Güiquipedia
extwiki
https://ext.wikipedia.org/wiki/G%C3%BCiquipedia:Port%C3%A1
MediaWiki 1.47.0-wmf.22
first-letter
Mediu
Especial
Caraba
Usuario
Usuario caraba
Güiquipedia
Güiquipedia caraba
Archivu
Archivu caraba
MediaWiki
MediaWiki caraba
Prantilla
Prantilla caraba
Ayua
Ayua caraba
Categoría
Categoría caraba
TimedText
TimedText talk
Módulo
Módulo discusión
Evento
Evento discusión
Usuario:Olarcos
2
3582
144464
144453
2026-10-01T18:52:55Z
Olarcos
82
/* Los mis endirguis */
144464
wikitext
text/x-wiki
{{#babel:es|ext|pt-5|en-4|de-3|fr-3|it-3|ro-3|cat-2|la-2|ru-1|zh-1}}
Bien-llegáus ala mi página d'ussuariu. Si algunu quieri empuntal-mi algún mensagi, que si es mestel gasti la [[Usuariu Caraba:Olarcos|çona de caraba]] desta mesma página de gastaol.
{{Usuárius/Güiquipedista}}
{{Usuárius/Ortugrafia}}
== Los mis endirguis ==
{| class="toc" cellpadding=0 cellspacing=2 style="width:60%;text-align:center;clear:all; margin-left:3px;"
|-
!Align=left bgcolor=black style="color:white"| Creaus <small></small>
|-
|
<div [[style=" height:600px; font-size:90%;overflow: auto;">
*[[Ereván]]
*[[Islamabad]]
*[[Kabul]]
*[[Pedru Calderón dela Barca]]
*[[Tiziano]]
*[[Tintoretto]]
*[[El Greco]]
*[[Nuversidá de Bolonia]]
*[[Renacimientu español]]
*[[Miguel Hernández]]
*[[Garcilaso de la Vega]]
*[[Luenguas bereberis]]
*[[Marrakech]]
*[[Salé]]
*[[Abdelá Taia]]
*[[David Burtka]]
*[[Salzburgu]]
*[[Miguel Servet]]
*[[María Moliner]]
*[[Nuversidá de Çaragoça]]
*[[Óscar Latas Alegre]]
*[[Ara Malikian]]
*[[Nuversidá de Zúrich]]
*[[Nelio Biedermann]]
*[[Andréi Sájarov]]
*[[Asjabad]]
*[[Fogu]]
*[[Cidade Velha]]
*[[Dracaena draco]]
*[[Macaronesia]]
*[[Isla de Santiagu]]
*[[Imperiu Español]]
*[[Juana Inés de la Cruz]]
*[[Via Transilvanica]]
*[[Bakú]]
*[[Luis de Góngora]]
*[[Nuversidá de Oxford]]
*[[Nuversidá de Cambridge]]
*[[Dámaso Alonso]]
*[[Vicente Aleixandre]]
*[[Nuversidá Politénica de Mairil]]
*[[Tiflis]]
*[[Reikiavik]]
*[[Covilhã]]
*[[Beira Baxa]]
*[[Guarda]]
*[[Cannes]]
*[[Festival de Cini de Cannes]]
*[[Cristian Mungiu]]
*[[Diana Gómez]]
*[[José de Alencar]]
*[[Machado de Assis]]
*[[Roger Escapa Farrés]]
*[[Eça de Queiroz]]
*[[Afonso Reis Cabral]]
*[[Peseta]]
*[[Rui Couceiro]]
*[[Península de Yucatán]]
*[[Virreinatu de Nueva España]]
*[[Camilo José Cela]]
*[[Chicho Ibáñez Serrador]]
*[[Nuversidá de Potsdam]]
*[[Potsdam]]
*[[Alexander von Humboldt]]
*[[Nuversidá Babeș-Bolyai]]
*[[Norman Manea]]
*[[Cometa]]
*[[Edmond Halley]]
*[[Joseph Louis Lagrange]]
*[[Valaquia]]
*[[Alfredo Landa]]
*[[Gracia Querejeta]]
*[[Nuversidá Complutense de Mairil]]
*[[Fernando León de Aranoa]]
*[[Elías Querejeta]]
*[[Carlos Saura]]
*[[Prémius Goya]]
*[[Arón Piper]]
*[[Omar Ayuso]]
*[[Nuversidá Carlos III de Mairil]]
*[[América del Norti]]
*[[Vicente Paredes]]
*[[Estitutu Coltural Rumanu]]
*[[Premius Gaudí]]
*[[Maramureș]]
*[[Ion Negoițescu]]
*[[David Moragas]]
*[[Sitiu de Badajós (1705)]]
*[[Centru Coltural Coreanu n'España]]
*[[Cluj-Napoca]]
*[[Estitutu Confuciu]]
*[[Agatha Christie]]
*[[Louis Pasteur]]
*[[British Council]]
*[[Provincia d'Estremaura]]
*[[Alliance Française]]
*[[Sociedá Dante Alighieri]]
*[[Dinastía aftasí]]
*[[Goethe-Institut]]
*[[Corona de Castilla]]
*[[César Muñoz]]
*[[Provincia de Trugillu (España)]]
*[[Alejandro Amenábar]]
*[[Julio Peña Fernández]]
*[[Reinu d'Iberia]]
*[[Sagrajas]]
*[[Batalla de Sagrajas]]
*[[Idioma georgianu]]
*[[Siena]]
*[[Cimabue]]
*[[Abderramán II]]
*[[Alcaçaba de Méria]]
*[[Bernardo de Alderete]]
*[[Donkervoort]]
*[[Dolmen del prau de Lácara]]
*[[Carlos Benito]]
*[[David Cirici]]
*[[Ídolu d'Estremaúra]]
*[[Buyumbura]]
*[[George Enescu]]
*[[El lince con botas]]
*[[Manu Pérez]]
*[[Năsăud]]
*[[Ídolu de Garrovillas]]
*[[Kigali]]
*[[Volodymyr Zelenskyy]]
*[[Bronzi d'Alcántara]]
*[[Antananarivu]]
*[[Dolmen de Toriñuelu]]
*[[Dolmen de Magacela]]
*[[Hugo Travers]]
*[[Cueva de Santa Ana]]
*[[Muralla de Prasencia]]
*[[Francesco Petrarca]]
*[[Leïla Slimani]]
*[[Gaborone]]
*[[Bangui]]
*[[Hunus]]
*[[Ioana Nicolaie]]
*[[Mbabane]]
*[[Lilongüe]]
*[[Nairobi]]
*[[Harare]]
*[[Dodoma]]
*[[Kampala]]
*[[Yuba]]
*[[Uagadugú]]
*[[Mogadisciu]]
*[[Yibuti (ciá)]]
*[[Nuakchot]]
*[[Dakar]]
*[[Conakry]]
*[[Freetown]]
*[[Unidas por Extremadura]]
*[[Daniel Pennac]]
*[[Monrovia]]
*[[Yamusukro]]
*[[Silabariu mandombe]]
*[[Luenga lingala]]
*[[Brazzaville]]
*[[Abuya]]
*[[Golfu de Guinea]]
*[[Lomé]]
*[[Windhoek]]
*[[Libreville]]
*[[Claudiu Ptolomeu]]
*[[Ajaccio]]
*[[Vándalus]]
*[[Vulcán]]
*[[San Marinu (ciá)]]
*[[Palmira]]
*[[Emperiu Romanu d'Ocidenti]]
*[[Reinu visigodu]]
*[[Yaoundé]]
*[[Golfu de Finlándia]]
*[[Montevideu]]
*[[Yamena]]
*[[Jartum]]
*[[Tangu]]
*[[Flamencu]]
*[[Nuversidá Entrenacional d'Andaluzía]]
*[[Miguel Poveda]]
*[[Antonio de Nebrija]]
*[[Colton Haynes]]
*[[Nuversidá Nebrija]]
*[[Estitutu Camões]]
*[[Estitutu Cervantes]]
*[[Estitutu Ramón Llull]]
*[[James van der Beek]]
*[[Permafrost]]
*[[Premiu Nobel]]
*[[Víctor Gutiérrez Santiago]]
*[[Xi Jinping]]
*[[Nuversidá de Harvard]]
*[[Academia Rumana]]
*[[Maia Sandu]]
*[[Nicușor Dan]]
*[[Netflix]]
*[[Albuquerque]]
*[[Neil Patrick Harris]]
*[[Clarice Lispector]]
*[[Hollywood]]
*[[Zachary Quinto]]
*[[Marlene Dietrich]]
*[[Premius Óscar]]
*[[Nuversidá de California]]
*[[Talasocracia]]
*[[James Dean]]
*[[Montgomery Clift]]
*[[Brandon Sanderson]]
*[[Benquerencia]]
*[[Ulán Bator]]
*[[Siberia]]
*[[Imperiu Russu]]
*[[Ge'ez]]
*[[Menelik II de Etiopía]]
*[[Talaveruela]]
*[[El Cerezu]]
*[[Xarilla]]
*[[Delta del Danubiu]]
*[[Adis Abeba]]
*[[Mdina]]
*[[Luenga maltesa]]
*[[La Valeta]]
*[[Luenga Irlandesa]]
*[[Bristol]]
*[[Henry Benedict Medlicott]]
*[[Gondwana]]
*[[Praia]]
*[[Idioma lituano]]
*[[María Egual]]
*[[Juan Latinu]]
*[[Chisinau]]
*[[Wladimir Köppen]]
*[[Idioma búlgaru]]
*[[Clasificación climática de Köppen]]
*[[Riga]]
*[[Vilna]]
*[[Kaunas]]
*[[Luneburgu]]
*[[Pedru I de Russia]]
*[[Diego de Torres Villarroel]]
*[[Calderu]]
*[[Kingston]]
*[[Bruce W. Wardropper]]
*[[Kazán]]
*[[Clara Jara de Soto]]
*[[Günter Grass]]
*[[Lübeck]]
*[[Ramon Llull]]
*[[Liga Hanseática]]
*[[CSIC]]
*[[Museu del Hermitage]]
*[[Dubái (ciá)]]
*[[Dubái]]
*[[Provença]]
*[[Caracas]]
*[[Arrescuñacielus]]
*[[Ventura de los Reyes Prósper]]
*[[José Antonio Pavón y Jiménez]]
*[[Malmö]]
*[[Leonardo Dantés]]
*[[Ñuflo de Chaves]]
*[[Roberto Iniesta]]
*[[Valli d’Aran]]
*[[Arti románicu]]
*[[Arti mudejal]]
*[[Arti góticu]]
*[[Fra Angélico]]
*[[Museu Nacional del Prado]]
*[[Herreruela]]
*[[Aveiru]]
*[[Fábrica de diplomas]]
*[[Baltasar Gracián]]
*[[Marcel Ciolacu]]
*[[Embalsi de Valdecañas]]
*[[El Berrocaleju]]
*[[Almorín]]
*[[Sajonis de Transilvania]]
*[[Transilvania]]
*[[Altadena]]
*[[Eugene Smith]]
*[[Delitosa]]
*[[Pasadena]]
*[[Paul Verlaine]]
*[[Arthur Rimbaud]]
*[[Sonetu]]
*[[Garvín]]
*[[Belvís]]
*[[Arad]]
*[[Monicipiu]]
*[[Herrera d'Alcántara]]
*[[Mari del Norti]]
*[[Sibiu]]
*[[Klaus Iohannis]]
*[[Almeida Garrett]]
*[[Fernando Namora]]
*[[Antero de Quental]]
*[[Nuversidá de Coimbra]]
*[[Miguel Torga]]
*[[Viandal]]
*[[Lengua sueca]]
*[[Tallín]]
*[[Premio Camões]]
*[[Mia Couto]]
*[[Irène Némirovsky]]
*[[Valli]]
*[[El Gordu]]
*[[California]]
*[[Toponimia]]
*[[Castaña]]
*[[Choçu]]
*[[Manila]]
*[[Conrad Ricamora]]
*[[Piçarra del Barrau]]
*[[Peralea de san Román]]
*[[Batalla de Trafalgar]]
*[[Revolución francesa]]
*[[Azetuna]]
*[[El Toril]]
*[[Garganta del Obispu]]
*[[Sierra de San Bernabé]]
*[[Zane Phillips]]
*[[Fire Island]]
*[[Malabo]]
*[[Alfabetu latinu]]
*[[Puertu Montt]]
*[[Ahmed III]]
*[[Imperiu otomanu]]
*[[Constantin Brâncoveanu]]
*[[Península de Cotentin]]
*[[Islas del Canal]]
*[[Mari Bálticu]]
*[[Canal dela Mancha]]
*[[Napoleón III Bonaparte]]
*[[Alexandru Ioan Cuza]]
*[[Parqui natural de Cornalvu]]
*[[Nuversidá Alexandru Ioan Cuza de Iași]]
*[[Tomasz Ziętek]]
*[[Margarita Salas]]
*[[Mircea Cărtărescu]]
*[[Piața Universității]]
*[[Nuversidá de Bucarest]]
*[[Ana Aslan]]
*[[Joël Dicker]]
*[[Montis Cárpatus]]
*[[Alberto Amarilla]]
*[[Constantin Brâncuși]]
*[[Aitana Sánchez-Gijón]]
*[[Keanu Reeves]]
*[[Jón Þór Birgisson]]
*[[Sigur Rós]]
*[[Nuversidá de Güelva]]
*[[Olga Roriz]]
*[[Tiago Guedes]]
*[[Luís de Camões]]
*[[Nuversidá de Lisboa]]
*[[Afonso Cruz]]
*[[Chino mandarín]]
*[[The Guardian]]
*[[José Eduardo Agualusa]]
*[[Dueru]]
*[[Ianis Hagi]]
*[[Tennessee]]
*[[Ryan Phillippe]]
*[[Elvis Presley]]
*[[Las Vegas]]
*[[Andre Agassi]]
*[[Martin Luther King]]
*[[Baltimore]]
*[[Maputo]]
*[[Directol de cini]]
*[[Caminu de Santiagu]]
*[[Domiñu Internet]]
*[[João Salaviza]]
*[[Puesía]]
*[[Iași]]
*[[Erfurt]]
*[[Max Weber]]
*[[António Costa]]
*[[Luanda]]
*[[Revolución delos Cravelis]]
*[[Marcelo Rebelo de Sousa]]
*[[Luís Montenegro]]
*[[Coordenadas geográficas]]
*[[Província d'Albaceti]]
*[[Islas Aleutianas]]
*[[Mari de Bering]]
*[[Alaska]]
*[[Uropa Ocidental]]
*[[Nicolae Iorga]]
*[[Johannes Gutenberg]]
*[[Biblia de Gutenberg]]
*[[Romanticismu]]
*[[Sacru Emperiu Romanu Germánicu]]
*[[Emperiu otomanu]]
*[[Esteban III de Moldavia]]
*[[Botoșani]]
*[[Mihai Eminescu]]
*[[Timisoara]]
*[[Riu Volga]]
*[[Leonardo DiCaprio ]]
*[[Torri de Shújov nel riu Oká]]
*[[Riu Oká]]
*[[Alcaldi]]
*[[Dicionário Priberam da Língua Portuguesa]]
*[[Hepatitis]]
*[[Riu Moscova]]
*[[Testigus de Jehová]]
*[[Ethnologue]]
*[[Ud]]
*[[Casas del Castañal]]
*[[Arroyumolinus de la Vera]]
*[[Proutu enteriol brutu]]
*[[Donald Trump]]
*[[Sierra de Tormantus]]
*[[Toscana]]
*[[Estatutu autonomia]]
*[[Oriol Nolis]]
*[[Códigu postal]]
*[[Gargüera]]
*[[Cabreru]]
*[[Angela Merkel]]
*[[Coimbra]]
*[[Riu la Prata]]
*[[Luenga oficial]]
*[[Puebración]]
*[[Argentina]]
*[[Cáparra]]
*[[Prencipau d'Astúrias]]
*[[Produtu interiol brutu]]
*[[Comuniá Autónoma]]
*[[Helmanamientu de ciais]]
*[[Lisboa]]
*[[Océanu Atlánticu]]
*[[Andaluzia]]
*[[Juan Carlos I d'España]]
*[[55 Cancri]]
*[[Lógica]]
*[[Praneta]]
*[[Unión Uropea]]
*[[Zona Euru]]
*[[Euru]]
*[[Salamanca]]
*[[Montis Uralis]]
*[[Rei]]
*[[Inu]]
*[[Capital]]
*[[Monea]]
*[[Luenga oficial]]
*[[Austrália]]
*[[Andorra]]
*[[Malotia]]
*[[Continenti]]
*[[Antáltia]]
*[[Matemáticas]]
*[[Fráncia]]
*[[Dinamarca]]
*[[Alemaña]]
*[[Itália]]
*[[Portugal]]
*[[Península d'Anatólia]]
*[[Barrocu]]
*[[Mari Negru]]
*[[Estrechu d'Otrantu]]
*[[Mari Adriáticu]]
*[[Península Itálica]]
*[[II Guerra Mundial]]
*[[Península Ibérica]]
*[[Mari Colorau]]
*[[África]]
*[[Mari Mediterráneu]]
*[[Ásia]]
*[[Província de Caçris]]
*[[España]]
*[[Caçris]]
*[[Barrau]]
*[[Mairil]]
*[[Almendraleju]]
*[[Argélia]]
*[[Marruecus]]
*[[Islándia]]
*[[Irlanda]]
*[[Áustria]]
*[[Reinu Uniu]]
</div>
|}
<table style="float: left; margin-bottom: 0.1em; border: #3D9140 solid 1px; -moz-border-radius: 10px; background: #082567; width: 100%">
<tr><td><h3 style="border-bottom: #3D9140 solid 1px; border-right: #3D9140 solid 1px; -moz-border-radius: 10px; background: #50C878; text-align: center; padding: 3px; margin-bottom: -2px;"><font face="trebuchet ms" color="#082567"><big>''Paísis ondi he estau:''<big></font></h3></td></tr><tr><td><div style="padding-left: 3px; padding-right: 3px; padding-top: 0px; padding-bottom: 1px; text-align: left; font-family: arial, sans-serif; font-size: 99%;" class="plainlinks">
<center>
{| style="border:1px; border: thin solid grey; background-color:#F0DC82"
|align="right"|Añus/Mesis:
|align="left"|[[Imagen:Flag of Spain.svg|44px|España]] [[Imagen:Flag of Argentina.svg|45px|Argentina]] [[Imagen:Flag of Germany.svg|46px|Alemania]] [[Imagen:Flag of Portugal.svg|44px|Portugal]] [[Imagen:Flag of Romania.svg|44px|Rumanía]]
|-
|align="right"|Semanas:
|align="left"|[[Imagen:flag of Brazil.svg|42px|Brasil]] [[Imagen:Flag of France.svg|44px|Francia]] [[Imagen:Flag of Russia.svg|44px|Rusia]] [[Imagen:Flag of Mongolia.svg|57px|Mongolia]] [[Imagen:Flag of China.svg|44px|China]] [[Imagen:Flag of the United Kingdom.svg|48px|Reino Unido]] [[Imagen:Flag of Italy.svg|44px|Italia]] [[Imagen:Flag of USA.svg|53px|Estaus Unius]]
|-
|
|-
|align="right"|Días:
|align="left"|[[Imagen:Flag of Austria.svg|44px|Austria]] [[Imagen:Flag of Switzerland.svg|30px|Suiça]] [[Imagen:Flag of Liechtenstein.svg|47px|Liechtenstein]] [[Imagen:Flag of Paraguay.svg|48px|Paraguay]] [[Imagen:Flag of Chile.svg|41px|Chile]] [[Imagen:Flag of the Netherlands.svg|41px|Holanda]] [[Imagen:Flag of Belgium (civil).svg|41px|Bélgica]] [[Imagen:Flag of Monaco.svg|34px|Monaco]] [[Imagen:Flag of the Czech Republic.svg|40px|República Checa]] [[Imagen:Flag of Sweden.svg|45px|Suecia]] [[Imagen:Flag of Denmark.svg|38px|Dinamarca]] [[Imagen:Flag of Norway.svg|38px|Noruega]] [[Imagen:Flag of Finland.svg|47px|Finlandia]] [[Imagen:Flag of Estonia.svg|43px|Estonia]] [[Imagen:Flag of Latvia.svg|52px|Letonia]] [[Imagen:Flag of Poland.svg|45px|Polonia]] [[Imagen:Flag of Slovenia.svg|55px|Eslovenia]] [[Imagen:Flag of Slovakia.svg|45px|Eslovaquia]] [[Imagen:Flag of Hungary.svg|55px|Hungría]] [[Imagen:Flag of Croatia.svg|53px|Croacia]] [[Imagen:Flag of Ukraine.svg|40px|Ucrania]] [[Imagen:Flag of Morocco.svg|40px|Marruecos]] [[Imagen:Flag of Kazakhstan.svg|50px|Kazajistán]] [[Imagen:Flag of Ireland.svg|50px|Irlanda]] [[Imagen:Flag_of_Scotland.svg|40px|Escocia]] [[Imagen:Flag of Malta.svg|38px|Malta]] [[Imagen:Flag of Moldova.svg|50px|Moldóvia]]
|-
|-
|-
|
|}
</center>
</td></tr></table>
4wi125xbqrthh7w73hfkhj251l970ah
Armeña
0
3993
144461
132560
2026-10-01T18:45:03Z
Olarcos
82
144461
wikitext
text/x-wiki
{| border="1" align="right" cellpadding="4" cellspacing="0" width="300" style="margin: 0 0 1em 1em; background: #f9f9f9; border: 1px #aaaaaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;"
|+ <big>'''Armenia'''</big>
|-
| style="background: #f7f8ff;" align="center" colspan="2" |
{| border="0" cellpadding="2" cellspacing="0" style="background: #f9f9f9; text-align: center;"
| width="140px" | [[File:Flag of Armenia.svg|150px|Bandera]]
| width="140px" | [[File:Coat of arms of Armenia.svg|100px|Escú]]
|}
|-
| align="center" colspan="2" style="background:#f9f9f9;" | [[File:Europe_Location_Armenia.svg|right|300px]]
|-
| [[Luenga oficial]] || [[Luenga arménia|arméniu]]
|-
| [[Capital]] || [[Ereván]]
|-
| [[Presienti la República|Presienti]] || [[Armen Sargsyan]]
|-
| [[Primel Menistru]] || [[Nikol Pashinyan]]
|-
| [[Cumprimentu]]<br /> - Total<br /> - 4,7% augua
| [[Lista paisis pol supifícii|Posición 138ª]]<br />29.800 [[quilómetru cuairau|km²]]
|-
|[[Puebración]]<br /> - Total ([[2007]])<br /> - [[Densiá de puebración|Densiá]]
| [[Lista paísis por puebración|Puestu 135º]]<br />3.215.800 <br />112 ab/km²
|-
| [[Produtu interiol brutu|PIB]]<br /> - Total ([[2005]])<br /> - PIB/capita || [[Lista e paísis por PIB|Posición 120ª]]<br />7.974 millonis e US$<br />
|-
| [[Monea]] || Dram (AMD)
|-
| [[Inu]] || ''Մեր Հայրենիք ''
|-
| [[Domiñu Internet]] || .am
|-
| [[Lista de códigus telefánicus|Códigu telefánicu]] || +374
|-
| align="left" colspan="2" | Biembru de: ONU, OSCE, COE
|-
| colspan="2" | <small>
|}
'''Armeña,''' tamién mentau comu '''Arménia''' (en [[luenga arménia|arméniu]] Հայաստան, ''Hayastan'', o Հայք ''Hayq'') es un país [[Urásia|uroasiáticu]] assitiau nel [[Caúcasu]] meridional. Los sus arrayus son al oesti con [[Turquia]], al norti con [[Georgia]], al esti con [[Azerbaiyán]] e [[Irán]], i al sul cona repúbrica autónoma [[Azerbaiyán|azerí]] de [[Najicheván]].
== Estoria ==
Hue parti dela Unión Soviética entre [[1922]] i [[1936]] comu la [[Repúbrica Federal Socialista Soviética de Transcaucasia]] , i comu la [[Repúbrica Socialista Soviética de Armenia]] ata [[1991]].
== Atijus p'ahuera ==
{{Commonscat|Armenia}}
{{Europa}}
[[Categoría:Ásia]]
[[Categoría:Uropa]]
l32q39bg55oud3h1johg5emsr57srur
Islamabad
0
12028
144460
144459
2026-10-01T18:43:43Z
Olarcos
82
144460
wikitext
text/x-wiki
{{Ficha de entidad subnacional}}
'''Islamabad''' ({{lang-ur|'''اسلام آباد'''}}, {{transl|ur|''Islām ābād''}}, que significa: «''ciá del Islam''») es la [[Capital (política)|capital federal]] de [[Paquistán]], assitiá ena [[meseta de Potwar]] al norti del país, dientru del Territoriu Capital d’Islamabad. La çona á síu, estóricamenti, parti delos cruce de caminos del [[Panyab (Pakistán)|Punjab]] i la [[Frontera del Noroesti]] —el passu de Margalla á síu una puerta estórica ena provincia dela Frontera del Noroesti—. La antigua capital nacional era [[Karachi]].
La ciá fue construía duranti la década de 1960 comu una [[ciá planificá]] pa sustituil a [[Karachi]] comu capital pakistaní. El desenvolvimiento del país se concentró n’esta ciá i el presidenti [[Ayub Khan]] quiso establecel una distribución más equitativa. Islamabad es una ciá moerna i limpia, especialmenti si se compara col restu delas ciais pakistanís. La ciá está dividía en diferentis çonas o setoris, comu la çona diplomática, el distritu comercial, el educativu, la çona industrial i las çonas de recreu, ondi abundan comercius dedicaus al ociu i parquis. El monumentu o edificiu más notabli i famosu d’Islamabad es la [[Mesquita Faisal]], conocía pola su arquitetura i las sus enormis dimensionis. El costi dela construcción fue cubiertu pol [[Faisal bin Abdelaziz|rei Faisal]] d’[[Arabia Saudita]].
== Estoria ==
[[Archivu:Gate_of_Pharwala_Fort_toward_the_Swaan_stream.JPG|miniaturadeimagen|Çona fortificá junta al [[ríu Soan]], fechá nel {{siglo|XV||s}}.]]
El territoriu d’Islamabad está assitiau ena [[meseta de Pothohar]], considerá unu delos primerus lugalis d’assentamientu umanu n’[[Asia]]. Angunus delos primerus utensilius dela [[Edá dela Piedra]] nel mundu s’han topau nesta meseta, i datan de haz 100 000 a 500 000 añus. Las piedras rudimentarias recuperás delas terrazas del [[ríu Soan]] dan testimoniu delos esfuerçus del ombri primitivu nel [[periodu interglacial]].<ref>{{Cita publicación|url=https://doi.org/10.1515/mammalia-2014-0179|título=Morpho-anatomical characteristics of Indian pangolin (Manis crassicaudata) from Potohar Plateau, Pakistan|apellidos=Irshad|nombre=Nausheen|apellidos2=Mahmood|nombre2=Tariq|fecha=2016-01-01|publicación=Mammalia|volumen=80|número=1|fechaacceso=2025-06-27|issn=1864-1547|doi=10.1515/mammalia-2014-0179|apellidos3=Nadeem|nombre3=Muhammad Sajid}}</ref>
Tamién s’han topau ogetus de cerámica i utensilius que datan dela preestoria. Las escavacionis del Dr. Abdul Ghafoor Lone destaparun evidencias duna coltura preestórica ena çona. S’han topau reliquias i cranius umanus que datan del 5000 a. C., lo que indica que la región albergó puebrus neolíticus que s’assentarun alas orillas del ríu Soan i que, posteriormenti —alreol del 3000 a. C.—, desenvolvierun pequeñas comunidais ena región.
La [[civilización del valli del Indu]] floreció ena región entre los sigrus {{siglo|XXIII}} i {{siglo|XVIII}} a. C. Nesta región tamién se desenvolvió una localidá budista.
Muchus delos grandis exércitus, comu los de [[Babur]], [[Genghis Khan]], [[Tamerlán]] i [[Ahmad Shah Durrani]], gastarun el correol que atraviesa Islamabad nel su caminu pa invadil el restu del subcontinenti indiu. La Islamabad moerna s’assienta sobri l’antiguu assentamientu conocíu comu Saidpur. Los británicus tomarun el control dela región dendi 1849 i construirun nel territoriu el acantonamientu más grandi d’Asia meridional.
=== Construción i desenvolvimentu ===
Aquandu [[Pakistán]] consiguió la independencia en 1947, [[Karachi]] fue la su primera capital. En 1960 construyó-si Islamabad de a poquinu comu capital por varias razonis. Tradicionalmenti, el desenvolvimentu de Pakistán s’abía concentrau nel centru colonial de Karachi, i el presidenti [[Ayub Khan]] quería que se repartiera de manera más ten con ten. Por otru lau, Karachi tenía condicionis climáticas tropicalis i está assitiá nun estremu del país, polo que era vulnerabli alos ataquis dendi el [[mari Arábigu]]. Pakistán precisaba una capital que fuera fácilmenti accessibli dendi tolas partis del país. Karachi, centru de negocius, tamién se consideró inadecuá, en parti pola intervención delos interessis empresarialis enos assuntus del gobiernu. La nueva ubicación escogía pa Islamabad estaba más cerquina del quartel general del exércitu en [[Rawalpindi]] i del territoriu disputau de [[Cachemira (región)|Cachemira]], nel norti.
En 1958 se constituyó una comisión pa selecional un lugal adecuau pala capital del país, con especial atención ala ubicación, el climi, la logística i las necessidais de defensa, junta con otrus atributus. Endispués dun estudiu estensu, d’investigacionis i duna revisión eshaustiva delos lugalis potencialis, la comisión recomendó la çona noresti de Rawalpindi en 1959. Una empresa griega d’arquitetus, [[Konstantinos Apostolos Doxiadis]], diseñó’l planu maestru dela ciá basau nun planu en cuadrícula, de forma triangular i col vértici orientau hazia las colinas de Margalla. La capital no fue trasladá diretamenti de Karachi a Islamabad: primero se trasladó temporalmenti a Rawalpindi, a prencepius delos añus sessenta, i endispués a Islamabad quandu los trebajus essencialis de desenvolvimentu acabun en 1966.
=== Estoria rezienti ===
Islamabad á atraíu genti de toas partis de Pakistán, polo que es una delas ciais más cosmopolitas i urbanizás del país. Comu capital, la ciá á acogíu varias reunionis importantis, comu la cumbri dela [[Associación d’Asia Meridional pala Cooperación Regional]].
En otubri de 2005, la ciá sufrió angunus dañus por causa del terremotu de Cachemira, de magnitú 7,6. Islamabad á experimentau una serie d’incidentis terroristas, incluyendu’l de juliu de 2007 en Lal Masjid —Mesquita Roja—, el de juniu de 2008 contra la embaxá de Dinamarca i los bombardeus de Marriott de setiembri de 2008. En 2011 ocurrierun na ciá quatro incidentis terroristas, que matarun a quatro pressonas, entre ellas el entoncis gobernaol del Panyab, [[Salman Taseer]].
Tamién ocurrierun aquí angunus trájicus acidentis aérius: el 28 de juliu de 2010, el vuelu 202 d’Airblue s’estrelló enas colinas Margalla, matandu alas 152 pressonas que iban a bordu; i el 20 d’abril de 2012, el vuelu 213 de Bhoja Air, que llevaba 121 passagerus, s’estrelló al realizal una [[aproximación final]] pal aterizagi.
== Creación dela ciá ==
Ayub Khan solicitó los servicius del arquitetu i urbanista griegu [[Constantinos Doxiadis]] comu consultol pala elección dela nueva ubicación dela capital. Finalmenti se escogió una çona junta ala antigua ciá de [[Rawalpindi]], que fue designá capital temporal. A Jan le interessaba esta ubicación porque Rawalpindi era una [[ciá guarnición]] leal a él, i a Doxiadis le ofrecía la possibilidá de desenvolvel el su conceutu urbanu llamau "[[Dynápolis]]".
[[Archivu:Ataturk Avenue - Islamabad.JPG|izquierda|miniaturadeimagen|Islamabad en [[otoñu]].]]
En 1959 se decidió la construcción dela ciá; en 1960 Doxiadis presentó los sus primerus estudius i en otubri de 1961 encetó la execución. En 1965 se construirun la [[Nuversidá d’Islamabad]] i la [[Nuversidá Quaid-i-Azam]]. El 26 d’otubri de 1966 la ciá cobró vida al ocupal-si el primer edificiu d’oficinas dela ciá, i en 1967 Islamabad se convirtió oficialmenti ena capital de Pakistán. Los trabajus de construcción acabarun a mediaus dela década de 1970.
[[Archivu:Islamabad top view.jpg|miniaturadeimagen|[[Mesquita Faisal]].]]
== Arquitetura ==
La ciá presenta rasgus tantu dela arquitetura moerna comu dela antigua, siendu la [[Torre Saudi-Pak]] un güen exemplu d’ellu. La enormi [[Mesquita Faisal]], unu delos edificius más representativus dela ciá, es conocía pola su singular arquitetura. Otrus edificius significativus dela ciá son l’edificiu dela Assambréa Nacional, diseñau por [[Louis I. Kahn]], la Casa de Pakistán, ondi residi’l presidenti, los [[jardín botánicu|jardinis botánicus]] i l’edificiu dela [[Biblioteca Nacional de Pakistán|Biblioteca Nacional]].
La ciá está dividía en ochu çonas sigún la su utilidá: área residencial, área industrial, [[industria ligera]], [[comerciu]], distritu comercial, área educativa, enclavi diplomáticu i gobiernu, i ca una tien el su propiu parqui.
== Geografía ==
[[Archivu:Tilla Charouni.JPG|miniaturadeimagen|derecha|200px|Tilla Charouni, con 1604 metrus, es el puntu más altu d’Islamabad.]]
Islamabad está localizá enas coordenás {{Coord|33.43|N|73.04|E|}}, nel estremu norti dela [[meseta de Potohar]], nel Territoriu Capital d’Islamabad. La su altitú es de 540 metrus.<ref name="D. Brunn">{{cita libro|título=Cities of the World: World Regional Urban Development|fecha = mayo de 2003|publicación=Rowman & Littlefield Publishers|isbn=978-0847698981|páginas=368–369|url=http://books.google.com.pk/books?id=wPZq1ZTaVQoC&pg=PA368#v=onepage&q&f=false|autor=Stanley D. Brunn|edición=3ra|coautores=Jack F. Williams, Donald J. Zeigler|fechaacceso=3 de julio de 2012|capítulo=Cities of South Asia}}</ref><ref>{{cita web|título=Islamabad Airport|publicación=Climate Charts|url=http://www.climate-charts.com/Locations/p/PK41571.php#data}}</ref> La capital moerna i la antigua ciá de [[Rawalpindi]] están una junta ala otra i son conocías comunmenti comu ciais gemelas;<ref name="Yasmeen Niaz">{{cita libro|título=Pakistan: A Global Studies Handbook|editorial=ABC-CLIO|isbn=978-1851098019|url=http://books.google.com.pk/books?id=OTMy0B9OZjAC&pg=PA299#v=onepage&q&f=false|autor=Yasmeen Niaz Mohiuddin|edición=1era|fechaacceso=1 de julio de 2012|página=299|fecha=27 de noviembre de 2006}}</ref> no dessisti una raya esata entre las dos ciais.<ref name=Saxon>{{cita noticia|título=New Capital City With an Industrial Twin|url=http://www.nytimes.com/1988/04/11/world/new-capital-city-with-an-industrial-twin.html|fechaacceso=1 de julio de 2012|periódico=The New York Times|fecha=11 de abril de 1988|autor=Wolfgang Saxon}}</ref> Al noroesti dela ciá está la estación de montaña [[Murree]], i al norti el distritu de Haripur en [[Jaiber Pajtunjuá]]. [[Kahuta]] se topa nel suresti; [[Taxila]], [[Wah Cantt]] i el distritu d’Attock al noroesti; [[Gujar Khan]], Rawat i [[Mandrah]] al suresti; i la metrópolis de Rawalpindi al sul i suroesti. Islamabad está localizá a 120 km de [[Muzaffarabad]], a 185 km de [[Peshawar]], a 295 km de [[Lahore]] i a 300 km de [[Srinagar]], la capital de [[Territoriu de Jammu i Cachemira|Jammu i Cachemira]] ena India.
La ciá d’Islamabad tien una estensión de 906 km².<ref>Butt, M. J., Waqas, A., Iqbal, M, F., Muhammad., G., and Lodhi, M. A. K., 2011, "Assessment of Urban Sprawl of Islamabad Metropolitan Area Using Multi-Sensor and Multi-Temporal Satellite Data." ''Arabian Journal For Science And Engineering''. Digital Object Identifier (DOI): 10.1007/s13369-011-0148-3.</ref> Amás, la ciá forma parti duna área de 2717 km² conocía comu Área Especificada, colas colinas Margala al norti i noresti. La parti sul dela ciá es una llanura ondulá, drená pol [[ríu Kurang]], ondi se topa la pressa de Rawal.<ref>{{cita web|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/295631/Islamabad#ref749695|título=Islamabad|obra=Encyclopædia Britannica}}</ref>
=== Climi ===
El microclimi dela çona está regulau por tres lagus artificialis —Rawal, Simli and Janpur Dam—. La ciá tien un climi estremu, con vranus calientis i lluvias monzónicas que se producin en juliu i abostu, i iviernus más bien fríus que hazin neval enas colinas.
==Demografía==
[[Archivu:Night view of Faisal Mosque in Islamabad.jpg|miniaturadeimagen|alt=Vista noturna dela Mesquita Faisal i del barriu qu’alreola, Islamabad, Pakistán.|Vista noturna dela [[Mesquita Faisal]] i del barriu qu’alreola, Islamabad, Pakistán.]]
Islamabad tenía una puebración estimá de 805 235 abitantis sigún datús del censu de 1998,<ref name="population"/> que, sigún la estimación dela Organización del Censu de Puebración de Pakistán, aumentó ata alreol de 2 millonis en 2012.<ref name=population2>{{cita noticia|título=Islamabad’s population touches two-million mark|url=http://www.dawn.com/news/740350/islamabads-population-touches-two-million-mark|fechaacceso=24 de diciembre de 2013|periódico=The Dawn News|fecha=7 de agosto de 2012}}</ref> El [[Urdu|urdu]], la lengua nacional i una delas lenguas oficialis del país, se palra principalmenti dientru dela ciá por causa dela mezcla étnica dela puebración. L’inglés tamién se gasta ampliamente. Otras lenguas incluyin el [[Panyabí oriental|punyabí]], el [[Pastún|pastún]] i el [[Pothohari|pothohari]]. La [[lengua madri]] dela mayoría dela puebración es el punyabí. El 15 % dela puebración tien comu lengua madri’l [[Sindhi|sindhi]], el 10 % el pastún i el 8 % otras lenguas.<ref>{{cita web|título=POPULATION BY MOTHER TONGUE|autor=Population Census Organization, Govt. of Pakistan|url=http://www.statpak.gov.pk/depts/pco/statistics/other_tables/pop_by_mother_tongue.pdf|obra=statpak.gov|formato=PDF|fechaacceso=13 de enero de 2014|urlArchivu=https://web.archive.org/web/20100827004136/http://www.statpak.gov.pk/depts/pco/statistics/other_tables/pop_by_mother_tongue.pdf|fechaArchivu=27 de agosto de 2010}}</ref> La mayoría dela puebración migranti dela ciá procedi de [[Punyab]]. Alreol de 590 614 emigrarun de [[Sind]] i [[Jaiber Pajtunjuá]], 24 438 d’[[Azad Cachemira]] i 21 372 d’otrus paísis. Puebracionis menoris emigrarun delas [[Áreas tribalis (Pakistán)|çonas tribalis]] baxu alministración federal, [[Baluchistán (Pakistán)|Baluchistán]] i [[Gilgit-Baltistán]].<ref>{{cita web|título=MIGRANT POPULATION BY PLACE OF BIRTH|autor=Population Census Organization, Govt. of Pakistan|url=http://www.statpak.gov.pk/depts/pco/statistics/other_tables/migrant.pdf|urlArchivu=https://web.archive.org/web/20101113175441/http://www.statpak.gov.pk/depts/pco/statistics/other_tables/migrant.pdf|fechaArchivu=13 de noviembre de 2010}}</ref>
Alreol del 59,38 % dela puebración se topa nel grupu d’edá de 15 a 64 añus. Solu’l 2,73 % dela puebración tien más de 65 añus; el 37,90 % tien menus de 15 añus.<ref>{{cita web|título=POPULATION BY SELECTIVE AGE GROUPS|autor=Population Census Organization, Govt. of Pakistan|url=http://www.statpak.gov.pk/depts/pco/statistics/other_tables/pop_by_age_group.pdf|obra=statpak.gov|formato=PDF|fechaacceso=13 de enero de 2014|urlArchivu=https://web.archive.org/web/20100827004028/http://www.statpak.gov.pk/depts/pco/statistics/other_tables/pop_by_age_group.pdf|fechaArchivu=27 de agosto de 2010}}</ref> Islamabad tien la mayol tasa d’[[alfabetización]] de Pakistán, cun 88 %.<ref name=PBS>{{cita web|título=Literacy Rate|url=http://www.pbs.gov.pk/sites/default/files/pslm/publications/pslm_prov2010-11/tables/2.14a.pdf|publicación=Pakistan Bureau of Statistics|fechaacceso=22 de septiembre de 2013}}</ref> El 9,8 % dela puebración tien educación intermedia —equivalenti alos graos 11 i 12—. El 10,26 % tien una licenciatura, mentris el 5,2 % tien una maestría.<ref>{{cita web|url=http://www.statpak.gov.pk/depts/pco/statistics/pop_education/pop_education_rural_urban.html|título=Population by Level of Education|fechaacceso=13 de enero de 2014|autor=Population Census Organization, Govt. of Pakistan|formato=PDF|obra=statpak.gov|urlArchivu=https://web.archive.org/web/20100923213320/http://www.statpak.gov.pk/depts/pco/statistics/pop_education/pop_education_rural_urban.html|fechaArchivu=23 de septiembre de 2010}}</ref> La fuerça de trabaju d’Islamabad es de 185 213 pressonas,<ref>{{cita web|url=http://www.statpak.gov.pk/depts/pco/statistics/other_tables/labour_force.pdf|título=LABOR FORCE PARTICIPATION RATES|fechaacceso=13 de enero de 2014|autor=Population Census Organization, Govt. of Pakistan|formato=PDF|obra=statpak.gov|urlArchivu=https://web.archive.org/web/20100827002727/http://www.statpak.gov.pk/depts/pco/statistics/other_tables/labour_force.pdf|fechaArchivu=27 de agosto de 2010}}</ref> i la [[tasa de paru]] es del 15,70 %.<ref>{{cita web|título=UN-EMPLOYMENT RATES|autor=Population Census Organization, Govt. of Pakistan|url=http://www.statpak.gov.pk/depts/pco/statistics/other_tables/unemployment_rates.pdf|obra=statpak.gov|formato=PDF|fechaacceso=13 de enero de 2014|urlArchivu=https://web.archive.org/web/20100827005129/http://www.statpak.gov.pk/depts/pco/statistics/other_tables/unemployment_rates.pdf|fechaArchivu=27 de agosto de 2010}}</ref>
El [[Islam|islam]] es la religión predominantí ena ciá, col 95,53 % de [[Musulmán|musulmanis]]. Enas çonas ruralis esti porcentagi es del 98,80 %, mentris enas çonas urbanas el porcentagi de musulmanis es del 93,83 %. La segunda religión es el [[Cristianismu|cristianismu]], col 4,07 % dela puebración, el 0,94 % enas çonas ruralis i el 5,70 % ena ciá. El [[Hinduismu|hinduismu]] representa’l 0,02 % dela puebración, i otras minorías el 0,03 %.<ref>{{cita web|url=http://www.statpak.gov.pk/depts/pco/statistics/other_tables/pop_by_religion.pdf|título=POPULATION BY RELIGION|fechaacceso=13 de enero de 2014|autor=Population Census Organization, Govt. of Pakistan|formato=PDF|obra=statpak.gov|urlArchivu=https://web.archive.org/web/20100922190331/http://www.statpak.gov.pk/depts/pco/statistics/other_tables/pop_by_religion.pdf|fechaArchivu=22 de septiembre de 2010}}</ref>
==Economía==
[[Archivu:Ise building2.png|miniaturadeimagen|derecha|200px|Sedi dela bolsa de valoris d’Islamabad.]]
Islamabad es contribuienti neta ala economía pakistaní, ya qu’enque tien solu’l 0,8 % dela puebración, aporta’l 1 % del [[PIB]] del país.<ref>{{cita web|url=http://www.dawn.com/wps/wcm/connect/dawn-content-library/dawn/news/pakistan/19-economics-and-extremism-hh-04|título=Pakistan | Economics and extremism|obra=Dawn|fecha=5 de enero de 2010|fechaacceso=2 de junio de 2010|urlArchivu=https://web.archive.org/web/20100316182728/http://www.dawn.com/wps/wcm/connect/dawn-content-library/dawn/news/pakistan/19-economics-and-extremism-hh-04|fechaArchivu=16 de marzo de 2010}}</ref> La bolsa de valoris d’Islamabad, fundá en 1989, es la tercera más grandi de Pakistán endispués dela [[bolsa de valoris]] de Karachi i la de Lahore.<ref>{{cita web|título=Pakistan Stock Exchanges|url=http://www.ostamyy.com/stock-exchanges/Pakistan.htm|obra=ostamyy.com|idioma=inglés|fechaacceso=18 de enero de 2014|urlArchivu=https://web.archive.org/web/20100228091222/http://www.ostamyy.com/stock-exchanges/Pakistan.htm|fechaArchivu=28 de febrero de 2010}}</ref> La bolsa tien 118 biembrus, 104 pressonas jurídicas i 18 biembrus individualis. El volumin mediu diariu dela bolsa es de más dun millón d’acionis.<ref>{{cita web|título=About ISE|autor=ISE-Official website|url=http://www.ise.com.pk/About_ISE/AboutISE.asp|obra=ise.com|fechaacceso=18 de enero de 2014|idioma=inglés|urlArchivu=https://web.archive.org/web/20110617005524/http://www.ise.com.pk/About_ISE/AboutISE.asp|fechaArchivu=17 de junio de 2011}}</ref> Dendi 2012, la LTU d’Islamabad (''Large Tax Unit'') fue responsabli de 371 mil millonis de [[Rupia pakistaní|rupias]] n’engressus fiscalis, lo qu’equivali al 20 % del total delos engressus recaudáus pola Junta Federal de Recaudación.<ref>{{cita web|url=http://www.brecorder.com/top-news/108-pakistan-top-news/65751-rs371bn-revenue-target-fbr-hails-ltu-islamabads-performance-.html4|título=Rs371bn revenue target: FBR hails LTU Islamabad's performance|obra=Business Recorder|fecha=5 de julio de 2012|fechaacceso=9 de julio de 2012}}</ref>
Islamabad á experimentau una espansión delas [[tecnologías dela información i la comunicación]], cola incorporación de dos [[Parqui científicu|Parquis Tecnológicus]], que albergan numerosas empresas tecnológicas nacionalis i estranjeras. Los parquis tecnológicus están localizaus en ''Evacuee Trust Complex'' i ''Awami Markaz''. Á 36 compañías de [[Tecnologías dela información|TI]] en ''Awami Markaz'' i 29 en ''Evacuee Trust''.<ref>{{cita web|título=Islamabad|autor=Pakistan Software Export Board|url=http://www.pseb.org.pk/item/stp_islamabad|fechaacceso=18 de enero de 2014|idioma=inglés|urlArchivu=https://web.archive.org/web/20100505124938/http://www.pseb.org.pk/item/stp_islamabad|fechaArchivu=5 de mayo de 2010}}</ref> Los centrus de llamás pa empresas estranjeras son tamién otra área importanti de crecimientu; el gobiernu está haziendu esfuerçus pa reducil los impuestus ata nun 10 % pa fomentál las inversionis estranjeras nel setor delas tecnologías dela información. La mayoría delas empresas de propiedá estatal de Pakistán, comu [[Pakistan International Airlines|PIA]], [[Pakistan Television Corporation|PTV]], [[Pakistan Telecommunication Company Ltd|PTCL]], [[OGDCL]] i [[Zarai Taraqiati Bank Ltd.]], tienin la su sedi en Islamabad. Las sedis delos prencipalis operaores de telecomunicacionis, comu PTCL, Mobilink, Telenor, Ufone i [[China Mobile]], se topan n’Islamabad.
==Salú==
[[Archivu:Pims2.jpg|miniaturadeimagen|izquierda|Institutu de Ciencias Meicas de Pakistán (PIMS)]]
Islamabad tien la [[tasa de mortalidá infantil]] más baxa del país, con 38 muertis por ca mil nacimientus, en comparación cola media nacional de 78 muertis por ca mil.<ref>{{cita web|título=Punjab tops in infant mortality, poverty, income inequality|autor=TheNews website|url=http://www.thenews.com.pk/TodaysPrintDetail.aspx?ID=145337&Cat=5&dt=11/9/2008|fechaacceso=19 de enero de 2014 }}</ref> El mayol hospital d’Islamabad es el [[Institutu de Ciencias Meicas de Pakistán]] (PIMS, polas sus siglas n’[[Idioma inglés|inglés]]). Fue establecíu en 1985 comu un institutu d’enseñança i formación de meicus. El PIMS funciona comu centru nacional de referencia i proporciona diagnósticus especializaus i servicius de tratamientu.<ref>{{cita web|título=About PIMS|autor=PIMS-Official website|url=http://www.pims.gov.pk/aboutPIMS.htm|fechaacceso=19 de enero de 2014|urlArchivu=https://web.archive.org/web/20051227130640/http://www.pims.gov.pk/aboutPIMS.htm|fechaArchivu=27 de diciembre de 2005}}</ref> El hospital tien 30 grandis departamentus meicus.<ref>{{cita web|título=Departments at PIMS|autor=PIMS-Official website|url=http://www.pims.gov.pk/departments.htm|fechaacceso=19 de enero de 2014|urlArchivu=https://web.archive.org/web/20140228005138/http://www.pims.gov.pk/departments.htm|fechaArchivu=28 de febrero de 2014}}</ref> El hospital d’Islamabad es el componenti prencipal, cunas instalacionis de 592 camas i 22 especialidais meicas i quirúrgicas.<ref>{{cita web|url=http://www.pims.gov.pk/isbHospital.htm|título=Islamabad Hospital|fechaacceso=19 de enero de 2014|autor=PIMS-Official website|urlArchivu=https://web.archive.org/web/20051227131252/http://www.pims.gov.pk/isbHospital.htm|fechaArchivu=27 de diciembre de 2005}}</ref> El hospital de niñus tien 230 camas i fue acabau en 1985. Contién seis grandis instalacionis: quirúrgicas i especialidais afinis, meicas i especialidais afinis, equipus de diagnósticu, [[quirófanu]], cuidaus intensivus (NICU, PICU, aislamientu i serviciu d’emergencias) i un [[bancu de sangri]].<ref>{{cita web|título=Children Hospital|autor=PIMS-Official website|url=http://www.pims.gov.pk/childrenHospital.htm|fechaacceso=19 de enero de 2014|urlArchivu=https://web.archive.org/web/20090915204759/http://www.pims.gov.pk/childrenHospital.htm|fechaArchivu=15 de septiembre de 2009}}</ref> El centru de salú materno-infantil es un centru de formación, cun hospital anexu de 125 camas, qu’ofreci distintus servicius clínicus i operativus.<ref>{{cita web|url=http://www.pims.gov.pk/MCH.htm|título=Maternal & Child Health Care Center|fechaacceso=19 de enero de 2014|autor=PIMS-Official website|urlArchivu=https://web.archive.org/web/20051101231029/http://www.pims.gov.pk/MCH.htm|fechaArchivu=1 de noviembre de 2005}}</ref>
El Hospital General i Institutu d’Enseñança PAEC, fundau en 2006, está afiliau ala Comisión d’Energía Atómica de Pakistán.<ref name="paec">{{cita web|url=http://www.paec.gov.pk/paec_hospital/about.htm|título=About PAEC Hospital|fechaacceso=19 de enero de 2014|autor=PAEC General Hospital-Official website|urlArchivu=https://web.archive.org/web/20121023082044/http://www.paec.gov.pk/paec_hospital/about.htm|fechaArchivu=23 de octubre de 2012}}</ref> El hospital tien instalacionis con 100 camas i 10 departamentus: [[Obstetricia (especialidá meica)|obstetricia]] i [[ginecología]], [[pediatría]], [[meicina general]], [[cirugía]], unidá de cuidaus intensivus/unidá de cuidaus coronarius, [[ortopedia]], [[oftalmología]], anatomía patológica, radiología i departamentu dental.<ref>{{cita web|url=http://www.paec.gov.pk/paec_hospital/functions.htm|título=Functions of Major Departments|fechaacceso=19 de enero de 2014|autor=PAEC General Hospital-Official website|urlArchivu=https://web.archive.org/web/20120805041921/http://www.paec.gov.pk/paec_hospital/functions.htm|fechaArchivu=5 de agosto de 2012}}</ref> El Hospital Enternacional Shifa es un hospital docenti n’Islamabad; fue fundau en 1987 i convertíu nuna compañía púbrica en 1989. El hospital tien 70 consultoris cualificaus n’ábati toas las especialidais, 150 camas i instalacionis en 35 especialidais diferentis.<ref>{{cita web|url=http://www.shifa.com.pk/shifa/|título=SHIFA History|fechaacceso=19 de enero de 2014|autor=SHIFA International Hospital-Official website|urlArchivu=https://web.archive.org/web/20090423191047/http://www.shifa.com.pk/shifa/|fechaArchivu=23 de abril de 2009}}</ref> Sigún la Oficina Federal d’Estadística del Gobiernu de Pakistán, en 2008 había 12 hospitalis, 76 dispensarius i 5 Centrus de Maternidá i Bienestal Infantil ena ciá, cun total de 5158 camas.<ref>{{cita web|url=http://www.statpak.gov.pk/depts/fbs/statistics/social_statistics/health1.pdf|título=Hospitals/Dispensaries and Beds by Province|fechaacceso=19 de enero de 2014|autor=Federal Bureau of Statistics|urlArchivu=https://web.archive.org/web/20101113153523/http://www.statpak.gov.pk/depts/fbs/statistics/social_statistics/health1.pdf|fechaArchivu=13 de noviembre de 2010}}</ref>
== Trasporti ==
[[Archivu:Islamabad-Arrival-40105.JPG|miniaturadeimagen|[[Aeropuertu Enternacional Benazir Bhutto]]]]
Islamabad tien conexión colos prencipalis destinus del mundu graciâs al [[Aeropuertu Enternacional Benazir Bhutto]], que dantis se llamaba Aeropuertu Enternacional d’Islamabad.<ref>{{cita web|título=PM names Islamabad Airport as Benazir Bhutto International Airport|autor=Geo News|url=http://www.geo.tv/6-20-2008/19590.htm|urlArchivu=https://web.archive.org/web/20150715153917/http://www.geo.tv/6-20-2008/19590.htm|fechaArchivu=15 de julio de 2015}}</ref> Esti aeropuertu es el terceru de Pakistán i se topa fuera d’Islamabad, en [[Chaklala (Rawalpindi)]].<ref>{{cita web|título=International Air Ports In Pakistan|autor=United Impex|url=http://unitedimpex.com/intlairportspk.htm}}</ref> Nel añu fiscal 2004/05 tuvo más de 2,88 millonis de passagerus i se registrarun 23 436 vuelus.<ref>{{cita web|título=Islamabad – Benazir Bhutto International Airport (ISB/OPRN)|autor=A-Z World Airports|url=http://www.azworldairports.com/airports/a2265isb.cfm}}</ref>
En [[Fateh Jang]] s’está construyendu’l nuevu aeropuertu dela ciá, el [[Aeropuertu Enternacional Islamabad Gandhara]], pa hazel frenti al aumentu de passagerus. Quandu esti acabau, esti aeropuertu será’l más grandi del país. La su construcción costará 400 millonis de dólaris estadouniensi, i está previstu que remati en 2014.<ref>{{cita web|título=New Islamabad International Airport's Passenger Terminal Building|autor=CPG Corporation|url=http://www.cpgcorp.com.sg/press/view_press.asp?Lang=EN&quarter=1&PRID=409|urlArchivu=https://web.archive.org/web/20071121051750/http://www.cpgcorp.com.sg/press/view_press.asp?Lang=EN&quarter=1&PRID=409|fechaArchivu=21 de noviembre de 2007}}</ref>
Se puei il a toas las prencipalis localidais graciâs a trenis regularis dendi la [[estación ferroviaria d’Islamabad]] i a servicius d’otobús que salin principalmenti dela ciá vecina de [[Rawalpindi]]. [[Lahore]] i [[Peshawar]] están conectás con Islamabad por meyu duna red d’autopistas, que tien reducíu significativamenti la duración delos viagis entre estas ciais. La [[autopista M2 (Pakistán)|autopista M2]] tien una longitú de 367 km i conecta Islamabad con Lahore.<ref name="NHA">{{cita web|título=Motorway's of Pakistan|autor=National Highway Authority Pakistan|url=http://www.nha.gov.pk/index.php?option=com_content&task=blogsection&id=5&Itemid=45|fechaacceso=18 de enero de 2014|fechaArchivu=6 de octubre de 2022|urlArchivu=https://web.archive.org/web/20221006233451/https://www.nha.gov.pk/index.php?option=com_content&task=blogsection&id=5&Itemid=45|deadurl=yes}}</ref> La [[autopista M1 (Pakistán)|autopista M1]] conecta Islamabad con Peshawar i tien una longitú de 155 km.<ref name="NHA"/> Islamabad está conectá con Rawalpindi pol [[Intercambiaol Faizabad]], que tien un tráficu diariu d’alreol de 48 000 vehículus.<ref>{{cita web|título=Faizabad Interchange|autor=NESPAK|url=http://www.nespak.com.pk/services/viewPic.asp?sector=3&id=13|urlArchivu=https://web.archive.org/web/20110810092226/http://www.nespak.com.pk/services/viewPic.asp?sector=3&id=13|fechaArchivu=10 de agosto de 2011}}</ref>
== Deporti ==
La ciá tien un complexu multideportivu ena çona d’[[Aabpara]]. Esti complexu incluyi’l Liaquat Gymnasium pala prática de deportis ''indoor'', el [[Mushaf Squash Complex]] i el [[estadiu Jinnah]] palos deportis al airi libri, que es l’estadiu ondi normalmenti se disputan los encuentrus enternacionalis. Nesti estadiu se celebrarun los [[Juegus d’Asia del Sul de 2004]].
Los prencipalis deportis ena ciá son el [[fútbol]], el [[críquet]], el [[squash]], el [[hockey]], el [[tenis de mesa]] i el [[boxeu]]. El Islamadab Golf Club tien 27 hoyus. Otrus campus de golf dela ciá son el Navy, con 18 hoyus, i el Air Force, con 9. Nel [[lagu Rawal]] á angunas instalacionis modestas pala prática de deportis acuáticus.<ref name="Hanif Raza">{{cita libro|título=Islamabad and environs|año=1985|editorial=Colorpix|página=83|autor=M. Hanif Raza}}</ref> Tamién á varias vías d’escalá enas Margalla Hills.<ref name="John Arran">{{cita web|apellido=Arran|nombre=John|título=A Guide to Climbing in Margalla|url=http://www.pakistanalpine.com/wp-content/uploads/2013/08/Monkey-Business-A-Guide-to-Climb-Margalla-2012-Edition.pdf|obra=Rock Climbing Islamabad|editorial=Pakistan Alpine Institute|fechaacceso=12 de octubre de 2013|año=2012|urlArchivu=https://web.archive.org/web/20131022121139/http://www.pakistanalpine.com/wp-content/uploads/2013/08/Monkey-Business-A-Guide-to-Climb-Margalla-2012-Edition.pdf|fechaArchivu=22 de octubre de 2013}}</ref>
== Referencias ==
{{listaref|2}}
9z68gce5u1n86e5ios4qd4ekri5fu71
Ereván
0
12029
144462
2026-10-01T18:50:47Z
Olarcos
82
Criá página con '{{Ficha de entidad subnacional}} '''Ereván'''<ref name="Sin-nombre-p2WV-1">{{Cita web|url=https://www.rae.es/dpd/Ereván|título=Ereván|fechaacceso=27 de octubre de 2008|autor=[[Real Academia Española]]|obra=[[Diccionario panhispánico de dudas]]|cita=Tanto ''Yerevan'' (grafía inglesa), como su hispanización ''Yereván'' se consideran incorrectas. Si bien es llamada también ''Eriván'', es '''''Ereván''''' la grafía recomendada.}}</ref> ({{lang-hy|Երևան|tran…'
144462
wikitext
text/x-wiki
{{Ficha de entidad subnacional}}
'''Ereván'''<ref name="Sin-nombre-p2WV-1">{{Cita web|url=https://www.rae.es/dpd/Ereván|título=Ereván|fechaacceso=27 de octubre de 2008|autor=[[Real Academia Española]]|obra=[[Diccionario panhispánico de dudas]]|cita=Tanto ''Yerevan'' (grafía inglesa), como su hispanización ''Yereván'' se consideran incorrectas. Si bien es llamada también ''Eriván'', es '''''Ereván''''' la grafía recomendada.}}</ref> ({{lang-hy|Երևան|translit=Yerevan}}) es la [[Capital (política)|capital]] d’[[Armenia]],<ref>{{Cita web |url=http://www.parliament.am/legislation.php?sel=show&ID=1&lang=eng |título=Chapter 1 The foundations of Constitutional Order |idioma=inglés |fechaacceso=27 de octubre de 2008 |obra=Constitución Política de Armenia |editorial=National Assembly of the Republic of Armenia |cita=Article 13: (...)The capital of the Republic of Armenia is Yerevan }}</ref> assina comu la ciá más grandi del país. Tien una puebración estimá, a prencepius de 2022, de 1 092 800{{esd}} abitantis.<ref>{{Cita web|url=https://armstat.am/file/article/population_01_22.pdf|título=Población de Ereván|fechaacceso=9 de diciembre de 2022|año=2022|editor=ARMSTAT (Comisión Estadística de la República de Armenia)|página=8|publicación=Number of permanent population of the Republic of Armenia}}</ref>
La su superfici es de 233 km².<ref>{{Cita web|url=http://www.yerevan.am/en/our-city/|título=Nuestra ciudad|fechaacceso=9 de diciembre de 2022|publicación=Municipalidad de Ereván}}</ref> Está assitiá nel estremu oriental dela [[llanura d’Ararat]] i en dambas orillas del [[ríu Hrazdan]]. En 2003, la puebración dela ciá s’estimaba en 1 091 235{{esd}} abitantis,<ref name="census">{{Cita web |url=http://docs.armstat.am/census/pdfs/11.pdf |título=Table 1.1 De Facto and De Jure Population by Administrative Territorial Distribution and Sex |fechaacceso=31 de octubre de 2008 |idioma=armenio, inglés y ruso |página=69 |autor=National Statistical Service of Republic of Armenia |fechaArchivu=27 de diciembre de 2013 |urlArchivu=https://web.archive.org/web/20131227082930/http://docs.armstat.am/census/pdfs/11.pdf |deadurl=yes }}</ref><ref>{{Cita web |url=http://docs.armstat.am/census/pdfs/12.pdf |título=Table 1.2 De Facto and De Jure Population by Urban, Rural Distribution and Sex |fechaacceso=31 de octubre de 2008 |idioma=armenio, inglés y ruso |página=3 |autor=National Statistical Service of Republic of Armenia |fechaArchivu=10 de septiembre de 2008 |urlArchivu=https://web.archive.org/web/20080910034121/http://docs.armstat.am/census/pdfs/12.pdf |deadurl=yes }}</ref> pa un total de 1 245 700{{esd}} abitantis añadiendu las puebracionis alreol;<ref name="census" /><ref>{{Cita web |url=http://www.yerevan.am/index.php?page=mayor&lang=eng |idioma=inglés |fechaacceso=31 de octubre de 2008 |autor=Municipality of Yerevan |título=Quarter Communities of Yerevan |urlArchivu=https://web.archive.org/web/20090113190256/http://www.yerevan.am/index.php?page=mayor&lang=eng |fechaArchivu=13 de enero de 2009 }}</ref> lo que suponía’l 42 % dela puebración armenia.<ref name="census" />
El su origi se remonta al {{siglo|VIII|a|s}}, cola fundación dela fortaleza [[Urartu|urartiana]] d’Erebuni<ref>{{Cita libro| apellidos=Katsenelinboĭgen |nombre=Aron |título=The Soviet Union: Empire, Nation and Systems | url=https://archive.org/details/sovietunionempir0000kats |editorial=Transaction Publishers |fecha=1990 |ubicación=New Brunswick |página=[https://archive.org/details/sovietunionempir0000kats/page/143 143] |isbn=ISBN 0-88738-332-7}}</ref> nel añu 782{{esd}}a. C. Endispués dela [[Primera Guerra Mundial]] se convirtió ena capital dela [[Repúbrica Democrática d’Armenia]] i aumentó la su puebración cola llegá de milis de supervivientis del [[genocidiu armeniu]], espandiéndo-si entavía más nel {{siglo|XX||s}} al convertíl-si ena capital duna delas quinci [[Repúblicas dela URSS|repúbricas dela Unión Soviética]], la [[Repúbrica Socialista Soviética d’Armenia|RSS d’Armenia]]. Desta manera, la pequeña ciá se convirtió nuna delas más importantis dela región, sedi delas associacionis coltoralis, artísticas i industrialis más importantis del país, amás delas políticas, i basi duna estensa red de vías ferroviarias, assina comu ñudu del comerciu de produtus agrícolas.
Tien nuversidá propia, Academia de Ciencias, la [[Galería Nacional d’Armenia]], el MuseU d’Estoria d’Armenia i distintas bibliotecas púbricas. Ena ciá dessistin las ruinas duna fortaleza [[Urartu|urartiana]] d’alreol de 3000{{esd}} añus d’antigüedá. Entre los edificius importantis destacan la catedral, el mercau i la Ópera. El su [[Aeropuertu Enternacional de Zvartnots|aeropuertu]] está assitiau en [[Zvartnots]].
== Etimología ==
L’origi del nombri dela ciá d’Ereván provién dela [[fortaleza d’Erebuni]] —del reinu d’[[Urartu]]—, construía junta al centru dela ciá i ogañu en ruinas. Fue nel su momentu una delas prencipalis ciais urartianas. Amás, unu delos dozi distritus d’Ereván se llama Erebuni.<ref>Ver artículos [[Historia de Ereván]], [[Historia de Armenia]] y [[Urartu]].</ref> Progressivamenti, el nombri Erebuni evolucionó nel [[idioma armeniu]] entre los sigrus {{siglo|V}} i {{siglo|IV|a|s}}, modificándo-si la letra «b» nel nombri ata convertíl-si en «v».<ref name="SAE">{{hy icon}} Baghdasaryan A., Simonyan A, et al. Երևան (Yerevan). The [[Soviet Armenian Encyclopedia]]. Yerevan, Armenian SSR, vol. III, 1977, 548-564</ref>
En [[Idioma español|español]] la ciá es conocía comu ''Ereván''.<ref name="Sin-nombre-p2WV-1"/> En [[Idioma armeniu|armeniu]] el topónimu es Երևան (/jɛɾɛˈvɑn/) o Երեւան (/jɛɾɛˈvɑn/). En [[Idioma ruso|ruso]], Ереван ([[Romanización del ruso|tr.]]: ''Yereván'').
== Símbolus ==
El prencipal símbulu dela ciá d’Ereván es el Monte Ararat, visibri en condicionis climáticas favorablis dendi qualquier parti dela ciá. Tamién está representau nel su escudu d’armas.
Nel escudu d’armas apaeci comu símbulu’l león coronau,<ref>{{Cita web |url=http://www.yerevan.am/index.php?page=emblem&lang=eng |título=Symbols of the city of Yerevan |idioma= en|fechaacceso=27 de octubre de 2008 |autor=Municipality of Yerevan |urlArchivu=https://web.archive.org/web/20090113182323/http://www.yerevan.am/index.php?page=emblem&lang=eng |fechaArchivu=13 de enero de 2009 }}</ref> ya gastau pola Repúbrica d’Armenia. Esti símbulu representa’l reinu d’Armenia, que se remonta al primer rei del [[Reinu armeniu de Cilicia]], [[León I de Armenia|León]]{{esd}}[[León I de Armenia|I d’Armenia]] o Levon. El nombri procedi de ''leo'', «león», en [[latín]]. Es, ante tó, el símbulu eráldicu más frequenti n’Orienti i Ocidenti, i representa la fuerça i la majestuosidá.
El león de Levon i de tolos reis dela dinastía rupénida se representa coronau, cun cetru ena pata delantera derecha, cun diseñu del Monte Ararat nel centru del pechu, caminandu a quatro patas i cola cabeça mirandu de frenti.<ref>(francés)[http://www.acam-france.org/armenie/politique/emblemes.htm Emblemas nacionales]</ref>
En contrastí colos símbulus ocidentalis, ondi’l león está representau de pie —nel {{siglo|XIII||s}}, Armenia miraba hazia l’Ocidenti romanu i s’adotó’l león de pie i de perfil—.
Dendi 2004, Ereván tien un imnu oficial, ''Erépouni-Ereván'', escritu por Baruir Sevag i compuestu por E. Hovhannissian, escoyíu nun concursu pa represental la ciá, i una bandera basá nel escudu d’armas dela ciá.<ref>Détails sur le [https://web.archive.org/web/20080202050902/http://www.yerevan.am/index.php?page=emblem site officiel de la ville]</ref> La bandera incorpora l’escudu col león, sobri un fondu blancu, rodeau de dozi pequeñus triángulus coloráus que representan las dozi capitalis successivas d’Armenia.
== Geografía ==
[[Archivu:YerevanAerial.jpg|thumb|Ereván vista dendi unos 20 km d’altitú|alt=|izquierda]]
Ereván se topa n’[[Armenia Oriental]], ena çona nororiental del valli del [[Monte Ararat]]. La parti superior dela ciá está rodeá de montañas por tres laus, mentris ena parti meridional se topa la ribera del [[ríu Hrazdan]], afluenti del [[ríu Arax]]. El Hrazdan forma un cañón que dividi la ciá en dos partis. L’altitú dela ciá está entre los 900 i los 1300{{esd}}m sobri’l nivel del mari.
Por ostental la capitalidá del país, Ereván no forma parti de dengún ''[[Organización territorial d’Armenia|marz]]'' («provincia»). Está rodeá polos siguiientis ''marzer'': [[Kotayk']] —norti—, [[Monte Ararat|Ararat]] —sul—, [[Armavir]] —suroesti— i [[Aragatsotn]] —noroesti—.
=== Climi ===
El climi d’Ereván es [[climi continental|continental]] [[climi semiáridu fríu|semiáridu fríu]] ([[Clasificación climática de Köppen]]: BSk), con vranus secus i calientis i iviernus mui fríus. La temperatura n’abostu puei subil ata los 35 °C, mentris en jeneru, el mes más fríu, puei baxal ata los -22 °C. Las precipitacionis tienin una media anual de 363 mm.
<center><!--Infobox begins-->{{Weather box
|metric first=yes
|single line=yes
|location = Ereván (1991-2020)
|Jan record high C = 19.5
|Feb record high C = 19.6
|Mar record high C = 27.6
|Apr record high C = 35.0
|May record high C = 36.1
|Jun record high C = 41.1
|Jul record high C = 42.4
|Aug record high C = 42.0
|Sep record high C = 40.0
|Oct record high C = 34.1
|Nov record high C = 26.0
|Dec record high C = 20.0
|year record high C = 42.4
|Jan high C = 1.7
|Feb high C = 6.3
|Mar high C = 13.7
|Apr high C = 19.8
|May high C = 25.1
|Jun high C = 30.9
|Jul high C = 34.5
|Aug high C = 34.4
|Sep high C = 29.2
|Oct high C = 21.6
|Nov high C = 12.8
|Dec high C = 4.2
|year high C =
|Jan mean C = -3.5
|Feb mean C = 0.0
|Mar mean C = 7.0
|Apr mean C = 12.9
|May mean C = 17.7
|Jun mean C = 23.1
|Jul mean C = 26.8
|Aug mean C = 26.7
|Sep mean C = 21.4
|Oct mean C = 14.0
|Nov mean C = 5.8
|Dec mean C = -0.8
|year mean C =
|Jan low C = -7.8
|Feb low C = -5.4
|Mar low C = 0.9
|Apr low C = 6.4
|May low C = 10.8
|Jun low C = 15.1
|Jul low C = 19.1
|Aug low C = 18.9
|Sep low C = 13.2
|Oct low C = 7.1
|Nov low C = 0.1
|Dec low C = -4.9
|year low C =
|Jan record low C = -27.6
|Feb record low C = -26.0
|Mar record low C = -19.1
|Apr record low C = -10.2
|May record low C = -0.6
|Jun record low C = 3.7
|Jul record low C = 7.5
|Aug record low C = 7.9
|Sep record low C = 0.1
|Oct record low C = -6.5
|Nov record low C = -14.4
|Dec record low C = -28.2
|year record low C = -28.2
|precipitation colour=green
|Jan precipitation mm = 21
|Feb precipitation mm = 21
|Mar precipitation mm = 60
|Apr precipitation mm = 56
|May precipitation mm = 47
|Jun precipitation mm = 24
|Jul precipitation mm = 17
|Aug precipitation mm = 10
|Sep precipitation mm = 10
|Oct precipitation mm = 51
|Nov precipitation mm = 25
|Dec precipitation mm = 21
|year precipitation mm =
|snow colour=green
|Jan snow cm = 5
|Feb snow cm = 3
|Mar snow cm = 1
|Apr snow cm = 0
|May snow cm = 0
|Jun snow cm = 0
|Jul snow cm = 0
|Aug snow cm = 0
|Sep snow cm = 0
|Oct snow cm = 0
|Nov snow cm = 0
|Dec snow cm = 1
|year snow cm =
|Jan rain days = 2
|Feb rain days = 4
|Mar rain days = 8
|Apr rain days = 12
|May rain days = 12
|Jun rain days = 8
|Jul rain days = 5
|Aug rain days = 4
|Sep rain days = 4
|Oct rain days = 8
|Nov rain days = 7
|Dec rain days = 4
|year rain days =
|Jan snow days = 7
|Feb snow days = 7
|Mar snow days = 2
|Apr snow days = 0.2
|May snow days = 0
|Jun snow days = 0
|Jul snow days = 0
|Aug snow days = 0
|Sep snow days = 0
|Oct snow days = 0.1
|Nov snow days = 1
|Dec snow days = 5
|year snow days =
|Jan precipitation days =
|Feb precipitation days =
|Mar precipitation days =
|Apr precipitation days =
|May precipitation days =
|Jun precipitation days =
|Jul precipitation days =
|Aug precipitation days =
|Sep precipitation days =
|Oct precipitation days =
|Nov precipitation days =
|Dec precipitation days =
|year precipitation days =
|Jan humidity= 81
|Feb humidity= 74
|Mar humidity= 62
|Apr humidity= 59
|May humidity= 58
|Jun humidity= 51
|Jul humidity= 47
|Aug humidity= 47
|Sep humidity= 51
|Oct humidity= 64
|Nov humidity= 73
|Dec humidity= 79
|year humidity=
|Jan sun = 93
|Feb sun = 108
|Mar sun = 162
|Apr sun = 177
|May sun = 242
|Jun sun = 297
|Jul sun = 343
|Aug sun = 332
|Sep sun = 278
|Oct sun = 212
|Nov sun = 138
|Dec sun = 92
|source 1 = Погода и климат<ref>{{cita web
| url = http://www.pogodaiklimat.ru/climate/37788.htm
| título = 平年値(年・月ごとの値) 主な要素
| editorial = Weather and Climate (Погода и климат)
| idioma = Ruso
| fechaacceso = 15 de noviembre de 2021}}</ref>
|source 2 = [[NOAA]] (Horas de sol, 1961-1990)<ref name="NOAA">{{Cita web
| título=YEREVAN/ZVARTNOTS Climate Normals 1961–1990
| url=https://www.ncei.noaa.gov/pub/data/normals/WMO/1961-1990/TABLES/REG_VI/AR/37789.TXT
| editorial=[[National Oceanic and Atmospheric Administration]]
| fechaacceso=15 de noviembre de 2021}}</ref>
}}<!--Infobox ends-->
</center>
== Estoria ==
=== Estoria antigua ===
[[Archivu:Erebuni.jpg|miniaturadeimagen|izquierda|Ruinas dela [[fortaleza d’Erebuni]], construía pol rei [[Argishti I|Argišti]] nel añu 782 a. C.]]
L’antigüedá d’Ereván está acreditá puna estela del rei d’[[Urartu]] [[Argishti I]] que menciona la fundación dela fortaleza d’Erebouni nel añu 782 a. C., pa servil comu [[fuerti]] i [[ciudadela]] de protección contra los ataquis procedentis del norti del [[Cáucaso]]. Ereván es, por tantu, una delas ciais más antiguas del mundu. Entre los sigrus {{siglo|VI}} i {{siglo|IV}} a. C., Ereván fue unu delos prencipalis centrus dela [[Dinastía Aqueménida]]. Nel añu 585 a. C., la fortaleza de Teishebaini —Karmir Blur—, a trenta millas al norti d’Ereván, fue destruía polos [[puebrus escitas|escitas]].
El nombri d’Ereván —o Yerevan— se gasta dendi el {{siglo|VII||s}} a. C. baxu dominiu delos [[Imperiu aqueménida|persas]]. En general siguió’l destinu d’Armenia i fue disputá por [[Imperiu romanu|romanus]], persas i [[Partos|partus]], ata que pasó a dominiu [[musulmán]] i de successivas dinastías regionalis.
=== Estoria moerna ===
[[Archivu:Erivan1796.jpg|miniaturadeimagen|Ereván en 1796]]
Enas guerras turco-persas, la ciá cambió de manus catorzi vecis entre 1513 i 1737. En 1604, por ordin d’[[Abás el Grande]], decenas de milis d’armenius —incluyíus los abitantis d’Ereván— fuerun deportaus a Persia. Comu consecuencia, la puebración d’Ereván pasó a estal formada por un 80 % de musulmanis i un 20 % d’armenius. Duranti la década de 1670, el francés [[Jean Chardin (explorador)|Jean Chardin]] visitó Ereván i dio una descripción dela ciá enos sus ''Viajes de Chardin Cavalier en Transcaucasia en 1672-1673''. El 7 de juniu de 1679, un devastadol terremotu arrasó la ciá.
Dendi 1747, la ciá formó parti del [[Janatu d’Ereván]], un prencipau musulmán baxu’l dominiu del Imperiu persa. Duranti la segunda guerra ruso-persa, Ereván fue liberá polas tropas russas baxu’l mandu d’[[Iván Paskévich]] el 1 d’otubri de 1827, i cedía formalmenti polos persas en 1828.
=== Estoria contemporánia ===
[[Archivu:Armenian Genocide Memorial - Yerevan (2903020364).jpg|thumb|[[Tsitsernakaberd]]|alt=|izquierda]]
En 1918, endispués del final dela [[Primera Guerra Mundial]], fue declará capital dela nueva [[Repúbrica Democrática d’Armenia]]. Esi mesmu añu, Ereván s’enfrentó ala amenaza delas fuerças [[Imperiu otomanu|turcas otomanas]], que llegarun ata 7{{esd}}km dela ciá. Solu la firma apresurá del [[Tratado de Batum]] pudo evital que la capital d’Armenia fuera ocupá.
El 4 de diziembri de 1920 fue ocupá polas tropas del [[Exércitu Roxu]], que dissolvierun la repúbrica. El 16 de febreru de 1921 estalló una insurrección antisoviética ena ciá, que no pudo sel reprimía ata’l 2 d’abril.
Ereván acontinó siendu la capital d’Armenia, esta ves baxu la forma dela [[Repúbrica Socialista Soviética d’Armenia]], una delas quinci repúbricas dela Unión Soviética. La era soviética transformó la ciá nuna metrópolis industrial moerna de más dun millón de pressonas, diseñada sigún el destacau arquitetu armeniu [[Alexander Tamanian]]. Ereván tamién se convirtió nun importanti centru coltoral i científicu.
[[Archivu:The Soviet Union 1968 CPA 3672 stamp (David of Sassoun Monument in Yerevan (Yervand Kochar, 1959) and Ararat Mountains).jpg|thumb|Sellu de 12 [[rublo soviético|kopeks]] [[Unión Soviética|soviéticus]] de 1968, conmemorativu del 2750 aniversariu dela fundación d’Ereván]]
Tamanian incorporó las tradicionis nacionalis ala construcción urbana contemporánia. El su diseñu presenta una disposición radial-circular que se superponi ala ciá atual. Comu resultau, muchus edificius estóricus fuerun demolíus, incluyías ilesias, mesquitas, la fortaleza persa, bañus, bazaris i [[caravansaray]]s. A muchus delos distritus alreol d’Ereván se les dierun nombris de comunidais armenias que fuerun diezmás polos turcus otomanus duranti’l [[Genocidiu armeniu]]. Los distritus de Malatya-Sebastia i Nork Marash, por exemplu, llevan los nombris delas ciais turcas de [[Malatya]], [[Sivas]] i Marash, respetivamenti. Endispués del final dela [[Segunda Guerra Mundial]], [[prisionerus de guerra]] alemanis fuerun gastaus pa ajudal ena construcción de nuevus edificius i estruturas, comu’l puenti de Kievyan.
En 1965, duranti la conmemoración del cincuentenu aniversariu del [[genocidiu armeniu]], Ereván fue’l centru duna protesta antisoviética multitudinaria de 24{{esd}} oras, la primera manifestación d’esti tipu ena Unión Soviética, pa exigil el reconocimientu del genocidiu polas autoridais soviéticas. En 1968, la ciá conmemoró’l 2750.º{{esd}} aniversariu dela su fundación.
[[Archivu:Plaza de la República, Ereván, Armenia, 2016-10-02, DD 111-112 HDR.jpg|miniaturadeimagen|Edificiu del gobiernu ena plaça dela Repúbrica.]]
Endispués del final dela Unión Soviética, Ereván se convirtió ena capital dela [[Repúbrica d’Armenia]] el 21 de setiembri de 1991. El mantenimientu delos suministrus de gas i electricidá resultó difícil; el suministru continuu d’energía elétrica, sin cortis, no se restableció ata 1996. Assina mesmu, enos últimus cincu añus el centru d’Ereván s’á transformau nuna gran obra de construcción i el su urbanismu á síu remodelau pa perdel las sus características soviéticas. Sigún el serviciu nacional d’estadística, se gastarun alreol de 1,8{{esd}} millonis de dólaris en construcción en 2006. Los precius delos apartamentus del centru dela ciá aumentarun alreol de diez vecis duranti la última década. Nostanti, angunus espertus tienin manifestau que muchus delos nuevus edificius i la planificación urbana incumplin los requisitus de seguridá contra terremotus.
Ereván fue la [[Capital Mundial del Libru]] de 2012, declará pola Unesco.
== Trasporti ==
=== Red viaria ===
[[Archivu:Reseau-routier-erevan.gif|thumb|Esquema delas autovías d’Ereván]]
Amás delas grandis arterias dela ciá, las avenías Machtots, Baghramian i Tigran Metz, Ereván tien varias decenas de quilómetrus d’autovías que forman una red en forma de telaraña:
* Autovía M1 en direción a [[Achtarak]] i [[Gumri]]
* Autovía M2 en direción a [[Artashat]], [[Goris]], [[Kapan]] i [[Irán]].
* Autovía M3 en direción a [[Sevan]], [[Dilidjian]] i [[Idjevan]]
* Autovía M4 en direción al aeropuertu [[Zvarnots]], [[Etchmiadzin]] i [[Armavir]]
* Carretera M15, varianti periférica norti-sul que uni la M4 en [[Abovian]] i la M2 al sul d’Ereván.
Por otru lau, el fuerti crecimientu recienti del parqui automovilísticu armeniu —unos 12{{esd}}000{{esd}} vehículus al añu—,<ref>Artículo de 10 de noviembre de 2006, ArmenPres en [https://web.archive.org/web/20080202053710/http://www.armeniadiaspora.net/ADC/news.asp?id=1757 ArmeniaDiaspora.com]</ref> á colapsau’l tráficu nel centru dela ciá i en varias vías se producin atascus duranti los días laborablis. Pa solucional el problema, l’Ayuntamientu dela ciá decidió invertíl ena construcción de nuevas redis viarias. La obra más visibri ogañu es l’acondicionamientu duna antigua vía ferroviaria comu vía de circunvalación urbana, que unirá los barrius del norti col centru dela ciá, passandu detrás duna çona residencial de luxu en construcción, endispués del monumentu dela Cascada.<ref>{{Cita web |url=http://www.armenews.com/article.php3?id_article=17432 |título=fNoticias de Armenia Online |fechaacceso=13 de enero de 2008 |urlArchivu=https://web.archive.org/web/20080220193909/http://www.armenews.com/article.php3?id_article=17432 |fechaArchivu=20 de febrero de 2008 }}</ref>
=== Trasportis públicus ===
==== Metru ====
[[Archivu:Metro de Ereván.jpg|thumb|Metru d’Ereván]]
El [[Metru d’Ereván]] —n’armeniu Երեւանի մետրոպոլիտեն— tien una sola liña de 12{{esd}}km, con 10{{esd}} estacionis. Está en construcción una estensión dela liña con 10{{esd}} nuevas estacionis dendi’l noroesti ata’l esti. La fecha de finalización delos trabajus entavía no está determiná. Los projetus a largu plaçu prevéin la construcción de dos nuevas liñas, enque’l déficit del balanci presupuestariu no premiti fijal una fecha de prencepiu delos trabajus.
==== Otobusis i minibúsis ====
Ereván tien 46{{esd}} liñas d’otobús i minibús<ref>Lista de las 46 líneas de autobús de Ereván en [https://web.archive.org/web/20070927224136/http://www.yerevan.am/iravakan_dasht/avtobus.pdf site de la municipalité]</ref> i 24{{esd}} liñas de trolebús.<ref>Lista de las 24 líneas de trolebús en [https://web.archive.org/web/20070927224208/http://www.yerevan.am/iravakan_dasht/troleybus.pdf site de la municipalité]</ref> Entavía siguen en funcionamientu los viejus otobusis dela época soviética, enque la mayol parti se van sustituyendu pocu a pocu i apaecin ca ves más minibúsis amarillus pa reemplaçal-los; esti color va imponiéndo-si pocu a pocu comu color oficial del trasporti de passagerus n’Ereván.
Endispués de 2006, l’Ayuntamientu á instalau paráis d’otobús en tolos barrius dela ciá, pos dantis namás los residentis localis sabían los lugalis ondi había qu’esperal l’otobús. Otras liñas d’otobús que paran ena ciá son las que salin dela estación central d’otobusis assitiá nel barriu de [[Nor Kilikia]], con salías a ábati toas las ciais d’[[Armenia]] i del estranjeru, destacandu [[Tiflis]], en Georgia, o [[Tabriz]], n’Irán.
==== Tranvía ====
En 1906 encetó la construcción del tranvía d’Ereván, que fizo’l su últimu viagi en jeneru de 2004. L’Ayuntamientu decidió’l cierRi definitivU del tranvía porque’l costi de funcionamientu era 2,4{{esd}} vecis superior alos engressus, endispués d’intental sin ésitu salvar el serviciu en 2003. Endispués, los railis fuerun desmontaus i vendíus al pesu. En 2007, ábati tolos railis habían síu retiraus i las callis asfaltás de nuevu.
==== Teleféricu ====
Ata’l añu 2004, un teleféricu unía’l centru dela ciá d’Ereván col barriu residencial de Nork, dientru del distritu de [[Nork-Marach]]. Nel mes d’abril d’essi añu, una cabina se desprendió dendi 17{{esd}} metrus d’altura, matandu a 5 delos 7{{esd}} passagerus.<ref>{{Cita web |url=http://www.armenianow.com/archive/2005/eng/?go=pub&id=100 |título=ArmeniaNow.com – Periodistas independientes de Armenia Actual |fechaacceso=13 de enero de 2008 |urlArchivu=https://web.archive.org/web/20080202163822/http://www.armenianow.com/archive/2005/eng/?go=pub&id=100 |fechaArchivu=2 de febrero de 2008 }}</ref>
Dendi l’acidenti, una parti delos cabris s’á desprendíu i la instalación á quedau abandoná. Ya deficitariu dantis del acidenti, el teleféricu busca inversoris pa reanudal el serviciu. Era gastau diariamenti por unas 500{{esd}} pressonas.
=== Ferrocarrilis ===
Ereván disponi namás duna estación central i angunas delas estacionis delas afueras están en desusu dendi 1990. D’arquitetura típicamenti soviética, tien una larga punta sobri’l tejau del edificiu, rematá colos símbulus típicus del comunismu: [[estrella roxa]], [[hoz i martillu]]. Dendi’l cierRi delas rayas [[Turquía|turca]] i [[Azerbaiyán|azerí]], namás salin quatro trenis regionalis ca día i un tren enternacional ca dos días, con destinu ala vecina [[Georgia]].
Puna cantidá que puei varial entre 9000 i 18 000{{esd}} [[Dram armeniu|drams]], es possibri llegal de nochi en tren ala capital georgiana, [[Tiflis]].<ref>Artículo de ArmenPress en [https://web.archive.org/web/20080404095535/http://www.armeniandiaspora.com/forum/archive/index.php/t-81016.html ArmeniaDiaspora.com]</ref> Endispués se puei acontinal el viagi hazia la ciá costera de [[Batumi]], nel [[mari Negru]]. Pol lau [[Irán|iraní]], la liña ferroviaria atraviesa’l territoriu azerí de [[Najicheván]], lo que no premiti que dengún tren procedenti d’Ereván siga hazia’l sul. Á un projetu n’estudiu pa construíl una nueva liña que conecti diretamenti los dos paísis. La estación central de trenis tien correspondencia col Metru ena estación «Sasuntsi David».
=== Aeropuertu ===
[[Archivu:Zvartnots-international.jpg|miniatura|izquierda|Aeropuertu de Zvartnots]]
[[Archivu:Departs-zvartnots.jpg|miniatura|Interior dela nueva terminal]]
L’aeropuertu enternacional d’Ereván ([[Aeropuertu Enternacional de Zvartnots]]) está assitiau a unos 12{{esd}}km al oesti del centru dela ciá. Esti es el primer aeropuertu del país i basi dela compañía [[Armavia]]. Inaugurau en 1961 ena era soviética, l’aeropuertu de Zvartnots fue restaurau una primera ves en 1985 i una segunda en 2002 pa intental adaptal-si alas normas enternacionalis. Endispués encetó la construcción duna nueva terminal, cuya primera fasi delos trabajus acabó en setiembri de 2006 cola apertura dela çona de llegás. La segunda parti, la çona d’embarqui, fue inaugurá en mayu de 2007.<ref>[http://www.aia-zvartnots.aero/ Site officiel] del [[Aeropuerto Internacional de Zvartnots]].</ref>
El segundu aeropuertu d’Ereván es l’aeropuertu Erebouni. Endispués dela independencia del país en 1991, los vuelus comercialis s’abandonarun en favor delos vuelus privaus. La fuerça aéria tien igualmenti una basi nel aeropuertu, i á varius [[MiG-29]] estacionaus ena terminal d’Erebouni.
== Deportis ==
Ereván fue una delas sedis dela [[Copa Mundial de Fútbol Juvenil de 1985]], disputá ena [[Unión Soviética]]. Nel [[Hrazdan Stadium|Estadiu Hrazdan]] se jugarun los seis partidus del Grupu A, formau polas selecionis de [[Seleción de fútbol de Bulgaria|Bulgaria]], [[Seleción de fútbol de Colombia|Colombia]], [[Seleción de fútbol d’Hungría|Hungría]] i [[Seleción de fútbol de Túnez|Túnez]], i unu delos quartos de final.
La ciá tamién albergó los [[Juegus Pan-Armenius]], celebraus en 1999, 2001, 2003, 2007 i 2011.<ref>[http://www.panorama.am/en/society/2007/08/27/hamahaykakan/ 4TH PAN ARMENIAN GAMES DRAW TO THEIR END]. Panorama.am. URL accedida el 15 de enero de 2008.</ref>
Seis delos ochu equipus que participarun ena temporada 2007 dela [[Liga Premier d’Armenia|liga armenia de fútbol]] son d’Ereván: el [[FC Ararat Ereván|Ararat]], el [[FC Banants Ereván|Banants]], el [[FC MIKA|MIKA]], el [[FC Uliss Ereván|Uliss]] i el [[FC Pyunik|Pyunik]]. Esti últimu es l’equipu con más ésitu dela Armenia postsoviética, endispués d’habel ganau ochu delos quinci campeonatus disputaus ata esi momentu.
=== Infraestruturas deportivas ===
El [[Hrazdan Stadium|Estadiu Hrazdan]], construíu en 1972, es el más grandi del país, con capacidá pa 72 000{{esd}} espetaores.<ref name=stadiums>[http://www.worldstadiums.com/middle_east/countries/armenia.shtml Stadiums in Armenia] {{Wayback|url=http://www.worldstadiums.com/middle_east/countries/armenia.shtml |date=20150906025323 }}. World Stadiums. URL accedida el 15 de enero de 2008.</ref> Se gasta principalmenti pa partidus de [[fútbol]], peru tamién tien instalacionis pa practical [[karate]], [[gimnasia]], [[baloncestu]], [[boxeu]], [[esgrima]] i [[tenis de mesa]]. N’él juega comu local el [[FC Ararat Ereván|FC Ararat]], unu delos equipus más popularis del país.
Nel [[Estadiu Hanrapetakan]], construíu en 2000 i con capacidá pa ábati 35 000{{esd}} pressonas,<ref name=stadiums /> juegan comu local la [[seleción de fútbol d’Armenia]] i el [[FC Pyunik]]. Otrus estadius d’Ereván son el [[FC Banants Ereván|estadiu Banants]], el [[estadiu Mika]] i el [[estadiu Nairi]].
[[Archivu:Cathedral of Yerevan Armenia msu-2018-2640.jpg|miniaturadeimagen|Catedral de San Gregorio el Iluminaol, Ereván]]
== Coltura ==
=== Arquitetura ===
La Torri de [[Televisión]] d’Ereván es la estrutura más alta dela ciá i una delas más altas del Cáucaso Meridional.
La Plaça dela Repúbrica, el [[Teatru d’ópera|Teatru dela Ópera]] d’Ereván i la Cascada d’Ereván están entre los prencipalis monumentus del centru dela ciá, desenvolvíus principalmenti a partir del diseñu original del arquitetu Alexander Tamanian i del planu revisau del [[arquitetu]] Jim Torosyan.
Dendi l’añu 2000 s’á puestu en marcha un importanti processu de reurbanización n’Ereván. Comu resultau, muchus [[Edificiu|edificius]] estóricus s’han demolíu i sustituyíu por construccionis nuevas. Esti planu de renovación urbana á generau oposición<ref>{{Cita web|url=http://www.armenianow.com/?action=viewArticle&CID=1258&IID=1042&AID=1054|título=Home {{!}} ArmeniaNow.com|fechaacceso=2026-09-25|sitioweb=www.armenianow.com|idioma=en|urlArchivu=https://web.archive.org/web/20100812130046/http://www.armenianow.com/?action=viewArticle&CID=1258&IID=1042&AID=1054|fechaArchivu=2010-08-12}}</ref> i críticas por parti d’angunus residentis, ya que los projetus destruyin edificius estóricus que datan del periodu del [[Imperiu russu]] i, de continu, dexan alos residentis sin casa.<ref>{{Cita web|url=http://chai-khana.org/en/former-iranian-market-ferdowsi-to-be-demolished-1|título=By Gayane Mirzoyan (11 August 2015). "Former Iranian Market Ferdowsi – To be Demolished {{!}} Gayane Mirzoyan". Chai Khana. Archived from the original on 18 October 2016. Retrieved 11 December 2017.}}</ref><ref>{{Cita web|url=https://onnik-krikorian.com/cgi-sys/suspendedpage.cgi|título="Kond: Stepping Back in Time {{!}} Onnik James Krikorian". Onnik-krikorian.com. Archived from the original on 12 December 2017. Retrieved 11 December 2017.|fechaacceso=2026-09-25|sitioweb=onnik-krikorian.com}}</ref> Las viviendas del centru considerás demasiáu pequeñas se demuelin ca ves con más frequencia i se sustituyin por [[rascacielus]].
[[Archivu:2014 Erywań, Budynek Zgromadzenia Narodowego Republiki Armenii.jpg|miniaturadeimagen|Edificiu dela Assambréa Nacional d’Armenia n’Ereván]]
La [[Catedral]] de San Gregorio, el nuevu edificiu del [[Gobiernu local|Ayuntamientu]] o Alcaldía d’Ereván, la nueva sedi del Institutu Matenadaran, la nueva terminal del [[Aeropuertu enternacional|Aeropuertu Enternacional]] de Zvartnots, el Centru d’Artis Cafesjian ena Cascada, l’Avenía Norti i el nuevu complexu gubernamental de ministerius están entre los prencipalis projetus de construcción realizaus duranti las dos primeras décadas del sigru XXI.
La [[calli]] Aram del cascu antiguu d’Ereván i la recién construía [[Avenía]] Norti son exemplus notablis que muestran las características arquitetónicas tradicionalis i moernas dela ciá.
En mayu de 2017, Ereván tenía 4.883 edificius d’apartamentus residencialis i 65.199 farolas instalás en 39.799 postis, cubriendu una longitú total de 1.514 km. La [[ciá]] tenía 1.080 callis cuna longitú total de 750 km.<ref>{{Cita web|url=https://www.civilnet.am/news/2017/05/14/%D4%B9%D5%BE%D5%A5%D6%80-%D5%B8%D6%80-%D5%AF%D5%B0%D5%A5%D5%BF%D5%A1%D6%84%D6%80%D6%84%D6%80%D5%A5%D5%B6-%D5%A2%D5%B8%D5%AC%D5%B8%D6%80-%D5%A5%D6%80%D6%87%D5%A1%D5%B6%D6%81%D5%AB%D5%B6%D5%A5%D6%80%D5%AB%D5%B6/314288|título=Թվեր, որ կհետաքրքրեն բոլոր երևանցիներին|fechaacceso=2026-09-25|sitioweb=www.civilnet.am|idioma=hy|urlArchivu=http://web.archive.org/web/20180928123044/https://www.civilnet.am/news/2017/05/14/%D4%B9%D5%BE%D5%A5%D6%80-%D5%B8%D6%80-%D5%AF%D5%B0%D5%A5%D5%BF%D5%A1%D6%84%D6%80%D6%84%D6%80%D5%A5%D5%B6-%D5%A2%D5%B8%D5%AC%D5%B8%D6%80-%D5%A5%D6%80%D6%87%D5%A1%D5%B6%D6%81%D5%AB%D5%B6%D5%A5%D6%80%D5%AB%D5%B6/314288|fechaArchivu=2018-09-28}}</ref>
== Ciais germanás ==
Las [[ermanamientu de ciais|ciais ermanás]] con Ereván son:<ref>{{Cita web |url=http://www.yerevan.am/index.php?page=sister_citi |título=Sister Towns of Yerevan |idioma=inglés |fechaacceso=30 de octubre de 2008 |autor=Municipality of Yerevan |obra=International Cooperation |urlArchivu=https://web.archive.org/web/20080623071455/http://yerevan.am/index.php?page=sister_citi |fechaArchivu=23 de junio de 2008 }}</ref>
{{Lista de columnas|3|
* {{bandera|Ucrania}} [[Odesa]], [[Ucrania]]
* {{bandera|Madagascar}} [[Antananarivo]], [[Madagascar]]
* {{bandera|Grecia}} [[Atenas]], [[Grecia]]
* {{bandera|Líbano}} [[Beirut]], [[Líbano]]
* {{bandera|España}} [[Mairil]], [[España]]
* {{bandera|Argentina}} [[Buenos Aires]], [[Argentina]]
* {{bandera|Eslovaquia}} [[Bratislava]], [[Eslovaquia]]
* {{bandera|Colombia}} [[Armenia (Quindío)|Armenia]], [[Colombia]]
* {{bandera|EEUU}} [[Cambridge (Massachusetts)|Cambridge]], [[Estaos Uníus]]<ref>{{Cita web |url=http://www.cambridgema.gov/deptann.cfm?story_id=1597 |título=Information on Cambridge's Sister Cities |autor=City of Cambridge, MA |idioma=inglés |fechaacceso=29 de octubre de 2008 }}</ref>
* {{bandera|Italia}} [[Carrara]], [[Italia]]
* {{bandera|Moldavia}} [[Chisináu]], [[Moldavia]]
* {{bandera|Siria}} [[Damasco]], [[Siria]]
* {{bandera|Italia}} [[Florencia]], [[Italia]]
* {{bandera|Irán}} [[Isfahán]], [[Irán]]<ref>{{Cita web |url=http://www.council.isfahan.ir/EStatic/WFESisterhood.aspx |título=Sisterhoods |idioma=inglés |fechaacceso=30 de octubre de 2008 |autor=Isfaham Islamic Council |urlArchivu=https://web.archive.org/web/20081010012000/http://www.council.isfahan.ir/EStatic/WFESisterhood.aspx |fechaArchivu=10 de octubre de 2008 }}</ref>
* {{bandera|Ucrania}} [[Kiev]], [[Ucrania]]<ref>{{Cita web |autor=Офіційний портал Київської міської влади |idioma=ucraniano |formato=RTF |fechaacceso=12 de diciembre de 2007 |título=Перелік Угод |url=http://www.kmv.gov.ua/getdoc.asp?Id=30 |urlArchivu=https://web.archive.org/web/20080112192156/http://www.kmv.gov.ua/getdoc.asp?Id=30 |fechaArchivu=12 de enero de 2008 }}</ref>
* {{bandera|EEUU}} [[Los Ángeles]] ([[Estaos Uníus]])<ref>{{Cita web |url=http://www.lacity.org/sistercities/html/25.htm |título=Yerevan, Armenia |fechaacceso=29 de octubre de 2008 |autor=The Official Web Site of The City of Los Angeles |idioma=inglés |urlArchivu=https://web.archive.org/web/20081018184117/http://www.lacity.org/sistercities/html/25.htm |fechaArchivu=18 de octubre de 2008 }}</ref>
* {{bandera|Francia}} [[Lyon]], [[Francia]]
* {{bandera|Francia}} [[Marsella]], [[Francia]]<ref>{{Cita web |url=http://www.marseille.fr/vdm/cms/accueil/mairie/international/pid/186 |idioma=francés |fechaacceso=30 de octubre de 2008 |autor=Ville de Marseille |título=Accords de coopération |urlArchivu=https://web.archive.org/web/20090105090012/http://www.marseille.fr/vdm/cms/accueil/mairie/international/pid/186 |fechaArchivu=5 de enero de 2009 }}</ref>
* {{bandera|Bielorrusia}} [[Minsk]], [[Bielorrusia]]
* {{bandera|Canadá}} [[Montreal]], [[Canadá]]
* {{bandera|Rusia}} [[Moscú]], [[Rusia]]
* {{bandera|Brasil}} [[São Paulo]], [[Brasil]]
* {{bandera|Rusia}} [[San Petersburgo]], [[Rusia]]<ref>{{Cita web |url=http://eng.gov.spb.ru/figures/ities |idioma=inglés |título=International and Interregional Ties |fechaacceso=30 de octubre de 2008 |autor=Official Portal of the City Government of Saint-Petersburg |urlArchivu=https://archive.today/20090224073839/http://eng.gov.spb.ru/figures/ities |fechaArchivu=24 de febrero de 2009 }}</ref>
* {{bandera|Georgia}} [[Tiflis]], [[Georgia]]
* {{bandera|Montenegro}} [[Podgorica|Titograd]], [[Montenegro]]
* {{bandera|Rusia}} [[Stávropol]], [[Rusia]]
* {{bandera|Rusia}} [[Volgogrado]], [[Rusia]]
}}
== Velai tamién ==
* [[Jardín Botánicu d’Ereván]]
== Referencias ==
{{Listaref|2}}
=== Bibliografía ===
* Rene Grousset, ''Histoire de l'Armenie'', Payot, [[París]], 1984.
6di5tag6bckc6ww45vch6g4o36gp9g1
144463
144462
2026-10-01T18:51:18Z
Olarcos
82
/* Ciais germanás */
144463
wikitext
text/x-wiki
{{Ficha de entidad subnacional}}
'''Ereván'''<ref name="Sin-nombre-p2WV-1">{{Cita web|url=https://www.rae.es/dpd/Ereván|título=Ereván|fechaacceso=27 de octubre de 2008|autor=[[Real Academia Española]]|obra=[[Diccionario panhispánico de dudas]]|cita=Tanto ''Yerevan'' (grafía inglesa), como su hispanización ''Yereván'' se consideran incorrectas. Si bien es llamada también ''Eriván'', es '''''Ereván''''' la grafía recomendada.}}</ref> ({{lang-hy|Երևան|translit=Yerevan}}) es la [[Capital (política)|capital]] d’[[Armenia]],<ref>{{Cita web |url=http://www.parliament.am/legislation.php?sel=show&ID=1&lang=eng |título=Chapter 1 The foundations of Constitutional Order |idioma=inglés |fechaacceso=27 de octubre de 2008 |obra=Constitución Política de Armenia |editorial=National Assembly of the Republic of Armenia |cita=Article 13: (...)The capital of the Republic of Armenia is Yerevan }}</ref> assina comu la ciá más grandi del país. Tien una puebración estimá, a prencepius de 2022, de 1 092 800{{esd}} abitantis.<ref>{{Cita web|url=https://armstat.am/file/article/population_01_22.pdf|título=Población de Ereván|fechaacceso=9 de diciembre de 2022|año=2022|editor=ARMSTAT (Comisión Estadística de la República de Armenia)|página=8|publicación=Number of permanent population of the Republic of Armenia}}</ref>
La su superfici es de 233 km².<ref>{{Cita web|url=http://www.yerevan.am/en/our-city/|título=Nuestra ciudad|fechaacceso=9 de diciembre de 2022|publicación=Municipalidad de Ereván}}</ref> Está assitiá nel estremu oriental dela [[llanura d’Ararat]] i en dambas orillas del [[ríu Hrazdan]]. En 2003, la puebración dela ciá s’estimaba en 1 091 235{{esd}} abitantis,<ref name="census">{{Cita web |url=http://docs.armstat.am/census/pdfs/11.pdf |título=Table 1.1 De Facto and De Jure Population by Administrative Territorial Distribution and Sex |fechaacceso=31 de octubre de 2008 |idioma=armenio, inglés y ruso |página=69 |autor=National Statistical Service of Republic of Armenia |fechaArchivu=27 de diciembre de 2013 |urlArchivu=https://web.archive.org/web/20131227082930/http://docs.armstat.am/census/pdfs/11.pdf |deadurl=yes }}</ref><ref>{{Cita web |url=http://docs.armstat.am/census/pdfs/12.pdf |título=Table 1.2 De Facto and De Jure Population by Urban, Rural Distribution and Sex |fechaacceso=31 de octubre de 2008 |idioma=armenio, inglés y ruso |página=3 |autor=National Statistical Service of Republic of Armenia |fechaArchivu=10 de septiembre de 2008 |urlArchivu=https://web.archive.org/web/20080910034121/http://docs.armstat.am/census/pdfs/12.pdf |deadurl=yes }}</ref> pa un total de 1 245 700{{esd}} abitantis añadiendu las puebracionis alreol;<ref name="census" /><ref>{{Cita web |url=http://www.yerevan.am/index.php?page=mayor&lang=eng |idioma=inglés |fechaacceso=31 de octubre de 2008 |autor=Municipality of Yerevan |título=Quarter Communities of Yerevan |urlArchivu=https://web.archive.org/web/20090113190256/http://www.yerevan.am/index.php?page=mayor&lang=eng |fechaArchivu=13 de enero de 2009 }}</ref> lo que suponía’l 42 % dela puebración armenia.<ref name="census" />
El su origi se remonta al {{siglo|VIII|a|s}}, cola fundación dela fortaleza [[Urartu|urartiana]] d’Erebuni<ref>{{Cita libro| apellidos=Katsenelinboĭgen |nombre=Aron |título=The Soviet Union: Empire, Nation and Systems | url=https://archive.org/details/sovietunionempir0000kats |editorial=Transaction Publishers |fecha=1990 |ubicación=New Brunswick |página=[https://archive.org/details/sovietunionempir0000kats/page/143 143] |isbn=ISBN 0-88738-332-7}}</ref> nel añu 782{{esd}}a. C. Endispués dela [[Primera Guerra Mundial]] se convirtió ena capital dela [[Repúbrica Democrática d’Armenia]] i aumentó la su puebración cola llegá de milis de supervivientis del [[genocidiu armeniu]], espandiéndo-si entavía más nel {{siglo|XX||s}} al convertíl-si ena capital duna delas quinci [[Repúblicas dela URSS|repúbricas dela Unión Soviética]], la [[Repúbrica Socialista Soviética d’Armenia|RSS d’Armenia]]. Desta manera, la pequeña ciá se convirtió nuna delas más importantis dela región, sedi delas associacionis coltoralis, artísticas i industrialis más importantis del país, amás delas políticas, i basi duna estensa red de vías ferroviarias, assina comu ñudu del comerciu de produtus agrícolas.
Tien nuversidá propia, Academia de Ciencias, la [[Galería Nacional d’Armenia]], el MuseU d’Estoria d’Armenia i distintas bibliotecas púbricas. Ena ciá dessistin las ruinas duna fortaleza [[Urartu|urartiana]] d’alreol de 3000{{esd}} añus d’antigüedá. Entre los edificius importantis destacan la catedral, el mercau i la Ópera. El su [[Aeropuertu Enternacional de Zvartnots|aeropuertu]] está assitiau en [[Zvartnots]].
== Etimología ==
L’origi del nombri dela ciá d’Ereván provién dela [[fortaleza d’Erebuni]] —del reinu d’[[Urartu]]—, construía junta al centru dela ciá i ogañu en ruinas. Fue nel su momentu una delas prencipalis ciais urartianas. Amás, unu delos dozi distritus d’Ereván se llama Erebuni.<ref>Ver artículos [[Historia de Ereván]], [[Historia de Armenia]] y [[Urartu]].</ref> Progressivamenti, el nombri Erebuni evolucionó nel [[idioma armeniu]] entre los sigrus {{siglo|V}} i {{siglo|IV|a|s}}, modificándo-si la letra «b» nel nombri ata convertíl-si en «v».<ref name="SAE">{{hy icon}} Baghdasaryan A., Simonyan A, et al. Երևան (Yerevan). The [[Soviet Armenian Encyclopedia]]. Yerevan, Armenian SSR, vol. III, 1977, 548-564</ref>
En [[Idioma español|español]] la ciá es conocía comu ''Ereván''.<ref name="Sin-nombre-p2WV-1"/> En [[Idioma armeniu|armeniu]] el topónimu es Երևան (/jɛɾɛˈvɑn/) o Երեւան (/jɛɾɛˈvɑn/). En [[Idioma ruso|ruso]], Ереван ([[Romanización del ruso|tr.]]: ''Yereván'').
== Símbolus ==
El prencipal símbulu dela ciá d’Ereván es el Monte Ararat, visibri en condicionis climáticas favorablis dendi qualquier parti dela ciá. Tamién está representau nel su escudu d’armas.
Nel escudu d’armas apaeci comu símbulu’l león coronau,<ref>{{Cita web |url=http://www.yerevan.am/index.php?page=emblem&lang=eng |título=Symbols of the city of Yerevan |idioma= en|fechaacceso=27 de octubre de 2008 |autor=Municipality of Yerevan |urlArchivu=https://web.archive.org/web/20090113182323/http://www.yerevan.am/index.php?page=emblem&lang=eng |fechaArchivu=13 de enero de 2009 }}</ref> ya gastau pola Repúbrica d’Armenia. Esti símbulu representa’l reinu d’Armenia, que se remonta al primer rei del [[Reinu armeniu de Cilicia]], [[León I de Armenia|León]]{{esd}}[[León I de Armenia|I d’Armenia]] o Levon. El nombri procedi de ''leo'', «león», en [[latín]]. Es, ante tó, el símbulu eráldicu más frequenti n’Orienti i Ocidenti, i representa la fuerça i la majestuosidá.
El león de Levon i de tolos reis dela dinastía rupénida se representa coronau, cun cetru ena pata delantera derecha, cun diseñu del Monte Ararat nel centru del pechu, caminandu a quatro patas i cola cabeça mirandu de frenti.<ref>(francés)[http://www.acam-france.org/armenie/politique/emblemes.htm Emblemas nacionales]</ref>
En contrastí colos símbulus ocidentalis, ondi’l león está representau de pie —nel {{siglo|XIII||s}}, Armenia miraba hazia l’Ocidenti romanu i s’adotó’l león de pie i de perfil—.
Dendi 2004, Ereván tien un imnu oficial, ''Erépouni-Ereván'', escritu por Baruir Sevag i compuestu por E. Hovhannissian, escoyíu nun concursu pa represental la ciá, i una bandera basá nel escudu d’armas dela ciá.<ref>Détails sur le [https://web.archive.org/web/20080202050902/http://www.yerevan.am/index.php?page=emblem site officiel de la ville]</ref> La bandera incorpora l’escudu col león, sobri un fondu blancu, rodeau de dozi pequeñus triángulus coloráus que representan las dozi capitalis successivas d’Armenia.
== Geografía ==
[[Archivu:YerevanAerial.jpg|thumb|Ereván vista dendi unos 20 km d’altitú|alt=|izquierda]]
Ereván se topa n’[[Armenia Oriental]], ena çona nororiental del valli del [[Monte Ararat]]. La parti superior dela ciá está rodeá de montañas por tres laus, mentris ena parti meridional se topa la ribera del [[ríu Hrazdan]], afluenti del [[ríu Arax]]. El Hrazdan forma un cañón que dividi la ciá en dos partis. L’altitú dela ciá está entre los 900 i los 1300{{esd}}m sobri’l nivel del mari.
Por ostental la capitalidá del país, Ereván no forma parti de dengún ''[[Organización territorial d’Armenia|marz]]'' («provincia»). Está rodeá polos siguiientis ''marzer'': [[Kotayk']] —norti—, [[Monte Ararat|Ararat]] —sul—, [[Armavir]] —suroesti— i [[Aragatsotn]] —noroesti—.
=== Climi ===
El climi d’Ereván es [[climi continental|continental]] [[climi semiáridu fríu|semiáridu fríu]] ([[Clasificación climática de Köppen]]: BSk), con vranus secus i calientis i iviernus mui fríus. La temperatura n’abostu puei subil ata los 35 °C, mentris en jeneru, el mes más fríu, puei baxal ata los -22 °C. Las precipitacionis tienin una media anual de 363 mm.
<center><!--Infobox begins-->{{Weather box
|metric first=yes
|single line=yes
|location = Ereván (1991-2020)
|Jan record high C = 19.5
|Feb record high C = 19.6
|Mar record high C = 27.6
|Apr record high C = 35.0
|May record high C = 36.1
|Jun record high C = 41.1
|Jul record high C = 42.4
|Aug record high C = 42.0
|Sep record high C = 40.0
|Oct record high C = 34.1
|Nov record high C = 26.0
|Dec record high C = 20.0
|year record high C = 42.4
|Jan high C = 1.7
|Feb high C = 6.3
|Mar high C = 13.7
|Apr high C = 19.8
|May high C = 25.1
|Jun high C = 30.9
|Jul high C = 34.5
|Aug high C = 34.4
|Sep high C = 29.2
|Oct high C = 21.6
|Nov high C = 12.8
|Dec high C = 4.2
|year high C =
|Jan mean C = -3.5
|Feb mean C = 0.0
|Mar mean C = 7.0
|Apr mean C = 12.9
|May mean C = 17.7
|Jun mean C = 23.1
|Jul mean C = 26.8
|Aug mean C = 26.7
|Sep mean C = 21.4
|Oct mean C = 14.0
|Nov mean C = 5.8
|Dec mean C = -0.8
|year mean C =
|Jan low C = -7.8
|Feb low C = -5.4
|Mar low C = 0.9
|Apr low C = 6.4
|May low C = 10.8
|Jun low C = 15.1
|Jul low C = 19.1
|Aug low C = 18.9
|Sep low C = 13.2
|Oct low C = 7.1
|Nov low C = 0.1
|Dec low C = -4.9
|year low C =
|Jan record low C = -27.6
|Feb record low C = -26.0
|Mar record low C = -19.1
|Apr record low C = -10.2
|May record low C = -0.6
|Jun record low C = 3.7
|Jul record low C = 7.5
|Aug record low C = 7.9
|Sep record low C = 0.1
|Oct record low C = -6.5
|Nov record low C = -14.4
|Dec record low C = -28.2
|year record low C = -28.2
|precipitation colour=green
|Jan precipitation mm = 21
|Feb precipitation mm = 21
|Mar precipitation mm = 60
|Apr precipitation mm = 56
|May precipitation mm = 47
|Jun precipitation mm = 24
|Jul precipitation mm = 17
|Aug precipitation mm = 10
|Sep precipitation mm = 10
|Oct precipitation mm = 51
|Nov precipitation mm = 25
|Dec precipitation mm = 21
|year precipitation mm =
|snow colour=green
|Jan snow cm = 5
|Feb snow cm = 3
|Mar snow cm = 1
|Apr snow cm = 0
|May snow cm = 0
|Jun snow cm = 0
|Jul snow cm = 0
|Aug snow cm = 0
|Sep snow cm = 0
|Oct snow cm = 0
|Nov snow cm = 0
|Dec snow cm = 1
|year snow cm =
|Jan rain days = 2
|Feb rain days = 4
|Mar rain days = 8
|Apr rain days = 12
|May rain days = 12
|Jun rain days = 8
|Jul rain days = 5
|Aug rain days = 4
|Sep rain days = 4
|Oct rain days = 8
|Nov rain days = 7
|Dec rain days = 4
|year rain days =
|Jan snow days = 7
|Feb snow days = 7
|Mar snow days = 2
|Apr snow days = 0.2
|May snow days = 0
|Jun snow days = 0
|Jul snow days = 0
|Aug snow days = 0
|Sep snow days = 0
|Oct snow days = 0.1
|Nov snow days = 1
|Dec snow days = 5
|year snow days =
|Jan precipitation days =
|Feb precipitation days =
|Mar precipitation days =
|Apr precipitation days =
|May precipitation days =
|Jun precipitation days =
|Jul precipitation days =
|Aug precipitation days =
|Sep precipitation days =
|Oct precipitation days =
|Nov precipitation days =
|Dec precipitation days =
|year precipitation days =
|Jan humidity= 81
|Feb humidity= 74
|Mar humidity= 62
|Apr humidity= 59
|May humidity= 58
|Jun humidity= 51
|Jul humidity= 47
|Aug humidity= 47
|Sep humidity= 51
|Oct humidity= 64
|Nov humidity= 73
|Dec humidity= 79
|year humidity=
|Jan sun = 93
|Feb sun = 108
|Mar sun = 162
|Apr sun = 177
|May sun = 242
|Jun sun = 297
|Jul sun = 343
|Aug sun = 332
|Sep sun = 278
|Oct sun = 212
|Nov sun = 138
|Dec sun = 92
|source 1 = Погода и климат<ref>{{cita web
| url = http://www.pogodaiklimat.ru/climate/37788.htm
| título = 平年値(年・月ごとの値) 主な要素
| editorial = Weather and Climate (Погода и климат)
| idioma = Ruso
| fechaacceso = 15 de noviembre de 2021}}</ref>
|source 2 = [[NOAA]] (Horas de sol, 1961-1990)<ref name="NOAA">{{Cita web
| título=YEREVAN/ZVARTNOTS Climate Normals 1961–1990
| url=https://www.ncei.noaa.gov/pub/data/normals/WMO/1961-1990/TABLES/REG_VI/AR/37789.TXT
| editorial=[[National Oceanic and Atmospheric Administration]]
| fechaacceso=15 de noviembre de 2021}}</ref>
}}<!--Infobox ends-->
</center>
== Estoria ==
=== Estoria antigua ===
[[Archivu:Erebuni.jpg|miniaturadeimagen|izquierda|Ruinas dela [[fortaleza d’Erebuni]], construía pol rei [[Argishti I|Argišti]] nel añu 782 a. C.]]
L’antigüedá d’Ereván está acreditá puna estela del rei d’[[Urartu]] [[Argishti I]] que menciona la fundación dela fortaleza d’Erebouni nel añu 782 a. C., pa servil comu [[fuerti]] i [[ciudadela]] de protección contra los ataquis procedentis del norti del [[Cáucaso]]. Ereván es, por tantu, una delas ciais más antiguas del mundu. Entre los sigrus {{siglo|VI}} i {{siglo|IV}} a. C., Ereván fue unu delos prencipalis centrus dela [[Dinastía Aqueménida]]. Nel añu 585 a. C., la fortaleza de Teishebaini —Karmir Blur—, a trenta millas al norti d’Ereván, fue destruía polos [[puebrus escitas|escitas]].
El nombri d’Ereván —o Yerevan— se gasta dendi el {{siglo|VII||s}} a. C. baxu dominiu delos [[Imperiu aqueménida|persas]]. En general siguió’l destinu d’Armenia i fue disputá por [[Imperiu romanu|romanus]], persas i [[Partos|partus]], ata que pasó a dominiu [[musulmán]] i de successivas dinastías regionalis.
=== Estoria moerna ===
[[Archivu:Erivan1796.jpg|miniaturadeimagen|Ereván en 1796]]
Enas guerras turco-persas, la ciá cambió de manus catorzi vecis entre 1513 i 1737. En 1604, por ordin d’[[Abás el Grande]], decenas de milis d’armenius —incluyíus los abitantis d’Ereván— fuerun deportaus a Persia. Comu consecuencia, la puebración d’Ereván pasó a estal formada por un 80 % de musulmanis i un 20 % d’armenius. Duranti la década de 1670, el francés [[Jean Chardin (explorador)|Jean Chardin]] visitó Ereván i dio una descripción dela ciá enos sus ''Viajes de Chardin Cavalier en Transcaucasia en 1672-1673''. El 7 de juniu de 1679, un devastadol terremotu arrasó la ciá.
Dendi 1747, la ciá formó parti del [[Janatu d’Ereván]], un prencipau musulmán baxu’l dominiu del Imperiu persa. Duranti la segunda guerra ruso-persa, Ereván fue liberá polas tropas russas baxu’l mandu d’[[Iván Paskévich]] el 1 d’otubri de 1827, i cedía formalmenti polos persas en 1828.
=== Estoria contemporánia ===
[[Archivu:Armenian Genocide Memorial - Yerevan (2903020364).jpg|thumb|[[Tsitsernakaberd]]|alt=|izquierda]]
En 1918, endispués del final dela [[Primera Guerra Mundial]], fue declará capital dela nueva [[Repúbrica Democrática d’Armenia]]. Esi mesmu añu, Ereván s’enfrentó ala amenaza delas fuerças [[Imperiu otomanu|turcas otomanas]], que llegarun ata 7{{esd}}km dela ciá. Solu la firma apresurá del [[Tratado de Batum]] pudo evital que la capital d’Armenia fuera ocupá.
El 4 de diziembri de 1920 fue ocupá polas tropas del [[Exércitu Roxu]], que dissolvierun la repúbrica. El 16 de febreru de 1921 estalló una insurrección antisoviética ena ciá, que no pudo sel reprimía ata’l 2 d’abril.
Ereván acontinó siendu la capital d’Armenia, esta ves baxu la forma dela [[Repúbrica Socialista Soviética d’Armenia]], una delas quinci repúbricas dela Unión Soviética. La era soviética transformó la ciá nuna metrópolis industrial moerna de más dun millón de pressonas, diseñada sigún el destacau arquitetu armeniu [[Alexander Tamanian]]. Ereván tamién se convirtió nun importanti centru coltoral i científicu.
[[Archivu:The Soviet Union 1968 CPA 3672 stamp (David of Sassoun Monument in Yerevan (Yervand Kochar, 1959) and Ararat Mountains).jpg|thumb|Sellu de 12 [[rublo soviético|kopeks]] [[Unión Soviética|soviéticus]] de 1968, conmemorativu del 2750 aniversariu dela fundación d’Ereván]]
Tamanian incorporó las tradicionis nacionalis ala construcción urbana contemporánia. El su diseñu presenta una disposición radial-circular que se superponi ala ciá atual. Comu resultau, muchus edificius estóricus fuerun demolíus, incluyías ilesias, mesquitas, la fortaleza persa, bañus, bazaris i [[caravansaray]]s. A muchus delos distritus alreol d’Ereván se les dierun nombris de comunidais armenias que fuerun diezmás polos turcus otomanus duranti’l [[Genocidiu armeniu]]. Los distritus de Malatya-Sebastia i Nork Marash, por exemplu, llevan los nombris delas ciais turcas de [[Malatya]], [[Sivas]] i Marash, respetivamenti. Endispués del final dela [[Segunda Guerra Mundial]], [[prisionerus de guerra]] alemanis fuerun gastaus pa ajudal ena construcción de nuevus edificius i estruturas, comu’l puenti de Kievyan.
En 1965, duranti la conmemoración del cincuentenu aniversariu del [[genocidiu armeniu]], Ereván fue’l centru duna protesta antisoviética multitudinaria de 24{{esd}} oras, la primera manifestación d’esti tipu ena Unión Soviética, pa exigil el reconocimientu del genocidiu polas autoridais soviéticas. En 1968, la ciá conmemoró’l 2750.º{{esd}} aniversariu dela su fundación.
[[Archivu:Plaza de la República, Ereván, Armenia, 2016-10-02, DD 111-112 HDR.jpg|miniaturadeimagen|Edificiu del gobiernu ena plaça dela Repúbrica.]]
Endispués del final dela Unión Soviética, Ereván se convirtió ena capital dela [[Repúbrica d’Armenia]] el 21 de setiembri de 1991. El mantenimientu delos suministrus de gas i electricidá resultó difícil; el suministru continuu d’energía elétrica, sin cortis, no se restableció ata 1996. Assina mesmu, enos últimus cincu añus el centru d’Ereván s’á transformau nuna gran obra de construcción i el su urbanismu á síu remodelau pa perdel las sus características soviéticas. Sigún el serviciu nacional d’estadística, se gastarun alreol de 1,8{{esd}} millonis de dólaris en construcción en 2006. Los precius delos apartamentus del centru dela ciá aumentarun alreol de diez vecis duranti la última década. Nostanti, angunus espertus tienin manifestau que muchus delos nuevus edificius i la planificación urbana incumplin los requisitus de seguridá contra terremotus.
Ereván fue la [[Capital Mundial del Libru]] de 2012, declará pola Unesco.
== Trasporti ==
=== Red viaria ===
[[Archivu:Reseau-routier-erevan.gif|thumb|Esquema delas autovías d’Ereván]]
Amás delas grandis arterias dela ciá, las avenías Machtots, Baghramian i Tigran Metz, Ereván tien varias decenas de quilómetrus d’autovías que forman una red en forma de telaraña:
* Autovía M1 en direción a [[Achtarak]] i [[Gumri]]
* Autovía M2 en direción a [[Artashat]], [[Goris]], [[Kapan]] i [[Irán]].
* Autovía M3 en direción a [[Sevan]], [[Dilidjian]] i [[Idjevan]]
* Autovía M4 en direción al aeropuertu [[Zvarnots]], [[Etchmiadzin]] i [[Armavir]]
* Carretera M15, varianti periférica norti-sul que uni la M4 en [[Abovian]] i la M2 al sul d’Ereván.
Por otru lau, el fuerti crecimientu recienti del parqui automovilísticu armeniu —unos 12{{esd}}000{{esd}} vehículus al añu—,<ref>Artículo de 10 de noviembre de 2006, ArmenPres en [https://web.archive.org/web/20080202053710/http://www.armeniadiaspora.net/ADC/news.asp?id=1757 ArmeniaDiaspora.com]</ref> á colapsau’l tráficu nel centru dela ciá i en varias vías se producin atascus duranti los días laborablis. Pa solucional el problema, l’Ayuntamientu dela ciá decidió invertíl ena construcción de nuevas redis viarias. La obra más visibri ogañu es l’acondicionamientu duna antigua vía ferroviaria comu vía de circunvalación urbana, que unirá los barrius del norti col centru dela ciá, passandu detrás duna çona residencial de luxu en construcción, endispués del monumentu dela Cascada.<ref>{{Cita web |url=http://www.armenews.com/article.php3?id_article=17432 |título=fNoticias de Armenia Online |fechaacceso=13 de enero de 2008 |urlArchivu=https://web.archive.org/web/20080220193909/http://www.armenews.com/article.php3?id_article=17432 |fechaArchivu=20 de febrero de 2008 }}</ref>
=== Trasportis públicus ===
==== Metru ====
[[Archivu:Metro de Ereván.jpg|thumb|Metru d’Ereván]]
El [[Metru d’Ereván]] —n’armeniu Երեւանի մետրոպոլիտեն— tien una sola liña de 12{{esd}}km, con 10{{esd}} estacionis. Está en construcción una estensión dela liña con 10{{esd}} nuevas estacionis dendi’l noroesti ata’l esti. La fecha de finalización delos trabajus entavía no está determiná. Los projetus a largu plaçu prevéin la construcción de dos nuevas liñas, enque’l déficit del balanci presupuestariu no premiti fijal una fecha de prencepiu delos trabajus.
==== Otobusis i minibúsis ====
Ereván tien 46{{esd}} liñas d’otobús i minibús<ref>Lista de las 46 líneas de autobús de Ereván en [https://web.archive.org/web/20070927224136/http://www.yerevan.am/iravakan_dasht/avtobus.pdf site de la municipalité]</ref> i 24{{esd}} liñas de trolebús.<ref>Lista de las 24 líneas de trolebús en [https://web.archive.org/web/20070927224208/http://www.yerevan.am/iravakan_dasht/troleybus.pdf site de la municipalité]</ref> Entavía siguen en funcionamientu los viejus otobusis dela época soviética, enque la mayol parti se van sustituyendu pocu a pocu i apaecin ca ves más minibúsis amarillus pa reemplaçal-los; esti color va imponiéndo-si pocu a pocu comu color oficial del trasporti de passagerus n’Ereván.
Endispués de 2006, l’Ayuntamientu á instalau paráis d’otobús en tolos barrius dela ciá, pos dantis namás los residentis localis sabían los lugalis ondi había qu’esperal l’otobús. Otras liñas d’otobús que paran ena ciá son las que salin dela estación central d’otobusis assitiá nel barriu de [[Nor Kilikia]], con salías a ábati toas las ciais d’[[Armenia]] i del estranjeru, destacandu [[Tiflis]], en Georgia, o [[Tabriz]], n’Irán.
==== Tranvía ====
En 1906 encetó la construcción del tranvía d’Ereván, que fizo’l su últimu viagi en jeneru de 2004. L’Ayuntamientu decidió’l cierRi definitivU del tranvía porque’l costi de funcionamientu era 2,4{{esd}} vecis superior alos engressus, endispués d’intental sin ésitu salvar el serviciu en 2003. Endispués, los railis fuerun desmontaus i vendíus al pesu. En 2007, ábati tolos railis habían síu retiraus i las callis asfaltás de nuevu.
==== Teleféricu ====
Ata’l añu 2004, un teleféricu unía’l centru dela ciá d’Ereván col barriu residencial de Nork, dientru del distritu de [[Nork-Marach]]. Nel mes d’abril d’essi añu, una cabina se desprendió dendi 17{{esd}} metrus d’altura, matandu a 5 delos 7{{esd}} passagerus.<ref>{{Cita web |url=http://www.armenianow.com/archive/2005/eng/?go=pub&id=100 |título=ArmeniaNow.com – Periodistas independientes de Armenia Actual |fechaacceso=13 de enero de 2008 |urlArchivu=https://web.archive.org/web/20080202163822/http://www.armenianow.com/archive/2005/eng/?go=pub&id=100 |fechaArchivu=2 de febrero de 2008 }}</ref>
Dendi l’acidenti, una parti delos cabris s’á desprendíu i la instalación á quedau abandoná. Ya deficitariu dantis del acidenti, el teleféricu busca inversoris pa reanudal el serviciu. Era gastau diariamenti por unas 500{{esd}} pressonas.
=== Ferrocarrilis ===
Ereván disponi namás duna estación central i angunas delas estacionis delas afueras están en desusu dendi 1990. D’arquitetura típicamenti soviética, tien una larga punta sobri’l tejau del edificiu, rematá colos símbulus típicus del comunismu: [[estrella roxa]], [[hoz i martillu]]. Dendi’l cierRi delas rayas [[Turquía|turca]] i [[Azerbaiyán|azerí]], namás salin quatro trenis regionalis ca día i un tren enternacional ca dos días, con destinu ala vecina [[Georgia]].
Puna cantidá que puei varial entre 9000 i 18 000{{esd}} [[Dram armeniu|drams]], es possibri llegal de nochi en tren ala capital georgiana, [[Tiflis]].<ref>Artículo de ArmenPress en [https://web.archive.org/web/20080404095535/http://www.armeniandiaspora.com/forum/archive/index.php/t-81016.html ArmeniaDiaspora.com]</ref> Endispués se puei acontinal el viagi hazia la ciá costera de [[Batumi]], nel [[mari Negru]]. Pol lau [[Irán|iraní]], la liña ferroviaria atraviesa’l territoriu azerí de [[Najicheván]], lo que no premiti que dengún tren procedenti d’Ereván siga hazia’l sul. Á un projetu n’estudiu pa construíl una nueva liña que conecti diretamenti los dos paísis. La estación central de trenis tien correspondencia col Metru ena estación «Sasuntsi David».
=== Aeropuertu ===
[[Archivu:Zvartnots-international.jpg|miniatura|izquierda|Aeropuertu de Zvartnots]]
[[Archivu:Departs-zvartnots.jpg|miniatura|Interior dela nueva terminal]]
L’aeropuertu enternacional d’Ereván ([[Aeropuertu Enternacional de Zvartnots]]) está assitiau a unos 12{{esd}}km al oesti del centru dela ciá. Esti es el primer aeropuertu del país i basi dela compañía [[Armavia]]. Inaugurau en 1961 ena era soviética, l’aeropuertu de Zvartnots fue restaurau una primera ves en 1985 i una segunda en 2002 pa intental adaptal-si alas normas enternacionalis. Endispués encetó la construcción duna nueva terminal, cuya primera fasi delos trabajus acabó en setiembri de 2006 cola apertura dela çona de llegás. La segunda parti, la çona d’embarqui, fue inaugurá en mayu de 2007.<ref>[http://www.aia-zvartnots.aero/ Site officiel] del [[Aeropuerto Internacional de Zvartnots]].</ref>
El segundu aeropuertu d’Ereván es l’aeropuertu Erebouni. Endispués dela independencia del país en 1991, los vuelus comercialis s’abandonarun en favor delos vuelus privaus. La fuerça aéria tien igualmenti una basi nel aeropuertu, i á varius [[MiG-29]] estacionaus ena terminal d’Erebouni.
== Deportis ==
Ereván fue una delas sedis dela [[Copa Mundial de Fútbol Juvenil de 1985]], disputá ena [[Unión Soviética]]. Nel [[Hrazdan Stadium|Estadiu Hrazdan]] se jugarun los seis partidus del Grupu A, formau polas selecionis de [[Seleción de fútbol de Bulgaria|Bulgaria]], [[Seleción de fútbol de Colombia|Colombia]], [[Seleción de fútbol d’Hungría|Hungría]] i [[Seleción de fútbol de Túnez|Túnez]], i unu delos quartos de final.
La ciá tamién albergó los [[Juegus Pan-Armenius]], celebraus en 1999, 2001, 2003, 2007 i 2011.<ref>[http://www.panorama.am/en/society/2007/08/27/hamahaykakan/ 4TH PAN ARMENIAN GAMES DRAW TO THEIR END]. Panorama.am. URL accedida el 15 de enero de 2008.</ref>
Seis delos ochu equipus que participarun ena temporada 2007 dela [[Liga Premier d’Armenia|liga armenia de fútbol]] son d’Ereván: el [[FC Ararat Ereván|Ararat]], el [[FC Banants Ereván|Banants]], el [[FC MIKA|MIKA]], el [[FC Uliss Ereván|Uliss]] i el [[FC Pyunik|Pyunik]]. Esti últimu es l’equipu con más ésitu dela Armenia postsoviética, endispués d’habel ganau ochu delos quinci campeonatus disputaus ata esi momentu.
=== Infraestruturas deportivas ===
El [[Hrazdan Stadium|Estadiu Hrazdan]], construíu en 1972, es el más grandi del país, con capacidá pa 72 000{{esd}} espetaores.<ref name=stadiums>[http://www.worldstadiums.com/middle_east/countries/armenia.shtml Stadiums in Armenia] {{Wayback|url=http://www.worldstadiums.com/middle_east/countries/armenia.shtml |date=20150906025323 }}. World Stadiums. URL accedida el 15 de enero de 2008.</ref> Se gasta principalmenti pa partidus de [[fútbol]], peru tamién tien instalacionis pa practical [[karate]], [[gimnasia]], [[baloncestu]], [[boxeu]], [[esgrima]] i [[tenis de mesa]]. N’él juega comu local el [[FC Ararat Ereván|FC Ararat]], unu delos equipus más popularis del país.
Nel [[Estadiu Hanrapetakan]], construíu en 2000 i con capacidá pa ábati 35 000{{esd}} pressonas,<ref name=stadiums /> juegan comu local la [[seleción de fútbol d’Armenia]] i el [[FC Pyunik]]. Otrus estadius d’Ereván son el [[FC Banants Ereván|estadiu Banants]], el [[estadiu Mika]] i el [[estadiu Nairi]].
[[Archivu:Cathedral of Yerevan Armenia msu-2018-2640.jpg|miniaturadeimagen|Catedral de San Gregorio el Iluminaol, Ereván]]
== Coltura ==
=== Arquitetura ===
La Torri de [[Televisión]] d’Ereván es la estrutura más alta dela ciá i una delas más altas del Cáucaso Meridional.
La Plaça dela Repúbrica, el [[Teatru d’ópera|Teatru dela Ópera]] d’Ereván i la Cascada d’Ereván están entre los prencipalis monumentus del centru dela ciá, desenvolvíus principalmenti a partir del diseñu original del arquitetu Alexander Tamanian i del planu revisau del [[arquitetu]] Jim Torosyan.
Dendi l’añu 2000 s’á puestu en marcha un importanti processu de reurbanización n’Ereván. Comu resultau, muchus [[Edificiu|edificius]] estóricus s’han demolíu i sustituyíu por construccionis nuevas. Esti planu de renovación urbana á generau oposición<ref>{{Cita web|url=http://www.armenianow.com/?action=viewArticle&CID=1258&IID=1042&AID=1054|título=Home {{!}} ArmeniaNow.com|fechaacceso=2026-09-25|sitioweb=www.armenianow.com|idioma=en|urlArchivu=https://web.archive.org/web/20100812130046/http://www.armenianow.com/?action=viewArticle&CID=1258&IID=1042&AID=1054|fechaArchivu=2010-08-12}}</ref> i críticas por parti d’angunus residentis, ya que los projetus destruyin edificius estóricus que datan del periodu del [[Imperiu russu]] i, de continu, dexan alos residentis sin casa.<ref>{{Cita web|url=http://chai-khana.org/en/former-iranian-market-ferdowsi-to-be-demolished-1|título=By Gayane Mirzoyan (11 August 2015). "Former Iranian Market Ferdowsi – To be Demolished {{!}} Gayane Mirzoyan". Chai Khana. Archived from the original on 18 October 2016. Retrieved 11 December 2017.}}</ref><ref>{{Cita web|url=https://onnik-krikorian.com/cgi-sys/suspendedpage.cgi|título="Kond: Stepping Back in Time {{!}} Onnik James Krikorian". Onnik-krikorian.com. Archived from the original on 12 December 2017. Retrieved 11 December 2017.|fechaacceso=2026-09-25|sitioweb=onnik-krikorian.com}}</ref> Las viviendas del centru considerás demasiáu pequeñas se demuelin ca ves con más frequencia i se sustituyin por [[rascacielus]].
[[Archivu:2014 Erywań, Budynek Zgromadzenia Narodowego Republiki Armenii.jpg|miniaturadeimagen|Edificiu dela Assambréa Nacional d’Armenia n’Ereván]]
La [[Catedral]] de San Gregorio, el nuevu edificiu del [[Gobiernu local|Ayuntamientu]] o Alcaldía d’Ereván, la nueva sedi del Institutu Matenadaran, la nueva terminal del [[Aeropuertu enternacional|Aeropuertu Enternacional]] de Zvartnots, el Centru d’Artis Cafesjian ena Cascada, l’Avenía Norti i el nuevu complexu gubernamental de ministerius están entre los prencipalis projetus de construcción realizaus duranti las dos primeras décadas del sigru XXI.
La [[calli]] Aram del cascu antiguu d’Ereván i la recién construía [[Avenía]] Norti son exemplus notablis que muestran las características arquitetónicas tradicionalis i moernas dela ciá.
En mayu de 2017, Ereván tenía 4.883 edificius d’apartamentus residencialis i 65.199 farolas instalás en 39.799 postis, cubriendu una longitú total de 1.514 km. La [[ciá]] tenía 1.080 callis cuna longitú total de 750 km.<ref>{{Cita web|url=https://www.civilnet.am/news/2017/05/14/%D4%B9%D5%BE%D5%A5%D6%80-%D5%B8%D6%80-%D5%AF%D5%B0%D5%A5%D5%BF%D5%A1%D6%84%D6%80%D6%84%D6%80%D5%A5%D5%B6-%D5%A2%D5%B8%D5%AC%D5%B8%D6%80-%D5%A5%D6%80%D6%87%D5%A1%D5%B6%D6%81%D5%AB%D5%B6%D5%A5%D6%80%D5%AB%D5%B6/314288|título=Թվեր, որ կհետաքրքրեն բոլոր երևանցիներին|fechaacceso=2026-09-25|sitioweb=www.civilnet.am|idioma=hy|urlArchivu=http://web.archive.org/web/20180928123044/https://www.civilnet.am/news/2017/05/14/%D4%B9%D5%BE%D5%A5%D6%80-%D5%B8%D6%80-%D5%AF%D5%B0%D5%A5%D5%BF%D5%A1%D6%84%D6%80%D6%84%D6%80%D5%A5%D5%B6-%D5%A2%D5%B8%D5%AC%D5%B8%D6%80-%D5%A5%D6%80%D6%87%D5%A1%D5%B6%D6%81%D5%AB%D5%B6%D5%A5%D6%80%D5%AB%D5%B6/314288|fechaArchivu=2018-09-28}}</ref>
== Velai tamién ==
* [[Jardín Botánicu d’Ereván]]
== Referencias ==
{{Listaref|2}}
=== Bibliografía ===
* Rene Grousset, ''Histoire de l'Armenie'', Payot, [[París]], 1984.
k196dcu0toipul9457zxcxszjoh3oko