Wikiteka euwikisource https://eu.wikisource.org/wiki/Azala MediaWiki 1.47.0-wmf.2 first-letter Media Berezi Eztabaida Lankide Lankide eztabaida Wikiteka Wikiteka eztabaida Fitxategi Fitxategi eztabaida MediaWiki MediaWiki eztabaida Txantiloi Txantiloi eztabaida Laguntza Laguntza eztabaida Kategoria Kategoria eztabaida Egilea Egilea eztabaida Orrialde Orrialde eztabaida Aurkibide Aurkibide eztabaida TimedText TimedText talk Modulu Modulu eztabaida Event Event talk 0 6844 28932 28931 2026-05-19T10:43:05Z Theklan 16 28932 wikitext text/x-wiki [[Fitxategi:100 objektu horizontal.jpg|center|940px|link=Euskal Herriko historia 100 objektutan]] <div class="text"> {{c|{{font|Aurkibidea|LT=250}}}} {{Custom rule|sp|100|d|6|sp|10|fy1|40|sp|10|d|6|sp|100}} {{c|{{font|Historiaurrea|LT=150}}}} * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Aranbaltzako lurra zulatzeko makila|Aranbaltzako lurra zulatzeko makila]] — Cira Crespo * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Lezetxikiko aurpegibikoa|Lezetxikiko aurpegibikoa]] — Eneko Barberena * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Lumentzako grabatua|Lumentzako grabatua]] — Harkaitz Cano * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Intxurreko igitaia|Intxurreko igitaia]] (''Burdinazko ilargi erdia'') — Aintzane Usandizaga * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Mikeldiko idoloa|Mikeldiko idoloa]] — Joseba Sarrionandia {{Custom rule|sp|20|d|6|sp|10|d|10|sp|10|d|6|sp|20}} {{c|{{font|Antzinaroa|LT=150}}}} * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Irulegiko eskua|Irulegiko eskua]] — Garbiñe Ubeda * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Barskunes|Barskunes]] — Cira Crespo * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Bakoren garaipena|Bakoren garapena]] — Eneko Barberena * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Higerko brontzeak|Higerko brontzeak]] (''Lau Jainko brontzezko'') — Aintzane Usandizaga * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Hazparneko aldarea|Hazparneko aldarea]] — Eneko Bidegain * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Errekaleorreko miliarria|Errekaleorreko miliarria]] — Harkaitz Cano {{Custom rule|sp|20|d|6|sp|10|d|10|sp|10|d|6|sp|20}} {{c|{{font|Erdi Aroa|LT=150}}}} * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Leireko kutxatila|Leireko kutxatila]] — Amets Aranguren * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Musugitarra edo tronpa|Musugitarra edo tronpa]] — Joseba Sarrionandia * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Kaikua|Kaikua]] — Amets Aranguren {{Custom rule|sp|20|d|6|sp|10|d|10|sp|10|d|6|sp|20}} {{c|{{font|Aro Modernoa|LT=150}}}} * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Frantzisko Xabierren beso ustelgabea|Frantzisko Xabierren beso ustelgabea]] — Eneko Barberena * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Mengala|Mengala]] (''Zapia buruan'') — Aintzane Usandizaga * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Txokolatea egiteko moldeak|Txokolatea egiteko moldeak]] — Eneko Bidegain * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Almadia|Almadia]] — Eneko Barberena * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Wolframa|Wolframa]] (''Gizakiarentzat odola nola'') — Iñigo Aranbarri {{Custom rule|sp|20|d|6|sp|10|d|10|sp|10|d|6|sp|20}} {{c|{{font|Aro Garaikidea|LT=150}}}} * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Pegarra|Pegarra]] (''Baina hautsi aurretik'') — Danele Sarriugarte * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Cánovas del Castillo hiltzeko erabilitako pistola|Cánovas del Castillo hiltzeko erabilitako pistola]] — Eneko Barberena * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Baionako Morts pour la patrie eskultura|Baionako Morts pour la patrie eskultura]] — Eneko Bidegain * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Xabiertxo|Xabiertxo]] (''Nire izena Ixa da'') — Harkaitz Cano * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Crosseta|Crosseta]] — Harkaitz Cano * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Korrikaren lekukoa|Korrikaren lekukoa]] (''Hutsunea lekuko'') — Aintzane Usandizaga </div> {{Custom rule|sp|100|d|6|sp|10|fy1|40|sp|10|d|6|sp|100}} [[Kategoria:Euskal Herriko historia 100 objektutan| ]] [[Kategoria:Historia]] 40swqn5jkpcru32snjgbvvrdjc4wrx5 28934 28932 2026-05-19T10:49:11Z Theklan 16 28934 wikitext text/x-wiki [[Fitxategi:100 objektu horizontal.jpg|center|940px|link=Euskal Herriko historia 100 objektutan]] <div class="text"> {{c|{{font|Aurkibidea|LT=250}}}} {{Custom rule|sp|100|d|6|sp|10|fy1|40|sp|10|d|6|sp|100}} {{c|{{font|Historiaurrea|LT=150}}}} * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Aranbaltzako lurra zulatzeko makila|Aranbaltzako lurra zulatzeko makila]] — Cira Crespo * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Lezetxikiko aurpegibikoa|Lezetxikiko aurpegibikoa]] — Eneko Barberena * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Lumentzako grabatua|Lumentzako grabatua]] — Harkaitz Cano * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Mikeldiko idoloa|Mikeldiko idoloa]] — Joseba Sarrionandia * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Intxurreko igitaia|Intxurreko igitaia]] (''Burdinazko ilargi erdia'') — Aintzane Usandizaga {{Custom rule|sp|20|d|6|sp|10|d|10|sp|10|d|6|sp|20}} {{c|{{font|Antzinaroa|LT=150}}}} * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Irulegiko eskua|Irulegiko eskua]] — Garbiñe Ubeda * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Barskunes|Barskunes]] — Cira Crespo * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Bakoren garaipena|Bakoren garapena]] — Eneko Barberena * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Higerko brontzeak|Higerko brontzeak]] (''Lau Jainko brontzezko'') — Aintzane Usandizaga * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Hazparneko aldarea|Hazparneko aldarea]] — Eneko Bidegain * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Errekaleorreko miliarria|Errekaleorreko miliarria]] — Harkaitz Cano {{Custom rule|sp|20|d|6|sp|10|d|10|sp|10|d|6|sp|20}} {{c|{{font|Erdi Aroa|LT=150}}}} * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Leireko kutxatila|Leireko kutxatila]] — Amets Aranguren * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Musugitarra edo tronpa|Musugitarra edo tronpa]] — Joseba Sarrionandia * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Kaikua|Kaikua]] — Amets Aranguren {{Custom rule|sp|20|d|6|sp|10|d|10|sp|10|d|6|sp|20}} {{c|{{font|Aro Modernoa|LT=150}}}} * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Frantzisko Xabierren beso ustelgabea|Frantzisko Xabierren beso ustelgabea]] — Eneko Barberena * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Mengala|Mengala]] (''Zapia buruan'') — Aintzane Usandizaga * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Txokolatea egiteko moldeak|Txokolatea egiteko moldeak]] — Eneko Bidegain * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Almadia|Almadia]] — Eneko Barberena * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Wolframa|Wolframa]] (''Gizakiarentzat odola nola'') — Iñigo Aranbarri {{Custom rule|sp|20|d|6|sp|10|d|10|sp|10|d|6|sp|20}} {{c|{{font|Aro Garaikidea|LT=150}}}} * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Pegarra|Pegarra]] (''Baina hautsi aurretik'') — Danele Sarriugarte * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Cánovas del Castillo hiltzeko erabilitako pistola|Cánovas del Castillo hiltzeko erabilitako pistola]] — Eneko Barberena * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Baionako Morts pour la patrie eskultura|Baionako Morts pour la patrie eskultura]] — Eneko Bidegain * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Xabiertxo|Xabiertxo]] (''Nire izena Ixa da'') — Harkaitz Cano * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Crosseta|Crosseta]] — Harkaitz Cano * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Korrikaren lekukoa|Korrikaren lekukoa]] (''Hutsunea lekuko'') — Aintzane Usandizaga </div> {{Custom rule|sp|100|d|6|sp|10|fy1|40|sp|10|d|6|sp|100}} [[Kategoria:Euskal Herriko historia 100 objektutan| ]] [[Kategoria:Historia]] 925zulfh0wgle1rwl0tz2dufbn9wclx 0 7106 28933 2026-05-19T10:44:30Z Theklan 16 Orria sortu da. Edukia: <div class="text"> {{c|{{font|Mikeldiko idoloa|LT=200}}}} {{c|{{font|Joseba Sarrionandia|LT=150}}}} {{Custom rule|sp|100|d|6|sp|10|fy1|40|sp|10|d|6|sp|100}} [[Fitxategi:Mikeldiko idoloa.mp3|Entzun testu hau|center|400px]] '''BAT: MIKELDIKO IDOLOA?''' Mikeldiko Idoloa, Bilboko zazpi kaleetako Euskal Museoko klaustroan gordetzen den harrizkoa irudi handia enigma arkeologiko bat da. Harearrizko eskultura bloke bakarrean eginda dago eta animali baten forma erakusten du.... 28933 wikitext text/x-wiki <div class="text"> {{c|{{font|Mikeldiko idoloa|LT=200}}}} {{c|{{font|Joseba Sarrionandia|LT=150}}}} {{Custom rule|sp|100|d|6|sp|10|fy1|40|sp|10|d|6|sp|100}} [[Fitxategi:Mikeldiko idoloa.mp3|Entzun testu hau|center|400px]] '''BAT: MIKELDIKO IDOLOA?''' Mikeldiko Idoloa, Bilboko zazpi kaleetako Euskal Museoko klaustroan gordetzen den harrizkoa irudi handia enigma arkeologiko bat da. Harearrizko eskultura bloke bakarrean eginda dago eta animali baten forma erakusten du. Animaliaren hanken artean eta sabelaren azpian disko bat dago txertatuta. Mikeldiko Idoloa izena bera ere argitu beharrekoa da. “Mikeldiko Idoloa” esan orduko, izen biak ipini behar dira zalantzan: Mikeldi eta idoloa. '''MIKELDI?''' Mikeldi esanez Mikel izenarekin lotzen dela ematen du, eta Idxorretako patroia den San Migelekin. Baina, Idxorretako plazaren parean, ibaia pasatuta Durangorantz, dago Mikeldi. Auzo hori gaur egun oso urbanizatuta dago, lehen ermita bat zegoen hor: Mikendi, hau da, San Bizente. San Bizenteko edo “Mikendiko” ermitaren alboan aurkitu zen harlandu edo eskultura hori. '''IDOLOA?''' Objektu hori ez da ikerketa eta ustekabeko arkeologikoaren ondorioa. Harri zahar hori betidanik egon zen hor, gutxi gora-behera bistan, inork garrantzi handirik eman gabe. XVII. mendeko liburu batean aipatzen da. Gonzalo de Otalorak eta Gissasa durangarrak 1634an Sevillan argitaratutako “Micrología geográfica del asiento de la noble merindad de Durango” liburuan hau zioen Durangoko Merindadeko antzinateei buruzko komentarioan: "...ikusgarriena Mikeldi izeneko Durango herriko ermitan dagoena da. Harri handi bat ikus daiteke, monstruosoa formaz zein tamainaz, adaba edo errinozero itxurakoa, globo eskerga bat dauka hanken artean, eta karaktere nabarmen eta ulertezinak globoan landuta, eta, bukatzeko, oinarria lurrean sartuta. Haize agerian dago (hagatik dago higatuta). Ez dago berari buruzko oroitzapenik, baina antzinako idolotzat jotzen da." Antzinako idolotzat jotzen da, baina inolako oroitzapenik gabe. Inork ez du gurtzen edo adoratzen, inork ere ez dio kasurik egiten. Beraz, ez dago batere argi idoloa denik. '''BI: ERRINOZEROA, ELEFANTEA EDO ZER?''' XVII. mendean, Gonzalo de Otalorarentzat, entzun duzue, errinozeroa da. XVIII. mendean, Enrique Flórez agustinoak, “La Cantabria, disertación sobre el sitio y extensión que tuvo en tiempos de los romanos” (1768) liburuan, kartagotarrek egindakoa eta ekarritako gauza zela esan zuen. Eta hain zuzen ere, animalia, elefantea zela. Igual ez zuen ondo ikusiko, harria erdi lurperatuta zegoelako. 1864an, Juan Eustaqui Delmas eta Antonio Trueba jaunek eskatuta, harria lurpetik atera eta zutik jarri zen. Aurrez aurre ikusi zuenean, Antonio Truebari “motxigote bat” iruditu zitzaion, erdaraz horrela esanda, mochigote. Erdi Aroan baten batek zeozer egin nahi eta amaitu gabe utzitako harlandu bat, besterik gabe. Euskaraz ere berdin esango dugu, “motxigote”. Garrantzirik gabeko animalia zehaztu gabe bat. Ibaizabalaren bazter horretan uholdeak izaten dira maiz eta erdi lurperatuta geratu zen berriro. 1896an berriro atera behar izan zuten. '''HIRU: HAREHARRIZKO AKETZA''' Eskultura hareharrizkoa da, bloke bakarrean eginda dago animali baten forman. Animaliaren hanken artean eta sabelaren azpian disko bat ikusten da. Bizkarrean eta eskuineko alboan zulaketa batzuk agertzen dira. Hego-sartalderago aurkitu diren zezen eta aketz eskultura zoomorfoen antza du. Espainiako Ávila, Salamanca, Zamora, Segovia, Cáceres, Toledo, Galiziako Ourense eta Pontevedra eta Portugaleko Tras-os-Montes eta Beira Alta herrialdeetan antzeko 300 aurkitu izan dira. Granitoz landutakoak dira eta animaliaren (zezenaren edo aketzaren) gorputz osoa irudikatzen dute modu sinplean, beti zutik. Mikeldiko eskulturak besteekiko duen desberdintasuna hanka arteko diskoa da. Zirkulu hori sinbolotzat har daiteke, eguzkiarena edo ilargiarena, edo sinpleki zerbait idazteko eustarritzat, idatzi gabea edo idatzi eta gero borratua. Zein den animalia? Aurrez-aurre ikustea onuragarria da animalia identifikatzeko. Ez da errinozeroa, ez da elefantea. Nik esango nuke aketza dela. Guisandokoak zezenak diren moduan, Durangokoa urdea edo basurdea da (''Sus scrofa'', Lineoren sailkapenean): aketza. Ordotx, apo edo apote ere deitzen den animalia hori, ernaltzeko erabiltzen den urde arra. Handia izaten da-ta, txerrikorta beteko arra. '''LAU: MISTERIO HANDIA EDO TXIKIA''' Arkeologoek gure aroa baino lehenagoko I. eta V. mendeen artean datatzen dituzte harlanduok, Burdin Aroan. Eskultura horien esanahi eta funtzioari buruz, hainbat interpretazio egin dira antzinatik. Mesetako animalia eskultura horietatik asko neguko larre-tokietan zeuden, uraren alboan eta leku onean. Posible da landak seinalatzeko izatea mugarrien antzera. Esan da abereak babesteko eta ugaltzea ziurtatzeko funtzio magikoa zutela. Zaindari antzera, abere taldeak biltzeko lekuan. Esan izan da hilobi-monumentuak direla. Eskultura batzuek hileta-idazkunak dituztelako. Guk ez dakigu, eta misterio txiki edo handitzat har daiteke. Gaur egun, Durangon, urbanizazio artean, eskulturaren kopia bat baino ez dago. Orijinala Bilbora eraman zuten aspaldian. 1920an, auzoan ja edifizioak eta fabrikak eraikitzen ari zirela, Larrañaga eta Ortueta enpresariek Bilboko Euskal Museora eraman zuten. Hantxe dago harrezkero, ez “Mikeldiko idoloa”, baizik Mikendiko hareharrizko aketza bere misterio txiki edo handiarekin. </div> [[Kategoria:Euskal Herriko historia 100 objektutan]] nyrwkwb21x27t6dcwry731u7aw1gqk0