Güiquipedia extwiki https://ext.wikipedia.org/wiki/G%C3%BCiquipedia:Port%C3%A1 MediaWiki 1.47.0-wmf.22 first-letter Mediu Especial Caraba Usuario Usuario caraba Güiquipedia Güiquipedia caraba Archivu Archivu caraba MediaWiki MediaWiki caraba Prantilla Prantilla caraba Ayua Ayua caraba Categoría Categoría caraba TimedText TimedText talk Módulo Módulo discusión Evento Evento discusión Alcalá de Henares 0 3532 144446 141186 2026-09-30T21:44:29Z Olarcos 82 /* Estoria */ 144446 wikitext text/x-wiki {{Ficha de entidad subnacional}} '''Alcalá de Henares''' es una ciá [[Castilla|castellana]] assitiá al esti la [[Comunidá de Mairil]]. Es la tercel ciá mayol la comunidá, al atrás de [[Mairil]] i [[Móstoles]]. Es conocia pola su nuversidá, hundá pol [[Cardenal Cisneros]] en 1499, que dendi 1998 es [[Patrimoñu la Umaniá|Patrimoñu la Umanidá]]<ref>{{Cita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/876/|título=University and Historic Precinct of Alcal&aacute; de Henares|fechaacceso=2024-01-27|apellido=Centre|nombre=UNESCO World Heritage|sitioweb=UNESCO World Heritage Centre|idioma=en}}</ref><ref>{{Cita web|url=http://www.uah.es/es/conoce-la-uah/la-universidad/historia-mision-y-valores/index.html|título=Historia, misión y valores - Universidad de Alcalá (Madrid) - UAH|fechaacceso=2024-01-27|fecha=2015-03-26|sitioweb=Universidad de Alcalá de Henares|idioma=es}}</ref>. El su términu monicipal arraya al norti con [[Meco]] i [[Camarma d'Esteruelas]], al suresti con [[Anchuelo]], al sul con [[Villalbilla]], al suroesti con [[San Fernando de Henares]], i al oesti con [[Torrejón d'Ardoz]]. Con [[Los Santos de la Humosa]] hazi arrayu al esti i al noresti, juntu con un chiquininu arrayu entri Alcalá i [[Azuqueca de Henares]], assitiá ena [[provincia de Guadalajara]]. == Toponimia == El nombri atual de la ciá provien del términu n'árabi ''al-qal'a Nahar'', 'el castillu sobri el Henares'<ref> Galmés de Fuentes, Álvaro, ''Toponimia: Mito e Historia''. Real Academia de la Historia, p 47.</ref>, haziendu referencia ala fortaleça levantá polos musulmanis nun cerru sobri el ríu Henares, cuyas ruinas se conocin ogañu comu Alcalá la Vieja. En tiempus romanus i visigodus la ciá recebía el nombri de ''Complutum'', d'origin inciertu. S'án encontrau monedas prerromanas cona leyenda ''Ikesankom Kombouto'', el que sedría el nombri original de la puebración enantis la llegá delos romanus. == Estoria == L'origin dela ciá se remonta ala preestoria, con varius núclius de puebración nel su términu monecipal. Las primeras referencias estóricas provien dela época delos romanus, que s'establecierun nel cerru de San Juan del Visu, ondi ya dessistía un castru carpetanu anteriol. La ciá romana, llamá Complutum, se trasladó al valli nel sieglu I d.C., i passó a sel una las ciais más importantis del centru de Hispania. La ciá hue afetá por un terremotu nel sieglu IV.<ref>{{Cita web |url=https://www.aburbecondita.es/desastres-naturales-en-la-antigua-roma-el-terremoto-de-complutum/ |título=Ab Urbe Condita - Terremotu de Complutum |fechaacceso=2025-02-27 |archive-date=2024-05-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240522133907/https://www.aburbecondita.es/desastres-naturales-en-la-antigua-roma-el-terremoto-de-complutum/ |dead-url=yes }}</ref> A partil del sieglu V la ciá entra en crisi trasladandu-si la mayoría dela pueblación a vivil alas ahueras de Complutum (lo que ogañu es el centru de Alcalá), alreol dela tumba ondi supuestamenti s'enterrarun dos niñus cristianus martirizaus nel sieglu anteriol, llamaus los Santus Niñus Justo i Pastor. La su tumba, sigún la tradición, hue descubierta por Asturio, obispu de Toleu ondi ogañu se levanta la Catreal dela ciá. La antigua Complutum hue definitivamenti avandoná nel sieglu VI. Duranti el dominiu visigodu no se tien munchas enteracionis enque debió seguil teniendu cierta importancia al sel sé de obispau. Los musulmanis levantarun una fortaleça ena sotra orilla del ríu Henares, cuyas ruinas ogañu se conocin comu Alcalá La Vieja, con varius arrabalis enque el antiguu nucleu acontinó puebrau duranti essi periodu. Hue tomá en 1118 polas tropas castellanas del arçobispu de Toleu Bernardo de Sedirac. La villa complutensi passó entoncis a sel una sé importanti palos arçobispus de Toleu, ondi construyerun un importanti palaciu i estus passarun gran tiempu allí. En 1293 el rei Sanchu IV de Castilla hunda los Estudius Generalis de Alcalá<ref>Gaibrois de Ballesteros, Mercedes. Historia del reinado de Sancho IV de Castilla (Tomo I), Agencia Estatal Boletín Oficial del Estado, 2019, pág 53</ref> que sedrán el antecedenti de la Nuversidá de Alcalá hundá pol Cardenal Cisneros en 1499. Assina la villa se convirtió nunu delos focus d'Umanismu más importantis dela Uropa del sieglu XVI. Un exempru destacau dela su atividá hue la edición dela Biblia Políglota Complutensi. Pressonagis estóricus importantis ena política i coltura delos sieglus XVI i XVII estudiarun n'Alcalá, comu [[Francisco de Quevedo]], [[Lope de Vega]], [[Pedru Calderón dela Barca]], [[Tomás de Villanueva]] o el Cardenal Mazarino. En 1547 [[Miguel de Cervantes]] tien nacencia ena ciá.<ref name="RealAcademiadelaHistoria">{{cita web|autor=Martín de Riquer Morera|título=Miguel de Cervantes Saavedra|url=http://dbe.rah.es/biografias/11973/miguel-de-cervantes-saavedra|editorial=Real Academia de la Historia|fechaacceso=13 de junio de 2021|archive-date=2021-07-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20210707012946/http://dbe.rah.es/biografias/11973/miguel-de-cervantes-saavedra|dead-url=yes}}</ref> Enos sieglus XVIII i XIX la nuversidá entró en decadencia ata que hue afechá en 1836 pol goviernu liberal, i los sus estudius huerun tresladaus a Mairil pa hormal con sotras estitucionis la Nuversidá Central de Mairil. Los edificius dela nuversidá huerun desamortizaus, sin embargu la sociedá cevil alcalaína logró arrecuperal angunus d'ellus (comu el Colegiu Mayol de San Idelfonso) a través de la llamá Sociedá de Condueñus.<ref>[https://www.dream-alcala.com/la-sociedad-de-conduenos-de-alcala-de-henares-recibe-la-gran-cruz-de-la-orden-del-dos-de-mayo-de-la-comunidad-de-madrid/ La Sociedad de Condueños de Alcalá de Henares recibe la Gran Cruz de la orden del Dos de Mayo de la Comunidad de Madrid. Dream Alcalá. 02/05/2023.]</ref> La ciá queó bastanti destruía pola Guerra Cevil Española de 1936 - 1939. Sin embargu, enos añus siguientis va a tenel un gran crecimientu demográficu debíu ala espigaera industrial i la su cercanía a Mairil, con milis de estremeñus, andaluzis, gallegus, castellanus...que van a asental-si ena ciá. En 1977 se rehunda la nueva Nuversidá de Alcalá, i en 1998 la ciá es proclamá Patrimoñu dela Umanidá. == Geografía umana == === Organiçación territorial === El monicipiu s'alcuentra devidía en cincu destritus, numiraus del I al V seguiendu la numiración romana<ref>{{Cita web|url=https://www.ayto-alcaladehenares.es/mapa-distritos/|título=Mapa Distritos|fechaacceso=2024-01-27|sitioweb=Ayuntamiento de Alcalá de Henares|idioma=es}}</ref>. *Destritu I, «Centro» *Destritu II, «Reyes Católicos» *Destritu III, «Chorillo-Garena» *Destritu IV, «Ensanche-Espartales» *Destritu V, «El Val» == Trasporti i comunicacionis == === Trasporti entreurbanu === ==== Carreteras ==== La utovía [[A-2]] trasvessa el monecipiu. Pol norti se coneta cona utovía radial de peagi R-2. La M-100 comunica la ciá pol norti con [[San Sebastián de los Reyes]], la M-203 con [[Vallecas]] pol suloesti i la M-300 ata [[Loeches]] i [[Arganda del Rey]] pol sur. Las carreteras segundarias M-119 i M-121 comunican la ciá con Camarma de Esteruelas i Valdeavero, nel primel casu, i con Mecu, nel segundu. ==== Herrocarril ==== La estación central d'Alcalá de Henares, ogañu en processu de rehorma<ref>[https://cadenaser.com/cmadrid/2024/09/19/retomadas-las-obras-de-la-estacion-de-tren-de-alcala-de-henares-ser-henares/ Retomadas las obras en la estación de tren de Alcalá de Henares - SER Henares . 19 de setiembri de 2024]</ref> tien servicius de Cercanías Mairil (liñas C-2, C-8 i C-7) i tamién de Media Distancia a [[Sigüenza]], [[Soria]], [[Çaragoça]] i [[Léria]]. Amás la ciá cuenta con dos saperaderus, unu al oesti dela ciá, ''La Garena'', que cuenta con servicius delas liñas C-2, C-8 i C-7 de Cercanías i el sotru al esti, ''Alcalá de Henares Universidad'', enas inmediacionis del campus nuversitariu i que cuenta con servicius delas liñas C-8 i C-2 de Cercanías. ===== Alta velocidá ===== Ogañu no cuenta con servicius d'Alta velocidá. Las estacionis mas cercanas son las dos de Mairil (''Madrid - Puerta de Atocha - Almudena Grandes'' i ''Madrid - Chamartín - Clara Campoamor'') i la de Guadalajara - Yebes. ==== Otobús ==== Essesti un proyetu pa costruil una estación d'otobusis alas ahueras del monecipiu.<ref>[https://www.dream-alcala.com/la-nueva-estacion-de-autobuses-de-alcala-se-ubicara-en-via-complutense/ Dream Alcalá - La nueva Estación de Autobuses de Alcalá de Henares se ubicará en vía Complutense - 19 de juniu de 2024]</ref> Varias liñas la comunican con Mairil, Guadalajara i sotrus monecipius dela Comarca d'Alcalá. {| class="wikitable" | colspan="2" style="color:white;background-color:green;text-align:center;" |'''Diurnus''' |- !Liña !Recorriu |- |style="color:white;background-color:green;text-align:center;"|'''222''' |[[Línea 222 (Interurbanos Madrid)|Madrid (Avenida de América) – Meco]] |- |style="color:white;background-color:green;text-align:center;"|'''223''' |[[Línea 223 (Interurbanos Madrid)|Madrid (Avenida de América) – Alcalá de Henares]] |- |style="color:white;background-color:green;text-align:center;"|'''227''' |[[Línea 227 (Interurbanos Madrid)|Madrid (Avenida de América) – Alcalá de Henares (Espartales - Universidad)]] |- |style="color:white;background-color:green;text-align:center;"|'''229''' |[[Línea 229 (Interurbanos Madrid)|Madrid (Avenida de América) – Alcalá de Henares (Virgen del Val)]] |- |style="color:white;background-color:green;text-align:center;"|'''231''' |[[Línea 231 (Interurbanos Madrid)|Alcalá de Henares - Urbanización Zulema - El Viso]] |- |style="color:white;background-color:green;text-align:center;"|'''232''' |[[Línea 232 (Interurbanos Madrid)|Alcalá de Henares – Torres de la Alameda]] |- |style="color:white;background-color:green;text-align:center;"|'''250''' |[[Línea 250 (Interurbanos Madrid)|Alcalá de Henares – Meco]] |- |style="color:white;background-color:green;text-align:center;"|'''251''' |[[Línea 251 (Interurbanos Madrid)|Torrejón de Ardoz – Valdeavero - Alcalá de Henares]] |- |style="color:white;background-color:green;text-align:center;"|'''252''' |[[Línea 252 (Interurbanos Madrid)|Torrejón de Ardoz – Daganzo - Alcalá de Henares]] |- |style="color:white;background-color:green;text-align:center;"|'''254''' |[[Línea 254 (Interurbanos Madrid)|Valdeolmos / Fuente el Saz – Alcalá de Henares]] |- |style="color:white;background-color:green;text-align:center;"|'''255''' |[[Línea 255 (Interurbanos Madrid)|Valdeavero – Camarma de Esteruelas - Alcalá de Henares]] |- |style="color:white;background-color:green;text-align:center;"|'''260''' |[[Línea 260 (Interurbanos Madrid)|Alcalá de Henares - Ambite - Orusco]] |- |style="color:white;background-color:green;text-align:center;"|'''271''' |[[Línea 271 (Interurbanos Madrid)|Alcalá de Henares - Pezuela - Pioz]] |- |style="color:white;background-color:green;text-align:center;"|'''272''' |[[Línea 272 (Interurbanos Madrid)|Alcalá de Henares - Villalbilla]] |- |style="color:white;background-color:green;text-align:center;"|'''275''' |[[Línea 275 (Interurbanos Madrid)|Alcalá de Henares - Los Santos de la Humosa - Alcalá de Henares]] |- |style="color:white;background-color:green;text-align:center;"|'''320''' |[[Línea 320 (Interurbanos Madrid)|Arganda del Rey - Alcalá de Henares]] |- |style="color:white;background-color:green;text-align:center;"|'''824''' |[[Línea 824 (Interurbanos Madrid)|Madrid (Aeropuerto) - Torrejón de Ardoz - Alcalá de Henares]] |- |style="color:white;background-color:green;text-align:center;"|'''FS2''' |[[Línea FS2 (Interurbanos Madrid)|Torrelaguna - Alcalá de Henares]] |- |style="color:white;background-color:purple;text-align:center;"| '''VAC-243''' | [[Línea VAC-243 (Largo recorrido)|Madrid (Avenida de América) – Guadalajara]] |- | colspan="2" style="color:yellowgreen;background-color:black;text-align:center;" |'''Noturnus''' |- |style="color:yellowgreen;background-color:black;text-align:center;"|'''N200''' |[[Línea N200 (Interurbanos Madrid)|Alcalá de Henares - Villalbilla - Alcalá de Henares]] |- |style="color:yellowgreen;background-color:black;text-align:center;"|'''N202''' |[[Línea N202 (Interurbanos Madrid)|Madrid (Avenida de América) – Torrejón de Ardoz - Alcalá de Henares]] |- |} ==== Trasporti airiu ==== El aropuertu cevil mas cercanu es el de ''Adolfo Suárez Mairil-Barajas''. === Trasporti urbanu === ===== Otobús ===== [[Archivu:000672 - Autobús.jpg|miniaturadeimagen|alt=Otobús urbanu d'Alcalá|Otobús urbanu d'Alcalá]] La ciá cuenta con dies liñas (una d'ellas es una dobli liña circulal d'otobús urbanu) {| class="wikitable" | colspan="2" style="color:white;background-color:red;text-align:center;" |'''Diurnus''' |- ! Liña !! Recorríu |- align=center |style="color:white;background-color:red;text-align:center;" | '''1A''' || ''Circular Alcalá de Henares'' (en sentíu orariu) |- align=center |style="color:white;background-color:red;text-align:center;" | '''1B''' || ''Circular Alcalá de Henares'' (en sentí antioraruo) |- align=center |style="color:white;background-color:red;text-align:center;" | '''2''' || Puerta de Santa Ana - Universidad / Hospital |- align=center |style="color:white;background-color:red;text-align:center;" | '''3''' || Cuatro Caños - Universidad / Hospital - Espartales |- align="center" |style="color:white;background-color:red;text-align:center;" | '''5''' || Plaza de la Paz - Nueva Rinconada |- align="center" |style="color:white;background-color:red;text-align:center;" | '''6''' || Estación de La Garena - Virgen del Val |- align="center" |style="color:white;background-color:red;text-align:center;" | '''7''' || Ensanche Norte - Nueva Alcalá / Cementerio Jardín |- align="center" |style="color:white;background-color:red;text-align:center;" | '''8''' || Los Nogales - Virgen del Val |- align="center" |style="color:white;background-color:red;text-align:center;" | '''9''' || Est. Alcalá de Henares - El Olivar / Pol. Camporroso |- align="center" |style="color:white;background-color:red;text-align:center;" | '''10''' || Vía Complutense Centro - Espartales Norte |- align="center" |style="color:white;background-color:red;text-align:center;" | '''11''' || La Garena - Estación de Alcalá Universidad |} ===== Taxi ===== [[Archivu:Alcalá de Henares (RPS 14-04-2018) distintivo de taxi.png|miniaturadeimagen|alt=Taxi alcalaínu|Taxi alcalaínu]] La ciá cuenta con 73 taxis, pintaus de brancu con una franja morá en diagonal enas puertas con el escúu de la ciá == Atijus p'ahuera== {{commonscat|Alcalá de Henares}} == Referencias == <references/> [[Categoría:Monecipius dela Comunidá de Mairil]] 40j5rjwt6xl0luc8owsp3hu0ecnf66v Usuario:Olarcos 2 3582 144448 144441 2026-09-30T21:48:05Z Olarcos 82 /* Los mis endirguis */ 144448 wikitext text/x-wiki {{#babel:es|ext|pt-5|en-4|de-3|fr-3|it-3|ro-3|cat-2|la-2|ru-1|zh-1}} Bien-llegáus ala mi página d'ussuariu. Si algunu quieri empuntal-mi algún mensagi, que si es mestel gasti la [[Usuariu Caraba:Olarcos|çona de caraba]] desta mesma página de gastaol. {{Usuárius/Güiquipedista}} {{Usuárius/Ortugrafia}} == Los mis endirguis == {| class="toc" cellpadding=0 cellspacing=2 style="width:60%;text-align:center;clear:all; margin-left:3px;" |- !Align=left bgcolor=black style="color:white"|&nbsp;Creaus&nbsp;<small></small> |- | <div [[style=" height:600px; font-size:90%;overflow: auto;"> *[[Kabul]] *[[Pedru Calderón dela Barca]] *[[Tiziano]] *[[Tintoretto]] *[[El Greco]] *[[Nuversidá de Bolonia]] *[[Renacimientu español]] *[[Miguel Hernández]] *[[Garcilaso de la Vega]] *[[Luenguas bereberis]] *[[Marrakech]] *[[Salé]] *[[Abdelá Taia]] *[[David Burtka]] *[[Salzburgu]] *[[Miguel Servet]] *[[María Moliner]] *[[Nuversidá de Çaragoça]] *[[Óscar Latas Alegre]] *[[Ara Malikian]] *[[Nuversidá de Zúrich]] *[[Nelio Biedermann]] *[[Andréi Sájarov]] *[[Asjabad]] *[[Fogu]] *[[Cidade Velha]] *[[Dracaena draco]] *[[Macaronesia]] *[[Isla de Santiagu]] *[[Imperiu Español]] *[[Juana Inés de la Cruz]] *[[Via Transilvanica]] *[[Bakú]] *[[Luis de Góngora]] *[[Nuversidá de Oxford]] *[[Nuversidá de Cambridge]] *[[Dámaso Alonso]] *[[Vicente Aleixandre]] *[[Nuversidá Politénica de Mairil]] *[[Tiflis]] *[[Reikiavik]] *[[Covilhã]] *[[Beira Baxa]] *[[Guarda]] *[[Cannes]] *[[Festival de Cini de Cannes]] *[[Cristian Mungiu]] *[[Diana Gómez]] *[[José de Alencar]] *[[Machado de Assis]] *[[Roger Escapa Farrés]] *[[Eça de Queiroz]] *[[Afonso Reis Cabral]] *[[Peseta]] *[[Rui Couceiro]] *[[Península de Yucatán]] *[[Virreinatu de Nueva España]] *[[Camilo José Cela]] *[[Chicho Ibáñez Serrador]] *[[Nuversidá de Potsdam]] *[[Potsdam]] *[[Alexander von Humboldt]] *[[Nuversidá Babeș-Bolyai]] *[[Norman Manea]] *[[Cometa]] *[[Edmond Halley]] *[[Joseph Louis Lagrange]] *[[Valaquia]] *[[Alfredo Landa]] *[[Gracia Querejeta]] *[[Nuversidá Complutense de Mairil]] *[[Fernando León de Aranoa]] *[[Elías Querejeta]] *[[Carlos Saura]] *[[Prémius Goya]] *[[Arón Piper]] *[[Omar Ayuso]] *[[Nuversidá Carlos III de Mairil]] *[[América del Norti]] *[[Vicente Paredes]] *[[Estitutu Coltural Rumanu]] *[[Premius Gaudí]] *[[Maramureș]] *[[Ion Negoițescu]] *[[David Moragas]] *[[Sitiu de Badajós (1705)]] *[[Centru Coltural Coreanu n'España]] *[[Cluj-Napoca]] *[[Estitutu Confuciu]] *[[Agatha Christie]] *[[Louis Pasteur]] *[[British Council]] *[[Provincia d'Estremaura]] *[[Alliance Française]] *[[Sociedá Dante Alighieri]] *[[Dinastía aftasí]] *[[Goethe-Institut]] *[[Corona de Castilla]] *[[César Muñoz]] *[[Provincia de Trugillu (España)]] *[[Alejandro Amenábar]] *[[Julio Peña Fernández]] *[[Reinu d'Iberia]] *[[Sagrajas]] *[[Batalla de Sagrajas]] *[[Idioma georgianu]] *[[Siena]] *[[Cimabue]] *[[Abderramán II]] *[[Alcaçaba de Méria]] *[[Bernardo de Alderete]] *[[Donkervoort]] *[[Dolmen del prau de Lácara]] *[[Carlos Benito]] *[[David Cirici]] *[[Ídolu d'Estremaúra]] *[[Buyumbura]] *[[George Enescu]] *[[El lince con botas]] *[[Manu Pérez]] *[[Năsăud]] *[[Ídolu de Garrovillas]] *[[Kigali]] *[[Volodymyr Zelenskyy]] *[[Bronzi d'Alcántara]] *[[Antananarivu]] *[[Dolmen de Toriñuelu]] *[[Dolmen de Magacela]] *[[Hugo Travers]] *[[Cueva de Santa Ana]] *[[Muralla de Prasencia]] *[[Francesco Petrarca]] *[[Leïla Slimani]] *[[Gaborone]] *[[Bangui]] *[[Hunus]] *[[Ioana Nicolaie]] *[[Mbabane]] *[[Lilongüe]] *[[Nairobi]] *[[Harare]] *[[Dodoma]] *[[Kampala]] *[[Yuba]] *[[Uagadugú]] *[[Mogadisciu]] *[[Yibuti (ciá)]] *[[Nuakchot]] *[[Dakar]] *[[Conakry]] *[[Freetown]] *[[Unidas por Extremadura]] *[[Daniel Pennac]] *[[Monrovia]] *[[Yamusukro]] *[[Silabariu mandombe]] *[[Luenga lingala]] *[[Brazzaville]] *[[Abuya]] *[[Golfu de Guinea]] *[[Lomé]] *[[Windhoek]] *[[Libreville]] *[[Claudiu Ptolomeu]] *[[Ajaccio]] *[[Vándalus]] *[[Vulcán]] *[[San Marinu (ciá)]] *[[Palmira]] *[[Emperiu Romanu d'Ocidenti]] *[[Reinu visigodu]] *[[Yaoundé]] *[[Golfu de Finlándia]] *[[Montevideu]] *[[Yamena]] *[[Jartum]] *[[Tangu]] *[[Flamencu]] *[[Nuversidá Entrenacional d'Andaluzía]] *[[Miguel Poveda]] *[[Antonio de Nebrija]] *[[Colton Haynes]] *[[Nuversidá Nebrija]] *[[Estitutu Camões]] *[[Estitutu Cervantes]] *[[Estitutu Ramón Llull]] *[[James van der Beek]] *[[Permafrost]] *[[Premiu Nobel]] *[[Víctor Gutiérrez Santiago]] *[[Xi Jinping]] *[[Nuversidá de Harvard]] *[[Academia Rumana]] *[[Maia Sandu]] *[[Nicușor Dan]] *[[Netflix]] *[[Albuquerque]] *[[Neil Patrick Harris]] *[[Clarice Lispector]] *[[Hollywood]] *[[Zachary Quinto]] *[[Marlene Dietrich]] *[[Premius Óscar]] *[[Nuversidá de California]] *[[Talasocracia]] *[[James Dean]] *[[Montgomery Clift]] *[[Brandon Sanderson]] *[[Benquerencia]] *[[Ulán Bator]] *[[Siberia]] *[[Imperiu Russu]] *[[Ge'ez]] *[[Menelik II de Etiopía]] *[[Talaveruela]] *[[El Cerezu]] *[[Xarilla]] *[[Delta del Danubiu]] *[[Adis Abeba]] *[[Mdina]] *[[Luenga maltesa]] *[[La Valeta]] *[[Luenga Irlandesa]] *[[Bristol]] *[[Henry Benedict Medlicott]] *[[Gondwana]] *[[Praia]] *[[Idioma lituano]] *[[María Egual]] *[[Juan Latinu]] *[[Chisinau]] *[[Wladimir Köppen]] *[[Idioma búlgaru]] *[[Clasificación climática de Köppen]] *[[Riga]] *[[Vilna]] *[[Kaunas]] *[[Luneburgu]] *[[Pedru I de Russia]] *[[Diego de Torres Villarroel]] *[[Calderu]] *[[Kingston]] *[[Bruce W. Wardropper]] *[[Kazán]] *[[Clara Jara de Soto]] *[[Günter Grass]] *[[Lübeck]] *[[Ramon Llull]] *[[Liga Hanseática]] *[[CSIC]] *[[Museu del Hermitage]] *[[Dubái (ciá)]] *[[Dubái]] *[[Provença]] *[[Caracas]] *[[Arrescuñacielus]] *[[Ventura de los Reyes Prósper]] *[[José Antonio Pavón y Jiménez]] *[[Malmö]] *[[Leonardo Dantés]] *[[Ñuflo de Chaves]] *[[Roberto Iniesta]] *[[Valli d’Aran]] *[[Arti románicu]] *[[Arti mudejal]] *[[Arti góticu]] *[[Fra Angélico]] *[[Museu Nacional del Prado]] *[[Herreruela]] *[[Aveiru]] *[[Fábrica de diplomas]] *[[Baltasar Gracián]] *[[Marcel Ciolacu]] *[[Embalsi de Valdecañas]] *[[El Berrocaleju]] *[[Almorín]] *[[Sajonis de Transilvania]] *[[Transilvania]] *[[Altadena]] *[[Eugene Smith]] *[[Delitosa]] *[[Pasadena]] *[[Paul Verlaine]] *[[Arthur Rimbaud]] *[[Sonetu]] *[[Garvín]] *[[Belvís]] *[[Arad]] *[[Monicipiu]] *[[Herrera d'Alcántara]] *[[Mari del Norti]] *[[Sibiu]] *[[Klaus Iohannis]] *[[Almeida Garrett]] *[[Fernando Namora]] *[[Antero de Quental]] *[[Nuversidá de Coimbra]] *[[Miguel Torga]] *[[Viandal]] *[[Lengua sueca]] *[[Tallín]] *[[Premio Camões]] *[[Mia Couto]] *[[Irène Némirovsky]] *[[Valli]] *[[El Gordu]] *[[California]] *[[Toponimia]] *[[Castaña]] *[[Choçu]] *[[Manila]] *[[Conrad Ricamora]] *[[Piçarra del Barrau]] *[[Peralea de san Román]] *[[Batalla de Trafalgar]] *[[Revolución francesa]] *[[Azetuna]] *[[El Toril]] *[[Garganta del Obispu]] *[[Sierra de San Bernabé]] *[[Zane Phillips]] *[[Fire Island]] *[[Malabo]] *[[Alfabetu latinu]] *[[Puertu Montt]] *[[Ahmed III]] *[[Imperiu otomanu]] *[[Constantin Brâncoveanu]] *[[Península de Cotentin]] *[[Islas del Canal]] *[[Mari Bálticu]] *[[Canal dela Mancha]] *[[Napoleón III Bonaparte]] *[[Alexandru Ioan Cuza]] *[[Parqui natural de Cornalvu]] *[[Nuversidá Alexandru Ioan Cuza de Iași]] *[[Tomasz Ziętek]] *[[Margarita Salas]] *[[Mircea Cărtărescu]] *[[Piața Universității]] *[[Nuversidá de Bucarest]] *[[Ana Aslan]] *[[Joël Dicker]] *[[Montis Cárpatus]] *[[Alberto Amarilla]] *[[Constantin Brâncuși]] *[[Aitana Sánchez-Gijón]] *[[Keanu Reeves]] *[[Jón Þór Birgisson]] *[[Sigur Rós]] *[[Nuversidá de Güelva]] *[[Olga Roriz]] *[[Tiago Guedes]] *[[Luís de Camões]] *[[Nuversidá de Lisboa]] *[[Afonso Cruz]] *[[Chino mandarín]] *[[The Guardian]] *[[José Eduardo Agualusa]] *[[Dueru]] *[[Ianis Hagi]] *[[Tennessee]] *[[Ryan Phillippe]] *[[Elvis Presley]] *[[Las Vegas]] *[[Andre Agassi]] *[[Martin Luther King]] *[[Baltimore]] *[[Maputo]] *[[Directol de cini]] *[[Caminu de Santiagu]] *[[Domiñu Internet]] *[[João Salaviza]] *[[Puesía]] *[[Iași]] *[[Erfurt]] *[[Max Weber]] *[[António Costa]] *[[Luanda]] *[[Revolución delos Cravelis]] *[[Marcelo Rebelo de Sousa]] *[[Luís Montenegro]] *[[Coordenadas geográficas]] *[[Província d'Albaceti]] *[[Islas Aleutianas]] *[[Mari de Bering]] *[[Alaska]] *[[Uropa Ocidental]] *[[Nicolae Iorga]] *[[Johannes Gutenberg]] *[[Biblia de Gutenberg]] *[[Romanticismu]] *[[Sacru Emperiu Romanu Germánicu]] *[[Emperiu otomanu]] *[[Esteban III de Moldavia]] *[[Botoșani]] *[[Mihai Eminescu]] *[[Timisoara]] *[[Riu Volga]] *[[Leonardo DiCaprio ‎]] *[[Torri de Shújov nel riu Oká]] *[[Riu Oká]] *[[Alcaldi]] *[[Dicionário Priberam da Língua Portuguesa]] *[[Hepatitis]] *[[Riu Moscova]] *[[Testigus de Jehová]] *[[Ethnologue]] *[[Ud]] *[[Casas del Castañal]] *[[Arroyumolinus de la Vera]] *[[Proutu enteriol brutu]] *[[Donald Trump]] *[[Sierra de Tormantus]] *[[Toscana]] *[[Estatutu autonomia]] *[[Oriol Nolis]] *[[Códigu postal]] *[[Gargüera]] *[[Cabreru]] *[[Angela Merkel]] *[[Coimbra]] *[[Riu la Prata]] *[[Luenga oficial]] *[[Puebración]] *[[Argentina]] *[[Cáparra]] *[[Prencipau d'Astúrias]] *[[Produtu interiol brutu]] *[[Comuniá Autónoma]] *[[Helmanamientu de ciais]] *[[Lisboa]] *[[Océanu Atlánticu]] *[[Andaluzia]] *[[Juan Carlos I d'España]] *[[55 Cancri]] *[[Lógica]] *[[Praneta]] *[[Unión Uropea]] *[[Zona Euru]] *[[Euru]] *[[Salamanca]] *[[Montis Uralis]] *[[Rei]] *[[Inu]] *[[Capital]] *[[Monea]] *[[Luenga oficial]] *[[Austrália]] *[[Andorra]] *[[Malotia]] *[[Continenti]] *[[Antáltia]] *[[Matemáticas]] *[[Fráncia]] *[[Dinamarca]] *[[Alemaña]] *[[Itália]] *[[Portugal]] *[[Península d'Anatólia]] *[[Barrocu]] *[[Mari Negru]] *[[Estrechu d'Otrantu]] *[[Mari Adriáticu]] *[[Península Itálica]] *[[II Guerra Mundial]] *[[Península Ibérica]] *[[Mari Colorau]] *[[África]] *[[Mari Mediterráneu]] *[[Ásia]] *[[Província de Caçris]] *[[España]] *[[Caçris]] *[[Barrau]] *[[Mairil]] *[[Almendraleju]] *[[Argélia]] *[[Marruecus]] *[[Islándia]] *[[Irlanda]] *[[Áustria]] *[[Reinu Uniu]] </div> |} <table style="float: left; margin-bottom: 0.1em; border: #3D9140 solid 1px; -moz-border-radius: 10px; background: #082567; width: 100%"> <tr><td><h3 style="border-bottom: #3D9140 solid 1px; border-right: #3D9140 solid 1px; -moz-border-radius: 10px; background: #50C878; text-align: center; padding: 3px; margin-bottom: -2px;"><font face="trebuchet ms" color="#082567"><big>''Paísis ondi he estau:''<big></font></h3></td></tr><tr><td><div style="padding-left: 3px; padding-right: 3px; padding-top: 0px; padding-bottom: 1px; text-align: left; font-family: arial, sans-serif; font-size: 99%;" class="plainlinks"> <center> {| style="border:1px; border: thin solid grey; background-color:#F0DC82" |align="right"|Añus/Mesis: |align="left"|[[Imagen:Flag of Spain.svg|44px|España]] [[Imagen:Flag of Argentina.svg|45px|Argentina]] [[Imagen:Flag of Germany.svg|46px|Alemania]] [[Imagen:Flag of Portugal.svg|44px|Portugal]] [[Imagen:Flag of Romania.svg|44px|Rumanía]] |- |align="right"|Semanas: |align="left"|[[Imagen:flag of Brazil.svg|42px|Brasil]] [[Imagen:Flag of France.svg|44px|Francia]] [[Imagen:Flag of Russia.svg|44px|Rusia]] [[Imagen:Flag of Mongolia.svg|57px|Mongolia]] [[Imagen:Flag of China.svg|44px|China]] [[Imagen:Flag of the United Kingdom.svg|48px|Reino Unido]] [[Imagen:Flag of Italy.svg|44px|Italia]] [[Imagen:Flag of USA.svg|53px|Estaus Unius]] |- | |- |align="right"|Días: |align="left"|[[Imagen:Flag of Austria.svg|44px|Austria]] [[Imagen:Flag of Switzerland.svg|30px|Suiça]] [[Imagen:Flag of Liechtenstein.svg|47px|Liechtenstein]] [[Imagen:Flag of Paraguay.svg|48px|Paraguay]] [[Imagen:Flag of Chile.svg|41px|Chile]] [[Imagen:Flag of the Netherlands.svg|41px|Holanda]] [[Imagen:Flag of Belgium (civil).svg|41px|Bélgica]] [[Imagen:Flag of Monaco.svg|34px|Monaco]] [[Imagen:Flag of the Czech Republic.svg|40px|República Checa]] [[Imagen:Flag of Sweden.svg|45px|Suecia]] [[Imagen:Flag of Denmark.svg|38px|Dinamarca]] [[Imagen:Flag of Norway.svg|38px|Noruega]] [[Imagen:Flag of Finland.svg|47px|Finlandia]] [[Imagen:Flag of Estonia.svg|43px|Estonia]] [[Imagen:Flag of Latvia.svg|52px|Letonia]] [[Imagen:Flag of Poland.svg|45px|Polonia]] [[Imagen:Flag of Slovenia.svg|55px|Eslovenia]] [[Imagen:Flag of Slovakia.svg|45px|Eslovaquia]] [[Imagen:Flag of Hungary.svg|55px|Hungría]] [[Imagen:Flag of Croatia.svg|53px|Croacia]] [[Imagen:Flag of Ukraine.svg|40px|Ucrania]] [[Imagen:Flag of Morocco.svg|40px|Marruecos]] [[Imagen:Flag of Kazakhstan.svg|50px|Kazajistán]] [[Imagen:Flag of Ireland.svg|50px|Irlanda]] [[Imagen:Flag_of_Scotland.svg|40px|Escocia]] [[Imagen:Flag of Malta.svg|38px|Malta]] [[Imagen:Flag of Moldova.svg|50px|Moldóvia]] |- |- |- | |} </center> </td></tr></table> g25jqqlwmnyea9cnhptyvnby0m5zizp 144453 144448 2026-10-01T09:39:12Z Olarcos 82 /* Los mis endirguis */ 144453 wikitext text/x-wiki {{#babel:es|ext|pt-5|en-4|de-3|fr-3|it-3|ro-3|cat-2|la-2|ru-1|zh-1}} Bien-llegáus ala mi página d'ussuariu. Si algunu quieri empuntal-mi algún mensagi, que si es mestel gasti la [[Usuariu Caraba:Olarcos|çona de caraba]] desta mesma página de gastaol. {{Usuárius/Güiquipedista}} {{Usuárius/Ortugrafia}} == Los mis endirguis == {| class="toc" cellpadding=0 cellspacing=2 style="width:60%;text-align:center;clear:all; margin-left:3px;" |- !Align=left bgcolor=black style="color:white"|&nbsp;Creaus&nbsp;<small></small> |- | <div [[style=" height:600px; font-size:90%;overflow: auto;"> *[[Islamabad]] *[[Kabul]] *[[Pedru Calderón dela Barca]] *[[Tiziano]] *[[Tintoretto]] *[[El Greco]] *[[Nuversidá de Bolonia]] *[[Renacimientu español]] *[[Miguel Hernández]] *[[Garcilaso de la Vega]] *[[Luenguas bereberis]] *[[Marrakech]] *[[Salé]] *[[Abdelá Taia]] *[[David Burtka]] *[[Salzburgu]] *[[Miguel Servet]] *[[María Moliner]] *[[Nuversidá de Çaragoça]] *[[Óscar Latas Alegre]] *[[Ara Malikian]] *[[Nuversidá de Zúrich]] *[[Nelio Biedermann]] *[[Andréi Sájarov]] *[[Asjabad]] *[[Fogu]] *[[Cidade Velha]] *[[Dracaena draco]] *[[Macaronesia]] *[[Isla de Santiagu]] *[[Imperiu Español]] *[[Juana Inés de la Cruz]] *[[Via Transilvanica]] *[[Bakú]] *[[Luis de Góngora]] *[[Nuversidá de Oxford]] *[[Nuversidá de Cambridge]] *[[Dámaso Alonso]] *[[Vicente Aleixandre]] *[[Nuversidá Politénica de Mairil]] *[[Tiflis]] *[[Reikiavik]] *[[Covilhã]] *[[Beira Baxa]] *[[Guarda]] *[[Cannes]] *[[Festival de Cini de Cannes]] *[[Cristian Mungiu]] *[[Diana Gómez]] *[[José de Alencar]] *[[Machado de Assis]] *[[Roger Escapa Farrés]] *[[Eça de Queiroz]] *[[Afonso Reis Cabral]] *[[Peseta]] *[[Rui Couceiro]] *[[Península de Yucatán]] *[[Virreinatu de Nueva España]] *[[Camilo José Cela]] *[[Chicho Ibáñez Serrador]] *[[Nuversidá de Potsdam]] *[[Potsdam]] *[[Alexander von Humboldt]] *[[Nuversidá Babeș-Bolyai]] *[[Norman Manea]] *[[Cometa]] *[[Edmond Halley]] *[[Joseph Louis Lagrange]] *[[Valaquia]] *[[Alfredo Landa]] *[[Gracia Querejeta]] *[[Nuversidá Complutense de Mairil]] *[[Fernando León de Aranoa]] *[[Elías Querejeta]] *[[Carlos Saura]] *[[Prémius Goya]] *[[Arón Piper]] *[[Omar Ayuso]] *[[Nuversidá Carlos III de Mairil]] *[[América del Norti]] *[[Vicente Paredes]] *[[Estitutu Coltural Rumanu]] *[[Premius Gaudí]] *[[Maramureș]] *[[Ion Negoițescu]] *[[David Moragas]] *[[Sitiu de Badajós (1705)]] *[[Centru Coltural Coreanu n'España]] *[[Cluj-Napoca]] *[[Estitutu Confuciu]] *[[Agatha Christie]] *[[Louis Pasteur]] *[[British Council]] *[[Provincia d'Estremaura]] *[[Alliance Française]] *[[Sociedá Dante Alighieri]] *[[Dinastía aftasí]] *[[Goethe-Institut]] *[[Corona de Castilla]] *[[César Muñoz]] *[[Provincia de Trugillu (España)]] *[[Alejandro Amenábar]] *[[Julio Peña Fernández]] *[[Reinu d'Iberia]] *[[Sagrajas]] *[[Batalla de Sagrajas]] *[[Idioma georgianu]] *[[Siena]] *[[Cimabue]] *[[Abderramán II]] *[[Alcaçaba de Méria]] *[[Bernardo de Alderete]] *[[Donkervoort]] *[[Dolmen del prau de Lácara]] *[[Carlos Benito]] *[[David Cirici]] *[[Ídolu d'Estremaúra]] *[[Buyumbura]] *[[George Enescu]] *[[El lince con botas]] *[[Manu Pérez]] *[[Năsăud]] *[[Ídolu de Garrovillas]] *[[Kigali]] *[[Volodymyr Zelenskyy]] *[[Bronzi d'Alcántara]] *[[Antananarivu]] *[[Dolmen de Toriñuelu]] *[[Dolmen de Magacela]] *[[Hugo Travers]] *[[Cueva de Santa Ana]] *[[Muralla de Prasencia]] *[[Francesco Petrarca]] *[[Leïla Slimani]] *[[Gaborone]] *[[Bangui]] *[[Hunus]] *[[Ioana Nicolaie]] *[[Mbabane]] *[[Lilongüe]] *[[Nairobi]] *[[Harare]] *[[Dodoma]] *[[Kampala]] *[[Yuba]] *[[Uagadugú]] *[[Mogadisciu]] *[[Yibuti (ciá)]] *[[Nuakchot]] *[[Dakar]] *[[Conakry]] *[[Freetown]] *[[Unidas por Extremadura]] *[[Daniel Pennac]] *[[Monrovia]] *[[Yamusukro]] *[[Silabariu mandombe]] *[[Luenga lingala]] *[[Brazzaville]] *[[Abuya]] *[[Golfu de Guinea]] *[[Lomé]] *[[Windhoek]] *[[Libreville]] *[[Claudiu Ptolomeu]] *[[Ajaccio]] *[[Vándalus]] *[[Vulcán]] *[[San Marinu (ciá)]] *[[Palmira]] *[[Emperiu Romanu d'Ocidenti]] *[[Reinu visigodu]] *[[Yaoundé]] *[[Golfu de Finlándia]] *[[Montevideu]] *[[Yamena]] *[[Jartum]] *[[Tangu]] *[[Flamencu]] *[[Nuversidá Entrenacional d'Andaluzía]] *[[Miguel Poveda]] *[[Antonio de Nebrija]] *[[Colton Haynes]] *[[Nuversidá Nebrija]] *[[Estitutu Camões]] *[[Estitutu Cervantes]] *[[Estitutu Ramón Llull]] *[[James van der Beek]] *[[Permafrost]] *[[Premiu Nobel]] *[[Víctor Gutiérrez Santiago]] *[[Xi Jinping]] *[[Nuversidá de Harvard]] *[[Academia Rumana]] *[[Maia Sandu]] *[[Nicușor Dan]] *[[Netflix]] *[[Albuquerque]] *[[Neil Patrick Harris]] *[[Clarice Lispector]] *[[Hollywood]] *[[Zachary Quinto]] *[[Marlene Dietrich]] *[[Premius Óscar]] *[[Nuversidá de California]] *[[Talasocracia]] *[[James Dean]] *[[Montgomery Clift]] *[[Brandon Sanderson]] *[[Benquerencia]] *[[Ulán Bator]] *[[Siberia]] *[[Imperiu Russu]] *[[Ge'ez]] *[[Menelik II de Etiopía]] *[[Talaveruela]] *[[El Cerezu]] *[[Xarilla]] *[[Delta del Danubiu]] *[[Adis Abeba]] *[[Mdina]] *[[Luenga maltesa]] *[[La Valeta]] *[[Luenga Irlandesa]] *[[Bristol]] *[[Henry Benedict Medlicott]] *[[Gondwana]] *[[Praia]] *[[Idioma lituano]] *[[María Egual]] *[[Juan Latinu]] *[[Chisinau]] *[[Wladimir Köppen]] *[[Idioma búlgaru]] *[[Clasificación climática de Köppen]] *[[Riga]] *[[Vilna]] *[[Kaunas]] *[[Luneburgu]] *[[Pedru I de Russia]] *[[Diego de Torres Villarroel]] *[[Calderu]] *[[Kingston]] *[[Bruce W. Wardropper]] *[[Kazán]] *[[Clara Jara de Soto]] *[[Günter Grass]] *[[Lübeck]] *[[Ramon Llull]] *[[Liga Hanseática]] *[[CSIC]] *[[Museu del Hermitage]] *[[Dubái (ciá)]] *[[Dubái]] *[[Provença]] *[[Caracas]] *[[Arrescuñacielus]] *[[Ventura de los Reyes Prósper]] *[[José Antonio Pavón y Jiménez]] *[[Malmö]] *[[Leonardo Dantés]] *[[Ñuflo de Chaves]] *[[Roberto Iniesta]] *[[Valli d’Aran]] *[[Arti románicu]] *[[Arti mudejal]] *[[Arti góticu]] *[[Fra Angélico]] *[[Museu Nacional del Prado]] *[[Herreruela]] *[[Aveiru]] *[[Fábrica de diplomas]] *[[Baltasar Gracián]] *[[Marcel Ciolacu]] *[[Embalsi de Valdecañas]] *[[El Berrocaleju]] *[[Almorín]] *[[Sajonis de Transilvania]] *[[Transilvania]] *[[Altadena]] *[[Eugene Smith]] *[[Delitosa]] *[[Pasadena]] *[[Paul Verlaine]] *[[Arthur Rimbaud]] *[[Sonetu]] *[[Garvín]] *[[Belvís]] *[[Arad]] *[[Monicipiu]] *[[Herrera d'Alcántara]] *[[Mari del Norti]] *[[Sibiu]] *[[Klaus Iohannis]] *[[Almeida Garrett]] *[[Fernando Namora]] *[[Antero de Quental]] *[[Nuversidá de Coimbra]] *[[Miguel Torga]] *[[Viandal]] *[[Lengua sueca]] *[[Tallín]] *[[Premio Camões]] *[[Mia Couto]] *[[Irène Némirovsky]] *[[Valli]] *[[El Gordu]] *[[California]] *[[Toponimia]] *[[Castaña]] *[[Choçu]] *[[Manila]] *[[Conrad Ricamora]] *[[Piçarra del Barrau]] *[[Peralea de san Román]] *[[Batalla de Trafalgar]] *[[Revolución francesa]] *[[Azetuna]] *[[El Toril]] *[[Garganta del Obispu]] *[[Sierra de San Bernabé]] *[[Zane Phillips]] *[[Fire Island]] *[[Malabo]] *[[Alfabetu latinu]] *[[Puertu Montt]] *[[Ahmed III]] *[[Imperiu otomanu]] *[[Constantin Brâncoveanu]] *[[Península de Cotentin]] *[[Islas del Canal]] *[[Mari Bálticu]] *[[Canal dela Mancha]] *[[Napoleón III Bonaparte]] *[[Alexandru Ioan Cuza]] *[[Parqui natural de Cornalvu]] *[[Nuversidá Alexandru Ioan Cuza de Iași]] *[[Tomasz Ziętek]] *[[Margarita Salas]] *[[Mircea Cărtărescu]] *[[Piața Universității]] *[[Nuversidá de Bucarest]] *[[Ana Aslan]] *[[Joël Dicker]] *[[Montis Cárpatus]] *[[Alberto Amarilla]] *[[Constantin Brâncuși]] *[[Aitana Sánchez-Gijón]] *[[Keanu Reeves]] *[[Jón Þór Birgisson]] *[[Sigur Rós]] *[[Nuversidá de Güelva]] *[[Olga Roriz]] *[[Tiago Guedes]] *[[Luís de Camões]] *[[Nuversidá de Lisboa]] *[[Afonso Cruz]] *[[Chino mandarín]] *[[The Guardian]] *[[José Eduardo Agualusa]] *[[Dueru]] *[[Ianis Hagi]] *[[Tennessee]] *[[Ryan Phillippe]] *[[Elvis Presley]] *[[Las Vegas]] *[[Andre Agassi]] *[[Martin Luther King]] *[[Baltimore]] *[[Maputo]] *[[Directol de cini]] *[[Caminu de Santiagu]] *[[Domiñu Internet]] *[[João Salaviza]] *[[Puesía]] *[[Iași]] *[[Erfurt]] *[[Max Weber]] *[[António Costa]] *[[Luanda]] *[[Revolución delos Cravelis]] *[[Marcelo Rebelo de Sousa]] *[[Luís Montenegro]] *[[Coordenadas geográficas]] *[[Província d'Albaceti]] *[[Islas Aleutianas]] *[[Mari de Bering]] *[[Alaska]] *[[Uropa Ocidental]] *[[Nicolae Iorga]] *[[Johannes Gutenberg]] *[[Biblia de Gutenberg]] *[[Romanticismu]] *[[Sacru Emperiu Romanu Germánicu]] *[[Emperiu otomanu]] *[[Esteban III de Moldavia]] *[[Botoșani]] *[[Mihai Eminescu]] *[[Timisoara]] *[[Riu Volga]] *[[Leonardo DiCaprio ‎]] *[[Torri de Shújov nel riu Oká]] *[[Riu Oká]] *[[Alcaldi]] *[[Dicionário Priberam da Língua Portuguesa]] *[[Hepatitis]] *[[Riu Moscova]] *[[Testigus de Jehová]] *[[Ethnologue]] *[[Ud]] *[[Casas del Castañal]] *[[Arroyumolinus de la Vera]] *[[Proutu enteriol brutu]] *[[Donald Trump]] *[[Sierra de Tormantus]] *[[Toscana]] *[[Estatutu autonomia]] *[[Oriol Nolis]] *[[Códigu postal]] *[[Gargüera]] *[[Cabreru]] *[[Angela Merkel]] *[[Coimbra]] *[[Riu la Prata]] *[[Luenga oficial]] *[[Puebración]] *[[Argentina]] *[[Cáparra]] *[[Prencipau d'Astúrias]] *[[Produtu interiol brutu]] *[[Comuniá Autónoma]] *[[Helmanamientu de ciais]] *[[Lisboa]] *[[Océanu Atlánticu]] *[[Andaluzia]] *[[Juan Carlos I d'España]] *[[55 Cancri]] *[[Lógica]] *[[Praneta]] *[[Unión Uropea]] *[[Zona Euru]] *[[Euru]] *[[Salamanca]] *[[Montis Uralis]] *[[Rei]] *[[Inu]] *[[Capital]] *[[Monea]] *[[Luenga oficial]] *[[Austrália]] *[[Andorra]] *[[Malotia]] *[[Continenti]] *[[Antáltia]] *[[Matemáticas]] *[[Fráncia]] *[[Dinamarca]] *[[Alemaña]] *[[Itália]] *[[Portugal]] *[[Península d'Anatólia]] *[[Barrocu]] *[[Mari Negru]] *[[Estrechu d'Otrantu]] *[[Mari Adriáticu]] *[[Península Itálica]] *[[II Guerra Mundial]] *[[Península Ibérica]] *[[Mari Colorau]] *[[África]] *[[Mari Mediterráneu]] *[[Ásia]] *[[Província de Caçris]] *[[España]] *[[Caçris]] *[[Barrau]] *[[Mairil]] *[[Almendraleju]] *[[Argélia]] *[[Marruecus]] *[[Islándia]] *[[Irlanda]] *[[Áustria]] *[[Reinu Uniu]] </div> |} <table style="float: left; margin-bottom: 0.1em; border: #3D9140 solid 1px; -moz-border-radius: 10px; background: #082567; width: 100%"> <tr><td><h3 style="border-bottom: #3D9140 solid 1px; border-right: #3D9140 solid 1px; -moz-border-radius: 10px; background: #50C878; text-align: center; padding: 3px; margin-bottom: -2px;"><font face="trebuchet ms" color="#082567"><big>''Paísis ondi he estau:''<big></font></h3></td></tr><tr><td><div style="padding-left: 3px; padding-right: 3px; padding-top: 0px; padding-bottom: 1px; text-align: left; font-family: arial, sans-serif; font-size: 99%;" class="plainlinks"> <center> {| style="border:1px; border: thin solid grey; background-color:#F0DC82" |align="right"|Añus/Mesis: |align="left"|[[Imagen:Flag of Spain.svg|44px|España]] [[Imagen:Flag of Argentina.svg|45px|Argentina]] [[Imagen:Flag of Germany.svg|46px|Alemania]] [[Imagen:Flag of Portugal.svg|44px|Portugal]] [[Imagen:Flag of Romania.svg|44px|Rumanía]] |- |align="right"|Semanas: |align="left"|[[Imagen:flag of Brazil.svg|42px|Brasil]] [[Imagen:Flag of France.svg|44px|Francia]] [[Imagen:Flag of Russia.svg|44px|Rusia]] [[Imagen:Flag of Mongolia.svg|57px|Mongolia]] [[Imagen:Flag of China.svg|44px|China]] [[Imagen:Flag of the United Kingdom.svg|48px|Reino Unido]] [[Imagen:Flag of Italy.svg|44px|Italia]] [[Imagen:Flag of USA.svg|53px|Estaus Unius]] |- | |- |align="right"|Días: |align="left"|[[Imagen:Flag of Austria.svg|44px|Austria]] [[Imagen:Flag of Switzerland.svg|30px|Suiça]] [[Imagen:Flag of Liechtenstein.svg|47px|Liechtenstein]] [[Imagen:Flag of Paraguay.svg|48px|Paraguay]] [[Imagen:Flag of Chile.svg|41px|Chile]] [[Imagen:Flag of the Netherlands.svg|41px|Holanda]] [[Imagen:Flag of Belgium (civil).svg|41px|Bélgica]] [[Imagen:Flag of Monaco.svg|34px|Monaco]] [[Imagen:Flag of the Czech Republic.svg|40px|República Checa]] [[Imagen:Flag of Sweden.svg|45px|Suecia]] [[Imagen:Flag of Denmark.svg|38px|Dinamarca]] [[Imagen:Flag of Norway.svg|38px|Noruega]] [[Imagen:Flag of Finland.svg|47px|Finlandia]] [[Imagen:Flag of Estonia.svg|43px|Estonia]] [[Imagen:Flag of Latvia.svg|52px|Letonia]] [[Imagen:Flag of Poland.svg|45px|Polonia]] [[Imagen:Flag of Slovenia.svg|55px|Eslovenia]] [[Imagen:Flag of Slovakia.svg|45px|Eslovaquia]] [[Imagen:Flag of Hungary.svg|55px|Hungría]] [[Imagen:Flag of Croatia.svg|53px|Croacia]] [[Imagen:Flag of Ukraine.svg|40px|Ucrania]] [[Imagen:Flag of Morocco.svg|40px|Marruecos]] [[Imagen:Flag of Kazakhstan.svg|50px|Kazajistán]] [[Imagen:Flag of Ireland.svg|50px|Irlanda]] [[Imagen:Flag_of_Scotland.svg|40px|Escocia]] [[Imagen:Flag of Malta.svg|38px|Malta]] [[Imagen:Flag of Moldova.svg|50px|Moldóvia]] |- |- |- | |} </center> </td></tr></table> ssrbhaymlsi5xotos9bkfna3u2nqpap Kabul 0 12027 144447 2026-09-30T21:46:49Z Olarcos 82 Criá página con '{{Ficha de entidad subnacional}}' 144447 wikitext text/x-wiki {{Ficha de entidad subnacional}} 5qukelgv7cktzcfg7kl09ortr7ndf7f 144449 144447 2026-09-30T21:53:38Z Olarcos 82 144449 wikitext text/x-wiki {{Ficha de entidad subnacional}} '''Kabul''' (كابل en [[Idioma persa|darí]] i [[Idioma pastún|pastún]], [[Transliteración|transliterau]] comu ''Kabul'', ''Kābul'', ''Kābol'' o ''Kabol'') es la [[Capital (política)|capital]] i la [[Anexu:Ciais d’Afganistán por puebración|ciá más grandi]] d’[[Afganistán]], cuna puebración estimá en 2015 de {{esd|4.635.000}} abitantis.<ref name="Factbook">{{cita web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/af.html |título=The World Factbook |editorial=CIA |fechaacceso=13 de septiembre de 2015 |fechaarchivo=20 de septiembre de 2017 |urlarchivo=https://web.archive.org/web/20170920072213/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/af.html |deadurl=yes }}</ref> Capital dela [[provincia de Kabul]], es un centru económicu i coltoral assitiau estratéhicamenti nun valli estrechu qu’alreola’l [[ríu Kabul]], ena parti alta delas montañas dantis del [[passu Khyber]]. Kabul se topa ena parti alta dun valli estrechu entre las montañas del [[Hindu Kush]], a una altitú de 1790 metrus (5873 pies), lo que la converti nuna delas capitalis más altas del mundu. Se dizi que la ciá tien más de 3500 añus d’antigüedá i que se menciona dendi, polo menus, la época del [[Imperiu aqueménida]]. Se topa nun emplazamientu estratéjicu a lo largu delas rutas comercialis del sul i centru d’Asia, i nun puntu clavi dela antigua [[Ruta dela Seda]]. Formó parti delos imperius aqueménida, siguíu polos [[Imperiu seléucida|seléucidas]], [[Imperiu Maurya|Maurya]], [[Reinu Grecobactrianu|grecobactrianus]], [[Reinu Indogriegu|indogriegus]], [[Imperiu kushán|kushán]], Kabul Shahis, [[Dinastía saffarí|saffarí]], [[Samánidas]], [[Imperiu gaznávida|gaznávida]], [[Imperiu gúrida|gúrida]], [[Jorezmitas]], <!-- Qarlughids, -->[[Dinastía Khilji|Khilji]], [[Dinastía timúrida|timúrida]], [[Imperiu mogol|mogol]] i [[Dinastía Hotaki|Hotaki]], ata que finalmenti pasó a formal parti del [[Imperiu durrani|Durrani]] —tamién conocíu comu «Imperiu afganu»— en 1747.<ref name=Dupree>{{cite web|url=http://www.aisk.org/aisk/NHDAHGTK05.php |title=An Historical Guide to Kabul&nbsp;– The Story of Kabul |author=[[Nancy Hatch Dupree]] / Aḥmad ʻAlī Kuhzād |publisher=American International School of Kabul |year=1972 |accessdate=18 de septiembre de 2010 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100830031416/http://www.aisk.org/aisk/NHDAHGTK05.php |archivedate=30 de agosto de 2010 |df= }}</ref> Kabul se convirtió ena capital d’Afganistán en 1776, duranti’l reinau de [[Timur Shah Durrani]], el segundu iju d’[[Ahmad Shah Durrani]]. A prencepius del {{siglo|XIX||s}}, los británicus ocuparun la ciá, peru endispués d’establecel relacionis diplomáticas se vierun obligaus a retiral toas las fuerças d’Afganistán. La ciá fue ocupá polos soviéticus en 1979, peru tamién l’abandonarun endispués de que se firmaran los Acuerdus de Ginebra de 1988. Una guerra civil ena década de 1990 entre varius grupus rebeldis destruyó gran parti dela ciá i causó numerosas bajas.<ref>{{cita web |url=http://www.lonelyplanet.com/afghanistan/kabul/history |title=History of Kabul |publisher=[[Lonely Planet]] |accessdate=27 de mayo de 2013 |fechaarchivo=3 de abril de 2019 |urlarchivo=https://web.archive.org/web/20190403060121/https://www.lonelyplanet.com/afghanistan/kabul/history |deadurl=yes }}</ref> Kabul es conocía polos sus jardinis, bazaris i palacius.<ref>{{cite web |last1=Gopalakrishnan |first1=Raju |title=Once called paradise, now Kabul struggles to cope |url=https://www.reuters.com/article/us-afghanistan-capital/once-called-paradise-now-kabul-struggles-to-cope-idUSSP20888220070416 |website=U.S.}}</ref><ref>{{cite web |author1=Abdul Zuhoor Qayomi |title=Kabul City: Isn’t just capital of Afghanistan but of palaces as well - Afghanistan Times |url=http://www.afghanistantimes.af/kabul-city-isnt-just-capital-of-afghanistan-but-of-palaces-as-well/ |website=Afghanistan Times}}</ref><ref>{{cite web |author1=Sayed A Azimi |title=Reversing Kabul’s Environmental Setbacks |url=https://www.linkedin.com/pulse/reversing-kabuls-environmental-setbacks-sayed-aziz-azimi |website=www.linkedin.com |language=en}}</ref> Tamién fue dantis una meca palos jóvinis ''hippies'' ocidentalis.<ref>{{cite web |title=„Mein Kabul“: ORF-Reporterlegende Fritz Orter präsentiert im „Weltjournal“ „seine Stadt“ – am 31. August um 22.30 Uhr in ORF 2 |url=https://www.ots.at/presseaussendung/OTS_20160830_OTS0058/mein-kabul-orf-reporterlegende-fritz-orter-praesentiert-im-weltjournal-seine-stadt-am-31-august-um-2230-uhr-in-orf-2 |website=OTS.at |language=alemán}}</ref> Dendi la retirada delos [[Talibán|talibanis]] del poel a finalis de 2001, la ciá encetó a reconstruíl-si cola ajuda dela comunidá enternacional. A pesal delos numerosus ataquis terroristas d’elementus antiestatalis, la ciá se está desenvolviendu i fue la quinta ciá de crecimientu más rápidu del mundu en 2012.<ref>{{cite web|url=http://www.citymayors.com/statistics/urban_growth1.html |title=World's fastest growing urban areas (1) |publisher=City Mayors |date=17 de mayo de 2012 |accessdate=17 de agosto de 2012}}</ref> La ciá está dividía en 22 distritus. El 15 d’abostu de 2021, Kabul fue tomá por combatientis talibanis, convirtiéndo-si ena trigésima tercera capital provincial capturá polos talibanis comu parti dela [[Ofensiva talibana de 2021]]. Cola captura de Kabul, los talibanis retomarun el control d’[[Afganistán]].<ref name="BBC_1">{{Cita web|url=https://www.bbc.com/mundo/noticias-internacional-58221075|título=Afganistán: el Talibán entra a Kabul y el presidente Ghani abandona el país|periódico=[[BBC News]]|fecha=15 de agosto de 2021}}</ref> == Etimología == Muchus estudiosus tienin señalau que’l nombri dela ciá provién del [[Sánscritu|sánscritu]] ''Kamboj''.<ref>Ethnologische Forschungen und Sammlung von Material für dieselben, 1871, p 244, Adolf Bastian - Ethnology.</ref><ref>The People of India: A Series of Photographic Illustrations, with ..., 1868, p 155, John William Kaye, Meadows Taylor, Great Britain India Office - Ethnology.</ref><ref>Supplementary Glossary, p. 304, H. M. Elliot.</ref><ref> Various Census of India, 1867, p 34.</ref><ref>Memoir on Cuneiform Inscription, 1849, p 98, Cuneiform inscriptions; Journal of the Royal Asiatic Society of Great Britain & Ireland, 1849, p 98, Henry Creswicke Rawlinson, Royal Asiatic Society of Great Britain and Ireland.</ref> Tamién es conocía enos escritus clásicus comu ''Kophes'' o ''Kophene''. == Estoria == === Antigüedá === Kabul tien una antigüedá de más de 3000 añus, pos se crei que fue fundá entre’l 2000&nbsp;a.&nbsp;C. i el 1500&nbsp;a.&nbsp;C. Nel testu hindú [[Rig Vedá]] se menciona la palabra "Kubhā" pa referil-si al [[ríu Kabul]]. Enque no está claru qual era’l nombri que recibía la ciá ena antigüedá, sigún distintas fuentis l’assentamientu era conocíu comu ''Chabolo'', ''Kophes''. Los persas nel {{siglo|III|a|s}} la llamaban ''Kabura'' i el sabiu chinu [[Xuanzang]] la denomina ''Gaofu'', por exemplu. Nel {{siglo|I||s}} dela nuestra era, la ciá fue conquistá pol primer emperaol [[Kushana]], i permaneció nel imperiu ata’l {{siglo|III||s}}, periodu duranti’l qual Kabul fue una delas dos capitalis delos Kushan. Nel añu 435 fue conquistá polos [[heftalita|heftalitas]] —hunus blancus—. Endispués dela su derrota, los sus descendientis formarun una curta dinastía en [[Kabulistán]], llamá Kabul-Shahan, i construirun un muru defensivu alreol dela ciá pa protegel-si de possiblis ataquis delos árabis. Angunus restus d’essi muru s’han conservau ata ogañu. El [[Liang Shu]] tamién describi la conversión al [[budismu]] de [[Fusang]] por parti delos seis [[Monji budista|monjis budistas]] procedentis de [[Gandhara]] —ogañu [[Afganistán]]—: {{Cita|'' "En tiempos antiguos, la gente de Fusang no sabía nada de la religión budista, pero en el segundo año de [[Emperador Ming de Liu Song|DaMing]] de la [[dinastía Liu Song|dinastía Song]] (485), [[Monje budista|cinco monjes]] de [[Kipin]] (Kabul región de [[Gandhara]]) viajó por barco a ese país. Propagaron la doctrina budista, distribuyendo escrituras y dibujos, y aconsejaron a la gente a renunciar a los apegos mundanos. Como resultado, las costumbres de Fusang cambiaron ". ''| Liang Shu }} === Periodu islámicu === Nel añu 674 las invasionis islámicas alcançan l’ogal territoriu d’Afganistán i conquistarun Kabul. Nostanti, no fue ata prencepius del {{siglo|IX||s}}, cola llegá de [[Ya'qub bin Laith as-Saffar]], fundaol dela [[dinastía safárida]] del esti d’Irán, quandu s’estableció definitivamenti’l control islámicu sobri la ciá i sobri tol Afganistán. Duranti los sigrus siguiientis, la ciá fue controlá successivamenti polos [[Samánida|samánidas]], la dinastía hindú [[Shahí]], los [[Gaznávidas]] i el [[Imperiu Gurida]]. Nel {{siglo|XIII||s}} Kabul fue ocupá polas [[Imperiu mongol|ordas mongolas]], i nel {{siglo|XIV||s}} volvió a resurjil comu centru comercial baxu’l control de [[Tamerlán]], que se casó cola ermana del gobernaol de Kabul. Nostanti, al decael el poel delos [[Timúridas]] —descendientis de Tamerlán—, la ciá fue conquistá en 1504 por [[Babur]], emperaol [[Imperiu mogol|mogol]] que instaló nella’l su quartel general. === Imperiu durrani === [[Archivo:Shuja Shah Durrani and Men in his decorated palace Wellcome V0050531.jpg|thumb|left|[[Shuja Shah Durrani]] en 1839.]] [[Archivo:Kabul.jpg|miniaturadeimagen|Vista de [[Bala Hissar (Kabul)|Balla Hissar]], antigua [[ciudadela|ciudadela]] assitiá nel sul dela ciá vieja de Kabul.]] [[Nadir Shah]], emperaol conocíu comu’l ''Napoleón Persa'', conquistó la ciá en 1738, peru fue assassinau nuevi añus endispués. [[Ahmad Shah Durrani]], militar afganu que mandaba la guardia pressonal de Nader Shah, assumió’l tronu ala muerti d’esti. Reafirmandu’l poel delos pashtunes, estendió los sus dominius i formó un nuevu imperiu afganu. Por essu se considera de continu el fundaol dela ogañu [[Repúbrica Islámica d’Afganistán]]. Endispués dela su muerti, el su iju, [[Timur Shah Durrani]], eredó’l poel i trasladó la capital d’Afganistán de [[Kandahar]] a Kabul. En 1826, [[Dost Mohammed Khan]] assumió’l títulu de nuevu monarca afganu; nostanti, en 1833, ante’l mieu de que la influencia russa s’estendiera ata las rayas dela India, el país fue invadíu pol [[Imperiu británicu]], que puso nel poel un impopular gobiernu títeri al mandu de [[Shuja Shah Durrani|Shuja Shah]], dandu prencepiu ala [[Primera guerra anglo-afgana]], que remató en 1842 cola derrota delos británicus. Dost Mohammed fue entoncis liberau dela prisión i recuperó’l su tronu. En 1878, los británicus volverun a invadil Afganistán, lo que dio prencepiu ala [[Segunda guerra anglo-afgana]], que se prolongó ata 1881, quandu se retirarun ala India endispués d’habel dexau nel poel a [[Amir Abdur Rahman]]. === Independencia === En 1919, el rei [[Amanulá Khan]] assumió’l poel i encetó una serie de reformas ''occidentalizantes''. Decretó, amás, la independencia d’Afganistán de tol control estranjeru ena Mesquita d’Id Gah, i dio prencepiu ala [[Tercera guerra anglo-afgana]], cuyas negociacionis de pas acabarun en 1921. En 1929 Amanulá se vio obligau a abandonal Kabul por causa dun levantamientu delos setoris ultraconservaores, encabeçau pol antiguu bandíu [[Habibulá Kalakani]], que usurpó’l tronu. La ciá quedó duranti varius mesis baxu’l dominiu delas huestis de Kalakani, que intentó revertíl toas las reformas, ata que fue derrotau i executau. En 1933 el nuevu rei [[Nadir Khan]] fue assassinau, assumíendu’l tronu el su iju, de namás decinuevi añus, [[Mohamed Zahir Shah]], que sería finalmenti’l últimu rei d’Afganistán. En 1932 se fundó la primera nuversidá afgana, la [[Nuversidá de Kabul]], i la ciá encetó a crecel comu centru industrial del país ena década delos 40. Enos añus 50 encetó’l pavimentau delas callis de Kabul. Enos 60 la ciá adquirió características más cosmopolitas, abrió la primera tienda duna cadena enternacional —Marks & Spencer— de toa [[Asia Central]], i en 1967 s’inauguró’l [[Zoológicu de Kabul]]. === Guerra civil afgana === En 1969 se registró un levantamientu religiosu contra las políticas reformistas del rei. En 1973 un golpi d’Estau encabeçau por [[Mohammed Daud Khan]] derrocó’l rei i instauró una [[Repúbrica de Daud|repúbrica]]. En 1975 un sistema de trolebusis elétricus proporcionó trasporti púbricu ala ciá. El sistema fue construíu con asistencia técnica de [[Checoslovaquia]]. [[Archivo:Kabul-46-Stadthuegel-1976-gje.jpg|thumb|Kabul en 1976.]] [[Archivo:Local soldier mentors Afghan police in Kabul.jpg|thumb|Kabul en 2011.|izquierda]] [[Archivo:Kabul downtown.jpg|thumb|Kabul ena década de 1970.]] En 1978 la ciá fue’l epicentru dela [[Revolución de Saur]], qu’instauró [[República Democrática de Afganistán|un gobiernu socialista]]. El nuevu régimi aplicó un planu de desenvolvimiento dela capital i de construción de viviendas pa trabajaoris, col objetivu de solucional la pésima situación abitacional de Kabul —delos 70&nbsp;000 edificius de vivienda que había entoncis, 40&nbsp;000 eran inabitablis i 20&nbsp;000 familias no tenían casa—, que se realizó con ajuda soviética.<ref>{{Cita libro |apellido=Nadra |nombre=Rodolfo |título=Afganistán desde Afganistán |fechaacceso=27 de junio de 2011|edición=1ª |año=1980 |editorial=Fundamentos |ubicación=Buenos Aires |capítulo=De "parva nist" al despertar de un pueblo |página=92}}</ref> En 1979 tuvo lugal el golpi d’Estau de [[Hafizullah Amín]] —setiembri— i el su posterior derrocamientu —diziembri—. Kabul era un bastión palos comunistas afganus duranti la [[Guerra d’Afganistán (1978-1992)|guerra contra los]] [[Muyahidín (Afganistán)|muyahidinis]]; estos últimus cometierun numerosus atentáus terroristas ena ciá. En 1989 se cerró la [[embaxá delos Estaos Uníus en Kabul]], endispués dela retirada delas tropas soviéticas que habían llegau diez añus dantis. En 1992 el gobiernu comunista de [[Mohammad Najibullah]] fue derrocau, i la ciá cayó en poel delos muyahidinis, que, al estal dividíus en faccionis, acontinanon luchandu entre ellus. En diziembri de 1992 se detuvo l’últimu delos trolebusis dela ciá por causa del conflitu armau, i fuerun sustituíus pun sistema de 800 otobusis públicus que acontinó proporcionando trasporti ala puebración. Alreol de 1993, el serviciu d’electricidá i d’agua potabli dela ciá quedó completamenti interrumpíu. En setiembri de 1996 la ciá cayó en poel delos [[Talibán|talibanis]], que lincharun públicamenti al expresidenti Najibullah i al su ermanu. Endispués dela victoria [[Talibán|talibana]], las luchas callijeras entre las faccionis rematarun. Cincu añus endispués, en 2001, las fuerças delos Estaos Uníus [[Guerra d’Afganistán (2001-2014)|invadierun Afganistán]], provocandu la huía delos talibanis de Kabul, mentris la [[Alianza del Norte]] tomaba’l control dela ciá. Dendi 2003 la ciá encetó lentamenti a recuperal-si, graciâs ala ajuda dela inversión estranjera.<ref>{{Cita web | url = http://archnet.org/library/documents/one-document.jsp?document_id=9201 | título = Development of Kabul: Reconstruction and Planning Issues | fechaacceso = 25 de octubre de 2009 | fechaarchivo = 4 de junio de 2011 | urlarchivo = https://web.archive.org/web/20110604201746/http://archnet.org/library/documents/one-document.jsp?document_id=9201 | deadurl = yes }}<!--Título generado por Muro Bot--></ref> El 20 de jeneru de 2018 ocurrió un [[Atentau contra’l Hotel InterContinental Kabul de 2018|atentau nel Hotel InterContinental]], perpetrau pola red global insurgenti el Talibán; l’ataqui dexó un saldu de 22 pressonas muertas i entre 22 i 43 pressonas erías, entre localis i estranjeras.<ref>{{cita noticia|título=El periodismo necesita inversión. Para compartir esta nota utiliza los íconos que aparecen en la página.|url=http://www.elheraldo.hn/mundo/1145739-466/ataque-en-hotel-de-kabul-deja-muertos-de-estados-unidos-y-venezuela|fechaacceso=27 de enero de 2018|fecha=23 de enero de 2018}}</ref> El 15 d’abostu de 2021 los [[Talibán|talibanis]] [[Caída de Kabul (2021)|tomarun el control]] dela ciá duranti la [[Retirada de tropas estadounidenses de Afganistán|retirada del exércitu estadounidensi]], con lo que Kabul pasó a sel la capital del recién restaurau, enque no reconocíu enternacionalmenti, Emiratu islámicu d’Afganistán.<ref name="infobae">{{Cite news|date=2021-08-15|title=Desesperación en Kabul ante la llegada de los talibanes: la gente se agolpa en bancos y miles buscan escapar en auto|language=es|work=Infobae|url=https://www.infobae.com/america/mundo/2021/08/15/desesperacion-en-kabul-ante-la-llegada-de-los-talibanes-la-gente-se-agolpa-en-bancos-y-miles-buscan-escapar-en-auto/|access-date=2021-08-15}}</ref> Al mesmu tiempu, el presidenti d’Afganistán, [[Ashraf Ghani Ahmadzai]], abandonó’l país i se declaró nel esiliu junta al {{ord|1.|er}} vicepresidenti [[Amrullah Saleh]] i al 2.º vicepresidenti [[Sarwar Danish]].<ref name="ondacero">{{Cite news|date=2021-08-15|title=El presidente afgano abandona el país tras la entrada de los talibanes en Kabul|language=es|work=ondacero|url=https://www.ondacero.es/noticias/mundo/presidente-afgano-abandona-pais-entrada-talibanes-kabul_2021081561192a4651c7e300014761f3.html/|access-date=2021-08-15}}</ref><ref name="BBC_1" /> == Alministración == [[Archivo:Kabul City Map.svg|300px|thumb|Mapa dela ciá de Kabul.]] [[Archivo:Wazir Akbar Khan neighborhood.jpg|thumb|Wazir Akbar Khan]] La ciá de Kabul está dividía enos siguiientis barrius: * Shahr-e Naw (Ciá Nueva) * Wazir Akbar Khan * Macrorayon (1, 2, 3 i 4) * Khair Khana (1, 2 i 3) * Murrad Jani - se trata dun antiguu barriu dela ciá i tradicionalmenti era residencia delas classis altas dela ciá, amás de servil comu lugal d’entretenimientu pala realeza afgana. Ogañu es una sombra delo que solía sel, ya que las décadas de guerra i l’abandonu tienin causau estragus. Muchas delas estruturas restantís amenazan con derrumbal-si. La [[Turquoise Mountain Foundation]] está intentandu restaural esti estóricu barriu de Kabul. * Dashti Barchi * Kartey Sakhi * Qalai Wazir * Khushhall Khan * Afshar * Kharabat * Klola Pushta i Taimani * Kartey Parwan * Kartey Naw (''barriu nuevu'') * Kartey (3 i 4) * Darul-Aman * Chehlstoon * Chendawol * Shahr-e Kohna (''barriu vieju'') * Deh Buri * Bibi Mahroo La ciá está dividía en distritus, nombreaus con númerus del 1 al 17. == Climi == {{Weather box |location = Kabul (1956–1983) |metric first = Y |single line = Y |Jan record high C = 18.8 |Feb record high C = 18.4 |Mar record high C = 26.7 |Apr record high C = 28.7 |May record high C = 33.5 |Jun record high C = 36.8 |Jul record high C = 37.7 |Aug record high C = 37.3 |Sep record high C = 35.1 |Oct record high C = 31.6 |Nov record high C = 24.4 |Dec record high C = 20.4 |year record high C = 37.7 |Jan high C = 4.5 |Feb high C = 5.5 |Mar high C = 12.5 |Apr high C = 19.2 |May high C = 24.4 |Jun high C = 30.2 |Jul high C = 32.1 |Aug high C = 32.0 |Sep high C = 28.5 |Oct high C = 22.4 |Nov high C = 15.0 |Dec high C = 8.3 |year high C = 19.5 |Jan mean C = -2.3 |Feb mean C = -0.7 |Mar mean C = 6.3 |Apr mean C = 12.8 |May mean C = 17.3 |Jun mean C = 22.8 |Jul mean C = 25.0 |Aug mean C = 24.1 |Sep mean C = 19.7 |Oct mean C = 13.1 |Nov mean C = 5.9 |Dec mean C = 0.6 |year mean C = 12.1 |Jan low C = −7.1 |Feb low C = −5.7 |Mar low C = 0.7 |Apr low C = 6.0 |May low C = 8.8 |Jun low C = 12.4 |Jul low C = 15.3 |Aug low C = 14.3 |Sep low C = 9.4 |Oct low C = 3.9 |Nov low C = −1.2 |Dec low C = −4.7 |year low C = 4.3 |Jan record low C = -25.5 |Feb record low C = -24.8 |Mar record low C = -12.6 |Apr record low C = -2.1 |May record low C = 0.4 |Jun record low C = 3.1 |Jul record low C = 7.5 |Aug record low C = 6.0 |Sep record low C = 1.0 |Oct record low C = -3.0 |Nov record low C = -9.4 |Dec record low C = -18.9 |year record low C = -25.5 |Jan precipitation mm = 34.3 |Feb precipitation mm = 60.1 |Mar precipitation mm = 67.9 |Apr precipitation mm = 71.9 |May precipitation mm = 23.4 |Jun precipitation mm = 1.0 |Jul precipitation mm = 6.2 |Aug precipitation mm = 1.6 |Sep precipitation mm = 1.7 |Oct precipitation mm = 3.7 |Nov precipitation mm = 18.6 |Dec precipitation mm = 21.6 |year precipitation mm = 312.0 |Jan rain days = 2 |Feb rain days = 3 |Mar rain days = 10 |Apr rain days = 11 |May rain days = 8 |Jun rain days = 1 |Jul rain days = 2 |Aug rain days = 1 |Sep rain days = 1 |Oct rain days = 2 |Nov rain days = 4 |Dec rain days = 3 |year rain days = 48 |Jan snow days = 7 |Feb snow days = 6 |Mar snow days = 3 |Apr snow days = 0 |May snow days = 0 |Jun snow days = 0 |Jul snow days = 0 |Aug snow days = 0 |Sep snow days = 0 |Oct snow days = 0 |Nov snow days = 0 |Dec snow days = 4 |year snow days = 20 |Jan humidity = 68 |Feb humidity = 70 |Mar humidity = 65 |Apr humidity = 61 |May humidity = 48 |Jun humidity = 36 |Jul humidity = 37 |Aug humidity = 38 |Sep humidity = 39 |Oct humidity = 42 |Nov humidity = 52 |Dec humidity = 63 |year humidity = 52 |Jan sun = 177.2 |Feb sun = 178.6 |Mar sun = 204.5 |Apr sun = 232.5 |May sun = 310.3 |Jun sun = 353.4 |Jul sun = 356.8 |Aug sun = 339.7 |Sep sun = 303.9 |Oct sun = 282.6 |Nov sun = 253.2 |Dec sun = 182.4 |year sun = 3175.1 |source 1 = [[NOAA]]<ref name = "NOAA">{{Cita web |url=ftp://dossier.ogp.noaa.gov/GCOS/WMO-Normals/RA-II/AH/40948.TXT |título=Kabul Climate Normals 1956-1983 |fechaacceso=30 de marzo de 2013 |editorial=National Oceanic and Atmospheric Administration}}</ref> |date=August 2010 }} == Demografía == [[Archivo:2011 SCF Kabul-3.jpg|thumb|Un festival de música en Bagh-e Babur.]] [[Archivo:Afghan girls in September 2012.jpg|thumb|Niñas afganas en Kabul.]] Kabul tien una puebración de 3.289.000 abitantis.<ref name="cso.gov.af_1">Población estimada para 2012-2013 http://cso.gov.af/Content/files/Population%20of%20Kabul%20City%20by%20District%20and%20Sex.pdf {{Wayback|url=http://cso.gov.af/Content/files/Population%20of%20Kabul%20City%20by%20District%20and%20Sex.pdf |date=20131228091845 }}</ref> La puebración dela ciá refleja la gran diversidá étnica, multicultural i multiconfesional característica de tol [[Afganistán]]. No á datús oficialis gubernamentalis sobri la composición étnica esata dela puebración dela ciá. Nostanti, pareci que los [[Persia|persas]] constituyin la mayoría dela puebración dela ciá i, junta colos [[Sunismu|suníes]] [[Tayikos|tayikus]], forman el 45&nbsp;%<ref>{{Cita web |url=http://ngm.nationalgeographic.com/ngm/0311/feature2/images/mp_download.2.pdf |título=http://ngm.nationalgeographic.com/ngm/0311/feature2/images/mp_download.2.pdf |fechaacceso=24 de octubre de 2009 |fechaarchivo=27 de febrero de 2008 |urlarchivo=https://web.archive.org/web/20080227220328/http://ngm.nationalgeographic.com/ngm/0311/feature2/images/mp_download.2.pdf |deadurl=yes }}</ref><ref name="Encarta">{{Cita enciclopedia|apellido=|nombre=|autor=|enlaceautor=|coauthors=|editor=|encyclopedia=Microsoft Encarta Online Encyclopedia|title=Kābul (city)|url=http://encarta.msn.com/encyclopedia_761557246/K%C4%81bul_(city).html|fechaacceso=2 de diciembre de 2007|añoacceso=|mesacceso=|edición=2007|fecha=|año=|month=|editorial=|volumen=|lugar=|id=|doi=|páginas=|quote=Tajiks are the predominant population group of Kābul, and Pashtuns are an important minority.|urlarchivo=https://web.archive.org/web/20071103135625/http://encarta.msn.com/encyclopedia_761557246/K%C4%81bul_(city).html|fechaarchivo=3 de noviembre de 2007}}</ref><ref>{{Cita web |url=http://www.indybay.org/newsitems/2006/05/30/18259841.php |título=Kabul under Curfew after Anti-US, anti-Karzai Riots |fechaacceso=27 de noviembre de 2007 |apellido=Cole |nombre=Juan |fecha=30 de mayo de 2006 |editorial=San Francisco Bay Area Indymedia}}</ref> dela puebración, siguíus polos [[Chiismu|chiitas]] [[Hazara|hazaras]] col 25&nbsp;%. Los [[Pastún|pastunis]], tamién sunitas, forman la minoría más importanti. Tamién á un grupu considerabli de [[Lenguas túrquicas|palrantis de lenguas túrquicas]] d’[[Uzbekistán]], assina comu un númeru considerabli d’[[aimak]]s, [[Baluchi|baluchis]], [[pashai]]s i angunus grupus de [[Sijismu|sijis]] i [[Hinduismu|hindúes]]. === Puebración === La puebración dela provincia se componi dela siguiienti manera:<ref name="cso.gov.af_1"/> {| class="wikitable sortable" width=45% style="font-size:85%;" align=center |- bgcolor="#efefef" ! Distritu !! Mugeris !! Ombris !! Total !! Fogaris !! Pressonas por fogar |- | Distritu 01 || align=right | 41.700 || align=right| 45.700 || align=right | 87.400 || align=right| 14.800||align=center|5,9 |- | Distritu 02 || align=right | 51.300 || align=right| 55.000 || align=right | 106.300 || align=right | 17.400||align=center|6,2 |- | Distritu 03 || align=right | 61.700 || align=right| 67.000 || align=right | 128.700 || align=right | 21.300||align=center|6,1 |- | Distritu 04 || align=right | 132.600 || align=right| 141.400 || align=right | 274.000 || align=right | 43.200||align=center|6,4 |- | Distritu 05 || align=right | 121.100 || align=right| 131.900 || align=right | 253.000 || align=right | 41.600||align=center|6,1 |- | Distritu 06 || align=right | 135.200 || align=right| 145.000 || align=right | 280.200 || align=right | 48.100||align=center|5,9 |- | Distritu 07 || align=right | 160.600 || align=right| 174.500 || align=right | 335.100 || align=right | 55.800||align=center|6,1 |- | Distritu 08 || align=right | 133.800 || align=right| 144.700 || align=right | 278.500 || align=right | 42.600||align=center|6,6 |- | Distritu 09 || align=right | 116.900 || align=right| 124.100 || align=right | 241.000 || align=right | 38.100||align=center|6,4 |- | Distritu 10 || align=right | 143.000 || align=right| 152.600 || align=right | 295.600 || align=right | 49.300||align=center|6,0 |- | Distritu 11 || align=right | 113.200 || align=right| 118.100 || align=right | 231.300 || align=right | 37.100||align=center|6,3 |- | Distritu 12 || align=right | 20.200 || align=right| 22.300 || align=right | 42.500 || align=right | 6.500||align=center|6,6 |- | Distritu 13 || align=right | 94.700 || align=right| 100.900 || align=right | 195.600 || align=right | 32.800||align=center|6,0 |- | Distritu 14 || align=right | *<ref>*Basado en la información obtenida de la Municipalidad de Kabul, el distrito 14 es parte del centro de [[Paghman]] distrito. Pero no ha habido ningún acuerdo entre el Ministerio del Interior, la provincia de Kabul, y la Municipalidad de Kabul, en este sentido. http://cso.gov.af/Content/files/Population%20of%20Kabul%20City%20by%20District%20and%20Sex.pdf {{Wayback|url=http://cso.gov.af/Content/files/Population%20of%20Kabul%20City%20by%20District%20and%20Sex.pdf |date=20131228091845 }}</ref> || align=right| ... || align=right | ... || align=right | ...|| align=center|.. |- | Distritu 15 || align=right | 153.400 || align=right| 163.000 || align=right | 316.400 || align=right | 50.600||align=center|6,3 |- | Distritu 16 || align=right | 65.900 || align=right| 71.400 || align=right | 137.300 || align=right | 22.400||align=center|6,2 |- | Distritu 17 || align=right | 41.400 || align=right| 44.700 || align=right | 86.100 || align=right | 13.300||align=center|6,5 |- | '''Total''' || align=right | '''1.586.700''' || align=right| '''1.702.300''' || align=right | '''3.289.000''' || align=right | '''534.900'''||align=center|'''6,2''' |- |} == Trasporti == [[Archivo:Kam Air at Kabul Airport in 2010.jpg|200px|thumb|Vista del [[Aeropuertu Enternacional de Kabul]], el más importanti d’Afganistán.]] El [[Aeropuertu Enternacional de Kabul]] es el principal d’Afganistán i sirvi de ''[[Centru de conexión|hub]]'' a [[Ariana Afghan Airlines]], la aerolínea de bandera del país. [[Kam Air]], [[Pamir Airways]] i [[Safi Airways]] tamién concentran las sus sedis en Kabul. Distintas aerolíneas de paísis vecinus, comu Pakistán o Irán, mantienin vuelus regularis cola capital afgana. La intervención estranjera de 2001 i el posterior cambiu de gobiernu supusierun un cambiu importanti ena dinámica del aeropuertu, cun aumentu del númeru de vuelus. Amás, nel contestu dela reconstrucción delas instalacionis del país, el gobiernu de Japón construyó una nueva terminal qu’entró en serviciu en 2008.<ref>{{Cita web |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/7713796.stm |título=Karzai opens Kabul air terminal |fechaacceso=4 de diciembre de 2008 |fecha=6 de noviembre de 2008 |editorial=BBC News |idioma=inglés}}</ref> L’aeropuertu tamién es gastau por fuerças militaris dela coalición, peru la mayol parti delos vuelus de paísis dela OTAN suelin operal dendi la [[Basi Aéria de Bagram]], a unos 50 quilómetrus al norti dela capital. La [[Fuerça Aéria d’Afganistán]] gasta l’aeropuertu de Kabul comu basi principal, i la su seguridá es responsabilidá compartía entre fuerças localis i de paísis dela coalición que se van rotandu.<ref>{{Cita web |url=http://www.poland.pl/news/article,Poles_take_over_command_of_Kabul_airport,id,370610.htm |título=Poles take over command of Kabul airport |fechaacceso=23 de octubre de 2009 |fecha=17 de marzo de 2009 |editorial=Poland.pl |idioma=Inglés }}</ref> == Comunicacionis == Los servicius de telefonía móvil, [[Serviciu general de paquetis vía radio|GPRS]] i [[Sistema Global palas Comunicacionis Móvilis|GSM]] dela ciá son proporcionaos polas compañías [[Afganistán Wireless]], [[Etisalat]], [[Roshan]] i [[MTN]]. En noviembri de 2006, el [[Ministeriu de Comunicacionis d’Afganistán]] firmó un acuerdu por valol de 64,5 millonis de [[dólaris]] cuna empresa —ZTE Corporation— pa establecel una red nacional de cabri de fibra ótica, lo que mejoraría los servicius de teléfonu, internet, televisión i radiodifusión no solu en Kabul, sinó en tol país.<ref>Pajhwok Afghan News – ''Ministry signs contract with Chinese company''...[http://www.pajhwok.com/viewstory.asp?lng=eng&id=26882 Link] {{Wayback|url=http://www.pajhwok.com/viewstory.asp?lng=eng&id=26882 |date=20071011115448 }}</ref> Internet s’introdujo ena ciá en 2002 i s’á espandíu rápidamenti. Á un gran númeru d’oficinas de correus por toa la ciá i tamién están disponiblis servicius d’entrega de paquetis comu [[FedEx]], [[TNT Express]] o [[DHL]]. La ciá tien muchas estacionis de radio, tantu en lenguas localis —incluyíus [[Idioma pashto|pastún]] i [[Dari]]— comu angunus pogromas en [[Idioma inglés|inglés]]. Una delas sus emisoras más antiguas i importantis es [[Radio Kabul]]. == Educación == [[Archivo:Saleha Bayat Building at AUAF in Kabul-2.jpg|thumb|[[Nuversidá Estadounidensi d’Afganistán]].]] Tolas escuelas púbricas de Kabul golvierun a abríl en 2002 i se mejoran ca añu. La mayoría delos niñus i niñas dela ciá assistin alas classis. Angunas delas escuelas púbricas más conocías son Amani High School, Durrani High School, Ghulam Haider Khan High School, Ghazi High School i Rahman Baba High School. Los colegius privaus i las nuversidais dela ciá tamién fuerun renovaus endispués de 2002; angunus s’han construyíu recientementi, peru otrus dessistin dendi prencepius de 1900. Las nuversidais de Kabul son: * [[Nuversidá de Kabul]] * [[Politécnica de Kabul]] * [[Nuversidá Estadounidensi d’Afganistán]] * [[Academia Militar Nacional d’Afganistán]] * [[Nuversidá d’Afganistán]] * [[Nuversidá Meica de Kabul]] * [[Escuela Enternacional de Kabul]] == Velaqui tamién == * [[Estoria d’Afganistán]] == Referencias == {{listaref|2}} == Atijus esternus == * [https://web.archive.org/web/20090324212516/http://www.aims.org.af/maps/urban/kabul.pdf Map of Kabul City] * [https://web.archive.org/web/20070614010937/http://www.aisk.org/misc/woik2007issue42.pdf What's On In Kabul (pdf format)] * [https://web.archive.org/web/20070520024731/http://www.afghanistan-photos.com/crbst_5.html Historical Photos of Kabul] * [https://web.archive.org/web/20100830031416/http://www.aisk.org/aisk/NHDAHGTK05.php#Top The Story of Kabul] * [https://web.archive.org/web/20070506041225/http://www.kabulcaravan.com/kabul.php Kabul Caravan] * [https://web.archive.org/web/20070522191918/http://www.cityoflight-kabul.com/index.htm Kabul - City of Light, 9 Billion dollar modern urban development project] * [https://web.archive.org/web/20160613131149/http://www.sada-e-azadi.net/ Sada-e Azadi Radio/TV/Newspaper (ISAF)] * [http://www.rfi.fr/actuen/articles/116/article_4941.asp People of Kabul - report by Radio France Internationale in English] 7ph280qfwqicer15e4p524lw7dvlwix 144450 144449 2026-09-30T21:54:12Z Olarcos 82 144450 wikitext text/x-wiki {{Ficha de entidad subnacional}} '''Kabul''' (كابل en [[Idioma persa|darí]] i [[Idioma pastún|pastún]], [[Transliteración|transliterau]] comu ''Kabul'', ''Kābul'', ''Kābol'' o ''Kabol'') es la [[Capital (política)|capital]] i la [[Anexu:Ciais d’Afganistán por puebración|ciá más grandi]] d’[[Afganistán]], cuna puebración estimá en 2015 de {{esd|4.635.000}} abitantis.<ref name="Factbook">{{cita web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/af.html |título=The World Factbook |editorial=CIA |fechaacceso=13 de septiembre de 2015 |fechaArchivu=20 de septiembre de 2017 |urlArchivu=https://web.archive.org/web/20170920072213/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/af.html |deadurl=yes }}</ref> Capital dela [[provincia de Kabul]], es un centru económicu i coltoral assitiau estratéhicamenti nun valli estrechu qu’alreola’l [[ríu Kabul]], ena parti alta delas montañas dantis del [[passu Khyber]]. Kabul se topa ena parti alta dun valli estrechu entre las montañas del [[Hindu Kush]], a una altitú de 1790 metrus (5873 pies), lo que la converti nuna delas capitalis más altas del mundu. Se dizi que la ciá tien más de 3500 añus d’antigüedá i que se menciona dendi, polo menus, la época del [[Imperiu aqueménida]]. Se topa nun emplazamientu estratéjicu a lo largu delas rutas comercialis del sul i centru d’Asia, i nun puntu clavi dela antigua [[Ruta dela Seda]]. Formó parti delos imperius aqueménida, siguíu polos [[Imperiu seléucida|seléucidas]], [[Imperiu Maurya|Maurya]], [[Reinu Grecobactrianu|grecobactrianus]], [[Reinu Indogriegu|indogriegus]], [[Imperiu kushán|kushán]], Kabul Shahis, [[Dinastía saffarí|saffarí]], [[Samánidas]], [[Imperiu gaznávida|gaznávida]], [[Imperiu gúrida|gúrida]], [[Jorezmitas]], <!-- Qarlughids, -->[[Dinastía Khilji|Khilji]], [[Dinastía timúrida|timúrida]], [[Imperiu mogol|mogol]] i [[Dinastía Hotaki|Hotaki]], ata que finalmenti pasó a formal parti del [[Imperiu durrani|Durrani]] —tamién conocíu comu «Imperiu afganu»— en 1747.<ref name=Dupree>{{cite web|url=http://www.aisk.org/aisk/NHDAHGTK05.php |title=An Historical Guide to Kabul&nbsp;– The Story of Kabul |author=[[Nancy Hatch Dupree]] / Aḥmad ʻAlī Kuhzād |publisher=American International School of Kabul |year=1972 |accessdate=18 de septiembre de 2010 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100830031416/http://www.aisk.org/aisk/NHDAHGTK05.php |archivedate=30 de agosto de 2010 |df= }}</ref> Kabul se convirtió ena capital d’Afganistán en 1776, duranti’l reinau de [[Timur Shah Durrani]], el segundu iju d’[[Ahmad Shah Durrani]]. A prencepius del {{siglo|XIX||s}}, los británicus ocuparun la ciá, peru endispués d’establecel relacionis diplomáticas se vierun obligaus a retiral toas las fuerças d’Afganistán. La ciá fue ocupá polos soviéticus en 1979, peru tamién l’abandonarun endispués de que se firmaran los Acuerdus de Ginebra de 1988. Una guerra civil ena década de 1990 entre varius grupus rebeldis destruyó gran parti dela ciá i causó numerosas bajas.<ref>{{cita web |url=http://www.lonelyplanet.com/afghanistan/kabul/history |title=History of Kabul |publisher=[[Lonely Planet]] |accessdate=27 de mayo de 2013 |fechaArchivu=3 de abril de 2019 |urlArchivu=https://web.archive.org/web/20190403060121/https://www.lonelyplanet.com/afghanistan/kabul/history |deadurl=yes }}</ref> Kabul es conocía polos sus jardinis, bazaris i palacius.<ref>{{cite web |last1=Gopalakrishnan |first1=Raju |title=Once called paradise, now Kabul struggles to cope |url=https://www.reuters.com/article/us-afghanistan-capital/once-called-paradise-now-kabul-struggles-to-cope-idUSSP20888220070416 |website=U.S.}}</ref><ref>{{cite web |author1=Abdul Zuhoor Qayomi |title=Kabul City: Isn’t just capital of Afghanistan but of palaces as well - Afghanistan Times |url=http://www.afghanistantimes.af/kabul-city-isnt-just-capital-of-afghanistan-but-of-palaces-as-well/ |website=Afghanistan Times}}</ref><ref>{{cite web |author1=Sayed A Azimi |title=Reversing Kabul’s Environmental Setbacks |url=https://www.linkedin.com/pulse/reversing-kabuls-environmental-setbacks-sayed-aziz-azimi |website=www.linkedin.com |language=en}}</ref> Tamién fue dantis una meca palos jóvinis ''hippies'' ocidentalis.<ref>{{cite web |title=„Mein Kabul“: ORF-Reporterlegende Fritz Orter präsentiert im „Weltjournal“ „seine Stadt“ – am 31. August um 22.30 Uhr in ORF 2 |url=https://www.ots.at/presseaussendung/OTS_20160830_OTS0058/mein-kabul-orf-reporterlegende-fritz-orter-praesentiert-im-weltjournal-seine-stadt-am-31-august-um-2230-uhr-in-orf-2 |website=OTS.at |language=alemán}}</ref> Dendi la retirada delos [[Talibán|talibanis]] del poel a finalis de 2001, la ciá encetó a reconstruíl-si cola ajuda dela comunidá enternacional. A pesal delos numerosus ataquis terroristas d’elementus antiestatalis, la ciá se está desenvolviendu i fue la quinta ciá de crecimientu más rápidu del mundu en 2012.<ref>{{cite web|url=http://www.citymayors.com/statistics/urban_growth1.html |title=World's fastest growing urban areas (1) |publisher=City Mayors |date=17 de mayo de 2012 |accessdate=17 de agosto de 2012}}</ref> La ciá está dividía en 22 distritus. El 15 d’abostu de 2021, Kabul fue tomá por combatientis talibanis, convirtiéndo-si ena trigésima tercera capital provincial capturá polos talibanis comu parti dela [[Ofensiva talibana de 2021]]. Cola captura de Kabul, los talibanis retomarun el control d’[[Afganistán]].<ref name="BBC_1">{{Cita web|url=https://www.bbc.com/mundo/noticias-internacional-58221075|título=Afganistán: el Talibán entra a Kabul y el presidente Ghani abandona el país|periódico=[[BBC News]]|fecha=15 de agosto de 2021}}</ref> == Etimología == Muchus estudiosus tienin señalau que’l nombri dela ciá provién del [[Sánscritu|sánscritu]] ''Kamboj''.<ref>Ethnologische Forschungen und Sammlung von Material für dieselben, 1871, p 244, Adolf Bastian - Ethnology.</ref><ref>The People of India: A Series of Photographic Illustrations, with ..., 1868, p 155, John William Kaye, Meadows Taylor, Great Britain India Office - Ethnology.</ref><ref>Supplementary Glossary, p. 304, H. M. Elliot.</ref><ref> Various Census of India, 1867, p 34.</ref><ref>Memoir on Cuneiform Inscription, 1849, p 98, Cuneiform inscriptions; Journal of the Royal Asiatic Society of Great Britain & Ireland, 1849, p 98, Henry Creswicke Rawlinson, Royal Asiatic Society of Great Britain and Ireland.</ref> Tamién es conocía enos escritus clásicus comu ''Kophes'' o ''Kophene''. == Estoria == === Antigüedá === Kabul tien una antigüedá de más de 3000 añus, pos se crei que fue fundá entre’l 2000&nbsp;a.&nbsp;C. i el 1500&nbsp;a.&nbsp;C. Nel testu hindú [[Rig Vedá]] se menciona la palabra "Kubhā" pa referil-si al [[ríu Kabul]]. Enque no está claru qual era’l nombri que recibía la ciá ena antigüedá, sigún distintas fuentis l’assentamientu era conocíu comu ''Chabolo'', ''Kophes''. Los persas nel {{siglo|III|a|s}} la llamaban ''Kabura'' i el sabiu chinu [[Xuanzang]] la denomina ''Gaofu'', por exemplu. Nel {{siglo|I||s}} dela nuestra era, la ciá fue conquistá pol primer emperaol [[Kushana]], i permaneció nel imperiu ata’l {{siglo|III||s}}, periodu duranti’l qual Kabul fue una delas dos capitalis delos Kushan. Nel añu 435 fue conquistá polos [[heftalita|heftalitas]] —hunus blancus—. Endispués dela su derrota, los sus descendientis formarun una curta dinastía en [[Kabulistán]], llamá Kabul-Shahan, i construirun un muru defensivu alreol dela ciá pa protegel-si de possiblis ataquis delos árabis. Angunus restus d’essi muru s’han conservau ata ogañu. El [[Liang Shu]] tamién describi la conversión al [[budismu]] de [[Fusang]] por parti delos seis [[Monji budista|monjis budistas]] procedentis de [[Gandhara]] —ogañu [[Afganistán]]—: {{Cita|'' "En tiempos antiguos, la gente de Fusang no sabía nada de la religión budista, pero en el segundo año de [[Emperador Ming de Liu Song|DaMing]] de la [[dinastía Liu Song|dinastía Song]] (485), [[Monje budista|cinco monjes]] de [[Kipin]] (Kabul región de [[Gandhara]]) viajó por barco a ese país. Propagaron la doctrina budista, distribuyendo escrituras y dibujos, y aconsejaron a la gente a renunciar a los apegos mundanos. Como resultado, las costumbres de Fusang cambiaron ". ''| Liang Shu }} === Periodu islámicu === Nel añu 674 las invasionis islámicas alcançan l’ogal territoriu d’Afganistán i conquistarun Kabul. Nostanti, no fue ata prencepius del {{siglo|IX||s}}, cola llegá de [[Ya'qub bin Laith as-Saffar]], fundaol dela [[dinastía safárida]] del esti d’Irán, quandu s’estableció definitivamenti’l control islámicu sobri la ciá i sobri tol Afganistán. Duranti los sigrus siguiientis, la ciá fue controlá successivamenti polos [[Samánida|samánidas]], la dinastía hindú [[Shahí]], los [[Gaznávidas]] i el [[Imperiu Gurida]]. Nel {{siglo|XIII||s}} Kabul fue ocupá polas [[Imperiu mongol|ordas mongolas]], i nel {{siglo|XIV||s}} volvió a resurjil comu centru comercial baxu’l control de [[Tamerlán]], que se casó cola ermana del gobernaol de Kabul. Nostanti, al decael el poel delos [[Timúridas]] —descendientis de Tamerlán—, la ciá fue conquistá en 1504 por [[Babur]], emperaol [[Imperiu mogol|mogol]] que instaló nella’l su quartel general. === Imperiu durrani === [[Archivu:Shuja Shah Durrani and Men in his decorated palace Wellcome V0050531.jpg|thumb|left|[[Shuja Shah Durrani]] en 1839.]] [[Archivu:Kabul.jpg|miniaturadeimagen|Vista de [[Bala Hissar (Kabul)|Balla Hissar]], antigua [[ciudadela|ciudadela]] assitiá nel sul dela ciá vieja de Kabul.]] [[Nadir Shah]], emperaol conocíu comu’l ''Napoleón Persa'', conquistó la ciá en 1738, peru fue assassinau nuevi añus endispués. [[Ahmad Shah Durrani]], militar afganu que mandaba la guardia pressonal de Nader Shah, assumió’l tronu ala muerti d’esti. Reafirmandu’l poel delos pashtunes, estendió los sus dominius i formó un nuevu imperiu afganu. Por essu se considera de continu el fundaol dela ogañu [[Repúbrica Islámica d’Afganistán]]. Endispués dela su muerti, el su iju, [[Timur Shah Durrani]], eredó’l poel i trasladó la capital d’Afganistán de [[Kandahar]] a Kabul. En 1826, [[Dost Mohammed Khan]] assumió’l títulu de nuevu monarca afganu; nostanti, en 1833, ante’l mieu de que la influencia russa s’estendiera ata las rayas dela India, el país fue invadíu pol [[Imperiu británicu]], que puso nel poel un impopular gobiernu títeri al mandu de [[Shuja Shah Durrani|Shuja Shah]], dandu prencepiu ala [[Primera guerra anglo-afgana]], que remató en 1842 cola derrota delos británicus. Dost Mohammed fue entoncis liberau dela prisión i recuperó’l su tronu. En 1878, los británicus volverun a invadil Afganistán, lo que dio prencepiu ala [[Segunda guerra anglo-afgana]], que se prolongó ata 1881, quandu se retirarun ala India endispués d’habel dexau nel poel a [[Amir Abdur Rahman]]. === Independencia === En 1919, el rei [[Amanulá Khan]] assumió’l poel i encetó una serie de reformas ''occidentalizantes''. Decretó, amás, la independencia d’Afganistán de tol control estranjeru ena Mesquita d’Id Gah, i dio prencepiu ala [[Tercera guerra anglo-afgana]], cuyas negociacionis de pas acabarun en 1921. En 1929 Amanulá se vio obligau a abandonal Kabul por causa dun levantamientu delos setoris ultraconservaores, encabeçau pol antiguu bandíu [[Habibulá Kalakani]], que usurpó’l tronu. La ciá quedó duranti varius mesis baxu’l dominiu delas huestis de Kalakani, que intentó revertíl toas las reformas, ata que fue derrotau i executau. En 1933 el nuevu rei [[Nadir Khan]] fue assassinau, assumíendu’l tronu el su iju, de namás decinuevi añus, [[Mohamed Zahir Shah]], que sería finalmenti’l últimu rei d’Afganistán. En 1932 se fundó la primera nuversidá afgana, la [[Nuversidá de Kabul]], i la ciá encetó a crecel comu centru industrial del país ena década delos 40. Enos añus 50 encetó’l pavimentau delas callis de Kabul. Enos 60 la ciá adquirió características más cosmopolitas, abrió la primera tienda duna cadena enternacional —Marks & Spencer— de toa [[Asia Central]], i en 1967 s’inauguró’l [[Zoológicu de Kabul]]. === Guerra civil afgana === En 1969 se registró un levantamientu religiosu contra las políticas reformistas del rei. En 1973 un golpi d’Estau encabeçau por [[Mohammed Daud Khan]] derrocó’l rei i instauró una [[Repúbrica de Daud|repúbrica]]. En 1975 un sistema de trolebusis elétricus proporcionó trasporti púbricu ala ciá. El sistema fue construíu con asistencia técnica de [[Checoslovaquia]]. [[Archivu:Kabul-46-Stadthuegel-1976-gje.jpg|thumb|Kabul en 1976.]] [[Archivu:Local soldier mentors Afghan police in Kabul.jpg|thumb|Kabul en 2011.|izquierda]] [[Archivu:Kabul downtown.jpg|thumb|Kabul ena década de 1970.]] En 1978 la ciá fue’l epicentru dela [[Revolución de Saur]], qu’instauró [[República Democrática de Afganistán|un gobiernu socialista]]. El nuevu régimi aplicó un planu de desenvolvimiento dela capital i de construción de viviendas pa trabajaoris, col objetivu de solucional la pésima situación abitacional de Kabul —delos 70&nbsp;000 edificius de vivienda que había entoncis, 40&nbsp;000 eran inabitablis i 20&nbsp;000 familias no tenían casa—, que se realizó con ajuda soviética.<ref>{{Cita libro |apellido=Nadra |nombre=Rodolfo |título=Afganistán desde Afganistán |fechaacceso=27 de junio de 2011|edición=1ª |año=1980 |editorial=Fundamentos |ubicación=Buenos Aires |capítulo=De "parva nist" al despertar de un pueblo |página=92}}</ref> En 1979 tuvo lugal el golpi d’Estau de [[Hafizullah Amín]] —setiembri— i el su posterior derrocamientu —diziembri—. Kabul era un bastión palos comunistas afganus duranti la [[Guerra d’Afganistán (1978-1992)|guerra contra los]] [[Muyahidín (Afganistán)|muyahidinis]]; estos últimus cometierun numerosus atentáus terroristas ena ciá. En 1989 se cerró la [[embaxá delos Estaos Uníus en Kabul]], endispués dela retirada delas tropas soviéticas que habían llegau diez añus dantis. En 1992 el gobiernu comunista de [[Mohammad Najibullah]] fue derrocau, i la ciá cayó en poel delos muyahidinis, que, al estal dividíus en faccionis, acontinanon luchandu entre ellus. En diziembri de 1992 se detuvo l’últimu delos trolebusis dela ciá por causa del conflitu armau, i fuerun sustituíus pun sistema de 800 otobusis públicus que acontinó proporcionando trasporti ala puebración. Alreol de 1993, el serviciu d’electricidá i d’agua potabli dela ciá quedó completamenti interrumpíu. En setiembri de 1996 la ciá cayó en poel delos [[Talibán|talibanis]], que lincharun públicamenti al expresidenti Najibullah i al su ermanu. Endispués dela victoria [[Talibán|talibana]], las luchas callijeras entre las faccionis rematarun. Cincu añus endispués, en 2001, las fuerças delos Estaos Uníus [[Guerra d’Afganistán (2001-2014)|invadierun Afganistán]], provocandu la huía delos talibanis de Kabul, mentris la [[Alianza del Norte]] tomaba’l control dela ciá. Dendi 2003 la ciá encetó lentamenti a recuperal-si, graciâs ala ajuda dela inversión estranjera.<ref>{{Cita web | url = http://archnet.org/library/documents/one-document.jsp?document_id=9201 | título = Development of Kabul: Reconstruction and Planning Issues | fechaacceso = 25 de octubre de 2009 | fechaArchivu = 4 de junio de 2011 | urlArchivu = https://web.archive.org/web/20110604201746/http://archnet.org/library/documents/one-document.jsp?document_id=9201 | deadurl = yes }}<!--Título generado por Muro Bot--></ref> El 20 de jeneru de 2018 ocurrió un [[Atentau contra’l Hotel InterContinental Kabul de 2018|atentau nel Hotel InterContinental]], perpetrau pola red global insurgenti el Talibán; l’ataqui dexó un saldu de 22 pressonas muertas i entre 22 i 43 pressonas erías, entre localis i estranjeras.<ref>{{cita noticia|título=El periodismo necesita inversión. Para compartir esta nota utiliza los íconos que aparecen en la página.|url=http://www.elheraldo.hn/mundo/1145739-466/ataque-en-hotel-de-kabul-deja-muertos-de-estados-unidos-y-venezuela|fechaacceso=27 de enero de 2018|fecha=23 de enero de 2018}}</ref> El 15 d’abostu de 2021 los [[Talibán|talibanis]] [[Caída de Kabul (2021)|tomarun el control]] dela ciá duranti la [[Retirada de tropas estadounidenses de Afganistán|retirada del exércitu estadounidensi]], con lo que Kabul pasó a sel la capital del recién restaurau, enque no reconocíu enternacionalmenti, Emiratu islámicu d’Afganistán.<ref name="infobae">{{Cite news|date=2021-08-15|title=Desesperación en Kabul ante la llegada de los talibanes: la gente se agolpa en bancos y miles buscan escapar en auto|language=es|work=Infobae|url=https://www.infobae.com/america/mundo/2021/08/15/desesperacion-en-kabul-ante-la-llegada-de-los-talibanes-la-gente-se-agolpa-en-bancos-y-miles-buscan-escapar-en-auto/|access-date=2021-08-15}}</ref> Al mesmu tiempu, el presidenti d’Afganistán, [[Ashraf Ghani Ahmadzai]], abandonó’l país i se declaró nel esiliu junta al {{ord|1.|er}} vicepresidenti [[Amrullah Saleh]] i al 2.º vicepresidenti [[Sarwar Danish]].<ref name="ondacero">{{Cite news|date=2021-08-15|title=El presidente afgano abandona el país tras la entrada de los talibanes en Kabul|language=es|work=ondacero|url=https://www.ondacero.es/noticias/mundo/presidente-afgano-abandona-pais-entrada-talibanes-kabul_2021081561192a4651c7e300014761f3.html/|access-date=2021-08-15}}</ref><ref name="BBC_1" /> == Alministración == [[Archivu:Kabul City Map.svg|300px|thumb|Mapa dela ciá de Kabul.]] [[Archivu:Wazir Akbar Khan neighborhood.jpg|thumb|Wazir Akbar Khan]] La ciá de Kabul está dividía enos siguiientis barrius: * Shahr-e Naw (Ciá Nueva) * Wazir Akbar Khan * Macrorayon (1, 2, 3 i 4) * Khair Khana (1, 2 i 3) * Murrad Jani - se trata dun antiguu barriu dela ciá i tradicionalmenti era residencia delas classis altas dela ciá, amás de servil comu lugal d’entretenimientu pala realeza afgana. Ogañu es una sombra delo que solía sel, ya que las décadas de guerra i l’abandonu tienin causau estragus. Muchas delas estruturas restantís amenazan con derrumbal-si. La [[Turquoise Mountain Foundation]] está intentandu restaural esti estóricu barriu de Kabul. * Dashti Barchi * Kartey Sakhi * Qalai Wazir * Khushhall Khan * Afshar * Kharabat * Klola Pushta i Taimani * Kartey Parwan * Kartey Naw (''barriu nuevu'') * Kartey (3 i 4) * Darul-Aman * Chehlstoon * Chendawol * Shahr-e Kohna (''barriu vieju'') * Deh Buri * Bibi Mahroo La ciá está dividía en distritus, nombreaus con númerus del 1 al 17. == Climi == {{Weather box |location = Kabul (1956–1983) |metric first = Y |single line = Y |Jan record high C = 18.8 |Feb record high C = 18.4 |Mar record high C = 26.7 |Apr record high C = 28.7 |May record high C = 33.5 |Jun record high C = 36.8 |Jul record high C = 37.7 |Aug record high C = 37.3 |Sep record high C = 35.1 |Oct record high C = 31.6 |Nov record high C = 24.4 |Dec record high C = 20.4 |year record high C = 37.7 |Jan high C = 4.5 |Feb high C = 5.5 |Mar high C = 12.5 |Apr high C = 19.2 |May high C = 24.4 |Jun high C = 30.2 |Jul high C = 32.1 |Aug high C = 32.0 |Sep high C = 28.5 |Oct high C = 22.4 |Nov high C = 15.0 |Dec high C = 8.3 |year high C = 19.5 |Jan mean C = -2.3 |Feb mean C = -0.7 |Mar mean C = 6.3 |Apr mean C = 12.8 |May mean C = 17.3 |Jun mean C = 22.8 |Jul mean C = 25.0 |Aug mean C = 24.1 |Sep mean C = 19.7 |Oct mean C = 13.1 |Nov mean C = 5.9 |Dec mean C = 0.6 |year mean C = 12.1 |Jan low C = −7.1 |Feb low C = −5.7 |Mar low C = 0.7 |Apr low C = 6.0 |May low C = 8.8 |Jun low C = 12.4 |Jul low C = 15.3 |Aug low C = 14.3 |Sep low C = 9.4 |Oct low C = 3.9 |Nov low C = −1.2 |Dec low C = −4.7 |year low C = 4.3 |Jan record low C = -25.5 |Feb record low C = -24.8 |Mar record low C = -12.6 |Apr record low C = -2.1 |May record low C = 0.4 |Jun record low C = 3.1 |Jul record low C = 7.5 |Aug record low C = 6.0 |Sep record low C = 1.0 |Oct record low C = -3.0 |Nov record low C = -9.4 |Dec record low C = -18.9 |year record low C = -25.5 |Jan precipitation mm = 34.3 |Feb precipitation mm = 60.1 |Mar precipitation mm = 67.9 |Apr precipitation mm = 71.9 |May precipitation mm = 23.4 |Jun precipitation mm = 1.0 |Jul precipitation mm = 6.2 |Aug precipitation mm = 1.6 |Sep precipitation mm = 1.7 |Oct precipitation mm = 3.7 |Nov precipitation mm = 18.6 |Dec precipitation mm = 21.6 |year precipitation mm = 312.0 |Jan rain days = 2 |Feb rain days = 3 |Mar rain days = 10 |Apr rain days = 11 |May rain days = 8 |Jun rain days = 1 |Jul rain days = 2 |Aug rain days = 1 |Sep rain days = 1 |Oct rain days = 2 |Nov rain days = 4 |Dec rain days = 3 |year rain days = 48 |Jan snow days = 7 |Feb snow days = 6 |Mar snow days = 3 |Apr snow days = 0 |May snow days = 0 |Jun snow days = 0 |Jul snow days = 0 |Aug snow days = 0 |Sep snow days = 0 |Oct snow days = 0 |Nov snow days = 0 |Dec snow days = 4 |year snow days = 20 |Jan humidity = 68 |Feb humidity = 70 |Mar humidity = 65 |Apr humidity = 61 |May humidity = 48 |Jun humidity = 36 |Jul humidity = 37 |Aug humidity = 38 |Sep humidity = 39 |Oct humidity = 42 |Nov humidity = 52 |Dec humidity = 63 |year humidity = 52 |Jan sun = 177.2 |Feb sun = 178.6 |Mar sun = 204.5 |Apr sun = 232.5 |May sun = 310.3 |Jun sun = 353.4 |Jul sun = 356.8 |Aug sun = 339.7 |Sep sun = 303.9 |Oct sun = 282.6 |Nov sun = 253.2 |Dec sun = 182.4 |year sun = 3175.1 |source 1 = [[NOAA]]<ref name = "NOAA">{{Cita web |url=ftp://dossier.ogp.noaa.gov/GCOS/WMO-Normals/RA-II/AH/40948.TXT |título=Kabul Climate Normals 1956-1983 |fechaacceso=30 de marzo de 2013 |editorial=National Oceanic and Atmospheric Administration}}</ref> |date=August 2010 }} == Demografía == [[Archivu:2011 SCF Kabul-3.jpg|thumb|Un festival de música en Bagh-e Babur.]] [[Archivu:Afghan girls in September 2012.jpg|thumb|Niñas afganas en Kabul.]] Kabul tien una puebración de 3.289.000 abitantis.<ref name="cso.gov.af_1">Población estimada para 2012-2013 http://cso.gov.af/Content/files/Population%20of%20Kabul%20City%20by%20District%20and%20Sex.pdf {{Wayback|url=http://cso.gov.af/Content/files/Population%20of%20Kabul%20City%20by%20District%20and%20Sex.pdf |date=20131228091845 }}</ref> La puebración dela ciá refleja la gran diversidá étnica, multicultural i multiconfesional característica de tol [[Afganistán]]. No á datús oficialis gubernamentalis sobri la composición étnica esata dela puebración dela ciá. Nostanti, pareci que los [[Persia|persas]] constituyin la mayoría dela puebración dela ciá i, junta colos [[Sunismu|suníes]] [[Tayikos|tayikus]], forman el 45&nbsp;%<ref>{{Cita web |url=http://ngm.nationalgeographic.com/ngm/0311/feature2/images/mp_download.2.pdf |título=http://ngm.nationalgeographic.com/ngm/0311/feature2/images/mp_download.2.pdf |fechaacceso=24 de octubre de 2009 |fechaArchivu=27 de febrero de 2008 |urlArchivu=https://web.archive.org/web/20080227220328/http://ngm.nationalgeographic.com/ngm/0311/feature2/images/mp_download.2.pdf |deadurl=yes }}</ref><ref name="Encarta">{{Cita enciclopedia|apellido=|nombre=|autor=|enlaceautor=|coauthors=|editor=|encyclopedia=Microsoft Encarta Online Encyclopedia|title=Kābul (city)|url=http://encarta.msn.com/encyclopedia_761557246/K%C4%81bul_(city).html|fechaacceso=2 de diciembre de 2007|añoacceso=|mesacceso=|edición=2007|fecha=|año=|month=|editorial=|volumen=|lugar=|id=|doi=|páginas=|quote=Tajiks are the predominant population group of Kābul, and Pashtuns are an important minority.|urlArchivu=https://web.archive.org/web/20071103135625/http://encarta.msn.com/encyclopedia_761557246/K%C4%81bul_(city).html|fechaArchivu=3 de noviembre de 2007}}</ref><ref>{{Cita web |url=http://www.indybay.org/newsitems/2006/05/30/18259841.php |título=Kabul under Curfew after Anti-US, anti-Karzai Riots |fechaacceso=27 de noviembre de 2007 |apellido=Cole |nombre=Juan |fecha=30 de mayo de 2006 |editorial=San Francisco Bay Area Indymedia}}</ref> dela puebración, siguíus polos [[Chiismu|chiitas]] [[Hazara|hazaras]] col 25&nbsp;%. Los [[Pastún|pastunis]], tamién sunitas, forman la minoría más importanti. Tamién á un grupu considerabli de [[Lenguas túrquicas|palrantis de lenguas túrquicas]] d’[[Uzbekistán]], assina comu un númeru considerabli d’[[aimak]]s, [[Baluchi|baluchis]], [[pashai]]s i angunus grupus de [[Sijismu|sijis]] i [[Hinduismu|hindúes]]. === Puebración === La puebración dela provincia se componi dela siguiienti manera:<ref name="cso.gov.af_1"/> {| class="wikitable sortable" width=45% style="font-size:85%;" align=center |- bgcolor="#efefef" ! Distritu !! Mugeris !! Ombris !! Total !! Fogaris !! Pressonas por fogar |- | Distritu 01 || align=right | 41.700 || align=right| 45.700 || align=right | 87.400 || align=right| 14.800||align=center|5,9 |- | Distritu 02 || align=right | 51.300 || align=right| 55.000 || align=right | 106.300 || align=right | 17.400||align=center|6,2 |- | Distritu 03 || align=right | 61.700 || align=right| 67.000 || align=right | 128.700 || align=right | 21.300||align=center|6,1 |- | Distritu 04 || align=right | 132.600 || align=right| 141.400 || align=right | 274.000 || align=right | 43.200||align=center|6,4 |- | Distritu 05 || align=right | 121.100 || align=right| 131.900 || align=right | 253.000 || align=right | 41.600||align=center|6,1 |- | Distritu 06 || align=right | 135.200 || align=right| 145.000 || align=right | 280.200 || align=right | 48.100||align=center|5,9 |- | Distritu 07 || align=right | 160.600 || align=right| 174.500 || align=right | 335.100 || align=right | 55.800||align=center|6,1 |- | Distritu 08 || align=right | 133.800 || align=right| 144.700 || align=right | 278.500 || align=right | 42.600||align=center|6,6 |- | Distritu 09 || align=right | 116.900 || align=right| 124.100 || align=right | 241.000 || align=right | 38.100||align=center|6,4 |- | Distritu 10 || align=right | 143.000 || align=right| 152.600 || align=right | 295.600 || align=right | 49.300||align=center|6,0 |- | Distritu 11 || align=right | 113.200 || align=right| 118.100 || align=right | 231.300 || align=right | 37.100||align=center|6,3 |- | Distritu 12 || align=right | 20.200 || align=right| 22.300 || align=right | 42.500 || align=right | 6.500||align=center|6,6 |- | Distritu 13 || align=right | 94.700 || align=right| 100.900 || align=right | 195.600 || align=right | 32.800||align=center|6,0 |- | Distritu 14 || align=right | *<ref>*Basado en la información obtenida de la Municipalidad de Kabul, el distrito 14 es parte del centro de [[Paghman]] distrito. Pero no ha habido ningún acuerdo entre el Ministerio del Interior, la provincia de Kabul, y la Municipalidad de Kabul, en este sentido. http://cso.gov.af/Content/files/Population%20of%20Kabul%20City%20by%20District%20and%20Sex.pdf {{Wayback|url=http://cso.gov.af/Content/files/Population%20of%20Kabul%20City%20by%20District%20and%20Sex.pdf |date=20131228091845 }}</ref> || align=right| ... || align=right | ... || align=right | ...|| align=center|.. |- | Distritu 15 || align=right | 153.400 || align=right| 163.000 || align=right | 316.400 || align=right | 50.600||align=center|6,3 |- | Distritu 16 || align=right | 65.900 || align=right| 71.400 || align=right | 137.300 || align=right | 22.400||align=center|6,2 |- | Distritu 17 || align=right | 41.400 || align=right| 44.700 || align=right | 86.100 || align=right | 13.300||align=center|6,5 |- | '''Total''' || align=right | '''1.586.700''' || align=right| '''1.702.300''' || align=right | '''3.289.000''' || align=right | '''534.900'''||align=center|'''6,2''' |- |} == Trasporti == [[Archivu:Kam Air at Kabul Airport in 2010.jpg|200px|thumb|Vista del [[Aeropuertu Enternacional de Kabul]], el más importanti d’Afganistán.]] El [[Aeropuertu Enternacional de Kabul]] es el principal d’Afganistán i sirvi de ''[[Centru de conexión|hub]]'' a [[Ariana Afghan Airlines]], la aerolínea de bandera del país. [[Kam Air]], [[Pamir Airways]] i [[Safi Airways]] tamién concentran las sus sedis en Kabul. Distintas aerolíneas de paísis vecinus, comu Pakistán o Irán, mantienin vuelus regularis cola capital afgana. La intervención estranjera de 2001 i el posterior cambiu de gobiernu supusierun un cambiu importanti ena dinámica del aeropuertu, cun aumentu del númeru de vuelus. Amás, nel contestu dela reconstrucción delas instalacionis del país, el gobiernu de Japón construyó una nueva terminal qu’entró en serviciu en 2008.<ref>{{Cita web |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/7713796.stm |título=Karzai opens Kabul air terminal |fechaacceso=4 de diciembre de 2008 |fecha=6 de noviembre de 2008 |editorial=BBC News |idioma=inglés}}</ref> L’aeropuertu tamién es gastau por fuerças militaris dela coalición, peru la mayol parti delos vuelus de paísis dela OTAN suelin operal dendi la [[Basi Aéria de Bagram]], a unos 50 quilómetrus al norti dela capital. La [[Fuerça Aéria d’Afganistán]] gasta l’aeropuertu de Kabul comu basi principal, i la su seguridá es responsabilidá compartía entre fuerças localis i de paísis dela coalición que se van rotandu.<ref>{{Cita web |url=http://www.poland.pl/news/article,Poles_take_over_command_of_Kabul_airport,id,370610.htm |título=Poles take over command of Kabul airport |fechaacceso=23 de octubre de 2009 |fecha=17 de marzo de 2009 |editorial=Poland.pl |idioma=Inglés }}</ref> == Comunicacionis == Los servicius de telefonía móvil, [[Serviciu general de paquetis vía radio|GPRS]] i [[Sistema Global palas Comunicacionis Móvilis|GSM]] dela ciá son proporcionaos polas compañías [[Afganistán Wireless]], [[Etisalat]], [[Roshan]] i [[MTN]]. En noviembri de 2006, el [[Ministeriu de Comunicacionis d’Afganistán]] firmó un acuerdu por valol de 64,5 millonis de [[dólaris]] cuna empresa —ZTE Corporation— pa establecel una red nacional de cabri de fibra ótica, lo que mejoraría los servicius de teléfonu, internet, televisión i radiodifusión no solu en Kabul, sinó en tol país.<ref>Pajhwok Afghan News – ''Ministry signs contract with Chinese company''...[http://www.pajhwok.com/viewstory.asp?lng=eng&id=26882 Link] {{Wayback|url=http://www.pajhwok.com/viewstory.asp?lng=eng&id=26882 |date=20071011115448 }}</ref> Internet s’introdujo ena ciá en 2002 i s’á espandíu rápidamenti. Á un gran númeru d’oficinas de correus por toa la ciá i tamién están disponiblis servicius d’entrega de paquetis comu [[FedEx]], [[TNT Express]] o [[DHL]]. La ciá tien muchas estacionis de radio, tantu en lenguas localis —incluyíus [[Idioma pashto|pastún]] i [[Dari]]— comu angunus pogromas en [[Idioma inglés|inglés]]. Una delas sus emisoras más antiguas i importantis es [[Radio Kabul]]. == Educación == [[Archivu:Saleha Bayat Building at AUAF in Kabul-2.jpg|thumb|[[Nuversidá Estadounidensi d’Afganistán]].]] Tolas escuelas púbricas de Kabul golvierun a abríl en 2002 i se mejoran ca añu. La mayoría delos niñus i niñas dela ciá assistin alas classis. Angunas delas escuelas púbricas más conocías son Amani High School, Durrani High School, Ghulam Haider Khan High School, Ghazi High School i Rahman Baba High School. Los colegius privaus i las nuversidais dela ciá tamién fuerun renovaus endispués de 2002; angunus s’han construyíu recientementi, peru otrus dessistin dendi prencepius de 1900. Las nuversidais de Kabul son: * [[Nuversidá de Kabul]] * [[Politécnica de Kabul]] * [[Nuversidá Estadounidensi d’Afganistán]] * [[Academia Militar Nacional d’Afganistán]] * [[Nuversidá d’Afganistán]] * [[Nuversidá Meica de Kabul]] * [[Escuela Enternacional de Kabul]] == Velaqui tamién == * [[Estoria d’Afganistán]] == Referencias == {{listaref|2}} == Atijus esternus == * [https://web.archive.org/web/20090324212516/http://www.aims.org.af/maps/urban/kabul.pdf Map of Kabul City] * [https://web.archive.org/web/20070614010937/http://www.aisk.org/misc/woik2007issue42.pdf What's On In Kabul (pdf format)] * [https://web.archive.org/web/20070520024731/http://www.afghanistan-photos.com/crbst_5.html Historical Photos of Kabul] * [https://web.archive.org/web/20100830031416/http://www.aisk.org/aisk/NHDAHGTK05.php#Top The Story of Kabul] * [https://web.archive.org/web/20070506041225/http://www.kabulcaravan.com/kabul.php Kabul Caravan] * [https://web.archive.org/web/20070522191918/http://www.cityoflight-kabul.com/index.htm Kabul - City of Light, 9 Billion dollar modern urban development project] * [https://web.archive.org/web/20160613131149/http://www.sada-e-azadi.net/ Sada-e Azadi Radio/TV/Newspaper (ISAF)] * [http://www.rfi.fr/actuen/articles/116/article_4941.asp People of Kabul - report by Radio France Internationale in English] 4rx7wxafkxhu4otka0vh1nlrd88dv6o 144451 144450 2026-10-01T00:12:48Z InternetArchiveBot 17037 Rescuing 7 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 144451 wikitext text/x-wiki {{Ficha de entidad subnacional}} '''Kabul''' (كابل en [[Idioma persa|darí]] i [[Idioma pastún|pastún]], [[Transliteración|transliterau]] comu ''Kabul'', ''Kābul'', ''Kābol'' o ''Kabol'') es la [[Capital (política)|capital]] i la [[Anexu:Ciais d’Afganistán por puebración|ciá más grandi]] d’[[Afganistán]], cuna puebración estimá en 2015 de {{esd|4.635.000}} abitantis.<ref name="Factbook">{{cita web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/af.html |título=The World Factbook |editorial=CIA |fechaacceso=13 de septiembre de 2015 |fechaArchivu=20 de septiembre de 2017 |urlArchivu=https://web.archive.org/web/20170920072213/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/af.html |deadurl=yes |urlarchivo=https://web.archive.org/web/20170920072213/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/af.html |fechaarchivo=2017-09-20 }}</ref> Capital dela [[provincia de Kabul]], es un centru económicu i coltoral assitiau estratéhicamenti nun valli estrechu qu’alreola’l [[ríu Kabul]], ena parti alta delas montañas dantis del [[passu Khyber]]. Kabul se topa ena parti alta dun valli estrechu entre las montañas del [[Hindu Kush]], a una altitú de 1790 metrus (5873 pies), lo que la converti nuna delas capitalis más altas del mundu. Se dizi que la ciá tien más de 3500 añus d’antigüedá i que se menciona dendi, polo menus, la época del [[Imperiu aqueménida]]. Se topa nun emplazamientu estratéjicu a lo largu delas rutas comercialis del sul i centru d’Asia, i nun puntu clavi dela antigua [[Ruta dela Seda]]. Formó parti delos imperius aqueménida, siguíu polos [[Imperiu seléucida|seléucidas]], [[Imperiu Maurya|Maurya]], [[Reinu Grecobactrianu|grecobactrianus]], [[Reinu Indogriegu|indogriegus]], [[Imperiu kushán|kushán]], Kabul Shahis, [[Dinastía saffarí|saffarí]], [[Samánidas]], [[Imperiu gaznávida|gaznávida]], [[Imperiu gúrida|gúrida]], [[Jorezmitas]], <!-- Qarlughids, -->[[Dinastía Khilji|Khilji]], [[Dinastía timúrida|timúrida]], [[Imperiu mogol|mogol]] i [[Dinastía Hotaki|Hotaki]], ata que finalmenti pasó a formal parti del [[Imperiu durrani|Durrani]] —tamién conocíu comu «Imperiu afganu»— en 1747.<ref name=Dupree>{{cite web|url=http://www.aisk.org/aisk/NHDAHGTK05.php |title=An Historical Guide to Kabul&nbsp;– The Story of Kabul |author=[[Nancy Hatch Dupree]] / Aḥmad ʻAlī Kuhzād |publisher=American International School of Kabul |year=1972 |accessdate=18 de septiembre de 2010 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100830031416/http://www.aisk.org/aisk/NHDAHGTK05.php |archivedate=30 de agosto de 2010 |df= }}</ref> Kabul se convirtió ena capital d’Afganistán en 1776, duranti’l reinau de [[Timur Shah Durrani]], el segundu iju d’[[Ahmad Shah Durrani]]. A prencepius del {{siglo|XIX||s}}, los británicus ocuparun la ciá, peru endispués d’establecel relacionis diplomáticas se vierun obligaus a retiral toas las fuerças d’Afganistán. La ciá fue ocupá polos soviéticus en 1979, peru tamién l’abandonarun endispués de que se firmaran los Acuerdus de Ginebra de 1988. Una guerra civil ena década de 1990 entre varius grupus rebeldis destruyó gran parti dela ciá i causó numerosas bajas.<ref>{{cita web |url=http://www.lonelyplanet.com/afghanistan/kabul/history |title=History of Kabul |publisher=[[Lonely Planet]] |accessdate=27 de mayo de 2013 |fechaArchivu=3 de abril de 2019 |urlArchivu=https://web.archive.org/web/20190403060121/https://www.lonelyplanet.com/afghanistan/kabul/history |deadurl=yes |urlarchivo=https://web.archive.org/web/20190403060121/https://www.lonelyplanet.com/afghanistan/kabul/history |fechaarchivo=2019-04-03 }}</ref> Kabul es conocía polos sus jardinis, bazaris i palacius.<ref>{{cite web |last1=Gopalakrishnan |first1=Raju |title=Once called paradise, now Kabul struggles to cope |url=https://www.reuters.com/article/us-afghanistan-capital/once-called-paradise-now-kabul-struggles-to-cope-idUSSP20888220070416 |website=U.S.}}</ref><ref>{{cite web |author1=Abdul Zuhoor Qayomi |title=Kabul City: Isn’t just capital of Afghanistan but of palaces as well - Afghanistan Times |url=http://www.afghanistantimes.af/kabul-city-isnt-just-capital-of-afghanistan-but-of-palaces-as-well/ |website=Afghanistan Times}}</ref><ref>{{cite web |author1=Sayed A Azimi |title=Reversing Kabul’s Environmental Setbacks |url=https://www.linkedin.com/pulse/reversing-kabuls-environmental-setbacks-sayed-aziz-azimi |website=www.linkedin.com |language=en}}</ref> Tamién fue dantis una meca palos jóvinis ''hippies'' ocidentalis.<ref>{{cite web |title=„Mein Kabul“: ORF-Reporterlegende Fritz Orter präsentiert im „Weltjournal“ „seine Stadt“ – am 31. August um 22.30 Uhr in ORF 2 |url=https://www.ots.at/presseaussendung/OTS_20160830_OTS0058/mein-kabul-orf-reporterlegende-fritz-orter-praesentiert-im-weltjournal-seine-stadt-am-31-august-um-2230-uhr-in-orf-2 |website=OTS.at |language=alemán}}</ref> Dendi la retirada delos [[Talibán|talibanis]] del poel a finalis de 2001, la ciá encetó a reconstruíl-si cola ajuda dela comunidá enternacional. A pesal delos numerosus ataquis terroristas d’elementus antiestatalis, la ciá se está desenvolviendu i fue la quinta ciá de crecimientu más rápidu del mundu en 2012.<ref>{{cite web|url=http://www.citymayors.com/statistics/urban_growth1.html |title=World's fastest growing urban areas (1) |publisher=City Mayors |date=17 de mayo de 2012 |accessdate=17 de agosto de 2012}}</ref> La ciá está dividía en 22 distritus. El 15 d’abostu de 2021, Kabul fue tomá por combatientis talibanis, convirtiéndo-si ena trigésima tercera capital provincial capturá polos talibanis comu parti dela [[Ofensiva talibana de 2021]]. Cola captura de Kabul, los talibanis retomarun el control d’[[Afganistán]].<ref name="BBC_1">{{Cita web|url=https://www.bbc.com/mundo/noticias-internacional-58221075|título=Afganistán: el Talibán entra a Kabul y el presidente Ghani abandona el país|periódico=[[BBC News]]|fecha=15 de agosto de 2021}}</ref> == Etimología == Muchus estudiosus tienin señalau que’l nombri dela ciá provién del [[Sánscritu|sánscritu]] ''Kamboj''.<ref>Ethnologische Forschungen und Sammlung von Material für dieselben, 1871, p 244, Adolf Bastian - Ethnology.</ref><ref>The People of India: A Series of Photographic Illustrations, with ..., 1868, p 155, John William Kaye, Meadows Taylor, Great Britain India Office - Ethnology.</ref><ref>Supplementary Glossary, p. 304, H. M. Elliot.</ref><ref> Various Census of India, 1867, p 34.</ref><ref>Memoir on Cuneiform Inscription, 1849, p 98, Cuneiform inscriptions; Journal of the Royal Asiatic Society of Great Britain & Ireland, 1849, p 98, Henry Creswicke Rawlinson, Royal Asiatic Society of Great Britain and Ireland.</ref> Tamién es conocía enos escritus clásicus comu ''Kophes'' o ''Kophene''. == Estoria == === Antigüedá === Kabul tien una antigüedá de más de 3000 añus, pos se crei que fue fundá entre’l 2000&nbsp;a.&nbsp;C. i el 1500&nbsp;a.&nbsp;C. Nel testu hindú [[Rig Vedá]] se menciona la palabra "Kubhā" pa referil-si al [[ríu Kabul]]. Enque no está claru qual era’l nombri que recibía la ciá ena antigüedá, sigún distintas fuentis l’assentamientu era conocíu comu ''Chabolo'', ''Kophes''. Los persas nel {{siglo|III|a|s}} la llamaban ''Kabura'' i el sabiu chinu [[Xuanzang]] la denomina ''Gaofu'', por exemplu. Nel {{siglo|I||s}} dela nuestra era, la ciá fue conquistá pol primer emperaol [[Kushana]], i permaneció nel imperiu ata’l {{siglo|III||s}}, periodu duranti’l qual Kabul fue una delas dos capitalis delos Kushan. Nel añu 435 fue conquistá polos [[heftalita|heftalitas]] —hunus blancus—. Endispués dela su derrota, los sus descendientis formarun una curta dinastía en [[Kabulistán]], llamá Kabul-Shahan, i construirun un muru defensivu alreol dela ciá pa protegel-si de possiblis ataquis delos árabis. Angunus restus d’essi muru s’han conservau ata ogañu. El [[Liang Shu]] tamién describi la conversión al [[budismu]] de [[Fusang]] por parti delos seis [[Monji budista|monjis budistas]] procedentis de [[Gandhara]] —ogañu [[Afganistán]]—: {{Cita|'' "En tiempos antiguos, la gente de Fusang no sabía nada de la religión budista, pero en el segundo año de [[Emperador Ming de Liu Song|DaMing]] de la [[dinastía Liu Song|dinastía Song]] (485), [[Monje budista|cinco monjes]] de [[Kipin]] (Kabul región de [[Gandhara]]) viajó por barco a ese país. Propagaron la doctrina budista, distribuyendo escrituras y dibujos, y aconsejaron a la gente a renunciar a los apegos mundanos. Como resultado, las costumbres de Fusang cambiaron ". ''| Liang Shu }} === Periodu islámicu === Nel añu 674 las invasionis islámicas alcançan l’ogal territoriu d’Afganistán i conquistarun Kabul. Nostanti, no fue ata prencepius del {{siglo|IX||s}}, cola llegá de [[Ya'qub bin Laith as-Saffar]], fundaol dela [[dinastía safárida]] del esti d’Irán, quandu s’estableció definitivamenti’l control islámicu sobri la ciá i sobri tol Afganistán. Duranti los sigrus siguiientis, la ciá fue controlá successivamenti polos [[Samánida|samánidas]], la dinastía hindú [[Shahí]], los [[Gaznávidas]] i el [[Imperiu Gurida]]. Nel {{siglo|XIII||s}} Kabul fue ocupá polas [[Imperiu mongol|ordas mongolas]], i nel {{siglo|XIV||s}} volvió a resurjil comu centru comercial baxu’l control de [[Tamerlán]], que se casó cola ermana del gobernaol de Kabul. Nostanti, al decael el poel delos [[Timúridas]] —descendientis de Tamerlán—, la ciá fue conquistá en 1504 por [[Babur]], emperaol [[Imperiu mogol|mogol]] que instaló nella’l su quartel general. === Imperiu durrani === [[Archivu:Shuja Shah Durrani and Men in his decorated palace Wellcome V0050531.jpg|thumb|left|[[Shuja Shah Durrani]] en 1839.]] [[Archivu:Kabul.jpg|miniaturadeimagen|Vista de [[Bala Hissar (Kabul)|Balla Hissar]], antigua [[ciudadela|ciudadela]] assitiá nel sul dela ciá vieja de Kabul.]] [[Nadir Shah]], emperaol conocíu comu’l ''Napoleón Persa'', conquistó la ciá en 1738, peru fue assassinau nuevi añus endispués. [[Ahmad Shah Durrani]], militar afganu que mandaba la guardia pressonal de Nader Shah, assumió’l tronu ala muerti d’esti. Reafirmandu’l poel delos pashtunes, estendió los sus dominius i formó un nuevu imperiu afganu. Por essu se considera de continu el fundaol dela ogañu [[Repúbrica Islámica d’Afganistán]]. Endispués dela su muerti, el su iju, [[Timur Shah Durrani]], eredó’l poel i trasladó la capital d’Afganistán de [[Kandahar]] a Kabul. En 1826, [[Dost Mohammed Khan]] assumió’l títulu de nuevu monarca afganu; nostanti, en 1833, ante’l mieu de que la influencia russa s’estendiera ata las rayas dela India, el país fue invadíu pol [[Imperiu británicu]], que puso nel poel un impopular gobiernu títeri al mandu de [[Shuja Shah Durrani|Shuja Shah]], dandu prencepiu ala [[Primera guerra anglo-afgana]], que remató en 1842 cola derrota delos británicus. Dost Mohammed fue entoncis liberau dela prisión i recuperó’l su tronu. En 1878, los británicus volverun a invadil Afganistán, lo que dio prencepiu ala [[Segunda guerra anglo-afgana]], que se prolongó ata 1881, quandu se retirarun ala India endispués d’habel dexau nel poel a [[Amir Abdur Rahman]]. === Independencia === En 1919, el rei [[Amanulá Khan]] assumió’l poel i encetó una serie de reformas ''occidentalizantes''. Decretó, amás, la independencia d’Afganistán de tol control estranjeru ena Mesquita d’Id Gah, i dio prencepiu ala [[Tercera guerra anglo-afgana]], cuyas negociacionis de pas acabarun en 1921. En 1929 Amanulá se vio obligau a abandonal Kabul por causa dun levantamientu delos setoris ultraconservaores, encabeçau pol antiguu bandíu [[Habibulá Kalakani]], que usurpó’l tronu. La ciá quedó duranti varius mesis baxu’l dominiu delas huestis de Kalakani, que intentó revertíl toas las reformas, ata que fue derrotau i executau. En 1933 el nuevu rei [[Nadir Khan]] fue assassinau, assumíendu’l tronu el su iju, de namás decinuevi añus, [[Mohamed Zahir Shah]], que sería finalmenti’l últimu rei d’Afganistán. En 1932 se fundó la primera nuversidá afgana, la [[Nuversidá de Kabul]], i la ciá encetó a crecel comu centru industrial del país ena década delos 40. Enos añus 50 encetó’l pavimentau delas callis de Kabul. Enos 60 la ciá adquirió características más cosmopolitas, abrió la primera tienda duna cadena enternacional —Marks & Spencer— de toa [[Asia Central]], i en 1967 s’inauguró’l [[Zoológicu de Kabul]]. === Guerra civil afgana === En 1969 se registró un levantamientu religiosu contra las políticas reformistas del rei. En 1973 un golpi d’Estau encabeçau por [[Mohammed Daud Khan]] derrocó’l rei i instauró una [[Repúbrica de Daud|repúbrica]]. En 1975 un sistema de trolebusis elétricus proporcionó trasporti púbricu ala ciá. El sistema fue construíu con asistencia técnica de [[Checoslovaquia]]. [[Archivu:Kabul-46-Stadthuegel-1976-gje.jpg|thumb|Kabul en 1976.]] [[Archivu:Local soldier mentors Afghan police in Kabul.jpg|thumb|Kabul en 2011.|izquierda]] [[Archivu:Kabul downtown.jpg|thumb|Kabul ena década de 1970.]] En 1978 la ciá fue’l epicentru dela [[Revolución de Saur]], qu’instauró [[República Democrática de Afganistán|un gobiernu socialista]]. El nuevu régimi aplicó un planu de desenvolvimiento dela capital i de construción de viviendas pa trabajaoris, col objetivu de solucional la pésima situación abitacional de Kabul —delos 70&nbsp;000 edificius de vivienda que había entoncis, 40&nbsp;000 eran inabitablis i 20&nbsp;000 familias no tenían casa—, que se realizó con ajuda soviética.<ref>{{Cita libro |apellido=Nadra |nombre=Rodolfo |título=Afganistán desde Afganistán |fechaacceso=27 de junio de 2011|edición=1ª |año=1980 |editorial=Fundamentos |ubicación=Buenos Aires |capítulo=De "parva nist" al despertar de un pueblo |página=92}}</ref> En 1979 tuvo lugal el golpi d’Estau de [[Hafizullah Amín]] —setiembri— i el su posterior derrocamientu —diziembri—. Kabul era un bastión palos comunistas afganus duranti la [[Guerra d’Afganistán (1978-1992)|guerra contra los]] [[Muyahidín (Afganistán)|muyahidinis]]; estos últimus cometierun numerosus atentáus terroristas ena ciá. En 1989 se cerró la [[embaxá delos Estaos Uníus en Kabul]], endispués dela retirada delas tropas soviéticas que habían llegau diez añus dantis. En 1992 el gobiernu comunista de [[Mohammad Najibullah]] fue derrocau, i la ciá cayó en poel delos muyahidinis, que, al estal dividíus en faccionis, acontinanon luchandu entre ellus. En diziembri de 1992 se detuvo l’últimu delos trolebusis dela ciá por causa del conflitu armau, i fuerun sustituíus pun sistema de 800 otobusis públicus que acontinó proporcionando trasporti ala puebración. Alreol de 1993, el serviciu d’electricidá i d’agua potabli dela ciá quedó completamenti interrumpíu. En setiembri de 1996 la ciá cayó en poel delos [[Talibán|talibanis]], que lincharun públicamenti al expresidenti Najibullah i al su ermanu. Endispués dela victoria [[Talibán|talibana]], las luchas callijeras entre las faccionis rematarun. Cincu añus endispués, en 2001, las fuerças delos Estaos Uníus [[Guerra d’Afganistán (2001-2014)|invadierun Afganistán]], provocandu la huía delos talibanis de Kabul, mentris la [[Alianza del Norte]] tomaba’l control dela ciá. Dendi 2003 la ciá encetó lentamenti a recuperal-si, graciâs ala ajuda dela inversión estranjera.<ref>{{Cita web | url = http://archnet.org/library/documents/one-document.jsp?document_id=9201 | título = Development of Kabul: Reconstruction and Planning Issues | fechaacceso = 25 de octubre de 2009 | fechaArchivu = 4 de junio de 2011 | urlArchivu = https://web.archive.org/web/20110604201746/http://archnet.org/library/documents/one-document.jsp?document_id=9201 | deadurl = yes | urlarchivo = https://web.archive.org/web/20110604201746/http://archnet.org/library/documents/one-document.jsp?document_id=9201 | fechaarchivo = 2011-06-04 }}<!--Título generado por Muro Bot--></ref> El 20 de jeneru de 2018 ocurrió un [[Atentau contra’l Hotel InterContinental Kabul de 2018|atentau nel Hotel InterContinental]], perpetrau pola red global insurgenti el Talibán; l’ataqui dexó un saldu de 22 pressonas muertas i entre 22 i 43 pressonas erías, entre localis i estranjeras.<ref>{{cita noticia|título=El periodismo necesita inversión. Para compartir esta nota utiliza los íconos que aparecen en la página.|url=http://www.elheraldo.hn/mundo/1145739-466/ataque-en-hotel-de-kabul-deja-muertos-de-estados-unidos-y-venezuela|fechaacceso=27 de enero de 2018|fecha=23 de enero de 2018}}</ref> El 15 d’abostu de 2021 los [[Talibán|talibanis]] [[Caída de Kabul (2021)|tomarun el control]] dela ciá duranti la [[Retirada de tropas estadounidenses de Afganistán|retirada del exércitu estadounidensi]], con lo que Kabul pasó a sel la capital del recién restaurau, enque no reconocíu enternacionalmenti, Emiratu islámicu d’Afganistán.<ref name="infobae">{{Cite news|date=2021-08-15|title=Desesperación en Kabul ante la llegada de los talibanes: la gente se agolpa en bancos y miles buscan escapar en auto|language=es|work=Infobae|url=https://www.infobae.com/america/mundo/2021/08/15/desesperacion-en-kabul-ante-la-llegada-de-los-talibanes-la-gente-se-agolpa-en-bancos-y-miles-buscan-escapar-en-auto/|access-date=2021-08-15}}</ref> Al mesmu tiempu, el presidenti d’Afganistán, [[Ashraf Ghani Ahmadzai]], abandonó’l país i se declaró nel esiliu junta al {{ord|1.|er}} vicepresidenti [[Amrullah Saleh]] i al 2.º vicepresidenti [[Sarwar Danish]].<ref name="ondacero">{{Cite news|date=2021-08-15|title=El presidente afgano abandona el país tras la entrada de los talibanes en Kabul|language=es|work=ondacero|url=https://www.ondacero.es/noticias/mundo/presidente-afgano-abandona-pais-entrada-talibanes-kabul_2021081561192a4651c7e300014761f3.html/|access-date=2021-08-15}}</ref><ref name="BBC_1" /> == Alministración == [[Archivu:Kabul City Map.svg|300px|thumb|Mapa dela ciá de Kabul.]] [[Archivu:Wazir Akbar Khan neighborhood.jpg|thumb|Wazir Akbar Khan]] La ciá de Kabul está dividía enos siguiientis barrius: * Shahr-e Naw (Ciá Nueva) * Wazir Akbar Khan * Macrorayon (1, 2, 3 i 4) * Khair Khana (1, 2 i 3) * Murrad Jani - se trata dun antiguu barriu dela ciá i tradicionalmenti era residencia delas classis altas dela ciá, amás de servil comu lugal d’entretenimientu pala realeza afgana. Ogañu es una sombra delo que solía sel, ya que las décadas de guerra i l’abandonu tienin causau estragus. Muchas delas estruturas restantís amenazan con derrumbal-si. La [[Turquoise Mountain Foundation]] está intentandu restaural esti estóricu barriu de Kabul. * Dashti Barchi * Kartey Sakhi * Qalai Wazir * Khushhall Khan * Afshar * Kharabat * Klola Pushta i Taimani * Kartey Parwan * Kartey Naw (''barriu nuevu'') * Kartey (3 i 4) * Darul-Aman * Chehlstoon * Chendawol * Shahr-e Kohna (''barriu vieju'') * Deh Buri * Bibi Mahroo La ciá está dividía en distritus, nombreaus con númerus del 1 al 17. == Climi == {{Weather box |location = Kabul (1956–1983) |metric first = Y |single line = Y |Jan record high C = 18.8 |Feb record high C = 18.4 |Mar record high C = 26.7 |Apr record high C = 28.7 |May record high C = 33.5 |Jun record high C = 36.8 |Jul record high C = 37.7 |Aug record high C = 37.3 |Sep record high C = 35.1 |Oct record high C = 31.6 |Nov record high C = 24.4 |Dec record high C = 20.4 |year record high C = 37.7 |Jan high C = 4.5 |Feb high C = 5.5 |Mar high C = 12.5 |Apr high C = 19.2 |May high C = 24.4 |Jun high C = 30.2 |Jul high C = 32.1 |Aug high C = 32.0 |Sep high C = 28.5 |Oct high C = 22.4 |Nov high C = 15.0 |Dec high C = 8.3 |year high C = 19.5 |Jan mean C = -2.3 |Feb mean C = -0.7 |Mar mean C = 6.3 |Apr mean C = 12.8 |May mean C = 17.3 |Jun mean C = 22.8 |Jul mean C = 25.0 |Aug mean C = 24.1 |Sep mean C = 19.7 |Oct mean C = 13.1 |Nov mean C = 5.9 |Dec mean C = 0.6 |year mean C = 12.1 |Jan low C = −7.1 |Feb low C = −5.7 |Mar low C = 0.7 |Apr low C = 6.0 |May low C = 8.8 |Jun low C = 12.4 |Jul low C = 15.3 |Aug low C = 14.3 |Sep low C = 9.4 |Oct low C = 3.9 |Nov low C = −1.2 |Dec low C = −4.7 |year low C = 4.3 |Jan record low C = -25.5 |Feb record low C = -24.8 |Mar record low C = -12.6 |Apr record low C = -2.1 |May record low C = 0.4 |Jun record low C = 3.1 |Jul record low C = 7.5 |Aug record low C = 6.0 |Sep record low C = 1.0 |Oct record low C = -3.0 |Nov record low C = -9.4 |Dec record low C = -18.9 |year record low C = -25.5 |Jan precipitation mm = 34.3 |Feb precipitation mm = 60.1 |Mar precipitation mm = 67.9 |Apr precipitation mm = 71.9 |May precipitation mm = 23.4 |Jun precipitation mm = 1.0 |Jul precipitation mm = 6.2 |Aug precipitation mm = 1.6 |Sep precipitation mm = 1.7 |Oct precipitation mm = 3.7 |Nov precipitation mm = 18.6 |Dec precipitation mm = 21.6 |year precipitation mm = 312.0 |Jan rain days = 2 |Feb rain days = 3 |Mar rain days = 10 |Apr rain days = 11 |May rain days = 8 |Jun rain days = 1 |Jul rain days = 2 |Aug rain days = 1 |Sep rain days = 1 |Oct rain days = 2 |Nov rain days = 4 |Dec rain days = 3 |year rain days = 48 |Jan snow days = 7 |Feb snow days = 6 |Mar snow days = 3 |Apr snow days = 0 |May snow days = 0 |Jun snow days = 0 |Jul snow days = 0 |Aug snow days = 0 |Sep snow days = 0 |Oct snow days = 0 |Nov snow days = 0 |Dec snow days = 4 |year snow days = 20 |Jan humidity = 68 |Feb humidity = 70 |Mar humidity = 65 |Apr humidity = 61 |May humidity = 48 |Jun humidity = 36 |Jul humidity = 37 |Aug humidity = 38 |Sep humidity = 39 |Oct humidity = 42 |Nov humidity = 52 |Dec humidity = 63 |year humidity = 52 |Jan sun = 177.2 |Feb sun = 178.6 |Mar sun = 204.5 |Apr sun = 232.5 |May sun = 310.3 |Jun sun = 353.4 |Jul sun = 356.8 |Aug sun = 339.7 |Sep sun = 303.9 |Oct sun = 282.6 |Nov sun = 253.2 |Dec sun = 182.4 |year sun = 3175.1 |source 1 = [[NOAA]]<ref name = "NOAA">{{Cita web |url=ftp://dossier.ogp.noaa.gov/GCOS/WMO-Normals/RA-II/AH/40948.TXT |título=Kabul Climate Normals 1956-1983 |fechaacceso=30 de marzo de 2013 |editorial=National Oceanic and Atmospheric Administration}}</ref> |date=August 2010 }} == Demografía == [[Archivu:2011 SCF Kabul-3.jpg|thumb|Un festival de música en Bagh-e Babur.]] [[Archivu:Afghan girls in September 2012.jpg|thumb|Niñas afganas en Kabul.]] Kabul tien una puebración de 3.289.000 abitantis.<ref name="cso.gov.af_1">Población estimada para 2012-2013 https://web.archive.org/web/20131228091845/http://cso.gov.af/Content/files/Population%20of%20Kabul%20City%20by%20District%20and%20Sex.pdf {{Wayback|url=http://cso.gov.af/Content/files/Population%20of%20Kabul%20City%20by%20District%20and%20Sex.pdf |date=20131228091845 }}</ref> La puebración dela ciá refleja la gran diversidá étnica, multicultural i multiconfesional característica de tol [[Afganistán]]. No á datús oficialis gubernamentalis sobri la composición étnica esata dela puebración dela ciá. Nostanti, pareci que los [[Persia|persas]] constituyin la mayoría dela puebración dela ciá i, junta colos [[Sunismu|suníes]] [[Tayikos|tayikus]], forman el 45&nbsp;%<ref>{{Cita web |url=http://ngm.nationalgeographic.com/ngm/0311/feature2/images/mp_download.2.pdf |título=http://ngm.nationalgeographic.com/ngm/0311/feature2/images/mp_download.2.pdf |fechaacceso=24 de octubre de 2009 |fechaArchivu=27 de febrero de 2008 |urlArchivu=https://web.archive.org/web/20080227220328/http://ngm.nationalgeographic.com/ngm/0311/feature2/images/mp_download.2.pdf |deadurl=yes |urlarchivo=https://web.archive.org/web/20080227220328/http://ngm.nationalgeographic.com/ngm/0311/feature2/images/mp_download.2.pdf |fechaarchivo=2008-02-27 }}</ref><ref name="Encarta">{{Cita enciclopedia|apellido=|nombre=|autor=|enlaceautor=|coauthors=|editor=|encyclopedia=Microsoft Encarta Online Encyclopedia|title=Kābul (city)|url=http://encarta.msn.com/encyclopedia_761557246/K%C4%81bul_(city).html|fechaacceso=2 de diciembre de 2007|añoacceso=|mesacceso=|edición=2007|fecha=|año=|month=|editorial=|volumen=|lugar=|id=|doi=|páginas=|quote=Tajiks are the predominant population group of Kābul, and Pashtuns are an important minority.|urlArchivu=https://web.archive.org/web/20071103135625/http://encarta.msn.com/encyclopedia_761557246/K%C4%81bul_(city).html|fechaArchivu=3 de noviembre de 2007}}</ref><ref>{{Cita web |url=http://www.indybay.org/newsitems/2006/05/30/18259841.php |título=Kabul under Curfew after Anti-US, anti-Karzai Riots |fechaacceso=27 de noviembre de 2007 |apellido=Cole |nombre=Juan |fecha=30 de mayo de 2006 |editorial=San Francisco Bay Area Indymedia}}</ref> dela puebración, siguíus polos [[Chiismu|chiitas]] [[Hazara|hazaras]] col 25&nbsp;%. Los [[Pastún|pastunis]], tamién sunitas, forman la minoría más importanti. Tamién á un grupu considerabli de [[Lenguas túrquicas|palrantis de lenguas túrquicas]] d’[[Uzbekistán]], assina comu un númeru considerabli d’[[aimak]]s, [[Baluchi|baluchis]], [[pashai]]s i angunus grupus de [[Sijismu|sijis]] i [[Hinduismu|hindúes]]. === Puebración === La puebración dela provincia se componi dela siguiienti manera:<ref name="cso.gov.af_1"/> {| class="wikitable sortable" width=45% style="font-size:85%;" align=center |- bgcolor="#efefef" ! Distritu !! Mugeris !! Ombris !! Total !! Fogaris !! Pressonas por fogar |- | Distritu 01 || align=right | 41.700 || align=right| 45.700 || align=right | 87.400 || align=right| 14.800||align=center|5,9 |- | Distritu 02 || align=right | 51.300 || align=right| 55.000 || align=right | 106.300 || align=right | 17.400||align=center|6,2 |- | Distritu 03 || align=right | 61.700 || align=right| 67.000 || align=right | 128.700 || align=right | 21.300||align=center|6,1 |- | Distritu 04 || align=right | 132.600 || align=right| 141.400 || align=right | 274.000 || align=right | 43.200||align=center|6,4 |- | Distritu 05 || align=right | 121.100 || align=right| 131.900 || align=right | 253.000 || align=right | 41.600||align=center|6,1 |- | Distritu 06 || align=right | 135.200 || align=right| 145.000 || align=right | 280.200 || align=right | 48.100||align=center|5,9 |- | Distritu 07 || align=right | 160.600 || align=right| 174.500 || align=right | 335.100 || align=right | 55.800||align=center|6,1 |- | Distritu 08 || align=right | 133.800 || align=right| 144.700 || align=right | 278.500 || align=right | 42.600||align=center|6,6 |- | Distritu 09 || align=right | 116.900 || align=right| 124.100 || align=right | 241.000 || align=right | 38.100||align=center|6,4 |- | Distritu 10 || align=right | 143.000 || align=right| 152.600 || align=right | 295.600 || align=right | 49.300||align=center|6,0 |- | Distritu 11 || align=right | 113.200 || align=right| 118.100 || align=right | 231.300 || align=right | 37.100||align=center|6,3 |- | Distritu 12 || align=right | 20.200 || align=right| 22.300 || align=right | 42.500 || align=right | 6.500||align=center|6,6 |- | Distritu 13 || align=right | 94.700 || align=right| 100.900 || align=right | 195.600 || align=right | 32.800||align=center|6,0 |- | Distritu 14 || align=right | *<ref>*Basado en la información obtenida de la Municipalidad de Kabul, el distrito 14 es parte del centro de [[Paghman]] distrito. Pero no ha habido ningún acuerdo entre el Ministerio del Interior, la provincia de Kabul, y la Municipalidad de Kabul, en este sentido. https://web.archive.org/web/20131228091845/http://cso.gov.af/Content/files/Population%20of%20Kabul%20City%20by%20District%20and%20Sex.pdf {{Wayback|url=http://cso.gov.af/Content/files/Population%20of%20Kabul%20City%20by%20District%20and%20Sex.pdf |date=20131228091845 }}</ref> || align=right| ... || align=right | ... || align=right | ...|| align=center|.. |- | Distritu 15 || align=right | 153.400 || align=right| 163.000 || align=right | 316.400 || align=right | 50.600||align=center|6,3 |- | Distritu 16 || align=right | 65.900 || align=right| 71.400 || align=right | 137.300 || align=right | 22.400||align=center|6,2 |- | Distritu 17 || align=right | 41.400 || align=right| 44.700 || align=right | 86.100 || align=right | 13.300||align=center|6,5 |- | '''Total''' || align=right | '''1.586.700''' || align=right| '''1.702.300''' || align=right | '''3.289.000''' || align=right | '''534.900'''||align=center|'''6,2''' |- |} == Trasporti == [[Archivu:Kam Air at Kabul Airport in 2010.jpg|200px|thumb|Vista del [[Aeropuertu Enternacional de Kabul]], el más importanti d’Afganistán.]] El [[Aeropuertu Enternacional de Kabul]] es el principal d’Afganistán i sirvi de ''[[Centru de conexión|hub]]'' a [[Ariana Afghan Airlines]], la aerolínea de bandera del país. [[Kam Air]], [[Pamir Airways]] i [[Safi Airways]] tamién concentran las sus sedis en Kabul. Distintas aerolíneas de paísis vecinus, comu Pakistán o Irán, mantienin vuelus regularis cola capital afgana. La intervención estranjera de 2001 i el posterior cambiu de gobiernu supusierun un cambiu importanti ena dinámica del aeropuertu, cun aumentu del númeru de vuelus. Amás, nel contestu dela reconstrucción delas instalacionis del país, el gobiernu de Japón construyó una nueva terminal qu’entró en serviciu en 2008.<ref>{{Cita web |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/7713796.stm |título=Karzai opens Kabul air terminal |fechaacceso=4 de diciembre de 2008 |fecha=6 de noviembre de 2008 |editorial=BBC News |idioma=inglés}}</ref> L’aeropuertu tamién es gastau por fuerças militaris dela coalición, peru la mayol parti delos vuelus de paísis dela OTAN suelin operal dendi la [[Basi Aéria de Bagram]], a unos 50 quilómetrus al norti dela capital. La [[Fuerça Aéria d’Afganistán]] gasta l’aeropuertu de Kabul comu basi principal, i la su seguridá es responsabilidá compartía entre fuerças localis i de paísis dela coalición que se van rotandu.<ref>{{Cita web |url=http://www.poland.pl/news/article,Poles_take_over_command_of_Kabul_airport,id,370610.htm |título=Poles take over command of Kabul airport |fechaacceso=23 de octubre de 2009 |fecha=17 de marzo de 2009 |editorial=Poland.pl |idioma=Inglés }}</ref> == Comunicacionis == Los servicius de telefonía móvil, [[Serviciu general de paquetis vía radio|GPRS]] i [[Sistema Global palas Comunicacionis Móvilis|GSM]] dela ciá son proporcionaos polas compañías [[Afganistán Wireless]], [[Etisalat]], [[Roshan]] i [[MTN]]. En noviembri de 2006, el [[Ministeriu de Comunicacionis d’Afganistán]] firmó un acuerdu por valol de 64,5 millonis de [[dólaris]] cuna empresa —ZTE Corporation— pa establecel una red nacional de cabri de fibra ótica, lo que mejoraría los servicius de teléfonu, internet, televisión i radiodifusión no solu en Kabul, sinó en tol país.<ref>Pajhwok Afghan News – ''Ministry signs contract with Chinese company''...[https://web.archive.org/web/20071011115448/http://pajhwok.com/viewstory.asp?lng=eng&id=26882 Link] {{Wayback|url=http://www.pajhwok.com/viewstory.asp?lng=eng&id=26882 |date=20071011115448 }}</ref> Internet s’introdujo ena ciá en 2002 i s’á espandíu rápidamenti. Á un gran númeru d’oficinas de correus por toa la ciá i tamién están disponiblis servicius d’entrega de paquetis comu [[FedEx]], [[TNT Express]] o [[DHL]]. La ciá tien muchas estacionis de radio, tantu en lenguas localis —incluyíus [[Idioma pashto|pastún]] i [[Dari]]— comu angunus pogromas en [[Idioma inglés|inglés]]. Una delas sus emisoras más antiguas i importantis es [[Radio Kabul]]. == Educación == [[Archivu:Saleha Bayat Building at AUAF in Kabul-2.jpg|thumb|[[Nuversidá Estadounidensi d’Afganistán]].]] Tolas escuelas púbricas de Kabul golvierun a abríl en 2002 i se mejoran ca añu. La mayoría delos niñus i niñas dela ciá assistin alas classis. Angunas delas escuelas púbricas más conocías son Amani High School, Durrani High School, Ghulam Haider Khan High School, Ghazi High School i Rahman Baba High School. Los colegius privaus i las nuversidais dela ciá tamién fuerun renovaus endispués de 2002; angunus s’han construyíu recientementi, peru otrus dessistin dendi prencepius de 1900. Las nuversidais de Kabul son: * [[Nuversidá de Kabul]] * [[Politécnica de Kabul]] * [[Nuversidá Estadounidensi d’Afganistán]] * [[Academia Militar Nacional d’Afganistán]] * [[Nuversidá d’Afganistán]] * [[Nuversidá Meica de Kabul]] * [[Escuela Enternacional de Kabul]] == Velaqui tamién == * [[Estoria d’Afganistán]] == Referencias == {{listaref|2}} == Atijus esternus == * [https://web.archive.org/web/20090324212516/http://www.aims.org.af/maps/urban/kabul.pdf Map of Kabul City] * [https://web.archive.org/web/20070614010937/http://www.aisk.org/misc/woik2007issue42.pdf What's On In Kabul (pdf format)] * [https://web.archive.org/web/20070520024731/http://www.afghanistan-photos.com/crbst_5.html Historical Photos of Kabul] * [https://web.archive.org/web/20100830031416/http://www.aisk.org/aisk/NHDAHGTK05.php#Top The Story of Kabul] * [https://web.archive.org/web/20070506041225/http://www.kabulcaravan.com/kabul.php Kabul Caravan] * [https://web.archive.org/web/20070522191918/http://www.cityoflight-kabul.com/index.htm Kabul - City of Light, 9 Billion dollar modern urban development project] * [https://web.archive.org/web/20160613131149/http://www.sada-e-azadi.net/ Sada-e Azadi Radio/TV/Newspaper (ISAF)] * [http://www.rfi.fr/actuen/articles/116/article_4941.asp People of Kabul - report by Radio France Internationale in English] la57xker0es606ink5n5bzjg6xegbey Islamabad 0 12028 144452 2026-10-01T09:38:14Z Olarcos 82 Criá página con '{{Ficha de entidad subnacional}}' 144452 wikitext text/x-wiki {{Ficha de entidad subnacional}} 5qukelgv7cktzcfg7kl09ortr7ndf7f 144454 144452 2026-10-01T09:40:36Z Olarcos 82 144454 wikitext text/x-wiki {{Ficha de entidad subnacional}} '''Islamabad''' ({{lang-ur|'''اسلام آباد'''}}, {{transl|ur|''Islām ābād''}}, que significa: «''ciá del Islam''») es la [[Capital (política)|capital federal]] de [[Pakistán]], assitiá ena [[meseta de Potwar]] al norti del país, dientru del Territoriu Capital d’Islamabad. La çona á síu, estóricamenti, parti delos cruce de caminos del [[Panyab (Pakistán)|Punjab]] i la [[Frontera del Noroesti]] —el passu de Margalla á síu una puerta estórica ena provincia dela Frontera del Noroesti—. La antigua capital nacional era [[Karachi]]. La ciá fue construía duranti la década de 1960 comu una [[ciá planificá]] pa sustituil a [[Karachi]] comu capital pakistaní. El desenvolvimiento del país se concentró n’esta ciá i el presidenti [[Ayub Khan]] quiso establecel una distribución más equitativa. Islamabad es una ciá moerna i limpia, especialmenti si se compara col restu delas ciais pakistanís. La ciá está dividía en diferentis çonas o setoris, comu la çona diplomática, el distritu comercial, el educativu, la çona industrial i las çonas de recreu, ondi abundan comercius dedicaus al ociu i parquis. El monumentu o edificiu más notabli i famosu d’Islamabad es la [[Mesquita Faisal]], conocía pola su arquitetura i las sus enormis dimensionis. El costi dela construcción fue cubiertu pol [[Faisal bin Abdelaziz|rei Faisal]] d’[[Arabia Saudita]]. == Estoria == [[Archivu:Gate_of_Pharwala_Fort_toward_the_Swaan_stream.JPG|miniaturadeimagen|Çona fortificá junta al [[ríu Soan]], fechá nel {{siglo|XV||s}}.]] El territoriu d’Islamabad está assitiau ena [[meseta de Pothohar]], considerá unu delos primerus lugalis d’assentamientu umanu n’[[Asia]]. Angunus delos primerus utensilius dela [[Edá dela Piedra]] nel mundu s’han topau nesta meseta, i datan de haz 100&nbsp;000 a 500&nbsp;000 añus. Las piedras rudimentarias recuperás delas terrazas del [[ríu Soan]] dan testimoniu delos esfuerçus del ombri primitivu nel [[periodu interglacial]].<ref>{{Cita publicación|url=https://doi.org/10.1515/mammalia-2014-0179|título=Morpho-anatomical characteristics of Indian pangolin (Manis crassicaudata) from Potohar Plateau, Pakistan|apellidos=Irshad|nombre=Nausheen|apellidos2=Mahmood|nombre2=Tariq|fecha=2016-01-01|publicación=Mammalia|volumen=80|número=1|fechaacceso=2025-06-27|issn=1864-1547|doi=10.1515/mammalia-2014-0179|apellidos3=Nadeem|nombre3=Muhammad Sajid}}</ref> Tamién s’han topau ogetus de cerámica i utensilius que datan dela preestoria. Las escavacionis del Dr. Abdul Ghafoor Lone destaparun evidencias duna coltura preestórica ena çona. S’han topau reliquias i cranius umanus que datan del 5000&nbsp;a.&nbsp;C., lo que indica que la región albergó puebrus neolíticus que s’assentarun alas orillas del ríu Soan i que, posteriormenti —alreol del 3000&nbsp;a.&nbsp;C.—, desenvolvierun pequeñas comunidais ena región. La [[civilización del valli del Indu]] floreció ena región entre los sigrus {{siglo|XXIII}} i {{siglo|XVIII}}&nbsp;a.&nbsp;C. Nesta región tamién se desenvolvió una localidá budista. Muchus delos grandis exércitus, comu los de [[Babur]], [[Genghis Khan]], [[Tamerlán]] i [[Ahmad Shah Durrani]], gastarun el correol que atraviesa Islamabad nel su caminu pa invadil el restu del subcontinenti indiu. La Islamabad moerna s’assienta sobri l’antiguu assentamientu conocíu comu Saidpur. Los británicus tomarun el control dela región dendi 1849 i construirun nel territoriu el acantonamientu más grandi d’Asia meridional. === Construcción i desenvolvimiento === Quandu [[Pakistán]] consiguió la independencia en 1947, [[Karachi]] fue la su primera capital. En 1960 se construyó Islamabad progresivamenti comu capital por varias razonis. Tradicionalmenti, el desenvolvimiento de Pakistán s’había concentrau nel centru colonial de Karachi, i el presidenti [[Ayub Khan]] quería que se repartiera de manera más equitativa. Por otru lau, Karachi tenía condicionis climáticas tropicalis i está assitiá nun estremu del país, polo que era vulnerabli alos ataquis dendi el [[mari Arábigu]]. Pakistán necesitaba una capital que fuera fácilmenti accessibli dendi toas las partis del país. Karachi, centru de negocius, tamién se consideró inadecuá, en parti pola intervención delos interessis empresarialís enos assuntus del gobiernu. La nueva ubicación escogía pa Islamabad estaba más cerca del quartel general del exércitu en [[Rawalpindi]] i del territoriu disputau de [[Cachemira (región)|Cachemira]], nel norti. En 1958 se constituyó una comisión pa selecional un lugal adecuau pala capital del país, con especial atención ala ubicación, el climi, la logística i las necessidais de defensa, junta con otrus atributus. Endispués dun estudiu estensu, d’investigacionis i duna revisión eshaustiva delos lugalis potencialis, la comisión recomendó la çona noresti de Rawalpindi en 1959. Una empresa griega d’arquitetus, [[Konstantinos Apostolos Doxiadis]], diseñó’l planu maestru dela ciá basau nun planu en cuadrícula, de forma triangular i col vértici orientau hazia las colinas de Margalla. La capital no fue trasladá diretamenti de Karachi a Islamabad: primero se trasladó temporalmenti a Rawalpindi, a prencepius delos añus sessenta, i endispués a Islamabad quandu los trabajus essencialis de desenvolvimiento acabarun en 1966. === Estoria recienti === Islamabad á atraíu genti de toas partis de Pakistán, polo que es una delas ciais más cosmopolitas i urbanizás del país. Comu capital, la ciá á acogíu varias reunionis importantis, comu la cumbri dela [[Associación d’Asia Meridional pala Cooperación Regional]]. En otubri de 2005, la ciá sufrió angunus dañus por causa del terremotu de Cachemira, de magnitú 7,6. Islamabad á experimentau una serie d’incidentis terroristas, incluyendu’l de juliu de 2007 en Lal&nbsp;Masjid —Mesquita Roja—, el de juniu de 2008 contra la embaxá de Dinamarca i los bombardeus de Marriott de setiembri de 2008. En 2011 ocurrierun na ciá quatro incidentis terroristas, que matarun a quatro pressonas, entre ellas el entoncis gobernaol del Panyab, [[Salman Taseer]]. Tamién ocurrierun aquí angunus trájicus acidentis aérius: el 28 de juliu de 2010, el vuelu&nbsp;202 d’Airblue s’estrelló enas colinas Margalla, matandu alas 152&nbsp;pressonas que iban a bordu; i el 20 d’abril de 2012, el vuelu&nbsp;213 de Bhoja&nbsp;Air, que llevaba 121&nbsp;passagerus, s’estrelló al realizal una [[aproximación final]] pal aterizagi. == Creación dela ciá == Ayub Khan solicitó los servicius del arquitetu i urbanista griegu [[Constantinos Doxiadis]] comu consultol pala elección dela nueva ubicación dela capital. Finalmenti se escogió una çona junta ala antigua ciá de [[Rawalpindi]], que fue designá capital temporal. A Jan le interessaba esta ubicación porque Rawalpindi era una [[ciá guarnición]] leal a él, i a Doxiadis le ofrecía la possibilidá de desenvolvel el su conceutu urbanu llamau "[[Dynápolis]]". [[Archivu:Ataturk Avenue - Islamabad.JPG|izquierda|miniaturadeimagen|Islamabad en [[otoñu]].]] En 1959 se decidió la construcción dela ciá; en 1960 Doxiadis presentó los sus primerus estudius i en otubri de 1961 encetó la execución. En 1965 se construirun la [[Nuversidá d’Islamabad]] i la [[Nuversidá Quaid-i-Azam]]. El 26 d’otubri de 1966 la ciá cobró vida al ocupal-si el primer edificiu d’oficinas dela ciá, i en 1967 Islamabad se convirtió oficialmenti ena capital de Pakistán. Los trabajus de construcción acabarun a mediaus dela década de 1970. [[Archivu:Islamabad top view.jpg|miniaturadeimagen|[[Mesquita Faisal]].]] == Arquitetura == La ciá presenta rasgus tantu dela arquitetura moerna comu dela antigua, siendu la [[Torre Saudi-Pak]] un güen exemplu d’ellu. La enormi [[Mesquita Faisal]], unu delos edificius más representativus dela ciá, es conocía pola su singular arquitetura. Otrus edificius significativus dela ciá son l’edificiu dela Assambréa Nacional, diseñau por [[Louis I. Kahn]], la Casa de Pakistán, ondi residi’l presidenti, los [[jardín botánicu|jardinis botánicus]] i l’edificiu dela [[Biblioteca Nacional de Pakistán|Biblioteca Nacional]]. La ciá está dividía en ochu çonas sigún la su utilidá: área residencial, área industrial, [[industria ligera]], [[comerciu]], distritu comercial, área educativa, enclavi diplomáticu i gobiernu, i ca una tien el su propiu parqui. == Geografía == [[Archivu:Tilla Charouni.JPG|miniaturadeimagen|derecha|200px|Tilla Charouni, con 1604 metrus, es el puntu más altu d’Islamabad.]] Islamabad está localizá enas coordenás {{Coord|33.43|N|73.04|E|}}, nel estremu norti dela [[meseta de Potohar]], nel Territoriu Capital d’Islamabad. La su altitú es de 540 metrus.<ref name="D. Brunn">{{cita libro|título=Cities of the World: World Regional Urban Development|fecha = mayo de 2003|publicación=Rowman & Littlefield Publishers|isbn=978-0847698981|páginas=368–369|url=http://books.google.com.pk/books?id=wPZq1ZTaVQoC&pg=PA368#v=onepage&q&f=false|autor=Stanley D. Brunn|edición=3ra|coautores=Jack F. Williams, Donald J. Zeigler|fechaacceso=3 de julio de 2012|capítulo=Cities of South Asia}}</ref><ref>{{cita web|título=Islamabad Airport|publicación=Climate Charts|url=http://www.climate-charts.com/Locations/p/PK41571.php#data}}</ref> La capital moerna i la antigua ciá de [[Rawalpindi]] están una junta ala otra i son conocías comunmenti comu ciais gemelas;<ref name="Yasmeen Niaz">{{cita libro|título=Pakistan: A Global Studies Handbook|editorial=ABC-CLIO|isbn=978-1851098019|url=http://books.google.com.pk/books?id=OTMy0B9OZjAC&pg=PA299#v=onepage&q&f=false|autor=Yasmeen Niaz Mohiuddin|edición=1era|fechaacceso=1 de julio de 2012|página=299|fecha=27 de noviembre de 2006}}</ref> no dessisti una raya esata entre las dos ciais.<ref name=Saxon>{{cita noticia|título=New Capital City With an Industrial Twin|url=http://www.nytimes.com/1988/04/11/world/new-capital-city-with-an-industrial-twin.html|fechaacceso=1 de julio de 2012|periódico=The New York Times|fecha=11 de abril de 1988|autor=Wolfgang Saxon}}</ref> Al noroesti dela ciá está la estación de montaña [[Murree]], i al norti el distritu de Haripur en [[Jaiber Pajtunjuá]]. [[Kahuta]] se topa nel suresti; [[Taxila]], [[Wah Cantt]] i el distritu d’Attock al noroesti; [[Gujar Khan]], Rawat i [[Mandrah]] al suresti; i la metrópolis de Rawalpindi al sul i suroesti. Islamabad está localizá a 120&nbsp;km de [[Muzaffarabad]], a 185&nbsp;km de [[Peshawar]], a 295&nbsp;km de [[Lahore]] i a 300&nbsp;km de [[Srinagar]], la capital de [[Territoriu de Jammu i Cachemira|Jammu i Cachemira]] ena India. La ciá d’Islamabad tien una estensión de 906&nbsp;km².<ref>Butt, M. J., Waqas, A., Iqbal, M, F., Muhammad., G., and Lodhi, M. A. K., 2011, "Assessment of Urban Sprawl of Islamabad Metropolitan Area Using Multi-Sensor and Multi-Temporal Satellite Data." ''Arabian Journal For Science And Engineering''. Digital Object Identifier (DOI): 10.1007/s13369-011-0148-3.</ref> Amás, la ciá forma parti duna área de 2717&nbsp;km² conocía comu Área Especificada, colas colinas Margala al norti i noresti. La parti sul dela ciá es una llanura ondulá, drená pol [[ríu Kurang]], ondi se topa la pressa de Rawal.<ref>{{cita web|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/295631/Islamabad#ref749695|título=Islamabad|obra=Encyclopædia Britannica}}</ref> === Climi === El microclimi dela çona está regulau por tres lagus artificialis —Rawal, Simli and Janpur Dam—. La ciá tien un climi estremu, con vranus calientis i lluvias monzónicas que se producin en juliu i abostu, i iviernus más bien fríus que hazin neval enas colinas. 443ahllg4rns5sdxewc76s3ezfqap8x 144455 144454 2026-10-01T09:44:26Z Olarcos 82 /* Construcción i desenvolvimiento */ 144455 wikitext text/x-wiki {{Ficha de entidad subnacional}} '''Islamabad''' ({{lang-ur|'''اسلام آباد'''}}, {{transl|ur|''Islām ābād''}}, que significa: «''ciá del Islam''») es la [[Capital (política)|capital federal]] de [[Pakistán]], assitiá ena [[meseta de Potwar]] al norti del país, dientru del Territoriu Capital d’Islamabad. La çona á síu, estóricamenti, parti delos cruce de caminos del [[Panyab (Pakistán)|Punjab]] i la [[Frontera del Noroesti]] —el passu de Margalla á síu una puerta estórica ena provincia dela Frontera del Noroesti—. La antigua capital nacional era [[Karachi]]. La ciá fue construía duranti la década de 1960 comu una [[ciá planificá]] pa sustituil a [[Karachi]] comu capital pakistaní. El desenvolvimiento del país se concentró n’esta ciá i el presidenti [[Ayub Khan]] quiso establecel una distribución más equitativa. Islamabad es una ciá moerna i limpia, especialmenti si se compara col restu delas ciais pakistanís. La ciá está dividía en diferentis çonas o setoris, comu la çona diplomática, el distritu comercial, el educativu, la çona industrial i las çonas de recreu, ondi abundan comercius dedicaus al ociu i parquis. El monumentu o edificiu más notabli i famosu d’Islamabad es la [[Mesquita Faisal]], conocía pola su arquitetura i las sus enormis dimensionis. El costi dela construcción fue cubiertu pol [[Faisal bin Abdelaziz|rei Faisal]] d’[[Arabia Saudita]]. == Estoria == [[Archivu:Gate_of_Pharwala_Fort_toward_the_Swaan_stream.JPG|miniaturadeimagen|Çona fortificá junta al [[ríu Soan]], fechá nel {{siglo|XV||s}}.]] El territoriu d’Islamabad está assitiau ena [[meseta de Pothohar]], considerá unu delos primerus lugalis d’assentamientu umanu n’[[Asia]]. Angunus delos primerus utensilius dela [[Edá dela Piedra]] nel mundu s’han topau nesta meseta, i datan de haz 100&nbsp;000 a 500&nbsp;000 añus. Las piedras rudimentarias recuperás delas terrazas del [[ríu Soan]] dan testimoniu delos esfuerçus del ombri primitivu nel [[periodu interglacial]].<ref>{{Cita publicación|url=https://doi.org/10.1515/mammalia-2014-0179|título=Morpho-anatomical characteristics of Indian pangolin (Manis crassicaudata) from Potohar Plateau, Pakistan|apellidos=Irshad|nombre=Nausheen|apellidos2=Mahmood|nombre2=Tariq|fecha=2016-01-01|publicación=Mammalia|volumen=80|número=1|fechaacceso=2025-06-27|issn=1864-1547|doi=10.1515/mammalia-2014-0179|apellidos3=Nadeem|nombre3=Muhammad Sajid}}</ref> Tamién s’han topau ogetus de cerámica i utensilius que datan dela preestoria. Las escavacionis del Dr. Abdul Ghafoor Lone destaparun evidencias duna coltura preestórica ena çona. S’han topau reliquias i cranius umanus que datan del 5000&nbsp;a.&nbsp;C., lo que indica que la región albergó puebrus neolíticus que s’assentarun alas orillas del ríu Soan i que, posteriormenti —alreol del 3000&nbsp;a.&nbsp;C.—, desenvolvierun pequeñas comunidais ena región. La [[civilización del valli del Indu]] floreció ena región entre los sigrus {{siglo|XXIII}} i {{siglo|XVIII}}&nbsp;a.&nbsp;C. Nesta región tamién se desenvolvió una localidá budista. Muchus delos grandis exércitus, comu los de [[Babur]], [[Genghis Khan]], [[Tamerlán]] i [[Ahmad Shah Durrani]], gastarun el correol que atraviesa Islamabad nel su caminu pa invadil el restu del subcontinenti indiu. La Islamabad moerna s’assienta sobri l’antiguu assentamientu conocíu comu Saidpur. Los británicus tomarun el control dela región dendi 1849 i construirun nel territoriu el acantonamientu más grandi d’Asia meridional. === Construción i desenvolvimentu === Aquandu [[Pakistán]] consiguió la independencia en 1947, [[Karachi]] fue la su primera capital. En 1960 construyó-si Islamabad de a poquinu comu capital por varias razonis. Tradicionalmenti, el desenvolvimentu de Pakistán s’abía concentrau nel centru colonial de Karachi, i el presidenti [[Ayub Khan]] quería que se repartiera de manera más ten con ten. Por otru lau, Karachi tenía condicionis climáticas tropicalis i está assitiá nun estremu del país, polo que era vulnerabli alos ataquis dendi el [[mari Arábigu]]. Pakistán precisaba una capital que fuera fácilmenti accessibli dendi tolas partis del país. Karachi, centru de negocius, tamién se consideró inadecuá, en parti pola intervención delos interessis empresarialis enos assuntus del gobiernu. La nueva ubicación escogía pa Islamabad estaba más cerquina del quartel general del exércitu en [[Rawalpindi]] i del territoriu disputau de [[Cachemira (región)|Cachemira]], nel norti. En 1958 se constituyó una comisión pa selecional un lugal adecuau pala capital del país, con especial atención ala ubicación, el climi, la logística i las necessidais de defensa, junta con otrus atributus. Endispués dun estudiu estensu, d’investigacionis i duna revisión eshaustiva delos lugalis potencialis, la comisión recomendó la çona noresti de Rawalpindi en 1959. Una empresa griega d’arquitetus, [[Konstantinos Apostolos Doxiadis]], diseñó’l planu maestru dela ciá basau nun planu en cuadrícula, de forma triangular i col vértici orientau hazia las colinas de Margalla. La capital no fue trasladá diretamenti de Karachi a Islamabad: primero se trasladó temporalmenti a Rawalpindi, a prencepius delos añus sessenta, i endispués a Islamabad quandu los trabajus essencialis de desenvolvimiento acabarun en 1966. === Estoria recienti === Islamabad á atraíu genti de toas partis de Pakistán, polo que es una delas ciais más cosmopolitas i urbanizás del país. Comu capital, la ciá á acogíu varias reunionis importantis, comu la cumbri dela [[Associación d’Asia Meridional pala Cooperación Regional]]. En otubri de 2005, la ciá sufrió angunus dañus por causa del terremotu de Cachemira, de magnitú 7,6. Islamabad á experimentau una serie d’incidentis terroristas, incluyendu’l de juliu de 2007 en Lal&nbsp;Masjid —Mesquita Roja—, el de juniu de 2008 contra la embaxá de Dinamarca i los bombardeus de Marriott de setiembri de 2008. En 2011 ocurrierun na ciá quatro incidentis terroristas, que matarun a quatro pressonas, entre ellas el entoncis gobernaol del Panyab, [[Salman Taseer]]. Tamién ocurrierun aquí angunus trájicus acidentis aérius: el 28 de juliu de 2010, el vuelu&nbsp;202 d’Airblue s’estrelló enas colinas Margalla, matandu alas 152&nbsp;pressonas que iban a bordu; i el 20 d’abril de 2012, el vuelu&nbsp;213 de Bhoja&nbsp;Air, que llevaba 121&nbsp;passagerus, s’estrelló al realizal una [[aproximación final]] pal aterizagi. == Creación dela ciá == Ayub Khan solicitó los servicius del arquitetu i urbanista griegu [[Constantinos Doxiadis]] comu consultol pala elección dela nueva ubicación dela capital. Finalmenti se escogió una çona junta ala antigua ciá de [[Rawalpindi]], que fue designá capital temporal. A Jan le interessaba esta ubicación porque Rawalpindi era una [[ciá guarnición]] leal a él, i a Doxiadis le ofrecía la possibilidá de desenvolvel el su conceutu urbanu llamau "[[Dynápolis]]". [[Archivu:Ataturk Avenue - Islamabad.JPG|izquierda|miniaturadeimagen|Islamabad en [[otoñu]].]] En 1959 se decidió la construcción dela ciá; en 1960 Doxiadis presentó los sus primerus estudius i en otubri de 1961 encetó la execución. En 1965 se construirun la [[Nuversidá d’Islamabad]] i la [[Nuversidá Quaid-i-Azam]]. El 26 d’otubri de 1966 la ciá cobró vida al ocupal-si el primer edificiu d’oficinas dela ciá, i en 1967 Islamabad se convirtió oficialmenti ena capital de Pakistán. Los trabajus de construcción acabarun a mediaus dela década de 1970. [[Archivu:Islamabad top view.jpg|miniaturadeimagen|[[Mesquita Faisal]].]] == Arquitetura == La ciá presenta rasgus tantu dela arquitetura moerna comu dela antigua, siendu la [[Torre Saudi-Pak]] un güen exemplu d’ellu. La enormi [[Mesquita Faisal]], unu delos edificius más representativus dela ciá, es conocía pola su singular arquitetura. Otrus edificius significativus dela ciá son l’edificiu dela Assambréa Nacional, diseñau por [[Louis I. Kahn]], la Casa de Pakistán, ondi residi’l presidenti, los [[jardín botánicu|jardinis botánicus]] i l’edificiu dela [[Biblioteca Nacional de Pakistán|Biblioteca Nacional]]. La ciá está dividía en ochu çonas sigún la su utilidá: área residencial, área industrial, [[industria ligera]], [[comerciu]], distritu comercial, área educativa, enclavi diplomáticu i gobiernu, i ca una tien el su propiu parqui. == Geografía == [[Archivu:Tilla Charouni.JPG|miniaturadeimagen|derecha|200px|Tilla Charouni, con 1604 metrus, es el puntu más altu d’Islamabad.]] Islamabad está localizá enas coordenás {{Coord|33.43|N|73.04|E|}}, nel estremu norti dela [[meseta de Potohar]], nel Territoriu Capital d’Islamabad. La su altitú es de 540 metrus.<ref name="D. Brunn">{{cita libro|título=Cities of the World: World Regional Urban Development|fecha = mayo de 2003|publicación=Rowman & Littlefield Publishers|isbn=978-0847698981|páginas=368–369|url=http://books.google.com.pk/books?id=wPZq1ZTaVQoC&pg=PA368#v=onepage&q&f=false|autor=Stanley D. Brunn|edición=3ra|coautores=Jack F. Williams, Donald J. Zeigler|fechaacceso=3 de julio de 2012|capítulo=Cities of South Asia}}</ref><ref>{{cita web|título=Islamabad Airport|publicación=Climate Charts|url=http://www.climate-charts.com/Locations/p/PK41571.php#data}}</ref> La capital moerna i la antigua ciá de [[Rawalpindi]] están una junta ala otra i son conocías comunmenti comu ciais gemelas;<ref name="Yasmeen Niaz">{{cita libro|título=Pakistan: A Global Studies Handbook|editorial=ABC-CLIO|isbn=978-1851098019|url=http://books.google.com.pk/books?id=OTMy0B9OZjAC&pg=PA299#v=onepage&q&f=false|autor=Yasmeen Niaz Mohiuddin|edición=1era|fechaacceso=1 de julio de 2012|página=299|fecha=27 de noviembre de 2006}}</ref> no dessisti una raya esata entre las dos ciais.<ref name=Saxon>{{cita noticia|título=New Capital City With an Industrial Twin|url=http://www.nytimes.com/1988/04/11/world/new-capital-city-with-an-industrial-twin.html|fechaacceso=1 de julio de 2012|periódico=The New York Times|fecha=11 de abril de 1988|autor=Wolfgang Saxon}}</ref> Al noroesti dela ciá está la estación de montaña [[Murree]], i al norti el distritu de Haripur en [[Jaiber Pajtunjuá]]. [[Kahuta]] se topa nel suresti; [[Taxila]], [[Wah Cantt]] i el distritu d’Attock al noroesti; [[Gujar Khan]], Rawat i [[Mandrah]] al suresti; i la metrópolis de Rawalpindi al sul i suroesti. Islamabad está localizá a 120&nbsp;km de [[Muzaffarabad]], a 185&nbsp;km de [[Peshawar]], a 295&nbsp;km de [[Lahore]] i a 300&nbsp;km de [[Srinagar]], la capital de [[Territoriu de Jammu i Cachemira|Jammu i Cachemira]] ena India. La ciá d’Islamabad tien una estensión de 906&nbsp;km².<ref>Butt, M. J., Waqas, A., Iqbal, M, F., Muhammad., G., and Lodhi, M. A. K., 2011, "Assessment of Urban Sprawl of Islamabad Metropolitan Area Using Multi-Sensor and Multi-Temporal Satellite Data." ''Arabian Journal For Science And Engineering''. Digital Object Identifier (DOI): 10.1007/s13369-011-0148-3.</ref> Amás, la ciá forma parti duna área de 2717&nbsp;km² conocía comu Área Especificada, colas colinas Margala al norti i noresti. La parti sul dela ciá es una llanura ondulá, drená pol [[ríu Kurang]], ondi se topa la pressa de Rawal.<ref>{{cita web|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/295631/Islamabad#ref749695|título=Islamabad|obra=Encyclopædia Britannica}}</ref> === Climi === El microclimi dela çona está regulau por tres lagus artificialis —Rawal, Simli and Janpur Dam—. La ciá tien un climi estremu, con vranus calientis i lluvias monzónicas que se producin en juliu i abostu, i iviernus más bien fríus que hazin neval enas colinas. 4fqb0cogqre41h6k4kyabxes2dj7dtk 144456 144455 2026-10-01T09:44:38Z Olarcos 82 /* Construción i desenvolvimentu */ 144456 wikitext text/x-wiki {{Ficha de entidad subnacional}} '''Islamabad''' ({{lang-ur|'''اسلام آباد'''}}, {{transl|ur|''Islām ābād''}}, que significa: «''ciá del Islam''») es la [[Capital (política)|capital federal]] de [[Pakistán]], assitiá ena [[meseta de Potwar]] al norti del país, dientru del Territoriu Capital d’Islamabad. La çona á síu, estóricamenti, parti delos cruce de caminos del [[Panyab (Pakistán)|Punjab]] i la [[Frontera del Noroesti]] —el passu de Margalla á síu una puerta estórica ena provincia dela Frontera del Noroesti—. La antigua capital nacional era [[Karachi]]. La ciá fue construía duranti la década de 1960 comu una [[ciá planificá]] pa sustituil a [[Karachi]] comu capital pakistaní. El desenvolvimiento del país se concentró n’esta ciá i el presidenti [[Ayub Khan]] quiso establecel una distribución más equitativa. Islamabad es una ciá moerna i limpia, especialmenti si se compara col restu delas ciais pakistanís. La ciá está dividía en diferentis çonas o setoris, comu la çona diplomática, el distritu comercial, el educativu, la çona industrial i las çonas de recreu, ondi abundan comercius dedicaus al ociu i parquis. El monumentu o edificiu más notabli i famosu d’Islamabad es la [[Mesquita Faisal]], conocía pola su arquitetura i las sus enormis dimensionis. El costi dela construcción fue cubiertu pol [[Faisal bin Abdelaziz|rei Faisal]] d’[[Arabia Saudita]]. == Estoria == [[Archivu:Gate_of_Pharwala_Fort_toward_the_Swaan_stream.JPG|miniaturadeimagen|Çona fortificá junta al [[ríu Soan]], fechá nel {{siglo|XV||s}}.]] El territoriu d’Islamabad está assitiau ena [[meseta de Pothohar]], considerá unu delos primerus lugalis d’assentamientu umanu n’[[Asia]]. Angunus delos primerus utensilius dela [[Edá dela Piedra]] nel mundu s’han topau nesta meseta, i datan de haz 100&nbsp;000 a 500&nbsp;000 añus. Las piedras rudimentarias recuperás delas terrazas del [[ríu Soan]] dan testimoniu delos esfuerçus del ombri primitivu nel [[periodu interglacial]].<ref>{{Cita publicación|url=https://doi.org/10.1515/mammalia-2014-0179|título=Morpho-anatomical characteristics of Indian pangolin (Manis crassicaudata) from Potohar Plateau, Pakistan|apellidos=Irshad|nombre=Nausheen|apellidos2=Mahmood|nombre2=Tariq|fecha=2016-01-01|publicación=Mammalia|volumen=80|número=1|fechaacceso=2025-06-27|issn=1864-1547|doi=10.1515/mammalia-2014-0179|apellidos3=Nadeem|nombre3=Muhammad Sajid}}</ref> Tamién s’han topau ogetus de cerámica i utensilius que datan dela preestoria. Las escavacionis del Dr. Abdul Ghafoor Lone destaparun evidencias duna coltura preestórica ena çona. S’han topau reliquias i cranius umanus que datan del 5000&nbsp;a.&nbsp;C., lo que indica que la región albergó puebrus neolíticus que s’assentarun alas orillas del ríu Soan i que, posteriormenti —alreol del 3000&nbsp;a.&nbsp;C.—, desenvolvierun pequeñas comunidais ena región. La [[civilización del valli del Indu]] floreció ena región entre los sigrus {{siglo|XXIII}} i {{siglo|XVIII}}&nbsp;a.&nbsp;C. Nesta región tamién se desenvolvió una localidá budista. Muchus delos grandis exércitus, comu los de [[Babur]], [[Genghis Khan]], [[Tamerlán]] i [[Ahmad Shah Durrani]], gastarun el correol que atraviesa Islamabad nel su caminu pa invadil el restu del subcontinenti indiu. La Islamabad moerna s’assienta sobri l’antiguu assentamientu conocíu comu Saidpur. Los británicus tomarun el control dela región dendi 1849 i construirun nel territoriu el acantonamientu más grandi d’Asia meridional. === Construción i desenvolvimentu === Aquandu [[Pakistán]] consiguió la independencia en 1947, [[Karachi]] fue la su primera capital. En 1960 construyó-si Islamabad de a poquinu comu capital por varias razonis. Tradicionalmenti, el desenvolvimentu de Pakistán s’abía concentrau nel centru colonial de Karachi, i el presidenti [[Ayub Khan]] quería que se repartiera de manera más ten con ten. Por otru lau, Karachi tenía condicionis climáticas tropicalis i está assitiá nun estremu del país, polo que era vulnerabli alos ataquis dendi el [[mari Arábigu]]. Pakistán precisaba una capital que fuera fácilmenti accessibli dendi tolas partis del país. Karachi, centru de negocius, tamién se consideró inadecuá, en parti pola intervención delos interessis empresarialis enos assuntus del gobiernu. La nueva ubicación escogía pa Islamabad estaba más cerquina del quartel general del exércitu en [[Rawalpindi]] i del territoriu disputau de [[Cachemira (región)|Cachemira]], nel norti. En 1958 se constituyó una comisión pa selecional un lugal adecuau pala capital del país, con especial atención ala ubicación, el climi, la logística i las necessidais de defensa, junta con otrus atributus. Endispués dun estudiu estensu, d’investigacionis i duna revisión eshaustiva delos lugalis potencialis, la comisión recomendó la çona noresti de Rawalpindi en 1959. Una empresa griega d’arquitetus, [[Konstantinos Apostolos Doxiadis]], diseñó’l planu maestru dela ciá basau nun planu en cuadrícula, de forma triangular i col vértici orientau hazia las colinas de Margalla. La capital no fue trasladá diretamenti de Karachi a Islamabad: primero se trasladó temporalmenti a Rawalpindi, a prencepius delos añus sessenta, i endispués a Islamabad quandu los trabajus essencialis de desenvolvimiento acabun en 1966. === Estoria recienti === Islamabad á atraíu genti de toas partis de Pakistán, polo que es una delas ciais más cosmopolitas i urbanizás del país. Comu capital, la ciá á acogíu varias reunionis importantis, comu la cumbri dela [[Associación d’Asia Meridional pala Cooperación Regional]]. En otubri de 2005, la ciá sufrió angunus dañus por causa del terremotu de Cachemira, de magnitú 7,6. Islamabad á experimentau una serie d’incidentis terroristas, incluyendu’l de juliu de 2007 en Lal&nbsp;Masjid —Mesquita Roja—, el de juniu de 2008 contra la embaxá de Dinamarca i los bombardeus de Marriott de setiembri de 2008. En 2011 ocurrierun na ciá quatro incidentis terroristas, que matarun a quatro pressonas, entre ellas el entoncis gobernaol del Panyab, [[Salman Taseer]]. Tamién ocurrierun aquí angunus trájicus acidentis aérius: el 28 de juliu de 2010, el vuelu&nbsp;202 d’Airblue s’estrelló enas colinas Margalla, matandu alas 152&nbsp;pressonas que iban a bordu; i el 20 d’abril de 2012, el vuelu&nbsp;213 de Bhoja&nbsp;Air, que llevaba 121&nbsp;passagerus, s’estrelló al realizal una [[aproximación final]] pal aterizagi. == Creación dela ciá == Ayub Khan solicitó los servicius del arquitetu i urbanista griegu [[Constantinos Doxiadis]] comu consultol pala elección dela nueva ubicación dela capital. Finalmenti se escogió una çona junta ala antigua ciá de [[Rawalpindi]], que fue designá capital temporal. A Jan le interessaba esta ubicación porque Rawalpindi era una [[ciá guarnición]] leal a él, i a Doxiadis le ofrecía la possibilidá de desenvolvel el su conceutu urbanu llamau "[[Dynápolis]]". [[Archivu:Ataturk Avenue - Islamabad.JPG|izquierda|miniaturadeimagen|Islamabad en [[otoñu]].]] En 1959 se decidió la construcción dela ciá; en 1960 Doxiadis presentó los sus primerus estudius i en otubri de 1961 encetó la execución. En 1965 se construirun la [[Nuversidá d’Islamabad]] i la [[Nuversidá Quaid-i-Azam]]. El 26 d’otubri de 1966 la ciá cobró vida al ocupal-si el primer edificiu d’oficinas dela ciá, i en 1967 Islamabad se convirtió oficialmenti ena capital de Pakistán. Los trabajus de construcción acabarun a mediaus dela década de 1970. [[Archivu:Islamabad top view.jpg|miniaturadeimagen|[[Mesquita Faisal]].]] == Arquitetura == La ciá presenta rasgus tantu dela arquitetura moerna comu dela antigua, siendu la [[Torre Saudi-Pak]] un güen exemplu d’ellu. La enormi [[Mesquita Faisal]], unu delos edificius más representativus dela ciá, es conocía pola su singular arquitetura. Otrus edificius significativus dela ciá son l’edificiu dela Assambréa Nacional, diseñau por [[Louis I. Kahn]], la Casa de Pakistán, ondi residi’l presidenti, los [[jardín botánicu|jardinis botánicus]] i l’edificiu dela [[Biblioteca Nacional de Pakistán|Biblioteca Nacional]]. La ciá está dividía en ochu çonas sigún la su utilidá: área residencial, área industrial, [[industria ligera]], [[comerciu]], distritu comercial, área educativa, enclavi diplomáticu i gobiernu, i ca una tien el su propiu parqui. == Geografía == [[Archivu:Tilla Charouni.JPG|miniaturadeimagen|derecha|200px|Tilla Charouni, con 1604 metrus, es el puntu más altu d’Islamabad.]] Islamabad está localizá enas coordenás {{Coord|33.43|N|73.04|E|}}, nel estremu norti dela [[meseta de Potohar]], nel Territoriu Capital d’Islamabad. La su altitú es de 540 metrus.<ref name="D. Brunn">{{cita libro|título=Cities of the World: World Regional Urban Development|fecha = mayo de 2003|publicación=Rowman & Littlefield Publishers|isbn=978-0847698981|páginas=368–369|url=http://books.google.com.pk/books?id=wPZq1ZTaVQoC&pg=PA368#v=onepage&q&f=false|autor=Stanley D. Brunn|edición=3ra|coautores=Jack F. Williams, Donald J. Zeigler|fechaacceso=3 de julio de 2012|capítulo=Cities of South Asia}}</ref><ref>{{cita web|título=Islamabad Airport|publicación=Climate Charts|url=http://www.climate-charts.com/Locations/p/PK41571.php#data}}</ref> La capital moerna i la antigua ciá de [[Rawalpindi]] están una junta ala otra i son conocías comunmenti comu ciais gemelas;<ref name="Yasmeen Niaz">{{cita libro|título=Pakistan: A Global Studies Handbook|editorial=ABC-CLIO|isbn=978-1851098019|url=http://books.google.com.pk/books?id=OTMy0B9OZjAC&pg=PA299#v=onepage&q&f=false|autor=Yasmeen Niaz Mohiuddin|edición=1era|fechaacceso=1 de julio de 2012|página=299|fecha=27 de noviembre de 2006}}</ref> no dessisti una raya esata entre las dos ciais.<ref name=Saxon>{{cita noticia|título=New Capital City With an Industrial Twin|url=http://www.nytimes.com/1988/04/11/world/new-capital-city-with-an-industrial-twin.html|fechaacceso=1 de julio de 2012|periódico=The New York Times|fecha=11 de abril de 1988|autor=Wolfgang Saxon}}</ref> Al noroesti dela ciá está la estación de montaña [[Murree]], i al norti el distritu de Haripur en [[Jaiber Pajtunjuá]]. [[Kahuta]] se topa nel suresti; [[Taxila]], [[Wah Cantt]] i el distritu d’Attock al noroesti; [[Gujar Khan]], Rawat i [[Mandrah]] al suresti; i la metrópolis de Rawalpindi al sul i suroesti. Islamabad está localizá a 120&nbsp;km de [[Muzaffarabad]], a 185&nbsp;km de [[Peshawar]], a 295&nbsp;km de [[Lahore]] i a 300&nbsp;km de [[Srinagar]], la capital de [[Territoriu de Jammu i Cachemira|Jammu i Cachemira]] ena India. La ciá d’Islamabad tien una estensión de 906&nbsp;km².<ref>Butt, M. J., Waqas, A., Iqbal, M, F., Muhammad., G., and Lodhi, M. A. K., 2011, "Assessment of Urban Sprawl of Islamabad Metropolitan Area Using Multi-Sensor and Multi-Temporal Satellite Data." ''Arabian Journal For Science And Engineering''. Digital Object Identifier (DOI): 10.1007/s13369-011-0148-3.</ref> Amás, la ciá forma parti duna área de 2717&nbsp;km² conocía comu Área Especificada, colas colinas Margala al norti i noresti. La parti sul dela ciá es una llanura ondulá, drená pol [[ríu Kurang]], ondi se topa la pressa de Rawal.<ref>{{cita web|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/295631/Islamabad#ref749695|título=Islamabad|obra=Encyclopædia Britannica}}</ref> === Climi === El microclimi dela çona está regulau por tres lagus artificialis —Rawal, Simli and Janpur Dam—. La ciá tien un climi estremu, con vranus calientis i lluvias monzónicas que se producin en juliu i abostu, i iviernus más bien fríus que hazin neval enas colinas. n5d2vijiebpxavl5nk7j5zkgh0aeu1q 144457 144456 2026-10-01T09:44:58Z Olarcos 82 /* Construción i desenvolvimentu */ 144457 wikitext text/x-wiki {{Ficha de entidad subnacional}} '''Islamabad''' ({{lang-ur|'''اسلام آباد'''}}, {{transl|ur|''Islām ābād''}}, que significa: «''ciá del Islam''») es la [[Capital (política)|capital federal]] de [[Pakistán]], assitiá ena [[meseta de Potwar]] al norti del país, dientru del Territoriu Capital d’Islamabad. La çona á síu, estóricamenti, parti delos cruce de caminos del [[Panyab (Pakistán)|Punjab]] i la [[Frontera del Noroesti]] —el passu de Margalla á síu una puerta estórica ena provincia dela Frontera del Noroesti—. La antigua capital nacional era [[Karachi]]. La ciá fue construía duranti la década de 1960 comu una [[ciá planificá]] pa sustituil a [[Karachi]] comu capital pakistaní. El desenvolvimiento del país se concentró n’esta ciá i el presidenti [[Ayub Khan]] quiso establecel una distribución más equitativa. Islamabad es una ciá moerna i limpia, especialmenti si se compara col restu delas ciais pakistanís. La ciá está dividía en diferentis çonas o setoris, comu la çona diplomática, el distritu comercial, el educativu, la çona industrial i las çonas de recreu, ondi abundan comercius dedicaus al ociu i parquis. El monumentu o edificiu más notabli i famosu d’Islamabad es la [[Mesquita Faisal]], conocía pola su arquitetura i las sus enormis dimensionis. El costi dela construcción fue cubiertu pol [[Faisal bin Abdelaziz|rei Faisal]] d’[[Arabia Saudita]]. == Estoria == [[Archivu:Gate_of_Pharwala_Fort_toward_the_Swaan_stream.JPG|miniaturadeimagen|Çona fortificá junta al [[ríu Soan]], fechá nel {{siglo|XV||s}}.]] El territoriu d’Islamabad está assitiau ena [[meseta de Pothohar]], considerá unu delos primerus lugalis d’assentamientu umanu n’[[Asia]]. Angunus delos primerus utensilius dela [[Edá dela Piedra]] nel mundu s’han topau nesta meseta, i datan de haz 100&nbsp;000 a 500&nbsp;000 añus. Las piedras rudimentarias recuperás delas terrazas del [[ríu Soan]] dan testimoniu delos esfuerçus del ombri primitivu nel [[periodu interglacial]].<ref>{{Cita publicación|url=https://doi.org/10.1515/mammalia-2014-0179|título=Morpho-anatomical characteristics of Indian pangolin (Manis crassicaudata) from Potohar Plateau, Pakistan|apellidos=Irshad|nombre=Nausheen|apellidos2=Mahmood|nombre2=Tariq|fecha=2016-01-01|publicación=Mammalia|volumen=80|número=1|fechaacceso=2025-06-27|issn=1864-1547|doi=10.1515/mammalia-2014-0179|apellidos3=Nadeem|nombre3=Muhammad Sajid}}</ref> Tamién s’han topau ogetus de cerámica i utensilius que datan dela preestoria. Las escavacionis del Dr. Abdul Ghafoor Lone destaparun evidencias duna coltura preestórica ena çona. S’han topau reliquias i cranius umanus que datan del 5000&nbsp;a.&nbsp;C., lo que indica que la región albergó puebrus neolíticus que s’assentarun alas orillas del ríu Soan i que, posteriormenti —alreol del 3000&nbsp;a.&nbsp;C.—, desenvolvierun pequeñas comunidais ena región. La [[civilización del valli del Indu]] floreció ena región entre los sigrus {{siglo|XXIII}} i {{siglo|XVIII}}&nbsp;a.&nbsp;C. Nesta región tamién se desenvolvió una localidá budista. Muchus delos grandis exércitus, comu los de [[Babur]], [[Genghis Khan]], [[Tamerlán]] i [[Ahmad Shah Durrani]], gastarun el correol que atraviesa Islamabad nel su caminu pa invadil el restu del subcontinenti indiu. La Islamabad moerna s’assienta sobri l’antiguu assentamientu conocíu comu Saidpur. Los británicus tomarun el control dela región dendi 1849 i construirun nel territoriu el acantonamientu más grandi d’Asia meridional. === Construción i desenvolvimentu === Aquandu [[Pakistán]] consiguió la independencia en 1947, [[Karachi]] fue la su primera capital. En 1960 construyó-si Islamabad de a poquinu comu capital por varias razonis. Tradicionalmenti, el desenvolvimentu de Pakistán s’abía concentrau nel centru colonial de Karachi, i el presidenti [[Ayub Khan]] quería que se repartiera de manera más ten con ten. Por otru lau, Karachi tenía condicionis climáticas tropicalis i está assitiá nun estremu del país, polo que era vulnerabli alos ataquis dendi el [[mari Arábigu]]. Pakistán precisaba una capital que fuera fácilmenti accessibli dendi tolas partis del país. Karachi, centru de negocius, tamién se consideró inadecuá, en parti pola intervención delos interessis empresarialis enos assuntus del gobiernu. La nueva ubicación escogía pa Islamabad estaba más cerquina del quartel general del exércitu en [[Rawalpindi]] i del territoriu disputau de [[Cachemira (región)|Cachemira]], nel norti. En 1958 se constituyó una comisión pa selecional un lugal adecuau pala capital del país, con especial atención ala ubicación, el climi, la logística i las necessidais de defensa, junta con otrus atributus. Endispués dun estudiu estensu, d’investigacionis i duna revisión eshaustiva delos lugalis potencialis, la comisión recomendó la çona noresti de Rawalpindi en 1959. Una empresa griega d’arquitetus, [[Konstantinos Apostolos Doxiadis]], diseñó’l planu maestru dela ciá basau nun planu en cuadrícula, de forma triangular i col vértici orientau hazia las colinas de Margalla. La capital no fue trasladá diretamenti de Karachi a Islamabad: primero se trasladó temporalmenti a Rawalpindi, a prencepius delos añus sessenta, i endispués a Islamabad quandu los trebajus essencialis de desenvolvimentu acabun en 1966. === Estoria recienti === Islamabad á atraíu genti de toas partis de Pakistán, polo que es una delas ciais más cosmopolitas i urbanizás del país. Comu capital, la ciá á acogíu varias reunionis importantis, comu la cumbri dela [[Associación d’Asia Meridional pala Cooperación Regional]]. En otubri de 2005, la ciá sufrió angunus dañus por causa del terremotu de Cachemira, de magnitú 7,6. Islamabad á experimentau una serie d’incidentis terroristas, incluyendu’l de juliu de 2007 en Lal&nbsp;Masjid —Mesquita Roja—, el de juniu de 2008 contra la embaxá de Dinamarca i los bombardeus de Marriott de setiembri de 2008. En 2011 ocurrierun na ciá quatro incidentis terroristas, que matarun a quatro pressonas, entre ellas el entoncis gobernaol del Panyab, [[Salman Taseer]]. Tamién ocurrierun aquí angunus trájicus acidentis aérius: el 28 de juliu de 2010, el vuelu&nbsp;202 d’Airblue s’estrelló enas colinas Margalla, matandu alas 152&nbsp;pressonas que iban a bordu; i el 20 d’abril de 2012, el vuelu&nbsp;213 de Bhoja&nbsp;Air, que llevaba 121&nbsp;passagerus, s’estrelló al realizal una [[aproximación final]] pal aterizagi. == Creación dela ciá == Ayub Khan solicitó los servicius del arquitetu i urbanista griegu [[Constantinos Doxiadis]] comu consultol pala elección dela nueva ubicación dela capital. Finalmenti se escogió una çona junta ala antigua ciá de [[Rawalpindi]], que fue designá capital temporal. A Jan le interessaba esta ubicación porque Rawalpindi era una [[ciá guarnición]] leal a él, i a Doxiadis le ofrecía la possibilidá de desenvolvel el su conceutu urbanu llamau "[[Dynápolis]]". [[Archivu:Ataturk Avenue - Islamabad.JPG|izquierda|miniaturadeimagen|Islamabad en [[otoñu]].]] En 1959 se decidió la construcción dela ciá; en 1960 Doxiadis presentó los sus primerus estudius i en otubri de 1961 encetó la execución. En 1965 se construirun la [[Nuversidá d’Islamabad]] i la [[Nuversidá Quaid-i-Azam]]. El 26 d’otubri de 1966 la ciá cobró vida al ocupal-si el primer edificiu d’oficinas dela ciá, i en 1967 Islamabad se convirtió oficialmenti ena capital de Pakistán. Los trabajus de construcción acabarun a mediaus dela década de 1970. [[Archivu:Islamabad top view.jpg|miniaturadeimagen|[[Mesquita Faisal]].]] == Arquitetura == La ciá presenta rasgus tantu dela arquitetura moerna comu dela antigua, siendu la [[Torre Saudi-Pak]] un güen exemplu d’ellu. La enormi [[Mesquita Faisal]], unu delos edificius más representativus dela ciá, es conocía pola su singular arquitetura. Otrus edificius significativus dela ciá son l’edificiu dela Assambréa Nacional, diseñau por [[Louis I. Kahn]], la Casa de Pakistán, ondi residi’l presidenti, los [[jardín botánicu|jardinis botánicus]] i l’edificiu dela [[Biblioteca Nacional de Pakistán|Biblioteca Nacional]]. La ciá está dividía en ochu çonas sigún la su utilidá: área residencial, área industrial, [[industria ligera]], [[comerciu]], distritu comercial, área educativa, enclavi diplomáticu i gobiernu, i ca una tien el su propiu parqui. == Geografía == [[Archivu:Tilla Charouni.JPG|miniaturadeimagen|derecha|200px|Tilla Charouni, con 1604 metrus, es el puntu más altu d’Islamabad.]] Islamabad está localizá enas coordenás {{Coord|33.43|N|73.04|E|}}, nel estremu norti dela [[meseta de Potohar]], nel Territoriu Capital d’Islamabad. La su altitú es de 540 metrus.<ref name="D. Brunn">{{cita libro|título=Cities of the World: World Regional Urban Development|fecha = mayo de 2003|publicación=Rowman & Littlefield Publishers|isbn=978-0847698981|páginas=368–369|url=http://books.google.com.pk/books?id=wPZq1ZTaVQoC&pg=PA368#v=onepage&q&f=false|autor=Stanley D. Brunn|edición=3ra|coautores=Jack F. Williams, Donald J. Zeigler|fechaacceso=3 de julio de 2012|capítulo=Cities of South Asia}}</ref><ref>{{cita web|título=Islamabad Airport|publicación=Climate Charts|url=http://www.climate-charts.com/Locations/p/PK41571.php#data}}</ref> La capital moerna i la antigua ciá de [[Rawalpindi]] están una junta ala otra i son conocías comunmenti comu ciais gemelas;<ref name="Yasmeen Niaz">{{cita libro|título=Pakistan: A Global Studies Handbook|editorial=ABC-CLIO|isbn=978-1851098019|url=http://books.google.com.pk/books?id=OTMy0B9OZjAC&pg=PA299#v=onepage&q&f=false|autor=Yasmeen Niaz Mohiuddin|edición=1era|fechaacceso=1 de julio de 2012|página=299|fecha=27 de noviembre de 2006}}</ref> no dessisti una raya esata entre las dos ciais.<ref name=Saxon>{{cita noticia|título=New Capital City With an Industrial Twin|url=http://www.nytimes.com/1988/04/11/world/new-capital-city-with-an-industrial-twin.html|fechaacceso=1 de julio de 2012|periódico=The New York Times|fecha=11 de abril de 1988|autor=Wolfgang Saxon}}</ref> Al noroesti dela ciá está la estación de montaña [[Murree]], i al norti el distritu de Haripur en [[Jaiber Pajtunjuá]]. [[Kahuta]] se topa nel suresti; [[Taxila]], [[Wah Cantt]] i el distritu d’Attock al noroesti; [[Gujar Khan]], Rawat i [[Mandrah]] al suresti; i la metrópolis de Rawalpindi al sul i suroesti. Islamabad está localizá a 120&nbsp;km de [[Muzaffarabad]], a 185&nbsp;km de [[Peshawar]], a 295&nbsp;km de [[Lahore]] i a 300&nbsp;km de [[Srinagar]], la capital de [[Territoriu de Jammu i Cachemira|Jammu i Cachemira]] ena India. La ciá d’Islamabad tien una estensión de 906&nbsp;km².<ref>Butt, M. J., Waqas, A., Iqbal, M, F., Muhammad., G., and Lodhi, M. A. K., 2011, "Assessment of Urban Sprawl of Islamabad Metropolitan Area Using Multi-Sensor and Multi-Temporal Satellite Data." ''Arabian Journal For Science And Engineering''. Digital Object Identifier (DOI): 10.1007/s13369-011-0148-3.</ref> Amás, la ciá forma parti duna área de 2717&nbsp;km² conocía comu Área Especificada, colas colinas Margala al norti i noresti. La parti sul dela ciá es una llanura ondulá, drená pol [[ríu Kurang]], ondi se topa la pressa de Rawal.<ref>{{cita web|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/295631/Islamabad#ref749695|título=Islamabad|obra=Encyclopædia Britannica}}</ref> === Climi === El microclimi dela çona está regulau por tres lagus artificialis —Rawal, Simli and Janpur Dam—. La ciá tien un climi estremu, con vranus calientis i lluvias monzónicas que se producin en juliu i abostu, i iviernus más bien fríus que hazin neval enas colinas. paa8fo1zt6yyqkv75k2gg5pkkw9dcp0 144458 144457 2026-10-01T09:45:15Z Olarcos 82 /* Estoria recienti */ 144458 wikitext text/x-wiki {{Ficha de entidad subnacional}} '''Islamabad''' ({{lang-ur|'''اسلام آباد'''}}, {{transl|ur|''Islām ābād''}}, que significa: «''ciá del Islam''») es la [[Capital (política)|capital federal]] de [[Pakistán]], assitiá ena [[meseta de Potwar]] al norti del país, dientru del Territoriu Capital d’Islamabad. La çona á síu, estóricamenti, parti delos cruce de caminos del [[Panyab (Pakistán)|Punjab]] i la [[Frontera del Noroesti]] —el passu de Margalla á síu una puerta estórica ena provincia dela Frontera del Noroesti—. La antigua capital nacional era [[Karachi]]. La ciá fue construía duranti la década de 1960 comu una [[ciá planificá]] pa sustituil a [[Karachi]] comu capital pakistaní. El desenvolvimiento del país se concentró n’esta ciá i el presidenti [[Ayub Khan]] quiso establecel una distribución más equitativa. Islamabad es una ciá moerna i limpia, especialmenti si se compara col restu delas ciais pakistanís. La ciá está dividía en diferentis çonas o setoris, comu la çona diplomática, el distritu comercial, el educativu, la çona industrial i las çonas de recreu, ondi abundan comercius dedicaus al ociu i parquis. El monumentu o edificiu más notabli i famosu d’Islamabad es la [[Mesquita Faisal]], conocía pola su arquitetura i las sus enormis dimensionis. El costi dela construcción fue cubiertu pol [[Faisal bin Abdelaziz|rei Faisal]] d’[[Arabia Saudita]]. == Estoria == [[Archivu:Gate_of_Pharwala_Fort_toward_the_Swaan_stream.JPG|miniaturadeimagen|Çona fortificá junta al [[ríu Soan]], fechá nel {{siglo|XV||s}}.]] El territoriu d’Islamabad está assitiau ena [[meseta de Pothohar]], considerá unu delos primerus lugalis d’assentamientu umanu n’[[Asia]]. Angunus delos primerus utensilius dela [[Edá dela Piedra]] nel mundu s’han topau nesta meseta, i datan de haz 100&nbsp;000 a 500&nbsp;000 añus. Las piedras rudimentarias recuperás delas terrazas del [[ríu Soan]] dan testimoniu delos esfuerçus del ombri primitivu nel [[periodu interglacial]].<ref>{{Cita publicación|url=https://doi.org/10.1515/mammalia-2014-0179|título=Morpho-anatomical characteristics of Indian pangolin (Manis crassicaudata) from Potohar Plateau, Pakistan|apellidos=Irshad|nombre=Nausheen|apellidos2=Mahmood|nombre2=Tariq|fecha=2016-01-01|publicación=Mammalia|volumen=80|número=1|fechaacceso=2025-06-27|issn=1864-1547|doi=10.1515/mammalia-2014-0179|apellidos3=Nadeem|nombre3=Muhammad Sajid}}</ref> Tamién s’han topau ogetus de cerámica i utensilius que datan dela preestoria. Las escavacionis del Dr. Abdul Ghafoor Lone destaparun evidencias duna coltura preestórica ena çona. S’han topau reliquias i cranius umanus que datan del 5000&nbsp;a.&nbsp;C., lo que indica que la región albergó puebrus neolíticus que s’assentarun alas orillas del ríu Soan i que, posteriormenti —alreol del 3000&nbsp;a.&nbsp;C.—, desenvolvierun pequeñas comunidais ena región. La [[civilización del valli del Indu]] floreció ena región entre los sigrus {{siglo|XXIII}} i {{siglo|XVIII}}&nbsp;a.&nbsp;C. Nesta región tamién se desenvolvió una localidá budista. Muchus delos grandis exércitus, comu los de [[Babur]], [[Genghis Khan]], [[Tamerlán]] i [[Ahmad Shah Durrani]], gastarun el correol que atraviesa Islamabad nel su caminu pa invadil el restu del subcontinenti indiu. La Islamabad moerna s’assienta sobri l’antiguu assentamientu conocíu comu Saidpur. Los británicus tomarun el control dela región dendi 1849 i construirun nel territoriu el acantonamientu más grandi d’Asia meridional. === Construción i desenvolvimentu === Aquandu [[Pakistán]] consiguió la independencia en 1947, [[Karachi]] fue la su primera capital. En 1960 construyó-si Islamabad de a poquinu comu capital por varias razonis. Tradicionalmenti, el desenvolvimentu de Pakistán s’abía concentrau nel centru colonial de Karachi, i el presidenti [[Ayub Khan]] quería que se repartiera de manera más ten con ten. Por otru lau, Karachi tenía condicionis climáticas tropicalis i está assitiá nun estremu del país, polo que era vulnerabli alos ataquis dendi el [[mari Arábigu]]. Pakistán precisaba una capital que fuera fácilmenti accessibli dendi tolas partis del país. Karachi, centru de negocius, tamién se consideró inadecuá, en parti pola intervención delos interessis empresarialis enos assuntus del gobiernu. La nueva ubicación escogía pa Islamabad estaba más cerquina del quartel general del exércitu en [[Rawalpindi]] i del territoriu disputau de [[Cachemira (región)|Cachemira]], nel norti. En 1958 se constituyó una comisión pa selecional un lugal adecuau pala capital del país, con especial atención ala ubicación, el climi, la logística i las necessidais de defensa, junta con otrus atributus. Endispués dun estudiu estensu, d’investigacionis i duna revisión eshaustiva delos lugalis potencialis, la comisión recomendó la çona noresti de Rawalpindi en 1959. Una empresa griega d’arquitetus, [[Konstantinos Apostolos Doxiadis]], diseñó’l planu maestru dela ciá basau nun planu en cuadrícula, de forma triangular i col vértici orientau hazia las colinas de Margalla. La capital no fue trasladá diretamenti de Karachi a Islamabad: primero se trasladó temporalmenti a Rawalpindi, a prencepius delos añus sessenta, i endispués a Islamabad quandu los trebajus essencialis de desenvolvimentu acabun en 1966. === Estoria rezienti === Islamabad á atraíu genti de toas partis de Pakistán, polo que es una delas ciais más cosmopolitas i urbanizás del país. Comu capital, la ciá á acogíu varias reunionis importantis, comu la cumbri dela [[Associación d’Asia Meridional pala Cooperación Regional]]. En otubri de 2005, la ciá sufrió angunus dañus por causa del terremotu de Cachemira, de magnitú 7,6. Islamabad á experimentau una serie d’incidentis terroristas, incluyendu’l de juliu de 2007 en Lal&nbsp;Masjid —Mesquita Roja—, el de juniu de 2008 contra la embaxá de Dinamarca i los bombardeus de Marriott de setiembri de 2008. En 2011 ocurrierun na ciá quatro incidentis terroristas, que matarun a quatro pressonas, entre ellas el entoncis gobernaol del Panyab, [[Salman Taseer]]. Tamién ocurrierun aquí angunus trájicus acidentis aérius: el 28 de juliu de 2010, el vuelu&nbsp;202 d’Airblue s’estrelló enas colinas Margalla, matandu alas 152&nbsp;pressonas que iban a bordu; i el 20 d’abril de 2012, el vuelu&nbsp;213 de Bhoja&nbsp;Air, que llevaba 121&nbsp;passagerus, s’estrelló al realizal una [[aproximación final]] pal aterizagi. == Creación dela ciá == Ayub Khan solicitó los servicius del arquitetu i urbanista griegu [[Constantinos Doxiadis]] comu consultol pala elección dela nueva ubicación dela capital. Finalmenti se escogió una çona junta ala antigua ciá de [[Rawalpindi]], que fue designá capital temporal. A Jan le interessaba esta ubicación porque Rawalpindi era una [[ciá guarnición]] leal a él, i a Doxiadis le ofrecía la possibilidá de desenvolvel el su conceutu urbanu llamau "[[Dynápolis]]". [[Archivu:Ataturk Avenue - Islamabad.JPG|izquierda|miniaturadeimagen|Islamabad en [[otoñu]].]] En 1959 se decidió la construcción dela ciá; en 1960 Doxiadis presentó los sus primerus estudius i en otubri de 1961 encetó la execución. En 1965 se construirun la [[Nuversidá d’Islamabad]] i la [[Nuversidá Quaid-i-Azam]]. El 26 d’otubri de 1966 la ciá cobró vida al ocupal-si el primer edificiu d’oficinas dela ciá, i en 1967 Islamabad se convirtió oficialmenti ena capital de Pakistán. Los trabajus de construcción acabarun a mediaus dela década de 1970. [[Archivu:Islamabad top view.jpg|miniaturadeimagen|[[Mesquita Faisal]].]] == Arquitetura == La ciá presenta rasgus tantu dela arquitetura moerna comu dela antigua, siendu la [[Torre Saudi-Pak]] un güen exemplu d’ellu. La enormi [[Mesquita Faisal]], unu delos edificius más representativus dela ciá, es conocía pola su singular arquitetura. Otrus edificius significativus dela ciá son l’edificiu dela Assambréa Nacional, diseñau por [[Louis I. Kahn]], la Casa de Pakistán, ondi residi’l presidenti, los [[jardín botánicu|jardinis botánicus]] i l’edificiu dela [[Biblioteca Nacional de Pakistán|Biblioteca Nacional]]. La ciá está dividía en ochu çonas sigún la su utilidá: área residencial, área industrial, [[industria ligera]], [[comerciu]], distritu comercial, área educativa, enclavi diplomáticu i gobiernu, i ca una tien el su propiu parqui. == Geografía == [[Archivu:Tilla Charouni.JPG|miniaturadeimagen|derecha|200px|Tilla Charouni, con 1604 metrus, es el puntu más altu d’Islamabad.]] Islamabad está localizá enas coordenás {{Coord|33.43|N|73.04|E|}}, nel estremu norti dela [[meseta de Potohar]], nel Territoriu Capital d’Islamabad. La su altitú es de 540 metrus.<ref name="D. Brunn">{{cita libro|título=Cities of the World: World Regional Urban Development|fecha = mayo de 2003|publicación=Rowman & Littlefield Publishers|isbn=978-0847698981|páginas=368–369|url=http://books.google.com.pk/books?id=wPZq1ZTaVQoC&pg=PA368#v=onepage&q&f=false|autor=Stanley D. Brunn|edición=3ra|coautores=Jack F. Williams, Donald J. Zeigler|fechaacceso=3 de julio de 2012|capítulo=Cities of South Asia}}</ref><ref>{{cita web|título=Islamabad Airport|publicación=Climate Charts|url=http://www.climate-charts.com/Locations/p/PK41571.php#data}}</ref> La capital moerna i la antigua ciá de [[Rawalpindi]] están una junta ala otra i son conocías comunmenti comu ciais gemelas;<ref name="Yasmeen Niaz">{{cita libro|título=Pakistan: A Global Studies Handbook|editorial=ABC-CLIO|isbn=978-1851098019|url=http://books.google.com.pk/books?id=OTMy0B9OZjAC&pg=PA299#v=onepage&q&f=false|autor=Yasmeen Niaz Mohiuddin|edición=1era|fechaacceso=1 de julio de 2012|página=299|fecha=27 de noviembre de 2006}}</ref> no dessisti una raya esata entre las dos ciais.<ref name=Saxon>{{cita noticia|título=New Capital City With an Industrial Twin|url=http://www.nytimes.com/1988/04/11/world/new-capital-city-with-an-industrial-twin.html|fechaacceso=1 de julio de 2012|periódico=The New York Times|fecha=11 de abril de 1988|autor=Wolfgang Saxon}}</ref> Al noroesti dela ciá está la estación de montaña [[Murree]], i al norti el distritu de Haripur en [[Jaiber Pajtunjuá]]. [[Kahuta]] se topa nel suresti; [[Taxila]], [[Wah Cantt]] i el distritu d’Attock al noroesti; [[Gujar Khan]], Rawat i [[Mandrah]] al suresti; i la metrópolis de Rawalpindi al sul i suroesti. Islamabad está localizá a 120&nbsp;km de [[Muzaffarabad]], a 185&nbsp;km de [[Peshawar]], a 295&nbsp;km de [[Lahore]] i a 300&nbsp;km de [[Srinagar]], la capital de [[Territoriu de Jammu i Cachemira|Jammu i Cachemira]] ena India. La ciá d’Islamabad tien una estensión de 906&nbsp;km².<ref>Butt, M. J., Waqas, A., Iqbal, M, F., Muhammad., G., and Lodhi, M. A. K., 2011, "Assessment of Urban Sprawl of Islamabad Metropolitan Area Using Multi-Sensor and Multi-Temporal Satellite Data." ''Arabian Journal For Science And Engineering''. Digital Object Identifier (DOI): 10.1007/s13369-011-0148-3.</ref> Amás, la ciá forma parti duna área de 2717&nbsp;km² conocía comu Área Especificada, colas colinas Margala al norti i noresti. La parti sul dela ciá es una llanura ondulá, drená pol [[ríu Kurang]], ondi se topa la pressa de Rawal.<ref>{{cita web|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/295631/Islamabad#ref749695|título=Islamabad|obra=Encyclopædia Britannica}}</ref> === Climi === El microclimi dela çona está regulau por tres lagus artificialis —Rawal, Simli and Janpur Dam—. La ciá tien un climi estremu, con vranus calientis i lluvias monzónicas que se producin en juliu i abostu, i iviernus más bien fríus que hazin neval enas colinas. q1rbcz46838re2eiv3at0q4no1adqet 144459 144458 2026-10-01T09:46:48Z Olarcos 82 /* Climi */ 144459 wikitext text/x-wiki {{Ficha de entidad subnacional}} '''Islamabad''' ({{lang-ur|'''اسلام آباد'''}}, {{transl|ur|''Islām ābād''}}, que significa: «''ciá del Islam''») es la [[Capital (política)|capital federal]] de [[Pakistán]], assitiá ena [[meseta de Potwar]] al norti del país, dientru del Territoriu Capital d’Islamabad. La çona á síu, estóricamenti, parti delos cruce de caminos del [[Panyab (Pakistán)|Punjab]] i la [[Frontera del Noroesti]] —el passu de Margalla á síu una puerta estórica ena provincia dela Frontera del Noroesti—. La antigua capital nacional era [[Karachi]]. La ciá fue construía duranti la década de 1960 comu una [[ciá planificá]] pa sustituil a [[Karachi]] comu capital pakistaní. El desenvolvimiento del país se concentró n’esta ciá i el presidenti [[Ayub Khan]] quiso establecel una distribución más equitativa. Islamabad es una ciá moerna i limpia, especialmenti si se compara col restu delas ciais pakistanís. La ciá está dividía en diferentis çonas o setoris, comu la çona diplomática, el distritu comercial, el educativu, la çona industrial i las çonas de recreu, ondi abundan comercius dedicaus al ociu i parquis. El monumentu o edificiu más notabli i famosu d’Islamabad es la [[Mesquita Faisal]], conocía pola su arquitetura i las sus enormis dimensionis. El costi dela construcción fue cubiertu pol [[Faisal bin Abdelaziz|rei Faisal]] d’[[Arabia Saudita]]. == Estoria == [[Archivu:Gate_of_Pharwala_Fort_toward_the_Swaan_stream.JPG|miniaturadeimagen|Çona fortificá junta al [[ríu Soan]], fechá nel {{siglo|XV||s}}.]] El territoriu d’Islamabad está assitiau ena [[meseta de Pothohar]], considerá unu delos primerus lugalis d’assentamientu umanu n’[[Asia]]. Angunus delos primerus utensilius dela [[Edá dela Piedra]] nel mundu s’han topau nesta meseta, i datan de haz 100&nbsp;000 a 500&nbsp;000 añus. Las piedras rudimentarias recuperás delas terrazas del [[ríu Soan]] dan testimoniu delos esfuerçus del ombri primitivu nel [[periodu interglacial]].<ref>{{Cita publicación|url=https://doi.org/10.1515/mammalia-2014-0179|título=Morpho-anatomical characteristics of Indian pangolin (Manis crassicaudata) from Potohar Plateau, Pakistan|apellidos=Irshad|nombre=Nausheen|apellidos2=Mahmood|nombre2=Tariq|fecha=2016-01-01|publicación=Mammalia|volumen=80|número=1|fechaacceso=2025-06-27|issn=1864-1547|doi=10.1515/mammalia-2014-0179|apellidos3=Nadeem|nombre3=Muhammad Sajid}}</ref> Tamién s’han topau ogetus de cerámica i utensilius que datan dela preestoria. Las escavacionis del Dr. Abdul Ghafoor Lone destaparun evidencias duna coltura preestórica ena çona. S’han topau reliquias i cranius umanus que datan del 5000&nbsp;a.&nbsp;C., lo que indica que la región albergó puebrus neolíticus que s’assentarun alas orillas del ríu Soan i que, posteriormenti —alreol del 3000&nbsp;a.&nbsp;C.—, desenvolvierun pequeñas comunidais ena región. La [[civilización del valli del Indu]] floreció ena región entre los sigrus {{siglo|XXIII}} i {{siglo|XVIII}}&nbsp;a.&nbsp;C. Nesta región tamién se desenvolvió una localidá budista. Muchus delos grandis exércitus, comu los de [[Babur]], [[Genghis Khan]], [[Tamerlán]] i [[Ahmad Shah Durrani]], gastarun el correol que atraviesa Islamabad nel su caminu pa invadil el restu del subcontinenti indiu. La Islamabad moerna s’assienta sobri l’antiguu assentamientu conocíu comu Saidpur. Los británicus tomarun el control dela región dendi 1849 i construirun nel territoriu el acantonamientu más grandi d’Asia meridional. === Construción i desenvolvimentu === Aquandu [[Pakistán]] consiguió la independencia en 1947, [[Karachi]] fue la su primera capital. En 1960 construyó-si Islamabad de a poquinu comu capital por varias razonis. Tradicionalmenti, el desenvolvimentu de Pakistán s’abía concentrau nel centru colonial de Karachi, i el presidenti [[Ayub Khan]] quería que se repartiera de manera más ten con ten. Por otru lau, Karachi tenía condicionis climáticas tropicalis i está assitiá nun estremu del país, polo que era vulnerabli alos ataquis dendi el [[mari Arábigu]]. Pakistán precisaba una capital que fuera fácilmenti accessibli dendi tolas partis del país. Karachi, centru de negocius, tamién se consideró inadecuá, en parti pola intervención delos interessis empresarialis enos assuntus del gobiernu. La nueva ubicación escogía pa Islamabad estaba más cerquina del quartel general del exércitu en [[Rawalpindi]] i del territoriu disputau de [[Cachemira (región)|Cachemira]], nel norti. En 1958 se constituyó una comisión pa selecional un lugal adecuau pala capital del país, con especial atención ala ubicación, el climi, la logística i las necessidais de defensa, junta con otrus atributus. Endispués dun estudiu estensu, d’investigacionis i duna revisión eshaustiva delos lugalis potencialis, la comisión recomendó la çona noresti de Rawalpindi en 1959. Una empresa griega d’arquitetus, [[Konstantinos Apostolos Doxiadis]], diseñó’l planu maestru dela ciá basau nun planu en cuadrícula, de forma triangular i col vértici orientau hazia las colinas de Margalla. La capital no fue trasladá diretamenti de Karachi a Islamabad: primero se trasladó temporalmenti a Rawalpindi, a prencepius delos añus sessenta, i endispués a Islamabad quandu los trebajus essencialis de desenvolvimentu acabun en 1966. === Estoria rezienti === Islamabad á atraíu genti de toas partis de Pakistán, polo que es una delas ciais más cosmopolitas i urbanizás del país. Comu capital, la ciá á acogíu varias reunionis importantis, comu la cumbri dela [[Associación d’Asia Meridional pala Cooperación Regional]]. En otubri de 2005, la ciá sufrió angunus dañus por causa del terremotu de Cachemira, de magnitú 7,6. Islamabad á experimentau una serie d’incidentis terroristas, incluyendu’l de juliu de 2007 en Lal&nbsp;Masjid —Mesquita Roja—, el de juniu de 2008 contra la embaxá de Dinamarca i los bombardeus de Marriott de setiembri de 2008. En 2011 ocurrierun na ciá quatro incidentis terroristas, que matarun a quatro pressonas, entre ellas el entoncis gobernaol del Panyab, [[Salman Taseer]]. Tamién ocurrierun aquí angunus trájicus acidentis aérius: el 28 de juliu de 2010, el vuelu&nbsp;202 d’Airblue s’estrelló enas colinas Margalla, matandu alas 152&nbsp;pressonas que iban a bordu; i el 20 d’abril de 2012, el vuelu&nbsp;213 de Bhoja&nbsp;Air, que llevaba 121&nbsp;passagerus, s’estrelló al realizal una [[aproximación final]] pal aterizagi. == Creación dela ciá == Ayub Khan solicitó los servicius del arquitetu i urbanista griegu [[Constantinos Doxiadis]] comu consultol pala elección dela nueva ubicación dela capital. Finalmenti se escogió una çona junta ala antigua ciá de [[Rawalpindi]], que fue designá capital temporal. A Jan le interessaba esta ubicación porque Rawalpindi era una [[ciá guarnición]] leal a él, i a Doxiadis le ofrecía la possibilidá de desenvolvel el su conceutu urbanu llamau "[[Dynápolis]]". [[Archivu:Ataturk Avenue - Islamabad.JPG|izquierda|miniaturadeimagen|Islamabad en [[otoñu]].]] En 1959 se decidió la construcción dela ciá; en 1960 Doxiadis presentó los sus primerus estudius i en otubri de 1961 encetó la execución. En 1965 se construirun la [[Nuversidá d’Islamabad]] i la [[Nuversidá Quaid-i-Azam]]. El 26 d’otubri de 1966 la ciá cobró vida al ocupal-si el primer edificiu d’oficinas dela ciá, i en 1967 Islamabad se convirtió oficialmenti ena capital de Pakistán. Los trabajus de construcción acabarun a mediaus dela década de 1970. [[Archivu:Islamabad top view.jpg|miniaturadeimagen|[[Mesquita Faisal]].]] == Arquitetura == La ciá presenta rasgus tantu dela arquitetura moerna comu dela antigua, siendu la [[Torre Saudi-Pak]] un güen exemplu d’ellu. La enormi [[Mesquita Faisal]], unu delos edificius más representativus dela ciá, es conocía pola su singular arquitetura. Otrus edificius significativus dela ciá son l’edificiu dela Assambréa Nacional, diseñau por [[Louis I. Kahn]], la Casa de Pakistán, ondi residi’l presidenti, los [[jardín botánicu|jardinis botánicus]] i l’edificiu dela [[Biblioteca Nacional de Pakistán|Biblioteca Nacional]]. La ciá está dividía en ochu çonas sigún la su utilidá: área residencial, área industrial, [[industria ligera]], [[comerciu]], distritu comercial, área educativa, enclavi diplomáticu i gobiernu, i ca una tien el su propiu parqui. == Geografía == [[Archivu:Tilla Charouni.JPG|miniaturadeimagen|derecha|200px|Tilla Charouni, con 1604 metrus, es el puntu más altu d’Islamabad.]] Islamabad está localizá enas coordenás {{Coord|33.43|N|73.04|E|}}, nel estremu norti dela [[meseta de Potohar]], nel Territoriu Capital d’Islamabad. La su altitú es de 540 metrus.<ref name="D. Brunn">{{cita libro|título=Cities of the World: World Regional Urban Development|fecha = mayo de 2003|publicación=Rowman & Littlefield Publishers|isbn=978-0847698981|páginas=368–369|url=http://books.google.com.pk/books?id=wPZq1ZTaVQoC&pg=PA368#v=onepage&q&f=false|autor=Stanley D. Brunn|edición=3ra|coautores=Jack F. Williams, Donald J. Zeigler|fechaacceso=3 de julio de 2012|capítulo=Cities of South Asia}}</ref><ref>{{cita web|título=Islamabad Airport|publicación=Climate Charts|url=http://www.climate-charts.com/Locations/p/PK41571.php#data}}</ref> La capital moerna i la antigua ciá de [[Rawalpindi]] están una junta ala otra i son conocías comunmenti comu ciais gemelas;<ref name="Yasmeen Niaz">{{cita libro|título=Pakistan: A Global Studies Handbook|editorial=ABC-CLIO|isbn=978-1851098019|url=http://books.google.com.pk/books?id=OTMy0B9OZjAC&pg=PA299#v=onepage&q&f=false|autor=Yasmeen Niaz Mohiuddin|edición=1era|fechaacceso=1 de julio de 2012|página=299|fecha=27 de noviembre de 2006}}</ref> no dessisti una raya esata entre las dos ciais.<ref name=Saxon>{{cita noticia|título=New Capital City With an Industrial Twin|url=http://www.nytimes.com/1988/04/11/world/new-capital-city-with-an-industrial-twin.html|fechaacceso=1 de julio de 2012|periódico=The New York Times|fecha=11 de abril de 1988|autor=Wolfgang Saxon}}</ref> Al noroesti dela ciá está la estación de montaña [[Murree]], i al norti el distritu de Haripur en [[Jaiber Pajtunjuá]]. [[Kahuta]] se topa nel suresti; [[Taxila]], [[Wah Cantt]] i el distritu d’Attock al noroesti; [[Gujar Khan]], Rawat i [[Mandrah]] al suresti; i la metrópolis de Rawalpindi al sul i suroesti. Islamabad está localizá a 120&nbsp;km de [[Muzaffarabad]], a 185&nbsp;km de [[Peshawar]], a 295&nbsp;km de [[Lahore]] i a 300&nbsp;km de [[Srinagar]], la capital de [[Territoriu de Jammu i Cachemira|Jammu i Cachemira]] ena India. La ciá d’Islamabad tien una estensión de 906&nbsp;km².<ref>Butt, M. J., Waqas, A., Iqbal, M, F., Muhammad., G., and Lodhi, M. A. K., 2011, "Assessment of Urban Sprawl of Islamabad Metropolitan Area Using Multi-Sensor and Multi-Temporal Satellite Data." ''Arabian Journal For Science And Engineering''. Digital Object Identifier (DOI): 10.1007/s13369-011-0148-3.</ref> Amás, la ciá forma parti duna área de 2717&nbsp;km² conocía comu Área Especificada, colas colinas Margala al norti i noresti. La parti sul dela ciá es una llanura ondulá, drená pol [[ríu Kurang]], ondi se topa la pressa de Rawal.<ref>{{cita web|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/295631/Islamabad#ref749695|título=Islamabad|obra=Encyclopædia Britannica}}</ref> === Climi === El microclimi dela çona está regulau por tres lagus artificialis —Rawal, Simli and Janpur Dam—. La ciá tien un climi estremu, con vranus calientis i lluvias monzónicas que se producin en juliu i abostu, i iviernus más bien fríus que hazin neval enas colinas. ==Demografía== [[Archivu:Night view of Faisal Mosque in Islamabad.jpg|miniaturadeimagen|alt=Vista noturna dela Mesquita Faisal i del barriu qu’alreola, Islamabad, Pakistán.|Vista noturna dela [[Mesquita Faisal]] i del barriu qu’alreola, Islamabad, Pakistán.]] Islamabad tenía una puebración estimá de 805&nbsp;235 abitantis sigún datús del censu de 1998,<ref name="population"/> que, sigún la estimación dela Organización del Censu de Puebración de Pakistán, aumentó ata alreol de 2&nbsp;millonis en 2012.<ref name=population2>{{cita noticia|título=Islamabad’s population touches two-million mark|url=http://www.dawn.com/news/740350/islamabads-population-touches-two-million-mark|fechaacceso=24 de diciembre de 2013|periódico=The Dawn News|fecha=7 de agosto de 2012}}</ref> El [[Urdu|urdu]], la lengua nacional i una delas lenguas oficialis del país, se palra principalmenti dientru dela ciá por causa dela mezcla étnica dela puebración. L’inglés tamién se gasta ampliamente. Otras lenguas incluyin el [[Panyabí oriental|punyabí]], el [[Pastún|pastún]] i el [[Pothohari|pothohari]]. La [[lengua madri]] dela mayoría dela puebración es el punyabí. El 15&nbsp;% dela puebración tien comu lengua madri’l [[Sindhi|sindhi]], el 10&nbsp;% el pastún i el 8&nbsp;% otras lenguas.<ref>{{cita web|título=POPULATION BY MOTHER TONGUE|autor=Population Census Organization, Govt. of Pakistan|url=http://www.statpak.gov.pk/depts/pco/statistics/other_tables/pop_by_mother_tongue.pdf|obra=statpak.gov|formato=PDF|fechaacceso=13 de enero de 2014|urlArchivu=https://web.archive.org/web/20100827004136/http://www.statpak.gov.pk/depts/pco/statistics/other_tables/pop_by_mother_tongue.pdf|fechaArchivu=27 de agosto de 2010}}</ref> La mayoría dela puebración migranti dela ciá procedi de [[Punyab]]. Alreol de 590&nbsp;614 emigrarun de [[Sind]] i [[Jaiber Pajtunjuá]], 24&nbsp;438 d’[[Azad Cachemira]] i 21&nbsp;372 d’otrus paísis. Puebracionis menoris emigrarun delas [[Áreas tribalis (Pakistán)|çonas tribalis]] baxu alministración federal, [[Baluchistán (Pakistán)|Baluchistán]] i [[Gilgit-Baltistán]].<ref>{{cita web|título=MIGRANT POPULATION BY PLACE OF BIRTH|autor=Population Census Organization, Govt. of Pakistan|url=http://www.statpak.gov.pk/depts/pco/statistics/other_tables/migrant.pdf|urlArchivu=https://web.archive.org/web/20101113175441/http://www.statpak.gov.pk/depts/pco/statistics/other_tables/migrant.pdf|fechaArchivu=13 de noviembre de 2010}}</ref> Alreol del 59,38&nbsp;% dela puebración se topa nel grupu d’edá de 15 a 64 añus. Solu’l 2,73&nbsp;% dela puebración tien más de 65 añus; el 37,90&nbsp;% tien menus de 15 añus.<ref>{{cita web|título=POPULATION BY SELECTIVE AGE GROUPS|autor=Population Census Organization, Govt. of Pakistan|url=http://www.statpak.gov.pk/depts/pco/statistics/other_tables/pop_by_age_group.pdf|obra=statpak.gov|formato=PDF|fechaacceso=13 de enero de 2014|urlArchivu=https://web.archive.org/web/20100827004028/http://www.statpak.gov.pk/depts/pco/statistics/other_tables/pop_by_age_group.pdf|fechaArchivu=27 de agosto de 2010}}</ref> Islamabad tien la mayol tasa d’[[alfabetización]] de Pakistán, cun 88&nbsp;%.<ref name=PBS>{{cita web|título=Literacy Rate|url=http://www.pbs.gov.pk/sites/default/files/pslm/publications/pslm_prov2010-11/tables/2.14a.pdf|publicación=Pakistan Bureau of Statistics|fechaacceso=22 de septiembre de 2013}}</ref> El 9,8&nbsp;% dela puebración tien educación intermedia —equivalenti alos graos 11 i 12—. El 10,26&nbsp;% tien una licenciatura, mentris el 5,2&nbsp;% tien una maestría.<ref>{{cita web|url=http://www.statpak.gov.pk/depts/pco/statistics/pop_education/pop_education_rural_urban.html|título=Population by Level of Education|fechaacceso=13 de enero de 2014|autor=Population Census Organization, Govt. of Pakistan|formato=PDF|obra=statpak.gov|urlArchivu=https://web.archive.org/web/20100923213320/http://www.statpak.gov.pk/depts/pco/statistics/pop_education/pop_education_rural_urban.html|fechaArchivu=23 de septiembre de 2010}}</ref> La fuerça de trabaju d’Islamabad es de 185&nbsp;213 pressonas,<ref>{{cita web|url=http://www.statpak.gov.pk/depts/pco/statistics/other_tables/labour_force.pdf|título=LABOR FORCE PARTICIPATION RATES|fechaacceso=13 de enero de 2014|autor=Population Census Organization, Govt. of Pakistan|formato=PDF|obra=statpak.gov|urlArchivu=https://web.archive.org/web/20100827002727/http://www.statpak.gov.pk/depts/pco/statistics/other_tables/labour_force.pdf|fechaArchivu=27 de agosto de 2010}}</ref> i la [[tasa de paru]] es del 15,70&nbsp;%.<ref>{{cita web|título=UN-EMPLOYMENT RATES|autor=Population Census Organization, Govt. of Pakistan|url=http://www.statpak.gov.pk/depts/pco/statistics/other_tables/unemployment_rates.pdf|obra=statpak.gov|formato=PDF|fechaacceso=13 de enero de 2014|urlArchivu=https://web.archive.org/web/20100827005129/http://www.statpak.gov.pk/depts/pco/statistics/other_tables/unemployment_rates.pdf|fechaArchivu=27 de agosto de 2010}}</ref> El [[Islam|islam]] es la religión predominantí ena ciá, col 95,53&nbsp;% de [[Musulmán|musulmanis]]. Enas çonas ruralis esti porcentagi es del 98,80&nbsp;%, mentris enas çonas urbanas el porcentagi de musulmanis es del 93,83&nbsp;%. La segunda religión es el [[Cristianismu|cristianismu]], col 4,07&nbsp;% dela puebración, el 0,94&nbsp;% enas çonas ruralis i el 5,70&nbsp;% ena ciá. El [[Hinduismu|hinduismu]] representa’l 0,02&nbsp;% dela puebración, i otras minorías el 0,03&nbsp;%.<ref>{{cita web|url=http://www.statpak.gov.pk/depts/pco/statistics/other_tables/pop_by_religion.pdf|título=POPULATION BY RELIGION|fechaacceso=13 de enero de 2014|autor=Population Census Organization, Govt. of Pakistan|formato=PDF|obra=statpak.gov|urlArchivu=https://web.archive.org/web/20100922190331/http://www.statpak.gov.pk/depts/pco/statistics/other_tables/pop_by_religion.pdf|fechaArchivu=22 de septiembre de 2010}}</ref> ==Economía== [[Archivu:Ise building2.png|miniaturadeimagen|derecha|200px|Sedi dela bolsa de valoris d’Islamabad.]] Islamabad es contribuienti neta ala economía pakistaní, ya qu’enque tien solu’l 0,8&nbsp;% dela puebración, aporta’l 1&nbsp;% del [[PIB]] del país.<ref>{{cita web|url=http://www.dawn.com/wps/wcm/connect/dawn-content-library/dawn/news/pakistan/19-economics-and-extremism-hh-04|título=Pakistan &#124; Economics and extremism|obra=Dawn|fecha=5 de enero de 2010|fechaacceso=2 de junio de 2010|urlArchivu=https://web.archive.org/web/20100316182728/http://www.dawn.com/wps/wcm/connect/dawn-content-library/dawn/news/pakistan/19-economics-and-extremism-hh-04|fechaArchivu=16 de marzo de 2010}}</ref> La bolsa de valoris d’Islamabad, fundá en 1989, es la tercera más grandi de Pakistán endispués dela [[bolsa de valoris]] de Karachi i la de Lahore.<ref>{{cita web|título=Pakistan Stock Exchanges|url=http://www.ostamyy.com/stock-exchanges/Pakistan.htm|obra=ostamyy.com|idioma=inglés|fechaacceso=18 de enero de 2014|urlArchivu=https://web.archive.org/web/20100228091222/http://www.ostamyy.com/stock-exchanges/Pakistan.htm|fechaArchivu=28 de febrero de 2010}}</ref> La bolsa tien 118 biembrus, 104 pressonas jurídicas i 18 biembrus individualis. El volumin mediu diariu dela bolsa es de más dun millón d’acionis.<ref>{{cita web|título=About ISE|autor=ISE-Official website|url=http://www.ise.com.pk/About_ISE/AboutISE.asp|obra=ise.com|fechaacceso=18 de enero de 2014|idioma=inglés|urlArchivu=https://web.archive.org/web/20110617005524/http://www.ise.com.pk/About_ISE/AboutISE.asp|fechaArchivu=17 de junio de 2011}}</ref> Dendi 2012, la LTU d’Islamabad (''Large Tax Unit'') fue responsabli de 371 mil millonis de [[Rupia pakistaní|rupias]] n’engressus fiscalis, lo qu’equivali al 20&nbsp;% del total delos engressus recaudáus pola Junta Federal de Recaudación.<ref>{{cita web|url=http://www.brecorder.com/top-news/108-pakistan-top-news/65751-rs371bn-revenue-target-fbr-hails-ltu-islamabads-performance-.html4|título=Rs371bn revenue target: FBR hails LTU Islamabad's performance|obra=Business Recorder|fecha=5 de julio de 2012|fechaacceso=9 de julio de 2012}}</ref> Islamabad á experimentau una espansión delas [[tecnologías dela información i la comunicación]], cola incorporación de dos [[Parqui científicu|Parquis Tecnológicus]], que albergan numerosas empresas tecnológicas nacionalis i estranjeras. Los parquis tecnológicus están localizaus en ''Evacuee Trust Complex'' i ''Awami Markaz''. Á 36 compañías de [[Tecnologías dela información|TI]] en ''Awami Markaz'' i 29 en ''Evacuee Trust''.<ref>{{cita web|título=Islamabad|autor=Pakistan Software Export Board|url=http://www.pseb.org.pk/item/stp_islamabad|fechaacceso=18 de enero de 2014|idioma=inglés|urlArchivu=https://web.archive.org/web/20100505124938/http://www.pseb.org.pk/item/stp_islamabad|fechaArchivu=5 de mayo de 2010}}</ref> Los centrus de llamás pa empresas estranjeras son tamién otra área importanti de crecimientu; el gobiernu está haziendu esfuerçus pa reducil los impuestus ata nun 10&nbsp;% pa fomentál las inversionis estranjeras nel setor delas tecnologías dela información. La mayoría delas empresas de propiedá estatal de Pakistán, comu [[Pakistan International Airlines|PIA]], [[Pakistan Television Corporation|PTV]], [[Pakistan Telecommunication Company Ltd|PTCL]], [[OGDCL]] i [[Zarai Taraqiati Bank Ltd.]], tienin la su sedi en Islamabad. Las sedis delos prencipalis operaores de telecomunicacionis, comu PTCL, Mobilink, Telenor, Ufone i [[China Mobile]], se topan n’Islamabad. ==Salú== [[Archivu:Pims2.jpg|miniaturadeimagen|izquierda|Institutu de Ciencias Meicas de Pakistán (PIMS)]] Islamabad tien la [[tasa de mortalidá infantil]] más baxa del país, con 38 muertis por ca mil nacimientus, en comparación cola media nacional de 78 muertis por ca mil.<ref>{{cita web|título=Punjab tops in infant mortality, poverty, income inequality|autor=TheNews website|url=http://www.thenews.com.pk/TodaysPrintDetail.aspx?ID=145337&Cat=5&dt=11/9/2008|fechaacceso=19 de enero de 2014 }}</ref> El mayol hospital d’Islamabad es el [[Institutu de Ciencias Meicas de Pakistán]] (PIMS, polas sus siglas n’[[Idioma inglés|inglés]]). Fue establecíu en 1985 comu un institutu d’enseñança i formación de meicus. El PIMS funciona comu centru nacional de referencia i proporciona diagnósticus especializaus i servicius de tratamientu.<ref>{{cita web|título=About PIMS|autor=PIMS-Official website|url=http://www.pims.gov.pk/aboutPIMS.htm|fechaacceso=19 de enero de 2014|urlArchivu=https://web.archive.org/web/20051227130640/http://www.pims.gov.pk/aboutPIMS.htm|fechaArchivu=27 de diciembre de 2005}}</ref> El hospital tien 30 grandis departamentus meicus.<ref>{{cita web|título=Departments at PIMS|autor=PIMS-Official website|url=http://www.pims.gov.pk/departments.htm|fechaacceso=19 de enero de 2014|urlArchivu=https://web.archive.org/web/20140228005138/http://www.pims.gov.pk/departments.htm|fechaArchivu=28 de febrero de 2014}}</ref> El hospital d’Islamabad es el componenti prencipal, cunas instalacionis de 592 camas i 22 especialidais meicas i quirúrgicas.<ref>{{cita web|url=http://www.pims.gov.pk/isbHospital.htm|título=Islamabad Hospital|fechaacceso=19 de enero de 2014|autor=PIMS-Official website|urlArchivu=https://web.archive.org/web/20051227131252/http://www.pims.gov.pk/isbHospital.htm|fechaArchivu=27 de diciembre de 2005}}</ref> El hospital de niñus tien 230 camas i fue acabau en 1985. Contién seis grandis instalacionis: quirúrgicas i especialidais afinis, meicas i especialidais afinis, equipus de diagnósticu, [[quirófanu]], cuidaus intensivus (NICU, PICU, aislamientu i serviciu d’emergencias) i un [[bancu de sangri]].<ref>{{cita web|título=Children Hospital|autor=PIMS-Official website|url=http://www.pims.gov.pk/childrenHospital.htm|fechaacceso=19 de enero de 2014|urlArchivu=https://web.archive.org/web/20090915204759/http://www.pims.gov.pk/childrenHospital.htm|fechaArchivu=15 de septiembre de 2009}}</ref> El centru de salú materno-infantil es un centru de formación, cun hospital anexu de 125 camas, qu’ofreci distintus servicius clínicus i operativus.<ref>{{cita web|url=http://www.pims.gov.pk/MCH.htm|título=Maternal & Child Health Care Center|fechaacceso=19 de enero de 2014|autor=PIMS-Official website|urlArchivu=https://web.archive.org/web/20051101231029/http://www.pims.gov.pk/MCH.htm|fechaArchivu=1 de noviembre de 2005}}</ref> El Hospital General i Institutu d’Enseñança PAEC, fundau en 2006, está afiliau ala Comisión d’Energía Atómica de Pakistán.<ref name="paec">{{cita web|url=http://www.paec.gov.pk/paec_hospital/about.htm|título=About PAEC Hospital|fechaacceso=19 de enero de 2014|autor=PAEC General Hospital-Official website|urlArchivu=https://web.archive.org/web/20121023082044/http://www.paec.gov.pk/paec_hospital/about.htm|fechaArchivu=23 de octubre de 2012}}</ref> El hospital tien instalacionis con 100 camas i 10 departamentus: [[Obstetricia (especialidá meica)|obstetricia]] i [[ginecología]], [[pediatría]], [[meicina general]], [[cirugía]], unidá de cuidaus intensivus/unidá de cuidaus coronarius, [[ortopedia]], [[oftalmología]], anatomía patológica, radiología i departamentu dental.<ref>{{cita web|url=http://www.paec.gov.pk/paec_hospital/functions.htm|título=Functions of Major Departments|fechaacceso=19 de enero de 2014|autor=PAEC General Hospital-Official website|urlArchivu=https://web.archive.org/web/20120805041921/http://www.paec.gov.pk/paec_hospital/functions.htm|fechaArchivu=5 de agosto de 2012}}</ref> El Hospital Enternacional Shifa es un hospital docenti n’Islamabad; fue fundau en 1987 i convertíu nuna compañía púbrica en 1989. El hospital tien 70 consultoris cualificaus n’ábati toas las especialidais, 150 camas i instalacionis en 35 especialidais diferentis.<ref>{{cita web|url=http://www.shifa.com.pk/shifa/|título=SHIFA History|fechaacceso=19 de enero de 2014|autor=SHIFA International Hospital-Official website|urlArchivu=https://web.archive.org/web/20090423191047/http://www.shifa.com.pk/shifa/|fechaArchivu=23 de abril de 2009}}</ref> Sigún la Oficina Federal d’Estadística del Gobiernu de Pakistán, en 2008 había 12 hospitalis, 76 dispensarius i 5 Centrus de Maternidá i Bienestal Infantil ena ciá, cun total de 5158 camas.<ref>{{cita web|url=http://www.statpak.gov.pk/depts/fbs/statistics/social_statistics/health1.pdf|título=Hospitals/Dispensaries and Beds by Province|fechaacceso=19 de enero de 2014|autor=Federal Bureau of Statistics|urlArchivu=https://web.archive.org/web/20101113153523/http://www.statpak.gov.pk/depts/fbs/statistics/social_statistics/health1.pdf|fechaArchivu=13 de noviembre de 2010}}</ref> == Trasporti == [[Archivu:Islamabad-Arrival-40105.JPG|miniaturadeimagen|[[Aeropuertu Enternacional Benazir Bhutto]]]] Islamabad tien conexión colos prencipalis destinus del mundu graciâs al [[Aeropuertu Enternacional Benazir Bhutto]], que dantis se llamaba Aeropuertu Enternacional d’Islamabad.<ref>{{cita web|título=PM names Islamabad Airport as Benazir Bhutto International Airport|autor=Geo News|url=http://www.geo.tv/6-20-2008/19590.htm|urlArchivu=https://web.archive.org/web/20150715153917/http://www.geo.tv/6-20-2008/19590.htm|fechaArchivu=15 de julio de 2015}}</ref> Esti aeropuertu es el terceru de Pakistán i se topa fuera d’Islamabad, en [[Chaklala (Rawalpindi)]].<ref>{{cita web|título=International Air Ports In Pakistan|autor=United Impex|url=http://unitedimpex.com/intlairportspk.htm}}</ref> Nel añu fiscal 2004/05 tuvo más de 2,88 millonis de passagerus i se registrarun 23&nbsp;436 vuelus.<ref>{{cita web|título=Islamabad&nbsp;– Benazir Bhutto International Airport (ISB/OPRN)|autor=A-Z World Airports|url=http://www.azworldairports.com/airports/a2265isb.cfm}}</ref> En [[Fateh Jang]] s’está construyendu’l nuevu aeropuertu dela ciá, el [[Aeropuertu Enternacional Islamabad Gandhara]], pa hazel frenti al aumentu de passagerus. Quandu esti acabau, esti aeropuertu será’l más grandi del país. La su construcción costará 400 millonis de dólaris estadouniensi, i está previstu que remati en 2014.<ref>{{cita web|título=New Islamabad International Airport's Passenger Terminal Building|autor=CPG Corporation|url=http://www.cpgcorp.com.sg/press/view_press.asp?Lang=EN&quarter=1&PRID=409|urlArchivu=https://web.archive.org/web/20071121051750/http://www.cpgcorp.com.sg/press/view_press.asp?Lang=EN&quarter=1&PRID=409|fechaArchivu=21 de noviembre de 2007}}</ref> Se puei il a toas las prencipalis localidais graciâs a trenis regularis dendi la [[estación ferroviaria d’Islamabad]] i a servicius d’otobús que salin principalmenti dela ciá vecina de [[Rawalpindi]]. [[Lahore]] i [[Peshawar]] están conectás con Islamabad por meyu duna red d’autopistas, que tien reducíu significativamenti la duración delos viagis entre estas ciais. La [[autopista M2 (Pakistán)|autopista M2]] tien una longitú de 367&nbsp;km i conecta Islamabad con Lahore.<ref name="NHA">{{cita web|título=Motorway's of Pakistan|autor=National Highway Authority Pakistan|url=http://www.nha.gov.pk/index.php?option=com_content&task=blogsection&id=5&Itemid=45|fechaacceso=18 de enero de 2014|fechaArchivu=6 de octubre de 2022|urlArchivu=https://web.archive.org/web/20221006233451/https://www.nha.gov.pk/index.php?option=com_content&task=blogsection&id=5&Itemid=45|deadurl=yes}}</ref> La [[autopista M1 (Pakistán)|autopista M1]] conecta Islamabad con Peshawar i tien una longitú de 155&nbsp;km.<ref name="NHA"/> Islamabad está conectá con Rawalpindi pol [[Intercambiaol Faizabad]], que tien un tráficu diariu d’alreol de 48&nbsp;000 vehículus.<ref>{{cita web|título=Faizabad Interchange|autor=NESPAK|url=http://www.nespak.com.pk/services/viewPic.asp?sector=3&id=13|urlArchivu=https://web.archive.org/web/20110810092226/http://www.nespak.com.pk/services/viewPic.asp?sector=3&id=13|fechaArchivu=10 de agosto de 2011}}</ref> == Deporti == La ciá tien un complexu multideportivu ena çona d’[[Aabpara]]. Esti complexu incluyi’l Liaquat Gymnasium pala prática de deportis ''indoor'', el [[Mushaf Squash Complex]] i el [[estadiu Jinnah]] palos deportis al airi libri, que es l’estadiu ondi normalmenti se disputan los encuentrus enternacionalis. Nesti estadiu se celebrarun los [[Juegus d’Asia del Sul de 2004]]. Los prencipalis deportis ena ciá son el [[fútbol]], el [[críquet]], el [[squash]], el [[hockey]], el [[tenis de mesa]] i el [[boxeu]]. El Islamadab Golf Club tien 27 hoyus. Otrus campus de golf dela ciá son el Navy, con 18 hoyus, i el Air Force, con 9. Nel [[lagu Rawal]] á angunas instalacionis modestas pala prática de deportis acuáticus.<ref name="Hanif Raza">{{cita libro|título=Islamabad and environs|año=1985|editorial=Colorpix|página=83|autor=M. Hanif Raza}}</ref> Tamién á varias vías d’escalá enas Margalla Hills.<ref name="John Arran">{{cita web|apellido=Arran|nombre=John|título=A Guide to Climbing in Margalla|url=http://www.pakistanalpine.com/wp-content/uploads/2013/08/Monkey-Business-A-Guide-to-Climb-Margalla-2012-Edition.pdf|obra=Rock Climbing Islamabad|editorial=Pakistan Alpine Institute|fechaacceso=12 de octubre de 2013|año=2012|urlArchivu=https://web.archive.org/web/20131022121139/http://www.pakistanalpine.com/wp-content/uploads/2013/08/Monkey-Business-A-Guide-to-Climb-Margalla-2012-Edition.pdf|fechaArchivu=22 de octubre de 2013}}</ref> == Referencias == {{listaref|2}} cnbdfu2hd17v4wqkgqhrjr4de0hifa5