Wikiteka euwikisource https://eu.wikisource.org/wiki/Azala MediaWiki 1.47.0-wmf.5 first-letter Media Berezi Eztabaida Lankide Lankide eztabaida Wikiteka Wikiteka eztabaida Fitxategi Fitxategi eztabaida MediaWiki MediaWiki eztabaida Txantiloi Txantiloi eztabaida Laguntza Laguntza eztabaida Kategoria Kategoria eztabaida Egilea Egilea eztabaida Orrialde Orrialde eztabaida Aurkibide Aurkibide eztabaida TimedText TimedText talk Modulu Modulu eztabaida Event Event talk 0 6844 28944 28941 2026-06-09T07:51:17Z Theklan 16 28944 wikitext text/x-wiki [[Fitxategi:100 objektu horizontal.jpg|center|940px|link=Euskal Herriko historia 100 objektutan]] <div class="text"> {{c|{{font|Aurkibidea|LT=250}}}} {{Custom rule|sp|100|d|6|sp|10|fy1|40|sp|10|d|6|sp|100}} {{c|{{font|Historiaurrea|LT=150}}}} * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Aranbaltzako lurra zulatzeko makila|Aranbaltzako lurra zulatzeko makila]] — Cira Crespo * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Lezetxikiko aurpegibikoa|Lezetxikiko aurpegibikoa]] — Eneko Barberena * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Lumentzako grabatua|Lumentzako grabatua]] — Harkaitz Cano * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/El Polvoringo jostorratza|El Polvoringo jostorratza]] — Cira Crespo * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Mikeldiko idoloa|Mikeldiko idoloa]] — Joseba Sarrionandia * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Intxurreko igitaia|Intxurreko igitaia]] (''Burdinazko ilargi erdia'') — Aintzane Usandizaga {{Custom rule|sp|20|d|6|sp|10|d|10|sp|10|d|6|sp|20}} {{c|{{font|Antzinaroa|LT=150}}}} * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Irulegiko eskua|Irulegiko eskua]] — Garbiñe Ubeda * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Barskunes|Barskunes]] — Cira Crespo * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Bakoren garaipena|Bakoren garapena]] — Eneko Barberena * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Higerko brontzeak|Higerko brontzeak]] (''Lau Jainko brontzezko'') — Aintzane Usandizaga * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Hazparneko aldarea|Hazparneko aldarea]] — Eneko Bidegain * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Errekaleorreko miliarria|Errekaleorreko miliarria]] — Harkaitz Cano {{Custom rule|sp|20|d|6|sp|10|d|10|sp|10|d|6|sp|20}} {{c|{{font|Erdi Aroa|LT=150}}}} * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Leireko kutxatila|Leireko kutxatila]] — Amets Aranguren * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Musugitarra edo tronpa|Musugitarra edo tronpa]] — Joseba Sarrionandia * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Kaikua|Kaikua]] — Amets Aranguren {{Custom rule|sp|20|d|6|sp|10|d|10|sp|10|d|6|sp|20}} {{c|{{font|Aro Modernoa|LT=150}}}} * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Getariako manillak]] (''Manillak ispilu gisa'') — Danele Sarriugarte * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Frantzisko Xabierren beso ustelgabea|Frantzisko Xabierren beso ustelgabea]] — Eneko Barberena * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Mengala|Mengala]] (''Zapia buruan'') — Aintzane Usandizaga * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Txokolatea egiteko moldeak|Txokolatea egiteko moldeak]] — Eneko Bidegain * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Almadia|Almadia]] — Eneko Barberena * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Wolframa|Wolframa]] (''Gizakiarentzat odola nola'') — Iñigo Aranbarri {{Custom rule|sp|20|d|6|sp|10|d|10|sp|10|d|6|sp|20}} {{c|{{font|Aro Garaikidea|LT=150}}}} * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Pegarra|Pegarra]] (''Baina hautsi aurretik'') — Danele Sarriugarte * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Cánovas del Castillo hiltzeko erabilitako pistola|Cánovas del Castillo hiltzeko erabilitako pistola]] — Eneko Barberena * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Baionako Morts pour la patrie eskultura|Baionako Morts pour la patrie eskultura]] — Eneko Bidegain * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Xabiertxo|Xabiertxo]] (''Nire izena Ixa da'') — Harkaitz Cano * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Crosseta|Crosseta]] — Harkaitz Cano * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Korrikaren lekukoa|Korrikaren lekukoa]] (''Hutsunea lekuko'') — Aintzane Usandizaga * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Xingola urdina|Xingola urdina]] — Garbiñe Ubeda </div> {{Custom rule|sp|100|d|6|sp|10|fy1|40|sp|10|d|6|sp|100}} [[Kategoria:Euskal Herriko historia 100 objektutan| ]] [[Kategoria:Historia]] 1pjq67padox58h7xk7fisrne7awj6re 0 7109 28943 2026-06-09T07:50:46Z Theklan 16 Orria sortu da. Edukia: <div class="text"> {{c|{{font|Getariako manillak|LT=150}}}} {{c|{{font|Manillak ispilu gisa|LT=200}}}} {{c|{{font|Danele Sarriugarte|LT=150}}}} {{Custom rule|sp|100|d|6|sp|10|fy1|40|sp|10|d|6|sp|100}} [[Fitxategi:Getariako manillak - Manillak ispilu gisa.mp3|Entzun testu hau|center|400px]] Deserosoa izaten da norbere burua aztertzea isla politik itzultzen ez dion ispiluan. Maiz gertatzen da, edonola ere. Maila pertsonalean gertatzen zaigu, adibidez, gertukoek azaltze... 28943 wikitext text/x-wiki <div class="text"> {{c|{{font|Getariako manillak|LT=150}}}} {{c|{{font|Manillak ispilu gisa|LT=200}}}} {{c|{{font|Danele Sarriugarte|LT=150}}}} {{Custom rule|sp|100|d|6|sp|10|fy1|40|sp|10|d|6|sp|100}} [[Fitxategi:Getariako manillak - Manillak ispilu gisa.mp3|Entzun testu hau|center|400px]] Deserosoa izaten da norbere burua aztertzea isla politik itzultzen ez dion ispiluan. Maiz gertatzen da, edonola ere. Maila pertsonalean gertatzen zaigu, adibidez, gertukoek azaltzen digutenean zergatik haserretu diren, edo egin dugun honakok edo halakok nola eman dien min. Lehen kolpean aitzakiak jartzen ditugu, justifikatu egiten gara. Agian gero, apur bat baretuta, esan digutena jasotzen dugu benetan, eta horren ardura hartzen; nik, egia esan, azken jarrera horretarako bidea aurkitu ahal izatea opa diot nire buruari. Kontua da maila kolektiboan ere gertatzen dela halako zerbait, eta, are, gertatzen ari zaigula, iragan kolonialaren ispiluarekin. Kasu horretan, opa baino gehiago eskatu egiten diot geure buruari, geure herriari, argi eta garbi itzultzen zaigun isla hori kritikoki azter dezagun, ispilua parez pare jartzen digutenen hitza zalantzan jarri ordez edo aitzakia aitzakiaren gainean pilatu gabe. Beste historia askok osatzen dute gure historia, noski, denak ere aintzat hartu beharrekoak, noski, baina ez al da gauza zekena —eta boterekeriaren isla— norberaren egia baieztatzeko bestearena ukatu behar izatea? Eta, oroz gain, beharrezkoa al da? Era askotakoak izan daitezke ispiluak: ispilu batzuk, adibidez, manillak dira. Manillak eskumuturrekoak izan litezke, edo septum garaikideak. Ferra-itxura dute —zirkulu-forma bat, irekia—, eta, irekidura ixteko, bi erronbo-forma parez pare. XV. mendean truke-txanpon moduan baliatzen ziren: manillekin eros zitekeen palma-olioa, eros zitekeen bolia, eros zitekeen urrea, eros zitezkeen pertsonak. Pertsona horiei esklabo deitzen zitzaien eta deitzen diegu gaur egun, baina ez al da hori ordena koloniala naturalizatzea, pentsamendu antiarrazistak ohartarazten digun eran? Labur azalduta: baten bat esklaboa bazen jada ez zen gizakia, eta horrek ahalbidetzen zuen biolentzia, esplotazioa, menderakuntza. Ariketa linguistiko inportantea iruditzen zait jendeari gizatasuna kentzen ez segitzea: esklabo deitzen diegun horiek esklabo bihurtutako pertsonak ziren, edo pertsona esklabizatuak. Kanpotik ezarri zitzaien izendapenetik eta izendapen horren ondoriozko basakeriatik aparte, gu bezalakoxe pertsonak: azal, hezur eta errai. Gauza sinplea dirudi harik eta horrek sakonki zer esan nahi duen sakonki pentsatzen jartzen zaren arte. 1505ean, esate baterako, Nigeriako antzinako erresumako Calabar hiri nagusian, zortzi edo hamar manillaren truke eros zitekeen pertsona bat, zeure lagun minaren, zeure guraso baten, zeure haurraren, zeure buruaren osakera genetiko ia % 100ean bera zuen pertsona bat. Izan ere, giza espeziean ez da arraza biologikorik existitzen. Getarian aurkitu ziren munduan gaur egun ezagutzen ditugun manillarik zaharrenak. 1520ko hamarraldian Flandriatik zetorren itsasontzi bat hondoratu zuen ekaitz erauntsiak Malkorbe aldean, eta urpean geratu zen haren kargamentua. Tartean manillak zeuden, ehuneko multzotan, upel batean zigilatuta. Hondoa jo zuen itsasontziaren lehen aipamena mende berean jaso zen, 1587an, urte hartan hainbat gauza atera baitzituzten itsasoaren hondotik. Bigarren aurkikuntza, berriz, XX. mendearen hondarrean etorri zen, eta indusketa bana egin zen 1988an eta 1989an. XVI. mendean 600 manilla aurkitu zituzten —garaian ez zuten jakin zer ziren, salerosketa-moldeen xehetasunak ezkutuak baitziren, eta zirgilo deitu zieten—; iragan mendekoan, beste 313 ale. Pentsa zenbat jende. Manillek itzultzen diguten islari erreparatu ordez, esan daiteke eta esango dute itsasontzia Flandriatik zetorrela eta manillak haiek erabiltzen zituztela, ez kakotx artean «guk» —zer ziren ere ez zekiten eta!— eta Getarian aurkitu izana ez dela zoria besterik: kontu zirkunstantziala. Halako baieztapenen aurrean erantzun daiteke Getariako portuan bertan dagoela Juan Sebastian Elkanoren estatua, eta punpezia handiz eta ofizialki ospatu zela haren mundu-biraren bosgarren mendeurrena: ez batere kontu zirkunstantzialak. Noren izena daramate gure kaleek? Zer fortunekin eraiki da gure bizimodua? Noren izerdiarekin, noren odolarekin? Noren historia ikasten dugu? Nori deitzen diogu heroi? Nola lotzen dira hemengo sorgin-ehizak zein barbarizazio-prozesuak eta Atlantikoaz haraindiko sarraskiak? Lekua egin diezaiokegu dikotomietatik harago doazen indarkeria-prozesuei eta historiei? Hitz egin dezakegu Elkanoz eta Erausoz beren konplexutasun osoan, beren argi-itzal guztiekin? Egin dezakegu hori denarekin? Nola hezurmamitzen dugu egunero arrazakeria? Nola gaurkotzen dugu geure iragan koloniala? Nola berrikusiko dugu? Nola gauzatuko dugu intersekzionalitatea? Ez litzateke abiapuntu txarra, esate baterako, Euskal Herriko Emakume* Migratu eta Arrazializatuen Sareak Euskal Herriko hiri batzuetako ondare koloniala ezagutzeko antolatzen dituen ibilaldietara joatea. Isla deserosoei begiratzen ikasteko garaia da. </div> [[Kategoria:Euskal Herriko historia 100 objektutan]] f04tosj8xqzxhj1rdodabk486ta9d9b