Güiquipedia
extwiki
https://ext.wikipedia.org/wiki/G%C3%BCiquipedia:Port%C3%A1
MediaWiki 1.47.0-wmf.18
first-letter
Mediu
Especial
Caraba
Usuario
Usuario caraba
Güiquipedia
Güiquipedia caraba
Archivu
Archivu caraba
MediaWiki
MediaWiki caraba
Prantilla
Prantilla caraba
Ayua
Ayua caraba
Categoría
Categoría caraba
TimedText
TimedText talk
Módulo
Módulo discusión
Evento
Evento discusión
Pablo Gonzálvez
0
448
144137
126845
2026-09-09T03:27:10Z
InternetArchiveBot
17037
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
144137
wikitext
text/x-wiki
{{ficha de pressona}}
'''Pablo Gonzálvez González''' [[IPA|[ˈpaβlo ɣon̟ˈθɑlβeθ ɣon̟ˈθaleθ]]], maestru, poeta i gramáticu [[Estremaúra|estremeñu]] naciu en [[Calçailla]].
Es autol de la ''[[Primera Gramática Ehtremeña]]'' i de várius poemárius. El su trebaju nel campu la [[Filologia Estremeña]] á siu la mas enportanti hata el momentu, por sel la primel ententona de normativizal el [[Luenga estremeña|estremeñu]].
== Biografía ==
Pablo Gonzálvez González tuvu nacéncia en [[Calçailla]] ([[Província e Caçris|Caçris]]) nel añu [[1934]],<ref name=":1" /> iju de pairis agricultoris. Cursó los estúdius de Umaniais i Filosofia nel Semináriu Diocesanu de Cória-Caçris por onzi añus. Otuvu el títulu Maestru Nacional de Primel Enseñança endespues d’estudial comu alunu libri ena Escuela Normal de Magistériu de [[Caçris]]. Acabó la su hormacion por mé de cursillus de la su especialiá i tamien por mé de várius cursus de [[Filologia Ispánica]] ena [[UNED]].<ref name=":1" />
=== Activiá literária ===
Escomiençó nel mundu la literatura de nuevu, espubricandu, a vezis con seudónimu, conposicionis poéticas ena revista ''[[Alcántara (revista)|Alcántara]]''.
En 1981 espubricó un poemáriu entitulau ''[[Hojas extremeñas sueltas]]'',<ref name=":0">{{Cita web|url=https://www.oocities.org/es/ehtremeu/|título=Hojas Extremeñas sueltas}}</ref><ref name=":1">{{Cita web|url=https://juancano.webcindario.com/page500.htm|título=PABLO GONZ�LVEZ|fechaacceso=2023-03-10|sitioweb=juancano.webcindario.com|archive-date=2023-03-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20230310192749/https://juancano.webcindario.com/page500.htm|dead-url=yes}}</ref> ondi tendria cabusia poesia lo mesmu en [[Luenga castellana|castellanu]] comu en [[Luenga estremeña|estremeñu]].
En 1982 por conseju dunus amigus, Pablo Gonzálvez se presentó al VI Concursu «Ruta de la Plata» lograndu el primel prémiu ena moaliá de «palra populal» con un poema entitulau ''[[La briega]]''. A partil d'esti prémiu esmiençaria a cogechal una notabri sérii de galardonis comu el primel prémiu nel certamin [[Praséncia|pracentinu]] poesia en castellanu «[[Exaltación de la encina]]» i el primel accesit nel concursu convocau pol Extremadura Unida, dambus los dos nel mesmu añu, con el poema ''[[No ehtá la tierra pa hadel indirguih]]''.
Ansimesmu recebi un galardón (accessit) nel certamin literáriu del Martis mayol de la capital el Jerti en 1984 con el poema ''[[Alilaya]]''.
En [[2002]] espubricó un nuevu poemáriu entitulau ''[[Nuevah hojah ehtremeñah sueltah]]''.<ref name=":0" /><ref name=":1" />
En [[2005]] feguran angunus los sus poemas ena primel antulogia hecha de poesia en [[luenga estremeña|estremeñu]] a manus de [[Luis Martínez Terrón]].
=== Activiá envestigaora ===
Pablo Gonzálvez es unu los mayoris conoceoris el estremeñu, aportandu no comu obra filológica namás, sino tamien comu obra literária la ''Primera Gramática Ehtremeña'' en [[1995]].<ref>{{Cita web|url=http://literaturaextremena.blogspot.com/2017/02/gonzalvez-gonzalez-pablo-calzadilla.html|título=Literatura extremeña - Escritores de Extremadura: Primera Gramática Extremeña por Pablo Gonzálvez|fechaacceso=2023-03-10|apellido=Trinidad|nombre=Manuel|fecha=2017-02-04|sitioweb=Literatura extremeña - Escritores de Extremadura}}</ref><ref>{{Cita web|url=https://es.scribd.com/document/353821248/Primera-Gramatica-Extremena-por-Pablo-Gonzalvez-1995-Prologo-y-Tema-1|título=Primera Gramática Extremeña Por Pablo Gonzálvez (1995) - Prólogo y Tema 1 {{!}} PDF {{!}} Lengua española {{!}} Verbo|fechaacceso=2023-03-10|sitioweb=Scribd|idioma=es}}</ref> Esta obra pretendi albarcal la idioma duna horma global, çalachandu el sistema lingüísticu el estremeñu enos sus diversus andaris fonéticu, morfológicu i sintáticu. Comu hechu señalabri, destaca la su propuesta ortográfica fonetista ondi letras cumu la ''x'' o la ''j'' no feguran endrentu el alfabetu estremeñu i gasta pa represental tolos tipus d’aspiracionis la letra ''h''. Se trata de la primel propuesta de normativizal el estremeñu escritu, enque son muchas las deficultais que deja ascapi. Amás la ''Gramática'' de Gonzálvez peca d’enfocal una gramática en conparáncia sempri con el castellanu, descudiandu al [[Luenga lionesa|lionés]] i al [[Luenga portuguesa|portugués]] comu luengas mas cercanas a las raizis el sustratu el estremeñu.
Lleva várius añus trebajandu en un veluminosu dicionáriu de mas de 70.000 términus del que entavia se sabi la fecha pubricación. Aprepara tamien una obra de caraiti demosóficu de [[Calçailla]].
Tamien tien participau en dos de los tres congressus celebraus sobri el estremeñu, el primeru ena su localiá natal, [[I Congressu al tentu el Estremeñu|Carçailla]], nel [[2003]] i el segundu en [[San Peiru de Méria]] ([[Província e Badahó|Baajos]]) nel [[2004]].
== Referencias ==
<references />
== Bibliografia ==
* García-Plata de Osma, R., ''Ruta de la Plata. 10 años de poesía en Extremadura'', Madril, eit. R. García-Plata Quirós, 1986
* Gonzálvez González ''et alii'', ''Primera gramática ehtremeña'', Calçailla, eit. Partido Regionalista Extremadura Unida, 1995
* Martínez Terrón, L., ''Primera Antología de poesía extremeña'', Caçris, 2005
== Atijus p'ahuera ==
* [http://archive.is/20121127195820/ehtremeu.blogspot.com/ Bitácora pressonal].
* [https://web.archive.org/web/20080128193321/http://geo.ya.com/nicaela30/inicio.htm Segundu congressu de la palra estremeña].
{{Literatura en estremeñu}}
{{NF|1934||Gonzalvez, Pablo}}
[[Categoría:Escrebioris en estremeñu]]
[[Categoría:Puesia en estremeñu]]
[[Categoría:Escrebioris estremeñus]]
f2cdgssf3nt89o43c7nsijixhfsrx73
Nuversidá del Bío-Bío
0
5540
144136
143924
2026-09-09T03:24:19Z
InternetArchiveBot
17037
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
144136
wikitext
text/x-wiki
{| class="infobox" style="width: 22em; text-align: left; font-size: 90%; border: 1px solid #aaa; background-color: #f9f9f9; float: right; margin-left: 1em;"
|+ style="font-size: 1.3em; background-color: #AACCFF; padding: 0.25em 0.5em; font-weight: bold;" | Universiá del Bíu-Bíu
|-
| colspan="2" style="text-align: center; padding: 0.5em 0.25em;" | [[File:Escudo Universidad del Bío-Bío.png|200px|Logotipu dela Universiá del Bíu-Bíu]]
|-
| colspan="2" style="text-align: center; padding: 0.25em 0.25em 0.5em; border-bottom: 1px solid #aaa;" | [[File:Universidad del Biobío.jpg|250px|center|Sedi de Concepción]]
|-
! style="width: 33%; padding-left: 0.4em; padding-top: 0.4em;" | Sigla
| style="width: 67%; padding-left: 0.4em; padding-top: 0.4em;" | UBB
|-
! style="width: 33%; padding-left: 0.4em;" | Lema
| style="width: 67%; padding-left: 0.4em;" | ''Traditio et Innovatio''
|-
! style="width: 33%; padding-left: 0.4em;" | Lema traduzíu
| style="width: 67%; padding-left: 0.4em;" | "Traiçión y Innovación"
|-
! style="width: 33%; padding-left: 0.4em;" | Tipu
| style="width: 67%; padding-left: 0.4em;" | [[Universiá pública|Pública (Estatal)]]
|-
! style="width: 33%; padding-left: 0.4em;" | Hundación
| style="width: 67%; padding-left: 0.4em;" | 1988
|-
! style="width: 33%; padding-left: 0.4em;" | Retol
| style="width: 67%; padding-left: 0.4em;" | Benito Umaña Hermosilla
|-
! style="width: 33%; padding-left: 0.4em;" | Estudiantis
| style="width: 67%; padding-left: 0.4em;" | ~11,000 (2023)
|-
! style="width: 33%; padding-left: 0.4em;" | Assitiamientu
| style="width: 67%; padding-left: 0.4em;" | Concepción y Chillán, [[Chili]]
|-
| colspan="2" style="text-align: center; padding: 0.5em 0.25em; border-top: 1px solid #aaa; background-color: #f0f0f0;" | [http://www.ubiobio.cl Sitiu web]
|}
La '''Nuversidá del Bío-Bío''' es una estitución d'eucación superiol chilena, de caraiti estatal, ubicá enas regionis [[Región del Biobío|del Biobío]] i [[Región de Ñuble|Ñuble]], con seis en [[Concepción (Chile)|Concepción]] i [[Chillán]]. Es una delas quarenta i cincu nuversidais del [[Consejo de Rectores de las Universidades Chilenas|Conseju de Retoris delas Nuversidais Chilenas]], i biembru dela [[Agrupación de Universidades Regionales de Chile|Agrupación de Nuversidais Regionalis de Chili]].
== Estoria ==
Los oríginis dela UBB se remontan al añu 1947 quandu, produtu dela Reforma Nuversitaria i dela apricación dela teoría delos polus de desenvolvimiento, las nuversidais tradicionalis crean un sistema d'seis a lu largu del país. Naciorun assina ena Región del Bío-Bío, las seis dela [[Universidad Técnica del Estado|Nuversidá Técnica del Estau]] i dela [[Universidad de Chile|Nuversidá de Chili]] en Chillán (Sei Ñuble) en 1966.
En 1981, l'sistema nuversitariu chilenu cambia radicalmenti. La Sei Ñuble dela [[Universidad de Chile|Nuversidá de Chili]] se convierti nel [[Instituto Profesional de Chillán|Estitutu Profissional de Chillán]] (IPROCH),<ref name=dfl15>{{cita LeyChile|Norma=3940|Version=1981-03-20|denom=D.F.L. N° 15|título=Crea Estitutu Profissional de Chillán|autor=Ministeriu d'Eucación Púbrica de Chili|fechaacceso=31 d'otubri de 2015}}</ref> i la Sei Concepción dela [[Universidad Técnica del Estado|Nuversidá Técnica del Estau]] (UTE) se trasforma ena «[[Universidad de Bío-Bío|Nuversidá de Bío-Bío]]»,<ref name=dfl16>{{cita LeyChile|Norma=3960|Version=1981-03-20|denom=D.F.L. N° 16|título=Crea Nuversidá de Bío-Bío|autor=Ministeriu d'Eucación Púbrica de Chili|fechaacceso=31 d'otubri de 2015}}</ref> ya qu'n'ella s'impartía la carrera d'[[arquitetura]], una delas dozi definías entoncis comu nuversitarias.
Posteriormenti, meyanti la Lei N. 18 744, publicá l'29 de setiembri de 1988 nel Diariu Oficial, se crea la «Nuversidá del Bío-Bío», a partil dela entegración dela [[Universidad de Bío-Bío|Nuversidá de Bío-Bío]] (ex Nuversidá Técnica del Estau UTE de Concepción) i l'[[Instituto Profesional de Chillán|Estitutu Profissional de Chillán]].<ref name=ley18744 /> Al momentu dela su creación, la UBB contaba con quatru mil 300 alunus. Ogañu la su matrícula supera los dies mil estudiantis, distribuíus enas 39 carreras de pregrau i 2 programas de Bachilleratu (distribuíus enas seis de Concepción i Chillán), qu'imparti a través de seis Facultais: d'Arquitetura, Construción i Diseñu; d'Ingeniería; de Cencias; de Cencias Empresarialis; d'Eucación i Umanidais; i de Cencias dela Salú i delos Alimentus.
L'estrutura orgánica dela Nuversidá considera seis Direcionis Generalis: Direción General d'Análisis Estitucional, Direción General de Génerus i Equiá, Direción General de Pranificación i Estudiu, Direción General de Comunicación Estratégica, Direción General de Jurídica i Direción General de Relacionis Estitucionalis.<ref>{{Cita web|url=https://www.ubiobio.cl/w/Directores-as_Generales/|título=Sitiu web de Diretoris/as Generalis Nuversidá del Bío Bío}}</ref>
Desta forma, gracias al legau delas sus estitucionis mairi -cuyas raicis estóricas son las Escuelas Endustrial de Chillán i Agrícola de Concepción- i al costanti crecimientu esperimentau dendi la su génesis, ogañu la UBB ocupa un destacau lugal entri las estitucionis d'eucación superiol del país, n'especial en relación colas sus congéneris, las nuversidais autónomas derivás. El teníu dela estoria apareci en www.ubiobio.cl i l'su usu está autoriçau pol: Víctor A. Ceballos Muñoz (Uniá d'Imagin Estitucional i Web, Prorretoría dela Nuversidá del Bío-Bío).<ref>{{ cita web|url=http://ubiobio.cl/w/#Historia|título=Estoria|editorial=ubiobio.cl|fechaacceso=7 de diziembri de 2013}}</ref>
El su retol atual es el contaol auditol Benito Umaña Hermosilla.
== Direción Central ==
[[Archivu:Organigrama UBB.png|miniaturadeimagen|Organigrama UBB]]
La '''direción central''' s'organi[z]a polos siguientis organismus.
*'''Onorabli Junta Diretiva''' Es el másimu cuerpu colegiau dela nuversidá. Las sus principalis atribucionis son, entri otras, fijal la política global de desenvolvimiento dela corporación i los planis de medianu i largu praçu; aprobal el presupuestu anual dela Nuversidá i las sus modificacionis, las plantas personal i las sus modificacionis, i las normas con arreglu alas qualis se fijarán las remuneracionis; aprobal l'estrutura orgánica dela Nuversidá i las sus modificacionis que sean compatiblis col Estatutu. La '''Onorabli Junta Diretiva''' está entegrá pol nuevi diretoris designaus n'igual númeru, pol presidenti dela Repúbrica, el Conseju Académicu i la propia Junta d'entri graduaus o titulaus nuversitarius distinguíus i relacionaus colas atividais dela región.<ref name="JUNTA DIRECTIVA">{{cita web|nombre1=JUNTA DIRETIVA|url=http://sg.ubiobio.cl/index.php/jd/|fechaacceso=16 de diziembri de 2018}}</ref>
*'''Retoría''' Es la uniá de gobiernu superiol encargá de dirigil, promovel i coordinal l'atividá dela Nuversidá. Amás, al Retol le correspondi, entri otras funcionis, almenistral los bienis dela Corporación, velal pol cumplimientu del Estatutu i reglamentación orgánica i represental ala Nuversidá legal, judicial i estrajudicialmenti.<ref name=Rectoría>{{cita web|nombre1=Retoría|url=https://www.ubiobio.cl/w/#Autoridades|fechaacceso=16 de diziembri de 2018}}</ref> La nuversidá á teníu diversus retoris los qualis s'án caraterizau pola duración de ca periodu
{|class=wikitable !Periodu || Retol |- |1990-1994||rowspan=2|[[Roberto Goycoolea]]<ref name="ROBERTO GOYCOOLEA INFANTE">{{cita web|nombre1=ROBERTO GOYCOOLEA INFANTE|url=https://dostercios.cl/serie/45-anos-escuela-de-arquitectura/roberto-goycoolea-infante|editorial=ubb|idioma=español|fechaacceso=15 de diziembri de 2018}}</ref> |- |1994-1998 |- |1998-2002||rowspan=2|[[Hilario Hernández Gurruchaga]]<ref name="Hilario Hernández">{{cita web|nombre1=Hilario Hernández|url=http://noticias.universia.cl/vida-universitaria/noticia/2010/06/25/407449/hondo-pesar-fallecimiento-ex-rector-ubb-hilario-hernandez.html|editorial=ubb|idioma=español|fechaacceso=15 de diziembri de 2018|título=Copia archivá|fechaarchivo=15 de diziembri de 2018|urlarchivo=https://web.archive.org/web/20181215122301/http://noticias.universia.cl/vida-universitaria/noticia/2010/06/25/407449/hondo-pesar-fallecimiento-ex-rector-ubb-hilario-hernandez.html|deadurl=yes}}</ref> |- |2002-2006 |- |2006-2010 ||rowspan=3|[[Héctor Gaete Feres]]<ref>{{cita web |editorial=Nuversidá del Bío-Bío |título=Currículum del Retol |url=http://www.ubiobio.cl/w/m.php?id=112 |fechaacceso=19 de noviembri de 2018 |fechaarchivo=19 de noviembri de 2018 |urlarchivo=https://web.archive.org/web/20181119173536/http://www.ubiobio.cl/w/m.php?id=112 |deadurl=yes }}</ref><ref>{{cita web |editorial=Consorciu de Nuversidais del Estau de Chili |título=Héctor Gaete Feres fue reelegíu retol dela Nuversidá del Bío-Bío |url=http://www.uestatales.cl/cue/?q=node/4116 |fechaacceso=19 de noviembri de 2018}}</ref> |- |2010-2014 |- |2014-2018 |- |2018-2022 || Mauricio Cataldo Monsalves<ref>{{cita web |editorial=Consorciu de Nuversidais del Estau de Chili |título=Mauricio Cataldo Monsalves fue elegíu retol dela Nuversidá del Bío-Bío |url=https://www.uestatales.cl/cue/?q=node/5920 |fechaacceso=19 de noviembri de 2018}}</ref> |- |2022-2026 |Benito Umaña Hermosilla<ref>{{Cita noticia|apellidos=Charlín Reyes|nombre=Isabel|título=Dr. Benito Umaña fue elegíu retol dela UBB pal periodu 2022-2026|url=http://papel.ladiscusion.cl/papeldigital/2022/julio/27072022/|fecha=27 de juliu de 2022|fechaacceso=27 de juliu de 2022|periódico=Diariu La Discusión|ubicación=Chillán, Chili|página=8|número=50.378}}</ref> |}
*'''Prorretoría''' Es la uniá superiol que, endispués de Retoría, tien laboris de coordinación nel desenvolvimiento i gestión delos asuntus académicus i almenistrativus dela Nuversidá, sin perjuiciu d'otras que l'Retol le encomiendi. Assimesmu, le correspondi dirigil la gestión almenistrativa dela sei [[Chillán]].
*'''Vicerretoría Académica''' Desenvuelvi, almenistra i coordina los asuntus académicus dela Nuversidá. Pa ellu cuenta, entri otras uniais, cola Direción de Docencia, Direción de Postgrau, Direción de Desenvolvimiento Estudiantil, Direción de Bibliotecas, Direción d'Almisión i Registru Académicu i facultais.
*'''Vicerretoría d'Asuntus Económicus''' Ejecuta la política almenistrativa i financiera dela Corporación, pa un eficienti funcionamientu delas sus atividais académicas. La '''Vicerretoría d'Asuntus Económicus''' pa realizal la su labol cuenta cola Direción d'Informática, Direción de Finanças i Almenistración, Direción de Recursus Umanus i la Direción d'Almenistración i Presupuestu.
*'''Secretaría General''' Atúa comu menistru de fe i vozeru oficial dela Nuversidá i, ena tal caliá, le correspondi el cuidau, archivu i custodia delos documentus nuversitarius, l'emisión delos documentus en que costi un títulu o grau otorgau pola Nuversidá, la suscrición de documentus i l'desempeñu de toas las demás funcionis enherentis al cargu o las que reglamentus detelminin.
*'''Contraloría Nuversitaria''' Ejerci el control dela legaliá delos atus delas autoridais dela Corporación, fiscali[z]a l'ingressu i usu delos fondus i esamina las cuentas delas pressonas que tengan al su cargu los bienis dela mesma. Amás, desempeña las otras funcionis que se señalan enas ordenanças i reglamentus respetivus, sin perjuiciu delas facultais que confomi alas leis le correspondin ala Contraloría General dela Repúbrica.<ref name="Directivos Superiores">{{cita web|nombre1=Diretivus Superioris|url=https://www.ubiobio.cl/w/#Directivos_Superiores|fechaacceso=16 de diziembri de 2018}}</ref>
'''Direción General de Génerus i Equiá''' Es una uniá dependienti de Retoría. Tien el rol de promovel el tratu igualitariu en materia de sessu i géneru al interiol dela Nuversidá. Amás, busca abordal oportunamenti situacionis d'acosu, violencia i descriminación pol razonis de sessu géneru en contestu nuversitariu, pol meyu de políticas transversalis.<ref>{{Cita web|url=http://dirgegen.ubiobio.cl/|título=Dirgegen|fechaacceso=2024-07-31|sitioweb=Dirgegen|idioma=es|archive-date=2024-07-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20240731164914/http://dirgegen.ubiobio.cl/|dead-url=yes}}</ref> L'atual diretora es Alicia Hermosilla.<ref>{{Cita web|url=https://noticias.ubiobio.cl/2025/03/20/dirgegen-conmemoro-el-8m-con-nuevos-avances-testimonios-y-lanzamiento-de-guia-contra-la-violencia-de-genero/|título=DIRGEGEN conmemoró l'8M con nuevus avançis, testimonius i lançamientu de guía contra la violencia de géneru|fechaacceso=2025-07-22|apellido=Vera|nombre=Mariana Gutiérrez|fecha=2025-03-20|sitioweb=Portal d'Atualidá Nuversidá del Bío-Bío|idioma=es}}</ref>
== Seis i Campus ==
=== Sei Concepción ===
==== Campus Concepción ====
Assitiau al oesti dela ciá de [[Concepción_(Chile)|Concepción]], n'avenía Collao 1202, es la casa central dela Nuversidá del Bío-Bío. Con una superfici de 245.639 m², aquí están emplazaus tantu la Retoría, l'almenistración central i las facultais d'Ingeniería, Cencias Básicas, Arquitetura, Construción i Diseñu, amás de varias escuelas.
=== Sei Chillán ===
==== Campus La Castilla ====
[[Archivu:Mural en la Facultad de Educación y Humanidades, Universidad del Bío-Bío.jpg|miniaturadeimagen|250x250px|Mural de [[Paulo Freire]] en sala de Campus La Castilla]]
Ena ciá de [[Conurbación Chillán|Chillán]] s'ubica tamién el [[Campus La Castilla]], ubicau al suroesti dela ciá, ena enterseción delas avenías La Castilla con [[Avenida Brasil (Chillán)|Avenida Brasil]]. Aquí se topa la Facultá d'Eucación i Umanidais, reconocía pola su labol ena envestigación i formación de caliá de docentis. Ata 2011, nel Campus se topaba la Facultá de Cencias Empresarialis (FACE), la qual fue cambiá hazia l'[[Campus Fernando May]] dela mesma ciá.
==== Campus Fernando May ====
[[Archivu:FACSA.jpg|miniaturadeimagen|250x250px|Facultá de Cencias dela Salú i d'Alimentus (FACSA)]]
L'área deste segundu campus ubicau en [[Chillán]] fuerun una donación de Fernando May Colvin, lu que correspondía a una parti del antigu [[fundo]] ''El Mono'' que pertenecía al su pairi, l'agricultol francés Fernando May (de aí l'nombri atual del campus). Fernando May Colvin, el su iju, lu es amás dela afamá escultora [[Marta Colvin Andrade]].<ref>''La erencia dela mejol escultora de Chili'' ena revista El Sábau d'El Mercurio, 3 de marçu de 2007.</ref> Aquí se topan la Facultá de Cencias dela Salú i delos Alimentus (FACSA), la Facultá de Cencias Empresarialis (FACE), la Facultá de Cencias (FACI), la Facultá d'Eucación i Umanidais (FEDUH) i la Facultá d'Arquitetura, Construción i Diseñu (FARCODI).
== Infraestrutura ==
=== Redi de Bibliotecas ===
El Sistema de Bibliotecas dela Nuversidá del Bío-Bío, está conformau pol cincu uniais d'información estruturas en más de 5000 m² i distribuías enas ciais de [[Concepción (Chile)|Concepción]], [[Chillán]] i [[Los Ángeles_(Chile)|Los Ángeles]]. Posei material bibliográficu acordi alas áreas delas carreras qu'imparti la nuversidá, costituyendu-si nuna coleción, que al día 11 de juliu de 2018, consta de 119.454 volúmenis de librus i tesis i 58.540 ejemplaris de revistas empressas. Tamién disponi d'equipamientu tecnológicu comu notebooks, calculaoras científicas, punterus láser, pa usu d'estudiantis. Disponi de 2500 m² de confortablis ambientis que complementan las atividais académicas i desenvolvimiento pessonal delos nuestrus estudiantis, comu salas d'estudiu, salas multipropósitu, salas de conferencias i reunionis cuyus orarius continuaus, respondin alas necesidais d'espacius favorablis pal procesu d'enseñança-aprendizagi. Cuenta colos títulus i correspondientis ejemplaris, dela bibliografía básica i complementaria delos programas d'asignaturas delas carreras qu'imparti la nuversidá; comu tamién con una coleción de librus de formación entegral i d'enterés general cuya compra es sugería polos nuestrus estudiantis, a través del Programa d'Atención Preferencial al Estudianti.Toas las bibliotecas dela nuversidá gestionan los sus processus meyanti el Sistema Entregrau de Gestión de Bibliotecas (SIBUBB).<ref name="UNIVERSIDAD DEL BÍO-BÍO">{{cita web|nombre1=NUVERSIDÁ DEL BÍO-BÍO|url=https://www.conicyt.cl/fondef/2006/10/14/universidad-del-bio-bio/|editorial=chili|idioma=español|fechaacceso=15 de diziembri de 2018}}</ref>
*'''Biblioteca Hilario Hernández Gurruchaga'''
[[Archivu:Biblioteca Universidad del Bío-Bío.jpg|miniaturadeimagen|250x|Biblioteca Nuversidá del Bío-Bío]] Lleva l'su nombri n'onol a unu delos retoris más queríus i destacaus qu'á teníu la Nuversidá. Inaugurau l'añu 2011 esti edificiu se locali[z]a nel centru del Campus Concepción dela Nuversidá del Bío-Bío, ubicau al oesti dela ciá de [[Concepción (Chile)|Concepción]], caraterizá pola su condición lluviosa i endustrial, peru tamién con un germi coltural i emprendol. La obra s'entala nuna posición contigua ala avenía Collao que colinda el campus, i pretendi enmarcal un nuevu acessu principal ala [[UBB|Nuversidá]]. Con una situación privileciá con respetu ala anteriol biblioteca central dela estitución, locali[z]á más al interiol del campus, nun edificiu baju inundau l'añu 2006, perdiendu güena parti dela su coleción. Esta perda motivó l'ejecución deste nuevu edificiu, exigiendu-le una cota basi superiol, juntu cola ubicación dela coleción en nivelis superioris. L'edificiu anteriol, proyetau pol premiu Nacional d'Arquitetura i exretol dela estitución [[Roberto Goycoolea Infante]], era bastanti valorau pola su ampia planta libri, pola su delicá construción metálica modulal i polos pequeñus patius interioris qu'acompañarun la gestación dela nuversidá. El mesmu arquitetu vía erigíu (juntu con Emilio Duhart) la Biblioteca Central dela Nuversidá de Concepción, d'una mayol dimensión, contandu tamién con un gran volumi essentu que contien l'espaciu central dela estitución, costituyendu-si entoncis comu un símbolu d'albergui enteletual. Esta nueva biblioteca, de menol magnitú i función, está convocá a assumil un rol más púbricu i urbanu, ala ves d'apoyal ala estitución nel su desenvolvimiento académicu i ena vinculación con nuevus meyus de conocimientu, qu'án generau una trasformación destas entidais colturalis enos últimus añus. Es assina comu l'ación formal de volumi simbólicu, tamién remiti ena su postura longitudinal a estendel la vista dendi el bordi dela ciá hazia l'interiol del campus, comu una señal dela estitución, apoyandu la su vinculación social. Ena escala más próssima, apareci el retraimientu púbricu del primeru.<ref name="biblioteca hilario hernández gurruchaga">{{cita web|apellidos1=GARCÍA A.|nombre1=RODRIGO|título=La obra comu crítica: nueva Biblioteca dela Nuversidá del Biobío|url=file:///C:/Users/willy/Downloads/32528-1-110281-1-10-20140812.pdf|fechaacceso=15 de diziembri de 2018|urlarchivo=https://web.archive.org/web/20130812155911/http://c/|fechaarchivo=12 d'abostu de 2013}}</ref>
*'''Biblioteca La Castilla''' Ubicá nel [[Campus La Castilla]] esta es una delas dos biblioteca dela Nuversidá dela sei [[Chillán]].
*'''Biblioteca Fernando May''' Esta es la segunda biblioteca ubicá ena ciá de [[Chillán]] que perteneci ala nuversidá.
== Facultais i Departamentus ==
La Nuversidá del Bío-Bío cuenta con 6 facultais las qualis ala su ves están organiçás pol diversus departamentus.
{| class="wikitable"
!Facultá
!Ciais
!Departamentus
|-
| rowspan="5" |'''Facultá d'Arquitetura, Construción i Diseñu (FARCODI)'''
| rowspan="5" |[[Concepción (Chile)|Concepción]] i [[Chillán]]
|Departamentu de Diseñu i Teoría dela Arquitetura
|-
|Departamentu de Pranificación i Diseñu Urbanu
|-
|Departamentu de Cencias dela Construción
|-
|Departamentu de Comunicación Visual
|-
|Departamentu d'Arti i Tecnologías del Diseñu
|-
| rowspan="5" |'''Facultá de Cencias'''
| rowspan="5" |Concepción i Chillán
|Departamentu de Matemática
|-
|Departamentu de Física
|-
|Departamentu de Química
|-
|Departamentu de Cencias Básicas
|-
|Departamentu d'Estadística
|-
| rowspan="5" |'''Facultá de Cencias Empresarialis (FACE)'''
| rowspan="5" |[[Concepción (Chile)|Concepción]] i [[Chillán]]
|Departamentu d'Almenistración i Auditoría
|-
|Departamentu de Sistemas d'Información
|-
|Departamentu de Gestión Empresarial
|-
|Departamentu d'Economía i Finanças
|-
|Departamentu de Cencias dela Computación i Tecnologías dela Información
|-
| rowspan="4" |'''Facultá de Cencias dela Salú i delos Alimentus (FACSA)'''
| rowspan="4" |[[Chillán]]
|Departamentu d'Ingeniería n'Alimentus
|-
|Departamentu de Nutrición i Salú Púbrica
|-
|Departamentu d'Enfermería
|-
|Departamentu de Cencias dela Reabilitación en Salú
|-
| rowspan="4" |'''Facultá d'Eucación i Umanidais'''
| rowspan="4" |[[Chillán]]
|Departamentu d'Artis i Letras
|-
|Departamentu de Cencias dela Eucación
|-
|Departamentu de Cencias Socialis
|-
|Departamentu d'Estudius Generalis
|-
| rowspan="5" |'''Facultá d'Ingeniería'''
| rowspan="5" |[[Concepción (Chile)|Concepción]]
|Departamentu d'Ingeniería Elétrica i Eletrónica
|-
|Departamentu d'Ingeniería Endustrial
|-
|Departamentu d'Ingeniería en Maeras
|-
|Departamentu d'Ingeniería Mecánica
|-
|Departamentu d'Ingeniería Civil i Ambiental
|}
== Coltura ==
La nuversidá n'una costanti busca pa qu'los sus estudiantis, docentis i genti esterna a esta se relacionin colas artis á promovíu i financiau diferentis grupus, talleris i infraestrutura pa que se desenvuelvan atividais de toa índoli ligás al arti.
=== Talleris ===
Pa qu'los estudiantis adquieran albeliáis motricis, enterpessonalis i de sensibiliá alas artis la nuversidá á encluíu enas sus mallas diversus talleris a eleción los qualis son:
{{Columnas}} *Teatru *Pintura al óliu *Apreciación artística *Fotografía *Música i produción musical {{Nueva columna}} *Artis gráficas i estampación *Cerámica i conservación d'identiá *Folclori *Cueca *Letura crítica i espressión creativa {{Final columnas}}
=== Equipamientu ===
Pal desenvolvimiento delos talleris o qualquiel aspetu ligau alas artis se disponin delos siguientis espacius.
==== Espaciu 1202 ====
Espaciu 1202, es un multiespaciu coltural destinau alas creacionis propiciás polos estudiantis dela '''Nuversidá del Bío-Bío'''.
Nel se desenvuelvin atividais artísticas comu ensayus teatralis, práticas musicalis, dança, esposicionis i entalacionis d'obras pictóricas.
Espaciu 1202 se topa ubicau al interiol dela Nuversidá del Bío-Bío, entri l'Edificiu dela DDE i l'Aula Magna UBB i puei sel gastau pol tolus alunus regularis UBB, previa coordinación i reserva d'ora ena secretaría del Departamentu d'Arti, Coltura i Comunicación UBB.<ref>{{cita web|nombre1=ESPACIU 1202|título=ESPACIU 1202|url=http://www.ubiobio.cl/arteycultura/|editorial=UBB|idioma=español|fechaacceso=15 de diziembri de 2018}}</ref>
==== Sala de Teatru ====
La '''Sala de Teatru dela Nuversidá del Bío-Bío''' s'ubica al interiol dela Nuversidá, Campus Concepción, n'ella se realizan los ensayus i reunionis grupalis en tornu a acionis relacionás col Teatru Estudiantil UBB.<ref>{{cita web|nombre1=SALA DE TEATRU|url=http://www.ubiobio.cl/arteycultura/|idioma=español|fechaacceso=15 de diziembri de 2018}}</ref>
==== Sala de Pintura i Grabau ====
La '''Sala de Pintura i Grabau''', son parti delas entalacionis con más estoria del departamentu d'Arti, Coltura i Comunicación, n'ellas funcionan los Talleris de Pintura al óliu i Tallel de Grabau i Estampación.
Esta sala se carateriça pol poseel dos ambientis enos qualis se desenvuelvin las atividais i se topa equipá con trípodis pa pinturas, materialis pa desenvolvel los talleris i una prensa de grabau.
Duranti el desenvolvimiento del tallel los alunus puein circulal de manera libri polas salas, comentandu i observandu los trabajus delos sus compañerus lu qual fomenta el trabaju colaborativu.<ref>{{cita web|nombre1=SALA DE PINTURA I GRABAU|url=http://www.ubiobio.cl/arteycultura/|editorial=UBB|idioma=español|fechaacceso=15 de diziembri de 2018}}</ref>
=== Tuna estudiantil ===
La '''Tuna nuversitaria dela UBB''' tuvu nacencia l'16 de juliu de 2000, con solu quatru entegrantis que con más sueñus i esperanças que compañía sembrarun la semienti desta centenaria tradición nuversitaria, provenienti dela [[España]] del sigru XV, pa argunus estudiosus la Tuna provien del sigru XIII, quandu los estudiantis pobris cantaban pa juntal argún dineru, luegu estas Estudiantinas Españolas se trasformarían en grupus de músicus de serenatas i pícaras Rondallas que cantaban alos balcónis delas jóvinis dela época. N'América llegan nel sigru XVII colos coloniçaoris i ata agora se mantienin vigentis en toa [[Latinoamérica]], entavía quandu án cambiau las cancionis, todavía se mantienin argunus temas centenarius delas Isllas Canarias i del propiu Madril.
la '''Tuna UBB''' cuenta con 14 entegrantis, 11 Tunus i 3 Pardillus que col propósitu de mantenel la vigencia delos valoris básicus delas Tunas, talis comu l'Umiliá, la Caballerosa, l'Esfuerçu i la Idalguía del estudianti nuversitariu, i vistienu las sus capas i trajis del Meyevu i dela renacencia la '''Tuna UBB''', cincu sigrus endispués, recorri las callis dela ciá de [[Concepción (Chile)|Concepción]] cantandu, alegrandu i cortejandu alas jóvinis penquistas. N'estus 14 añus án participau n'encuentrus localis, nacionalis i nel estranjeru, [[Argentina]], [[Uruguay]], [[Perú]], [[Panamá]], [[Puerto Rico]] i [[España]], cosechandu güenas críticas i abondus aplausus, amás de recogel conocimientus i esperencias deste ermosu arti.
=== Conservatoriu de Música Laurencia Contreras ===
El '''Conservatoriu de Música Laurencia Contreras''' fue fundau en [[Concepción_(Chile)|Concepción]] en 1940. Dendi eneru de 1941 ata 1985 tuvu esámenis válidus pa quienis aspiraran a seguil estudius profissionalis de música.
En 1986 fue donau pola su fundadora, '''Laurencia Contreras Lema''', ala '''Nuversidá del Bío-Bío''', comu una forma d'asegural la su permanecia, proyeción i la realiçaçión d'un mayol númeru d'atividais relacionás cola formación, difusión i divulgación musical.
Originalmenti, las sus atividais consistiorun nun Cursu d'Eniciu Musical Infantil (Kinder Musical), pioneru en [[Chile]], i otru d'Eniciu en Pianu. Los cursus de Violín, Flauta, Guitarra, Cantu Líricu i Coru de Niñus, s'agregarun en 1974 con argunas enterrucionis.
Respetu delas primeras agrupacionis del Conservatoriu fuerun:
El Kinder Musical i Orquesta rítmica infantil, originalmenti fue dirigíu pola propia '''Srta. Laurencia Contreras''', col tiempu fue variandu passandu pola su direción la Sra. Rossana Osses Marchant, i dendi 1993 ata oi 2016, está dirigíu pola Sra. Rossana Cid Lizondo.
El Coru Infantil fue fundau en 1974 col Prof. Eduardo Enrique Gajardo i rápidamenti fue reconocíu pola su caliá. Argunus delos sus fitus fuerun la grabación d'un discu n'estudius Alba en [[Santiago de Chile|Santiagu]] en 1976 i una serii d'8 conciertus, tamién en Santiagu, en 1981. Posteriormenti, l'proyetu funcionó de manera entermitenti, siendu dirigíu pol Rossana Osses Marchant i luegu pol Francisco Venegas San Martín. Dendi l'añu 2009, se retomó de manera establi, siendu dirigíu ata 2015 pol Igor Concha Maass i ogañu pol Marioly Inostroza Morales.
La su fundadora publicó en 1956 el "Silabariu Musical", testu distintivu deste Conservatoriu qu'ata oi permiti enicial a niñus i niñas, dendi los 4 añus d'edá, ena letura i escritura musical i eniciu n'estrumentus.
El '''Conservatoriu de Música dela Nuversidá del Bío-Bío''', a 77 añus dela su fundación, sigui siendu el más importanti polu d'eucación musical prenuversitariu ena [[Región del Bío-Bío]].<ref>{{cita web|nombre1=Conservatoriu de Música Laurencia Contreras|url=http://www.ubiobio.cl/miweb/web2012.php?id_pagina=6779|editorial=ubb|idioma=español|fechaacceso=15 de diziembri de 2018}}</ref>
=== Museu Marta Colvin ===
En setiembri del 2011, s'inauguró l''''Museu Marta Colvin''', costruíu a pasus dela que fuera la su casa nel Fundu "El Mono", dondi ogañu se topa la '''Nuversidá del Bío Bío''', '''Campus Fernando May'''. El Museu muestra nel su hall obras en gran formatu dela Artista i ena su sala principal una importanti coleción compuesta pol esculturas, pinturas i esquemas, amás de parti delas erripientas que gastaba l'Artista juntu a maquetas delos sus trabajus.<ref>{{cita web|nombre1=Museu Marta Colvin|url=https://www.municipalidadchillan.cl/sitio/menu/municipalidad/museo.php|idioma=español|fechaacceso=15 de diziembri de 2018}}</ref>
=== Centru d'Estensión ===
[[Archivu:UBB Extension.jpg|miniaturadeimagen|Acessu al Centru d'estensión dela Nuversidá del Bío-Bío]]
El Centru d'Estensión dela Nuversidá del Bío-Bío es un edificiu emplazau en calli Dieciocho de setiembri dela ciá de Chillán. El su usu es eucacional,<ref>{{Cita web|url=https://www.municipalidadchillan.cl/sitio/menu/municipalidad/museo.php|título=Museus i Centrus colturalis|fechaacceso=28 de diziembri de 2017|autor=Municipalidá de Chillán|enlaceautor=|fecha=|sitioweb=|editorial=|idioma=español}}</ref> inque tamién á síu escenariu d'eventus colturalis i políticus.<ref>{{Cita noticia|apellidos=Bustos|nombre=Sergio|título=Evalúan lugaris pala firma dela nueva región|url=http://www.ladiscusion.cl/flip/040817/diario#040817/page8|fecha=4 d'abostu de 2017|fechaacceso=28 de diziembri de 2017|periódico=Diariu La Discusión|página=9|urlarchivo=https://web.archive.org/web/20171229052751/http://www.ladiscusion.cl/flip/040817/diario#040817/page8|fechaarchivo=29 de diziembri de 2017}}</ref> Nel su interiol conserva las salas Schaeffer i Andrés Bello.
El sitiu antañu perteneció a Otto Schaeffer Hoffman,<ref>{{Cita web|url=http://chillanantiguo.blogspot.cl/2016/12/otto-schaefer-como-hombre-una-mirada-de.html|título=Otto Schaeffer comu ombri, una mirá de Juan Cambiazo|fechaacceso=28 de diziembri de 2017|autor=Juan Cambiazo pa Chillán Antigu|enlaceautor=|fecha=|sitioweb=|editorial=|idioma=español}}</ref> músicu local quien fuera fundaol dela Sociedá Musical Santa Cecilia i la Casa del Arti,> esta última anti el fallecimientu del artista en 1958,<ref>{{Cita libro|apellidos=Witker|nombre=Alejandro|enlaceautor=Alejandro Witker|título=De "Memoria Coltural de Ñuble - Tomás Lago" - Otto Schaeffer, la ciá de Chillán i l'amol ala música (1956)|url=http://www.memoriachilena.cl/archivos2/pdfs/MC0061284.pdf|fechaacceso=28 de diziembri de 2017|año=|editorial=|isbn=956-7813-46-9|editor=|ubicación=Chillán, Chili|página=118|idioma=español|capítulo=Tercera Parti: "Testus chillanejus de Tomás Lago"}}</ref> quedaría n'abandonu ata la su compra hecha pola [[Universidad de Chile|Nuversidá de Chili]] en 1969,<ref>{{Cita noticia|apellidos=Marcos|nombre=Carolina|título=La estoria que mantuvu alos chillanejus 77 añus esperandu pol un espaciu pala coltura|url=http://www.ladiscusion.cl/flip/280716/diario#280716/page5|fecha=28 de juliu de 2016|fechaacceso=28 de diziembri de 2017|periódico=Diariu La Discusión|página=4 i 5|urlarchivo=https://web.archive.org/web/20170628225130/http://www.ladiscusion.cl/flip/280716/diario#280716/page5|fechaarchivo=28 de juñu de 2017}}</ref> qual llegá la [[dictadura militar chilena|ditadura melital chilena]] es transfería ala Nuversidá del Bío-Bío.
=== Biblioteca Libri de Trebaju Social ===
Posterior alas moviliçacionis del 2011 los estudiantis de TrabajU Social quixun establecel un sitiu dondi se pudierin desenvolvel enteletualmenti dendi l'eucación populal. Es pol estu qu'l'espaciu anteriormenti gastau pol una fotocopiaora se trasformó i acondicionó pala creación desta biblioteca.
== Centrus d'Envestigación ==
El prencipal organismu d'envestigación es la Vicerretoría d'Envestigación i Postgrau,<ref>{{cita web|nombre1=VRIP|título=VRIP|url=http://vrip.ubiobio.cl/vrip/|editorial=UBB|idioma=español|fechaacceso=15 de diziembri de 2018|fechaarchivo=15 de diziembri de 2018|urlarchivo=https://web.archive.org/web/20181215065915/http://vrip.ubiobio.cl/vrip/|deadurl=yes}}</ref> la qual coordina el procesu d'envestigación dentru dela nuversidá. Los centrus d'envestigación dela nuversidá i enos qualis está asociá son los siguientis.
'''Centru d'Estudius Ñuble (CEÑ)'''
El [https://centroestudiosnuble.cl/ Centru d'Estudius Ñuble] respondi alas necesidais dela región n'aspetus d'envestigación i ejecución de proyetus territorialis, a cargu d'un equipu d'académicus/as i profissionalis qu'encluyi especialistas delas Cencias Socialis, Cencias Ambientalis i Economía dela '''[[Universidad del Bío-Bío]]'''''',''' sei [[Chillán]].
El centru busca contribuil al desenvolvimiento delos setoris produtivus dela [[región de Ñuble]] a partil de produtus académicus, formulación de proyetus i la su difusión científica.
Esta atividá en tornu ala envestigación, permitin l'articulación continua i bidirecional con agentis púbricus, privaus i dela sociedá civil enas 21 comunas de [[Ñuble Región|Ñuble]].
Las sus líneas estratégicas de desenvolvimiento son:
Articulal uniais académicas i envestigaoris/as dela nuversidá pa abordal las temáticas definías comu áreas estratégicas del centru.
Promovel una vinculación col meyu abordandu problemáticas importantis palas comunidais localis, comu familia, eucación, géneru, empleu, sostenibiliá.
Comprometel la formación de capital umanu con identiá regional vinculau ala envestigación i enovación.
Fomental la visibiliçación dela realiá dela región de Ñuble, los sus abitantis i l'su territoriu.
'''Centru d'Estudius Urbanus Regionalis (CEUR)'''
Es un Centru d'Estudius Enterdiciplinariu el qual está enfocau nel desenvolvimiento dela [[región del Bío-Bío]] i l'[[Chile|país]] enas temáticas territorialis, generandu i difundiendu conocimientu a partil dela envestigación apricá. Ena su fundación, nel añu 1996, confluyun la decisión estitucional de creal un espaciu de reflessión nuversitaria, qu'aportara al desenvolvimiento regional, i l'esperencia académica del Estitutu Latinoamericanu i del Caribi de Pranificación Económica i Social, organismu dela [[Comisión Económica para América Latina y el Caribe|Comisión Económica p'América Latina i l'Caribi]] (CEPAL), qu'a través d'un conveniu de cooperación apoyó la su creación.
Los ejis fundamentalis dela su labol se relacionan con: {{Columnas}} *Eucación i Territoriu *Desenvolvimiento Económicu i Competitiviá Territorial *Cencia i Tecnología *Entercolturaliá, Desenvolvimiento con Identiá Coltural i Estudius Étnicus Territorialis *Pranificación Estratégica i Prospetiva Territorial.<ref>{{cita web|nombre1=Centru d'Estudius Urbanus Regionalis, CEUR|título=Centru d'Estudius Urbanus Regionalis, CEUR|url=http://ceur2017.blogspot.com/|obra=UBB|editorial=UBB|idioma=español|fechaacceso=14 de diziembri de 2018}}</ref> {{Final columnas}}
'''Centru d'Envestigación n'Informática Eucativa (CIDCIE)'''
N'él s'estudian los fenóminus pessonalis, socialis i estruturalis que se desenvuelvin dentru delas aulas.
Las principalis líneas d'envestigación son: *Clima d'Aula i Convivencia *Caliá i los sus Endicaoris *Processus de Segmentación Sociu-Eucativa *Caliá Eucativa del Fogal i Compromisu Parental *Entervención i Agentis *Apropiación Tecnológica *Comunidais Virtualis d'Aprendizagi i Socialiçación.<ref>{{cita web|nombre1=Centru d'Envestigación Eucativa CIDCIE|título=Centru d'Envestigación Eucativa CIDCIE|url=http://ubiobio.cl/cidcie/|editorial=UBB|idioma=español|fechaacceso=14 de diziembri de 2018|urlarchivo=https://web.archive.org/web/20181215065825/http://ubiobio.cl/cidcie/|fechaarchivo=15 de diziembri de 2018}}</ref>
'''Centru d'Envestigación en Tecnologías dela Construción (CITEC)'''
Esti centru está ligau ala envestigación, desenvolvimiento i tresferencia tecnológica n'áreas delas cencias i tecnologías dela construción. Deriva del trabaju que vien realiçandu un grupu d'envestigación dendi la década delos 80 i l'Proyetu Enova Chili de fortalecimientu estitucional pala I+D. Proyetu que permitió al grupu d'envestigación amprial i enriquecel la su oferta de servicius i costituil-si l'añu 2010 comu Uniá de Desenvolvimiento i Tresferencia Tecnológica.
Duranti los últimus añus án desenvolvía abondus trabajus d'envestigación i desenvolvimiento del tipu [[Fondo Nacional de Desarrollo Científico y Tecnológico|Fondecyt]], Fontec, Fondef, [[Corporación de Fomento de la Producción|Enova Bío-Bío]], Enova Chili i otrus, con resultau desenvolvimiento de nuevus produtus i servicius puestus nel mercau, patentis i publicacionis. A partil de setiembri del añu 2009 el CITEC figura nel Registru de Centrus d'Envestigación dela CORFO comu “Entiá escrita nel Registru de Centrus pala realiçaçión d'atividais d'envestigación o desenvolvimiento pa finis dela Lei d'Encentivu Tributariu ala Enversión Privá n'Envestigación o Desenvolvimiento”. [[Archivu:CITEC.jpg|miniaturadeimagen|250x250px|CITEC]] Áreas de trabaju: *Física dela Construción *Sistemas i Processus Costrutivus *Arquitetura i Construción Sostenibli *Eficiencia Energética *Ingeniería Estrutural *Enspeción Técnica d'Obras d'Edificación.<ref>{{cita web|nombre1=Centru d'Envestigación en Tecnologías dela Construción, CITEC|título=http://www.citecubb.cl/site/|url=Centru d'Envestigación en Tecnologías dela Construción, CITEC|editorial=UBB|idioma=español|fechaacceso=14 de diziembri de 2018}}</ref>
'''Centru de Biomaterialis i Nanotecnología (CBN)'''
Esti centru se dedica al estudiu avançau de biomaterialis.
Áreas d'envestigación: *Nanocarateriçaçión de Materialis *Produtus d'Ingeniería *Materialis Compuestus.<ref>{{cita web|nombre1=Centru Biomaterialis i Nanotecnología|título=Centru Biomaterialis i Nanotecnología|url=http://cbn.ubiobio.cl/#|editorial=UBB|idioma=español|fechaacceso=14 de diziembri de 2018}}</ref>
'''Centru d'Envestigación i desenvolvimiento en Cencia i Tecnología delos Alimentus (CIDECYTA)'''
Fue creau nel añu 2010 i la su especialiá es l'ingeniería, tecnología, bioprocessus n'alimentus i la seguráncia i inocuidá destus. Esta uniá está dentru del registru de Centrus d'Envestigación I+D de CORFO, lu qual permiti que las empresas contratantis d'atividais d'I+D puean acedel a beneficius tributarius. El centru cuenta con esperencia en proyetus d'envestigación i I+D presentaus i ajudicaus n'estitucionis comu Fondecyt, Fondef, Enova Bío-Bío, JUNAEB. Esta uniá á elaborau más de 50 publicacionis ISI, Capítulus de librus i proceedings. Desenvolvi asistencias técnicas a diferentis empresas dela çona n'análisis microbiológicus, d'aguas i otrus, Amás atúa en coordinación colas capacidais del Laboratoriu d'Esperimentación, Certificación i Control de Caliá (LECYCA).<ref>{{cita web|nombre1=Centru d'Envestigación i Desenvolvimiento en Cencias i Tecnologías n'Alimentus (CIDECYTA)|título=Centru d'Envestigación i Desenvolvimiento en Cencias i Tecnologías n'Alimentus (CIDECYTA)|url=http://ubiobio.cl/dia/Centro_CIDECYTA/|editorial=UBB|idioma=español|fechaacceso=14 de diziembri de 2018}}</ref>
'''Centru Departamentu d'Ingeniería en Maeras'''
Áreas d'envestigación: *Cencia i Tecnología dela Maera *Endustria Primaria i Secundaria dela Maera *Ensayus i Análisis no Destrutivus *Modelación i Simulación de Processus de Secau *Proteción dela Maera.<ref>{{cita web|nombre1=Centru Departamentu d'Ingeniería en Maeras|título=Centru Departamentu d'Ingeniería en Maeras|url=http://dimad.ubiobio.cl/icim/nweb/public/Centros/CentroDeptoMaderas|idioma=español|fechaacceso=14 de diziembri de 2018|archive-date=2025-01-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20250125230945/http://dimad.ubiobio.cl/icim/nweb/public/Centros/CentroDeptoMaderas|dead-url=yes}}</ref>
'''Centru Wageningen UR Chile'''
La Nuversidá se topa asociá a esti centru d'origi neerlandés el qual s'enfoca ena enovación d'alimentus.<ref>{{cita web|nombre1=Centru WageningenUR Chili|título=Centru WageningenUR Chili|url=https://www.linkedin.com/company/wageningen-ur-chile/?originalSubdomain=cl|obra=Centru WageningenUR Chili}}</ref>
'''Laboratoriu de Química Apricá i Sostenibli (LabQAS)'''<ref>{{Cita web|url=https://labqas.cl/|título=}}</ref>
El Laboratoriu de Química Apricá i Sostenibli LabQAS dela Nuversidá del Bío-Bío (UBB) ubicau en Campus Concepción, tien las competencias i albeliáis pa envestigal las diversas áreas delas cencias químicas.<ref>{{Cita web|url=https://labqas.cl/|título=LABQAS – LABQAS|fechaacceso=2025-07-22|sitioweb=labqas.cl}}</ref>
Las sus líneas d'envestigación están dirigías n'amprial el conocimientu científicu a nivel fundamental i apricau, con orientacionis biotecnológicas, pala formación de capital avançau i tresferencia ala sociedá, contribuyendu ala resolución de problemas de forma flexibli i apropiá. Tamién cuenta con una línea d'envestigación de Biomaterialis en colaboración col Departamentu de Diseñu Endustrial.
Las atividais realiçás nel LabQAS, envolucran una comprensión profunda del conocimientu científicu elemental i de tecnología avançá, nel campu dela química analítica, orgánica, enorgánica, ambiental i física, assina comu l'enterdisciplina delas cencias biológicas, bioquímicas, ingenierías, oceanográficas i geográficas.
'''Centru d'Envestigación de Polímerus Avançaus (CIPA)'''
Es un Centru d'Envestigación Regional creau pola Nuversidá del Bío-Bío, [[Universidad de Concepción|Nuversidá de Concepción]], el [[Gobierno Regional del Biobío|Gobiernu Regional del Biobío]] i [[Comisión Nacional de Investigación Científica y Tecnológica|Comisión Nacional d'Envestigación Científica i Tecnológica]] (CONICYT) col propósitu de desenvolvel conocimientu nel desenvolvimiento i trasformación de polímerus, considerau un ámbitu estratégicu qu'aporta trasversalmenti a setoris relevantis pala economía regional i nacional.
Áreas d'Envestigación: *Apricación ena agroendustria i l'área méica *Remoción d'especiis contaminantis *Valoriçación tecnológica.<ref>{{cita web|nombre1=CIPA|título=CIPA|url=https://cipachile.cl/|editorial=UBB|idioma=español|fechaacceso=15 de diziembri de 2018}}</ref>
== Académicus i académicas destacaus ==
Alejandro Bancalari, estoriaol romanista, biembru dela Academia Chilena dela Estoria.
Luis Rojas Donat, estoriaol medievalista destacau a nivel mundial.
Mauricio Rojas Gómez, estoriaol.
Cristian Leal Pino, estoriaol.
Jaime Rebolledo Villagra, Dotol en Geografía
Juan Gabriel Araya, écritol i biembru dela Academia Chilena dela Lengua.<ref>{{cita web |autor=Portal d'Atualidá Nuversidá del Bío-Bío |título=Professol Juan Gabriel Araya sedrá encorporau ala Academia Chilena dela Lengua |url=http://noticias.ubiobio.cl/actualidad/?nid=10367 |fecha=19 de juñu de 2007 |fechaacceso=30 de noviembri de 2013 |archive-date=2023-09-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230906070144/http://noticias.ubiobio.cl/actualidad/?nid=10367 |dead-url=yes }}</ref>
[[José Luis Ysern de Arce]], psicólogu i sacerdoti católicu
Marco Aurelio Reyes, estoriaol
[[Patricia Troncoso]], ativista
[[Roberto Goycoolea]], arquitetu, Premiu Nacional d'Arquitetura.
[[Sergio Baeriswyl]], arquitetu, Premiu Nacional d'Urbanismu.
Sergio Hernández, poeta
[[Marcela Vidal]], erpetóloga
== Egresaus destacaus ==
=== Arquitetura, Construción i Diseñu ===
[[Antonia Saelzer]]
[[Hanne Utreras]]
[[Héctor Gaete Feres]] *[[Krist Naranjo]]
=== Cencias ===
[[Marcela Vidal]]
=== Ingeniería ===
[[Ignacio Fica Espinoza]]
[[Raúl Súnico]]
=== Cencias Empresarialis ===
[[Gustavo Sanhueza]]
[[Rodrigo Peñailillo]]
=== Eucación i Umanidais ===
[[Óscar Crisóstomo]]
[[María Soledad Tohá]]
[[Sergio Zarzar]]
== Referencias ==
{{listaref|2}}
== Atijus p'ahuera==
[http://www.ubb.cl/ Sitiu web oficial dela Nuversidá del Bío-Bío]
[http://www.ubiobio.cl/vra/ Vicerretoría Académica]
[http://www.ubiobio.cl/vrae/ Vicerretoría d'Asuntus Económicus]
[http://www.face.ubiobio.cl Facultá de Cencias Empresarialis] {{Wayback|url=http://www.face.ubiobio.cl/ |date=20121130022825 }}
[https://web.archive.org/web/20140402182437/http://ciencias.ubiobio.cl/facultad/ Facultá de Cencias] {{Wayback|url=http://ciencias.ubiobio.cl/facultad/ |date=20140402182437 }}
[https://web.archive.org/web/20071030074610/http://www.ubiobio.cl/di/ Escuela de Diseñu Endustrial]
[https://web.archive.org/web/20100829012904/http://www.icoubb.cl/ Ingeniería Comercial Sei Concepción]
[https://web.archive.org/web/20110807044705/http://www.ubiobio.cl/web/facultades.php?id_fac=1 Facultá d'Arquitetura] {{Wayback|url=http://www.ubiobio.cl/web/facultades.php?id_fac=1 |date=20110807044705 }}
{{Enlace roto|1=[http://www.ici.ubiobio.cl Departamentu d'Ingeniería Endustrial] |2=http://www.ici.ubiobio.cl/ }}
[http://www.dimec.ubiobio.cl/ Departamentu d'Ingeniería Mecánica]
[https://web.archive.org/web/20251101161905/https://dmat.ciencias.ubiobio.cl/ Departamentu de Matemática]
[https://labqas.cl/ Laboratoriu de Química Apricá i Sostenibli LabQAS]
oh15oyrd8ndu03ecsufcc53jkbq3dba
Nuversidá de Bucarest
0
11132
144132
139340
2026-09-08T21:05:29Z
CommonsDelinker
73
Removing [[:c:File:Fundatia_Universitara_Carol_I_si_statuia_regelui_Carol_I.jpg|Fundatia_Universitara_Carol_I_si_statuia_regelui_Carol_I.jpg]], it has been deleted from Commons by [[:c:User:Jameslwoodward|Jameslwoodward]] because: per [[:c:Commons:Deletio
144132
wikitext
text/x-wiki
{| class="infobox" style="width: 22em; text-align: left; font-size: 90%; border: 1px solid #aaa; background-color: #f9f9f9; float: right; margin-left: 1em;"
|+ style="font-size: 1.3em; background-color: #AACCFF; padding: 0.25em 0.5em; font-weight: bold;" | Nuversiá de Bucarest
|-
| colspan="2" style="text-align: center; padding: 0.5em 0.25em;" |
[[File:Logo_Universitatea_din_Bucure%C8%99ti.png|150px|Logotipu dela Universiá de Bucarest]]
|-
| colspan="2" style="text-align: center; padding: 0.25em 0.25em 0.5em; border-bottom: 1px solid #aaa;" |
|-
! style="width: 33%; padding-left: 0.4em; padding-top: 0.4em;" | Lema
| style="width: 67%; padding-left: 0.4em; padding-top: 0.4em;" | ''Virtute et Sapientia''
|-
! style="width: 33%; padding-left: 0.4em;" | Lema traduzíu
| style="width: 67%; padding-left: 0.4em;" | "Con Virtú y Sabel"
|-
! style="width: 33%; padding-left: 0.4em;" | Tipu
| style="width: 67%; padding-left: 0.4em;" | [[Universiá pública|Pública]]
|-
! style="width: 33%; padding-left: 0.4em;" | Hundación
| style="width: 67%; padding-left: 0.4em;" | 16 de júliu de 1864
|-
! style="width: 33%; padding-left: 0.4em;" | Retol
| style="width: 67%; padding-left: 0.4em;" | Marian Preda
|-
! style="width: 33%; padding-left: 0.4em;" | Estudiantis
| style="width: 67%; padding-left: 0.4em;" | ~34,000 (2020)
|-
! style="width: 33%; padding-left: 0.4em;" | Assitiamientu
| style="width: 67%; padding-left: 0.4em;" | Bucarest, [[Rumania]]
|-
| colspan="2" style="text-align: center; padding: 0.5em 0.25em; border-top: 1px solid #aaa; background-color: #f0f0f0;" | [https://unibuc.ro Sitiu web]
|}
[[File:Logo_Universitatea_din_București.png|300px|right|thumb|Logu dela nuversidá]]
[[File:Bucharest (8273345546).jpg|thumb|290px|Praça dela Nuversidá - Edificu prencipal dela Nuversidá de Bucharest]]
La '''Nuversida de Bucarest''' (en [[Luenga rumana|rumanu]] '''Universitatea din Bucureşti''') fue fundá en 1694 por [[Constantin Brâncoveanu]] comu l'"Academia del [[Santu Sava]]" ([[Bucarest]]), inicialmenti con classis de teología i filosofía en griegu<ref>https://biblioteca-digitala.ro/reviste/sargetia/dl.asp?filename=44-sargetia-seria-noua-2017-VIII_387.pdf Page 2 </ref><ref>Citation|author1=Ion|first=Raluca|title=Descoperire în timpul lucrărilor de consolidare și restaurare ale palatului Universității din București: în curtea interioară au fost dezgropate vestigii ale Academiei Domnești fondate de Constantin Brâncoveanu|date=2023-01-27|url=https://republica.ro/vestigii-ale-academiei-domnesti-fondate-de-constantin-brancoveanu-scoase-la-iveala-in-timpul-lucrarilor|publisher=Republica</ref><ref>Citation|last=arh. Mariana Popa|title=Bucuresti - Orasul care fascineaza|date=2017-08-10|url=http://www.observatorul.com/articles_main.asp?action=articleviewdetail&ID=17475|publisher=www.observatorul.com</ref>; [[Alexandru Ipsilanti]] amprió l'oferta educativa en 1776 en latín, francés i italianu<ref>Citation |date=2014-09-18 |author1=Sfetcu, Nicolae |publisher=MultiMedia |title=Universitatea din București |url=https://www.telework.ro/ro/universitatea-din-bucuresti/</ref><ref>Citation |title=Academia Domneasca Din Bucuresti PDF |publisher=Scribd |url=https://www.scribd.com/document/369106509/Academia-Domneasca-Din-Bucuresti</ref>. Nel sigru XIX (1864) abrun-se las facultais de [[Meicina]], farmacia, ciencias del derechu i [[literatura]]. Convirtiéndu-se ya nuna nuversidá propriamenti dicha. Es, por tantu la seguna nuversidá más vieja de Rumania endispués dela de [[Nuversidá Alexandru Ioan Cuza de Iași |Iași]].
La Nuversidá de Bucarest quenta enus años 2010 con 43.550 estudiantis, 1.477 professoris i 18 facultais. El edificiu prencipal s'encuentra ena Praça dela Nuversidá (''[[Piața Universității]]'') nel centru dela ciá.
== Educación i investigación ==
Nel añu académicu 2022-2023, la Nuversidá de Bucarest ofreció 97 programas de licenciatura, 224 programas de maestría i 22 escuelas de doctoru enas sus 19 facultais<ref>Citat web|url=https://unibuc.ro/despre-ub/ub-astazi/scurta-prezentare/|titlu=Scurtă prezentare|publisher=UniBuc - Universitatea din București|date=2018-11-19|accessdate=2023-02-12|limbă=ro-RO</ref>. L'estrutura delos programas d'estudiu es compatibli conel processu de Bolonia, lo que cabi estudius de licenciatura de tres añus, maestría de dos añou i doctorau de tres añus.<ref>Citat web|url=https://unibuc.ro/studii/programe-de-studii/|titlu=Programe de studii|publisher=UniBuc - Universitatea din București|accessdate=2023-12-24|limbă=ro-RO</ref>
=== Facultadis ===
[[File:Facultatea de Drept.jpg|miniatura|272x272px|Faculá de Derechu]]
[[File:Universitatea din Bucuresti din Piata Universitatii.jpg|thumb|270px|Facultá de Geografia]]
L'oferta educativa dela nuversidá ofrece-se por mé de 19 facultais, alas que se suma el Departamentu d'Educación Física:
* Facultá de [[Biologia|Biología]]
* Facultá de Ciencias del derechu
* Facultá de [[Química]]
* Facultá de [[Geografia|Geografía]]
* Facultá de [[Física]]
* Facultá de [[Filosofia|Filosofía]]
* Facultá de [[Geologia|Geología]]
* Facultá de [[Pediorismu|Periodismu]]
* Facultá de [[Matemáticas]]
* Facultá de [[Literatura]]
* Facultá de'[[Idiomas modernos|Idiomas moernus]]
* Facultad de Ciencias políticas
* Facultad de Ciencias socialis
* Facultad de [[Estoria]]
* Facultad de [[Sicologia|Psicología]]
* Facultad de Teología Baptista
* Facultad de Teología Ortodossa
* Facultad de Teología Romanu-Católica
El retol dela nuversidá es Prof. Dr. [[Marian Preda]].
=== Cooperación académica enternacional ===
Alo largu delos añus, la Nuversidá de Bucarest a desenvoltu juntaeras con 152 nuversidais de tol mundu i participa en 468 acordanzas Erasmus+. Al mesmu tiempu, la Nuversidá de Bucarest está conetá a varias redis nuversitarias nacionalis, regionalis, uropeas i enternacionalis, dentri las que se alcuentran: La Redi de Nuversidais delas Capitalis d'Uropa (UNICA), La Asociación Nuversidatia Uropea (EUA), La Associación de Nuversidais delos Balcanis (BUA), la Redi de Nuversidais del Mari Negru (BSUN), la Agencia Nuversitaria dela Francofonía (AUF) i el Programa de Intercambio de Estudios Nuversitáriius d'Uropa Central (CEEPUS).
A partir de 2019, la NB forma parte de CIVIS, una aliança nuversitaria uropea, junto con otras sieti prestigiosas nuversidadis uropeas: la Nuversidá de Aix-Marseille, la Nuversidá Nacional i Capodistriana de Atenas, la Nuversidá Libri de Bruselas, la Nuversidá Autónoma de Madrid, la Nuversidá Sapienza de Roma, la Nuversidá d'Estocolmu, la Nuversidá Eberhard Karls de Tübingen, ala que s'unirán en 2021 i 2022 la Nuversidáde Glasgow i la Nuversidá de Lausana, respecti.
== Retoris ==
{{lista de columnas|3|* [[Mircea Dumitru]] (2012-2019)
* [[Ioan Pânzaru]] (2005-2012)
* [[Ioan Mihăilescu]] (1996-2005)
* [[Emil Constantinescu]] (1992-1996)
* [[Nicolae D. Cristescu]] (1990-1992)
* [[Ion Dodu Bălan]] (1989)
* [[Ioan Ioviț Popescu]] (1981-1988)
* [[George Ciucu]] (1972-1981)
* [[Gheorghe Mihoc]] (1963-1968)
* [[Jean Livescu]] (1959-1963)
* [[Iorgu Iordan]] (1957-1958)
* [[Nicolae Sălăgeanu]] (1954-1957)
* [[Avram Bunaciu]] (1952-1954)
* [[Constantin Balmuș]] (1950-1952)
* [[Ilie G. Murgulescu]] (1949-1950)
* [[Alexandru Rosetti]] (1946-1949)
* [[Simion Soilow]] (1944-1946)
* [[Daniel Danielopolu]] (1944)
* [[Horia Hulubei]] (1941-1944)
* [[Alexandru Otetelișanu]] (1941)
* [[Petre P. Panaitescu]] (1940-1941)
* [[Constantin C. Stoicescu]] (1936-1940)
* [[Nicolae Gheorghiu]] (1932-1936)
* [[Nicolae Iorga]] (1929-1932)
* [[Mihail Vlădescu]] (1920-1923)
* [[Ioan Athanasiu]] (1915-1920)
* [[Thoma Ionescu]] (1912-1915)
* [[Ioan Bogdan]] (1912)
* [[Ermil Pangratti]] (1911-1912)
* [[Constantin Dimitrescu-Iași]] (1898-1911)
* [[Grigore Ștefănescu]] (1897-1898)
* [[Titu Maiorescu]] (1892-1897)
* [[Alexandru Hristea-Orascu]] (1885-1892)
* [[Ion Zalomit]] (1871-1885)
* [[Vasile Boerescu]] (1871)
* [[Gheorghe Costa-Foru]] (1864-1871)}}
== Estudiantis célebris ==
{{lista de columnas|3|* [[Horia-Roman Patapievici]]
* [[Matei Vișniec]]
* [[Ana Aslan]]
* [[Mircea Cărtărescu]]
* [[Stelian Tănase]]
* [[Lucian Boia]]
* [[Gabriel Liiceanu]]
* [[Nicolae Manolescu]]
* [[Emil Constantinescu]]
* [[Solomon Marcus]]
* [[Nae Ionescu]]
* [[Eugen Ionescu]]
* [[Emil Cioran]]
* [[Nichita Stănescu]]
* [[Mircea Eliade]]
* [[Grigore Moisil]]
* [[Alexandru Graur]]
* [[George Călinescu]]
* [[Camil Petrescu]]
* [[Octav Onicescu]]
* [[Vasile Pârvan]]
* [[Eugen Lovinescu]]
* [[George Bacovia]]
* [[Mihail Sadoveanu]]
* [[Spiru C. Haret]]
* [[Vasile Alexandrescu Urechia]]
* [[Nicolas Tertulian]]}}
== Doctoris ''honoris causa'' ==
{{lista de columnas|3|* [[François Terré]] (2013)
* [[Anders Fogh Rasmussen]] (2013)
* [[Ian Roberts]] (2013)
* [[Peter Burke]] (2012)
* [[Simeon II of Bulgaria]] (2012)
* [[Neagu Djuvara]] (2012)
* [[Michael I of Romania]] (2012)
* [[Philip Kotler]] (2012)
* [[Thomas Pogge]] (2012)
* [[Amos Oz]] (2012)
* [[Linda Hutcheon]] (2011)
* [[Prince El Hassan bin Talal of Jordan]] (2011)
* [[Daniel Dennett]] (2011)
* [[Saul Kripke]] (2011)
* [[Richard Kayne]] (2011)
* [[Alan Watson of Richmond]] (2011)
* [[Theo D’haen]] (2011)
* [[Ivano Dionigi]] (2011)
* [[Jean-Baptiste Humeau]] (2011)
* [[José Manuel Durão Barroso]] (2010)
* [[Thomas Nagel]] (2010)
* [[Dennis Wilcox]] (2009)
* [[Antonio Tabucci]] (2008)
* [[Luc Piraux]] (2008)
* [[James Grunig]] (2008)
* [[Orhan Pamuk]] (2008)
* [[George Sebastian Rousseau]] (2007)
* [[Michel Maffesoli]] (2006)
* [[Dieter Schlesak]] (2005)
* [[Peter Gross]] (2005)}}
== Instalacionis ==
<gallery>
Archivu:Bucharest_university.jpg|vínculo=Archivo:Bucharest_university.jpg|Edificiu prencipal dela Nuniversidá de Bucarest, (de estilu neoclásicu).
Archivu:Universitatea_(old).jpg|vínculo=Archivo:Universitatea_(old).jpg|Edificiu prencipal dela nuversidá durante el períodu d'entreguerras.
Archivu:Facultatea_de_Drept_Bucuresti.jpg|vínculo=Archivo:Facultatea_de_Drept_Bucuresti.jpg|Retorau dela nuversidá.
Archivu:Biblioteca_Central_de_la_Universidad_de_Bucarest,_Bucarest,_Rumanía,_2016-05-29,_DD_71.jpg|vínculo=Archivo:Biblioteca_Central_de_la_Universidad_de_Bucarest,_Bucarest,_Rumanía,_2016-05-29,_DD_71.jpg|Biblioteca dela nuversidá vista dendi la Praça dela Nuversidá (de estilu neobarrocu)
</gallery>
== Referencias ==
{{listaref}}
== Atijus p'ahuera ==
* [http://www.unibuc.ro/ Página web oficial]
[[Categoría:Nuversidais]]
fs6nh22ygp80hpxukqrpqcfn5lhgzbc
Setol primariu n'Estremaúra
0
11347
144138
144087
2026-09-09T04:01:10Z
InternetArchiveBot
17037
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
144138
wikitext
text/x-wiki
{{en editandu}}
[[Archivu:Pabellón en la Feria de Zafra, Badajoz (2019).jpg|miniatura|[[Feria Entrenacional Ganaera de Çafra|Feria Ganaera de Çafra]] ]]
El '''setol primaru''' tieni un papel emportanti ena rialiá socioeconómica d'[[Estremaúra]].
== Agricoltura ==
El setol agroalimentariu es unu delos pilaris dela economía estremeña.<ref name="invest">[https://www.investinspain.org/es/regiones/extremadura/industrias-destacadas Invest in Spain: Extremadura: Industrias destacadas]</ref> Suponi'l el 6,26% dela economia estremeña.<ref name="invest" />
=== Estoria ===
==== Ogañu ====
[[File:Olivares-y-vides-al-lado-de-la-sierra-de-la-calera-1.jpg|197px|right|thumb|La superficii d'olival, cun 19% del total, es superá pola totalidá de superficii de cerealis cultivaus, cun 28% del total<ref name="mapa">[https://www.mapa.gob.es/es/ministerio/servicios/informacion/cap04_11_t3_tcm30-102921.pdf Rasgos básicos: agricultura y ganadería]</ref>. Ena imagi, olivaris en [[Santa Marta]].]]
Entri los añus 1998 i 2000, la produción acabera agraria media superó los 1350 millonis d'eurus.<ref name="mapa" /> El 83% delas esplotacionis estremás con Superficii Agrícola Utilizá (SAU) tien menus de 20 éctarias, i solu'l 9% tien más de 50.<ref name="mapa" />
=== Sitación ===
Los espacius agrarius estremeñus son:<ref name="mapa" />
* Regadíus del Taju i Vallis dela Alta Estremaúra
* Vegas del Guadiana
* Campiñas i Tierra de Barrus
* Las Hesas Estremeñas
* Pastus
* Serranías
=== Cautivus ===
Los cultivus mayolitarius son los cerealis (28% delas tierras de cultivu), i l'olival (19%).<ref name="mapa" /> Entri los cultivus endustrialis destaca'l tabacu (86% dela superficii nacional adedicá a esti cultivu).<ref name="mapa" /> D'entri los cerealis, destaca'l trigu, con un pocu más dela mitá dela superficii, dispués la vena (22%) i la cevá (18%).<ref name="mapa" /> La superficii de cultivus endustrialis en secanu es casi enteramenti de mirassol.<ref name="mapa" />
==== Cerealis ====
==== Artoliças ====
==== Frutalis ====
==== Viñas i olivalis ====
== Ganaería ==
=== Estória ===
=== Situación atual ===
== Silvicoltura ==
=== Estória ===
=== Situación atual ===
== Minería ==
=== Estória ===
=== Situación atual ===
== Guipal tamién ==
* [[Economia d'Estremaúra]]
* [[Setol segundariu n'Estremaúra]]
* [[Setol terciariu n'Estremaúra]]
== Referencias ==
<references/>
== Bibliografia ==
=== Agricoltura ===
* Coleto Martínez, J. M., de Muslera Pardo, E., & Pulido García, F. (Coords.). (2012) ''La agricultura y la ganadería extremeñas'', Universidad de Extremadura.
* Del Solar y Taboada, A. (1949) ''Extremadura agraria: títulos de algunos libros que tratan de la agricultura y ganadería de la región'', Viuda de Antonio Arqueros.
* Hernández Martínez, J. A., & Pulido García, F. (2004) ''Aproximación a la historia de la agricultura en Extremadura (Siglos XVIII y XIX)''
* Pulido García, F., Hernández Martínez, J. I., & Pulido Moreno, Á. F. (2014) ''Introducción a la historia de la agricultura en Extremadura'', Junta de Extremadura: Centro de Estudios Agrarios.
* Rodríguez Cancho, Miguel i José Luis Pereira Iglesias (1984) ''La riqueza campesina en la Extremadura del Antiguo Régimen'', Cáceres: Servicio de Publicaciones de la Universidad de Extremadura
* Universidad de Extremadura (2022) ''Informe sobre la Agricultura y la Ganadería Extremeñas 2022''
* VV. AA. (1996) ''La agricultura y la ganadería extremeñas en 1995: Diez años de agricultura extremeña'', Caja de Ahorros de Badajoz.
* [https://web.archive.org/web/20240325131401/https://www.unex.es/conoce-la-uex/centros/eia/archivos/iag/2002/2002_15%20Aproximacion%20a%20la%20historia%20de%20la%20agricultura%20en%20Extremadura%20-I-.%20Del%20Neolitico%20a%20la%20dominacion%20musulmana.pdf/view Aproximación a la historia de la agricultura en Extremadura (I). Del Neolítico a la dominación musulmana]
* [https://web.archive.org/web/20220223162846/https://www.unex.es/conoce-la-uex/centros/eia/archivos/iag/2003/2003_12%20Aproximacion%20a%20la%20historia%20de%20la%20agricultura%20en%20Extremadura%20-II-.%20De%20la%20Reconquista%20a%20los%20Austrias.pdf Aproximación a la historia de la agricultura en Extremadura (II). De la Reconquista a los Austrias]
* [https://web.archive.org/web/20240704110002/https://www.unex.es/conoce-la-uex/centros/eia/archivos/iag/2004/2004_15%20Aproximacion%20a%20la%20historia%20de%20la%20agricultura%20en%20Extremadura%20-III-.%20Siglos%20XVIII%20y%20XIX.pdf Aproximación a la historia de la agricultura en Extremadura (III). Siglos XVIII y XIX]
* [https://web.archive.org/web/20240704083510/https://www.unex.es/conoce-la-uex/centros/eia/archivos/iag/2006/2006_15%20Aproximacion%20a%20la%20historia%20de%20la%20agricultura%20en%20Extremadura%20-IV-.%20Del%20Reinado%20de%20Alfonso%20XIII%20a%20la%20Dictadura%20de%20Franco.pdf 15. APROXIMACIÓN A LA HISTORIA DE LA AGRICULTURA EN EXTREMADURA.(IV) DEL REINADO DE ALFONSO XIII AL RÉGIMEN DE FRANCO]
* [https://web.archive.org/web/20240704080741/https://www.unex.es/conoce-la-uex/centros/eia/archivos/iag/2010/2010_15%20Aproximacion%20a%20la%20historia%20de%20la%20agricultura%20en%20Extremadura%20-y%20V-.%20Espana%20en%20democracia.pdf Aproximación a la historia de la agricultura en Extremadura (y V). España en democracia]
* [https://dehesa.unex.es/bitstream/10662/9004/1/0213-375X_6_185.pdf Defensa de la agricultura extremeña a finales del siglo XVIII: quejas y protestas]
=== Ganaería ===
* Coleto Martínez, J. M., de Muslera Pardo, E., & Pulido García, F. (2003) ''La agricultura y la ganadería extremeñas: Informe 2003'', Universidad de Extremadura.
* Comisiones Obreras de Extremadura (2007) ''La agricultura y la ganadería en Extremadura: Horizonte 2013'', Cuadernos de Información Sindical.
* Daza, A. (1991) ''La ganadería en Extremadura'', Revista Mundo Ganadero, Ministerio de Agricultura, Pesca y Alimentación.
* Flores del Manzano, F. (1999) ''La trashumancia y su mundo en Extremadura''
* García Torres, S., Izquierdo Cebrián, M., Tejerina Barrado, D., et al. (2006) ''La ganadería ecológica en Extremadura'', Revista de Estudios Extremeños.
=== Silvicoltura ===
* Pulido, F. J., et al. (2004) ''Los bosques de Extremadura: evolución, ecología y conservación'', Junta de Extremadura.
* Vázquez Pardo, F. M., & Peral Pacheco, D. (2001) ''Historia de la vegetación y los bosques de la Baja Extremadura: aproximaciones a su conocimiento'', Junta de Extremadura, Consejería de Agricultura y Medio Ambiente.
=== Minería ===
* Guerra, A. (n.d.) ''La minería en Extremadura en los siglos XVI, XVII y XVIII'', Frontespo. ([https://www.frontespo.org/fichas-bibliograficas/la-mineria-en-extremadura-en-los-siglos-xvi-xvii-y-xviii Atiju])
* Diputación de Badajoz. (1975) ''La minería en la Baja Extremadura en la primera mitad del siglo XIX'', Revista de Estudios Extremeños, 31(2), 105–129. ([https://www.dip-badajoz.es/cultura/ceex/reex_digital/reex_XXXI/1975/T.%20XXXI%20n.%202%201975%20mayo-ag/RV10582.pdf Atiju])
* Geoparque Villuercas-Ibores-Jara. (n.d.) ''La minería romana en Extremadura'' ([https://geoparquevilluercas.es/sitios-culturales/12-la-mineria-romana/ Atiju])
* Instituto Geológico y Minero de España (IGME), & Junta de Extremadura. (2009) ''Estudio del patrimonio minero de Extremadura'', IGME. ([https://info.igme.es/SidPDF/152000/126/152126_0000001.pdf Atiju])
* Junta de Extremadura. (n.d.). Mapa de Patrimonio Minero de Extremadura – SIGEO. Sistema de Información Geográfica de Extremadura. ([https://web.archive.org/web/20250410163541/http://sigeo.juntaex.es/portalsigeo/web/guest/patrimonio-minero Atiju])
{{Estremaúra}}
[[Categoria:Economia d'Estremaúra]]
kuzhafei9cz4reztf085auav7wxflqq
Flamencu
0
11685
144133
140001
2026-09-09T01:32:27Z
InternetArchiveBot
17037
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
144133
wikitext
text/x-wiki
{| class="infobox vcard" style="float:right; clear:right; margin:0 0 1em 1em; width:300px; background-color:#f8f9fa; border:1px solid #a2a9b1; font-size:90%; line-height:1.5em; border-collapse:collapse;"
|-
! colspan="2" style="background-color:#5B92E5; color:#ffffff; text-align:center; font-size:120%; font-weight:bold; padding:0.4em;" | Flamencu
|-
| colspan="2" style="font-size:90%; background-color:#c9eafb; text-align:center; padding:0.3em 0.5em;" | [[Archivu:UNESCO logo.svg|class=skin-invert-image|35px|link=Unescu]] [[Archivu:UNESCO-ICH-blue.svg|30px|link=Patrimoniu cultural inmaterial]]<br /><small>[[Patrimoniu cultural inmaterial dela Humanidad|Patrimoniu cultural inmaterial dela Unescu]]</small>
|-
| colspan="2" style="padding:0.3em; text-align:center;" | [[Archivu:Belen maya.jpg|273px|La bailadora Belén Maya]]
|-
| colspan="2" style="padding:0.2em 0.5em; font-size:95%; text-align:center;" | La bailadora [[Belén Maya]]
|-
! colspan="2" style="background-color:#5B92E5; color:#ffffff; text-align:center; font-weight:bold; padding:0.25em 0.5em;" | Assitiamientu
|-
! style="padding:0.2em 0.5em; text-align:left; font-weight:bold; width:35%; vertical-align:top;" | País
| style="padding:0.2em 0.5em; text-align:left; vertical-align:top;" | [[Archivu:Flag of Spain.svg|20px|alt=Bandera d'España|link=España]] [[España]]
|-
! colspan="2" style="background-color:#5B92E5; color:#ffffff; text-align:center; font-weight:bold; padding:0.25em 0.5em;" | Datos cheneralis
|-
! style="padding:0.2em 0.5em; text-align:left; font-weight:bold; vertical-align:top;" | Tipu
| style="padding:0.2em 0.5em; text-align:left; vertical-align:top;" | '''<span style="color:#C71585">Cultural inmaterial</span>'''
|-
! style="padding:0.2em 0.5em; text-align:left; font-weight:bold; vertical-align:top;" | Criterius
| style="padding:0.2em 0.5em; text-align:left; vertical-align:top;" | R1, R2, R3, R4 y R5
|-
! style="padding:0.2em 0.5em; text-align:left; font-weight:bold; vertical-align:top;" | Identificación
| style="padding:0.2em 0.5em; text-align:left; vertical-align:top;" | [https://ich.unesco.org/es/RL/00363 00363]
|-
! style="padding:0.2em 0.5em; text-align:left; font-weight:bold; vertical-align:top;" | Rexón
| style="padding:0.2em 0.5em; text-align:left; vertical-align:top;" | [[Anexu:Patrimoniu cultural inmaterial dela Humanidad en Uropa y América del Norti|Uropa y América del Norti]]
|-
! style="padding:0.2em 0.5em; text-align:left; font-weight:bold; vertical-align:top;" | Inscrición
| style="padding:0.2em 0.5em; text-align:left; vertical-align:top;" | 2010 (V sesión)
|}
{| class="infobox" style="float:right; clear:right; margin:0 0 1em 1em; width:300px; background-color:#f8f9fa; border:1px solid #a2a9b1; border-collapse:collapse; font-size:90%; line-height:1.4em;"
|-
! colspan="2" style="background-color:#b0c4de; color:#000; text-align:center; font-size:120%; padding:0.4em; font-weight:bold;" | Flamencu
|-
! scope="row" style="padding:0.25em 0.5em; text-align:left; vertical-align:top; font-weight:bold; width:35%;" | Oríhens musicals
| style="padding:0.25em 0.5em; text-align:left;" |
[[Música folclórica española]]<br />[[Zapateado (España)|Zapateado]]<ref>https://www.salatemple.es/que-es-zapateado-flamenco/</ref><ref>https://teatroflamencosevilla.com/blog/El-arte-del-zapateado-flamenco</ref><br />[[Fandango (baile)|Fandango]]<br />[[Zarabanda]]<br />[[Jota (música)|Jota]]<br />[[Seguidilla (música)|Seguidilla]]
|-
! scope="row" style="padding:0.25em 0.5em; text-align:left; vertical-align:top; font-weight:bold;" | Oríhen cultural
| style="padding:0.25em 0.5em; text-align:left;" |
[[Archivu:Flag of Andalusia.svg|20px|alt=Bandera d'Andalucía|link=Andalucía]] [[Andalucía]], [[España]] [[Archivu:Flag of Spain.svg|20px|alt=Bandera d'España|link=España]] [[España]]
|-
! scope="row" style="padding:0.25em 0.5em; text-align:left; vertical-align:top; font-weight:bold;" | Instrumentus comuns
| style="padding:0.25em 0.5em; text-align:left;" |
[[Voz (música)|Voz]], [[palmas (Flamenco)|palmas]], [[guitarra flamenca|guitarra]], [[castañuelas]], [[cajón flamenco]], [[Flamenco#Palos|otros]]
|-
! scope="row" style="padding:0.25em 0.5em; text-align:left; vertical-align:top; font-weight:bold;" | Popularidá
| style="padding:0.25em 0.5em; text-align:left;" |
Xéneru español col más repercusión internacional y con muita popularidá en Andalucía y nel restu d'España.
|-
! scope="row" style="padding:0.25em 0.5em; text-align:left; vertical-align:top; font-weight:bold;" | Derivaus
| style="padding:0.25em 0.5em; text-align:left;" |
[[Nuevo flamenco|Nuevu flamencu]], [[flamenco chill|flamencu chill]], [[flamenco house|flamencu house]]
|-
| colspan="2" style="padding:0.2em 0.5em; text-align:right; font-size:85%;" | [[d:|Edital datos en Wikidata]]
|}
El '''flamencu''' es un [[géneru musical|géneru]] dela [[música folclórica española]] que se desenvolvió en [[Andaluzia]], especialmenti enas çonas de [[Caidi]] i los sus puertus, [[San Fernandu (Caidi)|San Fernandu]], [[Xerés dela Frontera]] (lugal dondi se topa el primel vestigiu escritu d'esti arti<ref>Cita web|url=https://www.ifema.es/fiesta-flamenca/noticias-sector/que-es-flamenco-historia-evolucion|título=Qué es el flamenco, historia y evolución {{!}} IFEMA MADRID|fechaacceso=2025-04-23|sitioweb=www.ifema.es|idioma=es</ref> i sei del CADF Centru Andaluz de Documentación del Flamencu<ref>Cita web|url=https://www.centroandaluzdeflamenco.es/|título=Inicio - Centro Andaluz De Documentación Del Flamenco|fechaacceso=2025-04-23|sitioweb=www.centroandaluzdeflamenco.es|idioma=es-ES|urlarchivo=https://web.archive.org/web/20250325144546/https://www.centroandaluzdeflamenco.es//%7Cfechaarchivo%3D2025-03-25</ref>), [[Sevilla]] i los puebrus dela su província comu [[Lebrixa (Sevilla)|Lebrixa]] i [[Utrera]], [[Güerva]], [[Graná]] i [[Córduba (España)|Córduba]] assin comu en algunas árias dela [[Región de Múrcia]], [[Castilla-La Mancha]] i [[Estremaúra]].<ref>Cita noticia|título=Tangos y jaleos. La salvia del flamenco extremeño|url=http://www.vivirextremadura.es/tangos-y-jaleos-la-salvia-del-flamenco-extremeno/|fecha=11 de abril de 2013|fechaacceso=27 de enero de 2018|periódico=Vivir Extremadura|idioma=es-ES</ref> Las sus prencipales facetas son el [[canti flamencu|canti]], el [[toqui flamencu|toqui]] i el [[baili flamencu|baili]], contandu tamién colas sus própias tradicionis i normas. Tal i comu lo conocemus ogañu, el flamencu data del sigru <small>XVIII</small>, i dessisti controversia sobri el su origin, ya que inque dessistin distintas opinionis i vertientis, denguna d'ellas á puíu sel comprobá de forma estórica. Inque el [[dicionariu dela RAE]] lo assócia ala coltura populal [[Andaluzia|andaluza]] i ala presséncia del [[puebru gitanu]] en aquella,<ref>Véasi la [[drae:flamenco|4.ª aceción del términu ''flamencu'' nel Dicionariu de Real Académia Española]].</ref> es más que percetibli la fusión delas distintas colturis que coincierun ena Andaluzia dela época sin qu'ellu sirva de menoscabu al decisivu papel delos artistas gitanus nel desenvolvimiento i preservación desti géneru.
De toas las ipótesis sobri el su origin, la tesis más estendía es la qu'esponi el origin diversu dendi los romancis cantaus castellanus ata la música delos [[moriscu|moriscus]] o la [[sefardí]]. El mestizagi coltural que por entoncis se dio en Andaluzia ([[oriundu|oriundus]], [[musulmanis]], [[Castilla|castellanus]]) assin comu la puebración africana (esclavus llegaus a los puertus andaluzis) i dela que provienin los instrumentus, posteriormenti modificaus comu la guitarra española, propiciarun la su creación. De hechu, ya dessistía ena región d'Andaluzia el su germin abondu dantis de que los gitanus llegaran, tenindu tamién en cuenta qu'abía gitanus en otras regionis d'España i d'Uropa, inque el flamencu fue unicamenti cultivau polos que se topaban en Andaluzia.<ref>Cita web |url=[enlace sospechoso eliminado] |editorial=Stockcero |autor=Federico García Lorca |título=Importáncia estórica i artística del primitivu canti andaluz llamau «canti jondu» |fechaacceso=18 de julio de 2017|fecha=2010</ref>
En noviembri de 2010 la [[Unesco]] lo declaró [[Patrimoñu Coltural Inmaterial dela Umanidá]]<ref>enlace roto|1=[http://es.noticias.yahoo.com/5/20101116/tlc-el-flamenco-es-declarado-patrimonio-d712def.html El flamenco es declarado Patrimonio Cultural Inmaterial de la Humanidad por la Unesco] |2=http://es.noticias.yahoo.com/5/20101116/tlc-el-flamenco-es-declarado-patrimonio-d712def.html |bot=InternetArchiveBot }}, Yahoo Noticias, 16 de noviembri de 2010, consultau el mesmu día.</ref> a iniciativa delas comunidais autónomas d'Andaluzia, Estremaúra i Múrcia. Amás es Patrimoñu Coltural Inmaterial Etnológicu Andaluz i está inscritu nel Inventariu General de Bienis Mueblis dela Región de Múrcia establecíu pola [[Direción General de Bellas Artis i Bienis Colturalis]]. Ena comuniá autónoma andaluza, se topa el Centru Andaluz de Documentación del Flamencu (CADF) que tiini la su sei en [[Xerés dela Frontera]], sendu una institución andaluza creá en 1987 i incorporá ala Consegería de Coltura dela junta d'Andaluzia en 1993, assitiá nel Paláciu Pemartín desta ciá i dedicá ala recuperación, conservación, investigación i difusión del flamencu.<ref>Cita web|url=https://www.centroandaluzdeflamenco.es/|título=Inicio - Centro Andaluz De Documentación Del Flamenco|fechaacceso=2025-03-02|sitioweb=www.centroandaluzdeflamenco.es</ref>
La su popularidá en [[Iberoamérica]] á síu tal qu'en [[Argentina]], [[Brasil]], [[Costa Rica]], [[Cuba]], [[El Salvaol]], [[Guatemala]], [[Méjicu]], [[Panamá]], [[Puertu Ricu]] i [[Veneçuela]], án surgíu diversas agrupacionis i académias.<ref>cita web|url=http://www.buenosairesflamenco.com/|título=Buenos Aires flamenco</ref><ref>cita web|url=https://www.swissinfo.ch/spa/brasil-flamenco_el-poder%C3%ADo-de--flamenco-aut%C3%A9ntico--cautiva-brasil/48135748|título=El poderío de "Flamenco Auténtico" cautiva Brasil|periódico=[[Swissinfo]]|fecha=14 de diciembre de 2022</ref><ref>cita publicación |apellido= Mendoza|nombre= Gabriela |título= Ser flamenco no es una música, es un estilo de vida|año=2011 |publicación=El Diario de Hoy |página=52|url=http://www.elsalvador.com/mwedh/nota/nota_completa.asp?idCat=8615&idArt=5620732</ref><ref>En El Salvaol la agrupación ''Alma Flamenca'' es considerá la mássima representanti i pionera desti movimientu musical.cita publicación |apellido= Mendoza|nombre= Gabriela |título= Ser flamenco no es una música, es un estilo de vida|año=2011 |publicación=El Diario de Hoy |página=52|url=http://www.elsalvador.com/mwedh/nota/nota_completa.asp?idCat=8615&idArt=5620732</ref><ref>cita web|url=http://www.mercedesamaya.com/|título=Mercedes Amaya 'La Winy'</ref><ref>cita web|url=http://www.artdecomexico.com/mercedesamaya/|título=Mercedes Amaya, bailaora de corazón|fechaacceso=6 de agosto de 2016|fechaarchivo=10 de noviembre de 2017|urlarchivo=https://web.archive.org/web/20171110225206/http://www.artdecomexico.com/mercedesamaya/|deadurl=yes</ref> La su gran difusión i estudiu en [[Chili]] á permitíu inclusu la aparición de conocías figuras nacionalis, comu los guitarristas Carlos Ledermann<ref>Cita web|url = http://www.cale.cl/|título = Carlos Ledermann|fechaacceso = 27 de enero de 2016|urlarchivo = https://web.archive.org/web/20140517031908/http://cale.cl/|fechaarchivo = 17 de mayo de 2014</ref> i Carlos Pacheco Torres, el qual imparti una cátedra de Guitarra Flamenca nel [[Conservatoriu Superiol de Música "Rafael Orozco" de Córduba|Conservatoriu Superiol de Música Rafael Orozco de Córduba]].<ref>Cita web|url = http://www.csmcordoba.com/organizacion-academica|título = Profesorado del CSM Rafael Orozco|fechaacceso = 27 de enero de 2016|fechaarchivo = 30 de diciembre de 2017|urlarchivo = https://web.archive.org/web/20171230022658/http://www.csmcordoba.com/organizacion-academica|deadurl = yes</ref> En [[Japón]] es tan populal que se dizi qu'en essi país ai más académias de flamencu qu'en España.<ref>Entrevista al agregau de Coltura i Información dela Embaxá de Japón en España. cita publicación |apellido= Yokobayashi |título= Ai más escuelas de flamencu en Japón|año=2008 |publicación=Expansión |página=52|url=http://www.expansion.com/2008/04/04/entorno/1108338.html</ref> Assinmesmu, el flamencu á adquiríu especial releváncia en [[China]], grácias ala apertura enternacional del país asiáticu enos últimus añus.<ref>cita web|url=https://www.lavanguardia.com/vida/20181025/452543118079/el-baile-flamenco-inicia-sus-tiempos-dorados-en-china.html|título=El baili flamencu pirencia los sus tiempus doraus en China|periódico=[[La Vanguardia]]|fecha=25 de octubre de 2018</ref>
== Etimología ==
La parabra ''flamencu'', refería al géneru artísticu que se conoci baxu essi nombri, se remonta a meyaus del sigru XIX. Nu ai certeza dela su etimología, por lo que s'án planteau várias ipótesis:
[[Archivu:Manuela-Carrasco-Suspiro-flamenco-Cite-de-la-Musique 1.jpg|thumb|Manuela Carrasco, bailaora.]]
[[Archivu:Flamenco en México, bailaora 5.jpg|thumb|Lorena, bailaora mejicana]]
'''Porque a los gitanus se les conoci tamién comu flamencus''': en 1881 [[Antonio Machado Álvarez|Demófilu]], nel primel estudiu sobri el flamencu, argumentó qu'esti géneru debi el su nombri a que los sus prencipales cultivaoris, los [[puebru gitanu|gitanus]], eran conocíus frecuentementi en [[Andaluzia]] baju dicha denominación.<ref>Demófilu añai que los andaluzis llamaban "flamencus" a los gitanus en sentíu umorísticu, pos pa nombral "lo morenu" ("caló" i "calé" sinifican "negru") recurrían [[ironía|irónicamenti]] al prototipu de "lo rubiu". Los andaluzis, en contrapartía, eran llamaus ''gachós'' polos gitanus. MACHADO ÁLVAREZ, Antonio. ''Coleción de Cantis flamencus recogíus i anotaus por Demófilu''. Sevilla. 1881. Véasi la [[drae:gaché|definición de ''gaché'' nel DRAE]].</ref> En 1841 [[George Borrow]] nel su libru ''Los Zíncali: Los gitanus d'España'' ya abía recogíu esta denominación populal, lo qu'arefuerça l'argumentación de Demófilu.
''Gitanus o egitanus es el nombri dau en España tantu nel passau comu nel presenti a los qu'en ingrés llamamus ''gypsies'', inque tamién se les conoci comu "castellanus nuevus", "germanus" i "flamencus"; [...] El nombri de "flamencus", col que al presenti son conocíus en diferentis partis d'España,[...]''<ref>Véasi el [http://www.gutenberg.org/dirs/etext96/zncli10.txt capítulu I de ''The Zincali: an account of the gypsies of Spain'' nel Proyeutu Gutenberg] {{Wayback|url=http://www.gutenberg.org/dirs/etext96/zncli10.txt |date=20130705223350 }}</ref>}}
Nu se tiini certeza del motivu pol que los gitanus eran llamaus "flamencus", nostanti, ai abondas notícias qu'apuntan ázia un origin jergal, situandu al términu "flamencu" dentru del léssicu própiu dela [[germanía]]. Esta teoría sostribi que "flamencu" deriva de ''flamancia'', parabra que provieni de "flama" i qu'en germanía se refieri al temperamentu fogosu delos gitanus. Nel mesmu sentíu el dicionariu dela [[Real Académia Española]] dizi que "flamencu" sinifica coloquialmenti "chulu o insolenti", sendu un egemplu d'ellu la locución "ponel-si flamencu".<ref>Véasi la [[drae:flamenco|4ª aceción dela vozi ''flamencu'' nel DRAE]].</ref> Nun sinificau similal, el términu "flamencu" es gastau comu sinónimu de "cuchillu" i de "gresca" o "algazara" por [[Juan Ignacio González del Castillo]], nel su [[saineti]] ''El soldau fanfarrón'' ([[ca.]] 1785). Nostanti, [[Serafín Estébanez Calderón]], que enas sus ''Escenas andaluzas'' (1847) aporta las primeras descricionis de situacionis flamencas, nu gastó essi nombri pa califical-las.<ref>El arabista español i catedráticu de Literatura Árabi ena Nuversidá Autónoma de Mairil [[Serafín Fanjul]] nel su libru ''[[Al-Andalus contra España]]'' (pág. 181) escribi lo siguienti sobri el origin dela parabra ''flamencu'': «tampocu faltan las esplicacionis árabis: dendi el ''fellah manqud'' (“el campesinu criticau”) que, inclusu, algunus especialistas acetan sin pestañeal ni soltal carcajá, ata el inventu d'Isidro de las Cagigas i Fermín Requena, cronista d'Antequera, del ''fellah mencus'' (“campesinu essiliau”): ''mencus'' es inesplicabli por inessistenti en ár. (“essiliau”=''manfi; mankus,'' “enfermu qu'á recaíu”; manqus, “disminuíu”)».</ref>
'''Por paralelismu col avi zancúa del mesmu nombri''': algunas ipótesis relacionan el origin del nombri del géneru flamencu colas [[Phoenicopterus|avis zancúas del mesmu nombri]]. Una d'ellas dizi que el flamencu recibi essa denominación porque el aspetu i el lenguagi corporal delos sus intérpretes arreveldin a dichas avis. [[Marius Schneider]], en cambiu, defendi que el origin del términu puei estal nel nombri destas avis, inque nu ena su paecencia col estilu delos ''bailaoris'' sinu en qu'el [[modu de mi]], qu'es el predominanti nel repertóriu flamencu, se relaciona ena simbología medieval, entri otrus animalis, col [[Phoenicopterus|flamencu]].<ref>''El Origin Musical delos Animalis: Símbolus ena Mitología i la Escoltura Antiguas''. Barcelona. 1946.</ref>
'''Porque el su origin está en Flandis''': otru númeru d'ipótesis vinculan el origin del términu con [[Flandis]]. Sigún [[Felipe Pedrell]], el flamencu llegó a España dendi essas tierras ena época de [[Carlos I d'España|Carlos V]], d'aí el su nombri.<ref>PEDRELL, Felipe. ''Cancioneru Musical Populal Español''. Tomu II, Apéndici.</ref> Algunus añain qu'enos bailis que s'organizarun pa dal la bienvenía a dichu monarca se jaleaba col gritu de ''¡Báila-li al flamencu!'' Nostanti, el términu "flamencu" vinculau ala música i al baili surgió a meyaus del sigru XIX, vária sigrus endispués dessi hechu.
'''Por sel la música delos "fellah min gueir ard", los campesinus moriscus sin tierra''': sigún el notariu i políticu [[Blas Infante]], el términu "flamencu" provieni dela espressión [[luenga árabi|andaluzí]] ''fellah min gueir ard'' (فلاح من غير أرض), que sinifica "campesinu sin tierra". Sigún él, abondus [[moriscu|moriscus]] s'integrarun enas comunidais gitanas, colas que compartían el su caraiti de minoría étnica al margi dela coltura dominanti. Infante suponi que n'essi caldu de cultivu debió surgil el canti flamencu, comu manifestación del dolol qu'essi puebru sentía pola aniquilación dela su coltura.<ref>INFANTE, Blas. ''Origin delo flamencu i secretu del canti jondu''. 1929-1931.</ref> Nostanti, Blas Infante nu aporta fonti estórica documental denguna qu'avali esta ipótesis. Nostanti, el Pairi [[Patrocinio García Barriuso|García Barriuso]] tamién considera que el origin dela parabra flamencu pudieri estal ena espressión árabi gastá en [[Marruecus]] ''fellah-mangu'', que sinifica "los cantis delos campesinus".<ref>P. GARCÍA BARRIUSO. ''La música ispanumusulmana en Marruecus''. Larachi. 1941.</ref> Assinmesmu, [[Luis Antonio de Vega]] aporta las espressionis ''felahikum'' i ''felah-enkum'', que tiinin el mesmu sinificau.<ref>DE VEGA, Luis Antonio. ''Origin del Flamencu. El baili delos páxarus que s'acompañan colos sus trinus.''</ref>
=== Canti jondu ===
Sigún el dicionariu dela RAE, el "canti jondu" es "el más genuinu canti andaluz, de profundu sentimientu".<ref>Véasi la [[drae:cante|definición de ''canti hondu'' o ''jondu'' nel DRAE]].</ref> Esti dicionariu recogi comu equivalentis las locucionis "canti jondu" o "canti hondu", lo qu'avala qu'el términu "jondu" nu es más que la [[dialetu andaluz|forma dialetal andaluza]] dela parabra "hondu", cola su caraterística [[Dialetu andaluz#Aspiración dela /h/ provenienti de /f/ latina inicial|aspiración dela h provenienti de f inicial]]. Nostanti, [[Máximo José Kahn]] llegó a sostribal qu'el términu "jondu" procedi dela locución [[luenga ebrea|ebrea]] "jom-tob" o "yom-tob", desinéncia d'algunus [[música judía|cantis sinagogalis]].<ref>MEDINA AZARA (seudónimu de [[Máximo José Kahn]]). "Canti jondu i cantaris sinagogalis" en ''Revista de Occidenti''. Mairil. 1930.</ref> Sigún [[Manuel García Matos|García Matos]] i Hipólito Rossy, nu tol canti flamencu es canti jondu.<ref>GARCÍA MATOS, Manuel. "Canti flamencu, algunus delos sus presuntus originis" en ''[[Anuariu Musical]]'' nº 5. 1950. Pág. 99. ROSSY, Hipólito. ''Teoría del Canti Flamencu''. Barcelona. 1966. Pág. 15.</ref> [[Manuel de Falla]] consideraba qu'el canti jondu era el canti antigu, mientris qu'el canti flamencu era el moernu.<ref>DE FALLA, Manuel. "El canti jondu", en ''Escritus sobri Música i Músicus''. Introdución i notas de SOPEÑA, Federico. Ed. Espasa Calpe. Coleción Austral nº 53. Mairil. 1972. ISBN 84-239-1853-X.</ref>
El canti jondu es una forma profunda i emotiva del flamencu, una espressión musical originária d'Andaluzia, España. Se carateriza pola su intensidá emocional i la su conessión colas esperéncias más profundas dela vía. El canti jondu aborda temas comu el amol, la perda, el sufrimientu i la passión, i a menú se realiza cun estilu vocal melancólicu i apasionau. Esti géneru es conocíu por transmitil una gama d'emocionis fuertis i auténticas, convirtiéndu-lu nuna manifestación artística única i conmovedora.
== Destinción entri flamencu i folclori andalús ==
[[Archivu:FeriaJerez2010-P1070104.JPG|thumb|Baili por [[sevillanas]].]] L'estilu flamencu se fue configurandu duranti el sigru XIX, sobri el sustratu dela [[música en Andaluzia|música i la dança tradicionalis d'Andaluzia]], cuyus originis son antigus i diversus. Nostanti, el flamencu nu es el folclori d'Andaluzia (compuestu por [[Seguiriya|seguiriyas]], [[Sevillana (música)|sevillanas]], [[Fandangu (baili)|fandangus]], [[verdialis]], [[trovu]]s, el [[chacarrá]], [[el vitu]]...), sinu un géneru artísticu fundamentalmenti escénicu.
El flamencu i el folclori andaluz son dos espressionis musicalis distintas, inque compartin ciertas raícis colturalis. El flamencu es un géneru musical i artísticu que s'originó en Andaluzia, destacandu pola su profunda espressión emocional i la su conessión cola vía cotidiana i las esperéncias pressonalis. Incluyi diferentis formas, comu el canti (cantu), el toqui (guitarra) i el baili.
Por otru lau, el folclori andaluz abarca una variedá más ámplia d'espressionis colturalis, nu limitandu-si solu ala música. Incluyi tradicionis, danças, costumbris i manifestacionis artísticas própias dela región d'Andaluzia. El folclori andaluz es un conjuntu diversu d'espressionis colturalis que reflexan la rica estoria i la mestra d'influéncias colturalis ena región.
En dengún momentu dela su estoria á passau el flamencu de sel una música enterpretá por minorías, con mayol o menol difusión. El surgimientu delos cantaoris profesionalis i la transformación delos cantis popularis por parti delos gitanus, hizun qu'el su estilu s'alejara considerablementi delas tonás tradicionalis.<ref>Cita noticia|título=“La coltura gitana á síu esencial ena génesis i el desenvolvimiento del flamencu” - lavozdelsur.es|url=https://www.lavozdelsur.es/la-cultura-gitana-ha-sido-esencial-en-la-genesis-y-el-desarrollo-del-flamenco/|fecha=10 de noviembre de 2018|fechaacceso=13 de noviembre de 2018|periódico=lavozdelsur.es|idioma=es-ES|fechaarchivo=13 de noviembre de 2018|urlarchivo=https://web.archive.org/web/20181113165947/https://www.lavozdelsur.es/la-cultura-gitana-ha-sido-esencial-en-la-genesis-y-el-desarrollo-del-flamenco/|deadurl=yes</ref>
Entavía assin, el flamencu se considera un [[atrativu turísticu]] de primel ordin pa [[Andaluzia]],<ref>cita web|url=http://www.uca.es/es/cargarAplicacionNoticia.do?identificador=2975|título=Espertus en flamencu debatin sobri las sus posibilidais comu ativu turísticu ena Nuversidá|fechaacceso=4 de abril de 2017|urlarchivo=https://web.archive.org/web/20151026021402/http://www.uca.es/es/cargarAplicacionNoticia.do?identificador=2975|fechaarchivo=26 de octubre de 2015</ref> tantu comu espetáculu comu arti pal su estudiu, inclusu comu [[doctorau]],<ref>cita web |url=http://www.doctorado.us.es/web/guest/estudios-avanzados-de-Flamenco-un-analisis-interdisciplinar|título=Estudius Avançaus de Flamencu: Un Análisis Interdisciplinar|fechaacceso=4 de abril de 2017 </ref> espertu nuversitariu<ref>Cita web|url=http://cartagena.ucam.edu/estudios/cursos/titulo-experto-arte-flamenco|título=Títulu d'Espertu Nuversitariu en Arti Flamencu {{!}} UCAM|fechaacceso=21 de noviembre de 2016|sitioweb=cartagena.ucam.edu</ref> o matéria de diplomatura nuversitária.<ref>Cita web|url=http://www.boe.es/boe/dias/1999/07/14/pdfs/A26715-26722.pdf|título="Flamencu" i "Músicas tradicionalis i popularis", matérias del títulu de Maestru Especialidá d'Educación Musical ena Nuversidá de Güerva (Plan d'Estudius de 1999).|fechaacceso=9 de mayo de 2018</ref> Tamién s'entregan premios ala investigación en flamencu.<ref>Cita noticia|título=La Reina Gitana, los hermanos Zarzuela i el Clúster Turísticu, Premios Ciá de Xerés 2017|url=https://www.lavozdelsur.es/la-reina-gitana-los-hermanos-zarzuela-y-el-cluster-turistico-premios-ciudad-de-jerez-2017|fecha=22 de septiembre de 2017|fechaacceso=23 de septiembre de 2017|periódico=lavozdelsur.es|idioma=es|fechaarchivo=24 de septiembre de 2017|urlarchivo=https://web.archive.org/web/20170924055624/https://www.lavozdelsur.es/la-reina-gitana-los-hermanos-zarzuela-y-el-cluster-turistico-premios-ciudad-de-jerez-2017|deadurl=yes</ref>
== Estoria ==
Se crei qu'el géneru flamencu surgió a finalis del sigru XVIII en ciais i villas agrárias dela [[Baxa Andaluzia]], destacandu [[Xerés dela Frontera]] comu primel vestigiu escritu desti arti,<ref>Cita web|url=https://www.ifema.es/fiesta-flamenca/noticias-sector/que-es-flamenco-historia-evolucion|título=Qué es el flamencu, estoria i volución {{!}} IFEMA MADRID|fechaacceso=2025-04-01|sitioweb=www.ifema.es|idioma=es</ref> inque práticamenti nu ai datus relativus a essas fechas i las manifestacionis desta época son más própias dela escuela bolera que del flamencu. Dessistin ipótesis qu'apuntan ala influéncia nel flamencu de tipus de baili provenientis del [[subcontinenti indiu]] —lugal d'origin del puebru gitanu— comu es el casu del [[kathak]], si bien nu ai qu'olvial qu'el puenti coltural entri dambos dos es la coltura árabi i las sus complicás matemáticas aplicás al trebaju de pies. El documental ''[[Gurumbé, cancionis dela tu memória negra]]'', muestra la influéncia africana enos ritmus i coreografías del flamencu.<ref>Cita noticia|título=La huella coltural delos negrus esclavus en España es indelebli|url=https://elpais.com/cultura/2016/09/29/actualidad/1475145150_732138.html|periódico=El País|fecha=1 de octubre de 2016|fechaacceso=19 de abril de 2020|issn=1134-6582|idioma=es|nombre=Ángeles|apellidos=Lucas</ref>
=== El casticismu ===
En 1783 [[Carlos III d'España|Carlos III]] promulgó una pragmática que regulaba la situación social delos gitanus. Estu fue un hechu trascendental ena estoria delos gitanus españolis que, tras sigrus de marginación i persecucionis, vierun comu la su situación jurídica mejoraba sustancialmenti.
Tras la [[guerra d'Independéncia española]] (1808-1812) se desenvolvió ena concéncia española un sentimientu d'orgullu racial, que contraponi al [[Ilustración|ilustrau]] [[afrancesau]], la fuerça telúrica del [[manolo|maju]], arquetipu del individualismu, la grácia i el [[casticismu]]. N'essi ambienti runchi la moda [[cañí]], pos el casticismu vei nel gitanu un modelu ideal dessi individualismu. La eclosión delas [[tauromáquia|escuelas taurinas]] de [[Ronda (Málaga)|Ronda]] i [[Sevilla]], el augi del [[bandolerismu]] i la fascinación por lo andaluz manifestá polos viajerus románticus uropeus, fuerun conformandu el [[costumbrismu andaluz]], que runchió ena corti [[Mairil|mairileña]].
En esta época dessisti constáncia de desavenéncias pola introdución d'innovacionis nel arti.<ref>[https://www.abc.es/cultura/cultural/abci-siglos-desmontando-ortodoxia-flamenca-201903100144_noticia.html]</ref>
=== Los cafés cantantis ===
[[Archivu:EMILIO BEAUCHY, Café cantante, hacia 1885, copia a la albúmina.jpg|thumb|300px| [[Café cantanti]], en [[Sevilla]] ázia 1888. Fotografía de [[Emilio Beauchy]].]] Los [[café cantanti|cafés cantantis]] eran localis noturnus dondi los espetadoris podían bebel copas ala vezi que disfrutaban d'espetáculus musicalis. N'ellus frecuentementi se producían desmanis de tó tipu, por lo que la mayoría dela puebración vivía d'espaldas a ellus.cita requerida
Sigún publicó enas sus memórias el cantaol [[Fernandu el de Triana]], ya en 1842 dessistía un café cantanti en Sevilla, que se volvió a inaugurar en 1847 baju el nombri de [[I Lombardi alla prima crociata|Los Lombardus]], comu la ópera de [[Verdi]]. Nostanti, por aquel entoncis los distintus cantis i intérpretes estaban bastanti desconetaus entri sí. En 1881 [[Silveriu Franconetti]], cantaol d'estensu repertóriu i grandis dotis artísticas, abrió en Sevilla el primel café cantanti flamencu. Nel café de Silveriu los cantaoris estaban nun ambienti mu competitivu, pos al própiu Silveriu le gustaba retal en púbricu a los mejoris cantaoris que passaban pol su café.
La moda delos cafés cantantis permitió el surgimientu del cantaol profesional i sirvió de crisol dondi se configuró l'arti flamencu. N'ellus los nu-gitanus aprendían los cantis delos gitanus, mientris qu'estus reinterpretaban al su estilu los cantis folclóricus andaluzis, ampliándu-si el repertóriu. Assinmesmu, el gustu del púbricu contribuyó a configural el géneru flamencu, unificándu-si la su ténica i la su temática.
=== L'antiflamenquismu dela generación del 98 ===
El [[drae:flamenquismo|flamenquismu]], definíu pola Real Académia Española comu la "afición al arti i alas costumbris flamencas", es un cajón de sastri concetual ondi cabin el canti flamencu i otrus elementus castiçus españolis. Estas costumbris fuerun fuertementi atacás pola [[generación del 98]], sendu tolos sus biembrus "antiflamenquistas", a esceción delos hermanus Machado, pos [[Manuel Machado|Manuel]] i [[Antonio Machado|Antoniu]], al sel sevillanus i ijus del [[folclorista]] [[Antonio Machado Álvarez|Demófilu]], tenían una visión más complexa del asuntu.
El mayol portaestandarti del antiflamenquismu fue l'escritol mairileñu [[Eugeniu Noel]], quien, ena su juventú, abía síu un casticista militanti. Noel atribuyó al flamencu i la tauromáquia el origin delos malis d'España. Al su entendel, l'auséncia destas manifestacionis colturalis enos moernus estaus uropeus paecía traducil-si nun mayol desenvolvimientu económicu i social. Estas consideracionis hizun que s'estableciera duranti décaas una grieta insalvabli entri el flamencu i la mayol parti dela inteletualidá.
=== L'ópera flamenca ===
Entri 1920 i 1955 los espetáculus flamencus passarun a sel celebraus en [[plaças de torus]] i teatrius, baju el nombri d'"Ópera flamenca". Esta denominación era una estrategia económica delos promotoris, pos la ópera solu tributaba el 3 % mientris que los espetáculus de variedaism pagaban un 10 %. En esta época los espetáculus flamencus s'estendierun por toa España i polas prencipales ciais del mundu. El gran éssitu social i comercial alcanzau pol flamencu en esta época eliminó delos escenárius algunus delos palus más antigus i sobrius, en favol d'airis más ligerus, comu las [[cantiñas]], los [[cantis d'ía i vuelta]] i, sobri tó, los fandangus, delos que se crearun abondas versionis pressonalis. La crítica purista atacó essa livianización delos cantis, assin comu el gastu del [[falseti]] i el vulgal estilu [[drae:gaitero|gaiteru]].<ref> [https://www.elmundo.es/cultura/laesferadepapel/2018/10/29/5bd34a2422601d71658b459c.html]</ref> Inque las primeras referéncias documentás d'ópera flamenca datan de 1926 ena prensa, l'investigaol granáinu [[Antoniu Conde González-Carrascosa]] localizó una notícia de 1902 ena que ya se palraba de canti flamencu, baili flamencu i ópera flamenca. Ena línia del [[purismu]], el poeta [[Federicu García Lorca]] i el compositor [[Manuel de Falla]] tuvierun la idea de convocal un [[Concursu de Canti Jondu de Graná|concursu de canti jondu en Graná]] en 1922.<ref>Cita web|url=https://www.europasur.es/ocio/dia-grande-cante-jondo_0_1145285693.html|título=El día grandi del canti 'jondu'|fechaacceso=5 de octubre de 2019|autor=Isabel Vargas|apellido=|nombre=|fecha=15 de junio de 2017|sitioweb=Europa Sur|idioma=</ref> Dambos dos artistas concibían el flamencu comu folclori, nu comu géneru artísticu escénicu; por ellu, sentían preocupación, pos creían qu'el runchi masivu del flamencu acabaría colas sus raícis más puras i jondas. Pa remeyal-lu organizarun un concursu de canti jondu nel que solu podían participal aficionaus i nel que s'escluían los cantis festerus (comu las cantiñas), que Falla i Lorca nu consideraban jondus, sinu flamencus. El jurau fue presidíu por [[Antoniu Chacón]], que por entoncis era primera figura del canti. Los ganaoris fuerun "El Tenazas", un cantaol profesional retirau de [[Morón dela Frontera]], i Manuel Ortega, un zagal sevillanu d'ochu añus que passaría ala estoria del flamencu comu [[Manolu Caracol]]. El concursu resultó un fracasu debíu al escasu ecu que tuvu i porque Lorca i Falla nu supun entendel el caraiti profesional que por entoncis ya tenía el flamencu, afanándu-si en baldi en buscal una pureza que nunca dessistió nun arti que se caraterizaba pola mestra i la innovación pressonal delos sus creaoris. Al margi dessi fracasu, cola [[generación del 27]], cuyus biembrus más eminentis eran andaluzis i por tantu conoceoris de primera manu del géneru, pirenció el reconocimientu del flamencu polos [[inteletual|inteletualis]].
Ya en aquella época dessistin grabacionis flamencas relacionás cola Navidá, que se puein dividil en dos grupus: el [[villancicu]] tradicional aflamencau i cantis flamencus qu'adatan las sus letras ala temática navideña.<ref>Cita web|url=http://www.juntadeandalucia.es/cultura/blog/exposicion-navidades-flamencas/|título=Esposición 'Navidais Flamencas' {{!}} Blog dela Consegería de Coltura|fechaacceso=12 de diciembre de 2017|sitioweb=www.juntadeandalucia.es</ref> Estus cantis s'án manteníu ata los nuestrus días, sendu espacialmenti representativa la [[Zambomba Xerezana]], declará [[Bien d'Interés Coltural (España)|Bien d'Interés Coltural]] Inmaterial pola Junta d'Andaluzia en diciembri de 2015.<ref>Cita web|url=http://www.juntadeandalucia.es/organismos/consejo/sesion/detalle/72128.html|título=Junta d'Andaluzia - El Gobiernu andaluz protegi la Zambomba d'Arcus i Xerés comu Bien d'Interés Coltural|fechaacceso=12 de diciembre de 2017|sitioweb=www.juntadeandalucia.es|idioma=es</ref>
Duranti la [[guerra civil española]] s'essiliarun o murierun un gran númeru de cantaoris defendiendu ala [[Segunda Repúbrica Española|Repúbrica]] i las vejacionis alas que estaban sendu sometíus pol [[Bandu Nacional|Bandu Nacional]]: [[Corrucu d'Algeciras]], [[Chaconcitu]], [[El Carbonerillu]], [[El Chatu Delas Ventas]], [[Manuel Valleju|Vallejitu]], [[Rita la Cantaora]], [[Angelillu]], Manuel González López (más conocíu comu [[El Guerrita (cantaol)|El Guerrita]] son algunus d'ellus. Ena posguerra i los primerus añus del [[Franquismu]], se miró con recelu al mundu del flamencu, pos las autoridais nu tenían claru que dichu géneru contribuyera ala concéncia nacional. Nostanti, el régimin prontu acabó adotandu el flamencu comu una delas manifestacionis colturalis españolas por antonomásia. Los cantaoris qu'án sobrevivíu ala guerra passan d'estrellas a ábati parias, cantandu palos señoritus enos reservaus delos prostíbulus del centru de Sevilla, dondi tiinin que adatal-si alas veleidais d'aristócratas, militaris i empresárius que s'án enriquecíu.<ref>Cita web|url=https://www.publico.es/politica/franco-cantaores-flamenco-republicanos-defensa-republica-franquismo.html|título=Los cantaoris de flamencu que murierun por defendel la Repúbrica i luchal contra Francu|fechaacceso=18 de noviembre de 2019|sitioweb=Público.es</ref>
En suma, el periodu dela Ópera Flamenca fue una época abierta ala creatividá i que configuró definitivamenti la mayol parti del repertóriu flamencu. Fue la [[Edá d'Oru]] desti géneru, con figuras comu [[Antoniu Chacón]], [[Manuel Valleju]], [[Manuel Torri]], [[La Niña delos Peinis]], [[Pepi Marchena (cantaol)|Pepi Marchena]] i [[Manolu Caracol]].
=== El nacimientu dela flamencología ===
[[Archivu:LaPaquera-P1060452.JPG|thumb|Monumentu a [[La Paquera de Xerés]].]]
A partil dela décaa de 1950 pirenciarun a publical-si abondus estudius antropológicus i musicológicus sobri el flamencu. En 1954 [[Hispavox]] publicó la primera ''Antología del Canti Flamencu'', grabación sonora que fue un gran revulsivu ena su época, dominá pol canti orquestau i, en consecuéncia, mistificau. En 1955 l'inteletual argentinu [[Anselmu González Climent]], publicó un ensayu llamau ''[[Flamencología]]'', cuyu títulu bautizó al "conjuntu de conocimientus, ténicas, etc., sobri el canti i el baili flamencus". Esti libru dignificó l'estudiu del flamencu al aplical-li la metodología académica própia dela [[musicología]] i sirvió de basi alos posterioris estudius sobri dichu géneru.
Comu consecuéncia, en 1956 s'organizó el I [[Concursu Nacional de Canti Jondu de Córduba]] i en 1958 se fundó en [[Xerés dela Frontera]] la primera [[Cátedra de Flamencología]],<ref>cita web |url=http://www.lavozdigital.es/jerez/v/20111217/jerez/flamencologo-historiador-20111217.html|título=Flamencólogu i estoriaol|fechaacceso=4 de abril de 2017 </ref> la más antiga institución académica dedicá al estudiu, la investigación, conservación, promoción i defensa del arti flamencu. Assinmesmu, en 1963 el poeta cordubés [[Ricardu Molina]] i el cantaol sevillanu [[Antoniu Mairena]] publicarun al alimón ''Mundu i Formas del Canti Flamencu'', convertía en obra de referéncia obligá. Cun lenguagi sencillu, el libru describi la variedá de palus i estilus, i narra la estoria del canti, defendiendu qu'el flamencu fue obra esclusiva delos gitanus, que lo mantuvierun en intimidá ata que hizun d'él la su profesión. Assinmesmu el libru diferéncia entri el canti grandi (meramenti gitanu) i el canti chicu (aflamencamientu delas tonás folclóricas andaluzas i colonialis). Por lo tantu, la obra de Molina i Mairena introduxu ena flamencología la "tesis gitanista" i el "neojondismu" comu línias d'investigación.
Duranti abondu tiempu los postulaus mairenistas se tuvierun práticamenti por incuestionablis, ata que toparun respuesta en otrus autoris qu'elaborarun la "tesis andalucista", que defendía qu'el flamencu era un produtu genuinamenti andaluz, pos s'abía desenvolvíu íntegramenti en esta región i porque los sus palus básicus derivaban del folclori d'Andaluzia. Assinmesmu mantenían que los gitanus andaluzis abían contribuíu determinantementi ena su formación, poniendu de manifiestu l'escecionalidá del flamencu entri la música i las danças gitanas d'otras partis d'España i d'Uropa. La unificación dela tesis gitanista i l'andalucista á acabau por sel la más acetá ogañu. En resumin, entri los añus 1950 i 1970, el flamencu passó de sel un meru espetáculu pa convertil-si amás en objetu d'estudiu.
=== Flamencu protesta duranti el franquismu ===
El flamencu se convirtió nunu delos símbulus dela identidá nacional española duranti el franquismu, ya qu'el régimin supu apropial-si d'un [[folclori]] tradicionalmenti asociáu con Andaluzia pa promovel la unidá nacional i atrael al turismu, constituyendu lo que se denominó comu ''[[nacional-flamenquismu]]''. D'aí qu'el flamencu ubiera síu vistu por abondu tiempu comu un elementu reacionáriu o retrógradu. A meyaus delos 60 i ata la [[Transición española|transición]] pirenciarun a apaecel cantaoris que se oponían al régimin col gastu de letras reivindicativas. Entri estus se puein contal: [[Joseli Menese]] i el letrista [[Franciscu Moreno Galván]], [[Enriqui Morenti]], [[Manuel Gerena]], [[Juan Peña "El Lebrixanu"|El Lebrixanu]], [[El Cabreru]], [[Loli i Manuel]], [[el Piki]] o Luis Marín, entri abondus otrus.
En contraposición a esti conservadurismu col que s'assócia duranti el franquismu, el flamencu sufrió l'influju dela olá d'ativismu qu'agitó tamién la nuversidá contra la represión del régimin quandu los nuversitárius entrarun en contatu con esti arti enos recitalis que se hazían, por egemplu, nel Colegiu Mayol de San Juan Evangelista: “aficionaus i profesionalis del flamencu s'involucrarun realizandu atuacionis de caraiti manifiestamenti políticu. Fue una suerti de flamencu protesta cargau de contestación, que supusu censura i represión palos ativistas flamencus”.<ref name="Aix Gracia_1">Aix Gracia, Francisco. ''Flamencu i podel: un estudiu dendi la sociología del arti.'' Mairil: Fundación SGAE, 2014.</ref>
Conformi transcurrió la transición política, las reivindicacionis se fuerun desinflandu a medía qu'el flamencu s'insertó dentru delos flujus del arti globalizau. Al mesmu tiempu, esti arti se fue institucionalizandu ata llegal al puntu de que la Junta d'Andaluzia s'atribuyó en 2007 “la competéncia esclusiva en matéria de conocimientu, conservación, investigación, formación, promoción i difusión”.<ref name="Aix Gracia_1"/>
=== La fusión flamenca ===
[[Archivu:ElLebrijano-P1060443.JPG|thumb|[[El Lebrixanu]].]] Ena décaa de 1970, en España se respiraban airis de cambiu social i políticu, i la sociedá española ya estaba bastanti influía por diversus estilus musicalis veníus del restu d'Uropa i delos [[Estaus Uníus]]. Assinmesmu, dessistían abondus cantaoris qu'abían crecíu ascuchandu a Antoniu Mairena, Pepi Marchena i Manolu Caracol. La combinación de dambos dos fatoris desembocó nun periodu revolucionáriu llamau Fusión Flamenca. [[Archivu:Flamenco in Sevilla 01.jpg|thumb|En el museu del baili flamencu de Sevilla 2014.]] La cantanti [[Rocíu Jurau]] enternacionalizó el flamencu a encetis dela décaa delos 70, sustituyendu la bata de cola por vestíus de nochi. La su faceta enos "Fandangus de Güerva" i enas [[Alegrías]] fue reconocía a nivel enternacional pola su perfeta tesitura de vozi en estus génerus. Solía dil acompañá enos sus conciertus polos guitarristas [[Enriqui de Melchol]] i [[Tomatitu]], nu solu a nivel nacional sinu en paísis comu [[Colómbia]], [[Veneçuela]] i [[Puertu Ricu]].
El representanti musical Joseli Antoniu Pulpón fue un pressonagi decisivu n'essa fusión, pos instó al cantaol Agujetas a colaboral col grupu sevillanu de [[rock andaluz]] [[Smash (banda)|Smash]], la pareja más revolucionária dendi Antoniu Chacón i Ramón Montoya, pirenciandu un nuevu caminu pal flamencu. Assinmesmu propició la unión artística entri el virtuosu guitarrista [[Algeciras|algecireñu]] [[Pacu de Lucía]] i el largu cantaol [[San Fernandu (España)|isleñu]] [[Camarón dela Isla]], quienis dierun un impulsu creativu al flamencu que supondría la su definitiva rotura col conservadurismu de Mairena. Quandu dambos dos artistas emprendierun las sus carreras en solitáriu, Camarón se convirtió nun cantaol míticu pol su arti i la su pressonalidá, con legión de segioris, mientris que Pacu de Lucía reconfiguró tol mundu musical del flamencu, abriéndu-si a nuevas influéncias, comu la [[música brasileña]], [[música árabi|árabi]] i [[jazz]] i introduciendu nuevus instrumentus musicalis comu el [[cajón peruanu]], la [[frauta travesera]], etc.
Otrus intérpretes destacaus n'esti procesu de renovación formal del flamencu fuerun Juan Peña [[El Lebrixanu]], quien maridó el flamencu cola [[música andalusí]], i [[Enriqui Morenti]], quien a lo largu dela su dilatá carrera artística á basculau entri el purismu delas sus primeras grabacionis i el mestizagi col [[música rock|rock]], o la trianera [[Remedius Amaya]], cultivaora d'un estilu de tangus estremeñus únicu, i cuya pureza nel su canti la hazin estal n'esti seletu grupu d'artistas consagraus.
En 2011 se dio a conocel esti estilu ena [[Índia]] grácias a [[María del Mal Fernández]], qu'atúa nel videoclip de presentación dela película ''[[Zindagi Na Milegi Dobara|Solu se vivi una vezi]]'', titulá ''[[Señorita (boollywod)|Señorita]]''.<ref>cita web |url=http://www.lasprovincias.es/videos/cultura/cine/1099602215001-senorita-cancion-pelicula-solo-vive-taquillazo-bollywood.html|título=Videu dela canción, videoclip dela película|fechaacceso=4 de abril de 2017 </ref> El filmi fue vistu por más de 73 millonis d'espetadoris.
=== El nuevu flamencu ===
[[Archivu:Monumento a Lola Flores, Calle Ramón de Cala, Jerez de la Frontera, España, 2015-12-07, DD 01.JPG|miniaturadeimagen|Monumentu a Lola Floris, [[San Miguel (Xerés dela Frontera)|San Miguel]], [[Xerés dela Frontera]], [[Andaluzia]], [[España]].]] Enos añus 1980 surgió una nueva generación d'artistas flamencus que ya án recibíu la influéncia de Camarón, Pacu de Lucía, Morenti, etc. Estus artistas tenían un mayol interés pola música populal urbana que n'aquellus añus estaba renovandu el panorama musical español, era la época dela [[Movía mairileña]]. Entri ellus destacan [[Pata Negra]], que fusionarun el flamencu col [[blues]] i el [[música rock|rock]], [[Ketama (grupu musical)|Ketama]], o La Barbería del Sul d'inspiración [[pop]] i [[Música de Cuba|cubana]] i [[Ray Heredia]], creaol d'un universu musical própiu dondi el flamencu ocupa un lugal central.
A finalis dessa décaa i duranti toa la siguienti la fonográfica Nuevus Meyus lanzó a abondus músicus baju la etiqueta [[Nuevu flamencu]], abusándu-si dela etiqueta "flamencu" con finis estritamenti comercialis. Assin, esta denominación á agrupau a músicus mu distintus entri sí, tantu intérpretes de flamencu orquestau, comu músicus de rock, pop o [[música cubana]] cuya única vinculación col flamencu es la paecencia dela su ténica vocal cola delos cantaoris, los sus originis familiaris o la su procedéncia gitana; egemplus destus casus puein sel [[Rosáriu Floris]], ija de [[Lola Floris]], o la reconocía cantanti [[Malú]], sobrina de [[Pacu de Lucía]] i ija de [[Pepi de Lucía]], que pesi a simpatizal col flamencu i mantenel-lu ena su discografía á acontinau col su estilu pressonal i s'á manteníu ena indústria musical polos sus própius méritus. Por lo demás, se salin de qualquiel estrutura flamenca clásica, abati dessapaecíu tó rastru del compás, modus tonalis i delas estruturas melódicas própias delos palus.<ref>[https://web.archive.org/web/20100329053126/http://www.sibetrans.com/trans/trans8/steingress.htm La ibridación transcoltural comu clavi dela formación del Nuevu Flamencu (aspetus estóricu-sociológicus, analíticus i comparativus)], por Gerhard Steingress.</ref>
Nostanti, el hechu de que abondus delos intérpretes dessa nueva música sean amás reconocíus cantaoris, casu de [[Joseli Mercé]], [[El Cigala]] i otrus, á propiciáu etiquetal comu flamencu tó lo qu'ellus interpretan, inque el géneru delas sus cancionis difiera bastanti del flamencu clásicu. En cambiu, otrus artistas contemporáneus, comu los grupus [[O'Funkillo]] i [[Ojus de Bruju]], siguiendu la senda de [[Diegu Carrasco]], gastan estilus musicalis nu flamencus, inque respetandu el compás o estrutura métrica de ciertus palus tradicionalis. Assinmesmu dessistin cantaoris enciclopédicus comu [[Arcángel (cantaol)|Arcángel]], [[Miguel Poveda]], [[Mayti Martín]], Guillermo Cano,<ref>[https://web.archive.org/web/20200929052103/https://guillermocano.eu/ Guillermo Cano] {{Wayback|url=https://www.guillermocano.eu/ |date=20200929052103 }}</ref> Matías López El Mati,<ref>{{Cita web |url=https://www.elmati.eu/ |título=Matías López El Mati |fechaacceso=2025-11-18 |archive-date=2025-10-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251011040248/http://elmati.eu/ |dead-url=yes }}</ref> [[Marina Heredia]], [[Estrella Morenti]] o [[Manuel Lombu]] que, sin renuncial alos benefícius artísticus i económicus dela fusión i del nuevu flamencu, mantienin enas sus interpretacionis un mayol pesu de lo flamencu concibíu nel sentíu más clásicu del términu, lo que suponi un significativu regresu alos originis. [[Archivu:Flamenco FlashMob-Jerez-MIN-DSC02936.JPG|miniaturadeimagen|[[Flashmob]] flamencu.]]
La implicación delos poderis púbricus españolis ena promoción del flamencu es ca día mayol. N'esti sentíu dessisti la [[Agéncia Andaluza pal Desenvolvimientu del Flamencu]], dependienti dela [[Consegería de Coltura dela Junta d'Andaluzia]] i ogañu se costruyi en [[Xerés dela Frontera]] la ''Ciá del Flamencu'', qu'albergará el ''Centru Nacional d'Arti Flamencu'', dependienti del [[Ministériu de Coltura i Esporti|Ministériu de Coltura]] i que pretendirá canalizal i ordenal las iniciativas sobri dichu arti.<ref>cita web | autor = Diario El Economista | fecha = 26 de junio de 2008 | url = http://ecodiario.eleconomista.es/espana/noticias/611674/06/08/Cadiz-Cultura-confirma-que-el-Centro-Nacional-de-Flamenco-de-Jerez-canalizara-todas-las-iniciativas-sobre-este-arte.html | título = Coltura confirma qu'el Centru Nacional de Flamencu de Xerés canalizará toas las iniciativas sobri esti arti | fechaacceso = 20 de octubre de 2009</ref> Assin mesmu, la comuniá autónoma andaluza está estudiandu incorporal-lu enos sus planis formativus obligatórius.<ref>cita web |url=http://www.diariodejerez.es/article/jerez/854166/nuevo/paso/la/junta/para/incluir/flamenco/curriculo/escolar.html|título=Nuevu pasu dela Junta pa incluil el flamencu nel currículu escolal|fechaacceso=4 de abril de 2017 </ref>
Otru aspetu a destacal es la paulativa incorporación dela [[mujel]] al mundu flamencu. Tras una época ena qu'alas grandis vozis femeninas solu se les permitía cantal en privau, está surgiendu una nueva generación d'artistas qu'arropás por otras veteranas "de pesu" están ruchiandu los escenárius.<ref>cita web |url=http://elpaissemanal.elpais.com/documentos/la-rebelion-de-las-cantaoras-de-flamenco/?por=mosaico|título=La rebelión delas cantaoras. Ángeles Castellano (El País)|fechaacceso=4 de abril de 2017 </ref>
== Canti ==
[[Archivu:Montse Cortes en Malaga en Flamenco (23 de agosto de 2007).jpg|thumb|La cantaora [[Montsi Cortés]].]] {{AP|Categoría:Cantaoris de flamencu}} Sigún la Real Académia Española, se denomina "canti" ala "ación o efetu de cantal qualquiel [[cantu]] andaluz", definiendu "canti flamencu" comu "el cantu andaluz agitanau" i el canti jondu comu "el cantu más genuinu andaluz, de profundu sentimientu".<ref>Véasi [[drae:cante|''canti'' nel DRAE]].</ref> Al intérpreti de canti flamencu se le llama ''cantaol'' en vezi de cantanti, cola perda dela de intervocálica caraterística del dialetu andaluz.
El galardón más importanti del canti flamencu es probabrimenti la [[Llavi d'Oru del Canti]], qu'á síu concedía en cincu ocasionis a: [[El Nitri]], [[Manuel Valleju]], [[Antoniu Mairena]], [[Camarón dela Isla]] i [[Fosforitu]].
== Referencias ==
{{listaref|2}}
== Atijus esternus ==
* [http://www.juntadeandalucia.es/cultura/web/publico/areas/minisitio.jsp?idA=8&men=1&pagc=8_1_1presentacion.jsp Agencia Andaluza para el Desarrollo del Flamenco]
* [https://sites.google.com/view/ruben-osuna/inicio/historia-economía-arte-flamenco-y-egipto Orígenes y taxonomía del flamenco]
pl1sj5ofvrv7wz9daauy571ww83sfat
María de Maeztu
0
11865
144134
143923
2026-09-09T02:48:40Z
InternetArchiveBot
17037
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
144134
wikitext
text/x-wiki
{{ficha de pressona}}
'''María de Maeztu Whitney''' ([[Vitoria]], 18 de jullu del 1881-Mar dela Prata, 7 d'aneru del 1948) hue una pedagoga, espanista, umanista i conferencianti [[España|española]]. La su lavol educativa i coltural apuchó la participación delas [[Mugel|mugeris]] ena educación superiol, assina comu ena vida social i política dela primel metá del [[Sigru XX|siegru XX]].
== Biografía ==
La su nacencia hue'l deziochu de [[jullu]] del 1881 en [[Vitoria]], nuna familia acomoá, mu provinciana i liberal. La su mairi era ''Juana Whitney Doné'', qu'era duna familia escocesa i católica, ija dun consu dela [[Reinu Uníu|Gran Bretaña]], qu'anduvu primeru pa [[Niça]] i alogu pa [[París]]. El su pairi era ''Manuel de Maeztu Rodríguez'', hazendau cubanu, de nacencia en ''Cienfuegos'' i cona familia en [[Navarra]], qu'era iju de l'últimu intendenti general de [[Cuba]] quandu entavía era española i que viajó dendi [[Logroñu]] pa [[Cuba]] aondi tuvu una güena ponencia social pola su atividá impresarial. Los sus pairis, que no se conyugarun ena su vida, se conocierun en [[París]] quandu la su mairi tenía dezisseis añus. Nel 1873 viajarun pa [[España]], pal puebru navarru de ''Marañón'', pa conocel la tierra delos sus antepassaus, peru la tercel guerra calrista hizu que se quearan en [[Vitoria]], aondi vivía un ermanu del pairi i anduvierun tantu tiempu pallí, que tuvierun la nacencia'l su primel iju nesta tierra, polo que les apegó pa sempri a esta ciá. La collera tuvu cincu ijus: ''Ramiro'' nel 1874, ''Ángela'' nel 1877, ''Miguel'' nel 1880, ''María'' i ''Gustavo'' nel 1887. Tous huerun registraus comu ijus naturais.<ref name=":1">{{Cita web|url=https://www.bilbao.eus/bld/bitstream/handle/123456789/19146/pag39.pdf?sequence=1|título=Los añus bilbainus de María de Maeztu.|fechaacceso=22 de marçu del 2026|autor=Alfonso Carlos Saiz Valdivielso.|fecha=Juñu del 2008|idioma=es|archive-date=2026-01-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20260109153329/https://www.bilbao.eus/bld/bitstream/handle/123456789/19146/pag39.pdf?sequence=1|dead-url=yes}}</ref><ref>{{Cita web|url=https://aunamendi.eusko-ikaskuntza.eus/es/whitney-juana/ar-142880/|título=Whitney, Juana - Auñamendi Eusko Entziklopedia.|fechaacceso=22 de marçu del 2026|autor=Fondu Bernardo Estornés Lasa.|sitioweb=aunamendi.eusko-ikaskuntza.eus|idioma=es}}</ref> [[Archivu:Maeztu-Whitney_familia.jpg|izquierda|miniaturadeimagen|La primera pola derecha, junta la su familia nel añu del 1920.|283x283px]]La su familia tuvu una güena postura económica, hata qu'el su pairi se hue a [[Cuba]] pol frascassu delos sus negocius açucaerus i amás cona su muerti en ''Santa Clara'' nel 1898 i alos poblemas pola su erencia, dexarun ala familia nuna sitación mu precaria, polo que se huerun dela su luxosa casa de [[Vitoria]] i se muarun pa [[Bilbau]], qu'era una ciá mas puebrá i endustrial. Aluspués, la su mairi esmenzó a dal crassis particularis d'ingrés polas casas en [[Bilbau]] pa poel crial alos sus cincu ijus i dispués entangó l'Academia Anglu-Francesa, Colegiu de Señoritas, ena calli ''Ledesma'', ena que s'aprendían idiomas i coltura general i alas sus crassis divan ijas d'estudiosus i políticus pogressistas. Endispués tuvu mas escuelas en [[Bilbau]] i s'esmençarun a llamal Academia ''Maeztu''.<ref name=":0">{{Cita web|url=https://www.noticiasdenavarra.com/navarra/2016/02/21/maria-maeztu-pedagoga-derribo-muros-2796112.html|título=María de Maeztu, la pedagoga que derribó muros.|fechaacceso=22 de marçu del 2026|apellido=cedidas|nombre=Un reportagi de R. Usúa Afotugrafía.|fecha=21 de hebreru del 2016|sitioweb=Diario de Noticias de Navarra|idioma=es}}</ref> Esta Academia le dió a ella un primel contatu col enseñaeru quandu entavía no tenía edá pa esposital.<ref>{{Cita web|url=https://www.carm.es/edu/pub/20_2016/5M_contenido.html|título=Mugeris de letras: alantás nel arti, l'ensayismu i l'educación.|fechaacceso=22 de marçu del 2026|autor=Ángel Serafín Porto Ucha dela Nuversidá de Santiagu de Compostela i Raquel Vázquez Ramil dela Escuela de Magisteriu CEU-Nuversidá de Vigu.|sitioweb=www.carm.es}}</ref> La infrugencia dela su mairi i la del su ermanu ''Ramiro,'' hue mu emportanti pala su correúra profissional. Assina, la su pronta encorporación al mundu del enseñaeru i los sus nuevus metous hizierun qu'encançara reconocencia ena [[educación]].<ref name=":1" /><ref>{{Cita web|url=https://www.eldebate.com/historia/20231116/quienes-fueron-maeztu_153794.html|título=Quién huerun los Maeztu?|fechaacceso=22 de marçu del 2026|apellido=Barreiro|nombre=Cristina|fecha=16 de novembri del 2023|sitioweb=El Debate|editorial=Hundau nel 1910.|idioma=es}}</ref>
Anantis de cumpril los catorzi añus, se matriculó comu aluna libri ena Escuela Normal Superiol de Maestras de [[Vitoria]], aondi tuvu escelentis calificacionis i una nota final de sobrissalienti. Assina, pedió un premissu especial pa acedel ala esposición de maestrus nacionais en [[Valladolís]], pos no avía cumpriu entavía los ventiun añus, pa poel exercel en propiedá el su trebaju. Aprovó la esposición nel [[1902]] i conseguió una praça de maestra nuna escuela púbrica de [[Santandel]]. Poquinu dispués, se muó a una praça de maestra en [[Bilbau]], pal mesmu tiempu poel ayual ala su mairi ena su Academia.<ref>{{Cita web|url=https://pares.mcu.es/ParesBusquedas20/catalogo/autoridad/142173|título=Pessona - Maeztu Whitney, María de (1882-1948).|fechaacceso=22 de marçu del 2026|sitioweb=PARES|idioma=es-ES|archive-date=2026-01-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20260115042707/https://pares.mcu.es/ParesBusquedas20/catalogo/autoridad/142173|dead-url=yes}}</ref> Hizu'l grau de bachillel en [[setiembri]] del [[1907]], cona calificación de sobrissalienti i un premiu estrordinariu ena Seción de Letras. Pa poel exercel comu educaora, essi mesmu añu se matriculó ena Facultá de Filosofía i Letras dela [[Nuversidá de Salamanca]] comu aluna no oficial, enque namás cussó pallí los dos primel añus, mentris trebajava en [[Bilbau]]. Hue una delas primel [[Mugel|mugeris]] españolas en acedel a estuyus superioris, anantis dela aprovación dela Real Ordin del ochu de [[marçu]] del [[1910]], qu'assentó l'igualdá entri ombris i [[Mugel|mugeris]] ena [[educación]].<ref name=":1" /><ref name=":4">{{Cita web|url=https://www.nodulo.org/ec/2011/n111p09.htm|título=Trebaju i vida de María de Maeztu, El Catoblepas 111:9.|fechaacceso=22 de marçu del 2026|sitioweb=www.nodulo.org|apellido=García de Tuñón Aza|nombre=José María|fecha=Mayu del 2011}}</ref>
Dentri [[Outubri|otubri]] del [[1909]] i [[juñu]] del [[1912]], cussó comu aluna oficial los estuyus dela Seción de Letras dela rezien criá Escuela de Estuyus Superioris del Magisteriu. En [[Salamanca]] conoció al retol ''[[Miguel de Unamuno]]'' col que se amistó i acebió crassis particularis.<ref>{{Cita web|url=https://www.bibliotecanacionaldigital.gob.cl/bnd/623/w3-propertyvalue-986364.html|título=Maeztu, María de|fechaacceso=22 de marçu del 2026|sitioweb=BND: Archivo del Escritor}}</ref> En [[marçu]] del [[1912]] hizu las pláticas del tercel cussu comu agregá nel Museu Pedagógicu Nacional, derigíu por ''Manuel B. Cossío'' i ena Escuela de Magisteriu encabeçó sempri la su promovición i tuvu comu professol a ''José Ortega y Gasset''. Acabijó l'especialidá de Filosofía ena Nuversidá Central pal [[1915]], con un premiu estrordinariu. Hue una delas primel mugeris en dil ala [[Nuversidá de Salamanca]] i en amprial la su hormación académica, lo que le premitió estuyal en estitucionis d'[[Uropa]] o [[Estaus Uníus]].<ref name=":2">{{Cita web|url=https://residenciadeestudiantes.com/exposiciones/intolerancia-espana-en-una-europa-convulsa-1914-1945|título=Residencia d'Estudiantis.|fechaacceso=22 de marçu del 2026|sitioweb=residenciadeestudiantes.com}}</ref> Assina, participó ena criación dela Juventú Nuversitaria Feminina o ''JUF'', col ojetivu de fomental l'acessu delas [[Mugel|mugeris]] alos estuyus superioris i apreparal-las paque seyan emportantis ena vida púbrica. Considerá comu la primel pedagoga española, hizu contribucionis emportantis pal desenrou dela pedagogía social n'[[España]], enque la su figura hue mu poquinu reconocía nel su tiempu. El su pensaeru i obra estan ena Edá de Prata dela [[coltura]] española i ena denominá Generación del 1914.<ref name=":3">{{Cita web|url=https://dialnet.unirioja.es/servlet/articulo?codigo=6143273|título=Educación superiol feminina i nuevas conhormacionis dentitarias: Juventú Nuversitaria Feminina, 1919-1930.|fechaacceso=22 de marçu del 2026|autor=Luz Sanfeliu Gimeno|idioma=es}}</ref><ref>{{Cita web|url=https://cvc.cervantes.es/el_rinconete/anteriores/mayo_09/08052009_01.asp|título=CVC. Rinconete. Letratura. Inteletuais dela Edá de Prata (12). María de Maeztu Whitney.|fechaacceso=22 de marçu del 2026|sitioweb=cvc.cervantes.es}}</ref>
[[Archivu:María de Maeztu.png|miniaturadeimagen|200x200px|Enas tierras [[Argentina|argentinas]].]]
L'afusilamientu del su ermanu ''Ramiro'' el ventinuevi d'[[Outubri|otubri]] del [[1936]] hue mu duru pa ella, assina que se hue pal dessiliu, dendi ''[[Biarritz]]'' pa dil a [[Nueva York]] a acaberus de [[marçu]] del [[1937]], p'apossessional la su Cátrea de Letratura [[España|Española]] en el ''Barnard College'' dela Nuversidá de ''Columbia,'' criá liquiamenti pa ella por ''Federico de Onís''.<ref>{{Cita web|url=https://www.euskonews.eus/zbk/751/maria-de-maeztu-y-ernestina-de-champourcin-del-exilio-a-su-muerte/ar-0751001005C/|título=María de Maeztu i Ernestina de Champourcin: del dessiliu ala su muerti - Euskonews.|fechaacceso=22 de marçu del 2026|sitioweb=www.euskonews.eus|idioma=eu}}</ref> A acaberus de [[mayu]] del [[1937]], acebió l'envitación p'assestil a un congressu d'Estoria en ''[[Buenos Aires]]'', aondi dió un pedioru de conferencias, acetandu'l proponimientu dela entangaora del ventu, qu'era la su amega ''Victoria Ocampo'', que deseava de calavoral con ella dendi hazía munchu tiempu. Mentris que acebía malas enteracionis dela sitación n'[[España]] i dela su familia, ella cosechava déssitus conas sus conferencias en ''[[Buenos Aires]]''. Anduvu p'[[Argentina]] enos mesis de [[jullu]] i [[abostu]], pa golvel en [[setiembri]] pal ''Barnard College'', peru endispués del proponimientu del presienti dela [[Argentina|Repúbrica Argentina]] de hundal una Residencia n'aquel país, decedió queal-si en ''[[Buenos Aires]]'' i enque s'assentó ena capital [[argentina]], ala finiquita el proyeutu dela Residencia promitíu no puu hazel-si por no avel prossupuestu. En ''[[Buenos Aires]]'' desenroó una grandi atividá profissional, dandu conferencias, cussus i escreviendu artícalus i librus, polo que poía mandal pedióricamenti ayua aconómica ala su mairi.<ref>{{Cita web|url=https://portal.amelica.org/ameli/journal/810/8104725002/html/index.html|título=María de Maeztu ena Nuversidá de Güenus Airis: primel viagi, mediacionis colturais i la costrución de redis académicas.|fechaacceso=22 de marçu del 2026|autor=Ángeles Castro Montero|año=2023|editorial=UCA}}</ref><ref>{{Cita web|url=https://repositorio.uca.edu.ar/bitstream/123456789/17573/1/maria-maeztu-universidad.pdf|título=María de Maeztu ena Nuversidá de Güenus Airis nel su primel viagi.|fechaacceso=22 de marçu del 2026|apellido=Castro Montero|nombre=Ángeles|fecha=15 d'otubri del 2023}}</ref>
A acaberus del [[1944]] golvió pa Estella p'arrejuntal-si cona su mairi i la su familia i hue pa [[Mairil]] pa reglal la su sitación almenistrativa i assina hue declará purá i sin sanción, confirmandu-si los sus derechus. En [[mayu]] del [[1945]], hue anombrá de horma provisional, profissora numiraria de Pedagogía ena Escuela Normal de Magisteriu Primariu d'[[Ávila]], peru no puu recuperal el su puestu de diretora dela Residencia, pos pal régimi franquista el su passau era duosu, en pesal dela su volución idealógica i de sel l'ermana de ''Ramiro de Maeztu''. Aluspués i cona pena de dexal ala su mairi, qu'estava mayol i malota, regolvió p'[[América Latina|Almérica Latina]] nel Serviçu Coltural dela Embaxá d'[[España]] en [[Chili]], un cargu onoríficu que tamién resplandeció comu Agregá de Coltura ena Embaxá de ''[[Buenos Aires]]'' i assina puu ruqueal la su condición de enhuncionariu n'ativu sina nesseciá de golvel pa [[España]]. Golvió varias vezis pa [[España]], comu nel [[1945]] pola muerti dela su mairi, praneandu golvel definitivamenti polo que enas navidais del [[1946]] alquirió i amobló un pisu en [[Mairil]]. El ventinuevi d'[[Jeneru|aneru]] del [[1947]] prenunció un discussu pola inaguración dela Cátrea ''Ramiro de Maeztu'' ena Nuversidá de [[Mairil]] i alogu'l nuevi de [[hebreru]] espenó'l su ermanu ''Gustavo'' n'Estella, del que donó tolos sus bienis qu'él tenía nel su estudiu pal Ayuntamientu d'Estella. En [[hebreru]] del [[1947]] golvió pa ''[[Buenos Aires]]'' pa siguil cona su lavol docenti.<ref>{{Cita web|url=https://hemerotecadigital.bne.es/hd/es/viewer?id=3989e392-12bf-4ad3-842d-53b464c8c7a9&page=7|título=L'embaxá espiritual duna grandi figura feminina española. María de Maeztu|fechaacceso=22 de marçu del 2026|sitioweb=Hemeroteca Digital. Biblioteca Nacional de España|idioma=es|fecha=08 de mayu del 1926|editorial=La Esfera, Mairil.}}</ref><ref>{{Cita web|url=https://devresidenciadeestudiantes.com/api/edad-de-plata/fondo/archivo-de-la-institucion-cultural-espanola-de-buenos-aires-iceba/|título=Archivu dela Estitución Coltural Española de Güenus Airis i l'Associación Patriótica Española.|fechaacceso=22 de marçu del 2026|sitioweb=Edad de Plata|idioma=es}}</ref>[[Archivu:Esquela_María_de_Maeztu_en_Hoja_del_Lunes.png|miniaturadeimagen|Esquela ena ''Hoja del Lunes.''|izquierda|200x200px]]
El sieti d'aneru del 1948, Maeztu espenó de prontu nel Mar dela Prata, por mé duna ambolia i hue ampriamenti arrecogíu pola presa española i pola presa argentina. Las esquelas pubricás enos diarius ''Ya'' i ''ABC'' tenían un vessu ala Seción Preparatoria de l'Estitutu-Escuela, qu'antoncis andava prebía n'[[España]]. Ena esquela pubricá ena ''Hoja del Lunes'', tamién se le mentava comu la hundaora dela Residencia de Señoritas. El su cadavi se muó ala Embaxá d'[[España]] en ''[[Buenos Aires]]'', d'aondi hue pa [[Barcelona]] i el ochu de [[hebreru]] del 1948, los sus restus llegarun a [[Vitoria]] i arreliau cona bandera nacional, se muarun col ''Ferrocarril Vasco-Navarro'' pa Estella. Alogu i endispués dun soleni entierru, acebió sepoltura nel panteón familial, assitiau ena capilla monicipal del cimenteriu d'Estella. El diés d'aneru, el menistru de Assuntus Esterioris, ''Alberto Martín-Artajo'', assestió al intierru apreparau pola familia ena ilesia dela Conceción de [[Mairil]] i el dezisseis d'aneru, los sus dicípulus de [[Mairil]] le endedicarun un ventu religiosu ena ilesia de San Fermín delos Navarrus. Endispués pal ventiunu d'aneru, s'ofició un intierru ena capilla del Colegiu Mayol Santa Teresa de Jesús, estitución qu'avía restituíu ala Residencia de Señoritas.<ref>{{Cita web|url=https://prensahistorica.mcu.es/es/catalogo_imagenes/grupo.do?path=1007631057|título=Esquela de Maria de Maetzu Whitney.|fechaacceso=22 de marçu del 2026|publicación=Oja del Lunis.|archive-date=2026-03-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20260303035527/https://prensahistorica.mcu.es/es/catalogo_imagenes/grupo.do?path=1007631057|dead-url=yes}}</ref>
=== Correúra profissional ===
[[Archivu:Antiguo_edificio_de_Telefónica_y_Escuela_de_Las_Cortes.jpg|miniaturadeimagen|Antiga escuela de Las Cortis de [[Bilbau]], nel [[2024]].|200x200px]]En [[Noviembri|novembri]] del [[1902]] esmençó a trebajal ena escuela de Las Cortis en [[Bilbau]], ya que naidi avía solicitau essa vaganti pos estava assitiá nel barriu de San Franciscu, un sitiu desechau i mu probi dela ciá, enque ella l'acetó i mu prontu pusu ala escuela moerna i le dió serviçus essenciais. Enseñó poniendu ena plática los prencipius pedagógicus dela Estitución Libri d'Enseñaeru, col aprendizagi ativu i sin memorial, el contatu col meyu i l'imprantación de crassis al airi libri, l'acercaeru a l'ambienti familial de l'alunau i mual las medías corretivas i diciplinarias por sotras de convivencia mas fressiblis. Tolos mesis dava una parti del su sueldu pa mercal troçus de tela pa trapeal brusas, mandilis i amás pa pastillas de xabón que regalava alos sus alunus, pos los sus pairis izían que pola probeza no poían asseal-si. Nel [[1903]], quandu era ya diretora dela escuela de Las Cortis, pedió una próloga duna pensión pa hazel estuyus pal estrangeru.<ref name=":0" /><ref>{{Cita web|url=http://hemerotecadigital.bne.es/hd/es/viewer?id=f3a0f74d-d81a-4646-a0ab-820d2925afb0|título=L'Educación, Mairil nel 1903.|fechaacceso=22 de marçu del 2026|fecha=30 d'otubri del 1909|sitioweb=Hemeroteca Digital. Biblioteca Nacional de España|idioma=es}}</ref>
{{Almiental|Es veru el relati antigu de que la letra con sangri entra, peru no tié que sel cona del zagalinu o zagalina, sinu cona del maestru.|María de Maeztu Whitney.}}La Direción delas escuelas de ''Berástegui,'' que estavan junta la casa della, le brindó una praça, peru no l'acetó pa no desseparal-si delos sus alunus delos barrius probis de [[Bilbau]]. Allegarun a querel-la i respetal-la tantu, qu'izían qu'enas oras de crassi, las casas de cantoneras d'al reol paravan la su atividá pa no incomodal-la ena su lavol ena escuela. Endispués d'estal en Londris pal 1909 i comu apricación plática delos sus aprendizagis sobri la pedagogía enos parvulitus del [[Reinu Uníu]], presentó dos estancias a l'Ayuntamientu de [[Bilbau]], una pa hazel un bañu ena su escuela conos pranus del proyeutu i la segundera, pa hazel un jardín nel patiu dela escuela i mercal prantas palas crassis.<ref>{{Cita web|url=https://www.filosofia.org/hem/190/19090429.htm|título=María de Maeztu nel Nuevu Mundu.|fechaacceso=22 de marçu del 2026|fecha=29 d'abril del 1909|sitioweb=www.filosofia.org|autor=Federico de Onís.}}</ref>
[[Archivu:Acto_de_entrega_del_cuarto_de_baño_a_la_Escuela_de_Las_Cortes.jpg|centro|miniaturadeimagen|550x550px|Entriega del quartu de bañu ala Escuela de Las Cortis, nel [[1911]].]]
[[Archivu:María_de_Maeztu_en_1909.png|miniaturadeimagen|Nel [[1909]] con ventiochu añus.|165x165px]]
Nel 1909 le dierun una pensión p'analizal duranti'l [[1910]] los poblemas atualis dela [[educación]] estudiaus enas orentacionis d'angunus delos prencipais paísis [[Uropa|uropeus]]. Assina vesitó escuelas de varius graus i caraitirísticas, prencipalmenti primarias i tamién angunas femininas, ena [[Ingalaterra]], [[Francia]], [[Italia]], comu en [[Turín]] i [[Milán]], [[Alemaña]], [[Suecia]] i [[Noruega]]. Amás assestió en [[Amberis]] al III Congressu Entrenacional de [[Educación]] Familial. En [[Outubri|otubri]] del [[1912]], con una nueva pensión, viajó p'[[Alemaña]] pa hazel estuyus de Pedagogía i visital varias escuelas. Tamién estuvu dos semestris ena Nuversidá de Marburgu, aondi estuyó Propedéutica filosófica con ''Paul Natorp'', Estoria dela filosofía antiga con ''Nicolai Hartmann'' i [[Sicologia|Sicología]] con ''Erich Haenisch''. En [[Alemaña]] compretó el su preparu filosóficu i pedagógicu i le premitió d'entral en contatu con unu delos sestemas educativus mas desenroaus d'antoncis, tantu enos primel graus de l'enseñaeru comu ena Nuversidá.<ref>{{Cita web|url=https://www.mcu.es/ccbae/es/consulta/registro.do?id=122852|título=La escuela ena Ingalaterra i la su infrugencia ena vida.|fechaacceso=22 de marçu del 2026|fecha=18 de mayu del 1909|editor=Imp. José Rojas Núñez.}}</ref><ref>{{Cita web|url=http://hemerotecadigital.bne.es/hd/es/viewer?id=a9a3416e-c1d1-411b-93f0-8273b57b5865|título=María de Maetzu i Whitney.|fechaacceso=22 de marçu del 2026|sitioweb=Hemeroteca Digital. Biblioteca Nacional de España|idioma=es|fecha=20 de setiembri del 1909|editorial=El Universo, Mairil.}}</ref>[[Archivu:María_de_Maeztu,_1919_honorary_degree_of_Law,_LL.D.jpg|izquierda|miniaturadeimagen|Nel 1919 hue ''Honorary degree of Law, LL.Dª.''|268x268px]]
Endispués de regolvel d'[[Alemaña]] en [[Noviembri|novembri]] del [[1913]], s'encorporó ala Seción novena del Centru d'Estuyus Estóricus, derigía por ''Ortega i Gasset'' i endedicá ala filosofía, aondi anduvu hata l'enterrución delas sus atividais nel branu del 1916. Dentri'l [[1913]] i el [[1915]] hue professora nel Estitutu Entrenacional, aondi desenroó la su lavol nun ambienti educativu d'infrugencia estauniensi i calavoró derechamenti con ''Susan Huntington Vernon''. Esta estitución gastava una metoulogía didática ennovaora basá ena convivencia, la atolerancia i l'integración delas cencias i las artis. El trenta i unu de [[jullu]] del [[1912]] hue anombrá professora numiraria ena Seción de Letras dela Escuela Normal Superiol de Maestras de [[Cai]] i nel cussu 1914-1915 exerció comu professora numiraria interina ena Escuela Normal de Maestras de [[Cai]], dissaliendu comu conferencianti i tamién hue envitá a varius forus. Ena [[primavera]] del [[1919]] vesitó ''The Smith College'', nuversidá privá feminina assitiá en ''Northampton'' en ''Massachusetts'' i acebió un títulu onorariu, ''Honorary degree of law, LL.D''”, ena cerimoña de grauación celebrá el dezissieti de [[juñu]] del [[1919]]. Estas certificacionis académicas enos [[Estaus Uníus]] le premitierun tenel calavoracionis con varias nuversidais nortialmericanas. Nel [[1920]], junta ''Elisa Soriano Fischer'', ''Concepción Alexandre'', ''[[Clara Campoamor]]'' i angunas mas, hundó la Juventú Nuversitaria Feminina o ''JUF'', una associación entregeneracional de [[Mugel|mugeris]] con reconocía nombrería.<ref name=":3" /><ref>{{Cita web|url=https://www.educacionfpydeportes.gob.es/biblioteca-central/blog/2023/marzo/jimena-menendez-pidal-y-el-colegio-estudio.html|título=Jimena Menéndez Pidal i el Colegiu Estuyu.|fechaacceso=22 de marçu del 2026|fecha=08 de marçu del 2023|editorial=Bibloteca d'Educación. Fondu Biblográficu|archive-date=2025-12-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20251207194234/https://www.educacionfpydeportes.gob.es/biblioteca-central/blog/2023/marzo/jimena-menendez-pidal-y-el-colegio-estudio.html|dead-url=yes}}</ref>
=== Residencia de Señoritas ===
[[Archivu:1911-09-14_NUEVO_MUNDO.jpg|miniaturadeimagen|La Residencia de Señoritas.]]
El déssitu dela Residencia d'Estudiantis nel [[1910]], hizu que prontu s'ampriara p'almitil alas [[Mugel|mugeris]] nuversitarias, por essu, la ''JAE'' hizu embaxu'l su mandu un grupu femininu i le dió la su dereción a ''María de Maeztu''. En [[Outubri|otubri]] del [[1915]], endispués de mual la Residencia d'Estudiantis a sotra séi, la ''JAE'' hundó la nueva Residencia Entrenacional de Señoritas i le acupó a ella la su dereción, estalación i apreparación de l'edeficiu dela calli ''Fortuny'' de [[Mairil]], siendu pubricau el su anombramientu oficial comu diretora ena Gaceta de [[Mairil]] el onzi de [[hebreru]] del [[1916]] i que acupó hata'l [[1936]].<ref>{{Cita web|url=https://www.boe.es/gazeta/dias/1916/02/28/pdfs/GMD-1916-59.pdf|título=Nombraeru de Doña María de Maeztu Whitney comu diretora dela Corrupela de Señoritas dela Residencia d'Estudiantis.|fechaacceso=22 de marçu del 2026|editorial=Gaceta de Madrid.|fecha=28 de hebreru del 1916}}</ref> Dispués de dos añus, la séi se queó chiquenina polo qu'ella tuvu un tratu con una estitución vezina, qu'era el Estitutu Entrenacional de [[Mairil]], derigíu por ''Susan Huntington'', p'acupal i dal crassis nel su edeficiu dela mesma calli, esmenzandu assin una estricá calavoración dentri dambas, amejorandu estas estitucionis col gastu compartíu d'abitanças i recussus, assina comu l'entrecambiu d'alunas i professoras de dambus laus de l'Alánticu.<ref>{{Cita web|url=https://ortegaygasset.edu/legados/residencia-de-senoritas/|título=Residencia de Señoritas.|fechaacceso=22 de marçu del 2026|sitioweb=FOM|idioma=es|editorial=Hundación Ortega Marañón.}}</ref> Por mé d'estu hizu varius viagis pa [[Estaus Uníus]] i logró hazel el primel pograma d'estuyus pa l'estrangeru de [[Mugel|mugeris]] [[España|españolas]]. Assina nel [[1923]] se enfirmó una acordança de calavoración d'entrecambiu d'alunas, letoraus nel estrangeru, becas d'envestigación i entrecambiu de material centíficu i biblográficu.<ref name=":2" /><ref>{{Cita web|url=https://dialnet.unirioja.es/servlet/articulo?codigo=4992789|título=La Residencia de Señoritas de Mairil ena Segundera Repúbrica, dentri l'alta coltura i el brillíu social.|fechaacceso=22 de marçu del 2026|apellido=Vázquez Ramil|nombre=Raquel|año=2015}}</ref>[[Archivu:Laresi.jpg|miniaturadeimagen|Ena Residencia de Señoritas.|izquierda]]En veintiun añus i hata l'esmiençu dela [[Guerra Cevil Española|guerra civil]], la Residencia passó de sel un edeficiu chiqueninu pa trenta estudiantis, a sel varius edeficius pa quasi trezientas alunas. La Residencia almitía a [[Mugel|mugeris]] con mas de dezisieti añus qu'estuyaran en [[Mairil]] o aprepararan el su engressu en nuversidais, ena Escuela Superiol de Magisteriu, ena Escuela Normal, ena Escuela Hogal o ampriaran la su hormación centífica de horma privá, amás tamién s'almitían alunas estrangeras i esternas. Se les brindava, manduca, abitanças, conferencias, desconciertus, velás puéticas, entrepetacionis teatrais i hormación, comu las crassis engredías de Pedagogía i [[Filosofia|Filosofía]], dás por ella mesma. La Residencia enquacava los sus preçus, dava becas i facilidais alas alunas con menus recussus, paque las familias delas provincias puyeran mandal alas sus ijas a estuyal i assina pa poel pagal el su gastaeru, las residentis poían hazel varius trebajus ena casa, ena bibloteca o en tareas almenistrativas. Ella logró de hormal a un grandi númiru de [[Mugel|mugeris]], sostribandu la su participación social, económica, inteletual i política, nel [[Mairil]] delos añus venti i ena [[II Repúbrica Española|Segundera Repúbrica]], siendu espolichis ativus dela muança política nel primel terciu del [[Sigru XX|siegru XX]] n'[[España]].<ref>{{Cita web|url=https://www.jstor.org/stable/23763099|título=Prossimación ala lavol pedagógica de María de Maetzu.|fechaacceso=22 de marçu del 2026|apellido=Gamero Merino|nombre=Carmela|año=1985|editorial=JSTOR.}}</ref><ref>{{Cita web|url=https://www.jotdown.es/2018/10/la-casa-de-las-chicas-que-iban-a-cambiar-el-mundo/|título=La casa delas jóvinis que divan a mual el mundu.|fechaacceso=22 de marçu del 2026|apellido=Prada|nombre=Ruth|fecha=15 d'otubri del 2018|idioma=es|editorial=Jot Down.}}</ref>
Nel [[1928]] se celebró en [[Mairil]] el XII Congressu Entrenacional de [[Mugel|Mugeris]] Nuversitarias i numirosas mandiletis se quearun ena Residencia. Nel [[1931]] [[Marie Curie]] se queó tamién ena Residencia ena su queá en [[Mairil]]. En [[jullu]] del [[1936]] andava de vagacionis ahuera de [[Mairil]], comu quasi toas las residentis, polo que regolvió nel inti al prouzil-si el golpi d'Estau, enque alogu pa [[setiembri]] del [[1936]] dexó la dereción dela Residencia, ena que se hazierun dos emportantis associacionis femininas, nun lau l'Associación de [[Mugel|Mugeris]] Nuversitarias, que hormó parti dela Federación Entrenacional de [[Mugel|Mugeris]] Nuversitarias i del sotru el ''Lyceum Club''.<ref>{{Cita web|url=http://www.residencia.csic.es/expomujeres/cronologia.htm|título=Mugeris ena vanguardia. La Residencia de Señoritas pol su centenariu, 1915-1936.|fechaacceso=22 de marçu del 2026|sitioweb=www.residencia.csic.es|idioma=es|fecha=13 de deziembri del 2024|editorial=WB Machine.}}</ref><ref>{{Cita noticia|título=El Lyceum|url=https://lyceumclubfemenino.com/el-lyceum/|periódico=Lyceum Club Femenino|fechaacceso=22 de marçu del 2026|idioma=es-ES|fecha=01 de jullu del 2019}}</ref>
=== Traduzionis ===
[[Archivu:Historia_de_la_pedagogía,_Paul_Monroe_(1905)_(cropped).png|miniaturadeimagen|Trauzión del [[1918]].|226x226px]]El su domiñu de varias idiomas le premitió desenroal una lavol comu tradutora d'obras i dentri ellas sonin:
* Religión i umanidá, la religión endrentu delos lindis dela umanidá, aportación ala hundación dela pedagogía social, nel [[1914]], trauzíu del original en [[Lengua alemana|alemán]] del 1894.
* Pedagogía social, de ''Paul Natorp'', nel 1899, trauzíu col títulu de Cussu de pedagogía nel [[1915]].
* L'Estoria dela pedagogía nel [[1905]], de l'[[ingrés]] ''Paul Monroe,'' el tomu I trauzíu nel [[1918]] i el tomu II trauzíu nel [[1924]].<ref>{{Cita web|url=https://fonsespecials.udl.cat/handle/10459.2/2123?show=full|título=Estoria dela pedagogía. Tomu 1.|fechaacceso=22 de marçu del 2026|editorial=Universitat de Lleida.}}</ref><ref>{{Cita web|url=https://fonsespecials.udl.cat/handle/10459.2/2124?locale-attribute=es|título=Estoria dela pedagogía. Tomu 2.|fechaacceso=22 de marçu del 2026|editorial=Universitat de Lleida.}}</ref>
=== Pubricacionis ===
* La Pedagogía en [[Londri]] i las escuelas de parvulitus. En Analis dela Junta pala Ampriación d'Estuyus i Envestigacionis Centíficas nel [[1909]].<ref>{{Cita web|url=http://cedros.residencia.csic.es/imagenes/Portal/ArchivoJAE/analesjae/1909-01-08.pdf|título=La Pedagogía en Londri i las Escuelas de Parvulitus.|fechaacceso=22 de marçu del 2026|fecha=23 d'aneru del 1909}}</ref>
* El trebaju dela [[mugel]], nuevus vistalis''.'' Conferencia prenunciá el ochu d'[[abril]] del [[1933]].
* El poblema dela ética. L'enseñaeru dela moral, Pubricá nel [[1938]], pa estudial el poblema dela ética i pa dal angunas normas pal enseñaeru dela moral enas escuelas.
* Estoria dela coltura uropea. Pubricá nel [[1941]] pola Bibloteca dela ''Esfinge'', especializá enos librus pala [[mugel]], embaxu la dereción de ''Gregorio Martínez Sierra,'' qu'era comu se hazía mental ''[[María de la O Lejárraga|María Lejárraga]].'' Es una recopilación dun cussu d'estoria que escrevió quandu esmençó la [[II Guerra Mundial|Segundera Guerra Mundial]] i ella decedió queal-si n'[[Argentina]].
* Antología-[[Sigru XX|siegru XX]]. Prosistas españolis. Acordanças i comentacionis. Pubricá nel [[1943]] pola Coleción ''Austral'' de ''Espasa-Calpe''. Es la su obra mas mentá i una descoja didática mayolmenti derigía pal professorau del bachillel.<ref name=":4" />
== Premius i reconocencias ==
* Hue anombrá dotora ''honoris causa'' en varias nuversidais de tol mundu, dentri ellus en ''The Smith College'' nel [[1919]]. Tamién hue reconocía comu professora onoraria ena Nuversidá de [[Méxicu]] i comu professora estrordinaria ena Nuversidá de Columbia.<ref>{{Cita web|url=https://laescueladelarepublica.es/wp-content/uploads/2016/02/la-pedagoga-Maria-de-Maeztu.pdf|título=La pedagoga. María de Maeztu.|autor=Antonina Rodrigo|fechaacceso=22 de marçu del 2026|archive-date=2026-02-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20260206073813/https://laescueladelarepublica.es/wp-content/uploads/2016/02/la-pedagoga-Maria-de-Maeztu.pdf|dead-url=yes}}</ref>
* Una corrupela d'antigas estudiantis que se queavan ena Residencia de Señoritas i qu'estavan en [[Mairil]], ressolvió de hazel un premiu ena su memoria i que se entriegara tolos añus ala aluna dela seción de Pedagogía que tuviera las mejoris calificacionis al acabijal los sus estuyus, huendu valoreá por un dessami. Nel 1950 se hormalizó, por una ressolución menisterial, comu una Hundación particulal benéfica-hormativa mentá comu Premiu ''María de Maeztu'', hundaora dela Residencia de Señoritas.<ref>{{Cita web|url=https://www.boe.es/gazeta/dias/1950/11/26/pdfs/BOE-1950-330.pdf|título=Hundación del Premiu María de Maeztu, hundaora dela Residencia de Señoritas, estituía ena Facultá de Filosofía i Letras dela Nuversidá de Mairil.|fechaacceso=22 de marçu del 2026|autor=Goviernu dela Nación. BOE.|fecha=30 d'abostu del 1950}}</ref>
* Nel 1988 se costituyó nel [[País Vascu]] el ''Fórum Feminista María de Maeztu'', en onol ala su figura i dendi'l [[1996]] el Aria d'Igualdá de l'Ayuntamientu d'Estella i l'Assambrea de [[Mugel|Mugeris]] d'Estella-Lizarra apreparan el Certami Letrariu Premiu ''María de Maeztu''.<ref>{{Cita web|url=https://www.euskadi.eus/informacion/entrevista-maria-de-maeztu/web01-ejeduki/es/|título=Entrevista: Fórum feminista María de Maeztu.|fechaacceso=22 de marçu del 2026|fecha=24 de marçu del 2015|sitioweb=www.euskadi.eus|idioma=es|autor=Eusko Jaurlaritza.}}</ref>
* Nel [[2007]] anombrarun Crassi ''María de Maeztu'' a sieti navíus de salvamientu dela Sociedá de Salvamientu i Segurança Marítima en Portugaleti.<ref>{{Cita web|url=https://www.salvamentomaritimo.es/sala-de-comunicacion/sala-de-prensa/la-ministra-de-fomento-amadrina-el-remolcador-de-salvamento-maria-de-maeztu-en-portugalete|título=La Menistra de Formientu amairina'l Remolcaol de Salvamientu María de Maeztu en Portugaleti.|fechaacceso=22 de marçu del 2026|fecha=07 de novembri del 2008|autor=Goviernu d'España.}}</ref>
* La [[Nuversidá de Salamanca]] assentó nel [[2008]] el Premiu ''María de Maeztu'' ala virtú Centífica.<ref>{{Cita web|url=https://secretaria.usal.es/boletines/consulta/files/9322-Premio_Maria_de_Maeztu_27abril18.pdf|título=Premiu María de Maetzu dela Nuversidá de Salamanca, ala Escelencia Centífica.|editorial=Nuversidá de Salamanca.|fecha=Aprovau ena Sessión del Conseju de Goviernu del trenta d'abril del 2008 i morificau ena Sessión del ventisieti d'abril del 2018.|fechaacceso=22 de marçu del 2026}}</ref><ref>{{Cita web|url=https://www.dicyt.com/noticias/los-premios-maria-de-maeztu-reconocen-la-excelencia-cientifica-en-la-usal|título=Los Premius María de Maeztu reconocin ala Escelencia Centífica ena USAL.|fechaacceso=22 de marçu del 2026|sitioweb=www.dicyt.com}}</ref>
* Nel [[2016]] el [[España|Goviernu d'España]] assentó la destinción Unidá de Virtú ''María de Maeztu'', pa reconocel a unidais púbricas d'envestigación, en qualisquiel aria centífica, que provin apasmu i encabeceru centíficu entrenacionalmenti i que calavorin ativamenti col su ambienti impresarial i social.<ref>{{Cita web|url=https://www.revistacallemayor.es/poesia-para-homenajear-a-maria-de-maeztu/|título=Puesía pa omenagial a María de Maeztu.|fechaacceso=22 de marçu del 2026|fecha=31 de marçu del 2011|sitioweb=Revista Calle Mayor - Publicidad y comunicación|idioma=es}}</ref><ref>{{Cita web|url=https://www.aei.gob.es/ayudas-concedidas/centros-unidades-excelencia|título=Sostribu i Assegurança de Centrus d'Escelencia Severo Ochoa i a Unidais d'Escelencia María de Maeztu.|autor=Agencia Estatal de Investigación|fechaacceso=22 de marçu del 2026}}</ref>
* Ena serii dela teli ''La otra mirada'' nel [[2018]], ''María de Maeztu'' era la protagonista del capítalu sieti, nel que su pessonagi revindicava el desenrou endividual delas pessonas, l'educación, los derechus delas [[Mugel|mugeris]] i afiava el divorciu o el descasamientu.<ref>{{Cita web|url=https://www.rtve.es/play/videos/la-otra-mirada/otra-mirada-maria-maeztu-llega-academia/4624417/|título=La sotra mirá - María de Maeztu allega a l'Academia.|fecha=06 de juñu del 2018|fechaacceso=22 de marçu del 2026|autor=RTVE play Arradiu i teli|idioma=es}}</ref><ref>{{Cita web|url=https://dialnet.unirioja.es/servlet/articulo?codigo=8020484|título=L'educación i las mugeris enas seriis educativas.|autor=Forteza Martínez, Aurora i Conde, Manuel Antonio dela Nuversidá de Güelva|fechaacceso=22 de marçu del 2026|año=2021}}</ref>
* El ventiochu de [[hebreru]] del [[2023]], ''Correos'' hondeó un sellu delas cartas dun ebru, pala comemoración del setenta i cincu aniversariu dela su muerti.<ref>{{Cita web|url=https://www.correos.es/es/es/particulares/filatelia/productos-filatelicos/sellos/espana/2023/maeztu|título=Efeméridis. Setenta i cincu añus del espenamientu de María de Maeztu Whitney.|fechaacceso=22 de marçu del 2026|sitioweb=www.correos.es|idioma=es}}</ref>
* Tamién nel [[2023]], la ''Fábrica Nacional de Moneda y Timbre'' acuñó una monea nel su onol, que hue presentá el ochu de marçu ena Residencia de Señoritas.<ref>{{Cita web|url=https://ortegaygasset.edu/homenaje-a-la-figura-de-maria-de-maeztu-en-el-dia-internacional-de-la-mujer/|título=Omenagi ala figura de María de Maeztu nel Día Entrenacional dela Mugel.|fechaacceso=22 de marçu del 2026|apellido=dgomez|fecha=08 de marçu del 2023|sitioweb=FOM|idioma=es}}</ref><ref>{{Cita web|url=https://tienda.fnmt.es/fnmttv/fnmt/es/Productos/Monedas/Web/D%C3%ADa-Internacional-de-la-Mujer/MAR%C3%8DA-DE-MAEZTU-(2023)-8-REALES/p/92937001|título=María de Maetzu, 2023. Ochu Realis. Día Entrenacional dela Mugel. La Tienda de la FNMT-RCM.|fechaacceso=22 de marçu del 2026|sitioweb=tienda.fnmt.es|idioma=es}}</ref>
* En munchas ciais [[España|españolas]] ain callis que tien el su nombri, comu n'Albaceti, Avilés, Baracaldu, Elchi, Estella, Estepona, Galapagal, [[Graná]], [[Mairil]], [[Málaga]], Puertullanu, [[Valencia]] o [[Çaragoça]].<ref>{{Cita web|url=https://www.callejero.net/|título=Andurreru, mapas i pranus.|fechaacceso=22 de marçu del 2026|sitioweb=www.callejero.net|idioma=es}}</ref>
* Tamién tié'l su nombri l'Espaciu d'Igualdá del mairileñu destritu dela Latina.<ref>{{Cita web|url=https://www.madrid.es/portales/munimadrid/es/Inicio/Igualdad-y-diversidad/Direcciones-y-telefonos/Espacio-de-Igualdad-Maria-de-Maeztu-Latina/?vgnextfmt=default&vgnextoid=522232c9be401810VgnVCM1000001d4a900aRCRD&vgnextchannel=ab79aaa26f535510VgnVCM1000008a4a900aRCRD|título=Espaçu d'Igualdá María de Maeztu. Latina - Ayuntamientu de Mairil.|fechaacceso=22 de marçu del 2026|sitioweb=www.madrid.es|idioma=es|autor=Ayuntamientu de Mairil.}}</ref>
== Referencias ==
<references />
== Biblografía ==
* ''Benítez Palma, Enrique'' nel [[2021]]. La llegá dela [[mugel]] ala Carrera de ''San Jerónimo'': ''un balance de las intervenciones de las integrantes de la Asamblea Nacional de Primo de Rivera'', 1927-1930.
* ''Cassani, Alessia'' nel [[2020]]. ''María de Maeztu'': La costrucción duna nueva [[España]]. Coltura Latinualmericana. Revista d'estuyus entrecolturais '''31''' (1).
* ''González-Geraldo, José Luis'' nel [[2019]]. Aportacionis de ''María de Maeztu'' ala entroduzión dela Pedagogía Social n'[[España]]. Revista Complutensi d'[[Educación]] '''30''' (1): 293-306.
* ''Ribagorda, Álvaro'' nel [[2018]]. Los origis de l'Estitutu-Escuela: las Currupelas de Zagalinus dela Residencia de Estudiantis. En ''Martínez Alfaro, Encarnación''; ''López-Ocón Cabrera, Leoncio''; ''Ossenbach Sauter, Gabriela'' nel [[2018]], edicionis. Cencia i ennovación enas crassis: centenariu de l'Estitutu-Escuela, 1918-1939. Conseju Superiol d'Envestigacionis Centíficas dela Nuversidá Nacional d'[[Educación]] a Distancia: 47-70.
* ''Lastagaray Rosales, María Josefa'' nel [[2015]]. ''María de Maeztu Whitney:'' una vida dentri la pedagogía i el feminismu. [[Mairil]]: ''La ergástula ediciones''.
* ''Melián, Elvira M.'' nel [[2015]]. Ena frontera: señas d'entidá dela lavol pedagógica ispanu-almericanista en ''María de Maeztu,'' 1924-1936. Estoria dela [[Educación]] '''34''' (0): 287-303.
* ''Porto Ucha, Ángel Serafín''; ''Vázquez Ramil, Raquel'' nel [[2015]]. ''María de Maeztu. Una antología de textos''. [[Mairil]]: ''Dykinson''.
* ''Vázquez Ramil, Raquel'' nel [[2012]]. [[Mugel|Mugeris]] i [[educación]] ena [[España]] d'ugañu. L'Estitución Libri d'Enseñaeru i la Residencia de Señoritas de [[Mairil]]. [[Mairil]]: ''Akal''.
* ''Walliser Martín, Marta'' nel [[2007]]. La infrugencia dela esperencia entrenacional ena lavol educativa de ''María de Maeztu''. Cientu venticincu añus dela nacencia de ''Picasso'' en [[Málaga]]: Actas del XLI Congressu Entrenacional dela Associación Uropea de Professoris d'Español, Nuversidá de [[Málaga]], del ventitrés al ventinuevi de [[jullu]] del [[2006]] (Associación Uropea de Professoris d'Español (AEPE)): 415-427.
* ''Zapata Garrido, Arantxa'' nel [[2007]]. La infrugencia dela esperencia entrenacional ena lavol educativa de ''María de Maeztu''. ''Publicaciones Didácticas'' (79): 34-52.
* ''Fructuoso Ruiz de Erenchun, María Cristina'' nel [[1998]]. ''María de Maeztu Whitney. Una Vitoriana Ilustre''. [[Vitoria|Vitoria-Gasteiz]]: Real Sociedá Vascongá d'Amegus del [[País]].
* ''Tellechea Idígoras, J. Ignacio'' nel 1990. ''Cartas de tres Maeztu a Miguel de Unamuno.'' Dentri la caterva i la soledá: omenagi al professol ''Saturnino Álvarez Turienzo''.
* ''Pérez-Villanueva Tovar, Isabel'' nel 1989. ''María de Maeztu:'' una mugel nel conformismu educativu español. [[Mairil|Mairii]]: Nuversidá Nacional d'[[Educación]] a Distancia.
== Atijus p'ahuera ==
{{commonscat}}
* [http://archivojae2.edaddeplata.org/ficha/personas/6789/ Ficha de ''María de Maeztu''] Archivu dela ''JAE''.
* [https://www.rtve.es/play/videos/mujeres-para-un-siglo/mujeres-para-siglo-maria-maetzu-educacion/713453/<nowiki/> ''María de Maetzu Whitney'', mugeris pa un siegru] Vidiu de ''RTVE''.
{{NF|1881|1948|Maeztu, María de}}
[[Categoría:Mugeris]]
[[Categoría:Escrebioris]]
[[Categoría:Educación]]
lv7p0aooifkgqf21km5m05q8w1vcu7d
Nuversidá de Zúrich
0
11995
144135
144108
2026-09-09T03:20:08Z
InternetArchiveBot
17037
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
144135
wikitext
text/x-wiki
{| class="infobox" style="float:right; clear:right; width:300px; margin:0.5em 0 1em 1em; border:1px solid #a2a9b1; border-collapse:collapse; background:#f8f9fa; font-size:90%; line-height:1.35;"
|-
! colspan="2" style="padding:0.5em; background:#B2FFFF; text-align:center; font-size:125%;" | Universidá de Zúrich
|-
| colspan="2" style="padding:0.25em 0.5em; text-align:center; font-size:95%;" | ''Universität Zürich''<br />''Universitas Turicensis''
|-
| colspan="2" style="padding:0.25em 0.5em; text-align:center; font-weight:bold;" | UZH
|-
| colspan="2" style="padding:0.4em; text-align:center;" | [[Archivu:UZurich.jpg|280px|Universidá de Zúrich]]
|-
! colspan="2" style="padding:0.3em 0.5em; border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; background:#B2FFFF; text-align:center;" | Información general
|-
! style="width:38%; padding:0.25em 0.5em; text-align:left; vertical-align:top;" | Sigla
| style="padding:0.25em 0.5em; vertical-align:top;" | UZH
|-
! style="padding:0.25em 0.5em; text-align:left; vertical-align:top;" | Hundación
| style="padding:0.25em 0.5em; vertical-align:top;" | 1833<br /><small>1525, Carolinum</small>
|-
! style="padding:0.25em 0.5em; text-align:left; vertical-align:top;" | Tipu
| style="padding:0.25em 0.5em; vertical-align:top;" | [[Universidá pública]]
|-
! style="padding:0.25em 0.5em; text-align:left; vertical-align:top;" | Financiamientu
| style="padding:0.25em 0.5em; vertical-align:top;" | 1377 millonis de [[francu suizu|CHF]]<br /><small>financiamientu estatal, 2015</small>
|-
! style="padding:0.25em 0.5em; text-align:left; vertical-align:top;" | Presidenti
| style="padding:0.25em 0.5em; vertical-align:top;" | Michael Hengartner
|-
! style="padding:0.25em 0.5em; text-align:left; vertical-align:top;" | Emplegaus
| style="padding:0.25em 0.5em; vertical-align:top;" | 8548 (2014)
|-
! style="padding:0.25em 0.5em; text-align:left; vertical-align:top;" | Estudiantis
| style="padding:0.25em 0.5em; vertical-align:top;" | 26 356 (2014)
|-
! style="padding:0.25em 0.5em; text-align:left; vertical-align:top;" | Coloris académicus
| style="padding:0.25em 0.5em; vertical-align:top;" | <span style="display:inline-block; width:1em; height:1em; border:1px solid #777; background:#0066CC; vertical-align:middle;"></span> Açul <span style="display:inline-block; width:1em; height:1em; border:1px solid #777; background:#FFFFFF; vertical-align:middle;"></span> blancu
|-
! colspan="2" style="padding:0.3em 0.5em; border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; background:#B2FFFF; text-align:center;" | Localización
|-
! style="padding:0.25em 0.5em; text-align:left; vertical-align:top;" | Dirección
| style="padding:0.25em 0.5em; vertical-align:top;" | Rämistrasse 74
|-
! style="padding:0.25em 0.5em; text-align:left; vertical-align:top;" | Ciá
| style="padding:0.25em 0.5em; vertical-align:top;" | [[Zúrich]]
|-
! style="padding:0.25em 0.5em; text-align:left; vertical-align:top;" | País
| style="padding:0.25em 0.5em; vertical-align:top;" | [[Archivu:Flag of Switzerland.svg|20px|border|Bandera de Suíça]] [[Suíça]]
|-
! colspan="2" style="padding:0.3em 0.5em; border-top:1px solid #a2a9b1; background:#B2FFFF; text-align:center;" | Sitiu web
|-
| colspan="2" style="padding:0.4em; text-align:center;" | [https://web.archive.org/web/20240719051058/https://www.uzh.ch/index.html www.uzh.ch]
|}
La '''Nuversidá de Zúrich''' —''UZH''; n’[[luenga alemana|alemán]], ''Universität Zürich''; en francés, ''Université de Zurich''; n’italianu, ''Università di Zurigo''— está assitiá ena ciá de [[Zúrich]]. Es la [[nuversidá]] más grandi de [[Suíça]], con más de 24 000 estudiantis. Fue fundá en 1833 a parti delos atualis enstitutus de [[teología]], [[derechu]] i [[melecina]], i dela creación duna facultá de [[filosofía]]. Ogañu tien las facultais d’[[artis]], [[economía]], Derechu, Melecina, [[ciencia]]s, Teología i Melecina Veterinaria, i ofrezi la gama más amplia d’assignaturas i cursus de qualisquier institución d’educación superior de Suíça.
== Estoria ==
La Nuversida de Zúrich fue fundá el 29 d’abril de 1833, quandu los colegius de Teología —el primeru d’ellus fundáu por [[Huldrych Zwingli]] en 1525—, Derechu i Melecina se fusionun xuntu cuna nueva Facultá de Filosofía. Fue la primera nuversidá d’[[Uropa]] fundá pol propiu [[Estau]], en quenta de por un [[monarca]] o una confesión religiosa.
La nuversidá permitió alas mugeris assistil alas classis de filosofía dendi 1847 i admitió la primera mugel n’estudius de dotoráu en 1866. La Facultá de Melecina Veterinaria fue añadía en 1901 i es la facultá desti tipu más antigua del mundu.
En 1914, la nuversidá se trasladó a unas nuevas instalacionis diseñás pol arquitetu [[Karl Moser]] ena Rämistrasse 71.
== Facultais ==
Las sus facultais mejor valorás en términos de calidá son la Facultá de Ciencias Económicas, assitiá nel puestu docenu d’Uropa i nel primeru de Suíça,<ref>[http://www.uzh.ch/news/articles/2008/3082.html «Top: Die Universität Zürich rückt beim Shanghai-Ranking weiter nach vorn»], ''Universidá de Zúrich''. Consultau el 21 de juniu de 2011.</ref> la Facultá de Melecina i la Facultá de Ciencias, que están entre las diez primeras d’Uropa.
La Nuversidá de Zúrich nel su conjuñu tamién está classificá entre las diez primeras del continenti i las cincuenta mejoris del mundu. Forma parti dela éliti dela investigación enternacional, comu acredita la su pertenencia ala [[Liga de Nuversidais Uropeas d’Investigación]]. Destaca enos campus delas biociencias i las finanzas, i mantién una estrecha colaboración cola [[Escuela Politécnica Federal de Zúrich]].
=== Facultá d’Economía ===
La Facultá d’Economía dela Nuversidá de Zúrich ofrez programas de gradu, mástil i dotoráu n’Economía, Administración d’Empresas i Banca i Finanças. Dendi los primerus nivelis dela educación, la facultá basa’l su métodu ena combinación duna sólida bassa quantitativa —métodus estocásticus, econometría, estatística i matemáticas financieras, entre otras desceplinas— colas teorías más modernas sobri la economía, comu la neuroeconomía, la macroeconomía del comportamientu i el modelu del ''homo reciprocans''.
Entre los miembrus dela facultá están los professoris [[Ernst Fehr]], nomináu al [[Premiu del Bancu de Suécia en Ciencias Económicas en memoria d’Alfred Nobel]] polos sus estudius sobri la influencia delas espetativas nelos mercaus; Fabrizio Zilibotti, galardonáu polos sus estudius sobri las economías emergentis; i Bruno Frey, pioneru nel estudiu dela macroeconomía basá ena toma de decisionis por agentis individualis, superandu assina la división entre microeconomía i macroeconomía.
=== Facultá de Melecina ===
La Facultá de Melecina dela Universidá de Zúrich es la más grandi del país i tien más de 6000 estudiantis, delos que 200 aproban ca añu l’examin estatal. La facultá mantién una estrecha colaboración col Hospital Universitariu de Zúrich, ondi los estudiantis disponin delos materialis i las tecnologías más modernas.
== Premius Nobel ==
La Nuversidá de Zúrich ha contáu con varios [[Premiu Nobel|premiaus col Nobel]], comu [[Albert Einstein]], [[Erwin Schrödinger]], unu delos hundaoris dela [[mecánica cuántica]], i [[Wilhelm Conrad Röntgen]], la primera persona n’obtenel el [[Premiu Nobel de Física]].
=== Antigu alumnus galardonaus col Nobel ===
* [[Carl Spitteler]] — Literatura, 1919.
* [[Albert Einstein]] — Física, 1921; tamién trabajó ena universidá.
* [[Walter Rudolf Hess]] — Melecina, 1949; tamién trabajó ena universidá.
=== Professoris galardonaus col Nobel ===
* [[Theodor Mommsen]] — Literatura, 1902.
* [[Alfred Werner]] — Química, 1913.
* [[Max von Laue]] — Física, 1914.
* [[Albert Einstein]] — Física, 1921.
* [[Erwin Schrödinger]] — Física, 1933.
* [[Peter Debye]] — Química, 1936.
* [[Paul Karrer]] — Química, 1937.
* [[Leopold Ružička]] — Química, 1939.
* [[Walter Rudolf Hess]] — Melecina, 1949.
* [[Karl Alexander Müller]] — Física, 1987.
* [[Rolf M. Zinkernagel]] — Melecina, 1996.
== Referencias ==
<references />
== Enlacis esternus ==
* [[commons:Category:University of Zurich|Archivos multimédia sobri la Universidá de Zúrich en Wikimedia Commons]].
* [https://www.uzh.ch/en.html Páxina oficial].
* [http://www.uzh.ch/about.html Información sobri la universidá]. En alemianu.
* [https://web.archive.org/web/20130312203316/http://www.uzh.ch/about_en.html Información sobri la universidá]. En inglés.
ncb68x5naryoc78ubtkvy9x325gjsh4