Wikiteka euwikisource https://eu.wikisource.org/wiki/Azala MediaWiki 1.47.0-wmf.23 first-letter Media Berezi Eztabaida Lankide Lankide eztabaida Wikiteka Wikiteka eztabaida Fitxategi Fitxategi eztabaida MediaWiki MediaWiki eztabaida Txantiloi Txantiloi eztabaida Laguntza Laguntza eztabaida Kategoria Kategoria eztabaida Egilea Egilea eztabaida Orrialde Orrialde eztabaida Aurkibide Aurkibide eztabaida TimedText TimedText talk Modulu Modulu eztabaida Event Event talk 0 6844 29005 29002 2026-10-13T07:29:07Z Theklan 16 29005 wikitext text/x-wiki [[Fitxategi:100 objektu horizontal.jpg|center|940px|link=Euskal Herriko historia 100 objektutan]] <div class="text"> {{c|{{font|Aurkibidea|LT=250}}}} {{Custom rule|sp|100|d|6|sp|10|fy1|40|sp|10|d|6|sp|100}} {{c|{{font|Historiaurrea|LT=150}}}} * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Aranbaltzako lurra zulatzeko makila|Aranbaltzako lurra zulatzeko makila]] — Cira Crespo * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Lezetxikiko aurpegibikoa|Lezetxikiko aurpegibikoa]] — Eneko Barberena * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Izturitzeko xirulak|Izturitzeko xirulak]] — Eneko Barberena * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Lumentzako grabatua|Lumentzako grabatua]] — Harkaitz Cano * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/El Polvoringo jostorratza|El Polvoringo jostorratza]] — Cira Crespo * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/San Joan ante Portam Latinameko gezidun burezurra|San Joan ante Portam Latinameko gezidun burezurra]] (''Mundua kaskezur batek kontatua'') — Iñigo Aranbarri * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Axtrokiko ontziak|Axtrokiko ontziak]] — Eneko Barberena * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Mikeldiko idoloa|Mikeldiko idoloa]] — Joseba Sarrionandia * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Intxurreko igitaia|Intxurreko igitaia]] (''Burdinazko ilargi erdia'') — Aintzane Usandizaga {{Custom rule|sp|20|d|6|sp|10|d|10|sp|10|d|6|sp|20}} {{c|{{font|Antzinaroa|LT=150}}}} * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Irulegiko eskua|Irulegiko eskua]] — Garbiñe Ubeda * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Barskunes|Barskunes]] — Cira Crespo * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Bakoren garaipena|Bakoren garaipena]] — Eneko Barberena * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Higerko brontzeak|Higerko brontzeak]] (''Lau Jainko brontzezko'') — Aintzane Usandizaga * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Hazparneko aldarea|Hazparneko aldarea]] — Eneko Bidegain * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Errekaleorreko miliarria|Errekaleorreko miliarria]] — Harkaitz Cano {{Custom rule|sp|20|d|6|sp|10|d|10|sp|10|d|6|sp|20}} {{c|{{font|Erdi Aroa|LT=150}}}} * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Leireko kutxatila|Leireko kutxatila]] — Amets Aranguren * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Iruñeko Bibliak|Iruñeko Bibliak]] (''Denak kristau'') — Garbiñe Ubeda * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Esklabotasunaren Ama Birjina|Esklabotasunaren Ama Birjina]] — Amets Aranguren * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Musugitarra edo tronpa|Musugitarra edo tronpa]] — Joseba Sarrionandia * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Kaikua|Kaikua]] — Amets Aranguren {{Custom rule|sp|20|d|6|sp|10|d|10|sp|10|d|6|sp|20}} {{c|{{font|Aro Modernoa|LT=150}}}} * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Getariako manillak|Getariako manillak]] (''Manillak ispilu gisa'') — Danele Sarriugarte * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Frantzisko Xabierren beso ustelgabea|Frantzisko Xabierren beso ustelgabea]] — Eneko Barberena * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Mengala|Mengala]] (''Zapia buruan'') — Aintzane Usandizaga * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Aralarko San Migel|Done Mikel Aralarkoaren irudia]] (''Aralarko San Migel eta eulien ugazaba'') — Harkaitz Cano * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Martiodako erlikiak|Martiodako erlikiak]] (''Hezur-oihalen eszenaratzea'') — Aintzane Usandizaga * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Ezkio-Itsasoko talo-burdina|Ezkio-Itsasoko talo-burdina]] — Cira Crespo * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Txokolatea egiteko moldeak|Txokolatea egiteko moldeak]] — Eneko Bidegain * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Almadia|Almadia]] — Eneko Barberena * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Wolframa|Wolframa]] (''Gizakiarentzat odola nola'') — Iñigo Aranbarri {{Custom rule|sp|20|d|6|sp|10|d|10|sp|10|d|6|sp|20}} {{c|{{font|Aro Garaikidea|LT=150}}}} * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Madeleine Larralderen omenezko plaka|Madeleine Larralderen omenezko plaka]] — Eneko Bidegain * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Pegarra|Pegarra]] (''Baina hautsi aurretik'') — Danele Sarriugarte * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Santa_Kruz_apaizaren_bandera|Santa Kruz apaizaren bandera]] — Iñigo Aranbarri * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Fournierren 1878ko karta sorta|Fournierren 1878ko karta sorta]] (''Bandera beltz bat'') — Cira Crespo * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Soinu txikia|Soinu txikia]] (''Infernuko bideak hauspotzen'') — Aintzane Usandizaga * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Cánovas del Castillo hiltzeko erabilitako pistola|Cánovas del Castillo hiltzeko erabilitako pistola]] — Eneko Barberena * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Baionako Morts pour la patrie eskultura|Baionako Morts pour la patrie eskultura]] — Eneko Bidegain * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Xabiertxo|Xabiertxo]] (''Nire izena Ixa da'') — Harkaitz Cano * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Agirre lehendakariaren idazmakina|Agirre lehendakariaren idazmakina]] — Danele Sarriugarte * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/SIGMA A|SIGMA A]] — Danele Sarriugarte * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Crosseta|Crosseta]] — Harkaitz Cano * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Korrikaren lekukoa|Korrikaren lekukoa]] (''Hutsunea lekuko'') — Aintzane Usandizaga * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Xingola urdina|Xingola urdina]] — Garbiñe Ubeda </div> {{Custom rule|sp|100|d|6|sp|10|fy1|40|sp|10|d|6|sp|100}} [[Kategoria:Euskal Herriko historia 100 objektutan| ]] [[Kategoria:Historia]] soxgtxc6trpznfeuivy7r9kcoiwxhp1 0 7128 29004 2026-10-13T07:28:13Z Theklan 16 Orria sortu da. Edukia: <div class="text"> {{c|{{font|Izturitzeko xirulak|LT=200}}}} {{c|{{font|Eneko Bidegain|LT=150}}}} {{Custom rule|sp|100|d|6|sp|10|fy1|40|sp|10|d|6|sp|100}} [[Fitxategi:Izturitzeko txirulak.mp3|Entzun testu hau|center|400px]] [Juan Mari Beltranen musika zatia] Nora eraman zaitu, entzule, txirularen doinu horrek? Nora, edo zein garaitara? Itxi begiak. Eta bat-batean denboraren makinan sartu zara, eta 35.000 urte gibelera eraman zaitu. Han zaude, orain, Izturitzeko hai... 29004 wikitext text/x-wiki <div class="text"> {{c|{{font|Izturitzeko xirulak|LT=200}}}} {{c|{{font|Eneko Bidegain|LT=150}}}} {{Custom rule|sp|100|d|6|sp|10|fy1|40|sp|10|d|6|sp|100}} [[Fitxategi:Izturitzeko txirulak.mp3|Entzun testu hau|center|400px]] [Juan Mari Beltranen musika zatia] Nora eraman zaitu, entzule, txirularen doinu horrek? Nora, edo zein garaitara? Itxi begiak. Eta bat-batean denboraren makinan sartu zara, eta 35.000 urte gibelera eraman zaitu. Han zaude, orain, Izturitzeko haitzuloan, eta irudikatzen dituzu garai hartako gizakiak borobilean bildurik, edo nork daki nola, txirula doinu horrekin lasaitzen. Ilundu duenean? Goizean? Arratsalde hastapenean? Ez dakigu. Ezta ere zein helbururekin jotzen zuten txirula. Badakiguna da Euskal Herrian musika badagoela, gutxienez 35.000 urte hauetan. [Juan Mari Beltranen musika zatia] Ireki begiak, berriz. Entzun duzun soinua ez da duela 35.000 urte grabatua. Ezta ere duela 35.000 urte ekoitzi zuten txirula batetik ateratakoa. Doinu hau erreplika batetik sortu da, Juan Mari Beltran musikariaren ahotik. Badakizu nor den Juan Mari Beltran, ezta? Herri-musikaren espezialista eta musikari handi bat. Urteak eta urteak iragan ditu mundu osoan gaindi musika tresna tradizionalak eta aspaldikoak biltzen. Tresna haietako anitz, 1.700 baino gehiago, ikus ditzakezu Oiartzunen dagoen Herri Musikaren Txokoan, Soinuenean. Baita haien soinua entzun ere. Baina itzul gaitezen hasierako soinu horretara edo soinu hori ekarri digun txirularen istoriora. Arkeologoek duela 35.000 urteko txirula bat, edo, hobeki erran, txirula baten zati bat aurkitu zuten, Izturitzeko harpezuloan, Nafarroa Beherean. Ez txirula batena bakarrik, ez. Gisa horretako 23 txirula zati aurkitu zituzten, duela 15.000 eta 35.000 urte artekoak. Izturitzeko haitzuloa, edo izen osoz Izturitze eta Otsozelaiko harpeak, ez dira edozein haitzulo. Eta ez baduzu oraindik bisitatu, edo aspaldi bisitatu bazenuen, gomendatzen dizut bisita. Ez zara damutuko! Bereziki galeria handi batzuek txundituko zaituzte, eta ohikoak diren estalagtita eta estalgmitek. Eta irudikatuko dituzu duela 40.000 edo 80.000 urte hara heldu ziren gizakiak, haien esku trebeekin suharria eta hezurrak lantzen, hezurrez egindako tresneria fina ekoizten, ehizarako erabiltzen zutena, baina itxura guztien arabera baita gure arbasoen belarriak gozatzeko ere. Pirinio aurreko kokapen estrategiko hori Akitaniako lautaden eta Kantauriko kobazuloen arteko bidegurutze bat da. Ehizan eta elikagaien bilketan oinarritutako ekonomia bat zuten, eta haien mundua inguruko landareek, zaldiek, uroek, elur-oreinek eta oreinek osatzen zuten. Baina ez dirudi haitzuloa babesleku bat zenik soilik. Arkeologoek uste dute bilgune bat izan zela, hau da, lurralde zabal bateko komunitate ezberdinen noizbehinkako topagune bat. Bilkura haietan musika jotzen bide zuten, beharbada modu erritualean. Izturitzeko haitzuloa, arlo horretan, izan zitekeen Europa Mendebaldeko garrantzitsuenetakoa. Ezin dugu baieztatu, baina dakiguna da Europan aurkitu diren Paleolitoko 54 aerofonoetatik, % 37, heren bat baino gehiago, Izturitzen topatu zituztela. Hegaztien hezur luzeak erabiltzen zituzten txirulak ekoizteko. Suharrizko tresna zorrotz bat hartu, eta zulo bat, bi, hiru, lau… Musika tresna bat lortu arte. Ez dakigu afinazioa nahita bilatzen zuten, zuloen kokapena kalkulatuz, edo proba eta akatsaren bidez aurkitzen zuten soinu egokia. 23 txirula zati aurkitu zituzten, baina nork daki zenbat eta zenbat ez ote zituzten sortu? Zenbat bota? Zenbat erabili? Ez dakigu, ezta ere, nola jotzen zuten. Zuzenean putz eginez? Ezpainak bazterrean jarririk, zeharkako txirula baten gisan? Edo mihi moduko pieza organiko bat gehiturik, klarinete batekin bezala? Dakiguna da, Zaragozako ikerlariek egin zituzten erreplikei esker, nota sorta zabala lor zitekeela. [Juan Mari Beltranen musika zatia] Zenbat txirula jotzen zituzten aldi berean? Orkestra bat muntatu zuten? Bakarlari batek jotzen zuen? Doinu horiek irudika ditzakegu Izturitzeko Gela Handiko sabai gorenean oihartzun egiten… Taldearen kohesiorako balio zuen erritu horrek? Guk bezala bizi zuten musika? Zirrara bera eragiten zuten? Eta nola asmatzen zituzten melodiak? Eta oraino ere jotzen da musika Izturitzen eta inguruetan, jendeak lurra lantzen du, enpresetan lan egiten du, herriak biziarazten dituzte… Gaur, duela 35.000 urte edo duela 1.000 urte. Beti. Zeren eta, badakizu nola duen izena Izturitze, Otsozelai eta Arberoako haitzuloak dituen mendiak? Gaztelu. Eta badakizu zergatik? Nafarroako erresumako gaztelu bat izan zelako han. Gaur, hezur zati txiki horiek Saint-Germain-en-Layeko Arkeologia Museo Nazionalean daude, isilik. Baina haietan gordeta dago gure arbasoen soinu-paisaia, Europako doinu zaharrenetako batzuen oihartzuna. </div> [[Kategoria:Euskal Herriko historia 100 objektutan]] 6iinf84pgcrtsb5f4b70d3ivr6vial8