Wikiteka euwikisource https://eu.wikisource.org/wiki/Azala MediaWiki 1.47.0-wmf.20 first-letter Media Berezi Eztabaida Lankide Lankide eztabaida Wikiteka Wikiteka eztabaida Fitxategi Fitxategi eztabaida MediaWiki MediaWiki eztabaida Txantiloi Txantiloi eztabaida Laguntza Laguntza eztabaida Kategoria Kategoria eztabaida Egilea Egilea eztabaida Orrialde Orrialde eztabaida Aurkibide Aurkibide eztabaida TimedText TimedText talk Modulu Modulu eztabaida Event Event talk 0 6844 28982 28977 2026-09-22T07:10:26Z Theklan 16 28982 wikitext text/x-wiki [[Fitxategi:100 objektu horizontal.jpg|center|940px|link=Euskal Herriko historia 100 objektutan]] <div class="text"> {{c|{{font|Aurkibidea|LT=250}}}} {{Custom rule|sp|100|d|6|sp|10|fy1|40|sp|10|d|6|sp|100}} {{c|{{font|Historiaurrea|LT=150}}}} * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Aranbaltzako lurra zulatzeko makila|Aranbaltzako lurra zulatzeko makila]] — Cira Crespo * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Lezetxikiko aurpegibikoa|Lezetxikiko aurpegibikoa]] — Eneko Barberena * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Lumentzako grabatua|Lumentzako grabatua]] — Harkaitz Cano * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/El Polvoringo jostorratza|El Polvoringo jostorratza]] — Cira Crespo * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/San Joan ante Portam Latinameko gezidun burezurra|San Joan ante Portam Latinameko gezidun burezurra]] (''Mundua kaskezur batek kontatua'') — Iñigo Aranbarri * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Axtrokiko ontziak|Axtrokiko ontziak]] — Eneko Barberena * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Mikeldiko idoloa|Mikeldiko idoloa]] — Joseba Sarrionandia * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Intxurreko igitaia|Intxurreko igitaia]] (''Burdinazko ilargi erdia'') — Aintzane Usandizaga {{Custom rule|sp|20|d|6|sp|10|d|10|sp|10|d|6|sp|20}} {{c|{{font|Antzinaroa|LT=150}}}} * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Irulegiko eskua|Irulegiko eskua]] — Garbiñe Ubeda * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Barskunes|Barskunes]] — Cira Crespo * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Bakoren garaipena|Bakoren garapena]] — Eneko Barberena * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Higerko brontzeak|Higerko brontzeak]] (''Lau Jainko brontzezko'') — Aintzane Usandizaga * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Hazparneko aldarea|Hazparneko aldarea]] — Eneko Bidegain * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Errekaleorreko miliarria|Errekaleorreko miliarria]] — Harkaitz Cano {{Custom rule|sp|20|d|6|sp|10|d|10|sp|10|d|6|sp|20}} {{c|{{font|Erdi Aroa|LT=150}}}} * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Leireko kutxatila|Leireko kutxatila]] — Amets Aranguren * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Iruñeko Bibliak|Iruñeko Bibliak]] (''Denak kristau'') — Garbiñe Ubeda * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Esklabotasunaren Ama Birjina|Esklabotasunaren Ama Birjina]] — Amets Aranguren * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Musugitarra edo tronpa|Musugitarra edo tronpa]] — Joseba Sarrionandia * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Kaikua|Kaikua]] — Amets Aranguren {{Custom rule|sp|20|d|6|sp|10|d|10|sp|10|d|6|sp|20}} {{c|{{font|Aro Modernoa|LT=150}}}} * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Getariako manillak|Getariako manillak]] (''Manillak ispilu gisa'') — Danele Sarriugarte * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Frantzisko Xabierren beso ustelgabea|Frantzisko Xabierren beso ustelgabea]] — Eneko Barberena * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Mengala|Mengala]] (''Zapia buruan'') — Aintzane Usandizaga * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Martiodako erlikiak|Martiodako erlikiak]] (''Hezur-oihalen eszenaratzea'') — Aintzane Usandizaga * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Ezkio-Itsasoko talo-burdina|Ezkio-Itsasoko talo-burdina]] — Cira Crespo * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Txokolatea egiteko moldeak|Txokolatea egiteko moldeak]] — Eneko Bidegain * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Almadia|Almadia]] — Eneko Barberena * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Wolframa|Wolframa]] (''Gizakiarentzat odola nola'') — Iñigo Aranbarri {{Custom rule|sp|20|d|6|sp|10|d|10|sp|10|d|6|sp|20}} {{c|{{font|Aro Garaikidea|LT=150}}}} * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Madeleine Larralderen omenezko plaka|Madeleine Larralderen omenezko plaka]] — Eneko Bidegain * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Pegarra|Pegarra]] (''Baina hautsi aurretik'') — Danele Sarriugarte * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Fournierren 1878ko karta sorta|Fournierren 1878ko karta sorta]] — Cira Crespo * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Soinu txikia|Soinu txikia]] (''Infernuko bideak hauspotzen'') — Aintzane Usandizaga * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Cánovas del Castillo hiltzeko erabilitako pistola|Cánovas del Castillo hiltzeko erabilitako pistola]] — Eneko Barberena * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Baionako Morts pour la patrie eskultura|Baionako Morts pour la patrie eskultura]] — Eneko Bidegain * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Xabiertxo|Xabiertxo]] (''Nire izena Ixa da'') — Harkaitz Cano * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Crosseta|Crosseta]] — Harkaitz Cano * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Korrikaren lekukoa|Korrikaren lekukoa]] (''Hutsunea lekuko'') — Aintzane Usandizaga * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Xingola urdina|Xingola urdina]] — Garbiñe Ubeda </div> {{Custom rule|sp|100|d|6|sp|10|fy1|40|sp|10|d|6|sp|100}} [[Kategoria:Euskal Herriko historia 100 objektutan| ]] [[Kategoria:Historia]] 2x5gi475fbukf0knjpskos7gqq033qu 28984 28982 2026-09-22T07:14:26Z Theklan 16 28984 wikitext text/x-wiki [[Fitxategi:100 objektu horizontal.jpg|center|940px|link=Euskal Herriko historia 100 objektutan]] <div class="text"> {{c|{{font|Aurkibidea|LT=250}}}} {{Custom rule|sp|100|d|6|sp|10|fy1|40|sp|10|d|6|sp|100}} {{c|{{font|Historiaurrea|LT=150}}}} * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Aranbaltzako lurra zulatzeko makila|Aranbaltzako lurra zulatzeko makila]] — Cira Crespo * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Lezetxikiko aurpegibikoa|Lezetxikiko aurpegibikoa]] — Eneko Barberena * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Lumentzako grabatua|Lumentzako grabatua]] — Harkaitz Cano * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/El Polvoringo jostorratza|El Polvoringo jostorratza]] — Cira Crespo * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/San Joan ante Portam Latinameko gezidun burezurra|San Joan ante Portam Latinameko gezidun burezurra]] (''Mundua kaskezur batek kontatua'') — Iñigo Aranbarri * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Axtrokiko ontziak|Axtrokiko ontziak]] — Eneko Barberena * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Mikeldiko idoloa|Mikeldiko idoloa]] — Joseba Sarrionandia * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Intxurreko igitaia|Intxurreko igitaia]] (''Burdinazko ilargi erdia'') — Aintzane Usandizaga {{Custom rule|sp|20|d|6|sp|10|d|10|sp|10|d|6|sp|20}} {{c|{{font|Antzinaroa|LT=150}}}} * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Irulegiko eskua|Irulegiko eskua]] — Garbiñe Ubeda * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Barskunes|Barskunes]] — Cira Crespo * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Bakoren garaipena|Bakoren garapena]] — Eneko Barberena * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Higerko brontzeak|Higerko brontzeak]] (''Lau Jainko brontzezko'') — Aintzane Usandizaga * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Hazparneko aldarea|Hazparneko aldarea]] — Eneko Bidegain * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Errekaleorreko miliarria|Errekaleorreko miliarria]] — Harkaitz Cano {{Custom rule|sp|20|d|6|sp|10|d|10|sp|10|d|6|sp|20}} {{c|{{font|Erdi Aroa|LT=150}}}} * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Leireko kutxatila|Leireko kutxatila]] — Amets Aranguren * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Iruñeko Bibliak|Iruñeko Bibliak]] (''Denak kristau'') — Garbiñe Ubeda * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Esklabotasunaren Ama Birjina|Esklabotasunaren Ama Birjina]] — Amets Aranguren * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Musugitarra edo tronpa|Musugitarra edo tronpa]] — Joseba Sarrionandia * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Kaikua|Kaikua]] — Amets Aranguren {{Custom rule|sp|20|d|6|sp|10|d|10|sp|10|d|6|sp|20}} {{c|{{font|Aro Modernoa|LT=150}}}} * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Getariako manillak|Getariako manillak]] (''Manillak ispilu gisa'') — Danele Sarriugarte * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Frantzisko Xabierren beso ustelgabea|Frantzisko Xabierren beso ustelgabea]] — Eneko Barberena * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Mengala|Mengala]] (''Zapia buruan'') — Aintzane Usandizaga * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Martiodako erlikiak|Martiodako erlikiak]] (''Hezur-oihalen eszenaratzea'') — Aintzane Usandizaga * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Ezkio-Itsasoko talo-burdina|Ezkio-Itsasoko talo-burdina]] — Cira Crespo * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Txokolatea egiteko moldeak|Txokolatea egiteko moldeak]] — Eneko Bidegain * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Almadia|Almadia]] — Eneko Barberena * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Wolframa|Wolframa]] (''Gizakiarentzat odola nola'') — Iñigo Aranbarri {{Custom rule|sp|20|d|6|sp|10|d|10|sp|10|d|6|sp|20}} {{c|{{font|Aro Garaikidea|LT=150}}}} * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Madeleine Larralderen omenezko plaka|Madeleine Larralderen omenezko plaka]] — Eneko Bidegain * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Pegarra|Pegarra]] (''Baina hautsi aurretik'') — Danele Sarriugarte * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Fournierren 1878ko karta sorta|Fournierren 1878ko karta sorta]] (''Bandera beltz bat'') — Cira Crespo * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Santa_Kruz_apaizaren_bandera|Santa Kruz apaizaren bandera]] — Iñigo Aranbarri * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Soinu txikia|Soinu txikia]] (''Infernuko bideak hauspotzen'') — Aintzane Usandizaga * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Cánovas del Castillo hiltzeko erabilitako pistola|Cánovas del Castillo hiltzeko erabilitako pistola]] — Eneko Barberena * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Baionako Morts pour la patrie eskultura|Baionako Morts pour la patrie eskultura]] — Eneko Bidegain * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Xabiertxo|Xabiertxo]] (''Nire izena Ixa da'') — Harkaitz Cano * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Crosseta|Crosseta]] — Harkaitz Cano * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Korrikaren lekukoa|Korrikaren lekukoa]] (''Hutsunea lekuko'') — Aintzane Usandizaga * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Xingola urdina|Xingola urdina]] — Garbiñe Ubeda </div> {{Custom rule|sp|100|d|6|sp|10|fy1|40|sp|10|d|6|sp|100}} [[Kategoria:Euskal Herriko historia 100 objektutan| ]] [[Kategoria:Historia]] iy16777mddu1cwpn5v1w7d6vvp0fn96 0 7124 28983 2026-09-22T07:11:51Z Theklan 16 Orria sortu da. Edukia: <div class="text"> {{c|{{font|Martiodako erlikiak|LT=150}}}} {{c|{{font|Hezur-oihalen eszenaratzea|LT=200}}}} {{c|{{font|Aintzane Usandizaga|LT=150}}}} {{Custom rule|sp|100|d|6|sp|10|fy1|40|sp|10|d|6|sp|100}} [[Fitxategi:Martiodako erlikiak - Hezur-Oihalen eszeneratzea.mp3|Entzun testu hau|center|400px]] [XVII.mendeko musika-sakro melodia bat] Ongi etorri Arabako Arte Ederren museora. Begien parean izango duzu laster orain arte ikusi duzun instalazio berezienetako... 28983 wikitext text/x-wiki <div class="text"> {{c|{{font|Martiodako erlikiak|LT=150}}}} {{c|{{font|Hezur-oihalen eszenaratzea|LT=200}}}} {{c|{{font|Aintzane Usandizaga|LT=150}}}} {{Custom rule|sp|100|d|6|sp|10|fy1|40|sp|10|d|6|sp|100}} [[Fitxategi:Martiodako erlikiak - Hezur-Oihalen eszeneratzea.mp3|Entzun testu hau|center|400px]] [XVII.mendeko musika-sakro melodia bat] Ongi etorri Arabako Arte Ederren museora. Begien parean izango duzu laster orain arte ikusi duzun instalazio berezienetako bat. Akaso “instalazio” ez da hitzik egokiena sortua izan zen garaian kokatuz gero, oso zaharra baita ikustera zoazena, baina jartzen diogun izena jartzen diogula, ez zaitu epel utziko. Distirak harrapatuko du zure arreta lehenengo, urre kolore distiratsuko egiturak eta ehundaka urte izan arren haien aberastasuna galdu ez duten oihal artez brodatuek. Baina zure begirada berehala irristatuko da diz-diz egiten duten gainazaletatik kolore hitsagoetara: Hamabi buru-hezurri begira zaudela ohartuko zara bat-batean, eta hamabi buru-hezur daudela, aldi berean, zuri so. Begirik gabe zu zelatatzen. Aurpegiak izandakoak, hezur huts orain, estalirik dauzkate: metal preziatuz eginiko brodatu fin-finek maskaratzen dituzte. Buruaren gainean santutasunaren haloa nabarmentzen dute luxuzko mozorro hauek, santutasuna azpimarratzearekin batera bisaia estaltzen dielarik protagonistei. Ausartenek begi-zuloak agerian dituzte, begirik izanez gero, goitik behera aztertuko zintuzketela argi utziz. Begirada posible horretxek hotzikara eragingo dizu, eta arreta bi alboetara dauden kutxetan jartzea erabakiko duzu: antzerki bateko pieza eszenografikoak dirudite. Urrez, kolore biziz apaindurik daude, barruan oihalezko landare bitxiak eta benetako lore usaintsuak nahasten dira, tibia baten, aldaka hezur baten inguruan txirikordatuz. Rosa Valverde artista Donostiarraren kutxak etorri zaizkizu gogora, San Telmo museoko erakusketa hartan ikusi zenituenak; baina plastikoa, panpinak, eguneroko objektuak erabili beharrean, luxuzko oihalak, metal preziatuak eta giza hezurrak dira hemen lehengai. Nor dira oihal aberatsen eta paradisuko landareen atzean ezkutatzen diren hauek? Nor izan ziren? Sinesmen kristauaren arabera, Ursula eta 11.000 birjinen segizioko martirien erlikiak daude Martiodako erlikia ontzi hauetan, baita Tebasko legioko 6.666 kideetako batzuenak ere. Kristautasuneko martiri multzo handienetakoak dira biak ala biak, euren fedea eta purutasuna defendatzeagatik torturatuak eta erailak. Santuen irudi eta erlikien gurtza eztabaidagai izan zen mende askoan, baita erlikia sorta hau datatzen den XVII.mendean ere, Kontrarreformaren testuinguruan. Hain justu, gurtzarako objektu hauen inguruko gatazkak suposa zezakeen mehatxuaren aitzakian, noble askok erlikiak ekarri zituzten Europako hiri garrantzitsuetatik euren bizileku txikiagoetara. Hauxe izan daiteke Arabako Martioda herrixkan, San Juan Ebanjelizatzailearen elizan, urteetan egondako erlikia hauen historia ere. Izan ere, Espainiako gortean lan egiten zutenen artean bereziki zabaldu zen erlikia bilduma propioak egiteko joera. Felipe II.a erregea erlikien bildumagile amorratua izan zen, bere katolikotasuna nabarmentzeko eta prestigioa eta babesa irabazteko asmo suharrak hartu baitzuen, bai lurreko bizialdian baita kristautasunak promesten zuen zeruko aro eternalean ere. Ondorioz, gauza bera egiten hasi ziren bere inguruko noble eta gorteko kideak, baita lehenengo hauen ondorengoak ere. Eta joera hauxe egon liteke Martiodako San Juan Ebangelariaren elizara erlikia berezi hauek heldu izanaren atzean ere. Uste da Juan Nekoaldea eta Antonia Mendoza de Hurtado bikote boteretsuak osatu zuela bakantzat jotzen den erlikia bilduma izugarri hau, Bruselan Felipe IV.arentzat lanean urte batzuk egon eta etxera bueltatzerakoan. Hezurrak, k.o. II. mendean datatuak, Renaniatik, Alemaniatik ekarri zirela uste da, baina apaintzen dituzten oihal ikusgarriak, aldiz, XVII. mendean egin ziren, Flandrian. Garaian horrelako piezek gizartean zuten garrantzia ezagututa, harrigarria da ikustea nola balorea kendu izan zaien ehunekin egindako arte lanei, aberastasun, teknika eta xehetasunetan eskultura, margolan edo beirateen maila berean egon arren. Oihalgintza eta brodatuak, baina, emakumeek egiten zituzten lanak ziren, eta horregatik arte txikiagotzat hartu izan dira urte askotan; arteak garai bakoitzean duen hierarkiaren baitan are eskala baxuago batean kokatuz. Zorionez, gaur egun ahaleginak egiten ari dira artearen historian eta museologian begirada aldatu eta halako piezak errekuperatuz gizartearen historian dagokien lekua emateko. Arabako Arte Ederren Museoan ikusgai dauzkagun erlikia sorta eta erlikiontzi eszenografiko eta zoragarri hauek kasu. Prest zaude hezur eta oihalen antzerki honetan parte hartzeko? </div> [[Kategoria:Euskal Herriko historia 100 objektutan]] nlgmh9td0n7x6i1rdhxduy499uyejsc