Informatikaren 50 urte 50 teknologiatan

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="eu">
  <siteinfo>
    <sitename>Wikibooks</sitename>
    <dbname>euwikibooks</dbname>
    <base>https://eu.wikibooks.org/wiki/Azala</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.11</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Media</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Berezi</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Eztabaida</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Lankide</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Lankide eztabaida</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Wikibooks</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Wikibooks eztabaida</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Fitxategi</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Fitxategi eztabaida</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">MediaWiki eztabaida</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Txantiloi</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Txantiloi eztabaida</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Laguntza</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Laguntza eztabaida</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Kategoria</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Kategoria eztabaida</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Modulu</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Modulu eztabaida</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Informatikaren 50 urte 50 teknologiatan</title>
    <ns>0</ns>
    <id>7248</id>
    <revision>
      <id>43898</id>
      <parentid>43785</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T15:19:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ksarasola</username>
        <id>1603</id>
      </contributor>
      <comment>/* Hirugarren hamarkada  (1996-2005) */</comment>
      <origin>43898</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3932" sha1="ank1g60e268va9cng5661fb5mpfjuya" xml:space="preserve">{{Lanean|Inaki.alegria}}

: [[/SARRERA/]] (?)

# [[Eredua|Nola idatzi? - Eredu bat]]
== Lehen hamarkada  (1976-1985) ==
# [[/DIF 1976-1985: DIF martxan - Eraikina/]]
# [[/VAX makina, LISP makina/]] 
# [[/Datu-base erlazional/]]  (BUKATUA 07-14)
# [[/Gako publikoko kriptografia/]]
# [[/Unix Sistema Eragilea/]]  (BUKATUA 07-14)
# [[/Ofimatika: testu-prozesadorea eta kalkulu-orria/]]   (BUKATUA 07-14)
# [[/Sare lokalak: Ethernet/]]
# [[/Interfaze grafikoa/]]  (BUKATUA 07-14)
# [[/PC/]]  (BUKATUA 07-14)
# [[/RISC arkitektura/]]
# [[/SMTP protokoloa/]]  (BUKATUA 07-14)
# [[/TCP/IP (Internet)/]]  (BUKATUA 07-14)
# [[/Laser inprimagailua/]]  (BUKATUA 07-14)

== Bigarren hamarkada  (1986-1995) ==
# [[/DIF 1986-1995: Euskal lerroa sendotzen/]]  (BUKATUA 07-14)
# [[/GIF formatua/]]  (BUKATUA 07-14)
# [[/WWW/]]  (BUKATUA 07-14)
# [[/HTML/]]  (BUKATUA 07-14)
# [[/Linux kernela/]]  (BUKATUA 07-14)
# [[/Indargarri bidezko ikaskuntza/]] (TD-Gammon)
# [[/Multimedia (MP3)/]]
# [[/Java lengoaia/|Java lengoaia eta plataforma unibertsala]]
# [[/JavaScript/]]
# [[/SSH protokoloa/]]
# [[/Python lengoaia/]]  (BUKATUA 07-14)
# [[/Klusterrak eta superkonputazioa/]]  (BUKATUA 07-14)

== Hirugarren hamarkada  (1996-2005) ==
# [[/DIF 1996-2005: Ikerkuntzaren eztanda/]]
# [[/USB busa eta Flash memoria/]]
# [[/Wifi teknologia/]]
# [[/PageRank algoritmoa (Google)/]]
# [[/Bluetooth/]]  (BUKATUA 07-14)
# [[/BitTorrent Protokoloa/]]
# [[/Web zerbitzuak/]]
# [[/Sare sozialak/]]
# [[/Nukleo anitzeko prozesadoreak/]]  (BUKATUA 07-14)
# [[/Web 2.0/]]
# [[/Git/]]  (BUKATUA 07-14)
# [[/Streaming/]]
# [[/3D (Errealitate birtual)/]]

== Laugarren hamarkada  (2006-2015) ==
# [[/DIF 2006-2015: Internazionalizazioa/]]
# [[/Arduino, Robotika/]]  (BUKATUA 07-14)
# [[/Hodei konputazioa/]]
# [[/Hadoop/]]  (BUKATUA 07-14)
# [[/SSD unitateak/]]
# [[/Bloke-kateak (Blockchain)/]]  (BUKATUA 07-14)
# [[/NoSQL datu-baseak/]]  (BUKATUA 07-14)
# [[/Tableta/]]
# [[/Sare neuronalen eztanda: Transformer, TensorFlow, GPU/]]
# [[/AlphaGo (Deep Reinforcement Learning)/]]

== Bostgarren hamarkada  (2016-2025) ==
# [[/DIF 2016-2025: Informatika Fakultateko Ikasketa-Planak/]]
# [[/Docker teknologia/]]  (BUKATUA 07-14)
# [[/Bideokonferentzia sistemak/]]
# [[/GPU/]]
# [[/RISC-V/]]
# [[/Itzulpen automatiko neuronala/]]
# [[/5G sareak (segmentazioa)/]]  (BUKATUA 07-14)
# [[/ARM arkitektura/]]
# [[/LLM ereduak (ChatGPT)/]]
# [[/Konputazio kuantikoa/]]

== Kanpo estekak ==
* [https://eu.wikipedia.org/wiki/Wikiproiektu:Informatika50 Wikilibururako teknologien zerrenda datu gehiagorekin] (arduraduna, urtea, hard/soft/mate, wikiko artikulua kalitatearen estimazioarekin, ingelesezkoa...)
*[https://zientzia.eus/bilaketa/?q=Igor+Leturia&amp;selected_value= Informatikako artikuluak Elhuyar aldizkarian] (Igor Leturia, 117 artikulu)
* [https://www.ehu.eus/ehusfera/e-makumeak/gaur8koak/ e-makumeak. Hileroko artikuluak Gaur8 astekarian]  (120 artikulu)
* [https://www.sarean.eus/ sarean.eus] (1.170 artikulu)
* [https://wikimedia.eus/ikusgela/erronka-digitalak/ Erronka digitalak] bideo bilduma Euskal Wikipediako Ikusgelan (24 bideo)
*[[w:Wikiproiektu:Informatika|''Informatika Wikiproiektua'']]  (2020tik)
** [[w:Wikiproiektu:Informatika/Informatikako Artikuluak Hezkuntza proiektua (IKT)|Informatikako Artikuluak Hezkuntza proiektuan (IKT)]]
** [[w:Wikiproiektu:Informatika/Emakume informatikariak|Emakume informatikariak]]
** [[w:Wikiproiektu:Informatika/Informatikako artikuluak irakasgaika|Informatikako artikuluak irakasgaika]]
** [[w:Wikiproiektu:Informatika/Informatikako artikuluak Wikipedia guztiek izan beharreko 10.000 artikuluen zerrendan|Informatikako artikuluak Wikipedia guztiek izan beharreko 10.000 artikuluen zerrendan]]
* [[Matematika Diskretua]] wikiliburua
* [[PYTHON liburua|PYTHON]] wikiliburua

== Egileak, lotutako artikuluak eta irudiak ==
* [[/Egileak/]]
* [[/Lotutako artikuluak/]]
* [[/Erabilitako irudiak/]]

[[Kategoria:Informatika]]</text>
      <sha1>ank1g60e268va9cng5661fb5mpfjuya</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Informatikaren 50 urte 50 teknologiatan/Sare sozialak</title>
    <ns>0</ns>
    <id>7322</id>
    <revision>
      <id>43893</id>
      <parentid>43892</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T12:05:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Montserrat.maritxalar</username>
        <id>2723</id>
      </contributor>
      <origin>43893</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7488" sha1="4ef2nrmljzoycyvaocww7kqa6c027vz" xml:space="preserve">[[Fitxategi:Social Media Marketing Strategy.jpg|thumb]]
'''Sare sozial'''ak edo '''gizarte sare'''ak 
gizakien arteko harremanetarako zerbitzuak eskaintzen dituzten [[w: Internet|internet]]-zerbitzuak dira, [[w: World Wide Web|web]] plataformetan, edo aplikazio konkretuetan integratuta, adibidez, jokuetan. Helduek sare sozialetan egiten dituzten gauza asko egin ditzakete haurrek jokuen bitartez, aldi berean lagunekin jolastuz eta lagun berriak eginez.
Erabilera [[w: ordenagailu|ordenagailu]], [[w: Tableta (ordenagailua)|tableta]] edo [[w: telefono adimendun|telefono adimendun]]en bitartez egin ohi da. Gaur egun, aldiz, bestelako gailuak ere erabiltzen dira, erloju adimendunak, esaterako.

2024ko datuen arabera Facebook zen erabiltzaile gehien zituena (''social networking services''&lt;ref&gt;{{Erreferentzia|izena=Wikipedia|izenburua=Social Networking Service |hizkuntza=en|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Social_networking_service|sartze-data=2026-07-14}}&lt;/ref&gt;). Baina, 2025eko urrirako, Instagram eta Whatsapp hurbildu zaizkio lehenengo posturako lehian.
&lt;ref&gt;{{Erreferentzia|url=https://www.statista.com/statistics/272014/global-social-networks-ranked-by-number-of-users/|izenburua=Most popular social networks worldwide as of February 2025, by number of monthly active users|sartze-data=2026-07-14|sitioweb=Statista|idioma=en}}&lt;/ref&gt;

== Funtzionamendua==
Sare sozialetan erabiltzaileen arteko kontaktua '''birtuala''' da. Bertan, gai edo gertaera baten inguruko ikuspuntua, iritzia edo analisia erabiltzaile desberdinen artean partekatzeko aukera izaten da. Partekatze horretan berezko argumentuak edo iritziak eman dezakete partehartzaileek, ideiak elkarbanatzeko eta garatzeko konpetentzia bultzatuz. Sare konkretu baten zerbitzuak erabili ahal izateko kontua sortu beharko dute erabiltzaileek, baita beraien profila ere. Hala ere, kasu batzuetan, kontua izan ez arren, sarearen informazioa bisitatzeko aukera ematen dute, bertako edukiak atzituz.  

Kontaktu birtualerako zerbitzuak irekiak edo pribatuak izan daitezke. Hori dela eta, honako bereizketa egin daiteke:
* Barne gizarte sare pribatuak (ISN ingelesez): enpresa, elkarte, sozietate, erakunde edota hezkuntza hornitzaileen barneko pertsonek osatzen dute.
* Kanpo gizarte sareak: (ESN ingelesez): webeko erabiltzaileentzat eskuragarri dagoen sare irekia, iragarleak erakartzeko diseinatua. Erabiltzaileek, askotan, aldez aurreko harremanik ez dute izaten elkarren artean. Eta, sare hauetan ere, kasu batzuetan, era ''pribatuan'' komunikatzeko aukera egoten da azpitalde baten barruan. 

Kanpo gizarte sareetan, elkarrekiko konexioa eskakizun edo gonbidapenaren bitartez egiten da. Askotan, erabiltzaileek lagunak direla baieztatu edo ezeztatu behar izaten dute elkarren arteko konexioa izan ahal izateko. 

Azpimarratzekoa da '''like''' baliabide zabaldua sare sozialetan. Zerbait gustatu ala ez, txuri edo beltz, tarteko grisarik ez duen iritzi sistema ezarri da sare sozialen funtzionamenduan.

== Eragile sozialak==
Eragin, mugiarazi, salatu, zabaldu, bultzatu, ... Eraldaketa soziala ekarri dute, gizartean, mundu mailan.

Sare sozialek era nabarmen batean '''eragin''' dute pertsonen arteko eguneroko komunikazioan. Lagun taldeek, hitzordua telefono deien bitartez egin beharrean, sare sozialek eskaintzen duten tresneria erabiltzen dute orokorrean, askotan giza taldearen arteko eztabaidak ere bertan, modu &quot;birtualean&quot;, ematen direlarik.
 
Kontzientziak '''mugiarazteko''' tresna aparta ere bihurtu dira. Interes politiko eta komertzialetik at norbanako edota talde antolatuen aktibismoa zabaltzeko aukera ematen baitute, denbora laburrean protestarako gune bihur daitezkeelarik, herrialde askotako jende ugariengana iritsiz. Beraz, kontu etikoak '''salatzeko''' tresna apartak dira. 

Gertaerak berehala '''zabaltzeko''' aukera ematen dutenez, komunikabide handiek aplika dezaketen manipulazioa zailagoa da sare sozialetan. Horrek kazetaritza munduari erronka handia jartzeaz gain, politika munduari ere kexka handia sortzen dio. Ikusi besterik ez dago enpresa teknologiko handien presentzia gero eta agerikoagoa dela politika arloan.

Eta, hezkuntza arloan, ikasle eta irakasleen arteko komunikaziorako tresna erabilgarria da, taldelana '''bultzatzeko''' aukera ugari eta askotarikoak eskaintzen baititu. Izan ere, ezagutza eta konpetentzien eraikuntza kolektibo sinkrono zein asinkronorako oso lagungarriak izan daitezke sare sozialak.

== Informazio iturri==
Azken urteetan sare sozialak komunikazio iturri ere bihurtu dira, informazioa demokratizatzeko aukera emanez, bertan sortzen diren giza komunitateen bitartez. Aldi berean, besteak beste, blog-ekin batera, kazetaritzari erronka handia aurrez aurre jarri diote. Hala ere, bestalde, isuri kognitibo sozialaren eta algoritmikoaren arteko interakzioak desinformazioaren aurrean zaurgarri ere bihurtzen gaitu.&lt;ref&gt;{{Erreferentzia|izena=Itziar|abizena=Aldabe|izenburua=Sare sozialak informazio iturri, 10 galdera errazetan {{!}} GAUR8|hizkuntza=eu|data=2020-10-03|url=https://www.naiz.eus/eu/hemeroteca/gaur8/editions/gaur8_2020-10-03-07-00/hemeroteca_articles/sare-sozialak-informazio-iturri|sartze-data=2026-07-14}}&lt;/ref&gt; Hori dela eta, une honetan, Europa mailan, haur eta nerabeen sare sozialetarako atzipen graduala erregulatzeko legea eztabaidatzen ari da, sare sozialak kontrolatzen dituzten enpresei eskakizunak gero eta zorrotzagoak direlarik, batez ere, adikzioa sortzen duten elementuei dagokienez, horietako bat [[w: Korritze_(ikus-entzunezko_komunikazioa) |scroll]] infinitoa.

== Arriskuak==
* Pribatutasuna: Sare sozial batera igotako datu, informazio, argazki, bideo edo artxibo bakoitza administratzaileen artxiboen parte bihurtzen da. Era berean, sareak gaizki erabiltzeak norberaren, senideen edo lagunen datuak aurkitzeko erraztasuna ekar dezake. 
* Eduki desegokietarako sarbidea: Sarean kontrolik ez dagoenez eta era guztietako informazioa dagoenez, jende askok Internet erabiltzen du mota guztietako edukiak (indarkeriazkoak, fanatismoa, gorrotoa bultzatzea, etab.)
* Cyberbullying: Ikaskideek edo ezezagunek sareen bidez egindako jazarpena, mehatxu, irain eta abarrekin.
* Cybergrooming: helduek adingabeekin harremanetan jartzeko egiten dute, haien argazkiak eta informazioa lortzeko, haien onurarako erabiltzeko.
* Mendekotasuna: ''informatuta'' egoteko behar geldiezina.
* Legea ez betetzeko aukera: beste pertsona batzuen datuak, argazkiak eta bideoak argitaratzea, pribatutasuna urratuz, haien baimenik gabe; edo beste pertsona baten itxura hartzea, profil faltsu bat sortuz.
Copyright-arauak, egile-eskubidea eta legez kanpoko deskargak ez betetzea, eduki babestuak lortuz edo trukatuz.


== Testu Ebakia==
Badaude [[w: algoritmo|algoritmo]]etan&lt;ref&gt;{{Erreferentzia|izenburua=''&quot;Zer da algoritmo bat?&quot;'' Sare sozialak 2023an, 10 galdera errazetan {{!}} Teknopataren txokoa|hizkuntza=eu|data=2023-07-08|url=https://www.teknopata.eus/2023/07/sare-sozialak-2023an-10-galdera-errazetan/|sartze-data=2023-08-09}}&lt;/ref&gt; oinarritutako zentralizatutako hainbat sare sozial enpresa handien [[w: zerbitzari |zerbitzari]] erraldoietan fisikoki kokaturik, erabiltzaileen datuak biltzen dituztelarik, datu horiekin negozioa egiteko. Baina badaude deszentralizatutako zerbitzari txikietan kudeatzen diren hainbat sare sozial herrialde desberdinetan sortuak, batzuk Euskal Herrian ere kudeatzen direlarik, esaterako, [[w: PixelFed |PixelFed]], [[w:PeerTube | PeerTube]] edo [[w: Mastodon (sare soziala)|Mastodon]].

== Erreferentziak==</text>
      <sha1>4ef2nrmljzoycyvaocww7kqa6c027vz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>43894</id>
      <parentid>43893</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T12:09:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Montserrat.maritxalar</username>
        <id>2723</id>
      </contributor>
      <origin>43894</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7462" sha1="eshvy3lvpqqx0xgw9solzk3v23zt0ro" xml:space="preserve">[[Fitxategi:Social Media Marketing Strategy.jpg|thumb]]
'''Sare sozial'''ak edo '''gizarte sare'''ak 
gizakien arteko harremanetarako zerbitzuak eskaintzen dituzten [[w: Internet|internet]]-zerbitzuak dira, [[w: World Wide Web|web]] plataformetan, edo aplikazio konkretuetan integratuta, adibidez, jokuetan. Helduek sare sozialetan egiten dituzten gauza asko egin ditzakete haurrek jokuen bitartez, aldi berean lagunekin jolastuz eta lagun berriak eginez.
Erabilera [[w: ordenagailu|ordenagailu]], [[w: Tableta (ordenagailua)|tableta]] edo [[w: telefono adimendun|telefono adimendun]]en bitartez egin ohi da. Gaur egun, aldiz, bestelako gailuak ere erabiltzen dira, erloju adimendunak, esaterako.

2024ko datuen arabera Facebook zen erabiltzaile gehien zituena (''social networking services''&lt;ref&gt;{{Erreferentzia|izena=Wikipedia|izenburua=Social Networking Service |hizkuntza=en|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Social_networking_service|sartze-data=2026-07-14}}&lt;/ref&gt;). Baina, 2025eko urrirako, Instagram eta Whatsapp hurbildu zaizkio lehenengo posturako lehian.
&lt;ref&gt;{{Erreferentzia|url=https://www.statista.com/statistics/272014/global-social-networks-ranked-by-number-of-users/|izenburua=Most popular social networks worldwide as of February 2025, by number of monthly active users|sartze-data=2026-07-14|sitioweb=Statista|idioma=en}}&lt;/ref&gt;

== Funtzionamendua==
Sare sozialetan erabiltzaileen arteko kontaktua '''birtuala''' da. Bertan, gai edo gertaera baten inguruko ikuspuntua, iritzia edo analisia erabiltzaile desberdinen artean partekatzeko aukera izaten da. Partekatze horretan berezko argumentuak edo iritziak eman dezakete partehartzaileek, ideiak elkarbanatzeko eta garatzeko konpetentzia bultzatuz. Sare konkretu baten zerbitzuak erabili ahal izateko kontua sortu beharko dute erabiltzaileek, baita beraien profila ere. Hala ere, kasu batzuetan, kontua izan ez arren, sarearen informazioa bisitatzeko aukera ematen dute, bertako edukiak atzituz.  

Kontaktu birtualerako zerbitzuak irekiak edo pribatuak izan daitezke. Hori dela eta, honako bereizketa egin daiteke:
* Barne gizarte sare pribatuak (ISN ingelesez): enpresa, elkarte, sozietate, erakunde edota hezkuntza hornitzaileen barneko pertsonek osatzen dute.
* Kanpo gizarte sareak: (ESN ingelesez): webeko erabiltzaileentzat eskuragarri dagoen sare irekia, iragarleak erakartzeko diseinatua. Erabiltzaileek, askotan, aldez aurreko harremanik ez dute izaten elkarren artean. Eta, sare hauetan ere, kasu batzuetan, era ''pribatuan'' komunikatzeko aukera egoten da azpitalde baten barruan. 

Kanpo gizarte sareetan, elkarrekiko konexioa eskakizun edo gonbidapenaren bitartez egiten da. Askotan, erabiltzaileek lagunak direla baieztatu edo ezeztatu behar izaten dute elkarren arteko konexioa izan ahal izateko. 

Azpimarratzekoa da '''like''' baliabide zabaldua sare sozialetan. Zerbait gustatu ala ez, txuri edo beltz, tarteko grisarik ez duen iritzi sistema ezarri da sare sozialen funtzionamenduan.

== Eragile sozialak==
Eragin, mugiarazi, salatu, zabaldu, bultzatu, ... Eraldaketa soziala ekarri dute, gizartean, mundu mailan.

Sare sozialek era nabarmen batean '''eragin''' dute pertsonen arteko eguneroko komunikazioan. Lagun taldeek, hitzordua telefono deien bitartez egin beharrean, sare sozialek eskaintzen duten tresneria erabiltzen dute orokorrean, askotan giza taldearen arteko eztabaidak ere bertan, modu &quot;birtualean&quot;, ematen direlarik.
 
Kontzientziak '''mugiarazteko''' tresna aparta ere bihurtu dira. Interes politiko eta komertzialetik at norbanako edota talde antolatuen aktibismoa zabaltzeko aukera ematen baitute, denbora laburrean protestarako gune bihur daitezkeelarik, herrialde askotako jende ugariengana iritsiz. Beraz, kontu etikoak '''salatzeko''' tresna apartak dira. 

Gertaerak berehala '''zabaltzeko''' aukera ematen dutenez, komunikabide handiek aplika dezaketen manipulazioa zailagoa da sare sozialetan. Horrek kazetaritza munduari erronka handia jartzeaz gain, politika munduari ere kexka handia sortzen dio. Ikusi besterik ez dago enpresa teknologiko handien presentzia gero eta agerikoagoa dela politika arloan.

Eta, hezkuntza arloan, ikasle eta irakasleen arteko komunikaziorako tresna erabilgarria da, taldelana '''bultzatzeko''' aukera ugari eta askotarikoak eskaintzen baititu. Izan ere, ezagutza eta konpetentzien eraikuntza kolektibo sinkrono zein asinkronorako oso lagungarriak izan daitezke sare sozialak.

== Informazio iturri==
Azken urteetan sare sozialak komunikazio iturri ere bihurtu dira, informazioa demokratizatzeko aukera emanez, bertan sortzen diren giza komunitateen bitartez. Aldi berean, besteak beste, blog-ekin batera, kazetaritzari erronka handia aurrez aurre jarri diote. Hala ere, bestalde, isuri kognitibo sozialaren eta algoritmikoaren arteko interakzioak desinformazioaren aurrean zaurgarri ere bihurtzen gaitu.&lt;ref&gt;{{Erreferentzia|izena=Itziar|abizena=Aldabe|izenburua=Sare sozialak informazio iturri, 10 galdera errazetan {{!}} GAUR8|hizkuntza=eu|data=2020-10-03|url=https://www.naiz.eus/eu/hemeroteca/gaur8/editions/gaur8_2020-10-03-07-00/hemeroteca_articles/sare-sozialak-informazio-iturri|sartze-data=2026-07-14}}&lt;/ref&gt; Hori dela eta, une honetan, Europa mailan, haur eta nerabeen sare sozialetarako atzipen graduala erregulatzeko legea eztabaidatzen ari da, sare sozialak kontrolatzen dituzten enpresei eskakizunak gero eta zorrotzagoak direlarik, batez ere, adikzioa sortzen duten elementuei dagokienez, horietako bat [[w: Korritze_(ikus-entzunezko_komunikazioa) |scroll]] infinitoa.

== Arriskuak==
* Pribatutasuna: Sare sozial batera igotako datu, informazio, argazki, bideo edo artxiboen jabetza ez kontrolatzea. Bestalde, sareak gaizki erabiltzeak norberaren, senideen edo lagunen datuak aurkitzeko erraztasuna ekar dezake. 
* Eduki desegokietarako sarbidea: Era guztietako informazioa dagoenez, batzuek erabiltzen dute mota guztietako edukiak zabaltzeko (indarkeria, fanatismoa, gorrotoa bultzatzea, etab.)
* Cyberbullying: Ikaskideek edo ezezagunek sareen bidez egindako jazarpena, mehatxu, irain eta abarrekin.
* Cybergrooming: helduek adingabeekin harremanetan jartzeko egiten dute, haien argazkiak eta informazioa lortzeko, haien onurarako erabiltzeko.
* Mendekotasuna: ''informatuta'' egoteko behar geldiezina.
* Legea ez betetzea: beste pertsona batzuen datuak, argazkiak eta bideoak argitaratzea, pribatutasuna urratuz, haien baimenik gabe; edo beste pertsona baten itxura hartzea, profil faltsu bat sortuz. Copyright-arauak, egile-eskubidea eta legez kanpoko deskargak ez betetzea, eduki babestuak lortuz edo trukatuz. Horiek guztiak batzuetan ezjakintasunez egiten dira.


== Testu Ebakia==
Badaude [[w: algoritmo|algoritmo]]etan&lt;ref&gt;{{Erreferentzia|izenburua=''&quot;Zer da algoritmo bat?&quot;'' Sare sozialak 2023an, 10 galdera errazetan {{!}} Teknopataren txokoa|hizkuntza=eu|data=2023-07-08|url=https://www.teknopata.eus/2023/07/sare-sozialak-2023an-10-galdera-errazetan/|sartze-data=2023-08-09}}&lt;/ref&gt; oinarritutako zentralizatutako hainbat sare sozial enpresa handien [[w: zerbitzari |zerbitzari]] erraldoietan fisikoki kokaturik, erabiltzaileen datuak biltzen dituztelarik, datu horiekin negozioa egiteko. Baina badaude deszentralizatutako zerbitzari txikietan kudeatzen diren hainbat sare sozial herrialde desberdinetan sortuak, batzuk Euskal Herrian ere kudeatzen direlarik, esaterako, [[w: PixelFed |PixelFed]], [[w:PeerTube | PeerTube]] edo [[w: Mastodon (sare soziala)|Mastodon]].

== Erreferentziak==</text>
      <sha1>eshvy3lvpqqx0xgw9solzk3v23zt0ro</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>43895</id>
      <parentid>43894</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T12:13:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Montserrat.maritxalar</username>
        <id>2723</id>
      </contributor>
      <origin>43895</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7460" sha1="mkc6jjp2dvwg5fwcmx63yz2w44nqbml" xml:space="preserve">[[Fitxategi:Social Media Marketing Strategy.jpg|thumb]]
'''Sare sozial'''ak edo '''gizarte sare'''ak 
gizakien arteko harremanetarako zerbitzuak eskaintzen dituzten [[w: Internet|internet]]-zerbitzuak dira, [[w: World Wide Web|web]] plataformetan, edo aplikazio konkretuetan integratuta, adibidez, jokuetan. Helduek sare sozialetan egiten dituzten gauza asko egin ditzakete haurrek jokuen bitartez, aldi berean lagunekin jolastuz eta lagun berriak eginez.
Erabilera [[w: ordenagailu|ordenagailu]], [[w: Tableta (ordenagailua)|tableta]] edo [[w: telefono adimendun|telefono adimendun]]en bitartez egin ohi da. Gaur egun, aldiz, bestelako gailuak ere erabiltzen dira, erloju adimendunak, esaterako.

2024ko datuen arabera Facebook zen erabiltzaile gehien zituena (''social networking services''&lt;ref&gt;{{Erreferentzia|izena=Wikipedia|izenburua=Social Networking Service |hizkuntza=en|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Social_networking_service|sartze-data=2026-07-14}}&lt;/ref&gt;). Baina, 2025eko urrirako, Instagram eta Whatsapp hurbildu zaizkio lehenengo posturako lehian.
&lt;ref&gt;{{Erreferentzia|url=https://www.statista.com/statistics/272014/global-social-networks-ranked-by-number-of-users/|izenburua=Most popular social networks worldwide as of February 2025, by number of monthly active users|sartze-data=2026-07-14|sitioweb=Statista|idioma=en}}&lt;/ref&gt;

== Funtzionamendua==
Sare sozialetan erabiltzaileen arteko kontaktua '''birtuala''' da. Bertan, gai edo gertaera baten inguruko ikuspuntua, iritzia edo analisia erabiltzaile desberdinen artean partekatzeko aukera izaten da. Partekatze horretan berezko argumentuak edo iritziak eman dezakete partehartzaileek, ideiak elkarbanatzeko eta garatzeko konpetentzia bultzatuz. Sare konkretu baten zerbitzuak erabili ahal izateko kontua sortu beharko dute erabiltzaileek, baita beraien profila ere. Hala ere, kasu batzuetan, kontua izan ez arren, sarearen informazioa bisitatzeko aukera ematen dute, bertako edukiak atzituz.  

Kontaktu birtualerako zerbitzuak irekiak edo pribatuak izan daitezke. Hori dela eta, honako bereizketa egin daiteke:
* Barne gizarte sare pribatuak (ISN ingelesez): enpresa, elkarte, sozietate, erakunde edota hezkuntza hornitzaileen barneko pertsonek osatzen dute.
* Kanpo gizarte sareak: (ESN ingelesez): webeko erabiltzaileentzat eskuragarri dagoen sare irekia, iragarleak erakartzeko diseinatua. Erabiltzaileek, askotan, aldez aurreko harremanik ez dute izaten elkarren artean. Eta, sare hauetan ere, kasu batzuetan, era ''pribatuan'' komunikatzeko aukera egoten da azpitalde baten barruan. 

Kanpo gizarte sareetan, elkarrekiko konexioa eskakizun edo gonbidapenaren bitartez egiten da. Askotan, erabiltzaileek lagunak direla baieztatu edo ezeztatu behar izaten dute elkarren arteko konexioa izan ahal izateko. 

Azpimarratzekoa da '''like''' baliabide zabaldua sare sozialetan. Zerbait gustatu ala ez, txuri edo beltz, tarteko grisarik ez duen iritzi sistema ezarri da sare sozialen funtzionamenduan.

== Eragile sozialak==
Eragin, mugiarazi, salatu, zabaldu, bultzatu, ... Eraldaketa soziala ekarri dute, gizartean, mundu mailan.

Sare sozialek era nabarmen batean '''eragin''' dute pertsonen arteko eguneroko komunikazioan. Lagun taldeek, hitzordua telefono deien bitartez egin beharrean, sare sozialek eskaintzen duten tresneria erabiltzen dute orokorrean, askotan giza taldearen arteko eztabaidak ere bertan, modu &quot;birtualean&quot;, ematen direlarik.
 
Kontzientziak '''mugiarazteko''' tresna aparta ere bihurtu dira. Interes politiko eta komertzialetik at norbanako edota talde antolatuen aktibismoa zabaltzeko aukera ematen baitute, denbora laburrean protestarako gune bihur daitezkeelarik, herrialde askotako jende ugariengana iritsiz. Beraz, kontu etikoak '''salatzeko''' tresna apartak dira. 

Gertaerak berehala '''zabaltzeko''' aukera ematen dutenez, komunikabide handiek aplika dezaketen manipulazioa zailagoa da sare sozialetan. Horrek kazetaritza munduari erronka handia jartzeaz gain, politika munduari ere kexka handia sortzen dio. Ikusi besterik ez dago enpresa teknologiko handien presentzia gero eta agerikoagoa dela politika arloan.

Eta, hezkuntza arloan, ikasle eta irakasleen arteko komunikaziorako tresna erabilgarria da, taldelana '''bultzatzeko''' aukera ugari eta askotarikoak eskaintzen baititu. Izan ere, ezagutza eta konpetentzien eraikuntza kolektibo sinkrono zein asinkronorako oso lagungarriak izan daitezke sare sozialak.

== Informazio iturri==
Azken urteetan sare sozialak komunikazio iturri ere bihurtu dira, informazioa demokratizatzeko aukera emanez, bertan sortzen diren giza komunitateen bitartez. Aldi berean, besteak beste, blog-ekin batera, kazetaritzari erronka handia aurrez aurre jarri diote. Hala ere, bestalde, isuri kognitibo sozialaren eta algoritmikoaren arteko interakzioak desinformazioaren aurrean zaurgarri ere bihurtzen gaitu.&lt;ref&gt;{{Erreferentzia|izena=Itziar|abizena=Aldabe|izenburua=Sare sozialak informazio iturri, 10 galdera errazetan {{!}} GAUR8|hizkuntza=eu|data=2020-10-03|url=https://www.naiz.eus/eu/hemeroteca/gaur8/editions/gaur8_2020-10-03-07-00/hemeroteca_articles/sare-sozialak-informazio-iturri|sartze-data=2026-07-14}}&lt;/ref&gt; Hori dela eta, une honetan, Europa mailan, haur eta nerabeen sare sozialetarako atzipen graduala erregulatzeko legea eztabaidatzen ari da, sare sozialak kontrolatzen dituzten enpresei eskakizunak gero eta zorrotzagoak direlarik, batez ere, adikzioa sortzen duten elementuei dagokienez, horietako bat [[w: Korritze_(ikus-entzunezko_komunikazioa) |scroll]] infinitoa.

== Arriskuak==
* Pribatutasuna: Sare sozial batera igotako datu, informazio, argazki, bideo edo artxiboen jabetza ez kontrolatzea. Bestalde, sareak gaizki erabiltzeak norberaren, senideen edo lagunen datuak aurkitzeko erraztasuna ekar dezake. 
* Eduki desegokietarako sarbidea: Era guztietako informazioa dagoenez, batzuek erabiltzen dute mota guztietako edukiak zabaltzeko (indarkeria, fanatismoa, gorrotoa bultzatzea, etab.)
* Cyberbullying: Ikaskideek edo ezezagunek sareen bidez egindako jazarpena, mehatxu, irain eta abarrekin.
* Cybergrooming: helduek adingabeekin harremanetan jartzeko egiten dute, haien argazkiak eta informazioa lortzeko, haien onurarako erabiltzeko.
* Mendekotasuna: ''informatuta'' egoteko behar geldiezina.
* Legea ez betetzea: beste pertsona batzuen datuak, argazkiak eta bideoak argitaratzea, pribatutasuna urratuz, haien baimenik gabe; edo beste pertsona baten itxura hartzea, profil faltsu bat sortuz. Copyright-arauak, egile-eskubidea eta legez kanpoko deskargak ez betetzea, eduki babestuak lortuz edo trukatuz. Horietako batzuk ezjakintasunez ere egin daitezke.


== Testu Ebakia==
Badaude [[w: algoritmo|algoritmo]]etan&lt;ref&gt;{{Erreferentzia|izenburua=''&quot;Zer da algoritmo bat?&quot;'' Sare sozialak 2023an, 10 galdera errazetan {{!}} Teknopataren txokoa|hizkuntza=eu|data=2023-07-08|url=https://www.teknopata.eus/2023/07/sare-sozialak-2023an-10-galdera-errazetan/|sartze-data=2023-08-09}}&lt;/ref&gt; oinarritutako zentralizatutako hainbat sare sozial enpresa handien [[w: zerbitzari |zerbitzari]] erraldoietan fisikoki kokaturik, erabiltzaileen datuak biltzen dituztelarik, datu horiekin negozioa egiteko. Baina badaude deszentralizatutako zerbitzari txikietan kudeatzen diren hainbat sare sozial herrialde desberdinetan sortuak, batzuk Euskal Herrian ere kudeatzen direlarik, esaterako, [[w: PixelFed |PixelFed]], [[w:PeerTube | PeerTube]] edo [[w: Mastodon (sare soziala)|Mastodon]].

== Erreferentziak==</text>
      <sha1>mkc6jjp2dvwg5fwcmx63yz2w44nqbml</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>43896</id>
      <parentid>43895</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T15:18:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ksarasola</username>
        <id>1603</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Ksarasola wikilariak «[[Informatikaren 50 urte 50 teknologiatan/Sare sozialak (Facebook)]]» orria «[[Informatikaren 50 urte 50 teknologiatan/Sare sozialak]]» izenera aldatu du</comment>
      <origin>43895</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7460" sha1="mkc6jjp2dvwg5fwcmx63yz2w44nqbml" xml:space="preserve">[[Fitxategi:Social Media Marketing Strategy.jpg|thumb]]
'''Sare sozial'''ak edo '''gizarte sare'''ak 
gizakien arteko harremanetarako zerbitzuak eskaintzen dituzten [[w: Internet|internet]]-zerbitzuak dira, [[w: World Wide Web|web]] plataformetan, edo aplikazio konkretuetan integratuta, adibidez, jokuetan. Helduek sare sozialetan egiten dituzten gauza asko egin ditzakete haurrek jokuen bitartez, aldi berean lagunekin jolastuz eta lagun berriak eginez.
Erabilera [[w: ordenagailu|ordenagailu]], [[w: Tableta (ordenagailua)|tableta]] edo [[w: telefono adimendun|telefono adimendun]]en bitartez egin ohi da. Gaur egun, aldiz, bestelako gailuak ere erabiltzen dira, erloju adimendunak, esaterako.

2024ko datuen arabera Facebook zen erabiltzaile gehien zituena (''social networking services''&lt;ref&gt;{{Erreferentzia|izena=Wikipedia|izenburua=Social Networking Service |hizkuntza=en|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Social_networking_service|sartze-data=2026-07-14}}&lt;/ref&gt;). Baina, 2025eko urrirako, Instagram eta Whatsapp hurbildu zaizkio lehenengo posturako lehian.
&lt;ref&gt;{{Erreferentzia|url=https://www.statista.com/statistics/272014/global-social-networks-ranked-by-number-of-users/|izenburua=Most popular social networks worldwide as of February 2025, by number of monthly active users|sartze-data=2026-07-14|sitioweb=Statista|idioma=en}}&lt;/ref&gt;

== Funtzionamendua==
Sare sozialetan erabiltzaileen arteko kontaktua '''birtuala''' da. Bertan, gai edo gertaera baten inguruko ikuspuntua, iritzia edo analisia erabiltzaile desberdinen artean partekatzeko aukera izaten da. Partekatze horretan berezko argumentuak edo iritziak eman dezakete partehartzaileek, ideiak elkarbanatzeko eta garatzeko konpetentzia bultzatuz. Sare konkretu baten zerbitzuak erabili ahal izateko kontua sortu beharko dute erabiltzaileek, baita beraien profila ere. Hala ere, kasu batzuetan, kontua izan ez arren, sarearen informazioa bisitatzeko aukera ematen dute, bertako edukiak atzituz.  

Kontaktu birtualerako zerbitzuak irekiak edo pribatuak izan daitezke. Hori dela eta, honako bereizketa egin daiteke:
* Barne gizarte sare pribatuak (ISN ingelesez): enpresa, elkarte, sozietate, erakunde edota hezkuntza hornitzaileen barneko pertsonek osatzen dute.
* Kanpo gizarte sareak: (ESN ingelesez): webeko erabiltzaileentzat eskuragarri dagoen sare irekia, iragarleak erakartzeko diseinatua. Erabiltzaileek, askotan, aldez aurreko harremanik ez dute izaten elkarren artean. Eta, sare hauetan ere, kasu batzuetan, era ''pribatuan'' komunikatzeko aukera egoten da azpitalde baten barruan. 

Kanpo gizarte sareetan, elkarrekiko konexioa eskakizun edo gonbidapenaren bitartez egiten da. Askotan, erabiltzaileek lagunak direla baieztatu edo ezeztatu behar izaten dute elkarren arteko konexioa izan ahal izateko. 

Azpimarratzekoa da '''like''' baliabide zabaldua sare sozialetan. Zerbait gustatu ala ez, txuri edo beltz, tarteko grisarik ez duen iritzi sistema ezarri da sare sozialen funtzionamenduan.

== Eragile sozialak==
Eragin, mugiarazi, salatu, zabaldu, bultzatu, ... Eraldaketa soziala ekarri dute, gizartean, mundu mailan.

Sare sozialek era nabarmen batean '''eragin''' dute pertsonen arteko eguneroko komunikazioan. Lagun taldeek, hitzordua telefono deien bitartez egin beharrean, sare sozialek eskaintzen duten tresneria erabiltzen dute orokorrean, askotan giza taldearen arteko eztabaidak ere bertan, modu &quot;birtualean&quot;, ematen direlarik.
 
Kontzientziak '''mugiarazteko''' tresna aparta ere bihurtu dira. Interes politiko eta komertzialetik at norbanako edota talde antolatuen aktibismoa zabaltzeko aukera ematen baitute, denbora laburrean protestarako gune bihur daitezkeelarik, herrialde askotako jende ugariengana iritsiz. Beraz, kontu etikoak '''salatzeko''' tresna apartak dira. 

Gertaerak berehala '''zabaltzeko''' aukera ematen dutenez, komunikabide handiek aplika dezaketen manipulazioa zailagoa da sare sozialetan. Horrek kazetaritza munduari erronka handia jartzeaz gain, politika munduari ere kexka handia sortzen dio. Ikusi besterik ez dago enpresa teknologiko handien presentzia gero eta agerikoagoa dela politika arloan.

Eta, hezkuntza arloan, ikasle eta irakasleen arteko komunikaziorako tresna erabilgarria da, taldelana '''bultzatzeko''' aukera ugari eta askotarikoak eskaintzen baititu. Izan ere, ezagutza eta konpetentzien eraikuntza kolektibo sinkrono zein asinkronorako oso lagungarriak izan daitezke sare sozialak.

== Informazio iturri==
Azken urteetan sare sozialak komunikazio iturri ere bihurtu dira, informazioa demokratizatzeko aukera emanez, bertan sortzen diren giza komunitateen bitartez. Aldi berean, besteak beste, blog-ekin batera, kazetaritzari erronka handia aurrez aurre jarri diote. Hala ere, bestalde, isuri kognitibo sozialaren eta algoritmikoaren arteko interakzioak desinformazioaren aurrean zaurgarri ere bihurtzen gaitu.&lt;ref&gt;{{Erreferentzia|izena=Itziar|abizena=Aldabe|izenburua=Sare sozialak informazio iturri, 10 galdera errazetan {{!}} GAUR8|hizkuntza=eu|data=2020-10-03|url=https://www.naiz.eus/eu/hemeroteca/gaur8/editions/gaur8_2020-10-03-07-00/hemeroteca_articles/sare-sozialak-informazio-iturri|sartze-data=2026-07-14}}&lt;/ref&gt; Hori dela eta, une honetan, Europa mailan, haur eta nerabeen sare sozialetarako atzipen graduala erregulatzeko legea eztabaidatzen ari da, sare sozialak kontrolatzen dituzten enpresei eskakizunak gero eta zorrotzagoak direlarik, batez ere, adikzioa sortzen duten elementuei dagokienez, horietako bat [[w: Korritze_(ikus-entzunezko_komunikazioa) |scroll]] infinitoa.

== Arriskuak==
* Pribatutasuna: Sare sozial batera igotako datu, informazio, argazki, bideo edo artxiboen jabetza ez kontrolatzea. Bestalde, sareak gaizki erabiltzeak norberaren, senideen edo lagunen datuak aurkitzeko erraztasuna ekar dezake. 
* Eduki desegokietarako sarbidea: Era guztietako informazioa dagoenez, batzuek erabiltzen dute mota guztietako edukiak zabaltzeko (indarkeria, fanatismoa, gorrotoa bultzatzea, etab.)
* Cyberbullying: Ikaskideek edo ezezagunek sareen bidez egindako jazarpena, mehatxu, irain eta abarrekin.
* Cybergrooming: helduek adingabeekin harremanetan jartzeko egiten dute, haien argazkiak eta informazioa lortzeko, haien onurarako erabiltzeko.
* Mendekotasuna: ''informatuta'' egoteko behar geldiezina.
* Legea ez betetzea: beste pertsona batzuen datuak, argazkiak eta bideoak argitaratzea, pribatutasuna urratuz, haien baimenik gabe; edo beste pertsona baten itxura hartzea, profil faltsu bat sortuz. Copyright-arauak, egile-eskubidea eta legez kanpoko deskargak ez betetzea, eduki babestuak lortuz edo trukatuz. Horietako batzuk ezjakintasunez ere egin daitezke.


== Testu Ebakia==
Badaude [[w: algoritmo|algoritmo]]etan&lt;ref&gt;{{Erreferentzia|izenburua=''&quot;Zer da algoritmo bat?&quot;'' Sare sozialak 2023an, 10 galdera errazetan {{!}} Teknopataren txokoa|hizkuntza=eu|data=2023-07-08|url=https://www.teknopata.eus/2023/07/sare-sozialak-2023an-10-galdera-errazetan/|sartze-data=2023-08-09}}&lt;/ref&gt; oinarritutako zentralizatutako hainbat sare sozial enpresa handien [[w: zerbitzari |zerbitzari]] erraldoietan fisikoki kokaturik, erabiltzaileen datuak biltzen dituztelarik, datu horiekin negozioa egiteko. Baina badaude deszentralizatutako zerbitzari txikietan kudeatzen diren hainbat sare sozial herrialde desberdinetan sortuak, batzuk Euskal Herrian ere kudeatzen direlarik, esaterako, [[w: PixelFed |PixelFed]], [[w:PeerTube | PeerTube]] edo [[w: Mastodon (sare soziala)|Mastodon]].

== Erreferentziak==</text>
      <sha1>mkc6jjp2dvwg5fwcmx63yz2w44nqbml</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>43900</id>
      <parentid>43896</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T16:03:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ksarasola</username>
        <id>1603</id>
      </contributor>
      <comment>aldaketatxoak</comment>
      <origin>43900</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7591" sha1="l1eyn2tbd4xgldbjdtkojoj1wu45jjl" xml:space="preserve">[[Fitxategi:Social Media Marketing Strategy.jpg|thumb]]
'''[[w:Sare sozialak|Sare sozialak]]''' edo '''gizarte sareak''' gizakien arteko harremanetarako zerbitzuak eskaintzen dituzten [[w: Internet|internet]]-zerbitzuak dira, [[w: World Wide Web|web]] plataformetan, edo aplikazio konkretuetan integratuta, adibidez, jokuetan. Helduek sare sozialetan egiten dituzten gauza asko egin ditzakete haurrek jokoen bitartez, aldi berean lagunekin jolastuz eta lagun berriak eginez.
Erabilera [[w:ordenagailu|ordenagailu]], [[w: Tableta (ordenagailua)|tableta]] edo [[w: telefono adimendun|telefono adimendun]]en bitartez egin ohi da. Gaur egun, aldiz, bestelako gailuak ere erabiltzen dira, erloju adimendunak, esaterako.

2024ko datuen arabera Facebook zen mundu mailan erabiltzaile gehien zituena (''social networking services''&lt;ref&gt;{{Erreferentzia|izena=Wikipedia|izenburua=Social Networking Service |hizkuntza=en|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Social_networking_service|sartze-data=2026-07-14}}&lt;/ref&gt;). Baina, 2025eko urrirako, Instagram eta Whatsapp hurbildu zaizkio lehenengo posturako lehian.
&lt;ref&gt;{{Erreferentzia|url=https://www.statista.com/statistics/272014/global-social-networks-ranked-by-number-of-users/|izenburua=Most popular social networks worldwide as of February 2025, by number of monthly active users|sartze-data=2026-07-14|sitioweb=Statista|idioma=en}}&lt;/ref&gt;

== Funtzionamendua==
Sare sozialetan erabiltzaileen arteko kontaktua '''birtuala''' da. Bertan, gai edo gertaera baten inguruko ikuspuntua, iritzia edo analisia hainbat erabiltzaileren artean partekatzeko aukera izaten da. Partekatze horretan berezko argumentuak edo iritziak eman ditzake partehartzaileak, ideiak elkarbanatzeko eta garatzeko konpetentzia bultzatuz. Sare konkretu baten zerbitzuak erabili ahal izateko kontua sortu beharko du erabiltzaileak, baita bere profila ere. Hala ere, kasu batzuetan, konturik ez izan arren, sarearen informazioa bisitatzeko aukera ematen dute, bertako edukiak atzituz.  

Kontaktu birtualerako zerbitzuak irekiak edo pribatuak izan daitezke. Hori dela eta, honako bereizketa hau egin daiteke:
* Barne gizarte-sare pribatuak (ISN ingelesez): enpresa, elkarte, sozietate, erakunde edota hezkuntza hornitzaileen barneko pertsonek osatzen dute.
* Kanpo gizarte-sareak: (ESN ingelesez): webeko erabiltzaileentzat eskuragarri dagoen sare irekia, iragarleak erakartzeko diseinatua. Erabiltzaileek, askotan, aldez aurreko harremanik ez dute izaten elkarren artean. Eta, sare hauetan ere, kasu batzuetan, era ''pribatuan'' komunikatzeko aukera egoten da azpitalde baten barruan. 

Kanpo gizarte sareetan, elkarrekiko konexioa eskakizun edo gonbidapenaren bitartez egiten da. Askotan, erabiltzaileek lagunak direla baieztatu edo ezeztatu behar izaten dute elkarren arteko konexioa izan ahal izateko. 

Azpimarratzekoa da sare sozialetan oso zabalduta dagoen '''like''' baliabidea. Zerbait gustatu ala ez, txuri edo beltz, tarteko grisarik ez duen iritzi sistema ezarri da sare sozialen funtzionamenduan.

== Eragile sozialak==
Eragin, mugiarazi, salatu, zabaldu, bultzatu, ... Eraldaketa soziala ekarri dute, gizartean, mundu mailan.

Sare sozialek era nabarmen batean '''eragin''' dute pertsonen arteko eguneroko komunikazioan. Lagun taldeek, hitzordua telefono deien bitartez egin beharrean, sare sozialek eskaintzen duten tresneria erabiltzen dute orokorrean, askotan giza taldearen arteko eztabaidak ere bertan, modu &quot;birtualean&quot;, ematen direlarik.
 
Kontzientziak '''mugiarazteko''' tresna aparta ere bihurtu dira. Interes politiko eta komertzialetik at norbanako edota talde antolatuen aktibismoa zabaltzeko aukera ematen baitute, denbora laburrean protestarako gune bihur daitezkeelarik, herrialde askotako jende ugariengana iritsiz. Beraz, kontu etikoak '''salatzeko''' tresna apartak dira. 

Gertaerak berehala '''zabaltzeko''' aukera ematen dutenez, komunikabide handiek aplika dezaketen manipulazioa zailagoa da sare sozialetan. Horrek kazetaritza munduari erronka handia jartzeaz gain, politika munduari ere kexka handia sortzen dio. Ikusi besterik ez dago enpresa teknologiko handien presentzia gero eta agerikoagoa dela politika arloan.

Eta, hezkuntza arloan, ikasle eta irakasleen arteko komunikaziorako tresna erabilgarria da, taldelana '''bultzatzeko''' aukera ugari eta askotarikoak eskaintzen baititu. Izan ere, ezagutza eta konpetentzien eraikuntza kolektibo sinkrono zein asinkronorako oso lagungarriak izan daitezke sare sozialak.

== Informazio iturri==
Azken urteetan sare sozialak komunikazio iturri ere bihurtu dira, informazioa demokratizatzeko aukera emanez, bertan sortzen diren giza komunitateen bitartez. Aldi berean, besteak beste, blog-ekin batera, kazetaritzari erronka handia aurrez aurre jarri diote. Hala ere, bestalde, isuri kognitibo sozialaren eta algoritmikoaren arteko interakzioak desinformazioaren aurrean zaurgarri ere bihurtzen gaitu.&lt;ref&gt;{{Erreferentzia|izena=Itziar|abizena=Aldabe|izenburua=Sare sozialak informazio iturri, 10 galdera errazetan {{!}} GAUR8|hizkuntza=eu|data=2020-10-03|url=https://www.naiz.eus/eu/hemeroteca/gaur8/editions/gaur8_2020-10-03-07-00/hemeroteca_articles/sare-sozialak-informazio-iturri|sartze-data=2026-07-14}}&lt;/ref&gt; Hori dela eta, une honetan, Europa mailan, haur eta nerabeen sare sozialetarako atzipen graduala erregulatzeko legea eztabaidatzen ari da, sare sozialak kontrolatzen dituzten enpresei eskakizunak gero eta zorrotzagoak direlarik, batez ere, adikzioa sortzen duten elementuei dagokienez, horietako bat da [[w: Korritze_(ikus-entzunezko_komunikazioa) |scroll]] infinitoa.

== Arriskuak==
* Pribatutasuna: Sare sozial batera igotako datu, informazio, argazki, bideo edo artxiboen jabetza ez kontrolatzea. Bestalde, sareak gaizki erabiltzeak norberaren, senideen edo lagunen datuak aurkitzeko erraztasuna ekar dezake. 
* Eduki desegokietarako sarbidea: Era guztietako informazioa dagoenez, batzuek erabiltzen dute mota guztietako edukiak zabaltzeko (indarkeria, fanatismoa, gorrotoa bultzatzea, etab.)
* Cyberbullying: Ikaskideek edo ezezagunek sareen bidez egindako jazarpena, mehatxu, irain eta abarrekin.
* Cybergrooming: helduek adingabeekin harremanetan jartzeko egiten dute, haien argazkiak eta informazioa lortzeko, haien onurarako erabiltzeko.
* Mendekotasuna: ''informatuta'' egoteko behar geldiezina.
* Legea ez betetzea: beste pertsona batzuen datuak, argazkiak eta bideoak argitaratzea, pribatutasuna urratuz, haien baimenik gabe; edo beste pertsona baten itxura hartzea, profil faltsu bat sortuz. Copyright-arauak, egile-eskubidea eta legez kanpoko deskargak ez betetzea, eduki babestuak lortuz edo trukatuz. Horietako batzuk ezjakintasunez ere egin daitezke.

== Testu Ebakia==
Alde batetik badira hainbat sare sozial enpresa handien [[w: zerbitzari |zerbitzari]] erraldoietan fisikoki kokaturik daudenak, [[w: algoritmo|algoritmo]]etan &lt;ref&gt;{{Erreferentzia|izenburua=''&quot;Zer da algoritmo bat?&quot;'' Sare sozialak 2023an, 10 galdera errazetan {{!}} Teknopataren txokoa|hizkuntza=eu|data=2023-07-08|url=https://www.teknopata.eus/2023/07/sare-sozialak-2023an-10-galdera-errazetan/|sartze-data=2023-08-09}}&lt;/ref&gt; oinarrituta eta modu  zentralizatuan antolatzen direnak; horrelakoetan  erabiltzaileen datuak erraz bildu ditzakete eta datu horiekin negozioa egin. 

Baina, beste alde batetik, badira deszentralizatutako zerbitzari txikietan kudeatzen diren hainbat sare sozial herrialde desberdinetan sortuak, batzuk Euskal Herrian ere kudeatzen direlarik, esaterako, [[w: PixelFed |PixelFed]], [[w:PeerTube | PeerTube]] edo [[w: Mastodon (sare soziala)|Mastodon]].

== Erreferentziak==</text>
      <sha1>l1eyn2tbd4xgldbjdtkojoj1wu45jjl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>43901</id>
      <parentid>43900</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T16:05:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ksarasola</username>
        <id>1603</id>
      </contributor>
      <comment>/* Eragile sozialak */ Ikusgelakoak</comment>
      <origin>43901</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7703" sha1="rw0wn5hl37m5djzec3pdxxhgqqj260i" xml:space="preserve">[[Fitxategi:Social Media Marketing Strategy.jpg|thumb]]
'''[[w:Sare sozialak|Sare sozialak]]''' edo '''gizarte sareak''' gizakien arteko harremanetarako zerbitzuak eskaintzen dituzten [[w: Internet|internet]]-zerbitzuak dira, [[w: World Wide Web|web]] plataformetan, edo aplikazio konkretuetan integratuta, adibidez, jokuetan. Helduek sare sozialetan egiten dituzten gauza asko egin ditzakete haurrek jokoen bitartez, aldi berean lagunekin jolastuz eta lagun berriak eginez.
Erabilera [[w:ordenagailu|ordenagailu]], [[w: Tableta (ordenagailua)|tableta]] edo [[w: telefono adimendun|telefono adimendun]]en bitartez egin ohi da. Gaur egun, aldiz, bestelako gailuak ere erabiltzen dira, erloju adimendunak, esaterako.

2024ko datuen arabera Facebook zen mundu mailan erabiltzaile gehien zituena (''social networking services''&lt;ref&gt;{{Erreferentzia|izena=Wikipedia|izenburua=Social Networking Service |hizkuntza=en|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Social_networking_service|sartze-data=2026-07-14}}&lt;/ref&gt;). Baina, 2025eko urrirako, Instagram eta Whatsapp hurbildu zaizkio lehenengo posturako lehian.
&lt;ref&gt;{{Erreferentzia|url=https://www.statista.com/statistics/272014/global-social-networks-ranked-by-number-of-users/|izenburua=Most popular social networks worldwide as of February 2025, by number of monthly active users|sartze-data=2026-07-14|sitioweb=Statista|idioma=en}}&lt;/ref&gt;

== Funtzionamendua==
Sare sozialetan erabiltzaileen arteko kontaktua '''birtuala''' da. Bertan, gai edo gertaera baten inguruko ikuspuntua, iritzia edo analisia hainbat erabiltzaileren artean partekatzeko aukera izaten da. Partekatze horretan berezko argumentuak edo iritziak eman ditzake partehartzaileak, ideiak elkarbanatzeko eta garatzeko konpetentzia bultzatuz. Sare konkretu baten zerbitzuak erabili ahal izateko kontua sortu beharko du erabiltzaileak, baita bere profila ere. Hala ere, kasu batzuetan, konturik ez izan arren, sarearen informazioa bisitatzeko aukera ematen dute, bertako edukiak atzituz.  

Kontaktu birtualerako zerbitzuak irekiak edo pribatuak izan daitezke. Hori dela eta, honako bereizketa hau egin daiteke:
* Barne gizarte-sare pribatuak (ISN ingelesez): enpresa, elkarte, sozietate, erakunde edota hezkuntza hornitzaileen barneko pertsonek osatzen dute.
* Kanpo gizarte-sareak: (ESN ingelesez): webeko erabiltzaileentzat eskuragarri dagoen sare irekia, iragarleak erakartzeko diseinatua. Erabiltzaileek, askotan, aldez aurreko harremanik ez dute izaten elkarren artean. Eta, sare hauetan ere, kasu batzuetan, era ''pribatuan'' komunikatzeko aukera egoten da azpitalde baten barruan. 

Kanpo gizarte sareetan, elkarrekiko konexioa eskakizun edo gonbidapenaren bitartez egiten da. Askotan, erabiltzaileek lagunak direla baieztatu edo ezeztatu behar izaten dute elkarren arteko konexioa izan ahal izateko. 

Azpimarratzekoa da sare sozialetan oso zabalduta dagoen '''like''' baliabidea. Zerbait gustatu ala ez, txuri edo beltz, tarteko grisarik ez duen iritzi sistema ezarri da sare sozialen funtzionamenduan.

[[Fitxategi:Ikusgela-Algoritmoak.webm|start=88|thumbtime=94|thumb|{{ikusgela}} Sare sozialak eta algoritmoak.]]
== Eragile sozialak==
Eragin, mugiarazi, salatu, zabaldu, bultzatu, ... Eraldaketa soziala ekarri dute, gizartean, mundu mailan.

Sare sozialek era nabarmen batean '''eragin''' dute pertsonen arteko eguneroko komunikazioan. Lagun taldeek, hitzordua telefono deien bitartez egin beharrean, sare sozialek eskaintzen duten tresneria erabiltzen dute orokorrean, askotan giza taldearen arteko eztabaidak ere bertan, modu &quot;birtualean&quot;, ematen direlarik.
 
Kontzientziak '''mugiarazteko''' tresna aparta ere bihurtu dira. Interes politiko eta komertzialetik at norbanako edota talde antolatuen aktibismoa zabaltzeko aukera ematen baitute, denbora laburrean protestarako gune bihur daitezkeelarik, herrialde askotako jende ugariengana iritsiz. Beraz, kontu etikoak '''salatzeko''' tresna apartak dira. 

Gertaerak berehala '''zabaltzeko''' aukera ematen dutenez, komunikabide handiek aplika dezaketen manipulazioa zailagoa da sare sozialetan. Horrek kazetaritza munduari erronka handia jartzeaz gain, politika munduari ere kexka handia sortzen dio. Ikusi besterik ez dago enpresa teknologiko handien presentzia gero eta agerikoagoa dela politika arloan.

Eta, hezkuntza arloan, ikasle eta irakasleen arteko komunikaziorako tresna erabilgarria da, taldelana '''bultzatzeko''' aukera ugari eta askotarikoak eskaintzen baititu. Izan ere, ezagutza eta konpetentzien eraikuntza kolektibo sinkrono zein asinkronorako oso lagungarriak izan daitezke sare sozialak.

== Informazio iturri==
Azken urteetan sare sozialak komunikazio iturri ere bihurtu dira, informazioa demokratizatzeko aukera emanez, bertan sortzen diren giza komunitateen bitartez. Aldi berean, besteak beste, blog-ekin batera, kazetaritzari erronka handia aurrez aurre jarri diote. Hala ere, bestalde, isuri kognitibo sozialaren eta algoritmikoaren arteko interakzioak desinformazioaren aurrean zaurgarri ere bihurtzen gaitu.&lt;ref&gt;{{Erreferentzia|izena=Itziar|abizena=Aldabe|izenburua=Sare sozialak informazio iturri, 10 galdera errazetan {{!}} GAUR8|hizkuntza=eu|data=2020-10-03|url=https://www.naiz.eus/eu/hemeroteca/gaur8/editions/gaur8_2020-10-03-07-00/hemeroteca_articles/sare-sozialak-informazio-iturri|sartze-data=2026-07-14}}&lt;/ref&gt; Hori dela eta, une honetan, Europa mailan, haur eta nerabeen sare sozialetarako atzipen graduala erregulatzeko legea eztabaidatzen ari da, sare sozialak kontrolatzen dituzten enpresei eskakizunak gero eta zorrotzagoak direlarik, batez ere, adikzioa sortzen duten elementuei dagokienez, horietako bat da [[w: Korritze_(ikus-entzunezko_komunikazioa) |scroll]] infinitoa.

== Arriskuak==
* Pribatutasuna: Sare sozial batera igotako datu, informazio, argazki, bideo edo artxiboen jabetza ez kontrolatzea. Bestalde, sareak gaizki erabiltzeak norberaren, senideen edo lagunen datuak aurkitzeko erraztasuna ekar dezake. 
* Eduki desegokietarako sarbidea: Era guztietako informazioa dagoenez, batzuek erabiltzen dute mota guztietako edukiak zabaltzeko (indarkeria, fanatismoa, gorrotoa bultzatzea, etab.)
* Cyberbullying: Ikaskideek edo ezezagunek sareen bidez egindako jazarpena, mehatxu, irain eta abarrekin.
* Cybergrooming: helduek adingabeekin harremanetan jartzeko egiten dute, haien argazkiak eta informazioa lortzeko, haien onurarako erabiltzeko.
* Mendekotasuna: ''informatuta'' egoteko behar geldiezina.
* Legea ez betetzea: beste pertsona batzuen datuak, argazkiak eta bideoak argitaratzea, pribatutasuna urratuz, haien baimenik gabe; edo beste pertsona baten itxura hartzea, profil faltsu bat sortuz. Copyright-arauak, egile-eskubidea eta legez kanpoko deskargak ez betetzea, eduki babestuak lortuz edo trukatuz. Horietako batzuk ezjakintasunez ere egin daitezke.

== Testu Ebakia==
Alde batetik badira hainbat sare sozial enpresa handien [[w: zerbitzari |zerbitzari]] erraldoietan fisikoki kokaturik daudenak, [[w: algoritmo|algoritmo]]etan &lt;ref&gt;{{Erreferentzia|izenburua=''&quot;Zer da algoritmo bat?&quot;'' Sare sozialak 2023an, 10 galdera errazetan {{!}} Teknopataren txokoa|hizkuntza=eu|data=2023-07-08|url=https://www.teknopata.eus/2023/07/sare-sozialak-2023an-10-galdera-errazetan/|sartze-data=2023-08-09}}&lt;/ref&gt; oinarrituta eta modu  zentralizatuan antolatzen direnak; horrelakoetan  erabiltzaileen datuak erraz bildu ditzakete eta datu horiekin negozioa egin. 

Baina, beste alde batetik, badira deszentralizatutako zerbitzari txikietan kudeatzen diren hainbat sare sozial herrialde desberdinetan sortuak, batzuk Euskal Herrian ere kudeatzen direlarik, esaterako, [[w: PixelFed |PixelFed]], [[w:PeerTube | PeerTube]] edo [[w: Mastodon (sare soziala)|Mastodon]].

== Erreferentziak==</text>
      <sha1>rw0wn5hl37m5djzec3pdxxhgqqj260i</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>43902</id>
      <parentid>43901</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T16:07:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ksarasola</username>
        <id>1603</id>
      </contributor>
      <origin>43902</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7740" sha1="4es2phdrrwpt5u5nhj4fww1nvevpnhg" xml:space="preserve">[[Fitxategi:Social Media Marketing Strategy.jpg|thumb]]
'''[[w:Sare sozialak|Sare sozialak]]''' edo '''gizarte sareak''' gizakien arteko harremanetarako zerbitzuak eskaintzen dituzten [[w: Internet|internet]]-zerbitzuak dira, [[w: World Wide Web|web]] plataformetan, edo aplikazio konkretuetan integratuta, adibidez, jokuetan. Helduek sare sozialetan egiten dituzten gauza asko egin ditzakete haurrek jokoen bitartez, aldi berean lagunekin jolastuz eta lagun berriak eginez.
Erabilera [[w:ordenagailu|ordenagailu]], [[w: Tableta (ordenagailua)|tableta]] edo [[w: telefono adimendun|telefono adimendun]]en bitartez egin ohi da. Gaur egun, aldiz, bestelako gailuak ere erabiltzen dira, erloju adimendunak, esaterako.

2024ko datuen arabera Facebook zen mundu mailan erabiltzaile gehien zituena (''social networking services''&lt;ref&gt;{{Erreferentzia|izena=Wikipedia|izenburua=Social Networking Service |hizkuntza=en|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Social_networking_service|sartze-data=2026-07-14}}&lt;/ref&gt;). Baina, 2025eko urrirako, Instagram eta Whatsapp hurbildu zaizkio lehenengo posturako lehian.
&lt;ref&gt;{{Erreferentzia|url=https://www.statista.com/statistics/272014/global-social-networks-ranked-by-number-of-users/|izenburua=Most popular social networks worldwide as of February 2025, by number of monthly active users|sartze-data=2026-07-14|sitioweb=Statista|idioma=en}}&lt;/ref&gt;

== Funtzionamendua==
Sare sozialetan erabiltzaileen arteko kontaktua '''birtuala''' da. Bertan, gai edo gertaera baten inguruko ikuspuntua, iritzia edo analisia hainbat erabiltzaileren artean partekatzeko aukera izaten da. Partekatze horretan berezko argumentuak edo iritziak eman ditzake partehartzaileak, ideiak elkarbanatzeko eta garatzeko konpetentzia bultzatuz. Sare konkretu baten zerbitzuak erabili ahal izateko kontua sortu beharko du erabiltzaileak, baita bere profila ere. Hala ere, kasu batzuetan, konturik ez izan arren, sarearen informazioa bisitatzeko aukera ematen dute, bertako edukiak atzituz.  

Kontaktu birtualerako zerbitzuak irekiak edo pribatuak izan daitezke. Hori dela eta, honako bereizketa hau egin daiteke:
* Barne gizarte-sare pribatuak (ISN ingelesez): enpresa, elkarte, sozietate, erakunde edota hezkuntza hornitzaileen barneko pertsonek osatzen dute.
* Kanpo gizarte-sareak: (ESN ingelesez): webeko erabiltzaileentzat eskuragarri dagoen sare irekia, iragarleak erakartzeko diseinatua. Erabiltzaileek, askotan, aldez aurreko harremanik ez dute izaten elkarren artean. Eta, sare hauetan ere, kasu batzuetan, era ''pribatuan'' komunikatzeko aukera egoten da azpitalde baten barruan. 

Kanpo gizarte sareetan, elkarrekiko konexioa eskakizun edo gonbidapenaren bitartez egiten da. Askotan, erabiltzaileek lagunak direla baieztatu edo ezeztatu behar izaten dute elkarren arteko konexioa izan ahal izateko. 

Azpimarratzekoa da sare sozialetan oso zabalduta dagoen '''like''' baliabidea. Zerbait gustatu ala ez, txuri edo beltz, tarteko grisarik ez duen iritzi sistema ezarri da sare sozialen funtzionamenduan.

[[Fitxategi:Ikusgela-Algoritmoak.webm|start=88|thumbtime=94|thumb|[[w:Atari:Hezkuntza/Ikusgela|Ikusgelako]] bideoa: Sare sozialak eta algoritmoak.]]
== Eragile sozialak==
Eragin, mugiarazi, salatu, zabaldu, bultzatu, ... Eraldaketa soziala ekarri dute, gizartean, mundu mailan.

Sare sozialek era nabarmen batean '''eragin''' dute pertsonen arteko eguneroko komunikazioan. Lagun taldeek, hitzordua telefono deien bitartez egin beharrean, sare sozialek eskaintzen duten tresneria erabiltzen dute orokorrean, askotan giza taldearen arteko eztabaidak ere bertan, modu &quot;birtualean&quot;, ematen direlarik.
 
Kontzientziak '''mugiarazteko''' tresna aparta ere bihurtu dira. Interes politiko eta komertzialetik at norbanako edota talde antolatuen aktibismoa zabaltzeko aukera ematen baitute, denbora laburrean protestarako gune bihur daitezkeelarik, herrialde askotako jende ugariengana iritsiz. Beraz, kontu etikoak '''salatzeko''' tresna apartak dira. 

Gertaerak berehala '''zabaltzeko''' aukera ematen dutenez, komunikabide handiek aplika dezaketen manipulazioa zailagoa da sare sozialetan. Horrek kazetaritza munduari erronka handia jartzeaz gain, politika munduari ere kexka handia sortzen dio. Ikusi besterik ez dago enpresa teknologiko handien presentzia gero eta agerikoagoa dela politika arloan.

Eta, hezkuntza arloan, ikasle eta irakasleen arteko komunikaziorako tresna erabilgarria da, taldelana '''bultzatzeko''' aukera ugari eta askotarikoak eskaintzen baititu. Izan ere, ezagutza eta konpetentzien eraikuntza kolektibo sinkrono zein asinkronorako oso lagungarriak izan daitezke sare sozialak.

== Informazio iturri==
Azken urteetan sare sozialak komunikazio iturri ere bihurtu dira, informazioa demokratizatzeko aukera emanez, bertan sortzen diren giza komunitateen bitartez. Aldi berean, besteak beste, blog-ekin batera, kazetaritzari erronka handia aurrez aurre jarri diote. Hala ere, bestalde, isuri kognitibo sozialaren eta algoritmikoaren arteko interakzioak desinformazioaren aurrean zaurgarri ere bihurtzen gaitu.&lt;ref&gt;{{Erreferentzia|izena=Itziar|abizena=Aldabe|izenburua=Sare sozialak informazio iturri, 10 galdera errazetan {{!}} GAUR8|hizkuntza=eu|data=2020-10-03|url=https://www.naiz.eus/eu/hemeroteca/gaur8/editions/gaur8_2020-10-03-07-00/hemeroteca_articles/sare-sozialak-informazio-iturri|sartze-data=2026-07-14}}&lt;/ref&gt; Hori dela eta, une honetan, Europa mailan, haur eta nerabeen sare sozialetarako atzipen graduala erregulatzeko legea eztabaidatzen ari da, sare sozialak kontrolatzen dituzten enpresei eskakizunak gero eta zorrotzagoak direlarik, batez ere, adikzioa sortzen duten elementuei dagokienez, horietako bat da [[w: Korritze_(ikus-entzunezko_komunikazioa) |scroll]] infinitoa.

== Arriskuak==
* Pribatutasuna: Sare sozial batera igotako datu, informazio, argazki, bideo edo artxiboen jabetza ez kontrolatzea. Bestalde, sareak gaizki erabiltzeak norberaren, senideen edo lagunen datuak aurkitzeko erraztasuna ekar dezake. 
* Eduki desegokietarako sarbidea: Era guztietako informazioa dagoenez, batzuek erabiltzen dute mota guztietako edukiak zabaltzeko (indarkeria, fanatismoa, gorrotoa bultzatzea, etab.)
* Cyberbullying: Ikaskideek edo ezezagunek sareen bidez egindako jazarpena, mehatxu, irain eta abarrekin.
* Cybergrooming: helduek adingabeekin harremanetan jartzeko egiten dute, haien argazkiak eta informazioa lortzeko, haien onurarako erabiltzeko.
* Mendekotasuna: ''informatuta'' egoteko behar geldiezina.
* Legea ez betetzea: beste pertsona batzuen datuak, argazkiak eta bideoak argitaratzea, pribatutasuna urratuz, haien baimenik gabe; edo beste pertsona baten itxura hartzea, profil faltsu bat sortuz. Copyright-arauak, egile-eskubidea eta legez kanpoko deskargak ez betetzea, eduki babestuak lortuz edo trukatuz. Horietako batzuk ezjakintasunez ere egin daitezke.

== Testu Ebakia==
Alde batetik badira hainbat sare sozial enpresa handien [[w: zerbitzari |zerbitzari]] erraldoietan fisikoki kokaturik daudenak, [[w: algoritmo|algoritmo]]etan &lt;ref&gt;{{Erreferentzia|izenburua=''&quot;Zer da algoritmo bat?&quot;'' Sare sozialak 2023an, 10 galdera errazetan {{!}} Teknopataren txokoa|hizkuntza=eu|data=2023-07-08|url=https://www.teknopata.eus/2023/07/sare-sozialak-2023an-10-galdera-errazetan/|sartze-data=2023-08-09}}&lt;/ref&gt; oinarrituta eta modu  zentralizatuan antolatzen direnak; horrelakoetan  erabiltzaileen datuak erraz bildu ditzakete eta datu horiekin negozioa egin. 

Baina, beste alde batetik, badira deszentralizatutako zerbitzari txikietan kudeatzen diren hainbat sare sozial herrialde desberdinetan sortuak, batzuk Euskal Herrian ere kudeatzen direlarik, esaterako, [[w: PixelFed |PixelFed]], [[w:PeerTube | PeerTube]] edo [[w: Mastodon (sare soziala)|Mastodon]].

== Erreferentziak==</text>
      <sha1>4es2phdrrwpt5u5nhj4fww1nvevpnhg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Informatikaren 50 urte 50 teknologiatan/Sare sozialak (Facebook)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>7323</id>
    <redirect title="Informatikaren 50 urte 50 teknologiatan/Sare sozialak" />
    <revision>
      <id>43897</id>
      <timestamp>2026-07-15T15:18:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ksarasola</username>
        <id>1603</id>
      </contributor>
      <comment>Ksarasola wikilariak «[[Informatikaren 50 urte 50 teknologiatan/Sare sozialak (Facebook)]]» orria «[[Informatikaren 50 urte 50 teknologiatan/Sare sozialak]]» izenera aldatu du</comment>
      <origin>43897</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="69" sha1="m3vs4ybbg5kv8dshp48py3zic8yg59f" xml:space="preserve">#BIRZUZENDU [[Informatikaren 50 urte 50 teknologiatan/Sare sozialak]]</text>
      <sha1>m3vs4ybbg5kv8dshp48py3zic8yg59f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Informatikaren 50 urte 50 teknologiatan/Web zerbitzuak</title>
    <ns>0</ns>
    <id>7324</id>
    <revision>
      <id>43899</id>
      <timestamp>2026-07-15T15:29:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rosa Arruabarrena</username>
        <id>2687</id>
      </contributor>
      <comment>Orria sortu da. Edukia: '''Web zerbitzua''' (''Web Service'') software sistema bat da, aplikazioen arteko komunikazioa eta informazio-trukea ahalbidetzen dituena, sare baten bidez protokolo eta interfaze estandarizatuak erabiliz. Bere helburua teknologia, programazio-lengoaia edo plataforma desberdinetan garatutako sistemen arteko elkarreragingarritasuna erraztea da, haien barne-inplementazioa edozein dela ere.[Ref-1]  Nabigatzaileen bidez erabiltzaileek erabiltzeko diseinatutako web-orriek...</comment>
      <origin>43899</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6660" sha1="k2m646sd2olpsecw2q3p1zdre055ey3" xml:space="preserve">'''Web zerbitzua''' (''Web Service'') software sistema bat da, aplikazioen arteko komunikazioa eta informazio-trukea ahalbidetzen dituena, sare baten bidez protokolo eta interfaze estandarizatuak erabiliz. Bere helburua teknologia, programazio-lengoaia edo plataforma desberdinetan garatutako sistemen arteko elkarreragingarritasuna erraztea da, haien barne-inplementazioa edozein dela ere.[Ref-1]

Nabigatzaileen bidez erabiltzaileek erabiltzeko diseinatutako web-orriek ez bezala, web zerbitzuak beste aplikazio batzuek erabiltzeko diseinatzen dira. Horien bidez, aplikazio batek beste sistema baten informazioa kontsulta dezake, prozesuak abiarazi edo haren funtzionaltasunak erabil ditzake, erakunde baten barruan nahiz Internet bidez.

== Historia ==
Aplikazio banatuen arteko komunikaziorako lehen irtenbideak Internet hedatu aurretik garatu ziren, RPC (''Remote Procedure Call''), CORBA (''Common Object Request Broker Architecture'') eta DCOM (''Distributed Component Object Model'') bezalako teknologien bidez. Teknologia horiek urruneko eragiketak exekutatzea ahalbidetzen zuten, baina plataforma eta fabrikatzaile desberdinen arteko elkarreragingarritasunean mugak zituzten.[Ref-2]

1990eko hamarkadaren amaieran XML eta HTTPn oinarritutako teknologia berriak agertu ziren. Horien artean nabarmendu ziren '''SOAP''' (''Simple Object Access Protocol''), '''WSDL''' (''Web Services Description Language'') eta '''UDDI''' (''Universal Description, Discovery and Integration''). Estandar horiek mezuak trukatzeko, zerbitzuak deskribatzeko eta sarearen bidez eskuragarri zeuden baliabideak aurkitzeko mekanismoak eskaintzen zituzten.[Ref-2][Ref-3][Ref-4]

Teknologia horien hedapena estuki lotuta egon zen '''Zerbitzuetara Bideratutako Arkitekturarekin''' ('''SOA''') (''Service-Oriented Architecture''). Paradigma horrek sistemak ondo definitutako interfazeen bidez eskuragarri dauden zerbitzu independenteen multzo gisa antolatzea proposatzen du. Web zerbitzuak SOA arkitekturak ezartzeko gehien erabilitako teknologietako bat bihurtu ziren.[Ref-5]

2000. urtean, Roy Fieldingek '''REST''' (''Representational State Transfer'') deskribatu zuen Webaren printzipioetan oinarritutako arkitektura-estilo gisa. Eragiketetan zentratu beharrean, RESTek '''URI''' (''Uniform Resource Identifier'') bidez identifikatutako baliabideak eta horietara sartzeko HTTPk eskaintzen dituen mekanismoak erabiltzen ditu. [Ref-6] RESTen hedapenak aplikazioen arteko interfazeak eraikitzeko ikuspegi berriak bultzatu zituen, SOAP eta WSDLren kontratu formaletan oinarritutako ereduetatik bereizita.

2010eko hamarkadan web zerbitzuekin lotutako teknologia berriak agertu ziren; horien artean '''GraphQL''' eta '''gRPC''' daude. Teknologia horiek datu-kontsulten eta sistema banatuen arteko komunikazioaren behar espezifikoei erantzuteko garatu ziren.[Ref-7][Ref-8]

//IRUDIA

== Alderdi teknikoak ==
Web zerbitzuak hainbat arkitektura-ereduren arabera inplementa daitezke.

* '''SOAP''' (''Simple Object Access Protocol''): XML mezu egituratuak eta WSDL dokumentuak erabiltzen ditu eskuragarri dauden eragiketak modu formalean deskribatzeko. Segurtasunari, transakzioei edo mezularitza fidagarriari lotutako zehaztapenekin osa daiteke.[Ref-3][Ref-4]

* '''REST''' (''Representational State Transfer''): baliabideetara bideratutako ikuspegia erabiltzen du. Baliabide bakoitzak URI bakarra du, eta HTTP metodoen bidez (GET, POST, PUT eta DELETE) kudeatzen da. Informazio-trukea JSON (''JavaScript Object Notation'') formatuan egiten da normalean.[Ref-6]

* '''GraphQL''': kontsultetan oinarritutako eredua da; bezero bakoitzak zehazten du zer informazio jaso nahi duen.[Ref-7]

* '''gRPC''': '''Protocol Buffers''' erabiltzen du datuak serializatzeko, eta HTTP/2 garraio-protokolo gisa. Sistema banatuetan eta mikrozerbitzuen arkitekturetan erabiltzen da.[Ref-8]

//IRUDIA

== Garrantzia, eragina eta etorkizuneko ildoak==
Web zerbitzuek modu independentean garatutako aplikazioak integratzeko mekanismo estandarizatuak eskaintzen dituzte, eta teknologia desberdinekin eraikitako sistemen arteko interoperabilitatea ahalbidetzen dute. Era berean, zerbitzuetan oinarritutako arkitektura banatu askoren parte dira, SOA ereduetatik hasi eta mikrozerbitzuen arkitekturetaraino. [Ref-5]

SOAP zerbitzuak kontratu formalak, datu-eskema zehatzak edo segurtasunari eta transakzioei lotutako espezifikazioak behar dituzten inguruneetan erabiltzen dira. Salesforce bezalako plataformek SOAP interfazeak mantentzen dituzte beste integrazio-mekanismo batzuekin batera.[Ref-3]

REST interfazeak zerbitzu digitalen hornitzaile askok eta hodeiko plataformek erabiltzen dituzte HTTP bidez eskuragarri dauden funtzionalitateak eskaintzeko. Amazon Web Services, Microsoft Azure eta Google Cloud plataformek eredu horretan oinarritutako APIak eskaintzen dituzte.[Ref-6]

GraphQL GitHub bezalako plataformetan erabiltzen da datu-multzo konplexuei buruzko kontsultak egiteko sarrera-puntu bakar baten bidez.[Ref-7]

gRPC mikrozerbitzuen arkitekturetan erabiltzen da software-osagai banatuen arteko komunikazioa egiteko.[Ref-8]

Azken urteetako bilakaera-ildoen artean daude gertaeretan oinarritutako arkitekturak (''event-driven architectures''), APIen bizi-zikloaren kudeaketa eta zerbitzu-sareak (''service meshes''). Teknologia horien helburua sistema banatuen arteko elkarreragingarritasuna interfaze estandarizatuen bidez errazten jarraitzea da.

== Erreferentziak ==

[Ref-1] W3C Working Group. Web Services Architecture (2004). https://www.w3.org/TR/ws-arch/ Noiz kontsultatua: 2026-07-15.

[Ref-2] Curbera, F., Duftler, M., Khalaf, R., Nagy, W., Mukhi, N., &amp; Weerawarana, S. (2002). Unraveling the Web Services Web: An Introduction to SOAP, WSDL and UDDI. IEEE Internet Computing, 6(2), 86–93. https://doi.org/10.1109/4236.991449 Noiz kontsultatua: 2026-07-15.

[Ref-3] W3C. SOAP Version 1.2 Part 1: Messaging Framework (2007). https://www.w3.org/TR/soap12-part1/ Noiz kontsultatua: 2026-07-15.

[Ref-4] W3C. Web Services Description Language (WSDL) Version 2.0 (2007). https://www.w3.org/TR/wsdl20/ Noiz kontsultatua: 2026-07-15.

[Ref-5] Papazoglou, M. P. &amp; Georgakopoulos, D. (2003). Service-Oriented Computing. Communications of the ACM, 46(10), 24–28. https://doi.org/10.1145/944217.944233 Noiz kontsultatua: 2026-07-15.

[Ref-6] Fielding, R. T. Architectural Styles and the Design of Network-based Software Architectures (2000). 
https://ics.uci.edu/~fielding/pubs/dissertation/top.htm Noiz kontsultatua: 2026-07-15.

[Ref-7] GraphQL Foundation. https://graphql.org/ Noiz kontsultatua: 2026-07-15.

[Ref-8] gRPC Documentation. https://grpc.io/docs/ Noiz kontsultatua: 2026-07-15.</text>
      <sha1>k2m646sd2olpsecw2q3p1zdre055ey3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>43903</id>
      <parentid>43899</parentid>
      <timestamp>2026-07-16T10:42:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rosa Arruabarrena</username>
        <id>2687</id>
      </contributor>
      <comment>/* Alderdi teknikoak */</comment>
      <origin>43903</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7022" sha1="s735i3yu61e786xebzi1ig1hwqnum7w" xml:space="preserve">'''Web zerbitzua''' (''Web Service'') software sistema bat da, aplikazioen arteko komunikazioa eta informazio-trukea ahalbidetzen dituena, sare baten bidez protokolo eta interfaze estandarizatuak erabiliz. Bere helburua teknologia, programazio-lengoaia edo plataforma desberdinetan garatutako sistemen arteko elkarreragingarritasuna erraztea da, haien barne-inplementazioa edozein dela ere.[Ref-1]

Nabigatzaileen bidez erabiltzaileek erabiltzeko diseinatutako web-orriek ez bezala, web zerbitzuak beste aplikazio batzuek erabiltzeko diseinatzen dira. Horien bidez, aplikazio batek beste sistema baten informazioa kontsulta dezake, prozesuak abiarazi edo haren funtzionaltasunak erabil ditzake, erakunde baten barruan nahiz Internet bidez.

== Historia ==
Aplikazio banatuen arteko komunikaziorako lehen irtenbideak Internet hedatu aurretik garatu ziren, RPC (''Remote Procedure Call''), CORBA (''Common Object Request Broker Architecture'') eta DCOM (''Distributed Component Object Model'') bezalako teknologien bidez. Teknologia horiek urruneko eragiketak exekutatzea ahalbidetzen zuten, baina plataforma eta fabrikatzaile desberdinen arteko elkarreragingarritasunean mugak zituzten.[Ref-2]

1990eko hamarkadaren amaieran XML eta HTTPn oinarritutako teknologia berriak agertu ziren. Horien artean nabarmendu ziren '''SOAP''' (''Simple Object Access Protocol''), '''WSDL''' (''Web Services Description Language'') eta '''UDDI''' (''Universal Description, Discovery and Integration''). Estandar horiek mezuak trukatzeko, zerbitzuak deskribatzeko eta sarearen bidez eskuragarri zeuden baliabideak aurkitzeko mekanismoak eskaintzen zituzten.[Ref-2][Ref-3][Ref-4]

Teknologia horien hedapena estuki lotuta egon zen '''Zerbitzuetara Bideratutako Arkitekturarekin''' ('''SOA''') (''Service-Oriented Architecture''). Paradigma horrek sistemak ondo definitutako interfazeen bidez eskuragarri dauden zerbitzu independenteen multzo gisa antolatzea proposatzen du. Web zerbitzuak SOA arkitekturak ezartzeko gehien erabilitako teknologietako bat bihurtu ziren.[Ref-5]

2000. urtean, Roy Fieldingek '''REST''' (''Representational State Transfer'') deskribatu zuen Webaren printzipioetan oinarritutako arkitektura-estilo gisa. Eragiketetan zentratu beharrean, RESTek '''URI''' (''Uniform Resource Identifier'') bidez identifikatutako baliabideak eta horietara sartzeko HTTPk eskaintzen dituen mekanismoak erabiltzen ditu. [Ref-6] RESTen hedapenak aplikazioen arteko interfazeak eraikitzeko ikuspegi berriak bultzatu zituen, SOAP eta WSDLren kontratu formaletan oinarritutako ereduetatik bereizita.

2010eko hamarkadan web zerbitzuekin lotutako teknologia berriak agertu ziren; horien artean '''GraphQL''' eta '''gRPC''' daude. Teknologia horiek datu-kontsulten eta sistema banatuen arteko komunikazioaren behar espezifikoei erantzuteko garatu ziren.[Ref-7][Ref-8]

//IRUDIA

== Alderdi teknikoak ==
Web zerbitzuak hainbat arkitektura-ereduren arabera inplementa daitezke.

* '''SOAP''' (''Simple Object Access Protocol''): XML mezu egituratuak eta WSDL dokumentuak erabiltzen ditu eskuragarri dauden eragiketak modu formalean deskribatzeko. Segurtasunari, transakzioei edo mezularitza fidagarriari lotutako zehaztapenekin osa daiteke.[Ref-3][Ref-4]

* '''REST''' (''Representational State Transfer''): baliabideetara bideratutako ikuspegia erabiltzen du. Baliabide bakoitzak URI bakarra du, eta HTTP metodoen bidez (GET, POST, PUT eta DELETE) kudeatzen da. Informazio-trukea JSON (''JavaScript Object Notation'') formatuan egiten da normalean.[Ref-6]

* '''GraphQL''': kontsultetan oinarritutako eredua da; bezero bakoitzak zehazten du zer informazio jaso nahi duen.[Ref-7]

* '''gRPC''': '''Protocol Buffers''' erabiltzen du datuak serializatzeko, eta HTTP/2 garraio-protokolo gisa. Sistema banatuetan eta mikrozerbitzuen arkitekturetan erabiltzen da.[Ref-8]

{| class=&quot;wikitable&quot;
! Eredua
! Mezuak
! Kontratua / Deskribapena
! Erabilera ohikoa
|-
| SOAP
| XML
| WSDL
| Enpresa-integrazioak
|-
| REST
| JSON/XML
| OpenAPI
| API publikoak
|-
| GraphQL
| JSON
| Eskema (schema)
| Kontsulta malguak
|-
| gRPC
| Protocol Buffers
| .proto fitxategiak
| Mikrozerbitzuak
|}
''Web zerbitzuen eredu nagusien ezaugarri nagusien laburpena.''

== Garrantzia, eragina eta etorkizuneko ildoak==
Web zerbitzuek modu independentean garatutako aplikazioak integratzeko mekanismo estandarizatuak eskaintzen dituzte, eta teknologia desberdinekin eraikitako sistemen arteko interoperabilitatea ahalbidetzen dute. Era berean, zerbitzuetan oinarritutako arkitektura banatu askoren parte dira, SOA ereduetatik hasi eta mikrozerbitzuen arkitekturetaraino. [Ref-5]

SOAP zerbitzuak kontratu formalak, datu-eskema zehatzak edo segurtasunari eta transakzioei lotutako espezifikazioak behar dituzten inguruneetan erabiltzen dira. Salesforce bezalako plataformek SOAP interfazeak mantentzen dituzte beste integrazio-mekanismo batzuekin batera.[Ref-3]

REST interfazeak zerbitzu digitalen hornitzaile askok eta hodeiko plataformek erabiltzen dituzte HTTP bidez eskuragarri dauden funtzionalitateak eskaintzeko. Amazon Web Services, Microsoft Azure eta Google Cloud plataformek eredu horretan oinarritutako APIak eskaintzen dituzte.[Ref-6]

GraphQL GitHub bezalako plataformetan erabiltzen da datu-multzo konplexuei buruzko kontsultak egiteko sarrera-puntu bakar baten bidez.[Ref-7]

gRPC mikrozerbitzuen arkitekturetan erabiltzen da software-osagai banatuen arteko komunikazioa egiteko.[Ref-8]

Azken urteetako bilakaera-ildoen artean daude gertaeretan oinarritutako arkitekturak (''event-driven architectures''), APIen bizi-zikloaren kudeaketa eta zerbitzu-sareak (''service meshes''). Teknologia horien helburua sistema banatuen arteko elkarreragingarritasuna interfaze estandarizatuen bidez errazten jarraitzea da.

== Erreferentziak ==

[Ref-1] W3C Working Group. Web Services Architecture (2004). https://www.w3.org/TR/ws-arch/ Noiz kontsultatua: 2026-07-15.

[Ref-2] Curbera, F., Duftler, M., Khalaf, R., Nagy, W., Mukhi, N., &amp; Weerawarana, S. (2002). Unraveling the Web Services Web: An Introduction to SOAP, WSDL and UDDI. IEEE Internet Computing, 6(2), 86–93. https://doi.org/10.1109/4236.991449 Noiz kontsultatua: 2026-07-15.

[Ref-3] W3C. SOAP Version 1.2 Part 1: Messaging Framework (2007). https://www.w3.org/TR/soap12-part1/ Noiz kontsultatua: 2026-07-15.

[Ref-4] W3C. Web Services Description Language (WSDL) Version 2.0 (2007). https://www.w3.org/TR/wsdl20/ Noiz kontsultatua: 2026-07-15.

[Ref-5] Papazoglou, M. P. &amp; Georgakopoulos, D. (2003). Service-Oriented Computing. Communications of the ACM, 46(10), 24–28. https://doi.org/10.1145/944217.944233 Noiz kontsultatua: 2026-07-15.

[Ref-6] Fielding, R. T. Architectural Styles and the Design of Network-based Software Architectures (2000). 
https://ics.uci.edu/~fielding/pubs/dissertation/top.htm Noiz kontsultatua: 2026-07-15.

[Ref-7] GraphQL Foundation. https://graphql.org/ Noiz kontsultatua: 2026-07-15.

[Ref-8] gRPC Documentation. https://grpc.io/docs/ Noiz kontsultatua: 2026-07-15.</text>
      <sha1>s735i3yu61e786xebzi1ig1hwqnum7w</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>43904</id>
      <parentid>43903</parentid>
      <timestamp>2026-07-16T10:47:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rosa Arruabarrena</username>
        <id>2687</id>
      </contributor>
      <comment>/* Alderdi teknikoak */</comment>
      <origin>43904</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7034" sha1="enohaq1b19semndb2qx9ogegb6or4zb" xml:space="preserve">'''Web zerbitzua''' (''Web Service'') software sistema bat da, aplikazioen arteko komunikazioa eta informazio-trukea ahalbidetzen dituena, sare baten bidez protokolo eta interfaze estandarizatuak erabiliz. Bere helburua teknologia, programazio-lengoaia edo plataforma desberdinetan garatutako sistemen arteko elkarreragingarritasuna erraztea da, haien barne-inplementazioa edozein dela ere.[Ref-1]

Nabigatzaileen bidez erabiltzaileek erabiltzeko diseinatutako web-orriek ez bezala, web zerbitzuak beste aplikazio batzuek erabiltzeko diseinatzen dira. Horien bidez, aplikazio batek beste sistema baten informazioa kontsulta dezake, prozesuak abiarazi edo haren funtzionaltasunak erabil ditzake, erakunde baten barruan nahiz Internet bidez.

== Historia ==
Aplikazio banatuen arteko komunikaziorako lehen irtenbideak Internet hedatu aurretik garatu ziren, RPC (''Remote Procedure Call''), CORBA (''Common Object Request Broker Architecture'') eta DCOM (''Distributed Component Object Model'') bezalako teknologien bidez. Teknologia horiek urruneko eragiketak exekutatzea ahalbidetzen zuten, baina plataforma eta fabrikatzaile desberdinen arteko elkarreragingarritasunean mugak zituzten.[Ref-2]

1990eko hamarkadaren amaieran XML eta HTTPn oinarritutako teknologia berriak agertu ziren. Horien artean nabarmendu ziren '''SOAP''' (''Simple Object Access Protocol''), '''WSDL''' (''Web Services Description Language'') eta '''UDDI''' (''Universal Description, Discovery and Integration''). Estandar horiek mezuak trukatzeko, zerbitzuak deskribatzeko eta sarearen bidez eskuragarri zeuden baliabideak aurkitzeko mekanismoak eskaintzen zituzten.[Ref-2][Ref-3][Ref-4]

Teknologia horien hedapena estuki lotuta egon zen '''Zerbitzuetara Bideratutako Arkitekturarekin''' ('''SOA''') (''Service-Oriented Architecture''). Paradigma horrek sistemak ondo definitutako interfazeen bidez eskuragarri dauden zerbitzu independenteen multzo gisa antolatzea proposatzen du. Web zerbitzuak SOA arkitekturak ezartzeko gehien erabilitako teknologietako bat bihurtu ziren.[Ref-5]

2000. urtean, Roy Fieldingek '''REST''' (''Representational State Transfer'') deskribatu zuen Webaren printzipioetan oinarritutako arkitektura-estilo gisa. Eragiketetan zentratu beharrean, RESTek '''URI''' (''Uniform Resource Identifier'') bidez identifikatutako baliabideak eta horietara sartzeko HTTPk eskaintzen dituen mekanismoak erabiltzen ditu. [Ref-6] RESTen hedapenak aplikazioen arteko interfazeak eraikitzeko ikuspegi berriak bultzatu zituen, SOAP eta WSDLren kontratu formaletan oinarritutako ereduetatik bereizita.

2010eko hamarkadan web zerbitzuekin lotutako teknologia berriak agertu ziren; horien artean '''GraphQL''' eta '''gRPC''' daude. Teknologia horiek datu-kontsulten eta sistema banatuen arteko komunikazioaren behar espezifikoei erantzuteko garatu ziren.[Ref-7][Ref-8]

//IRUDIA

== Alderdi teknikoak ==
Web zerbitzuak hainbat arkitektura-ereduren arabera inplementa daitezke.

* '''SOAP''' (''Simple Object Access Protocol''): XML mezu egituratuak eta WSDL dokumentuak erabiltzen ditu eskuragarri dauden eragiketak modu formalean deskribatzeko. Segurtasunari, transakzioei edo mezularitza fidagarriari lotutako zehaztapenekin osa daiteke.[Ref-3][Ref-4]

* '''REST''' (''Representational State Transfer''): baliabideetara bideratutako ikuspegia erabiltzen du. Baliabide bakoitzak URI bakarra du, eta HTTP metodoen bidez (GET, POST, PUT eta DELETE) kudeatzen da. Informazio-trukea JSON (''JavaScript Object Notation'') formatuan egiten da normalean.[Ref-6]

* '''GraphQL''': kontsultetan oinarritutako eredua da; bezero bakoitzak zehazten du zer informazio jaso nahi duen.[Ref-7]

* '''gRPC''': '''Protocol Buffers''' erabiltzen du datuak serializatzeko, eta HTTP/2 garraio-protokolo gisa. Sistema banatuetan eta mikrozerbitzuen arkitekturetan erabiltzen da.[Ref-8]

{| class=&quot;wikitable&quot;
! Eredua
! Mezuak
! Kontratua / Deskribapena
! Erabilera ohikoa
|-
| SOAP
| XML
| WSDL
| Enpresa-integrazioak
|-
| REST
| JSON/XML
| OpenAPI
| API publikoak
|-
| GraphQL
| JSON
| Eskema (schema)
| Kontsulta malguak
|-
| gRPC
| Protocol Buffers
| .proto fitxategiak
| Mikrozerbitzuak
|}
''Web zerbitzuen arkitektura-eredu nagusien ezaugarri nagusien laburpena.''

== Garrantzia, eragina eta etorkizuneko ildoak==
Web zerbitzuek modu independentean garatutako aplikazioak integratzeko mekanismo estandarizatuak eskaintzen dituzte, eta teknologia desberdinekin eraikitako sistemen arteko interoperabilitatea ahalbidetzen dute. Era berean, zerbitzuetan oinarritutako arkitektura banatu askoren parte dira, SOA ereduetatik hasi eta mikrozerbitzuen arkitekturetaraino. [Ref-5]

SOAP zerbitzuak kontratu formalak, datu-eskema zehatzak edo segurtasunari eta transakzioei lotutako espezifikazioak behar dituzten inguruneetan erabiltzen dira. Salesforce bezalako plataformek SOAP interfazeak mantentzen dituzte beste integrazio-mekanismo batzuekin batera.[Ref-3]

REST interfazeak zerbitzu digitalen hornitzaile askok eta hodeiko plataformek erabiltzen dituzte HTTP bidez eskuragarri dauden funtzionalitateak eskaintzeko. Amazon Web Services, Microsoft Azure eta Google Cloud plataformek eredu horretan oinarritutako APIak eskaintzen dituzte.[Ref-6]

GraphQL GitHub bezalako plataformetan erabiltzen da datu-multzo konplexuei buruzko kontsultak egiteko sarrera-puntu bakar baten bidez.[Ref-7]

gRPC mikrozerbitzuen arkitekturetan erabiltzen da software-osagai banatuen arteko komunikazioa egiteko.[Ref-8]

Azken urteetako bilakaera-ildoen artean daude gertaeretan oinarritutako arkitekturak (''event-driven architectures''), APIen bizi-zikloaren kudeaketa eta zerbitzu-sareak (''service meshes''). Teknologia horien helburua sistema banatuen arteko elkarreragingarritasuna interfaze estandarizatuen bidez errazten jarraitzea da.

== Erreferentziak ==

[Ref-1] W3C Working Group. Web Services Architecture (2004). https://www.w3.org/TR/ws-arch/ Noiz kontsultatua: 2026-07-15.

[Ref-2] Curbera, F., Duftler, M., Khalaf, R., Nagy, W., Mukhi, N., &amp; Weerawarana, S. (2002). Unraveling the Web Services Web: An Introduction to SOAP, WSDL and UDDI. IEEE Internet Computing, 6(2), 86–93. https://doi.org/10.1109/4236.991449 Noiz kontsultatua: 2026-07-15.

[Ref-3] W3C. SOAP Version 1.2 Part 1: Messaging Framework (2007). https://www.w3.org/TR/soap12-part1/ Noiz kontsultatua: 2026-07-15.

[Ref-4] W3C. Web Services Description Language (WSDL) Version 2.0 (2007). https://www.w3.org/TR/wsdl20/ Noiz kontsultatua: 2026-07-15.

[Ref-5] Papazoglou, M. P. &amp; Georgakopoulos, D. (2003). Service-Oriented Computing. Communications of the ACM, 46(10), 24–28. https://doi.org/10.1145/944217.944233 Noiz kontsultatua: 2026-07-15.

[Ref-6] Fielding, R. T. Architectural Styles and the Design of Network-based Software Architectures (2000). 
https://ics.uci.edu/~fielding/pubs/dissertation/top.htm Noiz kontsultatua: 2026-07-15.

[Ref-7] GraphQL Foundation. https://graphql.org/ Noiz kontsultatua: 2026-07-15.

[Ref-8] gRPC Documentation. https://grpc.io/docs/ Noiz kontsultatua: 2026-07-15.</text>
      <sha1>enohaq1b19semndb2qx9ogegb6or4zb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>43905</id>
      <parentid>43904</parentid>
      <timestamp>2026-07-16T10:50:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rosa Arruabarrena</username>
        <id>2687</id>
      </contributor>
      <comment>/* Alderdi teknikoak */</comment>
      <origin>43905</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7042" sha1="tp7qwb93gbn3qjccf3ltx2pp7eim7gf" xml:space="preserve">'''Web zerbitzua''' (''Web Service'') software sistema bat da, aplikazioen arteko komunikazioa eta informazio-trukea ahalbidetzen dituena, sare baten bidez protokolo eta interfaze estandarizatuak erabiliz. Bere helburua teknologia, programazio-lengoaia edo plataforma desberdinetan garatutako sistemen arteko elkarreragingarritasuna erraztea da, haien barne-inplementazioa edozein dela ere.[Ref-1]

Nabigatzaileen bidez erabiltzaileek erabiltzeko diseinatutako web-orriek ez bezala, web zerbitzuak beste aplikazio batzuek erabiltzeko diseinatzen dira. Horien bidez, aplikazio batek beste sistema baten informazioa kontsulta dezake, prozesuak abiarazi edo haren funtzionaltasunak erabil ditzake, erakunde baten barruan nahiz Internet bidez.

== Historia ==
Aplikazio banatuen arteko komunikaziorako lehen irtenbideak Internet hedatu aurretik garatu ziren, RPC (''Remote Procedure Call''), CORBA (''Common Object Request Broker Architecture'') eta DCOM (''Distributed Component Object Model'') bezalako teknologien bidez. Teknologia horiek urruneko eragiketak exekutatzea ahalbidetzen zuten, baina plataforma eta fabrikatzaile desberdinen arteko elkarreragingarritasunean mugak zituzten.[Ref-2]

1990eko hamarkadaren amaieran XML eta HTTPn oinarritutako teknologia berriak agertu ziren. Horien artean nabarmendu ziren '''SOAP''' (''Simple Object Access Protocol''), '''WSDL''' (''Web Services Description Language'') eta '''UDDI''' (''Universal Description, Discovery and Integration''). Estandar horiek mezuak trukatzeko, zerbitzuak deskribatzeko eta sarearen bidez eskuragarri zeuden baliabideak aurkitzeko mekanismoak eskaintzen zituzten.[Ref-2][Ref-3][Ref-4]

Teknologia horien hedapena estuki lotuta egon zen '''Zerbitzuetara Bideratutako Arkitekturarekin''' ('''SOA''') (''Service-Oriented Architecture''). Paradigma horrek sistemak ondo definitutako interfazeen bidez eskuragarri dauden zerbitzu independenteen multzo gisa antolatzea proposatzen du. Web zerbitzuak SOA arkitekturak ezartzeko gehien erabilitako teknologietako bat bihurtu ziren.[Ref-5]

2000. urtean, Roy Fieldingek '''REST''' (''Representational State Transfer'') deskribatu zuen Webaren printzipioetan oinarritutako arkitektura-estilo gisa. Eragiketetan zentratu beharrean, RESTek '''URI''' (''Uniform Resource Identifier'') bidez identifikatutako baliabideak eta horietara sartzeko HTTPk eskaintzen dituen mekanismoak erabiltzen ditu. [Ref-6] RESTen hedapenak aplikazioen arteko interfazeak eraikitzeko ikuspegi berriak bultzatu zituen, SOAP eta WSDLren kontratu formaletan oinarritutako ereduetatik bereizita.

2010eko hamarkadan web zerbitzuekin lotutako teknologia berriak agertu ziren; horien artean '''GraphQL''' eta '''gRPC''' daude. Teknologia horiek datu-kontsulten eta sistema banatuen arteko komunikazioaren behar espezifikoei erantzuteko garatu ziren.[Ref-7][Ref-8]

//IRUDIA

== Alderdi teknikoak ==
Web zerbitzuak hainbat arkitektura-ereduren arabera inplementa daitezke.

* '''SOAP''' (''Simple Object Access Protocol''): XML mezu egituratuak eta WSDL dokumentuak erabiltzen ditu eskuragarri dauden eragiketak modu formalean deskribatzeko. Segurtasunari, transakzioei edo mezularitza fidagarriari lotutako zehaztapenekin osa daiteke.[Ref-3][Ref-4]

* '''REST''' (''Representational State Transfer''): baliabideetara bideratutako ikuspegia erabiltzen du. Baliabide bakoitzak URI bakarra du, eta HTTP metodoen bidez (GET, POST, PUT eta DELETE) kudeatzen da. Informazio-trukea JSON (''JavaScript Object Notation'') formatuan egiten da normalean.[Ref-6]

* '''GraphQL''': kontsultetan oinarritutako eredua da; bezero bakoitzak zehazten du zer informazio jaso nahi duen.[Ref-7]

* '''gRPC''': '''Protocol Buffers''' erabiltzen du datuak serializatzeko, eta HTTP/2 garraio-protokolo gisa. Sistema banatuetan eta mikrozerbitzuen arkitekturetan erabiltzen da.[Ref-8]

{| class=&quot;wikitable&quot;
! Eredua
! Mezuak
! Kontratua / Deskribapena
! Erabilera ohikoa
|-
| SOAP
| XML
| WSDL
| Enpresa-integrazioak
|-
| REST
| JSON/XML
| OpenAPI
| API publikoak
|-
| GraphQL
| JSON
| Eskema (''schema'')
| Kontsulta malguak
|-
| gRPC
| ''Protocol Buffers''
| .proto fitxategiak
| Mikrozerbitzuak
|}
''Web zerbitzuen arkitektura-eredu nagusien ezaugarri nagusien laburpena.''

== Garrantzia, eragina eta etorkizuneko ildoak==
Web zerbitzuek modu independentean garatutako aplikazioak integratzeko mekanismo estandarizatuak eskaintzen dituzte, eta teknologia desberdinekin eraikitako sistemen arteko interoperabilitatea ahalbidetzen dute. Era berean, zerbitzuetan oinarritutako arkitektura banatu askoren parte dira, SOA ereduetatik hasi eta mikrozerbitzuen arkitekturetaraino. [Ref-5]

SOAP zerbitzuak kontratu formalak, datu-eskema zehatzak edo segurtasunari eta transakzioei lotutako espezifikazioak behar dituzten inguruneetan erabiltzen dira. Salesforce bezalako plataformek SOAP interfazeak mantentzen dituzte beste integrazio-mekanismo batzuekin batera.[Ref-3]

REST interfazeak zerbitzu digitalen hornitzaile askok eta hodeiko plataformek erabiltzen dituzte HTTP bidez eskuragarri dauden funtzionalitateak eskaintzeko. Amazon Web Services, Microsoft Azure eta Google Cloud plataformek eredu horretan oinarritutako APIak eskaintzen dituzte.[Ref-6]

GraphQL GitHub bezalako plataformetan erabiltzen da datu-multzo konplexuei buruzko kontsultak egiteko sarrera-puntu bakar baten bidez.[Ref-7]

gRPC mikrozerbitzuen arkitekturetan erabiltzen da software-osagai banatuen arteko komunikazioa egiteko.[Ref-8]

Azken urteetako bilakaera-ildoen artean daude gertaeretan oinarritutako arkitekturak (''event-driven architectures''), APIen bizi-zikloaren kudeaketa eta zerbitzu-sareak (''service meshes''). Teknologia horien helburua sistema banatuen arteko elkarreragingarritasuna interfaze estandarizatuen bidez errazten jarraitzea da.

== Erreferentziak ==

[Ref-1] W3C Working Group. Web Services Architecture (2004). https://www.w3.org/TR/ws-arch/ Noiz kontsultatua: 2026-07-15.

[Ref-2] Curbera, F., Duftler, M., Khalaf, R., Nagy, W., Mukhi, N., &amp; Weerawarana, S. (2002). Unraveling the Web Services Web: An Introduction to SOAP, WSDL and UDDI. IEEE Internet Computing, 6(2), 86–93. https://doi.org/10.1109/4236.991449 Noiz kontsultatua: 2026-07-15.

[Ref-3] W3C. SOAP Version 1.2 Part 1: Messaging Framework (2007). https://www.w3.org/TR/soap12-part1/ Noiz kontsultatua: 2026-07-15.

[Ref-4] W3C. Web Services Description Language (WSDL) Version 2.0 (2007). https://www.w3.org/TR/wsdl20/ Noiz kontsultatua: 2026-07-15.

[Ref-5] Papazoglou, M. P. &amp; Georgakopoulos, D. (2003). Service-Oriented Computing. Communications of the ACM, 46(10), 24–28. https://doi.org/10.1145/944217.944233 Noiz kontsultatua: 2026-07-15.

[Ref-6] Fielding, R. T. Architectural Styles and the Design of Network-based Software Architectures (2000). 
https://ics.uci.edu/~fielding/pubs/dissertation/top.htm Noiz kontsultatua: 2026-07-15.

[Ref-7] GraphQL Foundation. https://graphql.org/ Noiz kontsultatua: 2026-07-15.

[Ref-8] gRPC Documentation. https://grpc.io/docs/ Noiz kontsultatua: 2026-07-15.</text>
      <sha1>tp7qwb93gbn3qjccf3ltx2pp7eim7gf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>43906</id>
      <parentid>43905</parentid>
      <timestamp>2026-07-16T10:52:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rosa Arruabarrena</username>
        <id>2687</id>
      </contributor>
      <comment>/* Alderdi teknikoak */</comment>
      <origin>43906</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7038" sha1="3gs5crq6fzqnuadkj93xhzx2kypmy6x" xml:space="preserve">'''Web zerbitzua''' (''Web Service'') software sistema bat da, aplikazioen arteko komunikazioa eta informazio-trukea ahalbidetzen dituena, sare baten bidez protokolo eta interfaze estandarizatuak erabiliz. Bere helburua teknologia, programazio-lengoaia edo plataforma desberdinetan garatutako sistemen arteko elkarreragingarritasuna erraztea da, haien barne-inplementazioa edozein dela ere.[Ref-1]

Nabigatzaileen bidez erabiltzaileek erabiltzeko diseinatutako web-orriek ez bezala, web zerbitzuak beste aplikazio batzuek erabiltzeko diseinatzen dira. Horien bidez, aplikazio batek beste sistema baten informazioa kontsulta dezake, prozesuak abiarazi edo haren funtzionaltasunak erabil ditzake, erakunde baten barruan nahiz Internet bidez.

== Historia ==
Aplikazio banatuen arteko komunikaziorako lehen irtenbideak Internet hedatu aurretik garatu ziren, RPC (''Remote Procedure Call''), CORBA (''Common Object Request Broker Architecture'') eta DCOM (''Distributed Component Object Model'') bezalako teknologien bidez. Teknologia horiek urruneko eragiketak exekutatzea ahalbidetzen zuten, baina plataforma eta fabrikatzaile desberdinen arteko elkarreragingarritasunean mugak zituzten.[Ref-2]

1990eko hamarkadaren amaieran XML eta HTTPn oinarritutako teknologia berriak agertu ziren. Horien artean nabarmendu ziren '''SOAP''' (''Simple Object Access Protocol''), '''WSDL''' (''Web Services Description Language'') eta '''UDDI''' (''Universal Description, Discovery and Integration''). Estandar horiek mezuak trukatzeko, zerbitzuak deskribatzeko eta sarearen bidez eskuragarri zeuden baliabideak aurkitzeko mekanismoak eskaintzen zituzten.[Ref-2][Ref-3][Ref-4]

Teknologia horien hedapena estuki lotuta egon zen '''Zerbitzuetara Bideratutako Arkitekturarekin''' ('''SOA''') (''Service-Oriented Architecture''). Paradigma horrek sistemak ondo definitutako interfazeen bidez eskuragarri dauden zerbitzu independenteen multzo gisa antolatzea proposatzen du. Web zerbitzuak SOA arkitekturak ezartzeko gehien erabilitako teknologietako bat bihurtu ziren.[Ref-5]

2000. urtean, Roy Fieldingek '''REST''' (''Representational State Transfer'') deskribatu zuen Webaren printzipioetan oinarritutako arkitektura-estilo gisa. Eragiketetan zentratu beharrean, RESTek '''URI''' (''Uniform Resource Identifier'') bidez identifikatutako baliabideak eta horietara sartzeko HTTPk eskaintzen dituen mekanismoak erabiltzen ditu. [Ref-6] RESTen hedapenak aplikazioen arteko interfazeak eraikitzeko ikuspegi berriak bultzatu zituen, SOAP eta WSDLren kontratu formaletan oinarritutako ereduetatik bereizita.

2010eko hamarkadan web zerbitzuekin lotutako teknologia berriak agertu ziren; horien artean '''GraphQL''' eta '''gRPC''' daude. Teknologia horiek datu-kontsulten eta sistema banatuen arteko komunikazioaren behar espezifikoei erantzuteko garatu ziren.[Ref-7][Ref-8]

//IRUDIA

== Alderdi teknikoak ==
Web zerbitzuak hainbat arkitektura-ereduren arabera inplementa daitezke.

* '''SOAP''' (''Simple Object Access Protocol''): XML mezu egituratuak eta WSDL dokumentuak erabiltzen ditu eskuragarri dauden eragiketak modu formalean deskribatzeko. Segurtasunari, transakzioei edo mezularitza fidagarriari lotutako zehaztapenekin osa daiteke.[Ref-3][Ref-4]

* '''REST''' (''Representational State Transfer''): baliabideetara bideratutako ikuspegia erabiltzen du. Baliabide bakoitzak URI bakarra du, eta HTTP metodoen bidez (GET, POST, PUT eta DELETE) kudeatzen da. Informazio-trukea JSON (''JavaScript Object Notation'') formatuan egiten da normalean.[Ref-6]

* '''GraphQL''': kontsultetan oinarritutako eredua da; bezero bakoitzak zehazten du zer informazio jaso nahi duen.[Ref-7]

* '''gRPC''': '''Protocol Buffers''' erabiltzen du datuak serializatzeko, eta HTTP/2 garraio-protokolo gisa. Sistema banatuetan eta mikrozerbitzuen arkitekturetan erabiltzen da.[Ref-8]

{| class=&quot;wikitable&quot;
! Eredua
! Mezuak
! Kontratua / Deskribapena
! Erabilera ohikoa
|-
| SOAP
| XML
| WSDL
| Enpresa-integrazioak
|-
| REST
| JSON/XML
| OpenAPI
| API publikoak
|-
| GraphQL
| JSON
| Eskema (''schema'')
| Kontsulta malguak
|-
| gRPC
| Protocol Buffers
| .proto fitxategiak
| Mikrozerbitzuak
|}
''Web zerbitzuen arkitektura-eredu nagusien ezaugarri nagusien laburpena.''

== Garrantzia, eragina eta etorkizuneko ildoak==
Web zerbitzuek modu independentean garatutako aplikazioak integratzeko mekanismo estandarizatuak eskaintzen dituzte, eta teknologia desberdinekin eraikitako sistemen arteko interoperabilitatea ahalbidetzen dute. Era berean, zerbitzuetan oinarritutako arkitektura banatu askoren parte dira, SOA ereduetatik hasi eta mikrozerbitzuen arkitekturetaraino. [Ref-5]

SOAP zerbitzuak kontratu formalak, datu-eskema zehatzak edo segurtasunari eta transakzioei lotutako espezifikazioak behar dituzten inguruneetan erabiltzen dira. Salesforce bezalako plataformek SOAP interfazeak mantentzen dituzte beste integrazio-mekanismo batzuekin batera.[Ref-3]

REST interfazeak zerbitzu digitalen hornitzaile askok eta hodeiko plataformek erabiltzen dituzte HTTP bidez eskuragarri dauden funtzionalitateak eskaintzeko. Amazon Web Services, Microsoft Azure eta Google Cloud plataformek eredu horretan oinarritutako APIak eskaintzen dituzte.[Ref-6]

GraphQL GitHub bezalako plataformetan erabiltzen da datu-multzo konplexuei buruzko kontsultak egiteko sarrera-puntu bakar baten bidez.[Ref-7]

gRPC mikrozerbitzuen arkitekturetan erabiltzen da software-osagai banatuen arteko komunikazioa egiteko.[Ref-8]

Azken urteetako bilakaera-ildoen artean daude gertaeretan oinarritutako arkitekturak (''event-driven architectures''), APIen bizi-zikloaren kudeaketa eta zerbitzu-sareak (''service meshes''). Teknologia horien helburua sistema banatuen arteko elkarreragingarritasuna interfaze estandarizatuen bidez errazten jarraitzea da.

== Erreferentziak ==

[Ref-1] W3C Working Group. Web Services Architecture (2004). https://www.w3.org/TR/ws-arch/ Noiz kontsultatua: 2026-07-15.

[Ref-2] Curbera, F., Duftler, M., Khalaf, R., Nagy, W., Mukhi, N., &amp; Weerawarana, S. (2002). Unraveling the Web Services Web: An Introduction to SOAP, WSDL and UDDI. IEEE Internet Computing, 6(2), 86–93. https://doi.org/10.1109/4236.991449 Noiz kontsultatua: 2026-07-15.

[Ref-3] W3C. SOAP Version 1.2 Part 1: Messaging Framework (2007). https://www.w3.org/TR/soap12-part1/ Noiz kontsultatua: 2026-07-15.

[Ref-4] W3C. Web Services Description Language (WSDL) Version 2.0 (2007). https://www.w3.org/TR/wsdl20/ Noiz kontsultatua: 2026-07-15.

[Ref-5] Papazoglou, M. P. &amp; Georgakopoulos, D. (2003). Service-Oriented Computing. Communications of the ACM, 46(10), 24–28. https://doi.org/10.1145/944217.944233 Noiz kontsultatua: 2026-07-15.

[Ref-6] Fielding, R. T. Architectural Styles and the Design of Network-based Software Architectures (2000). 
https://ics.uci.edu/~fielding/pubs/dissertation/top.htm Noiz kontsultatua: 2026-07-15.

[Ref-7] GraphQL Foundation. https://graphql.org/ Noiz kontsultatua: 2026-07-15.

[Ref-8] gRPC Documentation. https://grpc.io/docs/ Noiz kontsultatua: 2026-07-15.</text>
      <sha1>3gs5crq6fzqnuadkj93xhzx2kypmy6x</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>