Wikiteka euwikisource https://eu.wikisource.org/wiki/Azala MediaWiki 1.47.0-wmf.19 first-letter Media Berezi Eztabaida Lankide Lankide eztabaida Wikiteka Wikiteka eztabaida Fitxategi Fitxategi eztabaida MediaWiki MediaWiki eztabaida Txantiloi Txantiloi eztabaida Laguntza Laguntza eztabaida Kategoria Kategoria eztabaida Egilea Egilea eztabaida Orrialde Orrialde eztabaida Aurkibide Aurkibide eztabaida TimedText TimedText talk Modulu Modulu eztabaida Event Event talk 0 6844 28977 28976 2026-09-15T11:36:36Z Theklan 16 28977 wikitext text/x-wiki [[Fitxategi:100 objektu horizontal.jpg|center|940px|link=Euskal Herriko historia 100 objektutan]] <div class="text"> {{c|{{font|Aurkibidea|LT=250}}}} {{Custom rule|sp|100|d|6|sp|10|fy1|40|sp|10|d|6|sp|100}} {{c|{{font|Historiaurrea|LT=150}}}} * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Aranbaltzako lurra zulatzeko makila|Aranbaltzako lurra zulatzeko makila]] — Cira Crespo * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Lezetxikiko aurpegibikoa|Lezetxikiko aurpegibikoa]] — Eneko Barberena * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Lumentzako grabatua|Lumentzako grabatua]] — Harkaitz Cano * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/El Polvoringo jostorratza|El Polvoringo jostorratza]] — Cira Crespo * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/San Joan ante Portam Latinameko gezidun burezurra|San Joan ante Portam Latinameko gezidun burezurra]] (''Mundua kaskezur batek kontatua'') — Iñigo Aranbarri * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Axtrokiko ontziak|Axtrokiko ontziak]] — Eneko Barberena * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Mikeldiko idoloa|Mikeldiko idoloa]] — Joseba Sarrionandia * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Intxurreko igitaia|Intxurreko igitaia]] (''Burdinazko ilargi erdia'') — Aintzane Usandizaga {{Custom rule|sp|20|d|6|sp|10|d|10|sp|10|d|6|sp|20}} {{c|{{font|Antzinaroa|LT=150}}}} * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Irulegiko eskua|Irulegiko eskua]] — Garbiñe Ubeda * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Barskunes|Barskunes]] — Cira Crespo * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Bakoren garaipena|Bakoren garapena]] — Eneko Barberena * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Higerko brontzeak|Higerko brontzeak]] (''Lau Jainko brontzezko'') — Aintzane Usandizaga * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Hazparneko aldarea|Hazparneko aldarea]] — Eneko Bidegain * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Errekaleorreko miliarria|Errekaleorreko miliarria]] — Harkaitz Cano {{Custom rule|sp|20|d|6|sp|10|d|10|sp|10|d|6|sp|20}} {{c|{{font|Erdi Aroa|LT=150}}}} * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Leireko kutxatila|Leireko kutxatila]] — Amets Aranguren * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Iruñeko Bibliak|Iruñeko Bibliak]] (''Denak kristau'') — Garbiñe Ubeda * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Esklabotasunaren Ama Birjina|Esklabotasunaren Ama Birjina]] — Amets Aranguren * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Musugitarra edo tronpa|Musugitarra edo tronpa]] — Joseba Sarrionandia * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Kaikua|Kaikua]] — Amets Aranguren {{Custom rule|sp|20|d|6|sp|10|d|10|sp|10|d|6|sp|20}} {{c|{{font|Aro Modernoa|LT=150}}}} * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Getariako manillak|Getariako manillak]] (''Manillak ispilu gisa'') — Danele Sarriugarte * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Frantzisko Xabierren beso ustelgabea|Frantzisko Xabierren beso ustelgabea]] — Eneko Barberena * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Mengala|Mengala]] (''Zapia buruan'') — Aintzane Usandizaga * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Txokolatea egiteko moldeak|Txokolatea egiteko moldeak]] — Eneko Bidegain * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Almadia|Almadia]] — Eneko Barberena * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Wolframa|Wolframa]] (''Gizakiarentzat odola nola'') — Iñigo Aranbarri {{Custom rule|sp|20|d|6|sp|10|d|10|sp|10|d|6|sp|20}} {{c|{{font|Aro Garaikidea|LT=150}}}} * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Madeleine Larralderen omenezko plaka|Madeleine Larralderen omenezko plaka]] — Eneko Bidegain * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Pegarra|Pegarra]] (''Baina hautsi aurretik'') — Danele Sarriugarte * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Fournierren 1878ko karta sorta|Fournierren 1878ko karta sorta]] — Cira Crespo * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Soinu txikia|Soinu txikia]] (''Infernuko bideak hauspotzen'') — Aintzane Usandizaga * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Cánovas del Castillo hiltzeko erabilitako pistola|Cánovas del Castillo hiltzeko erabilitako pistola]] — Eneko Barberena * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Baionako Morts pour la patrie eskultura|Baionako Morts pour la patrie eskultura]] — Eneko Bidegain * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Xabiertxo|Xabiertxo]] (''Nire izena Ixa da'') — Harkaitz Cano * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Crosseta|Crosseta]] — Harkaitz Cano * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Korrikaren lekukoa|Korrikaren lekukoa]] (''Hutsunea lekuko'') — Aintzane Usandizaga * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Xingola urdina|Xingola urdina]] — Garbiñe Ubeda </div> {{Custom rule|sp|100|d|6|sp|10|fy1|40|sp|10|d|6|sp|100}} [[Kategoria:Euskal Herriko historia 100 objektutan| ]] [[Kategoria:Historia]] k07jh3kmq2xjo8opan4g0qaek0iebow 0 7122 28978 2026-09-15T11:37:54Z Theklan 16 Orria sortu da. Edukia: <div class="text"> {{c|{{font|Esklabotasunaren Ama Birjina|LT=150}}}} {{c|{{font|Amets Aranguren|LT=150}}}} {{Custom rule|sp|100|d|6|sp|10|fy1|40|sp|10|d|6|sp|100}} [[Fitxategi:Esklabotasunaren Ama Birjina.mp3|Entzun testu hau|center|400px]] ''Oharra: aukera baldin baduzu, atal hau osoago entzuteko gonbitea luzatzen dizut. Sar zaitez bilatzailean eta idatzi honakoa: “Cantiga de Santa Maria 209, Jordi Savall”. Eman play eta jaitsi bolumena pixka bat, utzi bigarre... 28978 wikitext text/x-wiki <div class="text"> {{c|{{font|Esklabotasunaren Ama Birjina|LT=150}}}} {{c|{{font|Amets Aranguren|LT=150}}}} {{Custom rule|sp|100|d|6|sp|10|fy1|40|sp|10|d|6|sp|100}} [[Fitxategi:Esklabotasunaren Ama Birjina.mp3|Entzun testu hau|center|400px]] ''Oharra: aukera baldin baduzu, atal hau osoago entzuteko gonbitea luzatzen dizut. Sar zaitez bilatzailean eta idatzi honakoa: “Cantiga de Santa Maria 209, Jordi Savall”. Eman play eta jaitsi bolumena pixka bat, utzi bigarren planoan entzun dadila, hondoan.'' Prest? Bada gauza bat On Kixote eleberriak, Xabiertxo testuliburuak eta Santa Mariari egindako 209. kantigak konpartitzen dutena: ''mise en abîme''a. Nola? Ez dakizula zer den? Eta zer ari zara bada ''[[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Xabiertxo|Nire izena X]]'' da atala entzun gabe beste hau entzuten? Pausatu hau, entzun hura eta zatoz bueltan, hemen itxoinen zaitugu. XIII eta XIV. mendeetan konposaturiko poema lirikoak dira kantigak, galaikoportugesez idatziak, erlijiosoak zein profanoak. Irudiak ere izaten dituzte eta gizakiekin lotzen dira askotan. Kondairak izan arren, zentzu handia zeukaten garai hartan eta jendearen bizitzaren parte ziren. Santa Mariari idatzitako 417 daude, batzuk, antza, Gaztelako Alfontso X.ak konposatuak. Datu bat kokapen gisa: Gaztelako Alfontso VIII.ak konkistatu zizkion Nafarroari erresumako mendebaldeko azken lurraldeak 1200. urte inguruan: Araba, Gipuzkoa eta Bizkaiko mendebaldea. Alfontso X.aren erreinaldirako, hortaz, Gaztelako Koroaren parte ziren, dagoeneko, lurraldeok. 1276an, premua hil berritan eta Gasteizen zegoela larriki gaixotu omen zen Alfontso X.a. Ohean etzan, medikuz eta bestelako laguntzailez inguratu eta hauek eskaini zizkioten oihal beroak errefusatuta, Santa Mariaren omenezko kantigen liburua ekar ziezaioten eskatu zuen. Bertan zegoen apaizak liburua hurbildu zion eta geldi, begira, zerbaiten esperoan bezala geratu ziren gainontzeko laguntzaileak. Erregeak, orduan, liburua ireki eta minbera zuen gorputz-atalaren gainean jarri zuen: sabel aldean, orrialdeak gora begira eta eskuineko eskua liburu irekiaren gainean. Hala, sendatu egin zen bat-batean, itxi zuen liburua, eman zion musu eta zerurantz goratu zuen, Ama Birjinari eskerrak emanaz, pozik eta sano. Liburu irekiak eta itxiak ez dute batere esanahi bera, ez, behintzat, sasoi hartan. Liburu irekia idazteko zein irakurtzeko aukera ematen duen tresnaren sinboloa litzateke, komunikaziorako bidea ere irekia duena. Itxiak, aldiz, jada erabilgarri ez dela sinbolizatuko luke, sakralizatua dagoela. “Orduan, besterik gabe, liburua ireki eta sendatu egin zen erregea?” pentsatuko duzu. Bada ez, eta hor dago koxka; erregeak argi zuen liburua zein orrialdetan ireki: irudi eta guzti, 209. kantiga jasotzen duen orrialdean, hain justu. Hau da, erregea gaixotasunetik salbatu zuena zera izan zen: liburua, berak Santa Mariari konposatutako kantiga bat jasotzen duen orrialdean ireki izana, non kontatzen den [reverb pixkat sar dakioke ahotsari eta gutxinaka urruntzen joan dadila] erregea gaixotasunetik salbatu zuena zera izan zela: liburua, berak Santa Mariari konposatutako kantiga bat jasotzen duen orrialdean ireki izana, non kontatzen den… [reverb-a kendu] Boom, tori autoaipua. Eta hortxe mise en abîme-a: irudiaren barneko irudi infinitua, kontakizunaren barneko kontakizun infinitua. Salbazioa mirari gisa bizi izan zuen erregeak eta, antza, Gasteizko hiribilduari, oparia egin nahi izan zion, eskertza gisa: zur polikromatuzko Andra Maria. Garaian, egurrezko irudiek bizitza zutela sentitzen zuten, horregatik da egurrezkoa Ama Birjinaren deboziorako irudi hau, adibidez. Metro eta laurdeneko altuera, metro erdiko zabalera eta ia neurri bereko sakonerako eskultura, mendetan hiriko katedraleko aldare nagusiaren buru izan zena. XIX. mendetik hona beste kokaleku batzuk izan baditu ere, bueltan da katedralean eta Santa Maria kaperaren buru da egun. Eliza gotikoak Ama Birjinari eskainiak egotea da ohikoena, bultzada handia izan baitzuen XIII. mendetik aurrera bere debozioak eta eraikitzen ziren elizak bere babespean jartzen ziren. Erregina gisa ageri da irudikatua Maria, tronuan eserita. Garaian koroa ere ba omen zuen. Haurtxoa dauka magalean eta honek, eskuineko eskuarekin bedeinkazioa ematen duen bitartean Ebanjelioaren liburuari eusten dio ezkerrekoarekin. Haurtxoa heltzen ez duen beste eskuan sagarra du Ama Birjinak, Ebaren jatorrizko bekatua garbitu duela adierazteko. Katedralaren sarrerako Ama Birjinaren irudia harrizkoa da eta narrazioz inguratua dago. Hala, barruan aurkituko dugunaren pista ematen digu, portikoa beti delako espazio ez-sakratuaren eta espazio sakratuaren arteko atea, gure munduaren eta zeruko munduaren arteko muga erakusten duena. Behin atea gurutzatuta aurki dezakegu egurrezko irudia, tenpluaren titularra, "benetakoa", bihozduna. Erregearen opari izateaz harago, hurbiltasuna erakusten zuelako ere izanen zen preziatua irudia eta eskaera eta erregu asko entzundakoa da. Mundu honetan amarik ez duenari zeruko ama eskaintzen dio, betierekoa eta hutsik eginen ez diona. Ama Birjina zerura joateko bitartekaria da kristautasunean eta orduko beldurrak eta itxaropenak erakusten ditu, gaur egungoengandik oso urruti ez daudenak. Horregatik iraun du hainbeste mende. Jatorrian zilarrez egindako estaldura izateak indartu egiten zuen, zalantzarik gabe, santuaren “botere efektua” eta zinez esanguratsua da, irudiaren garrantziari dagokionez, gerora egin zen erreplika kopurua. Gasteizko lehen patroi izandakoa da Santa Maria, gaur egun Katedraleko titular. Esklabotasunaren Ama Birjina gisa ere ezaguna da. </div> [[Kategoria:Euskal Herriko historia 100 objektutan]] h460xzbeehzx50tcuinfdgpzomppyaq