Wikiteka euwikisource https://eu.wikisource.org/wiki/Azala MediaWiki 1.47.0-wmf.7 first-letter Media Berezi Eztabaida Lankide Lankide eztabaida Wikiteka Wikiteka eztabaida Fitxategi Fitxategi eztabaida MediaWiki MediaWiki eztabaida Txantiloi Txantiloi eztabaida Laguntza Laguntza eztabaida Kategoria Kategoria eztabaida Egilea Egilea eztabaida Orrialde Orrialde eztabaida Aurkibide Aurkibide eztabaida TimedText TimedText talk Modulu Modulu eztabaida Event Event talk 0 6844 28948 28946 2026-06-23T09:40:07Z Theklan 16 28948 wikitext text/x-wiki [[Fitxategi:100 objektu horizontal.jpg|center|940px|link=Euskal Herriko historia 100 objektutan]] <div class="text"> {{c|{{font|Aurkibidea|LT=250}}}} {{Custom rule|sp|100|d|6|sp|10|fy1|40|sp|10|d|6|sp|100}} {{c|{{font|Historiaurrea|LT=150}}}} * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Aranbaltzako lurra zulatzeko makila|Aranbaltzako lurra zulatzeko makila]] — Cira Crespo * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Lezetxikiko aurpegibikoa|Lezetxikiko aurpegibikoa]] — Eneko Barberena * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Lumentzako grabatua|Lumentzako grabatua]] — Harkaitz Cano * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/El Polvoringo jostorratza|El Polvoringo jostorratza]] — Cira Crespo * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Axtrokiko ontziak|Axtrokiko ontziak]] — Eneko Barberena * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Mikeldiko idoloa|Mikeldiko idoloa]] — Joseba Sarrionandia * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Intxurreko igitaia|Intxurreko igitaia]] (''Burdinazko ilargi erdia'') — Aintzane Usandizaga {{Custom rule|sp|20|d|6|sp|10|d|10|sp|10|d|6|sp|20}} {{c|{{font|Antzinaroa|LT=150}}}} * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Irulegiko eskua|Irulegiko eskua]] — Garbiñe Ubeda * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Barskunes|Barskunes]] — Cira Crespo * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Bakoren garaipena|Bakoren garapena]] — Eneko Barberena * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Higerko brontzeak|Higerko brontzeak]] (''Lau Jainko brontzezko'') — Aintzane Usandizaga * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Hazparneko aldarea|Hazparneko aldarea]] — Eneko Bidegain * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Errekaleorreko miliarria|Errekaleorreko miliarria]] — Harkaitz Cano {{Custom rule|sp|20|d|6|sp|10|d|10|sp|10|d|6|sp|20}} {{c|{{font|Erdi Aroa|LT=150}}}} * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Leireko kutxatila|Leireko kutxatila]] — Amets Aranguren * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Musugitarra edo tronpa|Musugitarra edo tronpa]] — Joseba Sarrionandia * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Kaikua|Kaikua]] — Amets Aranguren {{Custom rule|sp|20|d|6|sp|10|d|10|sp|10|d|6|sp|20}} {{c|{{font|Aro Modernoa|LT=150}}}} * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Getariako manillak]] (''Manillak ispilu gisa'') — Danele Sarriugarte * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Frantzisko Xabierren beso ustelgabea|Frantzisko Xabierren beso ustelgabea]] — Eneko Barberena * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Mengala|Mengala]] (''Zapia buruan'') — Aintzane Usandizaga * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Txokolatea egiteko moldeak|Txokolatea egiteko moldeak]] — Eneko Bidegain * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Almadia|Almadia]] — Eneko Barberena * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Wolframa|Wolframa]] (''Gizakiarentzat odola nola'') — Iñigo Aranbarri {{Custom rule|sp|20|d|6|sp|10|d|10|sp|10|d|6|sp|20}} {{c|{{font|Aro Garaikidea|LT=150}}}} * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Pegarra|Pegarra]] (''Baina hautsi aurretik'') — Danele Sarriugarte * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Fournierren 1878ko karta sorta|Fournierren 1878ko karta sorta]] — Cira Crespo * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Cánovas del Castillo hiltzeko erabilitako pistola|Cánovas del Castillo hiltzeko erabilitako pistola]] — Eneko Barberena * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Baionako Morts pour la patrie eskultura|Baionako Morts pour la patrie eskultura]] — Eneko Bidegain * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Xabiertxo|Xabiertxo]] (''Nire izena Ixa da'') — Harkaitz Cano * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Crosseta|Crosseta]] — Harkaitz Cano * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Korrikaren lekukoa|Korrikaren lekukoa]] (''Hutsunea lekuko'') — Aintzane Usandizaga * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Xingola urdina|Xingola urdina]] — Garbiñe Ubeda </div> {{Custom rule|sp|100|d|6|sp|10|fy1|40|sp|10|d|6|sp|100}} [[Kategoria:Euskal Herriko historia 100 objektutan| ]] [[Kategoria:Historia]] s2hm4w51eubmu9eqg84j6s5sozouiph 0 7111 28947 2026-06-23T09:18:14Z Theklan 16 Orria sortu da. Edukia: <div class="text"> {{c|{{font|Axtrokiko ontziak|LT=200}}}} {{c|{{font|Eneko Barberena|LT=150}}}} {{Custom rule|sp|100|d|6|sp|10|fy1|40|sp|10|d|6|sp|100}} [[Fitxategi:Axtrokiko ontziak.mp3|Entzun testu hau|center|400px]] Axtrokiko Ontzien kasua izen oker baten adibidea izan liteke, zorrotz jarriz gero betiere. Duela 2.500 edo 2.800 urte bitarteko urrezko pieza hauei ontzi deitu izan zaie, baina ez fede txarrez, Erik Thorvaldsonn -Erik Gorriak- bere herrikide kolonoak... 28947 wikitext text/x-wiki <div class="text"> {{c|{{font|Axtrokiko ontziak|LT=200}}}} {{c|{{font|Eneko Barberena|LT=150}}}} {{Custom rule|sp|100|d|6|sp|10|fy1|40|sp|10|d|6|sp|100}} [[Fitxategi:Axtrokiko ontziak.mp3|Entzun testu hau|center|400px]] Axtrokiko Ontzien kasua izen oker baten adibidea izan liteke, zorrotz jarriz gero betiere. Duela 2.500 edo 2.800 urte bitarteko urrezko pieza hauei ontzi deitu izan zaie, baina ez fede txarrez, Erik Thorvaldsonn -Erik Gorriak- bere herrikide kolonoak engainaturik erakartzeko Groenlandia irudimenean berdez margotu zuenean bezala. Axtrokiko piezei ontzi deitzea izan liteke kakalardo pilotagile batek pilotarik ez egitearen parekoa. Azken hipotesiek xaman edo aztien jarduerekin lotzen dituelako ontzi gisa bataiatutako piezak. Baina iritsiko gara horra. Lehenengo eta behin, Axtrokiko altxorra jada atzean geratu den garai bati esker ezagutzen dugu. Eta zoriari esker, jakina. Izan ere, 1972ko abuztuaren 17an Eskoriatzako Bolibar elizateko Eraña deritzon bazterrera doan errepideko lurra erori izan ez balitz, ez genuke mimoz lurperaturiko urrezko piezarik edukiko. Eta mimoz diogu,eta ez zoriz edota ausaz, ontziak nola topatu zituzten unearen lekuko izan zen Begoña Zubia haurrak oraindik gogoratzen baitu nola zeuden zulotxo txiki batean nolabaiteko intentzionalitatez gordeta. Lurra erretiratzeko molde zaharreko auzolana deitu baitzen -etxe bakoitzetik ordezkari bat, aitzur eta palekin- eta horri esker deskubritu zen kalte handirik jaso gabe horren ederra dena. Gaur egun edozein udalek bidaliko bailuke langile bat hondeamakina baten gidari eta ziur asko zirt eta zart arituko litzateke, lur artean ageri denari entzungor. Hala, auzotarrek deskubritu eta gorde zuten urrezko piezen bikotea, zerbait baliotsua izan zitekeela lehen momentutik ikusita. “Urrie topau dou! Etorri! Etorri!” hala batu ziren lanean ari ziren auzotarrak eta haien bueltan zebiltzan senideak. Aurkikuntzatik tarte batera eman zioten topatutakoaren berri auzora hurbildu zen Tomas Rubio mediku-praktikanteari eta, honek, jo zuen aholku eske Kruz Abarrategi Eskoriatzako parrokoarengana, jakina baitzen gizonak arkeologiarekiko eta ezagutzarekiko zuen mira. Elizgizonak Faustino Orbegozo industria-gizonari igorri zion piezen lagin bat laborategian azter zezan eta, azkenean, bitxigile batek egiaztatu zien piezak urrezkoak zirela. Abarrategi parrokoak ezagutzen zuen Atxorrotx gazteluan indusketak egiten aritu zen arkeologo bat, Ignacio Barandiaran, Zaragozako Unibertsitatean irakasle eta garai hartan Irunen Ama Xantalen ermitan indusketak egiten ari zena. Egin zuen Irunen zita elizgizonak Barandiaran honekin eta bazkalorduan batu zitzaizkien mahai bueltan Jaime Rodriguez arkeologoa eta Fermin Leizaola etnografoa. Periodiko paper batean batuta eraman zituen piezak eta harridura ahobatezkoa izan zen. Barandiaranek segituan datatu zituen Brontze Aroan eta beste biek garrantzia aitortu zioten aurkikuntzari aho batez. Barandiaranek berak egin zuen lehen azterketa zientifikoa eta baita indusketa arkeologiko bat ere Axtrokiko haitzen bueltan, baina zorte gutxirekin. 2010ean Aranzadik ere egin zuen saiakera bera, emaitzarik gabe orduan ere. Aipatu dugu aurretiaz bi urrezko piezak Azken Brontze Arokoaren eta Lehen Burdin Aroaren bitartekoak direla, Kristo Aurreko 800 eta 500 urteen artean eginak. Garai hartan Iberiar penintsulako biztanleak Europako kulturen arteko harremanen eta eraginen sarean integratzen joan ziren pixkanaka. Hala ageri da Aranzadik 2023an aurkikuntzari buruz eginiko txostenean. Orduan hasi zen estratifikazio soziala ageriko egiten eta zilarrez edo urrez eginiko objektu preziatuak (apaingarri pertsonalak, ontziak…) gizarte sektore boteretsuenen elementu bereizgarri bilakatu ziren. Horrek frogatzen du merkataritza eta lotura kulturala Europa osoan zehar hedatuta zegoela eta, testuinguru horrek azaltzen du Axtrokiko piezak Euskal Herrian agertu izana. Beste ebidentzia bat baieztapen hau indartzeko: analisi metalografikoen arabera Axtrokiko piezen urrea Karpato mendietatik dator. Ezaugarri fisikoei dagokionean, bestalde, bi objektuak tamaina bertsukoak dira eta bata bestearen barruan aurkitu zuten. Urrezko txapaz eginak dira, urre laminatu puruz - %88a da urre- eta dekorazioen kalitatea eta zehaztasuna ikusita urregintza lantegi espezializatu batean eginiko piezak direla pentsa liteke. Ez dira bereziki astunak, 325 gramo inguru baitituzte. Estilo eta lanketa teknikak aintzat hartuz gero, eta ageri dituzten zirkulu zentrokide eta “S” edo hegazti itxurako formak aintzat hartuta, Axtrokiko piezak senidetuta daude Europan aurkitutako objektu arkeologiko hainbatekin. Euskal Herrian ez da antzeko ezer aurkitu alabaina eta, gertuen, forma, dekorazioa eta kronologia kontuan hartuz gero, Rianxon topaturiko Leiroko kaskoarekin (Galizia) eta Villenako (Alacant) altxorrarekin erkatu litezke. Mapa zabalduz gero, berriz, Alemania iparraldean eta Danimarkan ageri dira pieza hauen senide gehien. Bukatzeko, eta honekin azal liteke zergatik ontzi hitzak ez duen akaso ondo definitzen Axtrokin topaturikoa, azken hipotesien arabera ez dira luxuzko baxera baten parte eta ezta edukiontzi ere. Azken urteetako ikerketen arabera erritu ezezagunen batean erabilitako kasko edo burukoak izan litezkeela proposatu da, eta interpretazio horri men eginez gero, Axtrokiren magalean lurperatu zituzten asmoz eta berariaz, nork daki, akaso hurbil den Murugaingo herrixkarekin lotutako pertsonek, ustezko santutegi astrologiko baten inguruan. Piezen grabatu geometrikoak interpetra litezke eguzkiari edo ilargi betari eginiko erreferentzia gisa eta, “S” alderantzikatuei dagokionez, uretako hegazti gisa interpretatu izan dira eta bizitzatik heriotzara igarotzea sinbolizatuko lukete, egunero jaiotzen eta hiltzen den eguzkia bezala. Horrek azalduko luke urrearen erabilera, eguzkiarekin lotura zuzena zuelako material horrek garai kronologiko horretan. Azken urteetan Axtrokiko haitzetan eskalada kirol jarduerak egin ohi dira. Malkarra igo eta gora igotzen direnek sentituko ote dute garai bateko druidek sentitzen zuten misterioa eta lurrarekiko konexioa! Piezak eurak ez daude Euskal Herrian, Madrileko Museo Arkeologiko Nazionalean baizik. Gizaldi luzez lurpean egon ostean behin bakarrik itzuli ziren San Telmora, 1991n, Aita Barandiaranen omenezko erakusketa batean erakusteko. Dena den, ez da zaila irudikatzen, urrezko kasko eder horien bizitza eta bidaia oraindik ez dela amaitu. </div> [[Kategoria:Euskal Herriko historia 100 objektutan]] tdwngty1rl7ulnvdyqptxhgydfj7m5v