Güiquipeya extwiki https://ext.wikipedia.org/wiki/G%C3%BCiquipedia:Port%C3%A1 MediaWiki 1.47.0-wmf.5 first-letter Mediu Especial Caraba Usuario Usuario caraba Güiquipedia Güiquipedia caraba Archivu Archivu caraba MediaWiki MediaWiki caraba Prantilla Prantilla caraba Ayua Ayua caraba Categoría Categoría caraba TimedText TimedText talk Módulo Módulo discusión Evento Evento discusión Jules Verne 0 4089 143501 126047 2026-06-09T04:20:16Z InternetArchiveBot 17037 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 143501 wikitext text/x-wiki {{Haltan referéncias}} {{ficha de pressona}} '''Jules Gabriel Verne''' ([[Nantis]], 8 de [[hebreru]] de 1828 – [[Amiens]], 24 de [[marçu]] de 1905), hue un escrebiol [[Fráncia|francés]] de novelas d'aventuras. Es considerau unta [[H. G. Wells]] unu los pairis la [[céncia fición]].<ref>(en ingrés) Adam, Charles Roberts (2000), [http://books.google.com/books?vid=ISBN0415192056&id=IRw_MIPjnXwC&pg=PA48&lpg=PA48&ots=WBbd3Gvw1g&dq=father+of+science+fiction+H.+G.+Wells&sig=vOAavBXpeRWlJh11l2OCXlb2wvk "The History of Science Fiction"] en ''Science Fiction'', Routledge, pág.48, ISBN 0-415-19204-8. Algotrus autoris que son popularmenti llamaus "Pairis la céncia fición" encluyin a [[Hugo Gernsback]], [[H. G. Wells]] i [[Edgar Allan Poe]].</ref> Es el segunderu autol mas traduciu de tolos tiempus, endispués d'[[Agatha Christie]], con 4185 traducionis, d'acuerdu al ''Index Translationum''.<ref>{{Cita web |url=http://databases.unesco.org/xtrans/stat/xTransStat.a?VL1=A&top=50&lg=0 |título=Archive copy |fechaacceso=2010-01-15 |archive-date=2012-02-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120228162015/http://www.unesco.org/xtrans/bsstatlist.aspx |dead-url=yes }}</ref> Angunas las sus obras án siu adatás al [[cini]]. Prediju con gran esatitú enos sus relatus fantásticus la apaición d'angunus los produtus generaus pol el avanci tenológicu el sigru XX, comu la televisión, los elicópterus, los submarinos o las navis espacialis. Hue condecorau cona Legión de Honor, pol el su aporti a la [[educación]] i a la céncia.<ref>[http://www.geocities.com/paginaverne/cronologia.htm.] Cronología la via de Jules Verne.</ref> == Obra == * 1859 : Voyage à reculons en Angleterre et en Écosse * 1862 : Le Comte de Chanteleine * 1862 : Cinq semaines en ballon * 1860 : Paris au XXe siècle * 1864-67 : Les Aventures du capitaine Hatteras * 1864 : Voyage au centre de la Terre * 1865 : De la Terre à la Lune * 1866-68 : Les Enfants du capitaine Grant * 1869 : Vingt mille lieues sous les mers * 1869 : Autour de la Lune * 1869 : Une ville flottante * 1870 : L'Oncle Robinson * 1870-74 : Le Chancellor * 1870 : Aventures de trois Russes et de trois Anglais dans l'Afrique autrale * 1871-72 : Le pays des fourrure * 1872 : Le Tour du monde en quatre-vingts jours * 1873-75 : L'Île mystérieuse * 1874-75 : Michel Strogoff * 1874-76 : Hector Servadac * 1876-77 : Les Indes noires * 1877-78 : Un capitaine de quinze ans * 1878 : Les Tribulations d'un chinois en Chine * 1878 : Les Cinq Cents Millions de la Bégum * 1879 : La Maison à vapeur * 1880 : La Jangada * 1881 : L'École des Robinsons * 1881 : Le Rayon vert * 1882 : Kéraban-le-Têtu * 1883 : Archipel en feu * 1883 : L'Étoile du sud * 1883-84 : Mathias Sandorf * 1884 : L'Épave du «Cynthia» * 1885 : Robur le conquérant * 1885 : Un billet de loterie * 1885-86 : Nord contre Sud * 1885 : Le Chemin de France * 1886-87 : Deux ans de vacances * 1887-88 : Famille-sans-nom * 1888 : Sans dessus dessous * 1889 : Le château des Carpathes * 1889 : César Cascabel * 1890 : Mistress Branican * 1891 : Claudius Bombarnac * 1891 : P'tit-Bonhomme * 1892 : Mirifiques Aventures de Maître Antifer * 1893 : L'Île à hélice * 1893 : Un drame en Livonie * 1894 : Le Superbe Orénoque * 1894 : Face au drapeau * 1895 : Clovis Dardentor * 1895 : Le Sphinx des glace * 1896 : Le Village aérien * 1896 : Seconde Patrie * 1897 : Le Testament d'un excentrique * 1897-98 : En Magellanie * 1898 : Le Secret de Wilhelm Storitz * 1898 : Les Frères Kip * 1899 : Les Histoires de Jean-Marie Cabidoulin * 1899 : Bourses de voyage * 1899-1900 : Le Volcan d'or * 1901 : Le Beau Danube jaune * 1901 : Le Phare du bout du monde * 1901 : La Chasse au météore * 1902 : L'Invasion de la mer * 1902-03 : Maître du Monde == Atijus == {{commonscat|Jules Verne}} == Referencias == <references/> {{DEFAULTSORT:Verne, Jules}} {{Control de autoridades}} [[Categoría:Escrebioris]] ebx7rmpjn1k3v4a8rcu5j8h80tlpqlb Felis silvestris catus 0 4449 143500 139541 2026-06-08T20:08:27Z CommonsDelinker 73 Removing [[:c:File:Clean20251102_1400018.jpg|Clean20251102_1400018.jpg]], it has been deleted from Commons by [[:c:User:Bedivere|Bedivere]] because: Out of scope. 143500 wikitext text/x-wiki {{Infobox animalia |nombriautótonu=Gatu |Imagin=CAT2007 05 16.jpg |Mapa= |Reinu=Animalia |Filu=Cordata |Crassi=Mammalia |Ordin=Carnivira |Família=Felidae |Géniru=Felis |Espécii=Felis Silvestris Catus |Autol=Schreber, 1775 |Estau=LC }} El '''gatu''' o '''gatu domésticu''' (''Felis silvestris catus'') es un mamíferu chiquininu carnívoru de la família [[Felidae]] que vivi en convivencia con el hombri dendi hazi 9.500 añus.<ref>[http://news.nationalgeographic.com/news/2004/04 0408_040408_oldestpetcat.html Oldest Know Pet Cat Year-Old Bourial Found on Cyprus]</ref> Ain docenas de razas, angunas sin pelu o enclusu sin cola, comu resultau de mutacionis genéticas, i dessistin nuna ampria varieá de coloris. Son espertus depredaoris que cazan mas de cien especiis deferentis d'animalis p'alimental-se. Se comunican con gemius, ruñius i alreol dun centenal de deferentis vocalizacionis<ref>{{Cita web |url=http://www.channel3000.com/news/1472741/detail.html |título=Meows Means More To Cat Lovers (21/05/2002) |fechaacceso=2010-07-06 |archive-date=2003-08-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20030804205624/http://www.channel3000.com/news/1472741/detail.html |dead-url=yes }}</ref>, amás del luengaji colporal. == Referencias == <references/> [[Categoría:Fauna]] 3xk4s8th9pxah3zc48claxmpybqjzcp Módulo:Wikidata 828 9854 143503 128567 2026-06-09T09:49:35Z JGiannelos (WMF) 17872 143503 Scribunto text/plain --[[********************************************************************************* * Nombre: Módulo:Wikidata * * Descripción: Este módulo devuelve el valor o valores con o sin formato * específico a una propiedad de Wikidata. * * Fecha última revisión: 30 de junio de 2021. * * Estado: En uso. * *********************************************************************************`-- ]] local p = {} local datequalifiers = {'P585', 'P571', 'P580', 'P582'} local ext = mw.language.new('ext') local primera = true --local marco Ojo. marco no debe definirse como local pues si se hace así puede fallar. --[[ ========================================================================= Mensajes de error ========================================================================= `-- ]] local avisos = mw.loadData('Módulo:Wikidata/mensajes') -- Módulos y funciones utilizadas local elementoTabla = require('Módulo:Tablas').elemento -- -- Módulos en los que están definidos los tipos de datos más habituales si son -- diferentes de Wikidata/Formatos -- local modulosTipos = mw.loadData('Módulo:Wikidata/modulosTipos') local modulosTiposComplejos = { ['nacionalidad'] = 'Módulo:Wikidata/Formatos país', } --[[ ========================================================================= Función para pasar el frame cuando se usa en otros módulos. ========================================================================= `-- ]] function p:setFrame(frame) marco = frame end --[[ ========================================================================= Función para identificar el ítem correspondiente a la página o otro dado. Esto último aún no funciona. ========================================================================= `-- ]] function SelecionEntidadPorId( id ) if id and id ~= '' then return mw.wikibase.getEntityObject( id ) else return mw.wikibase.getEntityObject() end end --[[ ========================================================================= Función que identifica si el valor devuelto es un ítem o una propiedad y en función de eso añade el prefijo correspondiente ========================================================================= `-- ]] function SelecionEntidadPorValor( valor ) local prefijo = '' if valor['entity-type'] == 'item' then prefijo = 'q' -- Prefijo de ítem elseif valor['entity-type'] == 'property' then prefijo = 'p' -- Prefijo de propiedad else return formatoError( 'unknown-entity-type' ) end return prefijo .. valor['numeric-id'] -- Se concatena el prefijo y el código numérico end --[[ ========================================================================= Función auxiliar para dar formato a los mensajes de error ========================================================================= `-- ]] function formatoError( clave ) return '<span class="error">' .. avisos.errores[clave] .. '</span>' end --[[ ========================================================================= Función para determinar el rango ========================================================================= `-- ]] function getRango(tablaDeclaraciones) local rank = 'deprecated' for indice, declaracion in pairs(tablaDeclaraciones) do if declaracion.rank == 'preferred' then return 'preferred' elseif declaracion.rank == 'normal' then rank = 'normal' end end return rank end --[[ ========================================================================= Función para determinar la declaracion o declaraciones de mayor rango ========================================================================= `-- ]] function p.filtrarDeclaracionPorRango(tablaDeclaraciones) local rango = getRango(tablaDeclaraciones) local tablaAuxiliar = tablaDeclaraciones tablaDeclaraciones = {} if rango == 'deprecated' then return {} end for indice, declaracion in pairs(tablaAuxiliar) do if declaracion.rank == rango then table.insert(tablaDeclaraciones, declaracion) end end return tablaDeclaraciones end --[[ ========================================================================= Función para seleccionar el tipo de declaración: Referencia, valor principal o calificador ========================================================================= `-- ]] function seleccionDeclaracion(declaracion, opciones) local fuente = {} local propiedadFuente = {} local calificador = opciones.formatoCalificador ~= '()' and opciones.calificador if calificador ~= '' and calificador and declaracion['qualifiers'] then if declaracion['qualifiers'][mw.ustring.upper(calificador)] then return declaracion.qualifiers[mw.ustring.upper(calificador)][1] -- devuelve el calificador (solo devolverá el primer valor) else return "" --Para que no lance excepción si no existe el calificador end elseif opciones.dato == 'fuente' and declaracion['references'] then fuente = declaracion.references[1]['snaks'] for k,v in pairs(fuente) do propiedadFuente = k end return declaracion.references[1]['snaks'][propiedadFuente][1] -- devuelve la fuente (queda que se itinere la tabla) elseif (calificador == '' or not calificador) and (opciones.dato ~= 'fuente') then return declaracion.mainsnak -- devuelve el valor principal else return '' end end --[[ ========================================================================= Función para recopilar las declaraciones ========================================================================= `-- ]] function p.getDeclaraciones(entityId) -- == Comprobamos que existe un ítem enlazado a la página en Wikidata == if not pcall (SelecionEntidadPorId, entityId ) then return false end local entidad = SelecionEntidadPorId(entityId) if not entidad then return '' -- Si la página no está enlazada a un ítem no devuelve nada end -- == Comprobamos que el ítem tiene declaraciones (claims) == if not entidad.claims then return '' -- Si el ítem no tiene declaraciones no devuelve nada end -- == Declaración de formato y concatenado limpio == return entidad.claims end --[[ ========================================================================= Función para crear la cadena que devolverá la declaración ========================================================================= `-- ]] local function valinQualif(claim, qualifs) local claimqualifs = claim.qualifiers local i,qualif local vals, vals1, datavalue, value, datatype if not claimqualifs then return nil end for i, qualif in pairs(qualifs) do vals = claimqualifs[qualif] if vals then vals1 = vals[1] if vals1 then datavalue=vals1.datavalue if datavalue then datatype = datavalue.type value = datavalue.value if datatype == 'time' and value then return value.time elseif datatype == 'string' and value then return value end end end end end end function p.getPropiedad(opciones, declaracion) local propiedad = {} local tablaOrdenada = {} -- Resolver alias de propiedad if opciones.propiedad == 'precisión' or opciones.propiedad == 'latitud' or opciones.propiedad == 'longitud' then --latitud, longitud o precisión -- Tierra propiedad = 'P625' -- Luna if mw.wikibase.getEntityObject() and mw.wikibase.getEntityObject():formatPropertyValues("p376")["value"] == 'Luna' then propiedad = 'P8981' end else propiedad = opciones.propiedad -- En el resto de casos se lee lo dado end if not propiedad then -- Comprobamos si existe la propiedad dada y en caso contrario se devuelve un error return formatoError( 'property-param-not-provided' ) end if declaracion then tablaOrdenada = declaracion elseif not p.getDeclaraciones(opciones.entityId) then return formatoError( 'other entity' ) elseif p.getDeclaraciones(opciones.entityId)[mw.ustring.upper(propiedad)] then tablaOrdenada = p.getDeclaraciones(opciones.entityId)[mw.ustring.upper(propiedad)] else return '' end -- Función que separa la cadena de texto 'inputstr' utilizando un separador 'sep' function split(inputstr, sep) sep=sep or '%s' local t={} for field,s in string.gmatch(inputstr, "([^"..sep.."]*)("..sep.."?)") do table.insert(t,field) if s=="" then return t end end end -- Aplicar filtro de calificador if (opciones.filtroCalificador ~= nil and opciones.filtroCalificador ~= '') then local opts = split(opciones.filtroCalificador, ';') local negative = false if (#opts > 2) then if (opts[3]=='n') then negative = true elseif (opts[3]=='p') then negative = false end end tablaOrdenada = p.filtroCalificadores(tablaOrdenada, opts[1], split(opts[2], ','), negative) end -- Aplicar filtro de valor if (opciones.filtroValor ~= nil and opciones.filtroValor ~= '') then local opts = split(opciones.filtroValor, ';') local negative = false if (#opts > 1) then if (opts[2]=='n') then negative = true elseif (opts[2]=='p') then negative = false end end tablaOrdenada = p.filtroValores(tablaOrdenada, split(opts[1], ','), negative) end -- Aplicar función de formato local modulo, funcion funcion = opciones['valor-función'] or opciones['value-function'] or opciones['funcion'] if funcion then modulo = modulosTiposComplejos[funcion] if modulo then return require(modulo)[funcion](tablaOrdenada, opciones) end end -- Evitar que pete cuando se haga el find en opciones['formatoTexto'] si vale nil if not opciones['formatoTexto'] then opciones['formatoTexto'] = '' end -- Aplicar filtro de mayor rango if (opciones.rangoMayor == 'sí') then tablaOrdenada = p.filtrarDeclaracionPorRango(tablaOrdenada) end -- Ordenarsegún el calificador "orden dentro de la serie" if opciones.ordenar == 'sí' then require('Módulo:Tablas').ordenar(tablaOrdenada, function(elemento1,elemento2) local orden1 = valinQualif(elemento1, { 'P1545' }) or '' -- elemento1.qualifiers.P1545[1].datavalue.value or '' local orden2 = valinQualif(elemento2, { 'P1545' }) or '' -- elemento2.qualifiers.P1545[1].datavalue.value or '' return orden1 < orden2 end ) end --Ordenar según la fecha. [Véase la función chronosort de :fr:Module:Wikidata/Récup] if opciones.ordenar == 'por fecha' then require('Módulo:Tablas').ordenar(tablaOrdenada, function(elemento1,elemento2) local fecha1 = valinQualif(elemento1, datequalifiers) or '' -- elemento1.qualifiers.P580[1].datavalue.value.time or '' local fecha2 = valinQualif(elemento2, datequalifiers) or '' -- elemento2.qualifiers.P580[1].datavalue.value.time or '' return fecha1 < fecha2 end ) end -- Si después de todo no queda nada en la tabla retornar if not tablaOrdenada[1] then return end -- == Si solo se desea que devuelva un valor == -- Pendiente eliminar el parámetro y sustituirlo por un nuevo valor del parámetro lista=no que haría lo mismo que opciones.uno = sí if opciones.uno == 'sí' then -- Para que devuelva el valor de índice 1 tablaOrdenada = {tablaOrdenada[1]} elseif opciones.uno == 'último' then -- Para que devuelva la última entrada de la tabla tablaOrdenada = {tablaOrdenada[#tablaOrdenada]} end -- == Creamos una tabla con los valores que devolverá == local formatoDeclaraciones = {} local hayDeclaraciones for indice, declaracion in pairs(tablaOrdenada) do declaracionFormateada = p.formatoDeclaracion(declaracion, opciones) if declaracionFormateada and declaracionFormateada ~= '' then table.insert(formatoDeclaraciones, declaracionFormateada) hayDeclaraciones = true end end primera = true if not hayDeclaraciones then return end -- Aplicar el formato a la lista de valores según el tipo de lista de las -- opciones return p.formatoLista(formatoDeclaraciones, opciones) end -- Función que sirve para comprobar si una entidad tiene una propiedad con un -- valor específico -- Parámetros: -- · entidad: tabla de la entidad de Wikidata -- · propiedad: identificador de Wikidata para la propiedad -- · valor: valor de la propiedad en Wikidata function p.tieneValorPropiedad(entidad, propiedad, valor) if entidad and entidad.claims and entidad.claims[propiedad] then local mainsnak for key,value in ipairs(entidad.claims[propiedad]) do if value and value.mainsnak then mainsnak = value.mainsnak if mainsnak.datatype == 'wikibase-item' and mainsnak.snaktype == 'value' and mainsnak.datavalue.value.id == valor then return true end end end end return false end -- Función que sirve para devolver la leyenda (P2096) de una imagen (P18) en Wikidata en un determinado idioma -- La función se llama así: {{#invoke:Wikidata |getLeyendaImagen | <PARÁMETRO> | lang=<ISO-639code> |id=<QID>}} -- Devuelve PARÁMETRO, a menos que sea igual a "FETCH_WIKIDATA", del objeto QID (llamada que consume recursos) -- Si se omite QID o está vacio, se utiliza el artículo actual (llamada que NO consume recursos) -- Si se omite lang se utiliza por defecto el idioma local de la wiki, en caso contrario el idioma del código ISO-639 -- ISO-639 está documentado aquí: https://docs.oracle.com/cd/E13214_01/wli/docs92/xref/xqisocodes.html#wp1252447 -- El ranking es: 'preferred' > 'normal' y devuelve la etiqueta de la primera imágen con ranking 'preferred' -- O la etiqueta de la primera imagen with ranking 'normal' si no hay ningún 'preferred' -- Ranks: https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:Wikibase_Client/Lua p.getLeyendaImagen = function(frame) -- busca un un elemento concreto en Wikidata (QID), en caso contrario que sea nil local id = frame.args.id if id and (#id == 0) then id = nil end -- busca el parámetro del idioma que debería contender un código ISO-639 de dos dígitos -- si no se declara, toma por defecto el idioma local de la wiki (es) local lang = frame.args.lang if (not lang) or (#lang < 2) then lang = mw.language.getContentLanguage().code end -- el primer parámetro sin nombrar es el parámetro local, si se declara local input_parm = mw.text.trim(frame.args[1] or "") if input_parm == "FETCH_WIKIDATA" or input_parm == "" or input_parm == nil then local ent = mw.wikibase.getEntityObject(id) local imgs if ent and ent.claims then imgs = ent.claims.P18 end local imglbl if imgs then -- busca una imagen con ranking 'preferred' for k1, v1 in pairs(imgs) do if v1.rank == "preferred" and v1.qualifiers and v1.qualifiers.P2096 then local imglbls = v1.qualifiers.P2096 for k2, v2 in pairs(imglbls) do if v2.datavalue.value.language == lang then imglbl = v2.datavalue.value.text break end end end end -- si no hay ninguna, busca una con ranking 'normal' if (not imglbl) then for k1, v1 in pairs(imgs) do if v1.rank == "normal" and v1.qualifiers and v1.qualifiers.P2096 then local imglbls = v1.qualifiers.P2096 for k2, v2 in pairs(imglbls) do if v2.datavalue.value.language == lang then imglbl = v2.datavalue.value.text break end end end end end end return imglbl else return input_parm end end -- Función que devuelve el valor de entidad.claims[idPropiedad][ocurrencia].mainsnak.datavalue.value.text -- con entidad.claims[idPropiedad][ocurrencia].mainsnak.datavalue.value.language = 'es' -- Útil para obtener valores de propiedades de tipo monolingualtext function p.getPropiedadEnEspanyol(idEntidad, idPropiedad) -- Ver cs:Modul:Wikidata/item formatEntityWithGender -- local entidad = mw.wikibase.getEntityObject(idEntidad) if not entidad then return end local declaracion = elementoTabla(entidad,'claims', idPropiedad) if not declaracion then return end local valor for k,v in pairs(declaracion) do valor = elementoTabla(v,'mainsnak', 'datavalue', 'value') if valor.language == 'ext' then return valor.text end end end -- devuelve el ID de la página en Wikidata (Q...), o nada si la página no está conectada a Wikidata function p.pageId(frame) local entity = mw.wikibase.getEntityObject() if not entity then return nil else return entity.id end end function p.categorizar(opciones, declaracion) -- Evitar que pete cuando se haga el find en opciones['formatoTexto'] si vale nil if not opciones['formatoTexto'] then opciones['formatoTexto'] = '' end local categoriaOpciones=opciones['categoría'] if not categoriaOpciones then return '' end opciones['enlace'] = 'no' -- Crear una tabla con los valores de la propiedad. local valoresDeclaracion = {} if declaracion then valoresDeclaracion = declaracion elseif opciones.propiedad then local propiedad = {} if opciones.propiedad == 'precisión' or opciones.propiedad == 'latitud' or opciones.propiedad == 'longitud' then propiedad = 'P625' -- Si damos el valor latitud, longitud o precisión equivaldrá a dar p625 else propiedad = opciones.propiedad -- En el resto de casos se lee lo dado end if not p.getDeclaraciones(opciones.entityId) then return formatoError( 'other entity' ) elseif p.getDeclaraciones(opciones.entityId)[mw.ustring.upper(propiedad)] then valoresDeclaracion = p.getDeclaraciones(opciones.entityId)[mw.ustring.upper(propiedad)] else return '' end else return '' end -- Creamos una tabla con cada categoría a partir de cada valor de la declaración local categorias = {} local hayCategorias if type(categoriaOpciones) == 'string' then local ModuloPaginas = require('Módulo:Páginas') for indice, valor in pairs(valoresDeclaracion) do valorFormateado = p.formatoDeclaracion(valor, opciones) if valorFormateado ~= '' then categoria = ModuloPaginas.existeCategoria(categoriaOpciones:gsub('$1',valorFormateado)) if categoria then table.insert(categorias, categoria) hayCategorias = true end end end elseif type(categoriaOpciones) == 'table' then for indice, valor in pairs(valoresDeclaracion) do categoria = categoriaOpciones[elementoTabla(valor, 'mainsnak', 'datavalue', 'value', 'numeric-id')] if categoria then table.insert(categorias, 'Categoría:' .. categoria) hayCategorias = true end end end if hayCategorias then return '[[' .. mw.text.listToText( categorias, ']][[',']][[') .. ']]' end return '' end --[[ ========================================================================= Función que filtra los valores de una propiedad y devuelve solo los que tengan el calificador "qualifier" indicado con uno de los valores "values" ========================================================================= `-- ]] function p.filtroCalificadores(t, qualifier, values, negativo) local f = {} -- Tabla que se devolverá con el resultado del filtrado for k,v in pairs(t) do local counts = false if(v["qualifiers"] ~= nil and v["qualifiers"][qualifier] ~= nil) then for k2,v2 in pairs(v["qualifiers"][qualifier]) do -- Comprobar si el identificador del valor del cualificador está en la lista for k3,v3 in pairs(values) do if (v2["datavalue"] ~= nil and v2["datavalue"]["value"] ~= nil and v2["datavalue"]["value"]["id"] ~= nil and v3 == v2["datavalue"]["value"]["id"])then counts = true -- Si está marcar como true end end end end if counts and not negativo then -- Si uno de los valores del cualificador dio true se inserta el elemento table.insert(f, v) elseif not counts and negativo then -- Si ninguno de los valores del cualificador dio true se inserta el elemento table.insert(f, v) end end return f end --[[ ========================================================================= Función que filtra los valores de una propiedad y devuelve solo los que tengan uno de los valores "values" ========================================================================= `-- ]] function p.filtroValores(t, values, negativo) local f = {} -- Tabla que se devolverá con el resultado del filtrado for k,v in pairs(t) do local counts = false if(v["mainsnak"]["datavalue"]["value"]["id"] ~= nil) then for k2,v2 in pairs(values) do if (v2 == v["mainsnak"]["datavalue"]["value"]["id"])then counts = true -- Si está marcar como true end end end if counts and not negativo then -- Si uno de los valores del cualificador dio true se inserta el elemento table.insert(f, v) elseif not counts and negativo then -- Si ninguno de los valores del cualificador dio true se inserta el elemento table.insert(f, v) end end return f end --[[ ========================================================================= Función que comprueba si la página está enlazada a Wikidata en caso de estarlo pasa el valor como a argumento a la función formatSnak() ========================================================================= `-- ]] function p.formatoDeclaracion( declaracion, opciones) if not declaracion.type or declaracion.type ~= 'statement' then -- Se comprueba que tiene valor de tipo y que este sea statement (declaración) lo cual pasa siempre que existe la propiedad return formatoError( 'unknown-claim-type' ) -- Si no se cumple devuelve error end -- En el caso de que haya calificador se devuelve a la derecha del valor de la -- declaración entre paréntesis. local calificativo = opciones.calificativo or opciones.calificador if calificativo and declaracion.qualifiers then -- De momento los calificativos, normalmente años, no se enlazan local opcionesCalificativo = {['formatoTexto']='', enlace='no', ['formatoFecha']='año'} -- Pendiente local wValorCalificativo local wValorCalificativoFormateado local funcionCalificativo, mensajeError = obtenerFuncion(calificativo, opciones['módulo calificativo']) if mensajeError then return mensajeError elseif funcionCalificativo then -- Utilizar la función recibida sobre todos los calificativos wValorCalificativo = declaracion.qualifiers wValorCalificativoFormateado = funcionCalificativo(wValorCalificativo, opcionesCalificativo) elseif opciones.formatoCalificador and opciones.formatoCalificador == '()' then wValorCalificativo = declaracion.qualifiers[mw.ustring.upper(calificativo)] if wValorCalificativo and wValorCalificativo[1] then wValorCalificativoFormateado = p.formatoDato(wValorCalificativo[1], opcionesCalificativo) end elseif opciones.formatoCalificador and table.getn(mw.text.split(opciones.formatoCalificador, '%.')) == 2 then moduloFormatoCalificador = mw.text.split(opciones.formatoCalificador, '%.') formateado = require ('Módulo:' .. moduloFormatoCalificador[1]) if not formateado then return formatoError( 'value-module-not-found' ) end fun = formateado[moduloFormatoCalificador[2]] if not fun then return formatoError( 'value-function-not-found' ) end if mw.ustring.find(opciones['formatoTexto'],'mayúscula', plain ) and (primera or (opciones['separador'] and opciones['separador'] ~= 'null') or (opciones['lista'] and opciones['lista'] ~= '')) then opciones['mayúscula'] = 'sí' primera = false end if mw.ustring.find(opciones['formatoTexto'],'cursivas', plain ) then opcionesEntidad.cursivas = 'sí' end wValorCalificativoFormateado = fun( declaracion.qualifiers, opciones, marco) --return require('Módulo:Tablas').tostring(declaracion) else -- Utilizar el primer valor del calificativo de la propiedad recibida wValorCalificativo = declaracion.qualifiers[mw.ustring.upper(calificativo)] if wValorCalificativo and wValorCalificativo[1] then wValorCalificativoFormateado = p.formatoDato(wValorCalificativo[1], opcionesCalificativo) end end if opciones.separadorcalificador then separador = opciones.separadorcalificador else separador = ' ' end if wValorCalificativoFormateado then datoFormateado = p.formatoDato(declaracion.mainsnak, opciones) -- Si el parámetro especificado era "|calificador="" no devolver propiedad y paréntesis if(opciones.calificador ~= nil and opciones.calificador ~= '') then return wValorCalificativoFormateado end -- Si el parámetro especificado era "|calificativo="" devolver propiedad y calificativo entre paréntesis return (datoFormateado and datoFormateado .. '&nbsp;<small>(' .. wValorCalificativoFormateado .. ')</small>') or nil end end -- Si no hay calificativo. return p.formatoDato(seleccionDeclaracion(declaracion, opciones), opciones, declaracion.qualifiers) end --[[ ========================================================================= Función que comprueba el tipo de dato (snaktype) si es value pasa el valor como argumento a la función formatoValorDato() ========================================================================= `-- ]] function p.formatoDato( dato, opciones, calificativos) if not dato or dato == '' then return '' end if dato.snaktype == 'somevalue' then -- Fecha más temprana if calificativos then if calificativos['P1319'] and calificativos['P1319'][1] and calificativos['P1319'][1].datavalue and calificativos['P1319'][1].datavalue.type=='time' then local opcionesFecha={['formatoFecha']=opciones['formatoFecha'],enlace=opciones.enlace} return 'post. ' .. require('Módulo:Wikidata/Fecha').FormateaFechaHora(calificativos['P1319'][1].datavalue.value, opcionesFecha) end end -- Si no tiene un calificativo válido return avisos['somevalue'] -- Valor desconocido elseif dato.snaktype == 'novalue' then return avisos['novalue'] -- Sin valor elseif dato.snaktype == 'value' then return formatoValorDato( dato.datavalue, opciones, calificativos) -- Si tiene el tipo de dato se pasa el valor a la función formatDatavalue() else return formatoError( 'unknown-snak-type' ) -- Tipo de dato desconocido end end --[[ ========================================================================= Función que establece el tipo de formato en función del tipo de valor (valorDato.type) y en caso de solicitarse un formato complemetario asocia el módulo donde se establece el formato y la función de este que lo establece ========================================================================= `-- ]] function formatoValorDato( valorDato, opciones, calificativos) local funcion, mensajeError = obtenerFuncion(opciones['valor-función'] or opciones['value-function'] or opciones['funcion'], opciones['valor-módulo'] or opciones['modulo']) if mensajeError then return mensajeError elseif funcion then local opcionesEntidad = {} for k, v in pairs(opciones) do opcionesEntidad[k] = v end if mw.ustring.find(opciones['formatoTexto'],'mayúscula', plain ) and (primera or (opciones['separador'] and opciones['separador'] ~= 'null') or (opciones['lista'] and opciones['lista'] ~= '')) then opcionesEntidad['mayúscula'] = 'sí' primera = false end if mw.ustring.find(opciones['formatoTexto'],'cursivas', plain ) then opcionesEntidad.cursivas = 'sí' end return funcion(valorDato.value, opcionesEntidad, marco, calificativos) end -- == Formatos por defecto en función del tipo de valor == -- * Con el resto de valores en propiedad if valorDato.type == 'wikibase-entityid' then -- Tipo: Número de entidad que puede ser un ítem o propiedad local opcionesEntidad = {} if mw.ustring.find(opciones['formatoTexto'],'mayúscula', plain ) and (primera or (opciones['separador'] and opciones['separador'] ~= 'null') or (opciones['lista'] and opciones['lista'] ~= '')) then opcionesEntidad['mayúscula'] = 'sí' primera = false end opcionesEntidad.enlace = opciones.enlace opcionesEntidad.etiqueta = opciones.etiqueta opcionesEntidad['debeExistir'] = opciones['debeExistir'] if mw.ustring.find(opciones['formatoTexto'],'cursivas', plain ) then opcionesEntidad.cursivas = 'sí' end return p.formatoIdEntidad( SelecionEntidadPorValor( valorDato.value ), opcionesEntidad) elseif valorDato.type == 'string' then -- Tipo: Cadena de texto (string) return valorDato.value elseif valorDato.type == 'url' then --Tipo URL (dirección web) return value.url elseif valorDato.type == 'time' then -- Tipo: Fecha/hora local opcionesFecha={['formatoFecha']=opciones['formatoFecha'],enlace=opciones.enlace} if mw.ustring.find(opciones['formatoTexto'] or '','mayúscula', plain ) and primera then opcionesFecha['mayúscula']='sí' end return require('Módulo:Wikidata/Fecha').FormateaFechaHora(valorDato.value, opcionesFecha, calificativos) elseif valorDato.type == 'monolingualtext' then -- Tipo: monolingüe if valorDato.value then if opciones.idioma then for k, v in pairs(valorDato) do if v.language == opciones.idioma then return v.text end end else return valorDato.value.text end else return '' end elseif valorDato.type == 'quantity' then -- Tipo: Cantidad return require('Módulo:Wikidata/Formatos').formatoUnidad(valorDato, opciones) elseif valorDato.value['latitude'] and valorDato.value['longitude'] then -- Tipo: Coordenadas -- * Para tipo coordenadas cuando se da como valor de propiedad: latitud, longitud o precisión if TIPOLLP == 'latitud' then return valorDato.value['latitude'] elseif TIPOLLP == 'longitud' then return valorDato.value['longitude'] elseif TIPOLLP == 'precisión' then return valorDato.value['precision'] else local globo = require('Módulo:Wikidata/Globos')[valorDato.value.globe] --Concatenamos los valores de latitud y longitud dentro de la plantilla Coord if globo ~= 'earth' then return marco:expandTemplate{ title = 'coord', args = { valorDato.value['latitude'], valorDato.value['longitude'], 'globe:' .. globo .. '_type:' .. opciones.tipo, display = opciones.display, formato = opciones.formato } } else return marco:expandTemplate{ title = 'coord', args = { valorDato.value['latitude'], valorDato.value['longitude'], 'type:' .. opciones.tipo, display = opciones.display, formato = opciones.formato } } end end else return formatoError( 'unknown-datavalue-type' ) -- Si no es de ninguno de estos tipos devolverá error valor desconocido end end --[[ ========================================================================= Damos formato a los enlaces internos ========================================================================= `-- ]] -- Opciones: -- - enlace: Valores posibles 'sí' o 'no' -- - mayúscula: Valores posibles 'sí' o 'no' -- - cursivas: Valores posibles 'sí' o 'no' function p.formatoIdEntidad(idEntidad, opciones) local enlace = mw.wikibase.sitelink(idEntidad) local etiqueta = mw.wikibase.label(idEntidad) return require('Módulo:Wikidata/Formatos').enlazar(enlace, etiqueta, idEntidad, opciones) end --[[ ========================================================================= Función principal ========================================================================= `-- ]] function p.Wikidata( frame ) TIPOLLP="" --Variable global para identificar los casos de latitud, longitud o precisión marco = frame local args = frame.args if args.valor == 'no' then return end local parentArgs = frame:getParent().args -- Copiar los argumentos local argumentos = {} for k, v in pairs(args) do argumentos[k] = v end for k, v in pairs(parentArgs) do if not argumentos[k] then argumentos[k] = v end end if argumentos[1]=='longitud' or argumentos[1]=='latitud' or argumentos[1]=='precisión' then TIPOLLP=argumentos[1] marco.args[argumentos[1]]='P625' end --if true then return require('Módulo:Tablas').tostring(argumentos) end -- No generar el valor de Wikidata si se ha facilitado un valor local y -- el valor local es prioritario. local valorWikidata; if (args.prioridad ~= 'sí' or (args.importar and args.importar == 'no')) and args.valor and args.valor ~= '' then valorWikidata = ''; else local ent = SelecionEntidadPorId(argumentos.entityId) argumentos.entityId = ent and ent.id or nil valorWikidata = p.getPropiedad(argumentos, nil); end local categorias = ''; local namespace = frame:preprocess('{{NAMESPACENUMBER}}'); if (namespace == '0' and (not args.categorias or args.categorias ~= 'no') and args.propiedad and string.upper(args.propiedad) ~= 'P18' -- P18: imagen de Commons and string.upper(args.propiedad) ~= 'P41' -- P41: imagen de la bandera and string.upper(args.propiedad) ~= 'P94' -- P94: imagen del escudo de armas and string.upper(args.propiedad) ~= 'P109' -- P109: firma de persona and string.upper(args.propiedad) ~= 'P154') then -- P154: logotipo if valorWikidata ~= '' and args.valor and args.valor ~= '' then categorias = '[[Categoría:Wikipedia:Artículos con datos locales]]' elseif valorWikidata and valorWikidata == '' and args.valor and args.valor ~= '' and (not args.calificador or args.calificador == '') and (not args.dato or args.dato == '' or args.dato ~= 'fuente')then categorias = '[[Categoría:Wikipedia:Artículos con datos por trasladar a Wikidata]]' end end if args.prioridad == 'sí' and valorWikidata ~= '' then -- Si se da el valor sí a prioridad tendrá preferencia el valor de Wikidata if args.importar and args.importar == 'no' and args.valor and args.valor ~= '' then return args.valor .. categorias elseif valorWikidata then return valorWikidata .. categorias -- valor que sustituye al valor de Wikidata parámetro 2 else return categorias end elseif args.valor and args.valor ~= '' then return args.valor .. categorias elseif args.importar and args.importar == 'no' then return '' elseif valorWikidata then -- Si el valor es nil salta una excepcion al concatenar return valorWikidata .. categorias else return '' end end function obtenerFuncion(funcion, nombreModulo) if not funcion then return elseif type(funcion) == 'function' then -- Uso desde LUA return funcion elseif funcion == '' or not nombreModulo or nombreModulo == '' then return else -- Uso desde una plantilla local modulo if not nombreModulo or nombreModulo == '' or nombreModulo == 'Wikidata/Formatos' then modulo = require(modulosTipos[funcion] or 'Módulo:Wikidata/Formatos') else modulo = require ('Módulo:' .. nombreModulo) end if not modulo then return nil, formatoError( 'value-module-not-found' ) elseif not modulo[funcion] then return nil, formatoError( 'value-function-not-found' ) else return modulo[funcion] end end end function p.addLinkback(valorPropiedad, idEntidad, idPropiedad) local lidEntidad if valorPropiedad and idPropiedad then lidEntidad= (idEntidad ~='' and idEntidad) or mw.wikibase.getEntityIdForCurrentPage() end if lidEntidad then return valorPropiedad .. '<span class=\"wikidata-link lapiz noprint\"> [[Archivu:Blue_pencil.svg|Ver y modificar los datos en Wikidata|10px|baseline|alt=Ver y modificar los datos en Wikidata|enlace=https://www.wikidata.org/wiki/' .. lidEntidad .. '?uselang=es#' .. idPropiedad .. ']]</span>' else return valorPropiedad end end function p.formatoLista(tabla, opciones) if not tabla or not tabla[1] then return end local tipo_lista = opciones.lista local lapiz if opciones.linkback == 'sí' and opciones.entityId and opciones.propiedad then lapiz = '<span class=\"wikidata-link lapiz noprint\"> [[Archivu:Blue_pencil.svg|Ver y modificar los datos en Wikidata|10px|baseline|alt=Ver y modificar los datos en Wikidata|enlace=https://www.wikidata.org/wiki/' .. opciones.entityId .. '?uselang=ext#' .. opciones.propiedad .. ']]</span>' else lapiz = '' end if not tabla[2] then -- Si la tabla solo tiene un elemento devolverlo return tabla[1] .. lapiz end if tipo_lista == 'no ordenada' or tipo_lista == 'ordenada' or tipo_lista == 'nobullet' then local lista = mw.text.listToText( tabla, '</li><li>', '</li><li>' ) if tipo_lista == 'no ordenada' then return '<ul><li>' .. lista .. lapiz .. '</li></ul>' elseif tipo_lista == 'ordenada' then return '<ol><li>' .. lista .. lapiz .. '</li></ol>' else return '<ul style="list-style-type:none;list-style-image:none;margin-left:0;padding-left:0"><li>' .. lista .. lapiz .. '</li></ul>' end else local separadores = { [''] = '', [','] = ', ', ['null'] = ', ', ['no'] = '' } local conjunciones = { [''] = '', ['y'] = ' y ', ['o'] = ' o ', ['null'] = ' y ', ['no'] = '' } local separador = opciones.separador local conjuncion = opciones['conjunción'] if not separador then separador = ', ' else separador = separadores[separador] or separador end if not conjuncion then conjuncion = ' y ' else conjuncion = conjunciones[conjuncion] or conjuncion end if conjuncion == ' y ' and marco and tabla[2] then conjuncion = ' ' .. marco:preprocess('{{y-e|{{Desvincular|' .. tabla[#tabla] .. '}}|sin texto}}') .. ' ' end return mw.text.listToText( tabla, separador, conjuncion ) .. lapiz end end -- Funciones existentes en otros módulos function p.obtenerEtiquetaWikidata(entidad, fallback) if not entidad then entidad = fallback end if entidad and entidad.labels and entidad.labels.es then return entidad.labels.es.value end end function p.obtenerImagenWikidata(entidad, propiedad) local imagen, valorImagen, piesDeImagen, k, pieDeImagen if not entidad then return end -- Obtener la primera imagen en Wikidata de la persona local imagen = elementoTabla(entidad, 'claims', propiedad, 1) --[[ -- Obtener el objeto de imagen, ya sea la primera, la última (WIP) o por fecha (WIP) local imagen = (function() local ImagenObj = elementoTabla(entidad, 'claims', idPropiedad) if opciones.ordenar == 'por fecha' then -- end return elementoTabla(ImagenObj, 1) end)() --]] if not imagen then return end valorImagen = elementoTabla(imagen, 'mainsnak', 'datavalue', 'value') piesDeImagen = elementoTabla(imagen, 'qualifiers', 'P2096') -- Encontrar el pie en español if piesDeImagen then for k,pieDeImagen in pairs(piesDeImagen) do if pieDeImagen.datavalue.value.language == 'ext' then return valorImagen, pieDeImagen.datavalue.value.text end end end -- Si no hay pie de imagen en español comprueba si hay fecha especificada para la imagen piesDeImagen = elementoTabla(imagen, 'qualifiers', 'P585') if piesDeImagen and piesDeImagen[1] then return valorImagen, 'En ' .. require('Módulo:Wikidata/Fecha').FormateaFechaHora(piesDeImagen[1].datavalue.value, {['formatoFecha']='año',['enlace']='no'}) end -- Sin pie de imagen en español return valorImagen end function p.propiedad(entidad, idPropiedad, opciones) if entidad and entidad.claims and entidad.claims[idPropiedad] then if not opciones then opciones = {['linkback']='sí'} end --[[ local ValorPosicional = (function() if opciones['valor_posicional'] == 'último' then return -1 end if type(opciones['valor_posicional']) == 'number' then return opciones['valor_posicional'] end return 1 end)() local ValorPosicionalCalif =(function() if opciones['valor_posicional_calif'] == 'último' then return -1 end if type(opciones['valor_posicional_calif']) == 'number' then return opciones['valor_posicional_calif'] end return 1 end)() local Calificador = opciones['calificador'] local Obj = (function() local Obj = (function() local Obj = elementoTabla(entidad, 'claims', idPropiedad) if ValorPosicional == -1 then return elementoTabla(Obj, #Obj) end return elementoTabla(Obj, ValorPosicional) end)() if Calificador then Obj = (function() local Obj = elementoTabla(Obj, 'qualifiers', Calificador) if ValorPosicionalCalif == -1 then return elementoTabla(Obj, #Obj) end return elementoTabla(Obj, ValorPosicionalCalif) end)() end return Obj end)() Tipo = elementoTabla(Obj, 'datavalue', 'type') -- Devolver el ID de la entidad, para propiedades de entidad if opciones['formato'] == 'entidadID' then return elementoTabla(Obj, 'datavalue', 'value', 'id') end -- Preparar para devolver el archivo más reciente en la propiedad. Buscar cómo hacerlo con los calificadores if opciones['formato'] == 'archivo' then if Calificador then return elementoTabla(Obj, 'datavalue', 'value') end if not opciones['uno'] then opciones['uno'] = 'último' end opciones['ordenar'] = 'por fecha' end -- Obtener la propiedad como cadena sin formato if opciones['formato'] == 'cadena' then opciones['linkback'] = 'no' if Tipo == 'string' then return elementoTabla(Obj, 'datavalue', 'value') end end -- Devolver una cadena numérica correctamente formateada if opciones['formato'] == 'número' then if Tipo == 'quantity' then return formatoNumero(elementoTabla(Obj, 'datavalue', 'value', 'amount')) end end -- Devolver una cadena numérica con su unidad if opciones['formato'] == 'unidad' then if elementoTabla(entidad, 'claims', idPropiedad, 2, 'mainsnak', 'datavalue') then return formatoNumero(elementoTabla(entidad, 'claims', idPropiedad, 1, 'mainsnak', 'datavalue', 'value', 'amount')) .. '&nbsp;-&nbsp;' .. numeroUnidad(elementoTabla(entidad, 'claims', idPropiedad, 2, 'mainsnak', 'datavalue'), opciones) else return numeroUnidad(elementoTabla(entidad, 'claims', idPropiedad, 1, 'mainsnak', 'datavalue'), opciones) end end --]] opciones.entityId = entidad.id opciones.propiedad = idPropiedad return p.getPropiedad(opciones, entidad.claims[idPropiedad]) end end function p.esUnValor(entidad, idPropiedad, idaBuscar) if not entidad or not idPropiedad then return false end local declaracion = elementoTabla(entidad, 'claims', idPropiedad) local idBuscado if not declaracion then return false end for k,v in pairs(declaracion) do idBuscado = elementoTabla(v,'mainsnak','datavalue','value','id') if idBuscado == idaBuscar then return true end end return false end -- Obtener el objeto mw.language, para usar sus funciones en otros módulos function p.language() return es end return p lf59ojabvymiqtatfm6k3ej2gkbpglc Mari del Norti 0 11204 143502 136221 2026-06-09T05:33:07Z InternetArchiveBot 17037 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 143502 wikitext text/x-wiki [[Archivu:NASA NorthSea1.jpg|thumb|right|250px|Arretrataura del mari del Norti]] [[Archivu:Amfidromieen.JPG|thumb|right|250px|[[Anfidromia]] del mari del Norti.]] [[Archivu:FreeAirNorthSea.svg|thumb|right|250px|[[Anomalia gravimétrica|Anomalias gravimétricas]] medias nel mari del Norti<ref>Données : EGM2008, d'après [https://web.archive.org/web/20120313000732/http://bgi.omp.obs-mip.fr/index.php/eng/Data-Products/Toolbox/Anomaly-maps-visualization donnée consultable ici].</ref>.]] El '''mari del Norti''' es un mari marginal del [[océanu Atlánticu]], assitiau entri las costas de [[Noruega]] i [[Dinamarca]] al esti, las delas [[islas británicas]] al oesti i las d'[[Alemaña]], los [[Paisis Baxus]], [[Bélgica]] i [[Francia]] al sul. El [[Skagerrak]] constituyi una especii de bahía al esti del mari, la qual lo conecta col [[Mari Bálticu|Bálticu]] a través del [[Kattegat]]; tamién está conectau col Bálticu meyanti el [[canal de Kiel]]. El [[canal dela Mancha]] lo conecta al restu del Atlánticu pol sul, mentras que pol norti conecta a través del [[mari de Noruega]], qu'es el nombri qu'adota el mari al norti delas [[islas Shetland]]. Las mareas son abondu irregularis ya que confluyin nel una corrienti provenienti del norti i otra del sul. A abondus lluvia i niebla duranti tou el añu, i del noroesti vienin violentas tormentas que hazin la navegación peligrosa. Tieni una superfici dunus 750 000 km², una longitú aprosimá de 960 km i una anchura máxima de 480 km. Es un mari mu pocu profundu, con una profundidá media de 95 metrus: el hechu que nel [[bancu Dogger]], en meyu del mari i a una profundidá d'unus 25 metrus, s'ayan topau restus de mamuts prueva que duranti la última glaciación u bien estaba cubiertu de yelu u bien estaba emergiu. Col desyelu, el bancu se convirtió nuna especii d'últimu reductu en forma d'isla. Duranti la [[Edá Antigua]] esti mari se conocía cumu ''Oceanum'' u ''Mare Germanicum''. El nombri atual se crei que surgió dendi el puntu de vista delas [[Islas Frisias]], dendi queaba totalmenti al norti, i pol oposición al mari del Sul (el [[mari de Frisia]] i el [[Zuiderzee]], enos [[Países Bajus]]). A la larga, el nombri atual s'acabó emponiendu, de forma que ya era predominanti duranti la Edá Moerna. Ena citá Edá Moerna fue común llamal Mari del Norti u Mari del Nord a tol [[océanu Atlántico]], siendu pol contrapartia llamau «Mari del Sul» u «Mari del Sud» tol [[océano Pacíficu]]. Sigún las lenguas oficialis delos estaus que lo arrodean, es denominau ''Mer du Nord'' en [[Idioma francés|francés]], ''Noordzee'' en [[Idioma neerlandés|neerlandés]], ''Nordsee'' en [[Idioma alemán|alemán]], ''Nordsøen'' en [[Idioma danés|danés]], ''Nordsjøen'' en [[Idioma noruego|noruego]] i ''North Sea'' en [[Idioma inglés|inglés]]. En [[Idioma frisón occidental|frisón ociental]] se dici ''Noardsee'', en [[Idioma frisón oriental|frisón oriental]] se dici ''Noudsee'', en [[Idioma frisón septentrional|frisón septentrional]] ''Weestsiie'' (el mari Ociental) i en [[gaélico escocés]] ''A' Mhuir a Tuath''. Tieni emportantis yacimientus de [[petróleo]] i [[gas natural]], los cualis encetarun a gastal-si ena década de 1970. == Delimitación dela IHO == La máxima autoridá enternacional en materia de delimitación de maris, la [[Organización Idrográfica Enternacional]] («International Hydrographic Organization, IHO), considera el mari del Norti cumu un mari. Ena su publicación de referéncia mundial, «Limits of oceans and seas» (Límitis de océanus i maris, 3ª edición de 1953), le asigna el númeru d'identificación 4 i lo defini dela horma siguienti: {{cita|Nel suroeste. Una línea que uni el faru de Walde (Francia, 1°55'E) i el puntu Leathercoat (Inglaterra, 51°10'N).<br /> En el noroesti. Dendi Dunnet Head (3°22'W) en Escocia ata Tor Ness (58°47'N) ena isla de Hoy, i dendi allí a través desta isla ata la Kame de Hoy (58°55'N) en Breck Ness, en Mainland (58°58'N), a través desta isla ata  Costa Head (3°14'W) i a Inga Ness (59'17'N) en Westray, a través de Westray, a Bow Head, a través de Mull Head (puntu norti de Papa Westray) i al Seal Skerry (puntu norti de North Ronaldsay) i dendi allí ata  la isla Horse (puntu sul delas islas Shetland).<br />En el norti. Dendi el puntu Norti (Puntu Fethaland) de Mainland delas islas Shetland, a través de Graveland Ness (60°39'N) ena isla de Yell, a través de Yell ata Gloup Ness (1°04'W) i a través de Spoo Ness (60°45'N) ena isla Unst, a través de Unst ata Herma Ness (60°51'N), ata el puntu SO delos Rumblings i a Muckle Flugga (60°51′N 0°53′W) tous estus debin de sel encluíus ena çona del mari del Norti; i dendi allí remontandu el meridianu de 0°53'O  ata el paralelu de 61°00' Norti i hacia el esti siguendu dichu paralelu ata la costa de Noruega, siendu el conjuntu del Bancu Vikingu encluíus nel mari del Norti.<br />En el esti. El límiti ociental del Skagerrak [Una línea que uni Hanstholm (57°07′N 83°6′E) i el Naze (Lindesnes, 58°N 7°E)].|''Limits of oceans and seas'', pág. 10.<ref>«On the Southwest. A line joining the Walde Lighthouse (France, 1°55'E) and Leathercoat Point (England, 51°10'N).<br />On the Northwest. From Dunnet Head (3°22'W) in Scotland to Tor Ness (58°47'N) in the Island of Hoy, thence through this island to the Kame of Hoy (58°55'N) on to Breck Ness on Mainland (58°58'N) through this island to Costa Head (3°14'W) and to Inga Ness (59'17'N) in Westray through Westray, to Bow Head, across to Mull Head (North point of Papa Westray) and on to Seal Skerry (North point of North Ronaldsay) and thence to Horse Island (South point of the Shetland Islands).<br />On the North. From the North point (Fethaland Point) of the Mainland of the Shetland Islands, across to Graveland Ness (60°39'N) in the Island of Yell, through Yell to Gloup Ness (1°04'W) and across to Spoo Ness (60°45'N) in Unst island, through Unst to Herma Ness (60°51'N), on to the SW point of the Rumblings and to Muckle Flugga (60°51′N 0°53′W) all these being included in the North Sea area; thence up the meridian of 0°53' West to the parallel of 61°00' North and eastward along this parallel to the coast of Norway, the whole of Viking Bank being thus included in the North Sea.<br />On the East. The Western limit of the Skagerrak [A line joining Hanstholm (57°07′N 83°6′E) and the Naze (Lindesnes, 58°N 7°E)].».<br />La traducción al español es propia. La versión original, en inglés, está disponible en linea en el sitio oficial de la «International Hydrographic Organization» en: {{enlace roto|1=http://www.iho.int/publicat/free/files/S23_1953.pdf |2=http://www.iho.int/publicat/free/files/S23_1953.pdf |bot=InternetArchiveBot }}.</ref>}} == Nombri == [[Archivu:Ptolemy-british-isles.jpg|miniatura|izquierda|Una recreación de 1490 dun mapa dela ''Geografía'' de [[Claudio Ptolomeo|Ptolomeo]] cola denominación de "Oceanus Germanicus"]] Duranti la [[Edá Antigua]] esti mari se conocía cumu ''Oceanum'' u ''Mare Germanicum''. El nombri atual se crei que surgió dendi el puntu de vista delas [[Islas Frisias]], dendi ondi queaba totalmenti al norti, i pol oposición al mari del Sul (ogañu [[mari de Wadden]], enos [[Países Bajus]]). A la larga, el nombri atual s'acabó emponiendu, de forma que ya era predominanti duranti la Edá Moerna. Sigún las lenguas oficialis delos estaus que lo arrodean, es denominau ''Mer du Nord'' en [[Idioma francés|francés]], ''Noordzee'' en [[Idioma neerlandés|neerlandés]], ''Nordsee'' en [[Idioma alemán|alemán]], ''Nordsøen'' en [[Idioma danés|danés]], ''Nordsjøen'' en [[Idioma noruego|noruego]] i ''North Sea'' en [[Idioma inglés|inglés]]. En [[Idioma frisón occidental|frisón ociental]] se dici ''Noardsee'', en [[Idioma frisón oriental|frisón oriental]] se dici ''Noudsee'', en [[Idioma frisón septentrional|frisón septentrional]] ''Weestsiie'' (el mari Ociental) i en [[gaélico escocés]] ''A' Mhuir a Tuath''. Unu delos primerus nombris que se recojin es el de "Septentrionalis Oceanus", u "Océanu norteñu", que fue citau por [[Plinio]]. Aun assina, los celtas que vivían a lo largu dela su costa se referían cumu el “Morimaru”, u el "mari muertu", que tamién fue adotáu polos puebrus germánicus, resultandu en “Morimarusa”. Esti nombri se refieri a la "agua muerta" u franjas resultantis duna capa d'agua dulci que reponía a la parti superiol duna capa d'agua salá, hechú que resultaba una agua d'aspetu mu tranquilu. La referéncia a esti mesmu fenómenu se prolongó ena [[Edá Meya]], pol exemplu, “giliberōt” del [[alto alemán antiguo]] u en [[neerlandés medio]] “lebermer” u “libersee”. Otrus nombris comunis nel gastu duranti largus periodus fuerun los términus [[Latín|latinus]] ''Mare Frisicum'' i ''Mare Germanicum'' (u ''Oceanus Germanicus)'', assín cumu los sus equivalentis notras lenguas. == Geografía == El mari del Norti está delimitau, ena parti ociental, polas islas [[Orcadas]] i la costa esti d'[[Ingalaterra]] i [[Escocia]],<ref>cita libro|apellido = L.M.A.|editor= University of Chicago|título=Europe|fechaacceso = 09-01-2009|edición = Fifteenth|año = 1985|editorial = Encyclopadia Britannica Inc.|volumen =18|lugar = Uno.S.A.|isbn =0-85229-423-9|páginas = 832?835</ref> ena parti oriental pol estremu sul-ociental dela península d'[[Escandinavia]] i el oesti de [[Jutlandia]] (litoral [[noruega|noruegu]] i [[dinamarca|danés]], respectivamenti) i al sul pola costa ociental d'[[Alemaña]], el litoral delos [[Países Bajos]] i [[Bélgica]] i del estremu norti de [[Francia]] ata el [[canal de la Mancha]].<ref>cita libro|apellido=Ripley |nombre=George |coautores =Charles Anderson Dana|título=The American Cyclopaedia: A Popular Dictionary of General Knowledge|url=http://books.google.cat/books?id=gepmaaaamaaj&pg=pa499&dq=norway,+Denmark,+Germany,+the+Netherlands,+Belgium,+and+France+%22North+Sea%22&lr=&as_brr=0&as_pt=ALLTYPES|formato=Digitized (11-10-2007) por Google Books online|fechaacceso=26-12-2008|año=1883|editorial= D. Appleton and company|páginas=499</ref> Al suroesti, más allá del [[estrecho de Dover]] u de Calais, el mari del Norti se convierti nel [[canal dela Mancha]], conexión col [[océanu Atlántico]]. Al esti, se conecta col [[mar Báltico]] a través del [[Skagerrak]] i el [[Kattegat]], dos [[estrecho]]s que separan [[Dinamarca]] de [[Noruega]] i [[Suecia]], respectivamenti. Al norti está bordeau polas [[Shetland]] i se conecta col [[mar de Noruega]], que s'alcuentra al estremu nororiental del Atlánticu.<ref>cita web|apellido=Helland-Hansen|nombre=Bjørn|coauthor=Fridtjof Nansen|título=IV. The Basin of the Norwegian Sea.|obra=Report on Norwegian Fishery and Marine-Investigations Vol. 11 No. 2|año=1909|editor=''Geofysisk Institutt''|url=http://web.gfi.uib.no/the%20Norwegian%20Sea/TNS-002.htm|fechaacceso=09-01-2009|urlarchivo=https://web.archive.org/web/20090114230040/http://web.gfi.uib.no/the%20Norwegian%20Sea/TNS-002.htm|fechaarchivo=2009-01-14</ref> S'estiendi a lo largu de 970 quilómetrus i tieni una anchura de 580 quilómetrus, ocupa una superfici de 750 000 quilómetrus cuadraus i un volumin de 94 000 quilómetrus cúbicus.<ref>cita web|título= About the North Sea: Key facts|editor= ''Safety at Sea project: Norwegian Coastal Administration''|año= 2008|url=http://www.safetyatsea.se/index.php?section=northsea|formato= |doi= |fechaacceso= 02-11-2008|urlarchivo=https://web.archive.org/web/20081209095426/http://www.safetyatsea.se/index.php?section=northsea|fechaarchivo=2008-12-09</ref> To alreol del litoral del mari del Norti ai islas i archipiélagus emportantis, cumu por exemplu las islas Shetland, las Orcadas i las [[islas Frisias]]. El mari del Norti recibi agua dulci provenienti duna serii de cuencas continentalis uropeas, assín cumu delas cuencas hidrográficas delas [[islas británicas]]. Tamién va a palral l'agua del mari Bálticu, ondi desembocan tamién una gran cantidá de ríus, pol cual se trata dun mari con poca salinidá. Los ríus prencipalis que desaguan al mari del Norti son el [[Elba (río)|Elba]], el [[Rin]] i el [[Mosa]]. La cuenca del Elba drena una superfici de 149 000 quilómetrus cuadraus, que incluyi 18 ciais i los sus afluentis. El delta del Rin-Mosa recibi las descargas d'agua duna superfici de 199 000 quilómetrus cuadraus, ondi s'alcuentran 68 ciais.<ref>{{cita libro|apellido=Ray|nombre= Alan|coautores =G. Carleton, Jerry McCormick-Ray|título=Coastal-marine Conservation: Science and Policy|url=http://books.google.cat/books?id=e7xlayvgef4c&pg=pa262&dq=%22North+Sea%22+watershed&lr=&as_brr=3&as_pt=ALLTYPES|año= 2004|edición=illustrated|fechaacceso=21-01-2009|formato=Digitized by Google Books online|editorial=Blackwell Publishing|isbn=0632055375, 9780632055371|páginas=262</ref><ref>cita libro|apellido=Hinrichsen|nombre= Don |título=Coastal Waters of the World: Trends, Threats, and Strategies|url=http://books.google.cat/books?id=70nsjkgmpiwc&pg=pa58&dq=%22North+Sea%22+watershed&lr=&as_brr=3&as_pt=ALLTYPES#PPA57,M1|año= 1999|edición= illustrated|fechaacceso=21-01-2009|formato=Digitized by Google Books online|editorial=Island Press|isbn=1559633832, 9781559633833|páginas=56?58</ref> Alreol de 184 millonis de pressonas vivin ena cuenca delos ríus que fluyin hacia el mari del Norti. Esta arrea contieni densas concentracionis endustrialis.<ref>cita web|título= Chapter 5: North Sea|obra= Environmental Guidebook on the Enclosed Coastal Seas of the World|editor= International Center for the Environmental Management of Enclosed Coastal Seas|fecha= 2003|url=http://www.emecs.or.jp/guidebook/eng/pdf/05north.pdf|formato= PDF|fechaacceso= 24-11-2008|urlarchivo=https://web.archive.org/web/20081217143715/http://www.emecs.or.jp/guidebook/eng/pdf/05north.pdf|fechaarchivo=2008-12-17</ref> === Hondura === Acia el norti a partil de latitú norti 53° 24', duna manera general, el hondón del mari del Norti desciendi de forma inadecuá. Al sul, s'inclina hacia el passu de Calais. Ena su mayol parti, el mari del Norti s'alcuentra ena plataforma continental uropea, con una hondura meyana de 90 metrus;<ref>cita libro|apellido=Calow|nombre=Peter |título=Blackwell's Concise Encyclopedia of Environmental Management|url=http://books.google.cat/books?id=l7v-jthrogkc&pg=pa100&dq=north-sea+shallow+%22European+Continental+Shelf%22&lr=&as_brr=3&as_pt=ALLTYPES|formato=Digitalizado por Google Books online |fechaacceso=26-12-2008|año= 1999|editorial= Blackwell Publishing|isbn= 0632049510, 9780632049516</ref> tieni pocas çonas más hondas de 100 metrus. La única esceción es la çanja de Noruega, que s'estiendi paralela ala costa de Noruega dendi [[Oslo]] ata una çona al norti de [[Bergen]]. Tieni entri 20 i 30 quilómetrus de cumprimentu, con unus 300 metrus de hondura anti Bergen, i una hondura máxima de 725 metrus en Skagerrak.<ref>Cita web |url=https://web.archive.org/web/20090304222148/http://mapserver.maptech.com/homepage/index.cfm?lat=58.011403248490396&lon=9.430819575677283&scale=1500000&zoom=50&type=0&icon=0&width=498&height=498&searchscope=dom&CFID=1719760&CFTOKEN=33728793&scriptfile=http%3A%2F%2Fmapserver.maptech.com%2Fhomepage%2Findex.cfm&latlontype=DMS [se quitó una URL no válida] |título=Skagerrak |fechaacceso=16 de febrero de 2022 |fechaarchivo=4 de marzo de 2009 |urlarchivo=https://web.archive.org/web/20090304222148/http://mapserver.maptech.com/homepage/index.cfm?lat=58.011403248490396&lon=9.430819575677283&scale=1500000&zoom=50&type=0&icon=0&width=498&height=498&searchscope=dom&CFID=1719760&CFTOKEN=33728793&scriptfile=http%3A%2F%2Fmapserver.maptech.com%2Fhomepage%2Findex.cfm&latlontype=DMS |deadurl=yes</ref> Al esti dela [[Gran Bretaña]], el bancu Dogger, una meseta que provieni duna grandi [[morrena]] del periodu glacial, produtu dela acumulación d'escombrus de glaciaris no consolidaus, s'elevi entri 15 i 30 metrus pol debaju dela superfici del mari.<ref>cita libro|apellido=Ostergren |nombre= Robert Clifford|coautores =John G. Rice|título=The Europeans: A Geography of People, Culture, and Environment |formato=Digitalizado por Google Books online|url=http://books.google.cat/books?id=wgpsuq873scc&pg=pa62&dq=%22dogger+bank%22+moraine&lr=&as_brr=3|año=2004|editorial=Guilford Press|lugar=Bath, UK|fechaacceso=10-01-2009| isbn= 0898622727, 9780898622720|páginas=62</ref><ref>cita web|editor=Maptech Online MapServer|título=Dogger Bank|fecha=1989–2008|año=|url=http://mapserver.maptech.com/homepage/index.cfm?lat=54.74456315454079&lon=2.3527509224287115&scale=1500000&zoom=50&type=0&icon=0&width=498&height=498&searchscope=dom&cfid=1719760&cftoken=33728793&scriptfile=http://mapserver.maptech.com/homepage/index.cfm&latlontype=dms|fechaacceso=20-07-2007|urlarchivo=https://archive.today/20120711211708/http://mapserver.maptech.com/homepage/index.cfm?lat=54.74456315454079&lon=2.3527509224287115&scale=1500000&zoom=50&type=0&icon=0&width=498&height=498&searchscope=dom&cfid=1719760&cftoken=33728793&scriptfile=http://mapserver.maptech.com/homepage/index.cfm&latlontype=dms|fechaarchivo=2012-07-11</ref> Esta característica a produciu una çona mu rica pala pesca. [[Long Forties]] i [[Broad Fourteens]] son árias que recibin los nombris pola profundidá qu'ai midia en [[Braza (unidad)|braza]]s; cuarenta brazas i catorci brazas u 73 i 26 metrus de profundidá, respectivamenti. Estus grandis bancus i otrus similaris hazin del mari del Norti unas çonas especialmenti peligrosas pa navegar,<ref>cita libro|apellido= Tuckey|nombre=James Hingston|título=Maritime Geography and Statistics ...|formato=Digitalizado por Google Books online (02-05-2007)|url=http://books.google.cat/books?id=emmbaaaayaaj&pg=pa420&dq=%22north+forties%22++%22broad+fourteens%22++fathoms&lr=&as_brr=3&as_pt=ALLTYPES|año= 1815|fechaacceso=10-01-2009 |editorial=Black, Parry & Co.|isbn=0521311918, 9780521311915|páginas=445</ref> que a siu aliviá pola aplicación delos nuevus sistemas de navegación pol satéliti.<ref>cita libro|apellido= Bradford|nombre=Thomas Gamaliel|título=Encyclopædía Americana: A Popular Dictionary of Arts, Sciences, Literature, History, Politics, and Biography, Brought Down to the Present Time; Including a Copious Collection of Original Articles in American Biography; on the Bases of the Seventh Edition of the German Conversations-lexicon|formato=Digitalizado por Google Books online (11-10-2007)|url=http://books.google.cat/books?id=cxspaaaayaaj&pg=pa445&dq=navigation+%22north+sea%22&lr=&as_brr=3&as_pt=ALLTYPES|año= 1838|fechaacceso=10-01-2009|editorial= Thomas, Cowperthwait, & co.|isbn=0521311918, 9780521311915|páginas=445</ref> Tamién ai grandis profundidais ena parti ociental del mari del Norti, cumu pol exemplu el Agujeru del Diabru<ref>cita web |url=http://mapserver.maptech.com/homepage/index.cfm?lat=57.00538906004456&lon=-0.06141139897619785&scale=1500000&zoom=50&type=0&icon=0&width=498&height=498&searchscope=dom&cfid=1719760&cftoken=33728793&scriptfile=http%3A%2F%2fmapserver.maptech.com%2Fhomepage%2Findex.cfm&latlontype=DMS |título=el Agujero del Diablo |fechaacceso=2021-03-20 |urlarchivo=https://web.archive.org/web/20090304221709/http://mapserver.maptech.com/homepage/index.cfm?lat=57.00538906004456&lon=-0.06141139897619785&scale=1500000&zoom=50&type=0&icon=0&width=498&height=498&searchscope=dom&cfid=1719760&cftoken=33728793&scriptfile=http%3A%2F%2fmapserver.maptech.com%2Fhomepage%2Findex.cfm&latlontype=DMS |fechaarchivo=2009-03-04 </ref> a lo largu d'[[Edimburgo]], ata 460 metrus, i algunus huera dela bahía de [[The Wash]]. <ref>cita web |url=http://mapserver.maptech.com/homepage/index.cfm?lat=53.43399653076986&lon=1.1412992921503484&scale=1500000&zoom=50&type=0&icon=0&width=498&height=498&searchscope=dom&cfid=1719760&cftoken=33728793&scriptfile=http%3A%2F%2fmapserver.maptech.com%2Fhomepage%2Findex.cfm&latlontype=DMS |título=''The Wash'' |fechaacceso=2021-03-20 |urlarchivo=https://web.archive.org/web/20090304221658/http://mapserver.maptech.com/homepage/index.cfm?lat=53.43399653076986&lon=1.1412992921503484&scale=1500000&zoom=50&type=0&icon=0&width=498&height=498&searchscope=dom&cfid=1719760&cftoken=33728793&scriptfile=http%3A%2F%2fmapserver.maptech.com%2Fhomepage%2Findex.cfm&latlontype=DMS |fechaarchivo=2009-03-04 </ref> Estus corredoris podríen habel siu formaus polos ríos durante l'última glaciación. De hechu, neste momentu dela glaciación, el nivel del mari del Norte era más baxu qu'el nivel d'ogañu ([[regresión marina]]). Los ríos antoncis habríen erosionau ciertas partis nesse momentu a cuerpo descubierto qu'el mar cubri ena actualidá([[transgresión marina]]). Lo más probabli es que sean restus dela [[valli del túnel]], manteniéndose abiertas palas corrientis de marea. {| class="wikitable" |[[Archivu:Sjøkart over Nordsjøen og Kattegat, fra 1796.png|x210px]] |[[Archivu:Nseamap.gif|x210px]] |[[Archivu:Nordostpassage NASA Worldwind-globe.png|x210px]] |- |Mapa del mari del Norti <br />(1796). |Mapa atual del mari del <br />Norti. |Em colorau el passaji del nordeste <br /> qu'ajunta el Mari del Norti <br />col [[oceanu Pacíficu]]. |} == Idrología == === Temperatura i salinidá === La [[temperatura]] mediana en vranu es de 17 °C i 6 °C en iviernu. El cambiu climáticu s'a atribuiu a un aumentu ena temperatura media del mari del Norti.<ref>cita web|título=Global Warming Triggers North Sea Temperature Rise|obra= Agence France-Presse|editor= SpaceDaily.AFP and UPI Wire Stories |fecha=2006-11-14|url = https://web.archive.org/web/20090103150607/http://www.terradaily.com/reports/Global_Warming_Triggers_North_Sea_Temperature_Rise_999.html |fechaacceso= 01-12-2008</ref> Las temperaturas del airi en heneru, de media se muevin nel rangú de 0 a 4 °C i en juliu, entri 13 i 18 °C. Duranti los mesis invernalis son frecuentis los temporalis i las tormentas. Las medias de [[saliniá]] son entri 34 i 35 gramus de sal pol litru d'agua. La saliniá tieni una mayol variabiliá ondi ai entradas d'agua dulci, cumu enos estuarius del [[Rin]] i el [[Elba (río)|Elba]], la conexión col [[mar Báltico]], i a lo largu dela costa de [[Noruega]].<ref>cita libro|apellido= Reddy  |nombre=M. P.m.|título=Descriptive Physical Oceanography|url=http://books.google.ca/books?id=2nc3jmki7myc&pg=pa120&lpg=pa120&dq=%22north+sea%22+%22salinity%22&source=web&ots=X7d8uno70t1f&sig=cha7-KJ72-t07sspfKPLtKgTymo&hl=can&sano=X&oi=book_result&resnum=6&ct=result#PPA114,M1|formato=Digitalizado por Google Books online|fechaacceso=03-12-2008 |año=2001 |editorial=Taylor & Francis|isbn=9054107065|páginas=114 |capítulo=Annual variation in Surface Salinity</ref> === Ríus === [[Archivu:Rivieren 4.46933E 51.88083N.jpg|thumb|upright=1.1|L'[[estuariu]] del [[Rhin]]]] Los prencepalis ríus que nel desaguan son: * el [[Elba (ríu)|Elba]], de 1165 km de longituú, que desagua en [[Cuxhaven]] (Alemaña); * el [[Weser]], de 452 km, que desaguaen [[Bremerhaven]] (Alemaña); * el [[Ems]], de 371 km, que desagua en [[Emden]] (Alemaña); * el [[Rin]], de 1233 km, i el [[ríu Mosa]], de 950 km, que desagua en [[Róterdam]] (Países Baxus); * el [[Escalda]], de 355 km, que desagua en [[Flesinga]] (Países Baxus); * el [[Ríu Yser|Yser]] a [[Nieuwpoort]] ([[Bélgica]]) * el [[Támesis]], de 346 km, que desagua en [[Southend-on-Sea]] (Gran Bretaña); * el [[Humber]] en [[Kingston upon Hull]] (Ingalaterra) * el [[Ríu Trent|Trent]], de 298 km, i el [[Ríu Ouse (Yorkshire)|ríu Ouse]], de 84 km, que desaguan en [[Kingston upon Hull]] (Gran Bretaña); * el [[Tyne]], de 321 km, que desagua en [[South Shields]] (Gran Bretaña); * el [[Ríu_Forth|Forth]], de 47 km, que desagua en [[Stirling]] (Gran Bretaña); * el [[Ríu Tay|Tay]], de 188 km, que desagua en [[Dundee]] (Gran Bretaña); === La circulación del agua i las mareas === [[Archivu:NorthSeaCurrents.png|miniatura|Las corrientis oceánicas entran prencipalmenti dendi el norti, dendi la costa noruega]] La pauta prencepal pal fluju d'agua al mari del Norti es un antigiru en sentiu acia la derecha a lo largu delas aceras. El mari del Norti es un brazu del [[océanu Atlánticu]] i recibi la mayoría delas [[Corrienti oceánica|corrientis oceánicas]] dendi la apertura norteña-oesti i, en menol grau, una parti que provieni dela corrienti cálida dela pequeña apertura del [[canal dela Mancha]]. Estas corrientis provienin dela costa de [[Noruega]]. Tantu las corrientis d'aguas profundas cumu las de superfici se muevin en diferentis direccionis; las aguas costeras superficialis de baja salinidad se desplazan hacia el esteriol, i las más profundas i densas con una alta salinidad se muevin hacia la costa. El mari del Norti s'alcuentra dentru dela plataforma continental i tieni unus tipus d'olas más diferentis que las delas aguas oceánicas de más hondura. Las velocidais delas olas se ven disminuías i las amplitudis delas olas aumentan. Nel mari del Norti ai dos sistemas anfidrómicus i un tercer sistema anfidrómicu incompletu. Nel mari del Norti, la diferencia ena amplitú mediana dela marea es de entri 0 a 8 metrus. La marea Kelvin del [[océanu Atlánticu]] es una ola semidiurna que viaja hacia el norti. Parti dela energía desta ola se propaga a través del canal dela Mancha acia el mari del Norti. Endispiés, la ola todavía viaja hacia el norti del océanu Atlántico, i una vezi pasás las islas británicas, la ola Kelvin se desplaza hacia el esti i al sul, i una vezi más entra en el mari del Norti. === Costas === [[Archivu:Nordholland SchoorlAnZee 2004 022a.jpg|thumb|Litoral belga.]] Las costas esti i oesti del mari del Norti son irregularis, formás polos glaciaris duranti la [[época glacial]]. Las costas a lo largu dela parti sul están cubiertas con los restus delos sedimentus glacialis depositaus. L'aporti delas montañas de Noruega ata a la orilla del mari, a provocau la criación de profundus [[fiordu]]s i [[archipiélagu]]s. Al sul de [[Stavanger]], la costa se suaviza i ca vezi ai menus islas. La costa esti d'Escocia es bastanti similal, enque menus marcá que la de Noruega. Al nordeste de Ingalaterra, los acantilaus son de menus altitú i se componin de morrenas menus resistentis, lo que a traíu cumu consecuencia que la superfici s'erosioni más fácilmenti, de horma que las costas tienin unus contornus más redondiaus.<ref>cita web|título=Development of the East Riding Coastline|url=http://www.eastriding.gov.uk/aspirelinks/coastal/1development.pdf|formato=PDF|editor=East Riding of Yorkshire Council|fechaacceso=24-07-2007|urlarchivo=https://www.webarchive.org.uk/wayback/archive/20091201113426/http://www.eastriding.gov.uk/aspirelinks/coastal/1development.pdf|fechaarchivo=2009-12-01|urlarchivo=https://web.archive.org/web/20070810055627/http://www.eastriding.gov.uk/aspirelinks/coastal/1development.pdf|fechaarchivo=2007-08-10</ref><ref>cita web|título= Holderness Coast United Kingdom| url =http://copranet.projects.eucc-d.de/files/000164_eurosion_holderness_coast.pdf|formato=PDF|editor=EUROSION Caso Study|fechaacceso= 24-07-2007</ref> Enos [[Países Baxus]], [[Bélgica]] i al esti de Ingalaterra ([[Ánglia del Esti]]), el litoral es baxu i pantanosu. La costa esti i el sudesti del mari del Norti, en el [[mar de Wadden]], es prencepalmenti [[arena|arenosa]] i mu recta, particularmenti en [[Bélgica]] i [[Dinamarca]].<ref>cita web|título=Overview of geography, hydrography and climate of the North Sea (Chapter II of the Quality Status Report.|editor=Convention for the Protection of the Marine Environment of the North-East Atlantic (OSPAR)|año=2000|url=http://www.ospar.org/eng/doc/pdfs/r2c2.pdf|formato=PDF|fechaacceso=04-12-2007|fechaarchivo=10 de julio de 2007|urlarchivo=https://web.archive.org/web/20070710023601/http://www.ospar.org/eng/doc/pdfs/R2C2.pdf|deadurl=yes</ref> [[Archivu:Wattenmeer-Nordfriesland.jpg|miniatura|La costa alemana del mari del Norti]] === Los fiordus i las escollera del Norti === [[Archivu:Geirangerfjord (6-2007).jpg|thumb|left|upright=1.1|El [[fiordu]] de [[Geirangerfjord]] en [[Noruega]]]] Las costas septentrionalis llevan todavía el signu delos inmensus glaciaris que las cubrían duranti las eras glacialis, creandu el frastallau paisaji costeru. Los [[fiordu|fiordus]] án nacíu dela acción delos glaciaris, que nel su lentu movimientu hacia el mari án raschau i escavau profundas hendiduras nel suelu. Con el retiralsi delos hielus, el inalciamientu del nivel del agua talis surcus án síu invadíus pol mari. El paisaji se presenta a menú con costas repias i las ensenaduras marinas puein sel tamién profundas. Los fiordus son particularmenti comunis ena costa dela [[Noruega]].<ref>[http://www.emecs.or.jp/guidebook/eng/pdf/05north.pdf EMECS International Center for the Environmental Management of Enclosed Coastal Seas] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081217143715/http://www.emecs.or.jp/guidebook/eng/pdf/05north.pdf |data=17 diciembri 2008 }} 24-07-2007</ref> Los ''firths'' son similaris a los fiordus, peru son generalmenti pocu profundus i presentan bahías más amplias al interiol delas cualis puein estal presentis pequeñas islas. Los glaciaris án insistíu aquí sobri una área más estensa i án escavau áreas más amplias. Los firths s'alcuentran sobri tó ena [[Escocia]] septentrional i a lo largu delas costas inglesas. Acia el sul los firths cedin el pasu a las escollera, formás delas morrenas glacialis. El impactu delas olas sobri la costa da lugal a fenómenus d'[[erosión]].<ref>[https://web.archive.org/web/20070810055627/http://www.eastriding.gov.uk/aspirelinks/coastal/1development.pdf Desarrollu dela línea de costa] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070810055627/http://www.eastriding.gov.uk/aspirelinks/coastal/1development.pdf |data=10 agostu 2007 }} 24-07-2007</ref> El material erosionau devieni huenti emportanti de sedimentus pa las estensionis fangosas que s'alcuentran dela otra parti del Mari del Norti.<ref>[https://www.tcd.ie/Geology/MAIN-PAGE/CE3A8/coast.pdf Costas: Geomorfología i Gestión] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070926010750/http://www.tcd.ie/Geology/MAIN-PAGE/CE3A8/coast.pdf |data=26 setiembri 2007 }} 24-07-2007</ref> El paisaji delas escollera está interrumpiu pol grandis estuarius fluvialis con sus correspondientis depósitus de detritus, en particular mó los del ríu [[Humber]] i [[Támesi]] en el sul d'Inglaterra. Nel sul de Noruega, cumu tamién ena costa [[Suecia|sueca]] del Skagerrak, s'alcuentran fenómenus similaris a los fiordus i a los firths.<ref>[https://web.archive.org/web/20080510133854/http://www.dromresan.com/english/index.shtml Navegación en Suecia i el Bálticu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080510133854/http://www.dromresan.com/english/index.shtml |data=10 mayu 2008 }} 24-07-2007</ref> Aquí la acción delos yelus á insistíu i á escavau sobri regionis aína más vastas. Acia las costas s'alcuentran dulcis declivis que desciendin delas montañas i que s'estiendin pol kilómetrus, hundíndusi endispués baju el mari, peru permaneciendu a una profundidá de solu poquitus metrus. == Gestión delas costas == [[Archivu:Afsluitdijk 1031.jpg|miniatura|izquierda|[[Afsluitdijk]] (diqui de cierri) es un emportanti diqui delos [[Países Baxus]]]] Las çonas costeras del sul huerun originalmenti planas d'inundación i tierras pantanosas. Enas çonas especialmenti vulnerablis a las mareas tempestuosas, la genti se asentó detrás delos diquis d'elevación i en espacios naturalis con tierras altas, cumu pol exemplu cordonis litoralis i los [[geest]]s. Ya en 500 a. C., la genti realizaba la construcción de vivienda en cerros más altus artificialis pa que l'inundación no afectasi.<ref>cita web|apellido= Khan|nombre= Maswood Alam|editor= Economic Observer|título= How long to be drowned by floods?|año= 2005|url= http://www.economic-observer.com/august07/article5.pdf|formato= PDF|fechaacceso= 02-11-2008|urlarchivo= https://web.archive.org/web/20111227024019/http://www.economic-observer.com/august07/article5.pdf|fechaarchivo= 2011-12-27</ref> No fue ata prencipios dela [[Edá Meya]], el 1200, que los abitantis encetun a conectal los diquis duna sola sortija en una línea de diquis a lo largu de toa la costa, convirtiendu assín a las regionis anfibias de tierra i mari en tierra firmi permanenti.<ref>cita libro|apellido=Wefer|nombre=Gerold |coautores =Wolfgang H. Berger, K. E. Behre, & Eystein Jansen|título=Climate Development and History of the North Atlantic Realm: With 16 Tables|año=2002|url=[http://books.google.cat/books?id=nacgncn_jaec&pg=pa308&vq=ring+dikes&dq=Climate+Development+and+History+of+the+North+Atlantic+Realm:+With+16+Tables&lr=&source=gbs_search_s&cad=0](http://books.google.cat/books?id=nacgncn_jaec&pg=pa308&vq=ring+dikes&dq=Climate+Development+and+History+of+the+North+Atlantic+Realm:+With+16+Tables&lr=&source=gbs_search_s&cad=0 |formato=Digitalizado por Google Books online|fechaacceso=04-12-2008|editorial= Springer|isbn=3540432019, 9783540432012|páginas=308–310  </ref> La forma moerna que a complementau el desbordamientu de diquis i canalis de desvíu lateral, empiezun a aparecel enos sigrus sigru XVII i sigru XVIII, construíu enos Países Bajus.<ref>cita web|apellido= Oosthoek|nombre=K. Jan|editor= Environmental History Resources|título=History of Dutch river flood defences|fecha=2006?2007|año= |url =http://www.eh-resources.org/floods.html|fechaacceso= 24-07-2007</ref> Las inundacionis del mari del Norti del 1953 i 1962 fuerun un empuju pala ulterior elevación delos diquis, assín cumu la reducción dela línea dela costa pa presental cumu la superfici lo menus posibli el castigu dela mari i las tormentas.<ref>cita web|editor= Compare Infobase Limited|título= North Sea Protection Works - Seven Modern Wonders of World|fecha= 2006–2007|año= |url= http://www.allwondersoftheworld.com/seven-modern-wonders/north-sea-protection-works.html|fechaacceso= 24-07-2007|urlarchivo= https://web.archive.org/web/20070525134637/http://www.allwondersoftheworld.com/seven-modern-wonders/north-sea-protection-works.html|fechaarchivo= 2007-05-25</ref> Ogañoti, el 27% delos Países Baxus está pol debaju del nivel del mari protegia pol diquis, dunas i apartamentus playerus.<ref>cita web|apellido= Rosenberg|nombre= Matt|obra= About.com – Geography|editor= ''[[The New York Times]]''|título= Dykes of the Netherlands|fecha= 30-01-2007|url= http://geography.about.com/od/specificplacesofinterest/a/dykes.htm|fechaacceso= 19-07-2007|urlarchivo= https://web.archive.org/web/20090201074700/http://geography.about.com/od/specificplacesofinterest/a/dykes.htm|deadurl= yes</ref> La gestión costera se componi ogañu de varius nivelis.<ref>cita web|título= Science around us: Flexible covering protects imperiled dikes – BASF – The Chemical Company – Corporate Website|editor= BASF|url= http://www.basf.com/group/corporate/en/content/news-and-media-relations/science-around-us/imperiled-dikes/index|formato= |doi= |fechaacceso= 16-01-2009|urlarchivo= https://archive.today/20130102043157/http://www.basf.com/group/corporate/en/content/news-and-media-relations/science-around-us/imperiled-dikes/index|fechaarchivo= 2013-01-02</ref> El diqui pendienti reduzi la energía dela mari d'entrada, de forma qu'al diqui no se le asina l'impactu. Diquis que s'alcuentran directamenti sobri el mari son especialmenti reforzaus. Delos diquis enos últimus añus, s'a reforzau en repetías ocasionis, a vezis ata 9 metrus i s'an reducíu pa reducil más la erosión delas oleás,<ref>cita web|apellido= Peters|nombre= Karsten|coautores = Magnus Geduhn, Holger Schüttrumpf, Helmut Temmler|título= Impounded water in Sea Dikes|editor= ICCE|fecha= 31 August to 5 September 2008|url= http://icce2008.hamburg.baw.de/downloads/intern/paper/bookofabstracts/0863_peters.pdf|formato= |doi= |fechaacceso= 16-01-2009|urlarchivo= https://web.archive.org/web/20090205005638/http://icce2008.hamburg.baw.de/downloads/intern/paper/bookofabstracts/0863_peters.pdf|fechaarchivo= 2009-02-05}}</ref><ref name="Martin">{{cita web|título=Planungen zum Küstenschutz in Niedersachsen|editor=Niedersächsischer Landesbetrieb für Wasserwirtschaft, Küsten-und Naturschutz|url=http://www.safecoast.org/editor/databank/file/towards%20a%20Generalplan%20kustenschutz2.pdf|idioma=alemán|formato=PDF|fechaacceso=02-11-2008|urlarchivo=https://web.archive.org/web/20120216062048/http://www.safecoast.org/editor/databank/file/towards%20a%20Generalplan%20kustenschutz2.pdf|fechaarchivo=2012-02-16</ref> ondi las dunas son suficientis pa protegel dela tierra detrás dellus dendi el mari, las dunas están plantás con pastu dela playa pa protegelus dela erosión pol vientu, el agua, i el tráficu a pie.<ref>cita web|título= Dune Grass Planting|obra= A guide to managing coastal erosion in beach/dune systems - Summary 2|editor= Scottish Natural Heritage|año= 2000|url= http://www.snh.org.uk/publications/on-line/heritagemanagement/erosion/appendix_1.2.shtml|fechaacceso= 02-11-2008|urlarchivo= https://web.archive.org/web/20081212154705/http://www.snh.org.uk/publications/on-line/heritagemanagement/erosion/appendix_1.2.shtml|fechaarchivo= 2008-12-12</ref> === Las mareas tempestuosas === [[Archivu:Watersnoodramp_1953.jpg|miniatura|Zuid-Beveland, ena inundación del 1953]] Las mareas tempestuosas tradicionalmenti án amenazau, en particular, las costas delos Países Baxus, Bélgica, Alemaña, i Dinamarca i çonas bajas del esti d'Ingalaterra, en particular alreol de [[The Wash]] i [[The Fens]] (los pantanus). Las mareas de tormenta son causás pol cambius ena [[presión atmosférica]] en combinación colos fuertis vientus creaus pola acción delas olas.<ref>cita libro|apellido=Ingham|nombre=J. K.|coautores = John Christopher Wolverson Cope, P. F. Rawson|título=Atlas of Palaeogeography and Lithofacies|url= http://books.google.cat/books?id=0i6bnsgx3_cc&pg=ra1-pa150&dq=%22North+SEa%22+%22European+continental+shelf.+%22&lr=&as_brr=3&as_pt=ALLTYPES |formato=Digitalizado por Google Books online|fechaacceso=15-12-2008|año=1999|editorial=Geological Society of London|isbn= 186239055X, 9781862390553|páginas=150|capítulo=Quaternary</ref> El primel registru que essisti duna inundación por una marea tempestuosa hue la ''Julianenflut'', que se produju el 17 de hebreru de 1164. Entri sus accionis, empizó a formal-si la [[Jadebusen]], una baía dela costa d'Alemaña. El añu 1228, se registró una grandi marea tempestuosa que provocó la muerti de más de 100 000 personas.<ref>cita web|apellido= Mueran|nombre= Rene|título= Social, economical and political impact of Weather|editor= EMS annual meeting|fecha= 02-10-2008|url= http://www.emetsoc.org/annual_meetings/documents/morin_silvermedallecture_2008.pdf|formato= PDF|fechaacceso= 04-12-2008|urlarchivo= https://web.archive.org/web/20081217143715/http://www.emetsoc.org/annual_meetings/documents/morin_silvermedallecture_2008.pdf|fechaarchivo= 2008-12-17</ref> En 1362, la segunda [[Grote Manndränke]] golpió la costa sul del mari del Norti. Las crónicas dela época hablan de más de 100 000 muertus, i una gran parti dela costa se perdió de horma permanenti inundá polas aguas del mari, inclúia la legendaria ciá perdía de [[Rungholt]].<ref>cita web|autor=scinexx|título=Der Untergang: Die Grote Manndränke - Rungholt Nordsee|editor= MMCD NEW MEDIA |año= 06-12-2008 Sábado|url =http://translate.google.ca/translate?hl=ca&sl=de&u=http://www.g-o.de/dossier-detail-395-8.html&sa=x&oi=translate&resnum=5&ct=result&prev=/search%3Fq%3D1362%2BGroote%2BManndr%25C3%25A4nke%26hl%3Den%26cliente%3Dfirefox-a%26rls%3Dorg.mozilla:en-GB:official%26sano%3DG|idioma=alemán|fechaacceso=04-12-2008</ref> Ya nel sigru XX, las inundacionis del mari del Norti de 1953, devastun varias costas delos paísis circundantis, cola muerti de más de 2 000 personas.<ref>cita web|editor=Investigating Rivers|título=Coastal Flooding: The great flood of 1953|año=|url=http://www.naturegrid.org.uk/rivers/gt%20stour%20caso%20study-pages/fld-cstl.html|fechaacceso=24-07-2007|urlarchivo=https://web.archive.org/web/20021126105045/http://www.naturegrid.org.uk/rivers/gt%20stour%20caso%20study-pages/fld-cstl.html|fechaarchivo=2002-11-26</ref> Más palanti, en 1962, 315 ciudadanus de [[Hamburgo]] murierun delas inundacionis del mari del Norti de 1962. La «inundación del sigru", producía en 1976 i la inundación norteña de Frisia de 1981 trajerun los nivelis más altus d'agua que s'án medíu ata la fecha enas costas del mari del Norti, peru debíu a las defensas costeras construías, cumu pol exemplu sistemas d'alerta i mejora delos diquis i otras modificacionis posterioris a la inundación de 1962, las inundacionis solu provocarun dañus a la propiedá<ref>cita libro|apellido=Lamb|nombre=H. H.|título=Weather, Climate & Human Affairs: A Book of Essays and |url= http://books.google.cat/books?id=m5ioaaaaqaaj&pg=pa131&dq=north+Frisian+Flood+of+1981&lr=&as_brr=3&as_pt=ALLTYPES#PPA187,M1| formato=Digitalizado por Google books online|fechaacceso= 12-01-2009|edición= illustrated|año=1988 |editorial=Taylor & Francis|isbn=0415006740, 9780415006743|páginas=79,86 y 187}}</ref><ref>{{cita libro| título=Historic Storms of the North Sea, British Isles and North-west Europe| apellido=Lamb |nombre=Hubert| coautores =Knud Frydendahl| editorial=Cambridge University Press| año=2005| isbn=0521619319</ref> === Tsunamis === [[Archivu:Doggerbank.jpg|miniatura|Localización del Dogger Bank, çona ondi en 1931 se produju un emportanti terramotu]] Los desprendimientus de Storegga (''Storegga Slide'') fuerun una serii de desprendimientus submarinus de tierra, en que un troçu dela plataforma continental de [[Noruega]] deslizó acia el [[mari de Noruega]]. Los inmensus desprendimientus que sucedun entri los añus 8150 a.&nbsp;C. i 6000 a.&nbsp;C., provocó un [[tsunami]] d'ata 20 metrus d'altura  que s'estendió pol mari del Norti, i que tuvu un impactu más grandi n'[[Escocia]] i las [[Islas Feroe]].<ref>cita web|nombre= Axel |apellido=Bojanowski|editor= Spiegel Online|título=Tidal Waves in Europe? Study Sees North Sea Tsunami Risk|fecha= 2006-10-11|año=|url =http://www.spiegel.de/international/0,1518,441819,00.html|fechaacceso= 24-07-2007</ref><ref>cita publicación|nombre = Stein|apellido = Bondevik|coautores  = Sue Dawson, Alastair Dawson, & Øystein Lohne|fecha = 05-08-2003| artículo = Record-breaking Height for 8000-Year-Old Tsunami in the North Atlantic|publicación = EOS, Transactions of the American Geophysical Union|volumen = 84|número = 31|páginas = 289, 293| url = http://www.ibg.uit.no/stein/Bondevik-al-03-EOS.pdf |formato=PDF|fechaacceso = 15-01-2007</ref> El [[terramoto]] del [[estrecho de Dover]] (o de Calais) de 1580 es unu delos terremotus delos cualis se tieni conocimientu en el mari del Norti, i midió entri 5,3 i 5,9 ena [[escala de Richter]]. Esti acontecimientu causó grandis dañus en Calais, tantu a través de sus tembloris i dos tsunamis. El terramotu más grandi registrau en el Reinu Uñiu hue el terramotu de 1931 en Dogger Bank, que midió 6,1 ena escala de Richter i provocó un tsunami que inundó partis dela costa británica.<ref>cita web|editor= Royal Belgian Institute of Natural Sciences|título= A tsunami in Belgium?|año= 2005|url= http://www.naturalsciences.be/active/sciencenews/archive2005/tsunami|fechaacceso= 02-11-2008|urlarchivo= https://web.archive.org/web/20140425180447/http://www.naturalsciences.be/active/sciencenews/archive2005/tsunami|fechaarchivo= 2014-04-25</ref><ref>cita web|editor= U.S. Geological Survey|título= Today in Earthquake History June 7|año= 2008|url = http://earthquake.usgs.gov/learning/today/his_06_07.php|fechaacceso= 02-11-2008</ref> == Geología == [[Archivu:Mediterranean Rupelian.jpg|miniatura|izquierda|Masas d'agua en [[Europa]] entri 34 i 28 millonis d'añus antis dela muestra era.]] Maris epicontinentalis pocu profundus, cumu el actual mari del Norti án existíu dendi hazi tiempu ena plataforma continental. La dislocación que formaban la parti septentrional del océanu Atlánticu duranti los perious [[Periou Jurásico|Jurásicu]] i [[Periou Cretáceo|Cretáceo]], a unus 150 millonis, causó un movimientu tectónicu que creó las [[islas británicas]]. Dendi entoncis, á existíu de forma permanenti entri los cerros d'[[Escandinavia]] i las islas británicas. Esti precursor del actual mari del Norti á crecíu i s'a reducíu cona subía i la caía del nivel del mari duranti los diferentis perious geológicus. A vezis, estaba conectau con otrus maris, cumu el [[Mar Paratetis]], oi desaparecíu. Duranti el [[Cretáceo superior]], hazi alreol de 85 millonis d'añus, gran parti dela [[Uropa]] continental moerna a esceción d'[[Escandinavia]] era una dispersión d'islas. En el [[oligoceno]], hazi entri 34 i 28 millonis d'añus, la emersión dela Uropa occidental i central abía dejau casi completamenti separaus el mari del Norti i el [[Mar Tetis]], que se reduju gradualmenti a convertilsi nel [[Mari Mediterráneo]] nel sul d'Uropa, i en tierra seca al sul d'[[Asia]] Ocidental. El mari del Norti estaba separau del [[Canal dela Mancha]] pol un estrechu puenti terrestri ata que esti huiu inundau pol al menus dos inundacionis catastróficas entri 450 000 i 180 000 añus atrás. Dendi el comiençu del periodu [[Cuaternario]] alreol de 2,6 millonis d'añus atrás, el nivel del mari eustáticu s'a reducíu duranti ca [[Edad glacial|periodu glacial]] i, a continuación, á subíu de nuevu. Ca vezi que la capa de yelu logró su mayol magnitú, el mari del Norti se secó casi completamenti. L'actual costa del mari del Norti se formó quandu, endispués del últimu picu de glaciación, duranti la última [[época glacial]] 20 000 añus atrás, cuandu el mari encetó a inundal la plataforma continental uropea. La costa de mari del Norti sufri entavía cambius a raíz de variacionis nel nivel del mari en tol mundu, de movimientus tectónicus, delas mareas, dela erosión, la subía i la caía delos nivelis del mari, la deriva de guijarrus... == Tráficu marítimu == El mari del Norti es mu emportanti pal tráficu marítimu. Algunus delos [[puertu]]s más grandis del mundu se assitian enas sus costas u bien enas orillas delos ríos poquitus kilómetrus ríu arriba dela su desembocadura (es el casu, pol exemplu, de [[Róterdam]] —tercel puertu del mundu—, [[Amberes]], [[Hamburgo]] i [[Londres]]), u bien tienin un fácil accesu, cumu el d'[[Ámsterdam]], cosa que hazi que disponga de rutas marítimas mu solicitás. Es vital pal comerciu d'[[Uropa]] Ocidental. === Puertus costerus prencepalis === * [[Calais]] i [[Dunkerque]] en Francia; * [[Ostende]] i [[Zeebrugge]] en Bélgica; * [[Flesinga]], [[Róterdam]] i [[Den Helder]] en los Paísis Baxus; * [[Emden]], [[Wilhelmshaven]], [[Bremerhaven]] i [[Cuxhaven]] en Alemaña; * [[Esbjerg]] en Dinamarca; * [[Oslo]], [[Kristiansand]], [[Stavanger]] i [[Bergen]] en Noruega; * [[Aberdeen]], [[Dundee]] i [[Edimburgo]] n'[[Escocia]] (Gran Bretaña); * [[Newcastle upon Tyne]], [[Sunderland]], [[Kingston upon Hull]], [[Grimsby]], [[Great Yarmouth]], [[Lowestoft]], [[Colchester]], [[Southend-on-Sea]] i [[Dover (Inglaterra)|Dover]] n'[[Ingalaterra]] (Gran Bretaña); == Conomia == [[Archivu:StatfjordA(Jarvin1982).jpg|thumb|upright=1.1|La plataforma de Statfjord]] [[Archivu:Oil platform in the North Sea.jpg|thumb|upright=1.1|[[Plataforma petrolífera]] nel Mari del Norti]] === Petroliu i gas === Nel [[1958]] los geólogus descubrun un yacimientu de [[gas naturali]] en [[Slochteren]] ena provincia de los Países Bajus de [[Groninga (provincia)|Groninga]] i se prencipió a sospechal la presencia de petroliu nel Mari del Norti. Sin embargu, en esta fecha los derechus d'esplotación de las recursas naturalis en alta mari estaban aínda en fasi de controversia.<ref>https://www.abdn.ac.uk/~wad009/about/nsoghist.shtml Breve storia del petrolio e del gas nel Mare del Nord] accessu= 24-07-24</ref> Nel [[1962]] los geólogus descubrierun los primerus yacimientos de [[petroliu]] en esti mari. Agunas pruebas de perforación prencipiun nel [[1966]] i posteriumenti nel [[1969]] quandu la Phillips Petroleum Company destapó la [[Ekofisk]] (agora [[Noruega|noruega]]), que nesi momentu era unu de los 20 mayoris yacimientos del mundu i se reveló caracterizá por una baja presencia de azufri. La esplotación comercial prencipió nel [[1971]] con las navis cisterna i dendi el [[1975]] con oleoductus directus a Cleveland en Inglaterra i dendi el [[1977]] tamién a [[Emden]] en [[Alemaña]]. La esplotación de las reservas del Mari del Norti á teníu el su prencipiu pocu antis dela [[crisi energetica (1973)|crisi petrolifera]] del 1973, i la posterior subía de los precius internacionalis del petroliu hizu que las grandis inversionis necesarias pala estracción se convirtieran en muchu más enteresantis i posiblis en esta región. En los añus ‘80 i ‘90 siguierun otrus descubrimientus de los grandis campus petrolíferus. Aínda que los costis de producción eran relativamenti eleváus, la calidá del petroliu, la estabilidá política de la región, i la cercanía de emportantis mercáus en Europa occidental hizu del Mari del Norti una emportanti área de producción. La más grandi catástrofi ambiental hue la destrucción de la plataforma off-shore de [[Piper Alpha]] nel [[1988]] en la que 167 personas perdierun la vida. Con más de 450 plataformas petrolíferas, el Mari del Norti es la más emportanti región del mundu pala perforación offshore. La sección británica del Mari del Norti es aquella que posei más plataformas, seguía en orden pola noruega, holandesa i danesa. El más grandi campu de gas natural nel Mari del Norti, “Troll”, s'alcuentra baju la hurisdición noruega a una profundidá de 345 metrus. Una plataforma giganti á síu necesaria pa accedel a él. La sección alemana posei solu dos plataformas petrolíferas (la más grandi de las dos es el Mittelplate) i se presenta cumu el país menus dotau palas extraccionis mineras en esti mari. En 1999 las estraccionis alcanzun el picu de tolos tiempus con casi 6 millonis de barrilis (950.000 m³) de [[petroliu]] crudu i 28.000.000 m³ de gas natural al día.<ref>https://web.archive.org/web/20071218121538/http://home.entouch.net/dmd/northsea.htm Analisi dela producción nel Mari del Norti] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071218121538/http://home.entouch.net/dmd/northsea.htm |data=18 diciembri 2007 }} accessu=12-09-2007</ref> Oi la recursa nel Mari del Norti está bien desarrollá. Todas las grandis compañías petrolíferas án síu involucrás en las operacionis de estracción. Peru en los últimus añus algunas grandis sociedáis án enterrompíu la estracción i dendi aquel 1999 el emporti extraíu á disminuíu continuamenti debíu al esgotamientu de las reservas. === Pesca === El pescaú anual á crecíu ca añu ata 1980, cuandu se á alcanzau el puntu másimu con más de 3 millonis de toneladas de pescao. Dendi entoncis los númenus án baju a alreol de 2,3 millonis de toneladas, con notabris diferencias entri los varius añus. Amás del pescao comercializabli se estima que 150.000 toneladas de pescaú sin mercau sea capturaú i que alreol de 85.000 toneladas sea la cantidá de invertebráus que sea involucrau u arrebucheau al mari heríu u muertu.<ref>https://web.archive.org/web/20080216043206/http://www.royalsoced.org.uk/enquiries/scottishfisheries/evidence/IFFO_all.pdf ROYAL SOCIETY OF EDINBURGH INQUIRY INTO THE SCOTTISH FISHING INDUSTRY] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080216043206/http://www.royalsoced.org.uk/enquiries/scottishfisheries/evidence/IFFO_all.pdf |data=16 hebreru 2008 }} accessu=09-12-2007</ref> En las últimas décadas la esplotación excesiva á hechu menus produtiva la pesca, alterandu la cadena alimentaria marina i la dinámica de los costis i de los pueblus nel sector dela pesca. La pesca de [[Clupea harengus|aringuis]], [[Gadus morhua|bacalaus]] i [[Pleuronectidae|platijas]] podría prontu afrontal la mesma situación dela pesca al [[Scomber scombrus|escombru]] cesá en los añus ‘70 debíu a la [[sovrapesca|sobresplotación]].<ref>Summerschool on Coastal and Marine Management https://web.archive.org/web/20071025022418/http://www.ikzm-d.de/inhalt.php?page=54,941 Fisheries: North Sea] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071025022418/http://www.ikzm-d.de/inhalt.php?page=54,941 |date=25 otubri 2007 }} 19-07-2007</ref> === Otrus recursus mineralis === Amás del petroliu, gas natural i la pesca, los Estaus que dan al Mari del Norti estraen millonis de metrus cúbicus anualis d'arenas i grabas. Estus son endispués utilizaus pa proyetus de construcción, pa reforzal las playas i pa protegel las costas. Los más grandis paísis extractoris de arena i grava nel [[2003]] huerun los [[Países Bajus]] (alreol de 30 millonis de m³) i la [[Dinamarca]] (alreol de 10 millonis de m³).<ref>European Marine Sand And Gravel Group https://web.archive.org/web/20080624200909/http://www.ciria.org/emsagg/pdf/emsaggissue8.pdf Report on 12th EMSAGG meeting New zoning information for England...] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080624200909/http://www.ciria.org/emsagg/pdf/emsaggissue8.pdf |data=24 juníu 2008 }} 09-12-2007</ref> === Huntis energéticas renovabris === Debíu a los hartus vientus, los paísis nel Mari del Norti, en particular la [[Inglaterra]] i la [[Dinamarca]], án utilizau las áreas cerca dela costa del mari pal esplotación eólica pala producción d'energía elétrica a partil de los añus ‘90. La primera turbina a vientu á aparecíu al largu dela costa inglesa cerca de Blyth nel [[2000]] i endispués al largu dela costa danesa nel [[2002]] cerca de Horns Rev. == Status políticu == [[Archivu:North sea eez.PNG|thumb|upright=1.4|Çona económica esclusiva]] Los paísis que dan al Mari del Norti reivindican toïtus las dozi millas náuticas d'[[aguas territorialis]] enas que tienin los derechus esclusivus de pesca. La [[Islandia]], sin embargu, debíu a la ''[[guerra del baccalà]]'' tien derechus esclusivus de pesca por 200 millas (320&nbsp;km) al largu delas sus costas, tocandu las aguas del Mari del Norti. La ''política común dela pesca'' dela [[Unión europea]] existi pa coordinal los derechus de pesca i pa asistil a las controversias entri los paísis miembrus dela Unión europea sobri la frontera con Noruega. Endispués del destapemientu delos recursus minerus Noruega á reclamau los sus derechus según la ''Convención dela plataforma continental''. Los otrus paísis án seguíu el exemplu. Estus derechus án síu dividíus en gran parti a lo largu duna línea mediana que “según l'anchura dela basi de ca mari territorial de ca país se mantuviera en cualisquiá casu equidistanti delas líneas meridianas delos paísis prósimus”.<ref>https://web.archive.org/web/20070608185331/http://fletcher.tufts.edu/multi/texts/BH366.txt Convention on the Continental Shelf, Geneva] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070608185331/http://fletcher.tufts.edu/multi/texts/BH366.txt |data=8 juníu 2007 }} 24-07-2007</ref> La frontera delas aguas entri Alemania, Países Bajus, i la [[Dinamarca]] á síu redefinía solu después de largus negociacionis i una sentencia dela [[Corte internacional de justicia]].<ref>https://web.archive.org/web/20070715162547/http://www.u-paris2.fr/cij/icjwww/idecisions/isummaries/icssummary690220.htm North Sea Continental Shelf Cases] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070715162547/http://www.u-paris2.fr/cij/icjwww/idecisions/isummaries/icssummary690220.htm |data=15 juliu 2007 }} 24-07-2007</ref> Preocupacionis de tipu ambiental án llevaú a los ''[[MARPOL|Acuerdus Marpol 73/78]]'', que án creau una çona de protección ancha de 25 millas (40&nbsp;km) i larga de 50&nbsp;mi (80&nbsp;km). La ''Convención pala protección del ambienti marinu del Atlánticu nororiental'' á síu firmá pala conservación del mari en esta región. Alemania, Dinamarca i Países Bajus tienin un acuerdu trilaterali pala protección del [[mari de Wadden]], estensionis prencipalmenti fangosas que se estiendin a lo largu delas costas de los tres paísis nel bordi meridional del Mari del Norti. == Turismu == [[Archivu:2003-05 Sylt - Strandgras (2).jpg|thumb|[[Sylt]] (Allemaña).]] Las playas i las aguas costeras del Mari del Norti son destinacionis pa turistas. Las costas inglesa, belga, holandesa, alemana i danesa están desarrollás pal turismu. La costa del Mari del Norti del Reinu Uníu tien destinacionis turísticas con centros vacacionalis de playa i campos de golf de tipu links; la ciá costera de St. Andrews en Escocia es conocía cumu la cuna del golf, i es un lugar popular entri los peregrinus del golf. El Sendero del Mari del Norti es un sendero de gran recorriu que conecta sieti paísis alreol del Mari del Norti. El windsurf i la vela[178] son deportis popularis debíu a los hartus vientus. El senderismu en las marismas,[179] la pesca recreativa i el avistamientu d'avis están entri otras actividáis. Se á afirmau que las condicionis climáticas ena costa del Mari del Norti son saludabris. Ya a prencipius del sigru XIX, los viajerus visitaban la costa del Mari del Norti pa vacacionis curativas i restaurativas. El airi del mari, la temperatura, el vientu, el agua i el sol se cuentan entri las condicionis beneficiosas que se diz que activan las defensas del cuerpu, mejoran la circulación, fortalecen el sistema inmunológicu i tienin efectus curativus ena piel i el sistema respiratoriu.[180] El Mari de Wadden en Dinamarca, Alemania i los Países Bajus es un Patrimoniu dela Humanidá dela UNESCO. El [[windsurf]] i la vela son deportis popularis favorecíus pol los hartus vientus, peru tamién la pesca deportiva i los bucius subacuáticus. Otra actividá practicá es el senderismu nel barru u el escursionismu practicau sobri el barru que sali a floti del mari duranti los periodus de baja marea en algunas çonas geográficas particularis. == Referencias == {{listaref|2}} == Atijus p'ahuera == * PDFlink|[http://www.northsea.org/nsc/thematic_groups/environment/documents/members/nsceg_membprofiles_0606.pdf North Sea Commission Environment Group Member Profiles 2006]|910 [[Kilobyte|KB]] * [https://web.archive.org/web/20210606123754/http://www.swaen.com/old_map_images.htm?zoomifyImagePath=http://www.swaen.com/os/zoom/22834/ Old map: Manuscript chart of the North Sea, VOC, ca.1690] {{Wayback|url=http://www.swaen.com/old_map_images.htm?zoomifyImagePath=http%3A%2F%2Fwww.swaen.com%2Fos%2Fzoom%2F22834%2F |date=20210606123754 }} (high resolution zoomable scan) * [http://www.northsearegion.eu North Sea Region Programme 2007-2013] transnational cooperation programme under the European Regional Development Fund 9a78vy1wj04ov5nh2qd4octu4feawm2