Wikiteka euwikisource https://eu.wikisource.org/wiki/Azala MediaWiki 1.47.0-wmf.14 first-letter Media Berezi Eztabaida Lankide Lankide eztabaida Wikiteka Wikiteka eztabaida Fitxategi Fitxategi eztabaida MediaWiki MediaWiki eztabaida Txantiloi Txantiloi eztabaida Laguntza Laguntza eztabaida Kategoria Kategoria eztabaida Egilea Egilea eztabaida Orrialde Orrialde eztabaida Aurkibide Aurkibide eztabaida TimedText TimedText talk Modulu Modulu eztabaida Event Event talk 0 6844 28969 28956 2026-08-12T07:36:31Z Theklan 16 28969 wikitext text/x-wiki [[Fitxategi:100 objektu horizontal.jpg|center|940px|link=Euskal Herriko historia 100 objektutan]] <div class="text"> {{c|{{font|Aurkibidea|LT=250}}}} {{Custom rule|sp|100|d|6|sp|10|fy1|40|sp|10|d|6|sp|100}} {{c|{{font|Historiaurrea|LT=150}}}} * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Aranbaltzako lurra zulatzeko makila|Aranbaltzako lurra zulatzeko makila]] — Cira Crespo * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Lezetxikiko aurpegibikoa|Lezetxikiko aurpegibikoa]] — Eneko Barberena * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Lumentzako grabatua|Lumentzako grabatua]] — Harkaitz Cano * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/El Polvoringo jostorratza|El Polvoringo jostorratza]] — Cira Crespo * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/San Joan ante Portam Latinameko gezidun burezurra|San Joan ante Portam Latinameko gezidun burezurra]] (''Mundua kaskezur batek kontatua'') — Iñigo Aranbarri * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Axtrokiko ontziak|Axtrokiko ontziak]] — Eneko Barberena * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Mikeldiko idoloa|Mikeldiko idoloa]] — Joseba Sarrionandia * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Intxurreko igitaia|Intxurreko igitaia]] (''Burdinazko ilargi erdia'') — Aintzane Usandizaga {{Custom rule|sp|20|d|6|sp|10|d|10|sp|10|d|6|sp|20}} {{c|{{font|Antzinaroa|LT=150}}}} * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Irulegiko eskua|Irulegiko eskua]] — Garbiñe Ubeda * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Barskunes|Barskunes]] — Cira Crespo * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Bakoren garaipena|Bakoren garapena]] — Eneko Barberena * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Higerko brontzeak|Higerko brontzeak]] (''Lau Jainko brontzezko'') — Aintzane Usandizaga * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Hazparneko aldarea|Hazparneko aldarea]] — Eneko Bidegain * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Errekaleorreko miliarria|Errekaleorreko miliarria]] — Harkaitz Cano {{Custom rule|sp|20|d|6|sp|10|d|10|sp|10|d|6|sp|20}} {{c|{{font|Erdi Aroa|LT=150}}}} * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Leireko kutxatila|Leireko kutxatila]] — Amets Aranguren * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Musugitarra edo tronpa|Musugitarra edo tronpa]] — Joseba Sarrionandia * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Kaikua|Kaikua]] — Amets Aranguren {{Custom rule|sp|20|d|6|sp|10|d|10|sp|10|d|6|sp|20}} {{c|{{font|Aro Modernoa|LT=150}}}} * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Getariako manillak|Getariako manillak]] (''Manillak ispilu gisa'') — Danele Sarriugarte * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Frantzisko Xabierren beso ustelgabea|Frantzisko Xabierren beso ustelgabea]] — Eneko Barberena * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Mengala|Mengala]] (''Zapia buruan'') — Aintzane Usandizaga * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Txokolatea egiteko moldeak|Txokolatea egiteko moldeak]] — Eneko Bidegain * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Almadia|Almadia]] — Eneko Barberena * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Wolframa|Wolframa]] (''Gizakiarentzat odola nola'') — Iñigo Aranbarri {{Custom rule|sp|20|d|6|sp|10|d|10|sp|10|d|6|sp|20}} {{c|{{font|Aro Garaikidea|LT=150}}}} * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Madeleine Larralderen omenezko plaka|Madeleine Larralderen omenezko plaka]] — Eneko Bidegain * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Pegarra|Pegarra]] (''Baina hautsi aurretik'') — Danele Sarriugarte * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Fournierren 1878ko karta sorta|Fournierren 1878ko karta sorta]] — Cira Crespo * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Soinu txikia|Soinu txikia]] (''Infernuko bideak hauspotzen'') — Aintzane Usandizaga * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Cánovas del Castillo hiltzeko erabilitako pistola|Cánovas del Castillo hiltzeko erabilitako pistola]] — Eneko Barberena * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Baionako Morts pour la patrie eskultura|Baionako Morts pour la patrie eskultura]] — Eneko Bidegain * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Xabiertxo|Xabiertxo]] (''Nire izena Ixa da'') — Harkaitz Cano * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Crosseta|Crosseta]] — Harkaitz Cano * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Korrikaren lekukoa|Korrikaren lekukoa]] (''Hutsunea lekuko'') — Aintzane Usandizaga * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Xingola urdina|Xingola urdina]] — Garbiñe Ubeda </div> {{Custom rule|sp|100|d|6|sp|10|fy1|40|sp|10|d|6|sp|100}} [[Kategoria:Euskal Herriko historia 100 objektutan| ]] [[Kategoria:Historia]] 3ahle359h70gbnad4fnf55k5l1l59am 0 7119 28970 2026-08-12T07:38:14Z Theklan 16 Orria sortu da. Edukia: <div class="text"> {{c|{{font|Soinu txikia|LT=150}}}} {{c|{{font|Infernuko bideak hauspotzen|LT=200}}}} {{c|{{font|Aintzane Usandizaga|LT=150}}}} {{Custom rule|sp|100|d|6|sp|10|fy1|40|sp|10|d|6|sp|100}} [[Fitxategi:Soinu txikia - Infernuko bideak hauspotzen.mp3|Entzun testu hau|center|400px]] ''[Soinu txikiaren doinu zahar, tradizional batekin hasi liteke]'' Zein ezaugarri bete behar dira ''tradizionala'' izateko? Zerk egiten du objektu bat, ospakizun bat, doinu ba... 28970 wikitext text/x-wiki <div class="text"> {{c|{{font|Soinu txikia|LT=150}}}} {{c|{{font|Infernuko bideak hauspotzen|LT=200}}}} {{c|{{font|Aintzane Usandizaga|LT=150}}}} {{Custom rule|sp|100|d|6|sp|10|fy1|40|sp|10|d|6|sp|100}} [[Fitxategi:Soinu txikia - Infernuko bideak hauspotzen.mp3|Entzun testu hau|center|400px]] ''[Soinu txikiaren doinu zahar, tradizional batekin hasi liteke]'' Zein ezaugarri bete behar dira ''tradizionala'' izateko? Zerk egiten du objektu bat, ospakizun bat, doinu bat ''tradizio''? Bertan sortua izateak? Egunerokoan sakon erroturik egoteak? Denbora izan liteke eguneroko zerbait, behinola besterik gabe arrunta zena tradizional bihurtzen duen magia. Baina... zenbat denbora behar da horretarako? Urteak? Hamarkadak? Mendeak? Bitxia da nola egun tradizionaltzat daukagun tresna bat, erritmo batzuk modernitatearen ikur izan ziren duela ez hainbeste; eta uste baino denbora gutxiago behar izan zuten tradizioan sakon errotzeko: soinu txikiaz ari gara, noski. XIX.mendeak aldaketa handiak ekarri zituen: industrializazioa, zientzia eta teknologiaren garapen azkarra... modernitatea etenik gabe hedatzen ari zen trenbide sare itxurapean. Trenaren presentziak etorkizuna esan nahi zuen askorentzat, aurrera joatea, bizimodu hobe baterako itxaropena. Beste batzuentzat, ordea, begirada eta balore tradizionalen galera ere bazekartzan burdin bideak, abiadura zoroa eta iparra galtzea. ''[Trenaren hotsa]'' Gregorio XVI.a aita santuak ferrokarrila debekatu nahi izan zuen, Frantziako enperadoreari esanez “chemins de fer” baino “chemins d’enfer” zirela hau da, burdinbideak baino infernu bideak ekarriko zituela garai berriak. Ideia arriskutsuak azkarregi zabaltzen omen zituen. <poem> ''Mila zortzirehun hirurogeita'' ''zazpigarrengo urtean,'' ''lehenengo trena ikusi nuen'' ''Espainiako partean,'' ''bide pixka bat bistan pasa ta'' ''inoiz sartua lurpean;'' ''ferra berriak erantsi dizte'' ''handikan orain artean.'' </poem> Gurera ere ideiak bakarrik ez, harrabots eta doinu berriak ere ekarri zituen. Hauen artean luze geratzeko etorri zen trikitia edo soinu txikia. Burdinbidetik etorritako italiar langileek ekarri zuten instrumentua, eta bertako danbolintero, albokari eta dultzaineroen errepertorioak jotzeko erabiltzen hasi zen luze gabe; abantaila ugari zuen instrumentu berriak, arina zen aldean eramateko eta, aldi berean, beste musika tresnek baino soinu aukera zabalagoa eskaintzen zuen. Panderoaren onomatopeia hotsetik hartu zuen izena, tri-ki-ti tri-ki-ti eta hastapenetatik egon da erritmoari eta dantzari estuki lotua. XIX.mendetik bertatik toki berezia izan zuen erromerietan eta herritarren dantzarako grinan. Ez zen hala izan, ordea, elizkoienen artean... Elizgizonek eta kontserbadoreenek ez zuten begi onez ikusi soinu txikia eta honek inguruan eragiten zuena, jendea lotuan dantzatzera tentatzen zuela salatu baitzuten, eta hortik etorri zitzaion infernuko hauspoa ezizena; nola ez, infernuko bidetik etorritako berrikuntza izanda. Nazionalista tradizionalenek ere ez zuten begi onez ikusi hasieran, ez baitzuten bertako instrumentutzat hartzen, eta espainiar gerra zibilaren ostera arte iraun zien horrek. Gerraren ostean eta diktaduran zehar, baina, beste esanahi batzuk ere hartu zituen soinuak. Frankismoan, galarazirik zegoen euskaraz abestea eta lotuan dantzatzea, baina trikitiak eutsi egin zion garai horietan ere, ezkutuan, bolumena jaitsiz, klandestinitatearen beharretara apalduz, baina erabat isildu gabe. Herriak nahi izan zuen bertakotu trikitia, eta ordutik ona mantendu egin da, gainera, honen presentzia gure plaza eta festetan. Moldatzen jakin du garaiko dantza eta arnas beharrei. Italiar langileek ekarritako instrumentuari bi botoi gehitu zizkion Jazinto Rivas Elgeta trikitilariak, eta hala jaso zuten bere ondorengoek ere. Handik aurrera, hamarkadaz hamarkada, belaunaldiz belaunaldi berrikuntzak, fusioak, oinarri erritmiko anitzak, sintetizadoreak... onartu ditu trikitiak, bere gorputz txikiak erresonantzia gaitasun itzela duela behin eta berriro erakutsiz. Juan Mari Beltran musikari eta musikologoak dioen moduan, “ez bada aldatzen, ez da mantentzen, eta ez bada mantentzen, hil egiten da” ''[Trikiti erritmo berriagoekin amaitu liteke: egungo elektronikarekin nahasian, adibidez]'' ''Mengala, jorongo, juitzia, tontorra, moko, sapa...'' </div> [[Kategoria:Euskal Herriko historia 100 objektutan]] cwyfys9z2pdp0xlb1hzgitpuob5ujzb