Informatikaren 50 urte 50 teknologiatan

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="eu">
  <siteinfo>
    <sitename>Wikibooks</sitename>
    <dbname>euwikibooks</dbname>
    <base>https://eu.wikibooks.org/wiki/Azala</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.17</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Media</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Berezi</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Eztabaida</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Lankide</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Lankide eztabaida</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Wikibooks</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Wikibooks eztabaida</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Fitxategi</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Fitxategi eztabaida</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">MediaWiki eztabaida</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Txantiloi</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Txantiloi eztabaida</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Laguntza</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Laguntza eztabaida</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Kategoria</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Kategoria eztabaida</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Modulu</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Modulu eztabaida</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Informatikaren 50 urte 50 teknologiatan</title>
    <ns>0</ns>
    <id>7248</id>
    <revision>
      <id>44140</id>
      <parentid>44089</parentid>
      <timestamp>2026-08-26T09:41:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Anazj</username>
        <id>1564</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>&quot;Hodei konputazioa&quot; bukatuta, 08-26</comment>
      <origin>44140</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3891" sha1="bsiiyqvl4a40uwyj4f6huzggtfbavlv" xml:space="preserve">{{Lanean|Inaki.alegria}}

: [[/SARRERA/]] (?)

# [[Eredua|Nola idatzi? - Eredu bat]]
== Lehen hamarkada  (1976-1985) ==
# [[/DIF 1976-1985: DIF martxan - Eraikina/]]
# [[/VAX makina, LISP makina/]] 
# [[/Datu-base erlazional/]]  (BUKATUA 07-14)
# [[/Gako publikoko kriptografia/]]
# [[/Unix Sistema Eragilea/]]  (BUKATUA 07-14)
# [[/Ofimatika: testu-prozesadorea eta kalkulu-orria/]]   (BUKATUA 07-14)
# [[/Sare lokalak: Ethernet/]]
# [[/Interfaze grafikoa/]]  (BUKATUA 07-14)
# [[/PC/]]  (BUKATUA 07-14)
# [[/RISC arkitektura/]]
# [[/SMTP protokoloa/]]  (BUKATUA 07-14)
# [[/TCP/IP (Internet)/]]  (BUKATUA 07-14)
# [[/Laser inprimagailua/]]  (BUKATUA 07-14)

== Bigarren hamarkada  (1986-1995) ==
# [[/DIF 1986-1995: Euskal lerroa sendotzen/]]  (BUKATUA 07-14)
# [[/GIF formatua/]]  (BUKATUA 07-14)
# [[/WWW/]]  (BUKATUA 07-14)
# [[/HTML/]]  (BUKATUA 07-14)
# [[/Linux kernela/]]  (BUKATUA 07-14)
# [[/Indargarri bidezko ikaskuntza/]] (TD-Gammon)
# [[/Multimedia (MP3)/]]
# [[/Java lengoaia eta plataforma unibertsala/]]
# [[/JavaScript/]]
# [[/SSH protokoloa/]]
# [[/Python lengoaia/]]  (BUKATUA 07-14)
# [[/Klusterrak eta superkonputazioa/]]  (BUKATUA 07-14)

== Hirugarren hamarkada  (1996-2005) ==
# [[/DIF 1996-2005: Ikerkuntzaren eztanda/]]
# [[/Wifi teknologia/]]
# [[/PageRank algoritmoa (Google)/]]
# [[/Bluetooth/]]  (BUKATUA 07-14)
# [[/BitTorrent Protokoloa/]]
# [[/Web zerbitzuak/]]
# [[/Sare sozialak/]]
# [[/Nukleo anitzeko prozesadoreak/]]  (BUKATUA 07-14)
# [[/Web 2.0/]]
# [[/Git/]]  (BUKATUA 07-14)
# [[/Streaming/]]
# [[/3D (Errealitate birtual)/]]

== Laugarren hamarkada  (2006-2015) ==
# [[/DIF 2006-2015: Internazionalizazioa/]]
# [[/Arduino, Robotika/]]  (BUKATUA 07-14)
# [[/Hodei konputazioa/]] (BUKATUA 08-26)
# [[/Hadoop/]]  (BUKATUA 07-14)
# [[/SSD unitateak/]]
# [[/Bloke-kateak (Blockchain)/]]  (BUKATUA 07-14)
# [[/NoSQL datu-baseak/]]  (BUKATUA 07-14)
# [[/Telefono adimenduna eta Tableta/]]
# [[/GAN Sareak/]]
# [[/TensorFlow/]]
# [[/Indargarri bidezko ikaskuntza/]]

== Bostgarren hamarkada  (2016-2025) ==
# [[/DIF 2016-2025: Informatika Fakultateko Ikasketa-Planak/]]
# [[/Docker teknologia/]]  (BUKATUA 07-14)
# [[/Bideokonferentzia sistemak/]]
# [[/GPU/]]
# [[/RISC-V/]]
# [[/Itzulpen automatiko neuronala/]]
# [[/5G sareak (segmentazioa)/]]  (BUKATUA 07-14)
# [[/ARM arkitektura/]]
# [[/LLM ereduak (ChatGPT)/]]
# [[/Konputazio kuantikoa/]]

== Kanpo estekak ==
* [https://eu.wikipedia.org/wiki/Wikiproiektu:Informatika50 Wikilibururako teknologien zerrenda datu gehiagorekin] (arduraduna, urtea, hard/soft/mate, wikiko artikulua kalitatearen estimazioarekin, ingelesezkoa...)
*[https://zientzia.eus/bilaketa/?q=Igor+Leturia&amp;selected_value= Informatikako artikuluak Elhuyar aldizkarian] (Igor Leturia, 117 artikulu)
* [https://www.ehu.eus/ehusfera/e-makumeak/gaur8koak/ e-makumeak. Hileroko artikuluak Gaur8 astekarian]  (120 artikulu)
* [https://www.sarean.eus/ sarean.eus] (1.170 artikulu)
* [https://wikimedia.eus/ikusgela/erronka-digitalak/ Erronka digitalak] bideo bilduma Euskal Wikipediako Ikusgelan (24 bideo)
*[[w:Wikiproiektu:Informatika|''Informatika Wikiproiektua'']]  (2020tik)
** [[w:Wikiproiektu:Informatika/Informatikako Artikuluak Hezkuntza proiektua (IKT)|Informatikako Artikuluak Hezkuntza proiektuan (IKT)]]
** [[w:Wikiproiektu:Informatika/Emakume informatikariak|Emakume informatikariak]]
** [[w:Wikiproiektu:Informatika/Informatikako artikuluak irakasgaika|Informatikako artikuluak irakasgaika]]
** [[w:Wikiproiektu:Informatika/Informatikako artikuluak Wikipedia guztiek izan beharreko 10.000 artikuluen zerrendan|Informatikako artikuluak Wikipedia guztiek izan beharreko 10.000 artikuluen zerrendan]]
* [[Matematika Diskretua]] wikiliburua
* [[PYTHON liburua|PYTHON]] wikiliburua

== Egileak, lotutako artikuluak eta irudiak ==
* [[/Egileak/]]
* [[/Lotutako artikuluak/]]
* [[/Erabilitako irudiak/]]

[[Kategoria:Informatika]]</text>
      <sha1>bsiiyqvl4a40uwyj4f6huzggtfbavlv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Informatikaren 50 urte 50 teknologiatan/GPU</title>
    <ns>0</ns>
    <id>7316</id>
    <revision>
      <id>44145</id>
      <parentid>43975</parentid>
      <timestamp>2026-08-26T11:56:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ksarasola</username>
        <id>1603</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Historia eta bilakaera */ esteka</comment>
      <origin>44145</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5580" sha1="lq4u4ue1dmj08zy9iqk7x3ged3l33qx" xml:space="preserve">== GPU ==
[[Fitxategi:6600GT GPU.jpg|thumb|GeForce 6600GT '''GPU'''a]]'''[[w:Grafikoak prozesatzeko unitate|GPU]]'''a (''Graphics Processing Unit'', '''Grafikoak prozesatzeko unitatea''') jatorrian irudiak eta grafikoak prozesatzeko sortutako prozesadorea da, baina gaur egun funtsezko osagaia bihurtu da konputazio intentsiboa behar duten arlo askotan.&lt;ref&gt;Nickolls, J.; Dally, W. J., “The Origins of GPU Computing”, ''Communications of the ACM''.&lt;/ref&gt; Hasieran, pantailako irudiak sortzeko erabiltzen zen batez ere, bereziki hiru dimentsioko grafikoetan, bideo-jokoetan eta lan-estazio grafikoetan. Hala ere, laster ikusi zen GPUek abantaila handia zutela datu kopuru handien gaineko hainbat eragiketa berdin aldi berean egiteko. Ezaugarri horrek grafikoetatik haragoko erabilerak ekarri zituen, hala nola simulazio zientifikoak eta, batez ere, adimen artifiziala. Bilakaera horren ondorioz, GPUa ez da gaur egun periferiko grafiko hutsa, baizik eta konputazio modernoaren osagai estrategikoa.
== Historia eta bilakaera ==
GPUen jatorria txartel grafikoen garapenari lotuta dago. 1990eko hamarkadan, ordenagailu pertsonaletako eta bideo-kontsoletako irudiak gero eta konplexuagoak bihurtu ziren heinean, beharrezkoa izan zen irudiak sortzeko lanaren zati bat prozesadore nagusitik aparteko gailu batera eramatea. Hasierako txartel grafikoek funtzio espezifikoak azkartzen zituzten, baina ez ziren oso malguak, aurrez zehaztutako urrats eta eragiketa batzuen barruan baino ezin zutelako lan egin.
1990eko hamarkadaren amaieran eta 2000koaren hasieran, GPU programagarrien hedapenak aldaketa handia ekarri zuen. Pixel- eta vertex-shaderrak programatzeko aukerak garatzaileei aukera eman zien kalkulu grafikoetatik haragoko eragiketak hardware horretan exekutatzeko. Testuinguru horretan sortu zen ''GPGPU'' deiturikoa (''General-Purpose computing on GPU''), hau da, GPUak erabilera orokorreko kalkuluetarako baliatzea.&lt;ref&gt;Luebke, D. et al., “GPGPU: General-Purpose Computation on Graphics Hardware”.&lt;/ref&gt;
Joera hori are gehiago indartu zen GPUak programatzeko tresnak zabaldu zirenean. Bereziki garrantzitsua izan da '''CUDA''', [[w:Nvidia|NVIDIAk]] garatutako plataforma eta programazio-eredua, bere GPUak C++ edo Python bidez programatzeko aukera ematen duena.&lt;ref&gt;NVIDIA, ''CUDA C++ Programming Guide''.&lt;/ref&gt;  Aldi berean, '''OpenCL''' bezalako estandarrek antzeko bidea ireki zuten gailu eta plataforma heterogeneoetan.&lt;ref&gt;Khronos Group, ''The OpenCL Specification''.&lt;/ref&gt; 2010eko hamarkadatik aurrera, sare neuronal sakonen hedapenarekin, GPUak are garrantzitsuago bihurtu ziren, datu kopuru handien gaineko kalkulu paraleloak oso azkar egiteko gaitasunagatik. Gaur egun, datu-zentro, laborategi eta [[w:superkonputagailu|superkonputagailu]] askotan CPUak eta GPUak batera erabiltzen dira, arkitektura heterogeneoetan.

== Ezaugarriak eta funtzionamendua ==
[[Fitxategi:Generic block diagram of a GPU.svg|thumb|400x400px|'''GPU''' baten osagaiak.]]
GPUen indargune nagusia paralelismo masiboa da. CPU batek, oro har, hobeto kudeatzen ditu ataza konplexuak eta kontrol-fluxu irregularrak; GPUa, berriz, datu-paralelismo handiko kalkuluetarako egokiagoa da. Horregatik, bereziki aproposa da bektore, matrize eta pixel multzo handiekin lan egiteko. Ikuspegi orokorrago batetik, GPUen funtzionamendua datu askoren gainean eragiketa bera aldi berean aplikatzeko egokitutako paralelismo-ereduekin lotzen da; horregatik, askotan SIMD edo SIMT motako antolaketez hitz egiten da.
Horrek ez du esan nahi GPUa CPUaren ordezko zuzena denik. Ohikoena da biak batera erabiltzea: CPUak programaren kontrol orokorra eta ataza sekuentzialenak kudeatzen ditu, eta GPUak kalkulu paralelo intentsiboak azkartzen ditu. Eredu hori bereziki erabilgarria da datu kopuru handien gaineko kalkulu berdintsuak egin behar direnean. Hala ere, adarkatze handia duten algoritmoetan edo memoria-atzipen irregularrean, GPUen eraginkortasuna txikiagoa izan daiteke.

== Aplikazioak ==
GPUak gaur egun arlo askotan erabiltzen dira. Alde batetik, grafikoen sorreran eta bideo-jokoetan funtsezkoak izaten jarraitzen dute: irudi errealistak, hiru dimentsioko eszenak eta denbora errealeko animazioak sortzeko. Horrekin batera, erabilera nabarmena dute simulazio fisikoetan, [[w:Fluidoen dinamika|fluidoen dinamikan]], [[w:Kimika konputazional|kimika konputazionalean]], [[w:Bioinformatika|bioinformatikan]], [[w:Finantza-eredu|finantza-ereduetan]], irudien analisian eta adimen artifizialean. Gailu txikiagoetan ere ageri dira, hala nola telefono mugikorretan, non irudiak eta bideoak prozesatzeaz gain ikusmen-konputaziorako eta adimen artifizialeko atazetarako ere erabiltzen diren. Zenbait kasutan, GPUen erabilerak aurretik orduak edo egunak eskatzen zituen kalkuluak minutu edo segundo gutxitan egitea ahalbidetu du.

== Testu-ebakia: errendimendua eta kontsumoa ==
GPU modernoek errendimendu handia eskaintzen dute, baina energia-kontsumo handia ere izan dezakete, batez ere [[w:Datu zentro|datu-zentroetan]] eta [[w:Superkonputagailu|superkonputazioan]]. Horregatik, gaur egun ez da nahikoa ahalmen gordina neurtzea: energia-eraginkortasuna ere funtsezko irizpidea da. '''TOP500''' zerrendak munduko superkonputagailu ahaltsuenak sailkatzen ditu, normalean LINPACK edo HPL proban lortutako errendimenduaren arabera.&lt;ref&gt;TOP500, webgune ofiziala.&lt;/ref&gt; '''Green500''' zerrendak, berriz, sistema horien energia-eraginkortasuna neurtzen du, [[w:Watt|watt]] bakoitzeko lortutako errendimendua kontuan hartuta.&lt;ref&gt;Green500, sailkapen ofiziala.&lt;/ref&gt;
== Erreferentziak ==
{{erreferentzia zerrenda}}</text>
      <sha1>lq4u4ue1dmj08zy9iqk7x3ged3l33qx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Informatikaren 50 urte 50 teknologiatan/Hodei-konputazioa</title>
    <ns>0</ns>
    <id>7340</id>
    <revision>
      <id>44139</id>
      <timestamp>2026-08-26T09:39:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Anazj</username>
        <id>1564</id>
      </contributor>
      <comment>Artikulua sortu</comment>
      <origin>44139</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8802" sha1="4gtx18cr5iobqtlzhvu16m72nbh1fbb" xml:space="preserve">[[Fitxategi:Cloud computing-es.svg|thumb|Hodei konputazioa]]
'''Hodei konputazioa''' datuak eta softwarea urruneko [[w:Zerbitzari|zerbitzarietan]] biltegiratzea eta prozesatzea da. Hodeia [[w:Datu zentro|datu-zentroetan]] oinarritutako zerbitzariak dira eta [[w:Internet|Internetera]] konektatutako gailuetatik (telefono mugikor, konputagailu, tablet...) atzigarria da.&lt;ref&gt;{{Erreferentzia|izena=|abizena=Rosa Arruabarrena Santos|urtea=2018|izenburua=Hodeiaren esku|argitaletxea=naiz.eus|hizkuntza=eu|data=2018-06-16|url=https://www.naiz.eus/eu/hemeroteca/gaur8/editions/gaur8_2018-06-16-07-00/hemeroteca_articles/hodeiaren-esku|aldizkaria=GAUR8|sartze-data=2026-08-24}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Erreferentzia|izena=|abizena=Ana Arruarte Lasa|urtea=2018|izenburua=Datuak hodeian gordetzen|argitaletxea=naiz.eus|hizkuntza=eu|data=2018-03-17|url=https://www.naiz.eus/eu/hemeroteca/gaur8/editions/gaur8_2018-03-17-06-00/hemeroteca_articles/datuak-hodeian-gordetzen|aldizkaria=GAUR8|sartze-data=2026-08-24}}&lt;/ref&gt;

Egunero erabiltzen ditugun aplikazio asko hodeian gorde eta prozesatzen dira: [[w:streaming]] plataformen film eta musika audioak, [[w:Bideojoko|bideojokoen]] Internet modalitateko prozesamendu grafiko astuna, [[w:Google Drive|Google Drive]], [[w:Microsoft OneDrive|Microsoft OneDrive]] edo [[w:Dropbox|Dropbox]] moduko plataformak, [[w:Sare sozialak|sare sozialen]] elkarrekintzak, [[w:Google Maps|Google Maps-en]] irudiak eta informazioa... [[w:Adimen artifizial|Adimen Artifiziala]] eta [[w:Hizkuntza Eredu Handiak (LLM)|hizkuntza eredu handiak]] ere hodeian oinarritzen dira erabat.

== Historia ==
1961ean [[w:John McCarthy|John McCarthy-k]] baliabide informatikoak zerbitzu gisa emango zirela eta konputazioa egunen batean erabilera publikorako antolatu ahal izango zela iragarri zuen.&lt;ref&gt;{{Erreferentzia|urtea=2023|izenburua=John McCarthy, a ‘Father’ of AI and Cloud Computing|hizkuntza=en-US|url=https://gigacloud.eu/articles/john-mccarthy-a-father-of-ai-and-cloud-computing/|aldizkaria=GigaСloud|sartze-data=2026-08-24}}&lt;/ref&gt; 1962an Joseph Carl Robnett Licklider-ek modu globalean konektatutako ordenagailu-sarearen ideia eman zuen, hau da, edonork edonondik programak eta datuak eskuratzeko mundu baten eskema kontzeptuala eman zuen, Interneten eta hodei konputazioaren garapenari bide emanez.&lt;ref&gt;{{Erreferentzia|izenburua=Memorandum For Members and Affiliates of the Intergalactic Computer Network « the Kurzweil Library|url=https://www.thekurzweillibrary.com/memorandum-for-members-and-affiliates-of-the-intergalactic-computer-network|aldizkaria=www.thekurzweillibrary.com|sartze-data=2026-07-13}}&lt;/ref&gt; Biak hodei konputazioaren guraso direla esan ohi da.&lt;ref&gt;{{Erreferentzia|abizena=Arif Mohamed|urtea=2018|izenburua=A history of cloud computing|argitaletxea=Computer Weekly|hizkuntza=en|url=https://www.computerweekly.com/feature/A-history-of-cloud-computing|aldizkaria=ComputerWeekly.com|sartze-data=2026-08-24}}&lt;/ref&gt; 1990eko hamarkadan [[w:Banda zabala|banda zabalak]] eta 2000.eko hamarkadan [[w:ADSL|ADSL-ak]] izan zuten garapenari esker, Interneteko konexioen abiadura asko azkartu zen eta hodei konputazioaren erabilera zabaldu zen. Azken urteotan, [[w:Adimen artifizial|Adimen Artifiziala]] hodeiaren garapenean gero eta garrantzi handiagoa hartzen ari da.&lt;ref&gt;{{Erreferentzia|izena=James|abizena=Bourne|urtea=2018|izenburua=Google Cloud CEO Diane Greene: On becoming a ‘major enterprise player’, with AI as the heartbeat|argitaletxea=Cloudtech|hizkuntza=en|data=2018-10-11|url=https://www.cloudcomputing-news.net/news/google-cloud-ceo-diane-greene-becoming-major-enterprise-player-ai-heartbeat/|aldizkaria=Cloud Computing News|sartze-data=2026-08-26}}&lt;/ref&gt; 

Hodei konputazioa [[w:birtualizazio|birtualizazio]] teknologiari esker gauzatu zen. Zerbitzari fisiko batean ingurune simulatuak ([[w:Makina birtual|Makina Birtuala]]) sortzean, zerbitzariaren hardwarea modu eraginkorrean parteka daiteke hainbat sistema eragile erabiliz. Horrela, [[w:Datu zentro|datu-zentro]] bat erabiltzaile askori zerbitzua emateko gai den hainbat datu-zentroren baliokidea bihurtzen da. 

== Zerbitzuak ==
Enpresek beren informatika zerbitzuak eta datuak hodeian ostatatzean, azkartasuna, eskalagarritasuna eta malgutasuna lortzeko eta hardwarearen eta softwarearen mantenu-kostuak murrizteko helburua izan ohi dute. Lan-karga aldakorra duten erakundeentzat, inbertsio berriei aurre egiteko zailtasunak dituztenentzat edo [[w:Telelan|telelana]] eta lankidetza birtuala lehenesten dituztenentzat bereziki egokia da. Hala ere, datuen konfidentzialtasuna dela eta, badira modu lokalean lan egitea nahiago dutenak, datuen kontrol eta subiranotasun handiagoa izateko.&lt;ref&gt;{{Erreferentzia|abizena=Stephen J. Bigelow|urtea=2025|izenburua=The Pros and Cons of Cloud Computing Explained|argitaletxea=Informa TechTarget|hizkuntza=en|url=https://www.techtarget.com/it-infrastructure/tip/Pros-and-cons-of-cloud-computing-explained|aldizkaria=Techtarget, IT Infrastructure|sartze-data=2026-08-24}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Erreferentzia|abizena=|urtea=2026|izenburua=Las 15 principales amenazas a la seguridad en la nube en 2026|argitaletxea=SentinelOne|hizkuntza=es|data=2026-04-27|url=https://www.sentinelone.com/es/cybersecurity-101/cloud-security/cloud-security-threats/|aldizkaria=SentinelOne|sartze-data=2026-08-25}}&lt;/ref&gt;  [[Fitxategi:Comparison of on-premise, IaaS, PaaS, and SaaS.png|thumb|Hodeiko 3 zerbitzu-eredu nagusien arteko erlazioa: IaaS (azpiegitura), PaaS (plataforma) eta SaaS (softwarea)]]

Azpiegituraren jabea nor den eta sarbidea nola partekatzen den kontuan hartuta, hodeiaren lau inplementazio-eredu nagusi daude: publikoa, pribatua, komunitarioa eta hibridoa.  

Hodeiko zerbitzuen hiru hornitzaile handienak [[w:Amazon Web Services|Amazon Web Services (AWS)]], [[w:Microsoft Azure|Microsoft Azure]] eta Google Cloud dira. Hiru zerbitzu-eredu nagusi eskaintzen dituzte&lt;ref&gt;{{erreferentzia|abizena=Peter Mell, Timothy Grance|urtea=2011|izenburua=The NIST Definition of Cloud Computing. Recommendations of the National Institute of Standards and Technology (NIST)|argitaletxea=NIST|hizkuntza=en|url=https://nvlpubs.nist.gov/nistpubs/legacy/sp/nistspecialpublication800-145.pdf|zenbakia=Special Publication 800-145}}&lt;/ref&gt;:

* Softwarea zerbitzu gisa (SaaS, ''Software as a Service''): Hodeiko azpiegitura batean exekutatzen diren [[w:Aplikazio informatiko|aplikazioak]] eskaintzen dira, bezeroak zuzenean erabiltzeko prest daudenak. Adibideak: Webean oinarritutako [[w:Posta elektroniko|posta elektronikorako]] aplikazioak, bideokonferentziarako [[w:Zoom (sofwarea)|Zoom softwarea]]. 

* Plataforma zerbitzu gisa (PaaS, ''Platform as a Service''): Bezeroak [[w:Hardware|hardwarearen]], [[w:Sistema eragile|sistema eragileen]] eta garapenerako tresna informatikoen erabilera kontrata dezake, bere aplikazio propioen garapenean erabiltzeko. Adibideak: Heroku, Google App Engine, AWS Elastic Beanstalk, [[w:Microsoft Azure|Microsoft Azure App Service]], OpenShift.

* Azpiegitura zerbitzu gisa (IaaS, ''Infrastructure as a Service''): Funtsezko baliabide informatikoak eskaintzen zaizkio bezeroari: biltegiratzea, konputazioa, sare-azpiegiturak. Adibideak: Amazon Elastic Compute Cloud (AWS EC2), Microsoft Azure Virtual Machines (Azure VMs), Google Compute Engine (GCE).

== Testu ebakia: eragina gizartean==
Hodei konputazioak gizartean eragiteko ahalmen handia du, ongizatearen eta giza garapenaren oinarrizko eskubideak (hezkuntza, osasungintza...) norbanako guztiei gerturatzeko gaitasuna eskaintzen duelako. Alde horretatik, indar demokratizatzaile gisa jarduten du. Baina zerbitzuak erabili ahal izateko behar den trebakuntza digitala gero eta handiagoa da eta horrek arrakala digitala areagotzeko arriskua dakar, adinekoak edo alfabetizazio digitalerako aukera nahikoa ez duten kolektiboak zenbitzuetatik kanpo geratzeko arriskua areagotuz.

Bestalde, datuen kontrola enpresa teknologiko erraldoi gutxi batzuren eskuetan zentralizatzea eragin du hodeiak eta horrek datuen zaintzari eta pribatutasunari buruzko kezka handitu du. Horrez gain, [[w:ingurumen|ingurumen]]-kostua itzela da, datu-zentroetan kontsumitzen diren ur, mineral, metal eta energia elektriko kantitateak izugarriak direlako. [[w:Greenpeace|Greenpeace-ek]] hodeiko zerbitzuen hornitzaileen gardentasun eza salatu izan du.&lt;ref&gt;{{erreferentzia|urtea=2026|izenburua=Amazon's Toxic Web Services. Amazon’s Cloud as a Driver of Environmental Destruction and Human Rights Violations|argitaletxea=Greenpeace|hizkuntza=en|url=https://www.greenpeace.de/pdf/Amazons_Toxic_Web_Services_engl.pdf|aldizkaria=Greenpeace}}&lt;/ref&gt;  

Erronka horien aurrean, gizarteak elkarlanean eta modu inklusiboan lan egin beharko luke, hodei konputazioa gizarte osoaren onurarako izan dadin. 

== Erreferentziak ==
{{erreferentzia zerrenda}}</text>
      <sha1>4gtx18cr5iobqtlzhvu16m72nbh1fbb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>44141</id>
      <parentid>44139</parentid>
      <timestamp>2026-08-26T10:01:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Anazj</username>
        <id>1564</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>44141</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8977" sha1="08jq3v4lf5d8fyuaaf6388puffaka6n" xml:space="preserve">[[Fitxategi:Cloud computing-es.svg|thumb|Hodei konputazioa]]
'''Hodei konputazioa''' datuak eta softwarea urruneko [[w:Zerbitzari|zerbitzarietan]] biltegiratzea eta prozesatzea da. Hodeia [[w:Datu zentro|datu-zentroetan]] oinarritutako zerbitzariak dira eta [[w:Internet|Internetera]] konektatutako gailuetatik (telefono mugikor, konputagailu, tablet...) atzigarria da.&lt;ref&gt;{{Erreferentzia|izena=|abizena=Rosa Arruabarrena Santos|urtea=2018|izenburua=Hodeiaren esku|argitaletxea=naiz.eus|hizkuntza=eu|data=2018-06-16|url=https://www.naiz.eus/eu/hemeroteca/gaur8/editions/gaur8_2018-06-16-07-00/hemeroteca_articles/hodeiaren-esku|aldizkaria=GAUR8|sartze-data=2026-08-24}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Erreferentzia|izena=|abizena=Ana Arruarte Lasa|urtea=2018|izenburua=Datuak hodeian gordetzen|argitaletxea=naiz.eus|hizkuntza=eu|data=2018-03-17|url=https://www.naiz.eus/eu/hemeroteca/gaur8/editions/gaur8_2018-03-17-06-00/hemeroteca_articles/datuak-hodeian-gordetzen|aldizkaria=GAUR8|sartze-data=2026-08-24}}&lt;/ref&gt;

Egunero erabiltzen ditugun aplikazio asko hodeian gorde eta prozesatzen dira: [[w:streaming]] plataformen film eta musika audioak, [[w:Bideojoko|bideojokoen]] Internet modalitateko prozesamendu grafiko astuna, [[w:Google Drive|Google Drive]], [[w:Microsoft OneDrive|Microsoft OneDrive]] edo [[w:Dropbox|Dropbox]] moduko plataformak, [[w:Sare sozialak|sare sozialen]] elkarrekintzak, [[w:Google Maps|Google Maps-en]] irudiak eta informazioa... [[w:Adimen artifizial|Adimen Artifiziala]] eta [[w:Hizkuntza Eredu Handiak (LLM)|hizkuntza eredu handiak]] ere hodeian oinarritzen dira erabat.

== Historia ==
1961ean [[w:John McCarthy|John McCarthy-k]] baliabide informatikoak zerbitzu gisa emango zirela eta konputazioa egunen batean erabilera publikorako antolatu ahal izango zela iragarri zuen.&lt;ref&gt;{{Erreferentzia|urtea=2023|izenburua=John McCarthy, a ‘Father’ of AI and Cloud Computing|hizkuntza=en-US|url=https://gigacloud.eu/articles/john-mccarthy-a-father-of-ai-and-cloud-computing/|aldizkaria=GigaСloud|sartze-data=2026-08-24}}&lt;/ref&gt; 1962an Joseph Carl Robnett Licklider-ek modu globalean konektatutako ordenagailu-sarearen ideia eman zuen, hau da, edonork edonondik programak eta datuak eskuratzeko mundu baten eskema kontzeptuala eman zuen, Interneten eta hodei konputazioaren garapenari bide emanez.&lt;ref&gt;{{Erreferentzia|izenburua=Memorandum For Members and Affiliates of the Intergalactic Computer Network « the Kurzweil Library|url=https://www.thekurzweillibrary.com/memorandum-for-members-and-affiliates-of-the-intergalactic-computer-network|aldizkaria=www.thekurzweillibrary.com|sartze-data=2026-07-13}}&lt;/ref&gt; Biak hodei konputazioaren guraso direla esan ohi da.&lt;ref&gt;{{Erreferentzia|abizena=Arif Mohamed|urtea=2018|izenburua=A history of cloud computing|argitaletxea=Computer Weekly|hizkuntza=en|url=https://www.computerweekly.com/feature/A-history-of-cloud-computing|aldizkaria=ComputerWeekly.com|sartze-data=2026-08-24}}&lt;/ref&gt; 1990eko hamarkadan [[w:Banda zabala|banda zabalak]] eta 2000.eko hamarkadan [[w:ADSL|ADSL-ak]] izan zuten garapenari esker, Interneteko konexioen abiadura asko azkartu zen eta hodei konputazioaren erabilera zabaldu zen. Azken urteotan, [[w:Adimen artifizial|Adimen Artifiziala]] hodeiaren garapenean gero eta garrantzi handiagoa hartzen ari da.&lt;ref&gt;{{Erreferentzia|izena=James|abizena=Bourne|urtea=2018|izenburua=Google Cloud CEO Diane Greene: On becoming a ‘major enterprise player’, with AI as the heartbeat|argitaletxea=Cloudtech|hizkuntza=en|data=2018-10-11|url=https://www.cloudcomputing-news.net/news/google-cloud-ceo-diane-greene-becoming-major-enterprise-player-ai-heartbeat/|aldizkaria=Cloud Computing News|sartze-data=2026-08-26}}&lt;/ref&gt; 

Hodei konputazioa [[w:birtualizazio|birtualizazio]] teknologiari esker gauzatu zen. Zerbitzari fisiko batean ingurune simulatuak ([[w:Makina birtual|Makina Birtuala]]) sortzean, zerbitzariaren hardwarea modu eraginkorrean parteka daiteke hainbat sistema eragile erabiliz. Horrela, [[w:Datu zentro|datu-zentro]] bat erabiltzaile askori zerbitzua emateko gai den hainbat datu-zentroren baliokidea bihurtzen da. 

== Zerbitzuak ==
Enpresek beren informatika zerbitzuak eta datuak hodeian ostatatzean, azkartasuna, eskalagarritasuna eta malgutasuna lortzeko eta hardwarearen eta softwarearen mantenu-kostuak murrizteko helburua izan ohi dute. Lan-karga aldakorra duten erakundeentzat, inbertsio berriei aurre egiteko zailtasunak dituztenentzat edo [[w:Telelan|telelana]] eta lankidetza birtuala lehenesten dituztenentzat bereziki egokia da. Hala ere, datuen konfidentzialtasuna dela eta, badira modu lokalean lan egitea nahiago dutenak, datuen kontrol eta subiranotasun handiagoa izateko.&lt;ref&gt;{{Erreferentzia|abizena=Stephen J. Bigelow|urtea=2025|izenburua=The Pros and Cons of Cloud Computing Explained|argitaletxea=Informa TechTarget|hizkuntza=en|url=https://www.techtarget.com/it-infrastructure/tip/Pros-and-cons-of-cloud-computing-explained|aldizkaria=Techtarget, IT Infrastructure|sartze-data=2026-08-24}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Erreferentzia|abizena=|urtea=2026|izenburua=Las 15 principales amenazas a la seguridad en la nube en 2026|argitaletxea=SentinelOne|hizkuntza=es|data=2026-04-27|url=https://www.sentinelone.com/es/cybersecurity-101/cloud-security/cloud-security-threats/|aldizkaria=SentinelOne|sartze-data=2026-08-25}}&lt;/ref&gt;  [[Fitxategi:Comparison of on-premise, IaaS, PaaS, and SaaS.png|thumb|Hodeiko 3 zerbitzu-eredu nagusien arteko erlazioa: IaaS (azpiegitura), PaaS (plataforma) eta SaaS (softwarea)]]

Azpiegituraren jabea nor den eta sarbidea nola partekatzen den kontuan hartuta, hodeiaren lau inplementazio-eredu nagusi daude: publikoa, pribatua, komunitarioa eta hibridoa.  

Hodeiko zerbitzuen hiru hornitzaile handienak [[w:Amazon Web Services|Amazon Web Services (AWS)]], [[w:Microsoft Azure|Microsoft Azure]] eta Google Cloud dira. Hiru zerbitzu-eredu nagusi eskaintzen dituzte&lt;ref&gt;{{erreferentzia|abizena=Peter Mell, Timothy Grance|urtea=2011|izenburua=The NIST Definition of Cloud Computing. Recommendations of the National Institute of Standards and Technology (NIST)|argitaletxea=NIST|hizkuntza=en|url=https://nvlpubs.nist.gov/nistpubs/legacy/sp/nistspecialpublication800-145.pdf|zenbakia=Special Publication 800-145}}&lt;/ref&gt;:

* Softwarea zerbitzu gisa (SaaS, ''Software as a Service''): Hodeiko azpiegitura batean exekutatzen diren [[w:Aplikazio informatiko|aplikazioak]] eskaintzen dira, bezeroak zuzenean erabiltzeko prest daudenak. Adibideak: Webean oinarritutako [[w:Posta elektroniko|posta elektronikorako]] aplikazioak, bideokonferentziarako [[w:Zoom (sofwarea)|Zoom softwarea]]. 

* Plataforma zerbitzu gisa (PaaS, ''Platform as a Service''): Bezeroak [[w:Hardware|hardwarearen]], [[w:Sistema eragile|sistema eragileen]] eta garapenerako tresna informatikoen erabilera kontrata dezake, bere aplikazio propioen garapenean erabiltzeko. Adibideak: Heroku, Google App Engine, AWS Elastic Beanstalk, [[w:Microsoft Azure|Microsoft Azure App Service]], OpenShift.

* Azpiegitura zerbitzu gisa (IaaS, ''Infrastructure as a Service''): Funtsezko baliabide informatikoak eskaintzen zaizkio bezeroari: biltegiratzea, konputazioa, sare-azpiegiturak. Adibideak: Amazon Elastic Compute Cloud (AWS EC2), Microsoft Azure Virtual Machines (Azure VMs), Google Compute Engine (GCE).

== Testu ebakia: eragina gizartean==
Hodei konputazioak gizartean eragiteko ahalmen handia du, ongizatearen eta giza garapenaren oinarrizko eskubideak (hezkuntza, osasungintza...) norbanako guztiei gerturatzeko gaitasuna eskaintzen duelako. Alde horretatik, indar demokratizatzaile gisa jarduten du. Baina zerbitzuak erabili ahal izateko behar den trebakuntza digitala gero eta handiagoa da eta horrek arrakala digitala areagotzeko arriskua dakar, adinekoak edo alfabetizazio digitalerako aukera nahikoa ez duten kolektiboak zenbitzuetatik kanpo geratzeko arriskua areagotuz.

Bestalde, datuen kontrola enpresa teknologiko erraldoi gutxi batzuren eskuetan zentralizatzea eragin du hodeiak eta horrek datuen zaintzari eta pribatutasunari buruzko kezka handitu du. Horrez gain, [[w:ingurumen|ingurumen]]-kostua itzela da, datu-zentroetan kontsumitzen diren ur, mineral, metal eta energia elektriko kantitateak izugarriak direlako. [[w:Greenpeace|Greenpeace-ek]] hodeiko zerbitzuen hornitzaileen gardentasun eza salatu izan du.&lt;ref&gt;{{erreferentzia|urtea=2026|izenburua=Amazon's Toxic Web Services. Amazon’s Cloud as a Driver of Environmental Destruction and Human Rights Violations|argitaletxea=Greenpeace|hizkuntza=en|url=https://www.greenpeace.de/pdf/Amazons_Toxic_Web_Services_engl.pdf|aldizkaria=Greenpeace}}&lt;/ref&gt;  Eta, zer gertatzen da hodeiko konputazioa erortzen denean? Mundu osoko milaka enpresa, zerbitzu eta erabiltzaile berehala geldiarazten dituen itzaltze digitala gertatzen da...

Erronka horien aurrean, gizarteak elkarlanean eta modu inklusiboan lan egin beharko luke, hodei konputazioa gizarte osoaren onurarako izan dadin. 

== Erreferentziak ==
{{erreferentzia zerrenda}}</text>
      <sha1>08jq3v4lf5d8fyuaaf6388puffaka6n</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>44142</id>
      <parentid>44141</parentid>
      <timestamp>2026-08-26T10:30:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Anazj</username>
        <id>1564</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Erreferentzia batzuk aldatu</comment>
      <origin>44142</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8750" sha1="hxwav0qci4v7lisniz6gixsv45nun73" xml:space="preserve">[[Fitxategi:Cloud computing-es.svg|thumb|Hodei konputazioa]]
'''Hodei konputazioa''' datuak eta softwarea urruneko [[w:Zerbitzari|zerbitzarietan]] biltegiratzea eta prozesatzea da. Hodeia [[w:Datu zentro|datu-zentroetan]] oinarritutako zerbitzariak dira eta [[w:Internet|Internetera]] konektatutako gailuetatik (telefono mugikor, konputagailu, tablet...) atzigarria da.&lt;ref&gt;{{Erreferentzia|izena=|abizena=Rosa Arruabarrena Santos|urtea=2018|izenburua=Hodeiaren esku|argitaletxea=naiz.eus|hizkuntza=eu|data=2018-06-16|url=https://www.naiz.eus/eu/hemeroteca/gaur8/editions/gaur8_2018-06-16-07-00/hemeroteca_articles/hodeiaren-esku|aldizkaria=GAUR8|sartze-data=2026-08-24}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Erreferentzia|izena=|abizena=Ana Arruarte Lasa|urtea=2018|izenburua=Datuak hodeian gordetzen|argitaletxea=naiz.eus|hizkuntza=eu|data=2018-03-17|url=https://www.naiz.eus/eu/hemeroteca/gaur8/editions/gaur8_2018-03-17-06-00/hemeroteca_articles/datuak-hodeian-gordetzen|aldizkaria=GAUR8|sartze-data=2026-08-24}}&lt;/ref&gt;

Egunero erabiltzen ditugun aplikazio asko hodeian gorde eta prozesatzen dira: [[w:streaming]] plataformen film eta musika audioak, [[w:Bideojoko|bideojokoen]] Internet modalitateko prozesamendu grafiko astuna, [[w:Google Drive|Google Drive]], [[w:Microsoft OneDrive|Microsoft OneDrive]] edo [[w:Dropbox|Dropbox]] moduko plataformak, [[w:Sare sozialak|sare sozialen]] elkarrekintzak, [[w:Google Maps|Google Maps-en]] irudiak eta informazioa... [[w:Adimen artifizial|Adimen Artifiziala]] eta [[w:Hizkuntza Eredu Handiak (LLM)|hizkuntza eredu handiak]] ere hodeian oinarritzen dira erabat.

== Historia ==
1961ean [[w:John McCarthy|John McCarthy-k]] baliabide informatikoak zerbitzu gisa emango zirela eta konputazioa egunen batean erabilera publikorako antolatu ahal izango zela iragarri zuen.&lt;ref&gt;{{Erreferentzia|urtea=2023|izenburua=John McCarthy, a ‘Father’ of AI and Cloud Computing|hizkuntza=en-US|url=https://gigacloud.eu/articles/john-mccarthy-a-father-of-ai-and-cloud-computing/|aldizkaria=GigaСloud|sartze-data=2026-08-24}}&lt;/ref&gt; 1962an Joseph Carl Robnett Licklider-ek modu globalean konektatutako ordenagailu-sarearen ideia eman zuen, hau da, edonork edonondik programak eta datuak eskuratzeko mundu baten eskema kontzeptuala eman zuen, Interneten eta hodei konputazioaren garapenari bide emanez. Biak hodei konputazioaren guraso direla esan ohi da.&lt;ref&gt;{{Erreferentzia|abizena=Arif Mohamed|urtea=2018|izenburua=A history of cloud computing|argitaletxea=Computer Weekly|hizkuntza=en|url=https://www.computerweekly.com/feature/A-history-of-cloud-computing|aldizkaria=ComputerWeekly.com|sartze-data=2026-08-24}}&lt;/ref&gt; 1990eko hamarkadan [[w:Banda zabala|banda zabalak]] eta 2000.eko hamarkadan [[w:ADSL|ADSL-ak]] izan zuten garapenari esker, Interneteko konexioen abiadura asko azkartu zen eta hodei konputazioaren erabilera zabaldu zen. 

Hodei konputazioa [[w:birtualizazio|birtualizazio]] teknologiari esker gauzatu zen. Zerbitzari fisiko batean ingurune simulatuak ([[w:Makina birtual|Makina Birtuala]]) sortzean, zerbitzariaren hardwarea modu eraginkorrean parteka daiteke hainbat sistema eragile erabiliz. Horrela, [[w:Datu zentro|datu-zentro]] bat erabiltzaile askori zerbitzua emateko gai den hainbat datu-zentroren baliokidea bihurtzen da. 

== Zerbitzuak ==
Enpresek beren informatika zerbitzuak eta datuak hodeian ostatatzean, azkartasuna, eskalagarritasuna eta malgutasuna lortzeko eta hardwarearen eta softwarearen mantenu-kostuak murrizteko helburua izan ohi dute. Lan-karga aldakorra duten erakundeentzat, inbertsio berriei aurre egiteko zailtasunak dituztenentzat edo [[w:Telelan|telelana]] eta lankidetza birtuala lehenesten dituztenentzat bereziki egokia da. Hala ere, datuen konfidentzialtasuna dela eta, badira modu lokalean lan egitea nahiago dutenak, datuen kontrol eta subiranotasun handiagoa izateko.&lt;ref&gt;{{Erreferentzia|izena=Igor|abizena=Leturia|izenburua=Nextcloud: izan zure hodei propioa eta berreskuratu zure datu eta fitxategien kontrola|hizkuntza=eu|data=2020-09-17|url=https://www.sarean.eus/nextcloud-izan-zure-hodei-propioa-eta-berreskuratu-zure-datu-eta-fitxategien-kontrola/|aldizkaria=Sarean .eus|sartze-data=2026-08-26}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Erreferentzia|abizena=Stephen J. Bigelow|urtea=2025|izenburua=The Pros and Cons of Cloud Computing Explained|argitaletxea=Informa TechTarget|hizkuntza=en|url=https://www.techtarget.com/it-infrastructure/tip/Pros-and-cons-of-cloud-computing-explained|aldizkaria=Techtarget, IT Infrastructure|sartze-data=2026-08-24}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Erreferentzia|abizena=|urtea=2026|izenburua=Las 15 principales amenazas a la seguridad en la nube en 2026|argitaletxea=SentinelOne|hizkuntza=es|data=2026-04-27|url=https://www.sentinelone.com/es/cybersecurity-101/cloud-security/cloud-security-threats/|aldizkaria=SentinelOne|sartze-data=2026-08-25}}&lt;/ref&gt;  [[Fitxategi:Comparison of on-premise, IaaS, PaaS, and SaaS.png|thumb|Hodeiko 3 zerbitzu-eredu nagusien arteko erlazioa: IaaS (azpiegitura), PaaS (plataforma) eta SaaS (softwarea)]]

Azpiegituraren jabea nor den eta sarbidea nola partekatzen den kontuan hartuta, hodeiaren lau inplementazio-eredu nagusi daude: publikoa, pribatua, komunitarioa eta hibridoa.  

Hodeiko zerbitzuen hornitzaile handienak [[w:Amazon Web Services|Amazon Web Services (AWS)]], [[w:Microsoft Azure|Microsoft Azure]] eta Google Cloud dira.&lt;ref&gt;{{Erreferentzia|abizena=PUNTUEUS|izenburua=Hiru enpresa dira web-ostatatzearen merkatuaren jaun eta jabe|hizkuntza=eu|data=2023-02-16|url=https://www.sarean.eus/hiru-enpresa-dira-web-ostatatzearen-merkatuaren-jaun-eta-jabe/|aldizkaria=Sarean .eus|sartze-data=2026-08-26}}&lt;/ref&gt; Hiru zerbitzu-eredu nagusi eskaintzen dituzte&lt;ref&gt;{{erreferentzia|abizena=Peter Mell, Timothy Grance|urtea=2011|izenburua=The NIST Definition of Cloud Computing. Recommendations of the National Institute of Standards and Technology (NIST)|argitaletxea=NIST|hizkuntza=en|url=https://nvlpubs.nist.gov/nistpubs/legacy/sp/nistspecialpublication800-145.pdf|zenbakia=Special Publication 800-145}}&lt;/ref&gt;:

* Softwarea zerbitzu gisa (SaaS, ''Software as a Service''): Hodeiko azpiegitura batean exekutatzen diren [[w:Aplikazio informatiko|aplikazioak]] eskaintzen dira, bezeroak zuzenean erabiltzeko prest daudenak. Adibideak: Webean oinarritutako [[w:Posta elektroniko|posta elektronikorako]] aplikazioak, bideokonferentziarako [[w:Zoom (sofwarea)|Zoom softwarea]]. 

* Plataforma zerbitzu gisa (PaaS, ''Platform as a Service''): Bezeroak [[w:Hardware|hardwarearen]], [[w:Sistema eragile|sistema eragileen]] eta garapenerako tresna informatikoen erabilera kontrata dezake, bere aplikazio propioen garapenean erabiltzeko. Adibideak: Heroku, Google App Engine, AWS Elastic Beanstalk, [[w:Microsoft Azure|Microsoft Azure App Service]], OpenShift.

* Azpiegitura zerbitzu gisa (IaaS, ''Infrastructure as a Service''): Funtsezko baliabide informatikoak eskaintzen zaizkio bezeroari: biltegiratzea, konputazioa, sare-azpiegiturak. Adibideak: Amazon Elastic Compute Cloud (AWS EC2), Microsoft Azure Virtual Machines (Azure VMs), Google Compute Engine (GCE).

== Testu ebakia: eragina gizartean==
Hodei konputazioak gizartean eragiteko ahalmen handia du, ongizatearen eta giza garapenaren oinarrizko eskubideak (hezkuntza, osasungintza...) norbanako guztiei gerturatzeko gaitasuna eskaintzen duelako. Alde horretatik, indar demokratizatzaile gisa jarduten du. Baina zerbitzuak erabili ahal izateko behar den trebakuntza digitala gero eta handiagoa da eta horrek arrakala digitala areagotzeko arriskua dakar, adinekoak edo alfabetizazio digitalerako aukera nahikoa ez duten kolektiboak zenbitzuetatik kanpo geratzeko arriskua areagotuz.

Bestalde, datuen kontrola enpresa teknologiko erraldoi gutxi batzuren eskuetan zentralizatzea eragin du hodeiak eta horrek datuen zaintzari eta pribatutasunari buruzko kezka handitu du. Horrez gain, [[w:ingurumen|ingurumen]]-kostua itzela da, datu-zentroetan kontsumitzen diren ur, mineral, metal eta energia elektriko kantitateak izugarriak direlako. [[w:Greenpeace|Greenpeace-ek]] hodeiko zerbitzuen hornitzaileen gardentasun eza salatu izan du.&lt;ref&gt;{{erreferentzia|urtea=2026|izenburua=Amazon's Toxic Web Services. Amazon’s Cloud as a Driver of Environmental Destruction and Human Rights Violations|argitaletxea=Greenpeace|hizkuntza=en|url=https://www.greenpeace.de/pdf/Amazons_Toxic_Web_Services_engl.pdf|aldizkaria=Greenpeace}}&lt;/ref&gt;  Eta, zer gertatzen da hodeiko konputazioa erortzen denean? Mundu osoko milaka enpresa, zerbitzu eta erabiltzaile berehala geldiarazten dituen itzaltze digitala gertatzen da...

Erronka horien aurrean, gizarteak elkarlanean eta modu inklusiboan lan egin beharko luke, hodei konputazioa gizarte osoaren onurarako izan dadin. 

== Erreferentziak ==
{{erreferentzia zerrenda}}</text>
      <sha1>hxwav0qci4v7lisniz6gixsv45nun73</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>44143</id>
      <parentid>44142</parentid>
      <timestamp>2026-08-26T11:48:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ksarasola</username>
        <id>1603</id>
      </contributor>
      <comment>erreferentzia</comment>
      <origin>44143</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8787" sha1="tusadg7zkhfb65843djzmrdsu5i1dq1" xml:space="preserve">[[Fitxategi:Cloud computing-es.svg|thumb|Hodei konputazioa]]
'''Hodei konputazioa''' datuak eta softwarea urruneko [[w:Zerbitzari|zerbitzarietan]] biltegiratzea eta prozesatzea da. Hodeia [[w:Datu zentro|datu-zentroetan]] oinarritutako zerbitzariak dira eta [[w:Internet|Internetera]] konektatutako gailuetatik (telefono mugikor, konputagailu, tablet...) atzigarria da.&lt;ref&gt;{{Erreferentzia|izena=|abizena=Rosa Arruabarrena Santos|urtea=2018|izenburua=Hodeiaren esku|argitaletxea=naiz.eus|hizkuntza=eu|data=2018-06-16|url=https://www.naiz.eus/eu/hemeroteca/gaur8/editions/gaur8_2018-06-16-07-00/hemeroteca_articles/hodeiaren-esku|aldizkaria=GAUR8|sartze-data=2026-08-24}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Erreferentzia|izena=|abizena=Ana Arruarte Lasa|urtea=2018|izenburua=Datuak hodeian gordetzen|argitaletxea=naiz.eus|hizkuntza=eu|data=2018-03-17|url=https://www.naiz.eus/eu/hemeroteca/gaur8/editions/gaur8_2018-03-17-06-00/hemeroteca_articles/datuak-hodeian-gordetzen|aldizkaria=GAUR8|sartze-data=2026-08-24}}&lt;/ref&gt;

Egunero erabiltzen ditugun aplikazio asko hodeian gorde eta prozesatzen dira: [[w:streaming]] plataformen film eta musika audioak, [[w:Bideojoko|bideojokoen]] Internet modalitateko prozesamendu grafiko astuna, [[w:Google Drive|Google Drive]], [[w:Microsoft OneDrive|Microsoft OneDrive]] edo [[w:Dropbox|Dropbox]] moduko plataformak, [[w:Sare sozialak|sare sozialen]] elkarrekintzak, [[w:Google Maps|Google Maps-en]] irudiak eta informazioa... [[w:Adimen artifizial|Adimen Artifiziala]] eta [[w:Hizkuntza Eredu Handiak (LLM)|hizkuntza eredu handiak]] ere hodeian oinarritzen dira erabat.

== Historia ==
1961ean [[w:John McCarthy|John McCarthy-k]] baliabide informatikoak zerbitzu gisa emango zirela eta konputazioa egunen batean erabilera publikorako antolatu ahal izango zela iragarri zuen.&lt;ref&gt;{{Erreferentzia|urtea=2023|izenburua=John McCarthy, a ‘Father’ of AI and Cloud Computing|hizkuntza=en-US|url=https://gigacloud.eu/articles/john-mccarthy-a-father-of-ai-and-cloud-computing/|aldizkaria=GigaСloud|sartze-data=2026-08-24}}&lt;/ref&gt; 1962an Joseph Carl Robnett Licklider-ek modu globalean konektatutako ordenagailu-sarearen ideia eman zuen, hau da, edonork edonondik programak eta datuak eskuratzeko mundu baten eskema kontzeptuala eman zuen, Interneten eta hodei konputazioaren garapenari bide emanez. Biak hodei konputazioaren guraso direla esan ohi da.&lt;ref&gt;{{Erreferentzia|abizena=Arif Mohamed|urtea=2018|izenburua=A history of cloud computing|argitaletxea=Computer Weekly|hizkuntza=en|url=https://www.computerweekly.com/feature/A-history-of-cloud-computing|aldizkaria=ComputerWeekly.com|sartze-data=2026-08-24}}&lt;/ref&gt; 1990eko hamarkadan [[w:Banda zabala|banda zabalak]] eta 2000.eko hamarkadan [[w:ADSL|ADSL-ak]] izan zuten garapenari esker, Interneteko konexioen abiadura asko azkartu zen eta hodei konputazioaren erabilera zabaldu zen. 

Hodei konputazioa [[w:birtualizazio|birtualizazio]] teknologiari esker gauzatu zen. Zerbitzari fisiko batean ingurune simulatuak ([[w:Makina birtual|Makina Birtuala]]) sortzean, zerbitzariaren hardwarea modu eraginkorrean parteka daiteke hainbat sistema eragile erabiliz. Horrela, [[w:Datu zentro|datu-zentro]] bat erabiltzaile askori zerbitzua emateko gai den hainbat datu-zentroren baliokidea bihurtzen da. 

== Zerbitzuak ==
Enpresek beren informatika zerbitzuak eta datuak hodeian ostatatzean, azkartasuna, eskalagarritasuna eta malgutasuna lortzeko eta hardwarearen eta softwarearen mantenu-kostuak murrizteko helburua izan ohi dute. Lan-karga aldakorra duten erakundeentzat, inbertsio berriei aurre egiteko zailtasunak dituztenentzat edo [[w:Telelan|telelana]] eta lankidetza birtuala lehenesten dituztenentzat bereziki egokia da. Hala ere, datuen konfidentzialtasuna dela eta, badira modu lokalean lan egitea nahiago dutenak, datuen kontrol eta subiranotasun handiagoa izateko.&lt;ref&gt;{{Erreferentzia|izena=Igor|abizena=Leturia|izenburua=Nextcloud: izan zure hodei propioa eta berreskuratu zure datu eta fitxategien kontrola|hizkuntza=eu|data=2020-09-17|url=https://www.sarean.eus/nextcloud-izan-zure-hodei-propioa-eta-berreskuratu-zure-datu-eta-fitxategien-kontrola/|aldizkaria=Sarean .eus|sartze-data=2026-08-26}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Erreferentzia|abizena=Stephen J. Bigelow|urtea=2025|izenburua=The Pros and Cons of Cloud Computing Explained|argitaletxea=Informa TechTarget|hizkuntza=en|url=https://www.techtarget.com/it-infrastructure/tip/Pros-and-cons-of-cloud-computing-explained|aldizkaria=Techtarget, IT Infrastructure|sartze-data=2026-08-24}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Erreferentzia|abizena=|urtea=2026|izenburua=Las 15 principales amenazas a la seguridad en la nube en 2026|argitaletxea=SentinelOne|hizkuntza=es|data=2026-04-27|url=https://www.sentinelone.com/es/cybersecurity-101/cloud-security/cloud-security-threats/|aldizkaria=SentinelOne|sartze-data=2026-08-25}}&lt;/ref&gt;  [[Fitxategi:Comparison of on-premise, IaaS, PaaS, and SaaS.png|thumb|Hodeiko 3 zerbitzu-eredu nagusien arteko erlazioa: IaaS (azpiegitura), PaaS (plataforma) eta SaaS (softwarea)]]

Azpiegituraren jabea nor den eta sarbidea nola partekatzen den kontuan hartuta, hodeiaren lau inplementazio-eredu nagusi daude: publikoa, pribatua, komunitarioa eta hibridoa.  

Hodeiko zerbitzuen hornitzaile handienak [[w:Amazon Web Services|Amazon Web Services (AWS)]], [[w:Microsoft Azure|Microsoft Azure]] eta Google Cloud dira.&lt;ref&gt;{{Erreferentzia|izena=  Veronika|abizena=Vilgis|argitaletxea=PUNTUEUS|=zenburua=Hiru enpresa dira web-ostatatzearen merkatuaren jaun eta jabe|hizkuntza=eu|data=2023-02-16|url=https://www.sarean.eus/hiru-enpresa-dira-web-ostatatzearen-merkatuaren-jaun-eta-jabe/|aldizkaria=Sarean .eus|sartze-data=2026-08-26}}&lt;/ref&gt; Hiru zerbitzu-eredu nagusi eskaintzen dituzte&lt;ref&gt;{{erreferentzia|abizena=Peter Mell, Timothy Grance|urtea=2011|izenburua=The NIST Definition of Cloud Computing. Recommendations of the National Institute of Standards and Technology (NIST)|argitaletxea=NIST|hizkuntza=en|url=https://nvlpubs.nist.gov/nistpubs/legacy/sp/nistspecialpublication800-145.pdf|zenbakia=Special Publication 800-145}}&lt;/ref&gt;:

* Softwarea zerbitzu gisa (SaaS, ''Software as a Service''): Hodeiko azpiegitura batean exekutatzen diren [[w:Aplikazio informatiko|aplikazioak]] eskaintzen dira, bezeroak zuzenean erabiltzeko prest daudenak. Adibideak: Webean oinarritutako [[w:Posta elektroniko|posta elektronikorako]] aplikazioak, bideokonferentziarako [[w:Zoom (sofwarea)|Zoom softwarea]]. 

* Plataforma zerbitzu gisa (PaaS, ''Platform as a Service''): Bezeroak [[w:Hardware|hardwarearen]], [[w:Sistema eragile|sistema eragileen]] eta garapenerako tresna informatikoen erabilera kontrata dezake, bere aplikazio propioen garapenean erabiltzeko. Adibideak: Heroku, Google App Engine, AWS Elastic Beanstalk, [[w:Microsoft Azure|Microsoft Azure App Service]], OpenShift.

* Azpiegitura zerbitzu gisa (IaaS, ''Infrastructure as a Service''): Funtsezko baliabide informatikoak eskaintzen zaizkio bezeroari: biltegiratzea, konputazioa, sare-azpiegiturak. Adibideak: Amazon Elastic Compute Cloud (AWS EC2), Microsoft Azure Virtual Machines (Azure VMs), Google Compute Engine (GCE).

== Testu ebakia: eragina gizartean==
Hodei konputazioak gizartean eragiteko ahalmen handia du, ongizatearen eta giza garapenaren oinarrizko eskubideak (hezkuntza, osasungintza...) norbanako guztiei gerturatzeko gaitasuna eskaintzen duelako. Alde horretatik, indar demokratizatzaile gisa jarduten du. Baina zerbitzuak erabili ahal izateko behar den trebakuntza digitala gero eta handiagoa da eta horrek arrakala digitala areagotzeko arriskua dakar, adinekoak edo alfabetizazio digitalerako aukera nahikoa ez duten kolektiboak zenbitzuetatik kanpo geratzeko arriskua areagotuz.

Bestalde, datuen kontrola enpresa teknologiko erraldoi gutxi batzuren eskuetan zentralizatzea eragin du hodeiak eta horrek datuen zaintzari eta pribatutasunari buruzko kezka handitu du. Horrez gain, [[w:ingurumen|ingurumen]]-kostua itzela da, datu-zentroetan kontsumitzen diren ur, mineral, metal eta energia elektriko kantitateak izugarriak direlako. [[w:Greenpeace|Greenpeace-ek]] hodeiko zerbitzuen hornitzaileen gardentasun eza salatu izan du.&lt;ref&gt;{{erreferentzia|urtea=2026|izenburua=Amazon's Toxic Web Services. Amazon’s Cloud as a Driver of Environmental Destruction and Human Rights Violations|argitaletxea=Greenpeace|hizkuntza=en|url=https://www.greenpeace.de/pdf/Amazons_Toxic_Web_Services_engl.pdf|aldizkaria=Greenpeace}}&lt;/ref&gt;  Eta, zer gertatzen da hodeiko konputazioa erortzen denean? Mundu osoko milaka enpresa, zerbitzu eta erabiltzaile berehala geldiarazten dituen itzaltze digitala gertatzen da...

Erronka horien aurrean, gizarteak elkarlanean eta modu inklusiboan lan egin beharko luke, hodei konputazioa gizarte osoaren onurarako izan dadin. 

== Erreferentziak ==
{{erreferentzia zerrenda}}</text>
      <sha1>tusadg7zkhfb65843djzmrdsu5i1dq1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>44144</id>
      <parentid>44143</parentid>
      <timestamp>2026-08-26T11:49:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ksarasola</username>
        <id>1603</id>
      </contributor>
      <comment>/* Erreferentziak */</comment>
      <origin>44144</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8792" sha1="fvxcz8puv0ilbq8tqbfqlajgh6eov6p" xml:space="preserve">[[Fitxategi:Cloud computing-es.svg|thumb|Hodei konputazioa]]
'''Hodei konputazioa''' datuak eta softwarea urruneko [[w:Zerbitzari|zerbitzarietan]] biltegiratzea eta prozesatzea da. Hodeia [[w:Datu zentro|datu-zentroetan]] oinarritutako zerbitzariak dira eta [[w:Internet|Internetera]] konektatutako gailuetatik (telefono mugikor, konputagailu, tablet...) atzigarria da.&lt;ref&gt;{{Erreferentzia|izena=|abizena=Rosa Arruabarrena Santos|urtea=2018|izenburua=Hodeiaren esku|argitaletxea=naiz.eus|hizkuntza=eu|data=2018-06-16|url=https://www.naiz.eus/eu/hemeroteca/gaur8/editions/gaur8_2018-06-16-07-00/hemeroteca_articles/hodeiaren-esku|aldizkaria=GAUR8|sartze-data=2026-08-24}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Erreferentzia|izena=|abizena=Ana Arruarte Lasa|urtea=2018|izenburua=Datuak hodeian gordetzen|argitaletxea=naiz.eus|hizkuntza=eu|data=2018-03-17|url=https://www.naiz.eus/eu/hemeroteca/gaur8/editions/gaur8_2018-03-17-06-00/hemeroteca_articles/datuak-hodeian-gordetzen|aldizkaria=GAUR8|sartze-data=2026-08-24}}&lt;/ref&gt;

Egunero erabiltzen ditugun aplikazio asko hodeian gorde eta prozesatzen dira: [[w:streaming]] plataformen film eta musika audioak, [[w:Bideojoko|bideojokoen]] Internet modalitateko prozesamendu grafiko astuna, [[w:Google Drive|Google Drive]], [[w:Microsoft OneDrive|Microsoft OneDrive]] edo [[w:Dropbox|Dropbox]] moduko plataformak, [[w:Sare sozialak|sare sozialen]] elkarrekintzak, [[w:Google Maps|Google Maps-en]] irudiak eta informazioa... [[w:Adimen artifizial|Adimen Artifiziala]] eta [[w:Hizkuntza Eredu Handiak (LLM)|hizkuntza eredu handiak]] ere hodeian oinarritzen dira erabat.

== Historia ==
1961ean [[w:John McCarthy|John McCarthy-k]] baliabide informatikoak zerbitzu gisa emango zirela eta konputazioa egunen batean erabilera publikorako antolatu ahal izango zela iragarri zuen.&lt;ref&gt;{{Erreferentzia|urtea=2023|izenburua=John McCarthy, a ‘Father’ of AI and Cloud Computing|hizkuntza=en-US|url=https://gigacloud.eu/articles/john-mccarthy-a-father-of-ai-and-cloud-computing/|aldizkaria=GigaСloud|sartze-data=2026-08-24}}&lt;/ref&gt; 1962an Joseph Carl Robnett Licklider-ek modu globalean konektatutako ordenagailu-sarearen ideia eman zuen, hau da, edonork edonondik programak eta datuak eskuratzeko mundu baten eskema kontzeptuala eman zuen, Interneten eta hodei konputazioaren garapenari bide emanez. Biak hodei konputazioaren guraso direla esan ohi da.&lt;ref&gt;{{Erreferentzia|abizena=Arif Mohamed|urtea=2018|izenburua=A history of cloud computing|argitaletxea=Computer Weekly|hizkuntza=en|url=https://www.computerweekly.com/feature/A-history-of-cloud-computing|aldizkaria=ComputerWeekly.com|sartze-data=2026-08-24}}&lt;/ref&gt; 1990eko hamarkadan [[w:Banda zabala|banda zabalak]] eta 2000.eko hamarkadan [[w:ADSL|ADSL-ak]] izan zuten garapenari esker, Interneteko konexioen abiadura asko azkartu zen eta hodei konputazioaren erabilera zabaldu zen. 

Hodei konputazioa [[w:birtualizazio|birtualizazio]] teknologiari esker gauzatu zen. Zerbitzari fisiko batean ingurune simulatuak ([[w:Makina birtual|Makina Birtuala]]) sortzean, zerbitzariaren hardwarea modu eraginkorrean parteka daiteke hainbat sistema eragile erabiliz. Horrela, [[w:Datu zentro|datu-zentro]] bat erabiltzaile askori zerbitzua emateko gai den hainbat datu-zentroren baliokidea bihurtzen da. 

== Zerbitzuak ==
Enpresek beren informatika zerbitzuak eta datuak hodeian ostatatzean, azkartasuna, eskalagarritasuna eta malgutasuna lortzeko eta hardwarearen eta softwarearen mantenu-kostuak murrizteko helburua izan ohi dute. Lan-karga aldakorra duten erakundeentzat, inbertsio berriei aurre egiteko zailtasunak dituztenentzat edo [[w:Telelan|telelana]] eta lankidetza birtuala lehenesten dituztenentzat bereziki egokia da. Hala ere, datuen konfidentzialtasuna dela eta, badira modu lokalean lan egitea nahiago dutenak, datuen kontrol eta subiranotasun handiagoa izateko.&lt;ref&gt;{{Erreferentzia|izena=Igor|abizena=Leturia|izenburua=Nextcloud: izan zure hodei propioa eta berreskuratu zure datu eta fitxategien kontrola|hizkuntza=eu|data=2020-09-17|url=https://www.sarean.eus/nextcloud-izan-zure-hodei-propioa-eta-berreskuratu-zure-datu-eta-fitxategien-kontrola/|aldizkaria=Sarean .eus|sartze-data=2026-08-26}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Erreferentzia|abizena=Stephen J. Bigelow|urtea=2025|izenburua=The Pros and Cons of Cloud Computing Explained|argitaletxea=Informa TechTarget|hizkuntza=en|url=https://www.techtarget.com/it-infrastructure/tip/Pros-and-cons-of-cloud-computing-explained|aldizkaria=Techtarget, IT Infrastructure|sartze-data=2026-08-24}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Erreferentzia|abizena=|urtea=2026|izenburua=Las 15 principales amenazas a la seguridad en la nube en 2026|argitaletxea=SentinelOne|hizkuntza=es|data=2026-04-27|url=https://www.sentinelone.com/es/cybersecurity-101/cloud-security/cloud-security-threats/|aldizkaria=SentinelOne|sartze-data=2026-08-25}}&lt;/ref&gt;  [[Fitxategi:Comparison of on-premise, IaaS, PaaS, and SaaS.png|thumb|Hodeiko 3 zerbitzu-eredu nagusien arteko erlazioa: IaaS (azpiegitura), PaaS (plataforma) eta SaaS (softwarea)]]

Azpiegituraren jabea nor den eta sarbidea nola partekatzen den kontuan hartuta, hodeiaren lau inplementazio-eredu nagusi daude: publikoa, pribatua, komunitarioa eta hibridoa.  

Hodeiko zerbitzuen hornitzaile handienak [[w:Amazon Web Services|Amazon Web Services (AWS)]], [[w:Microsoft Azure|Microsoft Azure]] eta Google Cloud dira.&lt;ref&gt;{{Erreferentzia|izena=  Veronika|abizena=Vilgis|argitaletxea=PUNTUEUS|=zenburua=Hiru enpresa dira web-ostatatzearen merkatuaren jaun eta jabe|hizkuntza=eu|data=2023-02-16|url=https://www.sarean.eus/hiru-enpresa-dira-web-ostatatzearen-merkatuaren-jaun-eta-jabe/|aldizkaria=Sarean .eus|sartze-data=2026-08-26}}&lt;/ref&gt; Hiru zerbitzu-eredu nagusi eskaintzen dituzte&lt;ref&gt;{{erreferentzia|abizena=Peter Mell, Timothy Grance|urtea=2011|izenburua=The NIST Definition of Cloud Computing. Recommendations of the National Institute of Standards and Technology (NIST)|argitaletxea=NIST|hizkuntza=en|url=https://nvlpubs.nist.gov/nistpubs/legacy/sp/nistspecialpublication800-145.pdf|zenbakia=Special Publication 800-145}}&lt;/ref&gt;:

* Softwarea zerbitzu gisa (SaaS, ''Software as a Service''): Hodeiko azpiegitura batean exekutatzen diren [[w:Aplikazio informatiko|aplikazioak]] eskaintzen dira, bezeroak zuzenean erabiltzeko prest daudenak. Adibideak: Webean oinarritutako [[w:Posta elektroniko|posta elektronikorako]] aplikazioak, bideokonferentziarako [[w:Zoom (sofwarea)|Zoom softwarea]]. 

* Plataforma zerbitzu gisa (PaaS, ''Platform as a Service''): Bezeroak [[w:Hardware|hardwarearen]], [[w:Sistema eragile|sistema eragileen]] eta garapenerako tresna informatikoen erabilera kontrata dezake, bere aplikazio propioen garapenean erabiltzeko. Adibideak: Heroku, Google App Engine, AWS Elastic Beanstalk, [[w:Microsoft Azure|Microsoft Azure App Service]], OpenShift.

* Azpiegitura zerbitzu gisa (IaaS, ''Infrastructure as a Service''): Funtsezko baliabide informatikoak eskaintzen zaizkio bezeroari: biltegiratzea, konputazioa, sare-azpiegiturak. Adibideak: Amazon Elastic Compute Cloud (AWS EC2), Microsoft Azure Virtual Machines (Azure VMs), Google Compute Engine (GCE).

== Testu ebakia: eragina gizartean==
Hodei konputazioak gizartean eragiteko ahalmen handia du, ongizatearen eta giza garapenaren oinarrizko eskubideak (hezkuntza, osasungintza...) norbanako guztiei gerturatzeko gaitasuna eskaintzen duelako. Alde horretatik, indar demokratizatzaile gisa jarduten du. Baina zerbitzuak erabili ahal izateko behar den trebakuntza digitala gero eta handiagoa da eta horrek arrakala digitala areagotzeko arriskua dakar, adinekoak edo alfabetizazio digitalerako aukera nahikoa ez duten kolektiboak zenbitzuetatik kanpo geratzeko arriskua areagotuz.

Bestalde, datuen kontrola enpresa teknologiko erraldoi gutxi batzuren eskuetan zentralizatzea eragin du hodeiak eta horrek datuen zaintzari eta pribatutasunari buruzko kezka handitu du. Horrez gain, [[w:ingurumen|ingurumen]]-kostua itzela da, datu-zentroetan kontsumitzen diren ur, mineral, metal eta energia elektriko kantitateak izugarriak direlako. [[w:Greenpeace|Greenpeace-ek]] hodeiko zerbitzuen hornitzaileen gardentasun eza salatu izan du.&lt;ref&gt;{{erreferentzia|urtea=2026|izenburua=Amazon's Toxic Web Services. Amazon’s Cloud as a Driver of Environmental Destruction and Human Rights Violations|argitaletxea=Greenpeace|hizkuntza=en|url=https://www.greenpeace.de/pdf/Amazons_Toxic_Web_Services_engl.pdf|aldizkaria=Greenpeace}}&lt;/ref&gt;  Eta, zer gertatzen da hodeiko konputazioa erortzen denean? Mundu osoko milaka enpresa, zerbitzu eta erabiltzaile berehala geldiarazten dituen itzaltze digitala gertatzen da...

Erronka horien aurrean, gizarteak elkarlanean eta modu inklusiboan lan egin beharko luke, hodei konputazioa gizarte osoaren onurarako izan dadin. 

== Erreferentziak ==
{{erreferentzia zerrenda|30em}}</text>
      <sha1>fvxcz8puv0ilbq8tqbfqlajgh6eov6p</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>