Wikiteka euwikisource https://eu.wikisource.org/wiki/Azala MediaWiki 1.47.0-wmf.22 first-letter Media Berezi Eztabaida Lankide Lankide eztabaida Wikiteka Wikiteka eztabaida Fitxategi Fitxategi eztabaida MediaWiki MediaWiki eztabaida Txantiloi Txantiloi eztabaida Laguntza Laguntza eztabaida Kategoria Kategoria eztabaida Egilea Egilea eztabaida Orrialde Orrialde eztabaida Aurkibide Aurkibide eztabaida TimedText TimedText talk Modulu Modulu eztabaida Event Event talk 0 6844 28993 28984 2026-09-29T18:16:35Z Theklan 16 28993 wikitext text/x-wiki [[Fitxategi:100 objektu horizontal.jpg|center|940px|link=Euskal Herriko historia 100 objektutan]] <div class="text"> {{c|{{font|Aurkibidea|LT=250}}}} {{Custom rule|sp|100|d|6|sp|10|fy1|40|sp|10|d|6|sp|100}} {{c|{{font|Historiaurrea|LT=150}}}} * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Aranbaltzako lurra zulatzeko makila|Aranbaltzako lurra zulatzeko makila]] — Cira Crespo * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Lezetxikiko aurpegibikoa|Lezetxikiko aurpegibikoa]] — Eneko Barberena * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Lumentzako grabatua|Lumentzako grabatua]] — Harkaitz Cano * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/El Polvoringo jostorratza|El Polvoringo jostorratza]] — Cira Crespo * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/San Joan ante Portam Latinameko gezidun burezurra|San Joan ante Portam Latinameko gezidun burezurra]] (''Mundua kaskezur batek kontatua'') — Iñigo Aranbarri * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Axtrokiko ontziak|Axtrokiko ontziak]] — Eneko Barberena * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Mikeldiko idoloa|Mikeldiko idoloa]] — Joseba Sarrionandia * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Intxurreko igitaia|Intxurreko igitaia]] (''Burdinazko ilargi erdia'') — Aintzane Usandizaga {{Custom rule|sp|20|d|6|sp|10|d|10|sp|10|d|6|sp|20}} {{c|{{font|Antzinaroa|LT=150}}}} * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Irulegiko eskua|Irulegiko eskua]] — Garbiñe Ubeda * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Barskunes|Barskunes]] — Cira Crespo * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Bakoren garaipena|Bakoren garapena]] — Eneko Barberena * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Higerko brontzeak|Higerko brontzeak]] (''Lau Jainko brontzezko'') — Aintzane Usandizaga * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Hazparneko aldarea|Hazparneko aldarea]] — Eneko Bidegain * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Errekaleorreko miliarria|Errekaleorreko miliarria]] — Harkaitz Cano {{Custom rule|sp|20|d|6|sp|10|d|10|sp|10|d|6|sp|20}} {{c|{{font|Erdi Aroa|LT=150}}}} * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Leireko kutxatila|Leireko kutxatila]] — Amets Aranguren * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Iruñeko Bibliak|Iruñeko Bibliak]] (''Denak kristau'') — Garbiñe Ubeda * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Esklabotasunaren Ama Birjina|Esklabotasunaren Ama Birjina]] — Amets Aranguren * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Musugitarra edo tronpa|Musugitarra edo tronpa]] — Joseba Sarrionandia * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Kaikua|Kaikua]] — Amets Aranguren {{Custom rule|sp|20|d|6|sp|10|d|10|sp|10|d|6|sp|20}} {{c|{{font|Aro Modernoa|LT=150}}}} * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Getariako manillak|Getariako manillak]] (''Manillak ispilu gisa'') — Danele Sarriugarte * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Frantzisko Xabierren beso ustelgabea|Frantzisko Xabierren beso ustelgabea]] — Eneko Barberena * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Mengala|Mengala]] (''Zapia buruan'') — Aintzane Usandizaga * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Aralarko San Migel|Done Mikel Aralarkoaren irudia]] (''Aralarko San Migel eta eulien ugazaba'') — Harkaitz Cano * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Martiodako erlikiak|Martiodako erlikiak]] (''Hezur-oihalen eszenaratzea'') — Aintzane Usandizaga * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Ezkio-Itsasoko talo-burdina|Ezkio-Itsasoko talo-burdina]] — Cira Crespo * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Txokolatea egiteko moldeak|Txokolatea egiteko moldeak]] — Eneko Bidegain * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Almadia|Almadia]] — Eneko Barberena * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Wolframa|Wolframa]] (''Gizakiarentzat odola nola'') — Iñigo Aranbarri {{Custom rule|sp|20|d|6|sp|10|d|10|sp|10|d|6|sp|20}} {{c|{{font|Aro Garaikidea|LT=150}}}} * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Madeleine Larralderen omenezko plaka|Madeleine Larralderen omenezko plaka]] — Eneko Bidegain * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Pegarra|Pegarra]] (''Baina hautsi aurretik'') — Danele Sarriugarte * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Fournierren 1878ko karta sorta|Fournierren 1878ko karta sorta]] (''Bandera beltz bat'') — Cira Crespo * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Santa_Kruz_apaizaren_bandera|Santa Kruz apaizaren bandera]] — Iñigo Aranbarri * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Soinu txikia|Soinu txikia]] (''Infernuko bideak hauspotzen'') — Aintzane Usandizaga * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Cánovas del Castillo hiltzeko erabilitako pistola|Cánovas del Castillo hiltzeko erabilitako pistola]] — Eneko Barberena * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Baionako Morts pour la patrie eskultura|Baionako Morts pour la patrie eskultura]] — Eneko Bidegain * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Xabiertxo|Xabiertxo]] (''Nire izena Ixa da'') — Harkaitz Cano * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Crosseta|Crosseta]] — Harkaitz Cano * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Korrikaren lekukoa|Korrikaren lekukoa]] (''Hutsunea lekuko'') — Aintzane Usandizaga * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Xingola urdina|Xingola urdina]] — Garbiñe Ubeda </div> {{Custom rule|sp|100|d|6|sp|10|fy1|40|sp|10|d|6|sp|100}} [[Kategoria:Euskal Herriko historia 100 objektutan| ]] [[Kategoria:Historia]] hqnh1cx30zqeuiv6cb0aihfkz82a3lg 0 7126 28992 2026-09-29T18:15:49Z Theklan 16 Orria sortu da. Edukia: <div class="text"> {{c|{{font|Done Mikel Aralarkoaren irudia|LT=150}}}} {{c|{{font|Aralarko San Migel eta eulien ugazaba|LT=200}}}} {{c|{{font|Harkaitz Cano|LT=150}}}} {{Custom rule|sp|100|d|6|sp|10|fy1|40|sp|10|d|6|sp|100}} [[Fitxategi:Aralarko San Migel eta eulien ugazaba.mp3|Entzun testu hau|center|400px]] '''[Borroka hotsak: ''Game of Thrones''-en antzeko giroa]''' Goñitarren leinuko Teodosio gerrara joan zen VIII. mendean mairuen kontra borrokatzera. Gerratik... 28992 wikitext text/x-wiki <div class="text"> {{c|{{font|Done Mikel Aralarkoaren irudia|LT=150}}}} {{c|{{font|Aralarko San Migel eta eulien ugazaba|LT=200}}}} {{c|{{font|Harkaitz Cano|LT=150}}}} {{Custom rule|sp|100|d|6|sp|10|fy1|40|sp|10|d|6|sp|100}} [[Fitxategi:Aralarko San Migel eta eulien ugazaba.mp3|Entzun testu hau|center|400px]] '''[Borroka hotsak: ''Game of Thrones''-en antzeko giroa]''' Goñitarren leinuko Teodosio gerrara joan zen VIII. mendean mairuen kontra borrokatzera. Gerratik itzuli zenean, Beltzebu agertu zitzaion erromesez mozorrotuta eta kontatu zion Constanza bere emaztea zerbitzariarekin maite-kontuetan zebilkiola. Beltzebuk esandakoak eragindako suminak itsututa eta laidoa ezin jasanik, etxeratu bezain laster, izarapean ziren bi gorputzak ezpataz sastakatu eta hil egin zituen Teodosiok. Amorru batean utzi zuen atzean etxea, odolez blaitutako maitaleen gorpuei begiratzera ausartu gabe. Kaleratu orduko harri eta zur geratu zen, ordea, Constanza emaztea elizatik airoski irteten ikusi zuenean: Constanza eta bere maitalea ez, bere gurasoak hil zituen nahi gabe Teodosiok; jakin gabe Constanzak etxean egun batzuk pasatzera gonbidatu zituela. Greziar kutsuko tragedia honen zamaren pean, gurasoak hil izanaren errua ezin eramanik, zazpi urtez ibiliko da alderrai Teodosio katez lotuta, harik eta bere sugarrekin biztanleak hiltzen ari den dragoi zital bati aurre eginda bere burua erredimitzeko aukera ikusten duen arte. Baina ezin dragoia edo herensugea bakarrik eta bere kasa garaitu. Zeruetatik helduko zaio horretarako laguntza: San Migelek hilko du dragoia, buru gainean gurutzea dakarren izaki estralurtar batek. Horraino, kondaira. Geroago etorri ziren Teodosioren San Migelekiko debozioa eta esker ona, Aralarko San Migel santutegia eta erlikia bera. Sakanako eskualdera herensugearen inguruko kondaira ugari heldu da gaurdaino, Aralarrekin, Teodosiorekin eta euskal mitologiarekin lotzen direnak.  Baina, lehenbizi…, lehenbizi, dragoia izan zen. Eta esnatu ginenean, dragoia, oraindik, han zegoen. '''[Zomorroen hotsa sortzen joango da apurka-apurka, jasanezin bihurtu arte]''' San Jorgeren ahaidea litzateke San Migel, Europa osoan hedatutako elezaharra baita dragoiak hiltzen dituen San Jorge gerlariarena ere. Gogoratu Kataluniako San Jordi, bestela. Edo dragoiak hiltzen dituzten ekialdeko elizetako heroiak: Georgia herrialdeari berari, dragoia garaitu zuen harexek eman zion “Georgia” izena. Dragoia garaituz gero, hilezkortasuna ziurtatua duzula ematen du, itxuraz. Japoniako ikonografia erlijiosoan ere ez da dragoirik falta. Izan San Migel edo izan San Jorge, dragoiak garaitu dituzten leinuen ondorengotzat dugu geure burua, nonbait. Baina nondik dator kondaira hau? Deus ez da hutsetik sortzen, ala? Juan Antonio Urbeltzen ustez, San Migelek oinetan duen hilzoriko herensuge menderatua ez da benetako dragoia; herensuge hegoduna metafora bat besterik ez litzateke izango. Ezin ahaztu, Teodosiori agertu zitzaion ''Beltzebu'' gezurti hura, etimologiaren arabera, “eulien ugazaba” dela... Benetako izua zomorroek sortzen zuten, ez dragoiek. Intsektuak ziren gure arbasoentzat benetako kaltea zekarten deabruak; eta gure artean herensugerik izan ez den arren, euliak bai izan direla erruz, zomorro etxekalteak, uztaren txikitzaile eta zirtziltzaile izan diren eltxo orotarikoak. Biztanleak ez ziren dragoien eta bestelako piztien beldur, akaso, uztak izorratu eta gosetea zekarten eulien beldur baizik? Dragoi hegodunak, honenbestez, euli saldoak eta era guztietako intsektu hegalariak irudikatu eta ordezkatuko lituzke. Jatorrizko San Migelek –edo haren baliokideak—, zomorro horien desagerpena iragartzen duela dio Urbeltzek, eta horregatik ospatzen direla Sanmigelak irailean, udazkenaren atariko, intsektuen beheraldi garaian, euli garaituak onena emanda desagertu eta hibernatzera kondenatuta daudenean. Nekazariek lasai hartzen dute arnasa zomorroak uxatutakoan. '''[Zomorroak desagertzen joan dira: astronauta baten hauspoa, arnas-hotsa. Giroa: ''2001,'' ''Espazioko odisea''ren antzeko zerbait. Enkapsulatutako arnasa.]''' Alegia, Goñitarren leinuko Teodosiok ez zion, beharbada, San Migeli dragoia garaitzeko laguntza eskatu: hainbeste izerdi kostatako uzta zapuztera zetozkion milaka zomorro hegalarik osatutako orban beltz erraldoi baten mehatxua zen egiaz gainditu nahi zuena. Migel, Mikel, Mixel, Mikael, Michael, Mikhail, Miel? Astronauta itxurako San Migel hori nor izan zen argitzeke dago oraindik. '''[musika erlijiosoa]''' Dakiguna da San Migelen irudia Aralarko tenpluan dagoela egun, Nafarroako Erresumaren zaindaria izan zela eta Euskal Herriko patroia. San Migel, estralurtar bat edo santu gerlari bat izateaz harago, Euskal Herriaren bihotzean dagoen gurtza leku arkaiko bat ere bada: gordailatzen duen santuak ematen dio lekuari izena, gaur egun kristautua eta euskal abertzaletasunean esanahi handikoa berau. Aralarko Damaren domeinuetatik hurbil dago San Migel, ordea: aise ondoriozta liteke, honenbestez, sustrai paganoak izango dituela hark ere. Ipuinen ipuin gara eta ez dakigu espaziotik heldu ote ziren jatorrizko San Migel eta bere ezpata, baina jakin badakigu oraindik ateratzen dutela fededunek prozesioan: izan ere, Nafarroan, San Migeli eskainitako 320 monumentu daude, 56 parrokia, 140 eskultura eta 20 aldare. Herensugea ezberdinen batura zen gisan, santuak ere santutxo ttipiz baitaude osatuta, eta gurtza handia gurtza ttipi askoren metaketa baino ez da. Aralarkoa ei da Nafarroan dagoen tenplu zaharrenetako bat. Eta ziurra ez bada ere, Arakil izena, latinezko ''Ara Coeli''tik datorrela ematen du, agian bertan bazegoelako "zeruko tenplu" bat. Ba ote zen zeru hartan herensugerik, eulirik, zomorro saldo izugarririk? </div> [[Kategoria:Euskal Herriko historia 100 objektutan]] bb1lne1dk9uhjffhedm02y3x5m2z8v5