatua ingelesa bada ere, horrek ez du galarazten, inondik inora, taldeen barne lana eta ekoizpena euskaraz ere egitea eta zabaltzea. 
Hainbat ikerketa-talde daude fakultatean, eta irakasleak euskaldunak diren neurrian, euskaraz ere lan egiten dute. Azpimarratu behar da IXA taldea, gaur Hitz zentroan integratuta, ikerketa-talderik handiena, hizkuntzaren prozesamenduan lan egiten duena. 
Ikerketaren eta goi mailako formazioaren emaitza ezagunetako bat doktore-tesiak dira. Eremu ia berria zen euskararako, baina hor ere arrastoa utzi dugu. Kepa Sarasola irakasleak, sortu berria zen IXA taldeko kideak, defendatu zuen fakultateko aurreneko doktore-tesia euskaraz, 1988an. Urteak joan urteak etorri, dagoeneko hainbat eta hainbat doktore-tesi egin dira euskaraz. Azken urteetan, eta nazioarteko tesiak orokortu diren neurrian, ingelesa guztiz nagusitu da tesietan, baina ohiko da euskara eta ingelesa batera erabiltzea, atal desberdinetan, tesiak idazterakoan. Beraz, beste hainbat tesitan ere, euskarak badu presentzia nabarmena.
Euskararekin erlazionatutako garapen asko egin dira fakultatean: testuen zuzentzaile automatikoak hasieran, eta adimen artifizialaz lagundutako itzultzaileak, bilatzaileak eta abar gaur egun. Produkzio zientifikoa zabala da eremu horietan.

== Fakultateko administrazioa eta gobernua ==
[[File:DIF Bikain ziurtagiria 2016.png|thumb|Donostiako Informatika Fakultateak 2016an jaso zuen Bikain ziurtagiria]]Azken aipamen bat fakultatearen funtzionamendu orokorrari buruz. Dekanotzak eta Fakultate Batzarrak euskara dute lan-hizkuntza gaur egun. Idazkaritzako, ate-zaintzako eta informatika-zerbitzuetako langileak ere euskaldunak dira. Horren guztiaren isla, fakultateak lortu zuen, 2016 urtean, Bikain agiria, euskararen kalitate-ziurtagiria. Euskararen erabilera enpresa-munduan aztertzen duen ekimena unibertsitatera zabaldu da aurreneko aldiz, eta gure ibilbidea eta egoera saritu dituzte.&lt;ref&gt;{{Erreferentzia|izena=|abizena=Eusko Jaurlaritza|urtea=2016|izenburua=Aitortzak. 2016an Bikain Ziurtagiria lortu zuten erakundeen zerrenda.|argitaletxea=Eusko Jaurlaritza.|hizkuntza=eu|data=2018-02-01|url=https://www.euskadi.eus/informazioa/bikain-aitortzak/web01-a2bikain/eu/|aldizkaria=www.euskadi.eus|sartze-data=2022-08-13}}&lt;/ref&gt; Unibertsitatean ziurtagiri hori lortu zuen lehen fakultatea izan zen EHUko Informatika Fakultatea.&lt;ref&gt;{{Erreferentzia|izena=Gotzon|abizena=Aranburu|izenburua=Informatika fakultatea|hizkuntza=eu|data=2017-01-24|url=https://www.naiz.eus/eu/gaiak/noticia/20170124/informatika-fakultatea-euskaraz-bikain-eskuratu-duen-lehen-unibertsitatea|aldizkaria=naiz:|sartze-data=2026-05-27}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Erreferentzia|izena=Kepa|abizena=Sarasola|izenburua=1.000 informatikari euskaldun Bikain|hizkuntza=eu|url=https://www.berria.eus/paperekoa/5102295/023/003/2016-12-20/1000-informatikari-euskaldun-bikain.htm|aldizkaria=Berria|sartze-data=2022-08-13}}&lt;/ref&gt;


== Etorkizuna ==
Euskara Informatika Fakultateko hizkuntza da, arlo guztietan. Eta hala izango da etorkizunean ere. Unibertsitatera sartzen diren ikasleak ohituta daude euskaraz aritzeko, eta goranzko joera dago euskarazko ikasketak hautatzeko. Euskarazko irakaskuntzarekin hasi ginenetik, 1.500 profesional baino gehiago formatu ditugu euskaraz informatikaren maila guztietan, gizarteko arlo guztietara euskara eraman dutenak: irakaskuntzara, administraziora, enpresetara, ikerketa-zentroetara...., hemen eta munduan zehar ere.
Eta hurrengo 50 urteetan? Informatikaren etorkizuna aurreikusten ia ezinezkoa da, noski, baina euskara ondo errotuta dago fakultatearen bizitzan. Ikasle gehiago formatuko dira euskaraz, hizkuntzaren kalitatea hobetuko da, erabilera areagotuko da, ikasgai eta proiektu berriak sortuko dira… Ilusioa, kapazitatea eta gogoa ez zaizkigu faltako!

== Erreferentziak ==
{{erreferentzia zerrenda|2}}</text>
      <sha1>lb0nt1h776mhn86f57ejo688l6gfvam</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Informatikaren 50 urte 50 teknologiatan/BitTorrent Protokoloa</title>
    <ns>0</ns>
    <id>7276</id>
    <revision>
      <id>43225</id>
      <timestamp>2026-05-27T17:06:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Txpzdf</username>
        <id>2714</id>
      </contributor>
      <comment>Orria sortu da. Edukia: ==Sarrera eta Sare Ereduak== BitTorrent fitxategiak partekatzeko komunikazio-protokolo bat da, Peer-to-peer (P2P) edo parekoen arteko sare-ereduan oinarritzen dena.</comment>
      <origin>43225</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="164" sha1="8brolagr74lifc4b81qsk9tf7ek7xb8" xml:space="preserve">==Sarrera eta Sare Ereduak==
BitTorrent fitxategiak partekatzeko komunikazio-protokolo bat da, Peer-to-peer (P2P) edo parekoen arteko sare-ereduan oinarritzen dena.</text>
      <sha1>8brolagr74lifc4b81qsk9tf7ek7xb8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>43241</id>
      <parentid>43225</parentid>
      <timestamp>2026-05-28T08:32:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Txpzdf</username>
        <id>2714</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>43241</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="185" sha1="ld4psk8f7dowrutjgdeqmtglbkmtgf3" xml:space="preserve">==Sarrera==
BitTorrent fitxategiak partekatzeko komunikazio-protokolo bat da, [[Peer-to-peer|https://eu.wikipedia.org/wiki/P2P]] (P2P) edo parekoen arteko sare-ereduan oinarritzen dena.</text>
      <sha1>ld4psk8f7dowrutjgdeqmtglbkmtgf3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>43242</id>
      <parentid>43241</parentid>
      <timestamp>2026-05-28T08:37:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Txpzdf</username>
        <id>2714</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>43242</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="486" sha1="lf0tj4v64npnx8r74v452cpxq6opd53" xml:space="preserve">==Sarrera==
BitTorrent fitxategiak partekatzeko komunikazio-protokolo bat da, [https://eu.wikipedia.org/wiki/P2P Peer-to-peer] (P2P) edo parekoen arteko sare-ereduan oinarritzen dena. Funtsean, Internet bidez datu eta fitxategi elektroniko handiak modu deszentralizatuan banatzeko erabiltzen den teknologia da. Bram Cohen programatzaileak diseinatu eta argitaratu zuen 2001ean, ohiko [https://eu.wikipedia.org/wiki/Bezero-zerbitzari bezero-zerbitzari ereduaren] mugak gainditzeko asmoz.</text>
      <sha1>lf0tj4v64npnx8r74v452cpxq6opd53</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>43243</id>
      <parentid>43242</parentid>
      <timestamp>2026-05-28T08:51:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Txpzdf</username>
        <id>2714</id>
      </contributor>
      <origin>43243</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1376" sha1="gy8vh7mvdowanshr63krlslhaf6qyrw" xml:space="preserve">=BitTorrent: Parekoen Arteko Fitxategi-Banaketa=
'''BitTorrent''' fitxategiak partekatzeko komunikazio-protokolo bat da, [https://eu.wikipedia.org/wiki/P2P Peer-to-peer] (P2P) edo parekoen arteko sare-ereduan oinarritzen dena. Funtsean, Internet bidez datu eta fitxategi handiak modu deszentralizatuan banatzeko erabiltzen den teknologia da. Bram Cohen programatzaileak diseinatu eta argitaratu zuen 2001ean, ohiko [https://eu.wikipedia.org/wiki/Bezero-zerbitzari bezero-zerbitzari] ereduaren mugak gainditzeko asmoz.

Eredu klasikoan, erabiltzaile guztiek zerbitzari nagusi bati eskatzen diote informazioa, eta horrek kolapsoak eragiten ditu eskaera masiboak daudenean. BitTorrent-en P2P sarean, aldiz, ez dago zerbitzari zentral bateratu baten beharrik; sarera konektatzen den gailu bakoitza bezero eta zerbitzari bihurtzen da aldi berean.

[Hemen Wikimedia Commonseko CC lizentziadun irudi bat txertatu: Bezero-zerbitzari eta P2P sareen arkitektura erakusten duen SVG grafikoa]

Protokoloa, ezaugarri nagusiak eta hobekuntzak Interneteko [https://eu.wikipedia.org/wiki/Request_for_Comments RFC] bezalako sistema propioan, [https://bittorrent.org/beps/bep_0000.html BEP] izenekoa, argitaratzen dira. Egunero milioika erabiltzaile aktibok baliatzen dute sare hau, eta protokoloa erabiltzeko software libreko inplementazio ezagunenak qBittorrent, Transmission edo Deluge dira.</text>
      <sha1>gy8vh7mvdowanshr63krlslhaf6qyrw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>43250</id>
      <parentid>43243</parentid>
      <timestamp>2026-05-28T09:53:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Txpzdf</username>
        <id>2714</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>43250</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1951" sha1="dty787g6jq7go3upn79hqt00lyo8n8w" xml:space="preserve">=BitTorrent: Parekoen Arteko Fitxategi-Banaketa=
'''BitTorrent''' fitxategiak partekatzeko komunikazio-protokolo bat da, [https://eu.wikipedia.org/wiki/P2P Peer-to-peer] (P2P) edo parekoen arteko sare-ereduan oinarritzen dena. Funtsean, Internet bidez datu eta fitxategi handiak modu deszentralizatuan banatzeko erabiltzen den teknologia da. Bram Cohen programatzaileak diseinatu eta argitaratu zuen 2001ean, ohiko [https://eu.wikipedia.org/wiki/Bezero-zerbitzari bezero-zerbitzari] ereduaren mugak gainditzeko asmoz.

Eredu klasikoan, erabiltzaile guztiek zerbitzari nagusi bati eskatzen diote informazioa, eta horrek kolapsoak eragiten ditu eskaera masiboak daudenean. BitTorrent-en P2P sarean, aldiz, ez dago zerbitzari zentral bateratu baten beharrik; sarera konektatzen den gailu bakoitza bezero eta zerbitzari bihurtzen da aldi berean.

[Hemen Wikimedia Commonseko CC lizentziadun irudi bat txertatu: Bezero-zerbitzari eta P2P sareen arkitektura erakusten duen SVG grafikoa]

Protokoloa, ezaugarri nagusiak eta hobekuntzak Interneteko [https://eu.wikipedia.org/wiki/Request_for_Comments RFC] bezalako sistema propioan, [https://bittorrent.org/beps/bep_0000.html BEP] izenekoa, argitaratzen dira. Egunero milioika erabiltzaile aktibok baliatzen dute sare hau, eta protokoloa erabiltzeko software libreko inplementazio ezagunenak [[qBittorrent]], [[Transmission]] edo [[Deluge]] dira.

==Oinarrizko Terminologia eta Funtzionamendua==

Protokolo honen eraginkortasuna fitxategiak osorik bidali beharrean, zati txikietan (''pieces'') banatzean datza. Funtzionamenduaren mekanika ulertzeko, ezinbestekoa da oinarrizko terminologia ezagutzea:

* '''''.torrent''''' '''fitxategia:''' Fitxategi eskaera bat egiteko, erabiltzaileak ''.torrent'' luzapena duen fitxategi txiki bat lortu behar du, normalean proiektu ofizialen webguneetan (Linux banaketak, esaterako) edo atari indizatzaileetan. Edukiaren ordez, metadatuak eta zatien ''hash'' balioak ditu.</text>
      <sha1>dty787g6jq7go3upn79hqt00lyo8n8w</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>43251</id>
      <parentid>43250</parentid>
      <timestamp>2026-05-28T10:15:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Txpzdf</username>
        <id>2714</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>43251</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1985" sha1="rdsdtbulef8zc9cibqd3wp5zsg5abtp" xml:space="preserve">=BitTorrent: Parekoen Arteko Fitxategi-Banaketa=
'''BitTorrent''' fitxategiak partekatzeko komunikazio-protokolo bat da, [https://eu.wikipedia.org/wiki/P2P Peer-to-peer] (P2P) edo parekoen arteko sare-ereduan oinarritzen dena. Funtsean, Internet bidez datu eta fitxategi handiak modu deszentralizatuan banatzeko erabiltzen den teknologia da. Bram Cohen programatzaileak diseinatu eta argitaratu zuen 2001ean, ohiko [https://eu.wikipedia.org/wiki/Bezero-zerbitzari bezero-zerbitzari] ereduaren mugak gainditzeko asmoz.

Eredu klasikoan, erabiltzaile guztiek zerbitzari nagusi bati eskatzen diote informazioa, eta horrek kolapsoak eragiten ditu eskaera masiboak daudenean. BitTorrent-en P2P sarean, aldiz, ez dago zerbitzari zentral bateratu baten beharrik; sarera konektatzen den gailu bakoitza bezero eta zerbitzari bihurtzen da aldi berean.

[Hemen Wikimedia Commonseko CC lizentziadun irudi bat txertatu: Bezero-zerbitzari eta P2P sareen arkitektura erakusten duen SVG grafikoa]

Protokoloa, ezaugarri nagusiak eta hobekuntzak Interneteko [https://eu.wikipedia.org/wiki/Request_for_Comments RFC] bezalako sistema propioan, [https://bittorrent.org/beps/bep_0000.html BEP] izenekoa, argitaratzen dira. Egunero milioika erabiltzaile aktibok baliatzen dute sare hau, eta protokoloa erabiltzeko software libreko inplementazio ezagunenak [[qBittorrent]], [[Transmission]] edo [[Deluge]] dira.

==Oinarrizko Terminologia eta Funtzionamendua==

Protokolo honen eraginkortasuna fitxategiak osorik bidali beharrean, zati txikietan (''pieces'') banatzean datza. Funtzionamenduaren mekanika ulertzeko, ezinbestekoa da oinarrizko terminologia ezagutzea:

* '''''.torrent''''' '''fitxategia:''' Fitxategi eskaera bat egiteko, erabiltzaileak ''.torrent'' luzapena duen fitxategi txiki bat lortu behar du, normalean proiektu ofizialen webgunetan ([https://eu.wikipedia.org/wiki/Linux Linux] banaketak, esaterako) edo direktorio ataritan. Edukiaren ordez, metadatuak eta zatien ''hash'' balioak ditu.</text>
      <sha1>rdsdtbulef8zc9cibqd3wp5zsg5abtp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>43252</id>
      <parentid>43251</parentid>
      <timestamp>2026-05-28T10:22:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Txpzdf</username>
        <id>2714</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>43252</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2050" sha1="h9i7xkbtjc8ptgolj89ldj8so2qoqyy" xml:space="preserve">=BitTorrent: Parekoen Arteko Fitxategi-Banaketa=
'''BitTorrent''' fitxategiak partekatzeko komunikazio-protokolo bat da, [https://eu.wikipedia.org/wiki/P2P Peer-to-peer] (P2P) edo parekoen arteko sare-ereduan oinarritzen dena. Funtsean, Internet bidez datu eta fitxategi handiak modu deszentralizatuan banatzeko erabiltzen den teknologia da. Bram Cohen programatzaileak diseinatu eta argitaratu zuen 2001ean, ohiko [https://eu.wikipedia.org/wiki/Bezero-zerbitzari bezero-zerbitzari] ereduaren mugak gainditzeko asmoz.

Eredu klasikoan, erabiltzaile guztiek zerbitzari nagusi bati eskatzen diote informazioa, eta horrek kolapsoak eragiten ditu eskaera masiboak daudenean. BitTorrent-en P2P sarean, aldiz, ez dago zerbitzari zentral bateratu baten beharrik; sarera konektatzen den gailu bakoitza bezero eta zerbitzari bihurtzen da aldi berean.

[Hemen Wikimedia Commonseko CC lizentziadun irudi bat txertatu: Bezero-zerbitzari eta P2P sareen arkitektura erakusten duen SVG grafikoa]

Protokoloa, ezaugarri nagusiak eta hobekuntzak Interneteko [https://eu.wikipedia.org/wiki/Request_for_Comments RFC] bezalako sistema propioan, [https://bittorrent.org/beps/bep_0000.html BEP] izenekoa, argitaratzen dira. Egunero milioika erabiltzaile aktibok baliatzen dute sare hau, eta protokoloa erabiltzeko software libreko inplementazio ezagunenak [[qBittorrent]], [[Transmission]] edo [[Deluge]] dira.

==Oinarrizko Terminologia eta Funtzionamendua==

Protokolo honen eraginkortasuna fitxategiak osorik bidali beharrean, zati txikietan (''pieces'') banatzean datza. Funtzionamenduaren mekanika ulertzeko, ezinbestekoa da oinarrizko terminologia ezagutzea:

* '''''.torrent''''' '''fitxategia:''' Fitxategi eskaera bat egiteko, erabiltzaileak ''.torrent'' luzapena duen fitxategi txiki bat lortu behar du, normalean proiektu ofizialen webgunetan ([https://eu.wikipedia.org/wiki/Linux Linux] banaketak, esaterako) edo direktorio ataritan. Edukiaren ordez, metadatuak eta zatien [[Hash Balioiak eta Osotasuna|''hash'']] balioak ditu.

==Hash Balioiak eta Osotasuna==</text>
      <sha1>h9i7xkbtjc8ptgolj89ldj8so2qoqyy</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>43253</id>
      <parentid>43252</parentid>
      <timestamp>2026-05-28T10:38:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Txpzdf</username>
        <id>2714</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>43253</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2819" sha1="mgkwker2cxvef3iskprkgtznut0d1fp" xml:space="preserve">=BitTorrent: Parekoen Arteko Fitxategi-Banaketa=
'''BitTorrent''' fitxategiak partekatzeko komunikazio-protokolo bat da, [https://eu.wikipedia.org/wiki/P2P Peer-to-peer] (P2P) edo parekoen arteko sare-ereduan oinarritzen dena. Funtsean, Internet bidez datu eta fitxategi handiak modu deszentralizatuan banatzeko erabiltzen den teknologia da. Bram Cohen programatzaileak diseinatu eta argitaratu zuen 2001ean, ohiko [https://eu.wikipedia.org/wiki/Bezero-zerbitzari bezero-zerbitzari] ereduaren mugak gainditzeko asmoz.

Eredu klasikoan, erabiltzaile guztiek zerbitzari nagusi bati eskatzen diote informazioa, eta horrek kolapsoak eragiten ditu eskaera masiboak daudenean. BitTorrent-en P2P sarean, aldiz, ez dago zerbitzari zentral bateratu baten beharrik; sarera konektatzen den gailu bakoitza bezero eta zerbitzari bihurtzen da aldi berean.

[Hemen Wikimedia Commonseko CC lizentziadun irudi bat txertatu: Bezero-zerbitzari eta P2P sareen arkitektura erakusten duen SVG grafikoa]

Protokoloa, ezaugarri nagusiak eta hobekuntzak Interneteko [https://eu.wikipedia.org/wiki/Request_for_Comments RFC] bezalako sistema propioan, [https://bittorrent.org/beps/bep_0000.html BEP] izenekoa, argitaratzen dira. Egunero milioika erabiltzaile aktibok baliatzen dute sare hau, eta protokoloa erabiltzeko software libreko inplementazio ezagunenak [[qBittorrent]], [[Transmission]] edo [[Deluge]] dira.

==Oinarrizko Terminologia eta Funtzionamendua==

Protokolo honen eraginkortasuna, fitxategiak osorik bidali beharrean, zati txikietan (''pieces'') banatzean datza. Funtzionamenduaren mekanika ulertzeko, ezinbestekoa da oinarrizko terminologia ezagutzea:

* '''''.torrent''''' '''fitxategia:''' Fitxategi eskaera bat egiteko, erabiltzaileak ''.torrent'' luzapena duen fitxategi txiki bat lortu behar du, normalean proiektu ofizialen webgunetan ([https://eu.wikipedia.org/wiki/Linux Linux] banaketak, esaterako) edo direktorio ataritan. Edukiaren ordez, metadatuak eta zatien [[Hash Balioiak eta Osotasuna|''hash'']] balioak ditu.

* '''Direktorio ataria (''indexer''):''' ''.torrent'' fitxategiak bilatzeko direktorioa edo webgunea. Ez du berezko fitxategirik gordetzen, deskarga hasteko metadatuak (''.torrent'') ematen ditu soilik.

* '''Hazia (''seed''):''' Fitxategia osorik daukan eta saretik partekatzen ari den erabiltzailea.

* '''Parekoa (''peer''):''' Fitxategia deskargatzen ari den erabiltzailea, baina aldi berean dauzkan zatiak beste erabiltzaileekin partekatzen dituena.

* '''Erlauntza (''swarm''):''' Une zehatz batean fitxategi bera partekatzen ari diren gailu/erabiltzaile guztien multzoa.

* '''Aztarnaria (''tracker''):''' Erlauntzako erabiltzaileen [https://eu.wikipedia.org/wiki/IP_helbide IP helbideak] erregistratu eta haien arteko konexioak bideratzen dituen zerbitzaria.

==Hash Balioiak eta Osotasuna==</text>
      <sha1>mgkwker2cxvef3iskprkgtznut0d1fp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>43254</id>
      <parentid>43253</parentid>
      <timestamp>2026-05-28T10:39:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Txpzdf</username>
        <id>2714</id>
      </contributor>
      <origin>43254</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2820" sha1="rq0gt1mj5jx1bp7s1bzectqme56pfh6" xml:space="preserve">=BitTorrent: Parekoen Arteko Fitxategi-Banaketa=
'''BitTorrent''' fitxategiak partekatzeko komunikazio-protokolo bat da, [https://eu.wikipedia.org/wiki/P2P Peer-to-peer] (P2P) edo parekoen arteko sare-ereduan oinarritzen dena. Funtsean, Internet bidez datu eta fitxategi handiak modu deszentralizatuan banatzeko erabiltzen den teknologia da. Bram Cohen programatzaileak diseinatu eta argitaratu zuen 2001ean, ohiko [https://eu.wikipedia.org/wiki/Bezero-zerbitzari bezero-zerbitzari] ereduaren mugak gainditzeko asmoz.

Eredu klasikoan, erabiltzaile guztiek zerbitzari nagusi bati eskatzen diote informazioa, eta horrek kolapsoak eragiten ditu eskaera masiboak daudenean. BitTorrent-en P2P sarean, aldiz, ez dago zerbitzari zentral bateratu baten beharrik; sarera konektatzen den gailu bakoitza bezero eta zerbitzari bihurtzen da aldi berean.

[Hemen Wikimedia Commonseko CC lizentziadun irudi bat txertatu: Bezero-zerbitzari eta P2P sareen arkitektura erakusten duen SVG grafikoa]

Protokoloa, ezaugarri nagusiak eta hobekuntzak Interneteko [https://eu.wikipedia.org/wiki/Request_for_Comments RFC] bezalako sistema propioan, [https://bittorrent.org/beps/bep_0000.html BEP] izenekoa, argitaratzen dira. Egunero milioika erabiltzaile aktibok baliatzen dute sare hau, eta protokoloa erabiltzeko software libreko inplementazio ezagunenak [[qBittorrent]], [[Transmission]] edo [[Deluge]] dira.

==Oinarrizko Terminologia eta Funtzionamendua==

Protokolo honen eraginkortasuna, fitxategiak osorik bidali beharrean, zati txikietan (''pieces'') banatzean datza. Funtzionamenduaren mekanika ulertzeko, ezinbestekoa da oinarrizko terminologia ezagutzea:

* '''''.torrent''''' '''fitxategia:''' Fitxategi eskaera bat egiteko, erabiltzaileak ''.torrent'' luzapena duen fitxategi txiki bat lortu behar du, normalean proiektu ofizialen webgunetan ([https://eu.wikipedia.org/wiki/Linux Linux] banaketak, esaterako) edo direktorio ataritan. Edukiaren ordez, metadatuak eta zatien [[#Hash Balioiak eta Osotasuna|''hash'']] balioak ditu.

* '''Direktorio ataria (''indexer''):''' ''.torrent'' fitxategiak bilatzeko direktorioa edo webgunea. Ez du berezko fitxategirik gordetzen, deskarga hasteko metadatuak (''.torrent'') ematen ditu soilik.

* '''Hazia (''seed''):''' Fitxategia osorik daukan eta saretik partekatzen ari den erabiltzailea.

* '''Parekoa (''peer''):''' Fitxategia deskargatzen ari den erabiltzailea, baina aldi berean dauzkan zatiak beste erabiltzaileekin partekatzen dituena.

* '''Erlauntza (''swarm''):''' Une zehatz batean fitxategi bera partekatzen ari diren gailu/erabiltzaile guztien multzoa.

* '''Aztarnaria (''tracker''):''' Erlauntzako erabiltzaileen [https://eu.wikipedia.org/wiki/IP_helbide IP helbideak] erregistratu eta haien arteko konexioak bideratzen dituen zerbitzaria.

==Hash Balioiak eta Osotasuna==</text>
      <sha1>rq0gt1mj5jx1bp7s1bzectqme56pfh6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>43255</id>
      <parentid>43254</parentid>
      <timestamp>2026-05-28T10:40:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Txpzdf</username>
        <id>2714</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Oinarrizko Terminologia eta Funtzionamendua */</comment>
      <origin>43255</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3035" sha1="qiyt423beo5ocjo6g6bng4ex6hed9l2" xml:space="preserve">=BitTorrent: Parekoen Arteko Fitxategi-Banaketa=
'''BitTorrent''' fitxategiak partekatzeko komunikazio-protokolo bat da, [https://eu.wikipedia.org/wiki/P2P Peer-to-peer] (P2P) edo parekoen arteko sare-ereduan oinarritzen dena. Funtsean, Internet bidez datu eta fitxategi handiak modu deszentralizatuan banatzeko erabiltzen den teknologia da. Bram Cohen programatzaileak diseinatu eta argitaratu zuen 2001ean, ohiko [https://eu.wikipedia.org/wiki/Bezero-zerbitzari bezero-zerbitzari] ereduaren mugak gainditzeko asmoz.

Eredu klasikoan, erabiltzaile guztiek zerbitzari nagusi bati eskatzen diote informazioa, eta horrek kolapsoak eragiten ditu eskaera masiboak daudenean. BitTorrent-en P2P sarean, aldiz, ez dago zerbitzari zentral bateratu baten beharrik; sarera konektatzen den gailu bakoitza bezero eta zerbitzari bihurtzen da aldi berean.

[Hemen Wikimedia Commonseko CC lizentziadun irudi bat txertatu: Bezero-zerbitzari eta P2P sareen arkitektura erakusten duen SVG grafikoa]

Protokoloa, ezaugarri nagusiak eta hobekuntzak Interneteko [https://eu.wikipedia.org/wiki/Request_for_Comments RFC] bezalako sistema propioan, [https://bittorrent.org/beps/bep_0000.html BEP] izenekoa, argitaratzen dira. Egunero milioika erabiltzaile aktibok baliatzen dute sare hau, eta protokoloa erabiltzeko software libreko inplementazio ezagunenak [[qBittorrent]], [[Transmission]] edo [[Deluge]] dira.

==Oinarrizko Terminologia eta Funtzionamendua==

Protokolo honen eraginkortasuna, fitxategiak osorik bidali beharrean, zati txikietan (''pieces'') banatzean datza. Funtzionamenduaren mekanika ulertzeko, ezinbestekoa da oinarrizko terminologia ezagutzea:

* '''''.torrent''''' '''fitxategia:''' Fitxategi eskaera bat egiteko, erabiltzaileak ''.torrent'' luzapena duen fitxategi txiki bat lortu behar du, normalean proiektu ofizialen webgunetan ([https://eu.wikipedia.org/wiki/Linux Linux] banaketak, esaterako) edo direktorio ataritan. Edukiaren ordez, metadatuak eta zatien [[#Hash Balioiak eta Osotasuna|''hash'']] balioak ditu.

* '''Direktorio ataria (''indexer''):''' ''.torrent'' fitxategiak bilatzeko direktorioa edo webgunea. Ez du berezko fitxategirik gordetzen, deskarga hasteko metadatuak (''.torrent'') ematen ditu soilik.

* '''Hazia (''seed''):''' Fitxategia osorik daukan eta saretik partekatzen ari den erabiltzailea.

* '''Parekoa (''peer''):''' Fitxategia deskargatzen ari den erabiltzailea, baina aldi berean dauzkan zatiak beste erabiltzaileekin partekatzen dituena.

* '''Erlauntza (''swarm''):''' Une zehatz batean fitxategi bera partekatzen ari diren gailu/erabiltzaile guztien multzoa.

* '''Aztarnaria (''tracker''):''' Erlauntzako erabiltzaileen [https://eu.wikipedia.org/wiki/IP_helbide IP helbideak] erregistratu eta haien arteko konexioak bideratzen dituen zerbitzaria.

Deskarga bat hastean, lortutako lehen zatiak automatikoki eskaintzen zaizkie gainontzeko parekoei. Horrela, erabiltzaile gehiago egon ahala, deskarga-abiadura eta banaketa-ahalmena handitu egiten dira guztientzat.

==Hash Balioiak eta Osotasuna==</text>
      <sha1>qiyt423beo5ocjo6g6bng4ex6hed9l2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>43256</id>
      <parentid>43255</parentid>
      <timestamp>2026-05-28T10:49:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Txpzdf</username>
        <id>2714</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Hash Balioiak eta Osotasuna */</comment>
      <origin>43256</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3464" sha1="dvg4q1r0ivsbq6pm6iy5exbmpeovl7i" xml:space="preserve">=BitTorrent: Parekoen Arteko Fitxategi-Banaketa=
'''BitTorrent''' fitxategiak partekatzeko komunikazio-protokolo bat da, [https://eu.wikipedia.org/wiki/P2P Peer-to-peer] (P2P) edo parekoen arteko sare-ereduan oinarritzen dena. Funtsean, Internet bidez datu eta fitxategi handiak modu deszentralizatuan banatzeko erabiltzen den teknologia da. Bram Cohen programatzaileak diseinatu eta argitaratu zuen 2001ean, ohiko [https://eu.wikipedia.org/wiki/Bezero-zerbitzari bezero-zerbitzari] ereduaren mugak gainditzeko asmoz.

Eredu klasikoan, erabiltzaile guztiek zerbitzari nagusi bati eskatzen diote informazioa, eta horrek kolapsoak eragiten ditu eskaera masiboak daudenean. BitTorrent-en P2P sarean, aldiz, ez dago zerbitzari zentral bateratu baten beharrik; sarera konektatzen den gailu bakoitza bezero eta zerbitzari bihurtzen da aldi berean.

[Hemen Wikimedia Commonseko CC lizentziadun irudi bat txertatu: Bezero-zerbitzari eta P2P sareen arkitektura erakusten duen SVG grafikoa]

Protokoloa, ezaugarri nagusiak eta hobekuntzak Interneteko [https://eu.wikipedia.org/wiki/Request_for_Comments RFC] bezalako sistema propioan, [https://bittorrent.org/beps/bep_0000.html BEP] izenekoa, argitaratzen dira. Egunero milioika erabiltzaile aktibok baliatzen dute sare hau, eta protokoloa erabiltzeko software libreko inplementazio ezagunenak [[qBittorrent]], [[Transmission]] edo [[Deluge]] dira.

==Oinarrizko Terminologia eta Funtzionamendua==

Protokolo honen eraginkortasuna, fitxategiak osorik bidali beharrean, zati txikietan (''pieces'') banatzean datza. Funtzionamenduaren mekanika ulertzeko, ezinbestekoa da oinarrizko terminologia ezagutzea:

* '''''.torrent''''' '''fitxategia:''' Fitxategi eskaera bat egiteko, erabiltzaileak ''.torrent'' luzapena duen fitxategi txiki bat lortu behar du, normalean proiektu ofizialen webgunetan ([https://eu.wikipedia.org/wiki/Linux Linux] banaketak, esaterako) edo direktorio ataritan. Edukiaren ordez, metadatuak eta zatien [[#Hash Balioiak eta Osotasuna|''hash'']] balioak ditu.

* '''Direktorio ataria (''indexer''):''' ''.torrent'' fitxategiak bilatzeko direktorioa edo webgunea. Ez du berezko fitxategirik gordetzen, deskarga hasteko metadatuak (''.torrent'') ematen ditu soilik.

* '''Hazia (''seed''):''' Fitxategia osorik daukan eta saretik partekatzen ari den erabiltzailea.

* '''Parekoa (''peer''):''' Fitxategia deskargatzen ari den erabiltzailea, baina aldi berean dauzkan zatiak beste erabiltzaileekin partekatzen dituena.

* '''Erlauntza (''swarm''):''' Une zehatz batean fitxategi bera partekatzen ari diren gailu/erabiltzaile guztien multzoa.

* '''Aztarnaria (''tracker''):''' Erlauntzako erabiltzaileen [https://eu.wikipedia.org/wiki/IP_helbide IP helbideak] erregistratu eta haien arteko konexioak bideratzen dituen zerbitzaria.

Deskarga bat hastean, lortutako lehen zatiak automatikoki eskaintzen zaizkie gainontzeko parekoei. Horrela, erabiltzaile gehiago egon ahala, deskarga-abiadura eta banaketa-ahalmena handitu egiten dira guztientzat.

==Hash Balioiak eta Osotasuna==

Segurtasuna bermatzeko, zati bakoitzak bere ''hash'' balioa du, &quot;hatz-marka digital&quot; esklusibo bat ([https://eu.wikipedia.org/wiki/Hashing ''hashing'']). Pareko batengandik zati bat jasotzean, bezero-programak haren ''hash''-a kalkulatu eta ''.torrent'' fitxategian datorrenarekin alderatzen du. Bat badatoz, zatia onartu egiten du. Horrela ziurtatzen da inork ezin dituela fitxategiak aldatu edo datu ustelak sartu oharkabean.</text>
      <sha1>dvg4q1r0ivsbq6pm6iy5exbmpeovl7i</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>43257</id>
      <parentid>43256</parentid>
      <timestamp>2026-05-28T10:52:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Txpzdf</username>
        <id>2714</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>43257</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3489" sha1="9zpfwdd5helrqn3meck2x9dl9f137ah" xml:space="preserve">=BitTorrent: Parekoen Arteko Fitxategi-Banaketa=
'''BitTorrent''' fitxategiak partekatzeko komunikazio-protokolo bat da, [https://eu.wikipedia.org/wiki/P2P Peer-to-peer] (P2P) edo parekoen arteko sare-ereduan oinarritzen dena. Funtsean, Internet bidez datu eta fitxategi handiak modu deszentralizatuan banatzeko erabiltzen den teknologia da. Bram Cohen programatzaileak diseinatu eta argitaratu zuen 2001ean, ohiko [https://eu.wikipedia.org/wiki/Bezero-zerbitzari bezero-zerbitzari] ereduaren mugak gainditzeko asmoz.

Eredu klasikoan, erabiltzaile guztiek zerbitzari nagusi bati eskatzen diote informazioa, eta horrek kolapsoak eragiten ditu eskaera masiboak daudenean. BitTorrent-en P2P sarean, aldiz, ez dago zerbitzari zentral bateratu baten beharrik; sarera konektatzen den gailu bakoitza bezero eta zerbitzari bihurtzen da aldi berean.

&lt;blockquote&gt;[Hemen Wikimedia Commonseko CC lizentziadun irudi bat txertatu: Bezero-zerbitzari eta P2P sareen arkitektura erakusten duen SVG grafikoa]&lt;/blockquote&gt;

Protokoloa, ezaugarri nagusiak eta hobekuntzak Interneteko [https://eu.wikipedia.org/wiki/Request_for_Comments RFC] bezalako sistema propioan, [https://bittorrent.org/beps/bep_0000.html BEP] izenekoa, argitaratzen dira. Egunero milioika erabiltzaile aktibok baliatzen dute sare hau, eta protokoloa erabiltzeko software libreko inplementazio ezagunenak [[qBittorrent]], [[Transmission]] edo [[Deluge]] dira.

==Oinarrizko Terminologia eta Funtzionamendua==

Protokolo honen eraginkortasuna, fitxategiak osorik bidali beharrean, zati txikietan (''pieces'') banatzean datza. Funtzionamenduaren mekanika ulertzeko, ezinbestekoa da oinarrizko terminologia ezagutzea:

* '''''.torrent''''' '''fitxategia:''' Fitxategi eskaera bat egiteko, erabiltzaileak ''.torrent'' luzapena duen fitxategi txiki bat lortu behar du, normalean proiektu ofizialen webgunetan ([https://eu.wikipedia.org/wiki/Linux Linux] banaketak, esaterako) edo direktorio ataritan. Edukiaren ordez, metadatuak eta zatien [[#Hash Balioiak eta Osotasuna|''hash'']] balioak ditu.

* '''Direktorio ataria (''indexer''):''' ''.torrent'' fitxategiak bilatzeko direktorioa edo webgunea. Ez du berezko fitxategirik gordetzen, deskarga hasteko metadatuak (''.torrent'') ematen ditu soilik.

* '''Hazia (''seed''):''' Fitxategia osorik daukan eta saretik partekatzen ari den erabiltzailea.

* '''Parekoa (''peer''):''' Fitxategia deskargatzen ari den erabiltzailea, baina aldi berean dauzkan zatiak beste erabiltzaileekin partekatzen dituena.

* '''Erlauntza (''swarm''):''' Une zehatz batean fitxategi bera partekatzen ari diren gailu/erabiltzaile guztien multzoa.

* '''Aztarnaria (''tracker''):''' Erlauntzako erabiltzaileen [https://eu.wikipedia.org/wiki/IP_helbide IP helbideak] erregistratu eta haien arteko konexioak bideratzen dituen zerbitzaria.

Deskarga bat hastean, lortutako lehen zatiak automatikoki eskaintzen zaizkie gainontzeko parekoei. Horrela, erabiltzaile gehiago egon ahala, deskarga-abiadura eta banaketa-ahalmena handitu egiten dira guztientzat.

==Hash Balioiak eta Osotasuna==

Segurtasuna bermatzeko, zati bakoitzak bere ''hash'' balioa du, &quot;hatz-marka digital&quot; esklusibo bat ([https://eu.wikipedia.org/wiki/Hashing ''hashing'']). Pareko batengandik zati bat jasotzean, bezero-programak haren ''hash''-a kalkulatu eta ''.torrent'' fitxategian datorrenarekin alderatzen du. Bat badatoz, zatia onartu egiten du. Horrela ziurtatzen da inork ezin dituela fitxategiak aldatu edo datu ustelak sartu oharkabean.</text>
      <sha1>9zpfwdd5helrqn3meck2x9dl9f137ah</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>43258</id>
      <parentid>43257</parentid>
      <timestamp>2026-05-28T10:54:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Txpzdf</username>
        <id>2714</id>
      </contributor>
      <comment>BitTorrent: Parekoen Arteko Fitxategi-Banaketa</comment>
      <origin>43258</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4202" sha1="3xmofimtspa4fysxkbykwzcouoa1upc" xml:space="preserve">=BitTorrent: Parekoen Arteko Fitxategi-Banaketa=
'''BitTorrent''' fitxategiak partekatzeko komunikazio-protokolo bat da, [https://eu.wikipedia.org/wiki/P2P Peer-to-peer] (P2P) edo parekoen arteko sare-ereduan oinarritzen dena. Funtsean, Internet bidez datu eta fitxategi handiak modu deszentralizatuan banatzeko erabiltzen den teknologia da. Bram Cohen programatzaileak diseinatu eta argitaratu zuen 2001ean, ohiko [https://eu.wikipedia.org/wiki/Bezero-zerbitzari bezero-zerbitzari] ereduaren mugak gainditzeko asmoz.

Eredu klasikoan, erabiltzaile guztiek zerbitzari nagusi bati eskatzen diote informazioa, eta horrek kolapsoak eragiten ditu eskaera masiboak daudenean. BitTorrent-en P2P sarean, aldiz, ez dago zerbitzari zentral bateratu baten beharrik; sarera konektatzen den gailu bakoitza bezero eta zerbitzari bihurtzen da aldi berean.

&lt;blockquote&gt;[Hemen Wikimedia Commonseko CC lizentziadun irudi bat txertatu: Bezero-zerbitzari eta P2P sareen arkitektura erakusten duen SVG grafikoa]&lt;/blockquote&gt;

Protokoloa, ezaugarri nagusiak eta hobekuntzak Interneteko [https://eu.wikipedia.org/wiki/Request_for_Comments RFC] bezalako sistema propioan, [https://bittorrent.org/beps/bep_0000.html BEP] izenekoa, argitaratzen dira. Egunero milioika erabiltzaile aktibok baliatzen dute sare hau, eta protokoloa erabiltzeko software libreko inplementazio ezagunenak [[qBittorrent]], [[Transmission]] edo [[Deluge]] dira.

==Oinarrizko Terminologia eta Funtzionamendua==

Protokolo honen eraginkortasuna, fitxategiak osorik bidali beharrean, zati txikietan (''pieces'') banatzean datza. Funtzionamenduaren mekanika ulertzeko, ezinbestekoa da oinarrizko terminologia ezagutzea:

* '''''.torrent''''' '''fitxategia:''' Fitxategi eskaera bat egiteko, erabiltzaileak ''.torrent'' luzapena duen fitxategi txiki bat lortu behar du, normalean proiektu ofizialen webgunetan ([https://eu.wikipedia.org/wiki/Linux Linux] banaketak, esaterako) edo direktorio ataritan. Edukiaren ordez, metadatuak eta zatien [[#Hash Balioiak eta Osotasuna|''hash'']] balioak ditu.

* '''Direktorio ataria (''indexer''):''' ''.torrent'' fitxategiak bilatzeko direktorioa edo webgunea. Ez du berezko fitxategirik gordetzen, deskarga hasteko metadatuak (''.torrent'') ematen ditu soilik.

* '''Hazia (''seed''):''' Fitxategia osorik daukan eta saretik partekatzen ari den erabiltzailea.

* '''Parekoa (''peer''):''' Fitxategia deskargatzen ari den erabiltzailea, baina aldi berean dauzkan zatiak beste erabiltzaileekin partekatzen dituena.

* '''Erlauntza (''swarm''):''' Une zehatz batean fitxategi bera partekatzen ari diren gailu/erabiltzaile guztien multzoa.

* '''Aztarnaria (''tracker''):''' Erlauntzako erabiltzaileen [https://eu.wikipedia.org/wiki/IP_helbide IP helbideak] erregistratu eta haien arteko konexioak bideratzen dituen zerbitzaria.

Deskarga bat hastean, lortutako lehen zatiak automatikoki eskaintzen zaizkie gainontzeko parekoei. Horrela, erabiltzaile gehiago egon ahala, deskarga-abiadura eta banaketa-ahalmena handitu egiten dira guztientzat.

==Hash Balioiak eta Osotasuna==

Segurtasuna bermatzeko, zati bakoitzak bere ''hash'' balioa du, &quot;hatz-marka digital&quot; esklusibo bat ([https://eu.wikipedia.org/wiki/Hashing ''Hashing'']). Pareko batengandik zati bat jasotzean, bezero-programak haren ''hash''-a kalkulatu eta ''.torrent'' fitxategian datorrenarekin alderatzen du. Bat badatoz, zatia onartu egiten du. Horrela ziurtatzen da inork ezin dituela fitxategiak aldatu edo datu ustelak sartu oharkabean.

==Sareko Protokoloak: TCP, UDP eta HTTP==

BitTorrentek Interneteko hainbat geruza uztartzen ditu lana egiteko. Garraio-mailan, tradizionalki TCP (Transmission Control Protocol) erabili da, datu-paketeak era fidagarrian eta ordenean iritsiko direla ziurtatzen baitu. Hala ere, sare lokalak ez saturatzeko, garatzaileek uTP (Micro Transport Protocol) inplementatu zuten gerora. Hau UDP (User Datagram Protocol) protokoloan oinarritzen da, sareko pilaketak modu dinamikoagoan kudeatuz. Aplikazio-mailari dagokionez, HTTP edo HTTPS bezalako protokoloak ere ezinbestekoak dira; izan ere, torrent bezeroak sare horiek erabiltzen ditu aztarnariekin komunikatzeko eta erlauntzaren parte diren IP helbideak eskuratzeko.</text>
      <sha1>3xmofimtspa4fysxkbykwzcouoa1upc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>43259</id>
      <parentid>43258</parentid>
      <timestamp>2026-05-28T11:06:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Txpzdf</username>
        <id>2714</id>
      </contributor>
      <comment>/* BitTorrent: Parekoen Arteko Fitxategi-Banaketa */</comment>
      <origin>43259</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4206" sha1="94ibojsu6w2b88smxn50pwj30fgzbbp" xml:space="preserve">=BitTorrent: Parekoen Arteko Fitxategi-Banaketa=
'''BitTorrent''' fitxategiak partekatzeko komunikazio-protokolo bat da, [[https://eu.wikipedia.org/wiki/P2P | Peer-to-peer]] (P2P) edo parekoen arteko sare-ereduan oinarritzen dena. Funtsean, Internet bidez datu eta fitxategi handiak modu deszentralizatuan banatzeko erabiltzen den teknologia da. Bram Cohen programatzaileak diseinatu eta argitaratu zuen 2001ean, ohiko [https://eu.wikipedia.org/wiki/Bezero-zerbitzari bezero-zerbitzari] ereduaren mugak gainditzeko asmoz.

Eredu klasikoan, erabiltzaile guztiek zerbitzari nagusi bati eskatzen diote informazioa, eta horrek kolapsoak eragiten ditu eskaera masiboak daudenean. BitTorrent-en P2P sarean, aldiz, ez dago zerbitzari zentral bateratu baten beharrik; sarera konektatzen den gailu bakoitza bezero eta zerbitzari bihurtzen da aldi berean.

&lt;blockquote&gt;[Hemen Wikimedia Commonseko CC lizentziadun irudi bat txertatu: Bezero-zerbitzari eta P2P sareen arkitektura erakusten duen SVG grafikoa]&lt;/blockquote&gt;

Protokoloa, ezaugarri nagusiak eta hobekuntzak Interneteko [https://eu.wikipedia.org/wiki/Request_for_Comments RFC] bezalako sistema propioan, [https://bittorrent.org/beps/bep_0000.html BEP] izenekoa, argitaratzen dira. Egunero milioika erabiltzaile aktibok baliatzen dute sare hau, eta protokoloa erabiltzeko software libreko inplementazio ezagunenak [[qBittorrent]], [[Transmission]] edo [[Deluge]] dira.

==Oinarrizko Terminologia eta Funtzionamendua==

Protokolo honen eraginkortasuna, fitxategiak osorik bidali beharrean, zati txikietan (''pieces'') banatzean datza. Funtzionamenduaren mekanika ulertzeko, ezinbestekoa da oinarrizko terminologia ezagutzea:

* '''''.torrent''''' '''fitxategia:''' Fitxategi eskaera bat egiteko, erabiltzaileak ''.torrent'' luzapena duen fitxategi txiki bat lortu behar du, normalean proiektu ofizialen webgunetan ([https://eu.wikipedia.org/wiki/Linux Linux] banaketak, esaterako) edo direktorio ataritan. Edukiaren ordez, metadatuak eta zatien [[#Hash Balioiak eta Osotasuna|''hash'']] balioak ditu.

* '''Direktorio ataria (''indexer''):''' ''.torrent'' fitxategiak bilatzeko direktorioa edo webgunea. Ez du berezko fitxategirik gordetzen, deskarga hasteko metadatuak (''.torrent'') ematen ditu soilik.

* '''Hazia (''seed''):''' Fitxategia osorik daukan eta saretik partekatzen ari den erabiltzailea.

* '''Parekoa (''peer''):''' Fitxategia deskargatzen ari den erabiltzailea, baina aldi berean dauzkan zatiak beste erabiltzaileekin partekatzen dituena.

* '''Erlauntza (''swarm''):''' Une zehatz batean fitxategi bera partekatzen ari diren gailu/erabiltzaile guztien multzoa.

* '''Aztarnaria (''tracker''):''' Erlauntzako erabiltzaileen [https://eu.wikipedia.org/wiki/IP_helbide IP helbideak] erregistratu eta haien arteko konexioak bideratzen dituen zerbitzaria.

Deskarga bat hastean, lortutako lehen zatiak automatikoki eskaintzen zaizkie gainontzeko parekoei. Horrela, erabiltzaile gehiago egon ahala, deskarga-abiadura eta banaketa-ahalmena handitu egiten dira guztientzat.

==Hash Balioiak eta Osotasuna==

Segurtasuna bermatzeko, zati bakoitzak bere ''hash'' balioa du, &quot;hatz-marka digital&quot; esklusibo bat ([https://eu.wikipedia.org/wiki/Hashing ''Hashing'']). Pareko batengandik zati bat jasotzean, bezero-programak haren ''hash''-a kalkulatu eta ''.torrent'' fitxategian datorrenarekin alderatzen du. Bat badatoz, zatia onartu egiten du. Horrela ziurtatzen da inork ezin dituela fitxategiak aldatu edo datu ustelak sartu oharkabean.

==Sareko Protokoloak: TCP, UDP eta HTTP==

BitTorrentek Interneteko hainbat geruza uztartzen ditu lana egiteko. Garraio-mailan, tradizionalki TCP (Transmission Control Protocol) erabili da, datu-paketeak era fidagarrian eta ordenean iritsiko direla ziurtatzen baitu. Hala ere, sare lokalak ez saturatzeko, garatzaileek uTP (Micro Transport Protocol) inplementatu zuten gerora. Hau UDP (User Datagram Protocol) protokoloan oinarritzen da, sareko pilaketak modu dinamikoagoan kudeatuz. Aplikazio-mailari dagokionez, HTTP edo HTTPS bezalako protokoloak ere ezinbestekoak dira; izan ere, torrent bezeroak sare horiek erabiltzen ditu aztarnariekin komunikatzeko eta erlauntzaren parte diren IP helbideak eskuratzeko.</text>
      <sha1>94ibojsu6w2b88smxn50pwj30fgzbbp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>43260</id>
      <parentid>43259</parentid>
      <timestamp>2026-05-28T11:11:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Txpzdf</username>
        <id>2714</id>
      </contributor>
      <comment>/* Sareko Protokoloak: TCP, UDP eta HTTP */</comment>
      <origin>43260</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4239" sha1="myowde0r8xvi404u3c8r4i627qzjbnk" xml:space="preserve">=BitTorrent: Parekoen Arteko Fitxategi-Banaketa=
'''BitTorrent''' fitxategiak partekatzeko komunikazio-protokolo bat da, [[https://eu.wikipedia.org/wiki/P2P | Peer-to-peer]] (P2P) edo parekoen arteko sare-ereduan oinarritzen dena. Funtsean, Internet bidez datu eta fitxategi handiak modu deszentralizatuan banatzeko erabiltzen den teknologia da. Bram Cohen programatzaileak diseinatu eta argitaratu zuen 2001ean, ohiko [https://eu.wikipedia.org/wiki/Bezero-zerbitzari bezero-zerbitzari] ereduaren mugak gainditzeko asmoz.

Eredu klasikoan, erabiltzaile guztiek zerbitzari nagusi bati eskatzen diote informazioa, eta horrek kolapsoak eragiten ditu eskaera masiboak daudenean. BitTorrent-en P2P sarean, aldiz, ez dago zerbitzari zentral bateratu baten beharrik; sarera konektatzen den gailu bakoitza bezero eta zerbitzari bihurtzen da aldi berean.

&lt;blockquote&gt;[Hemen Wikimedia Commonseko CC lizentziadun irudi bat txertatu: Bezero-zerbitzari eta P2P sareen arkitektura erakusten duen SVG grafikoa]&lt;/blockquote&gt;

Protokoloa, ezaugarri nagusiak eta hobekuntzak Interneteko [https://eu.wikipedia.org/wiki/Request_for_Comments RFC] bezalako sistema propioan, [https://bittorrent.org/beps/bep_0000.html BEP] izenekoa, argitaratzen dira. Egunero milioika erabiltzaile aktibok baliatzen dute sare hau, eta protokoloa erabiltzeko software libreko inplementazio ezagunenak [[qBittorrent]], [[Transmission]] edo [[Deluge]] dira.

==Oinarrizko Terminologia eta Funtzionamendua==

Protokolo honen eraginkortasuna, fitxategiak osorik bidali beharrean, zati txikietan (''pieces'') banatzean datza. Funtzionamenduaren mekanika ulertzeko, ezinbestekoa da oinarrizko terminologia ezagutzea:

* '''''.torrent''''' '''fitxategia:''' Fitxategi eskaera bat egiteko, erabiltzaileak ''.torrent'' luzapena duen fitxategi txiki bat lortu behar du, normalean proiektu ofizialen webgunetan ([https://eu.wikipedia.org/wiki/Linux Linux] banaketak, esaterako) edo direktorio ataritan. Edukiaren ordez, metadatuak eta zatien [[#Hash Balioiak eta Osotasuna|''hash'']] balioak ditu.

* '''Direktorio ataria (''indexer''):''' ''.torrent'' fitxategiak bilatzeko direktorioa edo webgunea. Ez du berezko fitxategirik gordetzen, deskarga hasteko metadatuak (''.torrent'') ematen ditu soilik.

* '''Hazia (''seed''):''' Fitxategia osorik daukan eta saretik partekatzen ari den erabiltzailea.

* '''Parekoa (''peer''):''' Fitxategia deskargatzen ari den erabiltzailea, baina aldi berean dauzkan zatiak beste erabiltzaileekin partekatzen dituena.

* '''Erlauntza (''swarm''):''' Une zehatz batean fitxategi bera partekatzen ari diren gailu/erabiltzaile guztien multzoa.

* '''Aztarnaria (''tracker''):''' Erlauntzako erabiltzaileen [https://eu.wikipedia.org/wiki/IP_helbide IP helbideak] erregistratu eta haien arteko konexioak bideratzen dituen zerbitzaria.

Deskarga bat hastean, lortutako lehen zatiak automatikoki eskaintzen zaizkie gainontzeko parekoei. Horrela, erabiltzaile gehiago egon ahala, deskarga-abiadura eta banaketa-ahalmena handitu egiten dira guztientzat.

==Hash Balioiak eta Osotasuna==

Segurtasuna bermatzeko, zati bakoitzak bere ''hash'' balioa du, &quot;hatz-marka digital&quot; esklusibo bat ([https://eu.wikipedia.org/wiki/Hashing ''Hashing'']). Pareko batengandik zati bat jasotzean, bezero-programak haren ''hash''-a kalkulatu eta ''.torrent'' fitxategian datorrenarekin alderatzen du. Bat badatoz, zatia onartu egiten du. Horrela ziurtatzen da inork ezin dituela fitxategiak aldatu edo datu ustelak sartu oharkabean.

==Sareko Protokoloak: TCP, UDP eta HTTP==

BitTorrentek Interneteko hainbat geruza uztartzen ditu lana egiteko. Garraio-mailan, tradizionalki [https://eu.wikipedia.org/wiki/Transmission_Control_Protocol TCP] erabili da, datu-paketeak era fidagarrian eta ordenean iritsiko direla ziurtatzen baitu. Hala ere, sare lokalak ez saturatzeko, garatzaileek uTP (uTorrent Transport Protocol) inplementatu zuten gerora. Hau UDP (User Datagram Protocol) protokoloan oinarritzen da, sareko pilaketak modu dinamikoagoan kudeatuz. Aplikazio-mailari dagokionez, HTTP edo HTTPS bezalako protokoloak ere ezinbestekoak dira; izan ere, torrent bezeroak sare horiek erabiltzen ditu aztarnariekin komunikatzeko eta erlauntzaren parte diren IP helbideak eskuratzeko.</text>
      <sha1>myowde0r8xvi404u3c8r4i627qzjbnk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>43261</id>
      <parentid>43260</parentid>
      <timestamp>2026-05-28T11:13:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Txpzdf</username>
        <id>2714</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>43261</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4181" sha1="lvtdrerstehpqqfaqqv9r7yz4qn87do" xml:space="preserve">=BitTorrent: Parekoen Arteko Fitxategi-Banaketa=
'''BitTorrent''' fitxategiak partekatzeko komunikazio-protokolo bat da, [[w:P2P|Peer-to-peer]] (P2P) edo parekoen arteko sare-ereduan oinarritzen dena. Funtsean, Internet bidez datu eta fitxategi handiak modu deszentralizatuan banatzeko erabiltzen den teknologia da. Bram Cohen programatzaileak diseinatu eta argitaratu zuen 2001ean, ohiko [w:Bezero-zerbitzari|bezero-zerbitzari] ereduaren mugak gainditzeko asmoz.

Eredu klasikoan, erabiltzaile guztiek zerbitzari nagusi bati eskatzen diote informazioa, eta horrek kolapsoak eragiten ditu eskaera masiboak daudenean. BitTorrent-en P2P sarean, aldiz, ez dago zerbitzari zentral bateratu baten beharrik; sarera konektatzen den gailu bakoitza bezero eta zerbitzari bihurtzen da aldi berean.

&lt;blockquote&gt;[Hemen Wikimedia Commonseko CC lizentziadun irudi bat txertatu: Bezero-zerbitzari eta P2P sareen arkitektura erakusten duen SVG grafikoa]&lt;/blockquote&gt;

Protokoloa, ezaugarri nagusiak eta hobekuntzak Interneteko [https://eu.wikipedia.org/wiki/Request_for_Comments RFC] bezalako sistema propioan, [https://bittorrent.org/beps/bep_0000.html BEP] izenekoa, argitaratzen dira. Egunero milioika erabiltzaile aktibok baliatzen dute sare hau, eta protokoloa erabiltzeko software libreko inplementazio ezagunenak [[qBittorrent]], [[Transmission]] edo [[Deluge]] dira.

==Oinarrizko Terminologia eta Funtzionamendua==

Protokolo honen eraginkortasuna, fitxategiak osorik bidali beharrean, zati txikietan (''pieces'') banatzean datza. Funtzionamenduaren mekanika ulertzeko, ezinbestekoa da oinarrizko terminologia ezagutzea:

* '''''.torrent''''' '''fitxategia:''' Fitxategi eskaera bat egiteko, erabiltzaileak ''.torrent'' luzapena duen fitxategi txiki bat lortu behar du, normalean proiektu ofizialen webgunetan ([https://eu.wikipedia.org/wiki/Linux Linux] banaketak, esaterako) edo direktorio ataritan. Edukiaren ordez, metadatuak eta zatien [[#Hash Balioiak eta Osotasuna|''hash'']] balioak ditu.

* '''Direktorio ataria (''indexer''):''' ''.torrent'' fitxategiak bilatzeko direktorioa edo webgunea. Ez du berezko fitxategirik gordetzen, deskarga hasteko metadatuak (''.torrent'') ematen ditu soilik.

* '''Hazia (''seed''):''' Fitxategia osorik daukan eta saretik partekatzen ari den erabiltzailea.

* '''Parekoa (''peer''):''' Fitxategia deskargatzen ari den erabiltzailea, baina aldi berean dauzkan zatiak beste erabiltzaileekin partekatzen dituena.

* '''Erlauntza (''swarm''):''' Une zehatz batean fitxategi bera partekatzen ari diren gailu/erabiltzaile guztien multzoa.

* '''Aztarnaria (''tracker''):''' Erlauntzako erabiltzaileen [https://eu.wikipedia.org/wiki/IP_helbide IP helbideak] erregistratu eta haien arteko konexioak bideratzen dituen zerbitzaria.

Deskarga bat hastean, lortutako lehen zatiak automatikoki eskaintzen zaizkie gainontzeko parekoei. Horrela, erabiltzaile gehiago egon ahala, deskarga-abiadura eta banaketa-ahalmena handitu egiten dira guztientzat.

==Hash Balioiak eta Osotasuna==

Segurtasuna bermatzeko, zati bakoitzak bere ''hash'' balioa du, &quot;hatz-marka digital&quot; esklusibo bat ([https://eu.wikipedia.org/wiki/Hashing ''Hashing'']). Pareko batengandik zati bat jasotzean, bezero-programak haren ''hash''-a kalkulatu eta ''.torrent'' fitxategian datorrenarekin alderatzen du. Bat badatoz, zatia onartu egiten du. Horrela ziurtatzen da inork ezin dituela fitxategiak aldatu edo datu ustelak sartu oharkabean.

==Sareko Protokoloak: TCP, UDP eta HTTP==

BitTorrentek Interneteko hainbat geruza uztartzen ditu lana egiteko. Garraio-mailan, tradizionalki [https://eu.wikipedia.org/wiki/Transmission_Control_Protocol TCP] erabili da, datu-paketeak era fidagarrian eta ordenean iritsiko direla ziurtatzen baitu. Hala ere, sare lokalak ez saturatzeko, garatzaileek uTP (uTorrent Transport Protocol) inplementatu zuten gerora. Hau UDP (User Datagram Protocol) protokoloan oinarritzen da, sareko pilaketak modu dinamikoagoan kudeatuz. Aplikazio-mailari dagokionez, HTTP edo HTTPS bezalako protokoloak ere ezinbestekoak dira; izan ere, torrent bezeroak sare horiek erabiltzen ditu aztarnariekin komunikatzeko eta erlauntzaren parte diren IP helbideak eskuratzeko.</text>
      <sha1>lvtdrerstehpqqfaqqv9r7yz4qn87do</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>43262</id>
      <parentid>43261</parentid>
      <timestamp>2026-05-28T11:19:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Txpzdf</username>
        <id>2714</id>
      </contributor>
      <origin>43262</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4056" sha1="2ulhrtpjf5vapphzdy6uy94c7b23o9l" xml:space="preserve">=BitTorrent: Parekoen Arteko Fitxategi-Banaketa=
'''BitTorrent''' fitxategiak partekatzeko komunikazio-protokolo bat da, [[w:P2P|Peer-to-peer]] (P2P) edo parekoen arteko sare-ereduan oinarritzen dena. Funtsean, Internet bidez datu eta fitxategi handiak modu deszentralizatuan banatzeko erabiltzen den teknologia da. Bram Cohen programatzaileak diseinatu eta argitaratu zuen 2001ean, ohiko [[w:Bezero-zerbitzari|bezero-zerbitzari]] ereduaren mugak gainditzeko asmoz.

Eredu klasikoan, erabiltzaile guztiek zerbitzari nagusi bati eskatzen diote informazioa, eta horrek kolapsoak eragiten ditu eskaera masiboak daudenean. BitTorrent-en P2P sarean, aldiz, ez dago zerbitzari zentral bateratu baten beharrik; sarera konektatzen den gailu bakoitza bezero eta zerbitzari bihurtzen da aldi berean.

&lt;blockquote&gt;[Hemen Wikimedia Commonseko CC lizentziadun irudi bat txertatu: Bezero-zerbitzari eta P2P sareen arkitektura erakusten duen SVG grafikoa]&lt;/blockquote&gt;

Protokoloa, ezaugarri nagusiak eta hobekuntzak Interneteko [[w:Request_for_Comments|RFC]] bezalako sistema propioan, [https://bittorrent.org/beps/bep_0000.html BEP] izenekoa, argitaratzen dira. Egunero milioika erabiltzaile aktibok baliatzen dute sare hau, eta protokoloa erabiltzeko software libreko inplementazio ezagunenak [[qBittorrent]], [[Transmission]] edo [[Deluge]] dira.

==Oinarrizko Terminologia eta Funtzionamendua==

Protokolo honen eraginkortasuna, fitxategiak osorik bidali beharrean, zati txikietan (''pieces'') banatzean datza. Funtzionamenduaren mekanika ulertzeko, ezinbestekoa da oinarrizko terminologia ezagutzea:

* '''''.torrent''''' '''fitxategia:''' Fitxategi eskaera bat egiteko, erabiltzaileak ''.torrent'' luzapena duen fitxategi txiki bat lortu behar du, normalean proiektu ofizialen webgunetan ([[w:Linux]] banaketak, esaterako) edo direktorio ataritan. Edukiaren ordez, metadatuak eta zatien [[#Hash Balioiak eta Osotasuna|''hash'']] balioak ditu.

* '''Direktorio ataria (''indexer''):''' ''.torrent'' fitxategiak bilatzeko direktorioa edo webgunea. Ez du berezko fitxategirik gordetzen, deskarga hasteko metadatuak (''.torrent'') ematen ditu soilik.

* '''Hazia (''seed''):''' Fitxategia osorik daukan eta saretik partekatzen ari den erabiltzailea.

* '''Parekoa (''peer''):''' Fitxategia deskargatzen ari den erabiltzailea, baina aldi berean dauzkan zatiak beste erabiltzaileekin partekatzen dituena.

* '''Erlauntza (''swarm''):''' Une zehatz batean fitxategi bera partekatzen ari diren gailu/erabiltzaile guztien multzoa.

* '''Aztarnaria (''tracker''):''' Erlauntzako erabiltzaileen [[w:IP_helbide|IP helbideak]] erregistratu eta haien arteko konexioak bideratzen dituen zerbitzaria.

Deskarga bat hastean, lortutako lehen zatiak automatikoki eskaintzen zaizkie gainontzeko parekoei. Horrela, erabiltzaile gehiago egon ahala, deskarga-abiadura eta banaketa-ahalmena handitu egiten dira guztientzat.

==Hash Balioiak eta Osotasuna==

Segurtasuna bermatzeko, zati bakoitzak bere ''hash'' balioa du, &quot;hatz-marka digital&quot; esklusibo bat ([[w:Hashing| ''Hashing'']]). Pareko batengandik zati bat jasotzean, bezero-programak haren ''hash''-a kalkulatu eta ''.torrent'' fitxategian datorrenarekin alderatzen du. Bat badatoz, zatia onartu egiten du. Horrela ziurtatzen da inork ezin dituela fitxategiak aldatu edo datu ustelak sartu oharkabean.

==Sareko Protokoloak: TCP, UDP eta HTTP==

BitTorrentek Interneteko hainbat geruza uztartzen ditu lana egiteko. Garraio-mailan, tradizionalki [[w:Transmission_Control_Protocol|TCP]] erabili da, datu-paketeak era fidagarrian eta ordenean iritsiko direla ziurtatzen baitu. Hala ere, sare lokalak ez saturatzeko, garatzaileek uTP (''uTorrent Transport Protocol'') inplementatu zuten gerora. Hau [[w:User_Datagram_Protocol|UDP]] protokoloan oinarritzen da, sareko pilaketak modu dinamikoagoan kudeatuz. Aplikazio-mailari dagokionez, HTTP edo HTTPS bezalako protokoloak ere ezinbestekoak dira; izan ere, torrent bezeroak sare horiek erabiltzen ditu aztarnariekin komunikatzeko eta erlauntzaren parte diren IP helbideak eskuratzeko.</text>
      <sha1>2ulhrtpjf5vapphzdy6uy94c7b23o9l</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>43263</id>
      <parentid>43262</parentid>
      <timestamp>2026-05-28T11:22:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Txpzdf</username>
        <id>2714</id>
      </contributor>
      <comment>/* Oinarrizko Terminologia eta Funtzionamendua */</comment>
      <origin>43263</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4062" sha1="ikdryoxem8ygbfi10vulr9kf8yvtmhg" xml:space="preserve">=BitTorrent: Parekoen Arteko Fitxategi-Banaketa=
'''BitTorrent''' fitxategiak partekatzeko komunikazio-protokolo bat da, [[w:P2P|Peer-to-peer]] (P2P) edo parekoen arteko sare-ereduan oinarritzen dena. Funtsean, Internet bidez datu eta fitxategi handiak modu deszentralizatuan banatzeko erabiltzen den teknologia da. Bram Cohen programatzaileak diseinatu eta argitaratu zuen 2001ean, ohiko [[w:Bezero-zerbitzari|bezero-zerbitzari]] ereduaren mugak gainditzeko asmoz.

Eredu klasikoan, erabiltzaile guztiek zerbitzari nagusi bati eskatzen diote informazioa, eta horrek kolapsoak eragiten ditu eskaera masiboak daudenean. BitTorrent-en P2P sarean, aldiz, ez dago zerbitzari zentral bateratu baten beharrik; sarera konektatzen den gailu bakoitza bezero eta zerbitzari bihurtzen da aldi berean.

&lt;blockquote&gt;[Hemen Wikimedia Commonseko CC lizentziadun irudi bat txertatu: Bezero-zerbitzari eta P2P sareen arkitektura erakusten duen SVG grafikoa]&lt;/blockquote&gt;

Protokoloa, ezaugarri nagusiak eta hobekuntzak Interneteko [[w:Request_for_Comments|RFC]] bezalako sistema propioan, [https://bittorrent.org/beps/bep_0000.html BEP] izenekoa, argitaratzen dira. Egunero milioika erabiltzaile aktibok baliatzen dute sare hau, eta protokoloa erabiltzeko software libreko inplementazio ezagunenak [[qBittorrent]], [[Transmission]] edo [[Deluge]] dira.

==Oinarrizko Terminologia eta Funtzionamendua==

Protokolo honen eraginkortasuna, fitxategiak osorik bidali beharrean, zati txikietan (''pieces'') banatzean datza. Funtzionamenduaren mekanika ulertzeko, ezinbestekoa da oinarrizko terminologia ezagutzea:

* '''''.torrent''''' '''fitxategia:''' Fitxategi eskaera bat egiteko, erabiltzaileak ''.torrent'' luzapena duen fitxategi txiki bat lortu behar du, normalean proiektu ofizialen webgunetan ([[w:Linux|Linux]] banaketak, esaterako) edo direktorio ataritan. Edukiaren ordez, metadatuak eta zatien [[#Hash Balioiak eta Osotasuna|''hash'']] balioak ditu.

* '''Direktorio ataria (''indexer''):''' ''.torrent'' fitxategiak bilatzeko direktorioa edo webgunea. Ez du berezko fitxategirik gordetzen, deskarga hasteko metadatuak (''.torrent'') ematen ditu soilik.

* '''Hazia (''seed''):''' Fitxategia osorik daukan eta saretik partekatzen ari den erabiltzailea.

* '''Parekoa (''peer''):''' Fitxategia deskargatzen ari den erabiltzailea, baina aldi berean dauzkan zatiak beste erabiltzaileekin partekatzen dituena.

* '''Erlauntza (''swarm''):''' Une zehatz batean fitxategi bera partekatzen ari diren gailu/erabiltzaile guztien multzoa.

* '''Aztarnaria (''tracker''):''' Erlauntzako erabiltzaileen [[w:IP_helbide|IP helbideak]] erregistratu eta haien arteko konexioak bideratzen dituen zerbitzaria.

Deskarga bat hastean, lortutako lehen zatiak automatikoki eskaintzen zaizkie gainontzeko parekoei. Horrela, erabiltzaile gehiago egon ahala, deskarga-abiadura eta banaketa-ahalmena handitu egiten dira guztientzat.

==Hash Balioiak eta Osotasuna==

Segurtasuna bermatzeko, zati bakoitzak bere ''hash'' balioa du, &quot;hatz-marka digital&quot; esklusibo bat ([[w:Hashing| ''Hashing'']]). Pareko batengandik zati bat jasotzean, bezero-programak haren ''hash''-a kalkulatu eta ''.torrent'' fitxategian datorrenarekin alderatzen du. Bat badatoz, zatia onartu egiten du. Horrela ziurtatzen da inork ezin dituela fitxategiak aldatu edo datu ustelak sartu oharkabean.

==Sareko Protokoloak: TCP, UDP eta HTTP==

BitTorrentek Interneteko hainbat geruza uztartzen ditu lana egiteko. Garraio-mailan, tradizionalki [[w:Transmission_Control_Protocol|TCP]] erabili da, datu-paketeak era fidagarrian eta ordenean iritsiko direla ziurtatzen baitu. Hala ere, sare lokalak ez saturatzeko, garatzaileek uTP (''uTorrent Transport Protocol'') inplementatu zuten gerora. Hau [[w:User_Datagram_Protocol|UDP]] protokoloan oinarritzen da, sareko pilaketak modu dinamikoagoan kudeatuz. Aplikazio-mailari dagokionez, HTTP edo HTTPS bezalako protokoloak ere ezinbestekoak dira; izan ere, torrent bezeroak sare horiek erabiltzen ditu aztarnariekin komunikatzeko eta erlauntzaren parte diren IP helbideak eskuratzeko.</text>
      <sha1>ikdryoxem8ygbfi10vulr9kf8yvtmhg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>43264</id>
      <parentid>43263</parentid>
      <timestamp>2026-05-28T11:22:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Txpzdf</username>
        <id>2714</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Hash Balioiak eta Osotasuna */</comment>
      <origin>43264</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4061" sha1="9nj0iy3qa03vreygphsj71nyba4cp2k" xml:space="preserve">=BitTorrent: Parekoen Arteko Fitxategi-Banaketa=
'''BitTorrent''' fitxategiak partekatzeko komunikazio-protokolo bat da, [[w:P2P|Peer-to-peer]] (P2P) edo parekoen arteko sare-ereduan oinarritzen dena. Funtsean, Internet bidez datu eta fitxategi handiak modu deszentralizatuan banatzeko erabiltzen den teknologia da. Bram Cohen programatzaileak diseinatu eta argitaratu zuen 2001ean, ohiko [[w:Bezero-zerbitzari|bezero-zerbitzari]] ereduaren mugak gainditzeko asmoz.

Eredu klasikoan, erabiltzaile guztiek zerbitzari nagusi bati eskatzen diote informazioa, eta horrek kolapsoak eragiten ditu eskaera masiboak daudenean. BitTorrent-en P2P sarean, aldiz, ez dago zerbitzari zentral bateratu baten beharrik; sarera konektatzen den gailu bakoitza bezero eta zerbitzari bihurtzen da aldi berean.

&lt;blockquote&gt;[Hemen Wikimedia Commonseko CC lizentziadun irudi bat txertatu: Bezero-zerbitzari eta P2P sareen arkitektura erakusten duen SVG grafikoa]&lt;/blockquote&gt;

Protokoloa, ezaugarri nagusiak eta hobekuntzak Interneteko [[w:Request_for_Comments|RFC]] bezalako sistema propioan, [https://bittorrent.org/beps/bep_0000.html BEP] izenekoa, argitaratzen dira. Egunero milioika erabiltzaile aktibok baliatzen dute sare hau, eta protokoloa erabiltzeko software libreko inplementazio ezagunenak [[qBittorrent]], [[Transmission]] edo [[Deluge]] dira.

==Oinarrizko Terminologia eta Funtzionamendua==

Protokolo honen eraginkortasuna, fitxategiak osorik bidali beharrean, zati txikietan (''pieces'') banatzean datza. Funtzionamenduaren mekanika ulertzeko, ezinbestekoa da oinarrizko terminologia ezagutzea:

* '''''.torrent''''' '''fitxategia:''' Fitxategi eskaera bat egiteko, erabiltzaileak ''.torrent'' luzapena duen fitxategi txiki bat lortu behar du, normalean proiektu ofizialen webgunetan ([[w:Linux|Linux]] banaketak, esaterako) edo direktorio ataritan. Edukiaren ordez, metadatuak eta zatien [[#Hash Balioiak eta Osotasuna|''hash'']] balioak ditu.

* '''Direktorio ataria (''indexer''):''' ''.torrent'' fitxategiak bilatzeko direktorioa edo webgunea. Ez du berezko fitxategirik gordetzen, deskarga hasteko metadatuak (''.torrent'') ematen ditu soilik.

* '''Hazia (''seed''):''' Fitxategia osorik daukan eta saretik partekatzen ari den erabiltzailea.

* '''Parekoa (''peer''):''' Fitxategia deskargatzen ari den erabiltzailea, baina aldi berean dauzkan zatiak beste erabiltzaileekin partekatzen dituena.

* '''Erlauntza (''swarm''):''' Une zehatz batean fitxategi bera partekatzen ari diren gailu/erabiltzaile guztien multzoa.

* '''Aztarnaria (''tracker''):''' Erlauntzako erabiltzaileen [[w:IP_helbide|IP helbideak]] erregistratu eta haien arteko konexioak bideratzen dituen zerbitzaria.

Deskarga bat hastean, lortutako lehen zatiak automatikoki eskaintzen zaizkie gainontzeko parekoei. Horrela, erabiltzaile gehiago egon ahala, deskarga-abiadura eta banaketa-ahalmena handitu egiten dira guztientzat.

==Hash Balioiak eta Osotasuna==

Segurtasuna bermatzeko, zati bakoitzak bere ''hash'' balioa du, &quot;hatz-marka digital&quot; esklusibo bat ([[w:Hashing|''Hashing'']]). Pareko batengandik zati bat jasotzean, bezero-programak haren ''hash''-a kalkulatu eta ''.torrent'' fitxategian datorrenarekin alderatzen du. Bat badatoz, zatia onartu egiten du. Horrela ziurtatzen da inork ezin dituela fitxategiak aldatu edo datu ustelak sartu oharkabean.

==Sareko Protokoloak: TCP, UDP eta HTTP==

BitTorrentek Interneteko hainbat geruza uztartzen ditu lana egiteko. Garraio-mailan, tradizionalki [[w:Transmission_Control_Protocol|TCP]] erabili da, datu-paketeak era fidagarrian eta ordenean iritsiko direla ziurtatzen baitu. Hala ere, sare lokalak ez saturatzeko, garatzaileek uTP (''uTorrent Transport Protocol'') inplementatu zuten gerora. Hau [[w:User_Datagram_Protocol|UDP]] protokoloan oinarritzen da, sareko pilaketak modu dinamikoagoan kudeatuz. Aplikazio-mailari dagokionez, HTTP edo HTTPS bezalako protokoloak ere ezinbestekoak dira; izan ere, torrent bezeroak sare horiek erabiltzen ditu aztarnariekin komunikatzeko eta erlauntzaren parte diren IP helbideak eskuratzeko.</text>
      <sha1>9nj0iy3qa03vreygphsj71nyba4cp2k</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>43265</id>
      <parentid>43264</parentid>
      <timestamp>2026-05-28T11:30:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Txpzdf</username>
        <id>2714</id>
      </contributor>
      <comment>/* Sareko Protokoloak: TCP, UDP eta HTTP */</comment>
      <origin>43265</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4041" sha1="3x324v661i5zto7rck4rbammr0sae4y" xml:space="preserve">=BitTorrent: Parekoen Arteko Fitxategi-Banaketa=
'''BitTorrent''' fitxategiak partekatzeko komunikazio-protokolo bat da, [[w:P2P|Peer-to-peer]] (P2P) edo parekoen arteko sare-ereduan oinarritzen dena. Funtsean, Internet bidez datu eta fitxategi handiak modu deszentralizatuan banatzeko erabiltzen den teknologia da. Bram Cohen programatzaileak diseinatu eta argitaratu zuen 2001ean, ohiko [[w:Bezero-zerbitzari|bezero-zerbitzari]] ereduaren mugak gainditzeko asmoz.

Eredu klasikoan, erabiltzaile guztiek zerbitzari nagusi bati eskatzen diote informazioa, eta horrek kolapsoak eragiten ditu eskaera masiboak daudenean. BitTorrent-en P2P sarean, aldiz, ez dago zerbitzari zentral bateratu baten beharrik; sarera konektatzen den gailu bakoitza bezero eta zerbitzari bihurtzen da aldi berean.

&lt;blockquote&gt;[Hemen Wikimedia Commonseko CC lizentziadun irudi bat txertatu: Bezero-zerbitzari eta P2P sareen arkitektura erakusten duen SVG grafikoa]&lt;/blockquote&gt;

Protokoloa, ezaugarri nagusiak eta hobekuntzak Interneteko [[w:Request_for_Comments|RFC]] bezalako sistema propioan, [https://bittorrent.org/beps/bep_0000.html BEP] izenekoa, argitaratzen dira. Egunero milioika erabiltzaile aktibok baliatzen dute sare hau, eta protokoloa erabiltzeko software libreko inplementazio ezagunenak [[qBittorrent]], [[Transmission]] edo [[Deluge]] dira.

==Oinarrizko Terminologia eta Funtzionamendua==

Protokolo honen eraginkortasuna, fitxategiak osorik bidali beharrean, zati txikietan (''pieces'') banatzean datza. Funtzionamenduaren mekanika ulertzeko, ezinbestekoa da oinarrizko terminologia ezagutzea:

* '''''.torrent''''' '''fitxategia:''' Fitxategi eskaera bat egiteko, erabiltzaileak ''.torrent'' luzapena duen fitxategi txiki bat lortu behar du, normalean proiektu ofizialen webgunetan ([[w:Linux|Linux]] banaketak, esaterako) edo direktorio ataritan. Edukiaren ordez, metadatuak eta zatien [[#Hash Balioiak eta Osotasuna|''hash'']] balioak ditu.

* '''Direktorio ataria (''indexer''):''' ''.torrent'' fitxategiak bilatzeko direktorioa edo webgunea. Ez du berezko fitxategirik gordetzen, deskarga hasteko metadatuak (''.torrent'') ematen ditu soilik.

* '''Hazia (''seed''):''' Fitxategia osorik daukan eta saretik partekatzen ari den erabiltzailea.

* '''Parekoa (''peer''):''' Fitxategia deskargatzen ari den erabiltzailea, baina aldi berean dauzkan zatiak beste erabiltzaileekin partekatzen dituena.

* '''Erlauntza (''swarm''):''' Une zehatz batean fitxategi bera partekatzen ari diren gailu/erabiltzaile guztien multzoa.

* '''Aztarnaria (''tracker''):''' Erlauntzako erabiltzaileen [[w:IP_helbide|IP helbideak]] erregistratu eta haien arteko konexioak bideratzen dituen zerbitzaria.

Deskarga bat hastean, lortutako lehen zatiak automatikoki eskaintzen zaizkie gainontzeko parekoei. Horrela, erabiltzaile gehiago egon ahala, deskarga-abiadura eta banaketa-ahalmena handitu egiten dira guztientzat.

==Hash Balioiak eta Osotasuna==

Segurtasuna bermatzeko, zati bakoitzak bere ''hash'' balioa du, &quot;hatz-marka digital&quot; esklusibo bat ([[w:Hashing|''Hashing'']]). Pareko batengandik zati bat jasotzean, bezero-programak haren ''hash''-a kalkulatu eta ''.torrent'' fitxategian datorrenarekin alderatzen du. Bat badatoz, zatia onartu egiten du. Horrela ziurtatzen da inork ezin dituela fitxategiak aldatu edo datu ustelak sartu oharkabean.

==Sareko Protokoloak: TCP, UDP eta HTTP==

BitTorrentek Interneteko hainbat geruza uztartzen ditu lana egiteko. Garraio-mailan, tradizionalki [[w:Transmission_Control_Protocol|TCP]] erabili da, datu-paketeak era fidagarrian eta ordenean iritsiko direla ziurtatzen baitu. Hala ere, sare lokalak ez saturatzeko, garatzaileek uTP (''uTorrent Transport Protocol'') inplementatu zuten gerora. Hau [[w:User_Datagram_Protocol|UDP]] protokoloan oinarritzen da, sareko pilaketak modu dinamikoagoan kudeatuz. Aplikazio-mailari dagokionez, HTTP edo HTTPS bezalako protokoloak ere ezinbestekoak dira; izan ere, bezeroak erabiltzen ditu aztarnariekin komunikatzeko eta erlauntzaren parte diren IP helbideak eskuratzeko.</text>
      <sha1>3x324v661i5zto7rck4rbammr0sae4y</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>DIF 1986-1995: Euskal lerroa sendotzen</title>
    <ns>0</ns>
    <id>7277</id>
    <redirect title="Informatikaren 50 urte 50 teknologiatan/DIF 1986-1995: Euskal lerroa sendotzen" />
    <revision>
      <id>43233</id>
      <timestamp>2026-05-27T19:16:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ksarasola</username>
        <id>1603</id>
      </contributor>
      <comment>Ksarasola wikilariak «[[DIF 1986-1995: Euskal lerroa sendotzen]]» orria «[[Informatikaren 50 urte 50 teknologiatan/DIF 1986-1995: Euskal lerroa sendotzen]]» izenera aldatu du: wikiliburuko azpikarpetan</comment>
      <origin>43233</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="94" sha1="fesw50xox1mioptxm1ifykopczq3p9m" xml:space="preserve">#BIRZUZENDU [[Informatikaren 50 urte 50 teknologiatan/DIF 1986-1995: Euskal lerroa sendotzen]]</text>
      <sha1>fesw50xox1mioptxm1ifykopczq3p9m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Informatikaren 50 urte 50 teknologiatan/Egileak</title>
    <ns>0</ns>
    <id>7278</id>
    <revision>
      <id>43236</id>
      <timestamp>2026-05-27T19:48:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ksarasola</username>
        <id>1603</id>
      </contributor>
      <comment>Orria sortu da. Edukia: * '''Argitzaratzaileak:''' [[w:Donostiako Informatika Fakultatea|Donostiako Informatika Fakultatea]], [[w:EHU|EHU]]. * '''Babeslea:''' [[w:Euskal Wikilarien Kultura Elkartea|Euskal Wikilarien Kultura Elkartea]]. * '''Koordinazioa:''' Iñaki Alegría, Montserrat Maritxalar, Kepa Sarasola eta Maitena Tellaetxe. * '''Azalaren diseinua:''' XXXXXXXX. * '''Maketazioa:'''  Kobata / Yolanda Isasi * '''Imprimategia:''' XXXXXXXXXXX * '''Lege Gordailua:''' D-XXXXXXXXX-2026 * ''...</comment>
      <origin>43236</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="783" sha1="4wykf2ocv4dn4xri7f7wo1le61aw1x3" xml:space="preserve">* '''Argitzaratzaileak:''' [[w:Donostiako Informatika Fakultatea|Donostiako Informatika Fakultatea]], [[w:EHU|EHU]].
* '''Babeslea:''' [[w:Euskal Wikilarien Kultura Elkartea|Euskal Wikilarien Kultura Elkartea]].
* '''Koordinazioa:''' Iñaki Alegría, Montserrat Maritxalar, Kepa Sarasola eta Maitena Tellaetxe.
* '''Azalaren diseinua:''' XXXXXXXX.
* '''Maketazioa:'''  Kobata / Yolanda Isasi
* '''Imprimategia:''' XXXXXXXXXXX
* '''Lege Gordailua:''' D-XXXXXXXXX-2026
* '''ISBN:''' 978-84-XXXXXXXXXXXX
* '''Argitaratze data:'''  2026ko uztaila
* '''Eskuragarri:'''  https://eu.wikibooks.org/wiki/Informatikaren_50_urte_50_teknologiatan
* '''Lizentzia''' [[w:CC-BY-SA lizentzia|Creative Commons Aitortu-PartekatuBerdin]] 3.0 
* '''Eskerrak:''' ???
* '''Artikuluen egileak:''' (egiteko)</text>
      <sha1>4wykf2ocv4dn4xri7f7wo1le61aw1x3</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>