Güiquipedia extwiki https://ext.wikipedia.org/wiki/G%C3%BCiquipedia:Port%C3%A1 MediaWiki 1.48.0-wmf.4 first-letter Mediu Especial Caraba Usuario Usuario caraba Güiquipedia Güiquipedia caraba Archivu Archivu caraba MediaWiki MediaWiki caraba Prantilla Prantilla caraba Ayua Ayua caraba Categoría Categoría caraba TimedText TimedText talk Módulo Módulo discusión Evento Evento discusión Lengua asturiana 0 373 145074 145061 2026-11-14T01:53:04Z InternetArchiveBot 17037 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 145074 wikitext text/x-wiki {{Infobox idiomas|nombri=Asturianu|nombriautótonu=''asturianu'' |Imagin=[[Archivu:Asturian_linguistic_areas.PNG|197px]] |algotrasdenominacionis=Babli |estaus=[[España]] |territórius= [[Astúrias]] |palrantis=450.000<br /> |p1=100.000|p2=- |crasificación= |família=[[Luengas induropeas|Induropea]]<br /> &nbsp;&nbsp;Luenga itálica<br /> &nbsp;&nbsp;&nbsp;[[Luenga Romanci|Luengas romancis]]<br /> &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;Itálica-Ociental<br /> &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;Italica-Ociental-Ociental<br /> &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;Galu-Ibérica<br /> &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;Íberu-Romanci<br /> &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;Ibérica-Ociental<br /> &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;Astur-Lionés<br /> &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;'''Asturianu'''<br /> |pais= |regulau=Academia de la Llingua Asturiana |iso1= |iso2=ast |sil=ast |Cóigu wiki=ast }} El '''asturianu''' es una [[Lenguas romancis|lengua romanci]] palrá, con destintas varieais dialetalis, prencipalmenti nel [[Prencipau d'Astúrias]]. Amás, endrentu el sugrupu asturlionés, desistin relacionaus en mayol u menol miia con el asturianu: * [[Lionés]]: se palra enas províncias de [[Província e Lión|Lión]], [[Província e Çamora|Çamora]], i [[Província e Salamanca|Salamanca]]. * [[Lengua estremeña|estremeñu]]: palrá nel norti d'[[Estremaura]] i sul la província e [[Província e Salamanca|Salamanca]] (la [[palra el Rebollal]]). * [[Cántabru|Cántabru u montañés]] * [[Lengua mirandesa|Mirandés]]: Es lengua oficial huntu al [[Luenga purtuguesa|purtugués]] ena Tierra de Miranda. Desistin tres dialetus predominantis (el ociental, el central i el oriental), qu'al mesmu tiempu posein mas sudialetus. Pol razonis estóricas i demográficas el estandal lingüísticu se hizu basau enos dialetus centralis d'Astúrias. Ogañu desisti una gramática el asturianu, un izionáriu la luenga asturiana i unas normas ortugráficas del asturianu, asín cumu algotras pal mirandés i el lionés. == Estatus atual == === España === ===== En Astúrias ===== * Está protehiu, inque nu s'alcuentra reconociu pol Gobielnu d'Astúrias cumu [[luenga oficial]]. * El artículu 4 el Estatutu d'Autunomia el Prencipau d'Astúrias se refieri al usu la ''llingua''. Nel apartau 2 izi que «se tendrá por váliu a tolos efetus el usu el asturianu enas comunicacionis oralis u escritas de los ciaanus con el Prencipau d'Astúrias». * Lei 1/[[1998]], de 23 de Marçu, de usu i promoción del asturianu. * Pran de Nolmaliçación Social del Asturianu 2005-2007 * Estendia campaña en favol la oficialiá la luenga: Xunta Pola Defensa de la Llingua Asturiana, Conceyu Abiertu pola Oficialidá. [[File:Academia de la Llingua Asturiana 1.jpg|thumb|290px|Sé la Academia de la Llingua Asturiana en [[Ovieu]].]] == Eucáncia == Los zagalis con eais comprendias entri los 6 i los 12 añus estuyan el asturianu nel coléhiu e horma voluntária, mentris qu'entri los 12 i los 18 es posibbri estuyalu e horma otativa en ciertus estitutus. La su oferta es obligatória en cualisquiel centru d'ensiñança, inque en albondus chascus estu nu se cumpri. Nu ostanti, estu tiendi a corrihilsi. Está en procesu d'aprobaeru el entítulu e filulohia asturiana nel Consehu d'Univelsiais con el nuevu pran de filulohias. == Muestra testual == '''Parti e ''L'últimu home''''' ''Un españíu fizo tremar el fayéu. El ñarbatu esnaló lloñe. L'esguil espaeció nel ñeru. Hebo otru españíu, y darréu otru. L'home, entós, mientres cayía coles manes abiertes, los güeyos nel infinitu y el so cuerpu remanando per tolos llaos abonda sangre, glayó una pallabra, una pallabra namás, que resonó y güei sigue resonando na biesca y en toa Asturies: «¡Llibertá!».'' '''Traución al estremeñu e ''El úrtimu ombri''''' ''Un estrumpiu hizu rehilal el hayeu. El mielru voló largu. L'ardilla esapaició nel ñiu. Ubu otru estumpiu, i alogu algotru. El ombri, altonci, mentris caia colas manus abiertas, los ohus nel enfinitu i el su cuerpu virtiendu pol tolos laus albonda sangri, gañitó una parabra, una parabra namás, que resonó i ogañu acontina resonandu nel esboçu i en toa Astúrias: «Libertá!».'' '''Traución al castellanu e ''El último hombre''''' ''Un estallido hizo temblar el hayedo. El mirlo voló lejos. La ardilla desapareció en el nido. Hubo otro estallido, y luego otro. El hombre, entonces, mientras caía con las manos abiertas, los ojos en el infinito y su cuerpo vertiendo por todas partes mucha sangre, gritó una palabra, sólo una palabra, que resonó y hoy sigue resonando en el bosque y en toda Asturias: «¡Libertad!».'' == Comparáncia dialetal == El Pairi Muestru enos tres dialetus prencipalis: '''Ociental''' ''Pai nuesu que tas en cielu, sentificáu sía'l tou nome. Amiye'l tou reinu, fágase la túa voluntá lo mesmu na tierra cumo en cielu. El nuesu pan de tódolos días dánoslu güei ya perdónanos las nuesas ofensas lo mesmu que nós facemos conos que nos faltanon. Ya nun nos deixes cayere na tentación ya ḷḷíbranos del mal. Amén.'' '''Central''' ''Padre nuesu que tas en cielu, santificáu seya'l to nome. Amiye'l to reinu, fáigase la to voluntá lo mesmo na tierra qu'en cielu. El nuesu pan de tolos díes dánoslu güei y perdónamos les nueses ofenses lo mesmo que nós facemos colos que mos faltaren. Y nun mos dexes cayer na tentación, y llíbramos del mal. Amén.'' '''Oriental''' ''Padre nuestru que tas en cielu, santificáu seya'l tu nome. Amiye'l tu reinu, ḥágase la tu voluntá lu mesmu ena tierra qu'en cielu. El nuestru pan de tolos díes dánoslu hoi y perdónanos les nuestres ofenses lu mesmu que nosotros ḥacemos colos que nos ḥaltaren. Y nun nos dexes cayer ena tentación, y llíbranos del mal. Amén.'' == Dialetus del asturianu == * Asturianu ociental L'asturianu ocidental es la variedá gastáa nel ocidente . Es mu similar ala luenga lionesa. Hazi el femeninu plural comu en estremeñu as * Asturianu central El asturianu central es la varianti del asturianu que se palra nel centru d'Asturias. I repressenta la basi del modelu normativu dela "Academia de la llingüa asturiana",( Academia dela luenga asturiana). Es la varianti con más palrantis. *Hazi el femeninu plural en es * Asturianu oriental es la variedá dela luenga que más se pareci al cántabru i al mesmu tiempu, ala muestra luenga estremeña. Destaca el cambiu delas palabras que prencipian por f en h aspiráa. Asturianu normativu " farina" astirianu oriental h.arina . Se pue ponel un puntu abaju la h pa marcal la aspiración == Algotras variantis del dominiu astur-lionés == * Lionés (variedá palrá enas tierras del país Lionés andi se palra esta luenga, quitandu la [[Palra d'El Rebollal]], sur de Salamanca de origin estremeñu) * [[Cántabru (palra)|Cántabru]] u montañés * [[Lengua estremeña|Estremeñu]] * [[Lengua mirandesa|Mirandés]] (variedáa dela lengua asturlionesa que se palra ena tierra de Miranda i que tien reconocimientu oficial) ** Gallegu-asturiano. Enque sía una luenga de origin gallegupurtugués, tien una gran influencia asturiana enas sus palabras y angunas estructuras gramaticalis. == Atijus == * [https://web.archive.org/web/20100417080702/http://www.academiadelallingua.com/ Academia de la Llingua Asturiana] * [http://www.academiadelallingua.com/pdf/Informe_sobre_la_llingua_asturiana.pdf Enhormi al tentu la Luenga asturiana] (en [[pdf]]) * [http://proel.org/lenguas/bable.html «Asturianu» en PROEL] * [http://www.politicallinguistica.org Dirección Heneral de Pulítica Luengüística el Gobielnu el Prencipau d'Astúrias]. * [https://web.archive.org/web/20080528183558/http://www.uniovi.es/eslema/ Proyecto Eslema,] pal criaeru dun corpus luengüísticu el dominiu astur === Izionárius === * [https://web.archive.org/web/20090210185027/http://academiadelallingua.com/diccionariu/index.php Izionáriu la Academia de la Llingua Asturiana]] * [https://web.archive.org/web/20130531082317/http://mas.lne.es/diccionario/intro.php Izionáriu Heneral de la luenga asturiana (asturianu — español)] [[Categoría:Luengas d'Asturias]] [[Categoría:Luengas romancis]] [[Categoría:Luenga asturiana]] fjb8j56cqkyqglm7m730ov535yjgzfo Immanuel Kant 0 800 145073 139972 2026-11-14T01:22:38Z InternetArchiveBot 17037 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 145073 wikitext text/x-wiki {{pol revissal}} {{Haltan referéncias}} {{ficha de pressona}} '''Immanuel Kant''' (Königsberg, Prusia, 22 abril de 1724 - Königsberg, 12 hebreru de 1804) hue un filósofu prusiano, generalmenti considerau el últimu gran filósofu dela edá moerna, un representanti del [[Iluminismu]], i unu delos sus pensaoris mas enfluentis. Kant tuvu un gran impatu nel [[Romanticismu]] alemán i enas filosofías idealistas del sigru XIX, tuviendu estu comu un puntu de partía pa [[Hegel]]. Hueraparti esa vertienti idealista qu'idríe a estorrial ena [[filusofía]] de Hegel i [[Karl Marx|Marx]], p'angunus autoris, que Kant hidu, al nivel de la [[Epistemología]], una síntesi entri el Racionalismu continental de [[René Descartes]] i [[Gottfried Leibniz]], dondi empera la horma el pensaeru deutivu, i la [[Empirismu|Traición Empírica Inglesa]] (de [[David Hume]], [[John Locke]] o [[George Berkeley]], que valorida a indución). Kant es famosu sobritó pola su conceción del idealismu trascendental - tós muhotrus conocemus hormas i concetus innatus pala espriéncia rial del mundu, los cualis sedríen dalgotra horma imposibris d'atelminal. La filusofía de la naturaleda i de la naturaleda umana e Kant es estóricaenti una e las más atelminantis huentis del relativismu concetual que domiñó la vía inteletual del sigru XX. Desiguru que Kant reenventó el relativismu enas sus hormas duguañoti, cumu pol sabulugal el [[Posmoelnismu]]). Kant es mesmaenti conociu pola su [[filosofía]] moral, pola su prepuesta. == Obra == * ''Crítica e la radón pura'' (''Kritik der reinen Vernunft'', 1781). * ''Hundamentación de la metafísica e las costumbris'' (''Grundlegung zur Metaphysik der Sitten'', 1785). * ''Crítica e la radón prática'' (''Kritik der praktischen Vernunft'', 1788). * ''Crítica el huíciu'' (''Kritik der Urteilskraft'', 1790). * ''Estória Heneral de la naturaleça i teoría del cielu'' (''Allgemeine Naturgeschichte und Theorie des Himmels'', 1755) * ''Prolegómenus a toa metafísica hutura que puea prehentalsi cumu céncia'' (''Prolegomena zu einer jeden künftigen Metaphysik, die als Wissenschaft wird auftreten können'', 1783) * ''Prencípius metafísicus de la céncia natural'' (''Metaphysische Anfangsgründe der Naturwissenschaft'', 1786) * ''La relihión endrentu e los lindis de la mera radón'' (''Die Religion innerhalb der Grenzen der blossen Vernunft'', 1793) * ''Pala pas Para la paz prepétua'' (''Zum ewigen Frieden, ein philosophischer Entwurf'', 1795) * ''La labacierna e las facurtais'' (''Der Streit der Fakultäten'', 1798) * Los sus úrtimus labutus nu espubricaus son arrecohius col entítulu e ''Transición endi los primerus hundamentus metafísicus de la céncia natural a la Física'', i espubricaus en 1888. En 1920, s'espubricun cumu ''Opus postumum'' == Atijus p'ahuera == * [http://www.upasika.com/filosofia.htm Testus de Kant en castellanu] * [http://www.filosofia.org/hem/dep/rco/0010098.htm Vía de Kant. En proyetu e filusofía español] * [http://www.cervantesvirtual.com/servlet/SirveObras/01362842104592728687891/index.htm''Hundamentación de la metafísica e las costumbris''] * [https://web.archive.org/web/20091124192620/http://www.intratext.com/Catalogo/Autori/AUT216.HTM Labutus d'Immanuel Kant]: testu, concordáncias i lista e frecuéncia. {{DEFAULTSORT:Kant,Immanuel}} {{Control de autoridades}} [[Categoría:Filósofus]] [[Categoría:Escrebioris]] [[Categoría:Geografia]] j30o6h2zkefmpawgltw5mmbub2r0p0l Lengua leonesa 0 1692 145075 136111 2026-11-14T01:53:46Z InternetArchiveBot 17037 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 145075 wikitext text/x-wiki {{en editandu}} {{Ficha d'idioma|nombri=Leonés|país=España|familia=Indouropeu|zona=Castilla i Lión (<small>Provincias de León i Çamora</small>)|iso3=-|familia mairi=Indouropeu|h1=25 000|h2=|palrantis=|agencia=-|mapa=[[Archivu:Asturleonese-subgroup.png]]|iso2=-|nativu=llionés, lleonés, llïonés, lleounés, lliounés, lleunés, lliunés|mapa_leyenda=Mapa delos deferentis sugrupus que horman l'Asturlionés.|fam1=Indouropeu|dialetus=cabreirés,​​ senabrés​ o paḷḷuezu|fam2=Itálicu|fam3=Romanci|santu_pie=Sitación delas lenguas enas provincias de León i Çamora.|santu=[[File:LengZamLe.PNG]]}} El '''lionés''' es la horma de denominar al [[Asturleonés (crassificación)|asturleonés]] que se palra enas provincias de León i Çamora<ref>[http://www.furmientu.org/01Documentos/23%20Facendera.pdf Boletín de Facendera pola Llengua]</ref>. == Nombris == El leonés es llamau de diferentis hormas: * ''Llionés'' o ''asturllionés'': Es la utilizada por una serie de colectivos y asociaciones culturales sin fines políticos ([[Furmientu]], [[La Caleya]], [[Facendera pola Llengua]], [[Faceira]]...) y escritores (Eva González, Roberto González-Quevedo, Hector Xil, Xosepe Vega...) que hacen uso de las normas ortográficas de la [[Academia de la Llingua Asturiana]], y que por lo tanto (entre otros recursos ortográficos) no utilizan la [[Diéresis (signo)|diéresis]] para mostrar la [[dialefa]] en un [[diptongo]]. Este grupo considera que tanto ''leonés'', como ''asturiano'' o ''mirandés'' son denominaciones, que aunque con sus respectivas peculiaridades lingüísticas, hacen referencia a una misma lengua: llámese científicamente ''asturleonés'' (forma utilizada por la [[RAE]]). * ''Lleonés'': Según el [https://web.archive.org/web/20110728155442/http://www.academiadelallingua.com/diccionariu/index.php?cod=30577 Diccionario de la Academia de la Lengua Asturiana] * ''Llïonés'' (cona diérissi): Es la utilizá polas almenistracionis púbricas que gastan el lionés, concretaenti enas ativiáis promovias pola Concejalia Cultura el Ayuntamientu de Lión, associacionis culturales [[El Fueyu]], [[El Toralín]] y [[La Barda]] (toas ellas, concejalia i associacionis, presiias pol miembrus de la organización política [[Conceyu Xoven]] o venculás a la mesma), angunus coletivus i impresas. Los grupus afínes a la ideología política de Conceyu Xoven consideran que ''leonés'' y ''asturiano'', aunque pertenecientes al mismo dominio lingüístico, deben ser considerados dos idiomas diferenciados. * ''Lleounés'', ''lliounés'', ''lleunés'' o ''lliunés'': Es la forma utilizada por [http://www.elmundo.es/elmundo/2009/07/15/castillayleon/1247677998.html algunos medios de comunicación]. Ausente de criterio lingüístico, en muchos casos se utiliza de forma peyorativa., == Muestra testual== '''Parti e L'últimu home''' '''Lionés:''' Un strueldu fizu tremare'l fayéu. El mielru esnalóu lluenxe. L'esgilu esapecióu nel nial. Hebu outru estrueldu, ya apueis outru. L'home, nestoncenes, mentantu cayía cunes manos abiertas, los gueyos nel infinitu ya'l sou cuerpu remanandu pur tolos llaos abondu sangre, glayóu una pallabra, una pallabra namás, que resonóu ya guei sige resonandu na viesca ya en toa Asturias: «¡Llibertá!». '''Estremeñu:''' Un estrumpiu hizu rehilal el hayeu. El mielru voló largu. L'ardilla esapaició nel ñiu. Ubu otru estumpiu, i alogu algotru. El ombri, altonci, mentris caia colas manus abiertas, los ohus nel enfinitu i el su cuerpu virtiendu pol tolos laus albonda sangri, gañitó una parabra, una parabra namás, que resonó i ogañu acontina resonandu nel esboçu i en toa Astúrias: «Libertá!». '''Cántabru:''' Un españíu jizo temblar el jayal. El miruellu voló largu. L'esquilu jospó nel ñial. Hebo otru españíu, y darréu otru. L'hombri, entós, mientris cayía conas manos abiertas, los ojos nel sinfinitu y el su cuerpu esvarciando por tolos llaos sangri n'abondu, glarió una parabra, una parabra namás, que retingló y hui sigui retinglando ena viesca y en toa Asturias: «¡Libertá!». '''Castellanu:''' Un estallido hizo temblar el hayedo. El mirlo voló lejos. La ardilla desapareció en el nido. Hubo otro estallido, y luego otro. El hombre, entonces, mientras caía con las manos abiertas, los ojos en el infinito y su cuerpo vertiendo por todas partes mucha sangre, gritó una palabra, sólo una palabra, que resonó y hoy sigue resonando en el bosque y en toda Asturias: «¡Libertad!». == Literatura == {{AP|Literatura en lengua leonesa}} Angunus exemprus de literatura escrevía son: {| |- class="references-small" style="-moz-column-count: 2; column-count: 2;" | * {{Cita libro |autor= Benigno Suárez Ramos |título= El tío perruca |año= 1976 |editorial= Residencia del Provincial |isbn= 978-84-400-1451-1 }} * {{Cita libro |autor= Cayetano Álvarez Bardón |título= Cuentos en dialecto leonés |año= 1981, 1.ª edición en 1907 |editorial= Editorial Nebrija |isbn= 978-84-391-4102-0 }} * {{Cita libro |autor= Xuan Bello |título= Nel cuartu mariellu |año= 1982 |editorial= Seminariu de Llingua Asturiana |isbn= 978-84-300-6521-9 }} * {{Cita libro |autor= Miguel Rojo |título= Telva ya los osos |año= 1994 |editorial= Ediciones Trabe |isbn= 978-84-8053-040-8 }} * {{Cita libro |autor= Manuel García Menéndez |título= Corcuspin el Rozcayeiru |año= 1984 |editorial= Academia de la Llingua Asturiana |isbn= 978-84-600-3676-0 }} * {{Cita libro |autor= Manuel García Menéndez |título= Delina nel valle'l Faloupu. |año= 1985 |editorial= Academia de la Llingua Asturiana |isbn= 978-84-600-4133-7 }} * {{Cita libro |autor= Eva González Fernández |título= Poesía completa : 1980-1991 |año= 1991 |editorial= Academia de la Llingua Asturiana |isbn= 978-84-86936-58-7 }} * {{Cita libro |autor= Varios autores |título= Cuentos de Lleón - Antoloxía d’escritores lleoneses de güei |año= 1996 |editorial= Alborá Llibros |isbn= 84-87562-12-4 }} * {{Cita libro |autor= Roberto González-Quevedo |título= L.lume de l.luz |año= 2002 |editorial= Academia de la Llingua Asturiana |isbn= 978-84-8168-323-3 }} * {{Cita libro |autor= Roberto González-Quevedo |título= Pol sendeiru la nueite |año= 2002 |editorial= Publicaciones Ámbitu |isbn= 978-84-95640-37-6 }} * {{Cita libro |autor= Luis Cortés Vázquez |título= Leyendas, cuentos y romances de Sanabria |año= 2003 |editorial= Librería Cervantes (Salamanca) |isbn= 978-84-95195-55-5 }} * {{Cita libro |autor= Roberto González-Quevedo |título= Pan d'amore : antoloxía poética 1980-2003. |año= 2004 |editorial= Publicaciones Ámbitu |isbn= 978-84-95640-95-6 }} * {{Cita libro |autor= Emilce Núñez Álvarez |título= Atsegrías ya tristuras |año= 2005 |editorial= Ediciones Lancia |isbn= 978-84-8177-093-3 }} * {{Cita libro |autor= Ramón Menéndez Pidal |título= El dialecto leonés (Edición conmemorativa con relatos y poemas en leonés) |año= 2006 |editorial= El Búho Viajero |isbn= 978-84-933781-6-5 }} * {{Cita libro |autor= Varios autores |título= Cuentos populares leoneses (escritos por niños) |año= 2006 |editorial= Asociación Juvenil La Caleya - Libros Filandón |isbn= 978-84-611-0795-7 }} * {{Cita libro |autor= Nicolás Bartolomé Pérez |título= Filandón: lliteratura popular llionesa |año= 2007 |editorial= O Limaco Edizions |isbn= 978-84-933380-7-7 }} * {{Cita libro |autor= José Aragón y Escacena |título= Entre brumas |año= 2007, 1.ª edición en 1921 |editorial= Ediciones Leonesas |isbn= 978-84-8012-569-7 }} * {{Cita libro |autor= Roberto González-Quevedo |título= El Sil que baxaba de la nieve |año= 2007 |editorial= Publicaciones Ámbitu |isbn= 978-84-96413-31-3 }} * {{Cita libro |autor= Francisco Javier Pozuelo Alegre |título= Poemas pa nun ser lleídos |año= 2008 |editorial= Libros Filandón |isbn= 978-84-612-4484-3 }} * {{Cita libro |autor= Xosepe Vega Rodríguez |título= Epífora y outros rellatos |año= 2008 |editorial= Libros Filandón |isbn= 978-84-612-5315-9 }} * {{Cita libro |autor= Xosepe Vega Rodríguez |título= Breve hestoria d'un gamusinu. |año= 2008 |editorial= Libros Filandón |isbn= 978-84-612-5316-6 }} * {{Cita libro |autor= Antoine De Saint-Exupéry |título= El Prencipicu (Traducción de [[El Principito]] al cabreirés por varios autores) |año= 2009 |editorial= El Búho Viajero |isbn= 978-84-96872-03-5 }} * {{Cita libro |autor= Ramón Rei Rodríguez |título= El ñegru amor |año= 2009 |editorial= Libros Filandón |isbn= 978-84-613-1824-7 }} * {{Cita libro |autor= Juan Andrés Oria de Rueda Salguero |título= Llogas carbayesas |año= 2009 |editorial= Libros Filandón |isbn= 978-84-613-1822-3 }}<ref>{{Cita web |url= http://www.diariodeleon.com/noticias/noticia.asp?pkid=504510 |título= «El leonés posee una magia que emociona profundamente» |fechaacceso=29 de enero de 2010 |autor= [[Diario de León]]}}</ref> |} == Huentis == {{Listaref}} == Bibliografía == * Menéndez Pidal, R.: "El dialecto Leonés". Revista de Archivos, Bibliotecas y Museos, 14. 1906. * González Riaño, Xosé Antón; García Arias, Xosé Lluis (2008). II Estudiu sociollingüísticu de Lleón (Identidá, conciencia d'usu y actitúes llingüístiques de la población lleonesa). Academia de la Llingua Asturiana. ISBN 978-84-8168-448-3. * Galmés de Fuentes, Álvaro; Catalán, Diego (1960). Trabajos sobre el dominio románico leonés. Editorial Gredos. ISBN 978-84-249-3436-1. * Linguasphere Register. 1999/2000 Edition. pp. 392. 1999. * López-Morales, H.: “Elementos leoneses en la lengua del teatro pastoril de los siglos XV y XVI”. Actas del II Congreso Internacional de Hispanistas. Instituto Español de la Universidad de Nimega. Holanda. 1967. * Staff, E. : "Étude sur l'ancien dialecte léonnais d'après les chartes du XIIIÈ siècle", Uppsala. 1907. * Gessner, Emil. «Das Altleonesische: Ein Beitrag zur Kenntnis des Altspanischen». * Hanssen, Friedrich Ludwig Christian (1896). Estudios sobre la conjugación Leonesa. Impr. Cervantes. * Hanssen, Friedrich Ludwig Christian (1910). «Los infinitivos leoneses del Poema de Alexandre». Bulletin Hispanique (12). * Krüger, Fritz. El dialecto de San Ciprián de Sanabria. Anejo IV de la RFE. Madrid. * Morala Rodríguez, Jose Ramón; González-Quevedo, Roberto; Herreras, José Carlos; Borrego, Julio; Egido, María Cristina (2009). El Leonés en el Siglo XXI (Un Romance Milenario ante el Reto de su Normalización). Instituto De La Lengua Castellano Y Leones. ISBN 978-84-936383-8-2. == Links == * [https://faceira.org/ Asociación Cultural Faceira] * [https://faceira.org/curso-leones/ Curso básico de leonés] * [https://drive.google.com/file/d/14pFGb5pfvI6DKYqsNWxijGG0ZIeC_3zS/view Diccionariu llionés] * [http://www.elteixu.org/ El Teixu, Rede pal Estudiu y Defensa de la Llingua Asturllionesa] * [https://www.institutoleonesdecultura.es/wp-content/uploads/2025/01/UD_LenguaLeonesa_Secundaria.pdf Conociendo la lengua leonesa] [[Categoría:Lengua leonesa]] [[Categoría:Luengas d'España]] [[Categoría:Luengas romancis]] 1dijiyczuk1lqe2rgi5utg3cbf8ppat Lengua ocitana 0 1734 145076 136834 2026-11-14T01:55:39Z InternetArchiveBot 17037 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 145076 wikitext text/x-wiki {{Infobox idiomas|nombri=Ocitanu|nombriautótonu=''occitan, lenga d'òc'' |Imagin= [[Archivu:Los_dialectes_de_l%27occitan.jpg|frameless|center]] |algotrasdenominacionis= |estaus=[[Francia]], [[España]], [[Italia]] |territórius= Ocitánia |palrantis=~ 1.939.000 |p1= |p2=- |crasificación=|crasificación= |família=Induropeu<br /> &nbsp;Itálicu<br /> &nbsp;&nbsp;Latinu-faliscu<br /> &nbsp;&nbsp;&nbsp;[[Latín]]<br /> &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;[[Luengas romancis|Romanci]]<br /> &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;Ociental<br /> &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;Galu-Ibéricu<br /> &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;Galu-Romanci<br /> &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;Ocitanu-románicu<br /> &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;'''Ocitanu'''<br /> |pais=-Oficial nel Valli d'Arán (Cataluña, España) |regulau=-Conselh de la Lenga Occitana |iso1=-oc |iso2=oci |sil=oci |Cóigu wiki=oc}}[[File:Besièrs17march2007.JPG|thumb|right|Manifestacion de 20&nbsp;000 presonas pol l'ocitanu en Besièrs en 2007]] L''''Ocitanu''' es una [[lenguas romancis]] palrá n'[[Ocitania]], es izil nel térciu sul de [[Fráncia]] (en 9 rihionis i 39 departamentus del Estau francés), en [[Itália]] i nel [[Valli d'Arán]] en [[España]] (ondi alcibi el nombri d'aranés). L'ocitanu es una lengua mu paecia al [[catalán]]. En [[España]], está reconocia cumu [[lengua oficial]] en Cataluña. === Dialeutus === L'ocitanu es una luenga dialetaliçá, se puein destingil trés grandis grupus dialetalis: * A: Norocitanu: [[alvernés]], [[lemosín]] i [[vivaru-alpín]] * B: Ocitanu meriyonal: [[lengadocianu]] i [[provenzal]] * C: [[Gascón]] [[File:Harta Occitania.svg|thumb|center|upright=1.5|Occitània]] == Atijus p'ahuera == * [http://gallica.bnf.fr/scripts/catalog.php?CT=(N007485|N007486) Lo Tresaur dau Felibritge] El iziunariu mas grandi del ocitanu, de F. Mistral * [http://www.lexilogos.com/occitan_langue_dictionnaires.htm Lexilogos] Atihus al tentu l'ocitanu * [http://occitanet.free.fr/oc/index.html Occitanet] * [https://web.archive.org/web/20060618161534/http://revistadoc.org/index.php?lng=fr Lingüistica Occitana] Rivista eletrónica de lingüística ocitana * [https://web.archive.org/web/20091027113546/http://www.geocities.com/Athens/7156/CLO0.html Conselh de la Lenga Occitana] * [http://www.marraire.com/ Marraire (l'occitan en Velai e al nòrd de Vivarés)] * [http://www.aieo.org/ Associacion Internacionala d'Estudis Occitans] * [https://web.archive.org/web/20070105025109/http://www.institutoccitan.com/accueil.html Institut Occitan (Pau)] * [http://www.bedt.it/ Bibliografia electronica dels trobadors] * [https://web.archive.org/web/20061209094354/http://br.groups.yahoo.com/group/parlar_occitan/ Parlar Occitan] Grupu e descusion * [https://web.archive.org/web/20080719004632/http://tech.groups.yahoo.com/group/la-lenga-occitana/ La Lenga Occitana] Grupu e descusión * [https://web.archive.org/web/20061012161412/http://listes.cict.fr/wws/info/list-oc Lista Òc] Grupu e descusión * [https://web.archive.org/web/20061006032144/http://www.crdp-montpellier.fr/occitan/direenoc.htm Ehercícius en luenga ocitana] * [https://web.archive.org/web/20061130210616/http://www.crdp-toulouse.fr/themadoc/occitan/plan.htm Ressorsas pedagogicas per l'occitan] * [https://web.archive.org/web/20070930005428/http://www.up.univ-mrs.fr/tresoc/somoc.htm Cièl d'Òc] Testus * [http://www.dom.badw-muenchen.de/ Dicionariu de l'ocitanu medieval] * [https://web.archive.org/web/20070205232749/http://www.chez.com/lengadoc/lexic_medieval.htm Léssicu de l'ocitanu medieval] * [http://thesaurus.unice.fr/ Thesaurus Occitan] Dialeutolohia * [http://www.occitan-oc.org Òc per l'occitan] Anuariu las impresas i olganismus col certificau "òc per l'occitan" [[Categoría:Luengas d'España]] [[Categoría:Luengas d'Itália]] [[Categoría:Luengas de Fráncia]] [[Categoría:Luengas romancis]] anwcrv7ezmujhnrk631dpn3um51ximh Dublín 0 3704 145072 144415 2026-11-14T00:17:23Z InternetArchiveBot 17037 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 145072 wikitext text/x-wiki {{Pol mejoral/BROKEN}}{{Ficha de entidad subnacional}} '''Dublín''' (en [[Luenga ingresa|ingrés]] ''Dublin'' [[IPA|[dʌblɪn]]] , [[Luenga Irlandesa|irlandés]] ''Baile Átha Cliath'' [[IPA|[bˠalʲə aːha klʲiəh]]]<ref>{{Cita web|url=https://www.logainm.ie/en/1375542|título=Baile Átha Cliath/Dublin|fechaacceso=2025-04-06|sitioweb=logainm.ie|idioma=en}}</ref>) es la capital d'[[Irlanda]] i del [[condalgu de Dublín]], ena [[província de Leinster]]. Está assitiá nel salienti dela isla, ena desembocaura del [[Ríu Liffey|riu Liffey]]. Con 554.554 abitantis, es la mayor [[ciá|cidá]] el [[Irlanda|pais]] i dela [[Isla d'Irlanda|isla]]. == Etimología == == Geografía == === Sitación === S'alcuentra assitiá ena parti central costa salienti dela [[Isla d'Irlanda]]. Arraya colas cidáis de [[Dún Laoghaire]], [[Tallaght]], [[Clondalkin]], [[Palmerstown]], [[Blanchardstown]] i [[Malahide]]. === Climii === == Estoria == === Edá Media === La ciá hue hundá polos [[Vikingus|vikingus]] nel 841 ena desembocaura del [[Ríu Poddle|ríu Poddle]] col [[Ríu Liffey|ríu Liffey]]<ref>[https://web.archive.org/web/20070929092231/http://www.nalanda.nitc.ac.in/resources/english/etext-project/history/ireland/book-2chapter2.html McGee] (1863), pp. 50-57.</ref>. === Edá Moerna === === Edá Contemporaña === [[Archivu:The shell of the G.P.O. on Sackville Street after the Easter Rising (6937669789).jpg|miniaturadeimagen|derecha|Dañus durante la [[Guerra Cevil Irlandesa]] nel añu [[1916]]. Ruinas del GPO i O'Connell Street]] ==== Estau libri irlandés ==== ==== Republica d'Irlanda ==== == Goviernu i almenistración == === Almenistración local === === Goviernu nacional === Dublín es la sedi del [[goviernu]] dela [[Irlanda|República d'Irlanda]]. Cuenta col ''[[Oireachtas]]'' ena [[Leinster House (Dublín)|''Leinster House'']], el [[Áras an Uachtaráin|''Áras an Uachtaráin'']] i los menisterius del goviernu. == Geografía umana == <timeline> Colors= id:a value:gray(0.9) id:b value:gray(0.7) id:c value:rgb(1,1,1) id:d value:rgb(0.6,0.7,0.8) ImageSize = width:1000 height:350 PlotArea = left:50 bottom:30 top:30 right:30 DateFormat = x.y Period = from:0 till:950000 TimeAxis = orientation:vertical AlignBars = justify ScaleMajor = gridcolor:b increment:50000 start:0 ScaleMinor = gridcolor:a increment:10000 start:0 BackgroundColors = canvas:c BarData= bar:1600 text:1600 bar:1718 text:1718 bar:1754 text:1754 bar:1781 text:1781 bar:1791 text:1791 bar:1821 text:1821 bar:1831 text:1831 bar:1841 text:1841 bar:1851 text:1851 bar:1861 text:1861 bar:1881 text:1881 bar:1901 text:1901 bar:1926 text:1926 bar:1991 text:1991 bar:1996 text:1996 bar:2002 text:2002 bar:2006 text:2006 bar:2011 text:2011 bar:2016 text:2016 PlotData= color:d width:20 align:left bar:1600 from:0 till: 140000 bar:1718 from:0 till: 289400 bar:1754 from:0 till: 319100 bar:1781 from:0 till: 404800 bar:1791 from:0 till: 475300 bar:1821 from:0 till: 682000 bar:1831 from:0 till: 776700 bar:1841 from:0 till: 817500 bar:1851 from:0 till: 655200 bar:1861 from:0 till: 579900 bar:1881 from:0 till: 517500 bar:1901 from:0 till: 445900 bar:1926 from:0 till: 422900 bar:1991 from:0 till: 478389 bar:1996 from:0 till: 481854 bar:2002 from:0 till: 495781 bar:2006 from:0 till: 506211 bar:2011 from:0 till: 527612 bar:2016 from:0 till: 554554 PlotData= bar:1600 at: 140000 fontsize:s text: 140&nbsp;000 shift:(-15,5) bar:1718 at: 289400 fontsize:s text: 289&nbsp;400 shift:(-15,5) bar:1754 at: 319100 fontsize:s text: 319&nbsp;100 shift:(-15,5) bar:1781 at: 404800 fontsize:s text: 404&nbsp;800 shift:(-15,5) bar:1791 at: 475300 fontsize:s text: 475&nbsp;300 shift:(-15,5) bar:1821 at: 682000 fontsize:s text: 682&nbsp;000 shift:(-15,5) bar:1831 at: 776700 fontsize:s text: 776&nbsp;700 shift:(-15,5) bar:1841 at: 817500 fontsize:s text: 817&nbsp;500 shift:(-15,5) bar:1851 at: 655200 fontsize:s text: 655&nbsp;200 shift:(-15,5) bar:1861 at: 579900 fontsize:s text: 579&nbsp;900 shift:(-15,5) bar:1881 at: 517500 fontsize:s text: 517&nbsp;500 shift:(-15,5) bar:1901 at: 445900 fontsize:s text: 445&nbsp;900 shift:(-15,5) bar:1926 at: 422900 fontsize:s text: 422&nbsp;900 shift:(-15,5) bar:1991 at: 478389 fontsize:s text: 478&nbsp;389 shift:(-15,5) bar:1996 at: 481854 fontsize:s text: 481&nbsp;854 shift:(-15,5) bar:2002 at: 495781 fontsize:s text: 495&nbsp;781 shift:(-15,5) bar:2006 at: 506211 fontsize:S text: 506&nbsp;211 shift:(-15,5) bar:2011 at: 527612 fontsize:S text: 527&nbsp;612 shift:(-15,5) bar:2016 at: 554554 fontsize:S text: 554&nbsp;554 shift:(-15,5) </timeline> <ref>[https://www.persee.fr/doc/adh_0066-2062_1979_num_1979_1_1425 The population of Ireland 1700-1900 : a survey]</ref> == Urbanismu == [[Archivu:O'Connell Street, Dublin.jpg|alt=O'Connell Street, Dublín|miniaturadeimagen|[[O'Connell Street (Dublín)|O'Connell Street]], Dublín]] ''[[O'Connell Street]]'' es l'avenía mas emportanti del cascu antiguu. === Arquitetura === === Monumentus === === Parquis === [[Phoenix Park (Dublín)|''Phoenix Park'']] es el mayol parqui dela cidá, del país, i d'Uropa endentru d'una cidá <ref>http://phoenixpark.ie/</ref>. Dentru tien el [[Menumentu a Wellington (Dublín)|Menumentu a Wellington]] i el [[Áras an Uachtaráin|''Áras an Uachtaráin'']] . Sotrus parquis soninː * [[St Stephen's Green (Dublín)|Saint Stephen's Green]] * [[Merrion Square (Dublín)|Merrion Square]] * [[Garden of Remembrance (Dublín)|Garden of Remembrance]] == Coltura == === Museus === [[Archivu:National_Museum_of_Ireland.jpg|alt=Museu̠ nacional̙ d'irlanda, Dublín|miniaturadeimagen|[[Museu Nacional d'Irlanda]]]] * [[Galería Nacional d'Irlanda]] * [[Museu Nacional dela Emprenta d'Irlanda]] * [[Museu Nacional d'Irlanda]] * [[Museu Irlandés d'Arti Modernu]] * [[Galería Hugh Lane]] === Cini === === Luengas === ==== Luenga irlandesa ==== === Deportis === ==== Rugby ==== ==== Futbol ==== == Economia == == Educación == === Nuversidáis === La [[Nuversidá de Dublín]] es la nuversidá más antiga dela isla. Solu tien una ''College,'' la [[Trinity College (Dublín)|Trinity College]]. == Trasporti == === Trasporti entrurbanu === ==== Carreteras ==== [[Archivu:DublinM50.png|alt=M50|miniaturadeimagen|Andil dela utovía M50.]] L'utovía [[M50 (Irlanda)|M50]] (''M50 motorway'') es una utovía semi-circulal qu'arroea la ciá. Con 40 quilómetrus de largol, tien horma de letra 'C' i uñi tolos [[National primary road|andilis nacionalis primarius]] cona capital. Aquesta utovía registra un tráfagu de más de 115.000 vículus por día.<ref>{{Cita web|url=https://www.m50concession.com/about-us/|título=About Us|fechaacceso=2025-04-06|sitioweb=M50 Concession Limited|idioma=en-GB}}</ref> ==== Airi ==== El [[Aropuertu de Dublín]] es un aropuertu entrenacional que comunica la cidá i a [[Irlanda]] col restu'l mundu. S'assitia a 10 quilómetrus del centru urbanu, ena localidá de [[Collinstown]], nel [[Condalgu de Fingal]].<ref>{{Cita web|url=https://iaip.iaa.ie/iaip/Published%20Files/AIP%20Files/AD/EI_AD_2_EIDW_EN.pdf|título=AERODROME LOCATION INDICATOR AND NAME|fechaacceso=2025-04-06|archive-date=2016-10-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20161006130720/https://iaip.iaa.ie/iaip/Published%20Files/AIP%20Files/AD/EI_AD_2_EIDW_EN.pdf|dead-url=unfit}}</ref> === Trasporti urbanu === ==== Otobus ==== L'impresa [[Dublin Bus]] (''Bus Átha Cliath'') opera los otobusis urbanus dela cidá. Hundau en 1987 es una susidiaria dela impresa estatal [[Córas Iompar Eireann Group]]. S'encarga dela redi de serviciu púbricu precisu nel ária'l [[Gran Dublín]] baxu un contratu cona [[National Transport Authority|''National Transport Authority'']] (Utoriá Nacional de Trasporti). La su redi se destiendi dendi [[Newcastle (Irlanda)|Newcastle]] ([[Condalgu de Wicklow]]) nel sul, [[Balbriggan]] nel norti'l [[Condalgu de Dublín]] i [[Maynooth]] nel [[Condalgu de Kildare]] al salienti.<ref>{{Cita web|url=https://www.dublinbus.ie/about-us|título=Dublin Bus - Information about Dublin Bus|fechaacceso=2025-04-06|sitioweb=Dublin Bus|idioma=en}}</ref> ==== Herrucarril ==== ===== Trenvía ===== {{Endilgui prencipal|Luas}} [[Archivu:The_LUAS_-_Dublin_City_Centre_(180mm)_(1507653387).jpg|alt=Luas, Dublín|miniaturadeimagen|[[Luas]] nel cascu antiguu de Dublin]] La cidá tuvu un trenvía que hue fechau en 1949. Ogañu tien una sestema de [[tren ligeru]] llamau [[Luas]]. Cona sus 2 liñas uñi los suburbius del sul i el sulponienti col cascu antigu. La [[Red line (Luas)|liña roxa]] (R''ed line'') tien 20 quilómetrus de largol, viaja dendi [[Tallaght]] hata [[3Arena (Dublín)|The Point]] i dendi [[Saggart]] hata [[Connolly (estación de Dublín)|Connolly]]. La [[Green line (Luas)|liña verdi]] (''Green line'') tien 24.5 quilómetrus de largol, viaja dendi [[Bridges Glen]] hata [[Broomsbridge]].<ref>{{Cita web|url=https://www.luas.ie/faqs/|título=FAQs|fechaacceso=2025-04-06|sitioweb=Luas|idioma=en}}</ref> ===== Metru ===== {{Endilgui prencipal|Metrolink}} Essesti un proponimientu de criación duna liña de metru que uñiría l'[[Aropuertu de Dublín]] conos servicius de [[Irish Rail]], [[DART]], [[Dublin Bus]] i [[Luas]]. Amás se costruirían estacionis en [[Ballymun]], [[Rotunda Hospital]], [[Dublin City University]] i [[Trinity College]]. La liña tendría 18.8 quilómetrus i sedría en su mayol parti soterrañu.<ref>{{Cita web|url=https://www.metrolink.ie/en/about/metrolink|título=About - MetroLinkWeb|fechaacceso=2025-04-06|sitioweb=www.metrolink.ie|urlarchivo=https://web.archive.org/web/20250406104456/https://www.metrolink.ie/en/about/metrolink|fechaarchivo=2025-04-06|dead-url=yes}}</ref> == Meyus de comunicación == === Pedióricus === === Arradiu === === Televisión === == Cidais ermanás == == Referencias == {{listaref}} == Atijus == {{Commonscat|Dublín}} * [https://web.archive.org/web/20080729013204/http://www.dublincity.ie/Pages/Homepage.aspx Ayuntamientu] == Atijus p'ahuera == * [https://www.luas.ie/ Luas] * [https://www.dublinbus.ie/ Dublin bus] * [https://www.metrolink.ie/en/ Metrolink] * [https://www.dublinairport.com/ Aropuertu de Dublín] [[Categoría:Ciais d'Irlanda]] dq735p13ogu472amyv19pwqkd7wxy51 Yun Hyon-seok 0 6980 145079 141296 2026-11-14T04:38:06Z InternetArchiveBot 17037 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 145079 wikitext text/x-wiki {{Haltan referéncias}} {{ficha de pressona}} '''Yun Hyon-seok''' (en coreanu:윤현석, [[26 abril]] de [[1984]] en Byupyong, [[Incheon]]([[Corea del Sul]]) - [[7 agostu]] de [[2003]] en [[Dongdaemun]], [[Seúl]]<ref>[http://www.koreatimes.co.kr/www/news/opinon/2013/11/162_141637.html Protecting sexual minorities] Koreatimes 2013.08.23 (English)</ref>) hue un activista polos derechus de los ombris siendu un activista partidariu, un poeta i [[Escrebioris]] [[Gay]] de [[Corea del Sul]]. ''nickname'' hue '''Yook Woo-dang'''(육우당<ref>[http://www.pressian.com/article/article.asp?article_num=10130417112314 "가식적인 기독교에 깨달음을"…어느 10대의 죽음] 프레시안 2013.04.21 (Corea)</ref>). == Referencias == {{listaref}} == Atijus p'ahuera == * [http://www.koreatimes.co.kr/www/news/opinon/2013/11/162_141637.html Protecting sexual minorities] Koreatimes 2013.08.23 (English) * [https://web.archive.org/web/20140306194659/http://newamericamedia.org/2014/02/queer-rights-activists-in-south-korea-step-up-efforts-to-support-lgbtq-youth.php Queer Rights Activists in South Korea Step Up Efforts to Support LGBTQ Youth] (English) * [http://www.ohmynews.com/NWS_Web/view/at_pg.aspx?CNTN_CD=A0000120536 청소년유해매체물에 '동성애' 삭제키로] 오마이뉴스 2003.04.29 (Corea) * [http://www.newscham.net/news/view.php?board=power_news&nid=47541 육우당(六友堂), ‘성소수자 해방’을 위해 지다] 참세상 2008.05.01 (Corea) * [http://www.pressian.com/article/article.asp?article_num=10130417112314 "가식적인 기독교에 깨달음을"…어느 10대의 죽음] 프레시안 2013.04.21 (Corea) {{Control de autoridades}} [[Categoría:Corea el Sul]] [[Categoría:Biografías]] [[Categoría:Escrebioris]] cfv701lfqpi4w2e73fh38ap886rmdko Deporti d'Estremaúra 0 10795 145070 145035 2026-11-14T00:13:22Z InternetArchiveBot 17037 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 145070 wikitext text/x-wiki El '''deporti n'Estremaúra''' s'organiza en clubis deportivus, que horman las federacionis deportivas estremeñas, que dependen dela Consejería de Coltura, Turismu, Jóvenes i Deportis dela [[Junta d'Estremaúra]]. Tamién essisti el ''Consejo Regional de Deportes'' (DGD), creáu en 1990, un órganu de consulta i asesoramientu dela Consejería.<ref>{{Cita web |url=http://deportextremadura.gobex.es/index.php/consejo-regional-de-deportes |título=Consejo Regional de Deportes CRG |fechaacceso=2023-12-03 |urlarchivo=https://web.archive.org/web/20231203080515/http://deportextremadura.gobex.es/index.php/consejo-regional-de-deportes |fechaarchivo=2023-12-03 |dead-url=yes}}</ref> L'''Asociación de Federaciones Deportivas Extremeñas'' hue aprensentá en 2022 pol entoncis diretor general de Deportis dela Junta d'Estremaúra, Dan de Sande Bayal, i l'alcaldi de [[Don Benitu]].<ref>{{Cita web |url=https://www.juntaex.es/w/fundacion-asociacion-federaciones-deportivas |título=El director general de Deportes, Dan de Sande Bayal, asiste a la presentación oficial de la Asociación de Federaciones Deportivas Extremeñas |fechaacceso=2023-12-03 |archive-date=2023-12-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231202100028/https://www.juntaex.es/w/fundacion-asociacion-federaciones-deportivas |dead-url=yes }}</ref> == Fubu == L'estoria del fubu n'Estremaúra ha síu rica i variá. Los primerus clubis huerun hundaus a prencipius del siegru XX Angunus delos clubis más emportantis son el CD Badajós, que enos añus 90 llegó a Primeri Devisión, el Mérida UD, que tamién estuvu ena Primera Devisión . Otrus clubis que ya no essistin huerun el Extremadura UD (tamién llegó a Primera Devisión enos añus 90), o el CD Don Benito, equipu destacau dela Tercera Devisión.<ref name="regiondigital">[https://regiondigital.com/noticias/reportajes/379597-el-legado-del-futbol-en-extremadura-equipos-iconicos-y-momentos-inolvidables.html El legado del fútbol en Extremadura: equipos icónicos y momentos inolvidables]</ref> La [[seleción de fubu estremeña]] hue anunciá el 18 noviembri 1997, nun partíu en onol a las vítimas dela inundación de Badajós en 1997. Es un equipu fubu conholmau por jugaoris d'Estremaúra pala disputa de partíus amistosus. L'equipu jugó el su primel partíu anti Guinea Equatorial en Diciembri 2007, un partiu que hue empulsau pol porteru estremeñu César Sánchez, antíguu juegaol del Real Madrid.<ref>[http://www.canalextremadura.es/audio/la-seleccion-extremena-absoluta-de-futbol-masculino-debuto-en-2007-en-badajoz-ante-guinea La selección extremeña absoluta de fútbol masculino debutó en 2007 en Badajoz ante Guinea Ecuatorial</ref> Ogañu la Federación Extremeña de Fútbol cordina tolas competicionis de qualquiera modaliá de fubu desenroás n'Estremaúra. Está integrá ena Real Federación Española de Fútbol i tieni su sé en Badajós. Organiza la fase utonómica d'Estremaúra dela ''Copa Real Federación Española de Fútbol''.{{Halta cita}} [[Archivu:Francisco de la Hera.jpg|miniatura|centro|700px|LÉstadiu de Fubu Francisco de la Hera, ondi jugava l'Extremadura Unión Deportiva|Extremadura UD.]] == Balón-cestu == La ciá de Badajós hue referenti nacional de balón-cestu enos añus 70, antes dela professionaliçación d'esti deporti<ref name="hoy">[https://www.hoy.es/deportes/baloncesto/pioneros-baloncesto-pacense-20180526001853-ntvo.html Los pioneros del baloncesto pacense]</ref>. El primel equipu de balón-cestu dela ciá fue La Gimnástica<ref name="hoy"/> i los primerus partíus se jugarun ena Praça de Purtugal.<ref name="hoy"/> Más tardi se crearía la ''Federación Pacense de Baloncesto''<ref name="hoy"/>. En 1961 hue hundau'l ''Cáceres Club Baloncesto'', col nombri de ''Club San Fernando de Cáceres''.<ref name=autogenerated2>{{Cita web |url=http://www.acb.com/club.php?id=CAC |título=Cáceres CB en ACB.com |fechaacceso=6 de diciembre de 2006 |urlarchivo=https://web.archive.org/web/20160820071959/http://www.acb.com/club.php?id=CAC |fechaarchivo=20 de agosto de 2016 }}</ref> En otubri de 1975, anti la gravi situación económica del club que amaneçava la su estinción, el club de fubu dela ciá, el [[Club Polideportivo Cacereño]], pasa a hazel-si cargu del mesmu con lo que'l club pasa a llamal-si ''C.P. Cacereño de Baloncesto''<ref name=autogenerated1>''Cáceres, 60 años de baloncesto'', p.127. ISBN 8460738949</ref>. en 1978 hu hundau'l Club Baloncesto Plasencia Ambroz fue fundado en 1978 comu consequencia dela fusión delos clubes Centro Juventud i La Salle.<ref>[https://cbplasencia-ambroz.es/ Un club con historia]</ref> == Balonmanu == Los prencipius del balonmanu n'Estremaúra está nel siegru XX. Los equipus organiçaus que seguía regras específicas aparecierun col pasu del tiempu, siendu unu delus primerus el Club Deportivo Balonmano Don Benito, fundau enel 1956.<ref name ="cronicaextremadura">[https://cronicaextremadura.es/blog/el-balonmano-del-pueblo-a-la-elite-en-extremadura El balonmano, del pueblo a la élite en Extremadura]</ref>. Ena década delos 90 los equipus estremeñus començarun a destacal a nivel nacional. En 1993, el Club Deportivo Balonmano Don Benito ascendió ala Liga ASOBAL i dispués le siguierun otrus equipus comu'l Balonmano Villa de Aranda o el Club Balonmano Almendralejo.<ref name ="cronicaextremadura"/> == Ciclismu == N'Estremaúra áin 208 subía entressantis entri 222 i 1580 metrus.<ref name="climbfinder">[https://climbfinder.com/es/regiones/extremadura Extremadura: 208 subidas]</ref> Picu Villuercas dendi Cañameru es la subía más complicá.<ref name="climbfinder"/> La longol meya delas subías es de 7,6 quilometrus i una subía total de 315 metrus.<ref name="climbfinder"/> La ''Vuelta a Extremadura'' es la carrera ciclista pol etapas que acorri la comunidá. Enque la primel edición hue en 1987, no prencipió a hazel-si con regulariá hata 2002.<ref>[http://www.sitiodeciclismo.net/wedstrijdfiche.php?wedstrijdid=579 Vuelta Ciclista Internacional a Extremadura ]</ref> Tamién essisti la su categoría femenina, que prencipió nel añu 2023.<ref>[http://www.sitiodeciclismo.net/wedstrijdfiche.php?wedstrijdid=58389 Vuelta Extremadura]</ref> Entri'l 2005 i el 2008 essistió l'equipu ciclista professional "Extremadura-Ciclismo Solidario", con sé n'Estremaúra. La "Federación Extremeña de Ciclismo" prencipió nel añu 1960 nel ''Garaje Deportivo'' de Jesús Díaz Rodríguez en Méria.<ref name="FExC">[https://ciclismoextremadura.es/index.php/es/smartweb/seccion/seccion/extremadura/Historia Historia de la Federación Extremeña de Ciclismo]</ref> Gracias a Jesús Díaz Rodríguez, nel 1962, Estremaúra passa a sel una delegación ciclista dela antigua ''Federación Salmantina de Ciclismo.''<ref name="FExC"/> Nel 1965, un grupu d'aficionaus de Caçris consigui la concesión dela ''Federación Extremeña de Ciclismo,''<ref name="FExC"/> la qual de devide en dos en 1978: la ''Federación Cacereña'', i la ''Federación Pacense''. Sin embargu nel 1987 s'unifica de nuevu. Destaca, entri otrus, Julián Sánchez Pimienta. == Aletismu == L'aletismu se pratica n'Estremaúra dendi hazi muchas décadas<ref name="cronicaextremaduraatletismo">[https://cronicaextremadura.es/blog/el-atletismo-en-extremadura-una-rama-poco-conocida-pero-en-auge El atletismo en Extremadura, una rama poco conocida pero en auge]</ref>. Angunus delos clubes más destacaus son el Club Deportivo San Pablo de Plasencia, el Club Atletismo Almendralejo o el Club Atletismo Don Benito<ref name="cronicaextremaduraatletismo"/> Entri los correoris destacan Juan Domingo Gómez<ref>[https://www.elperiodicoextremadura.com/deportes/2017/11/16/juan-domingo-jornalero-corredor-44225678.html Juan Domingo, jornalero y corredor]</ref> i Marisa Martínez Martín, que hue aleta olímpica en Alanta en 1996 ena prueba delos 5000 metrus.<ref>[https://personajesdemontijo.blogspot.com/2016/02/marisa-martinez-martin.html Retazos biográficos de personas de Montijo]</ref><ref>[https://www.canalextremadura.es/a-la-carta/dextino-paris/audios/episodio-16-marisa-martinez Episodio 16: Marisa Martínez]</ref> == Piraguismu == N'esti deporti destaca Estefanía Fernández, con una medalla d'oru enus mundialis de la disciplina en K1 5000 m en 2023<ref name="meridaycomarca">[https://meridaycomarca.com/entrevistamos-a-estefania-fernandez-gonzalez-la-emeritense-campeona-del-mundo-de-piraguismo/ Entrevistamos a Estefanía Fernández González, la emeritense Campeona del Mundo de Piragüismo]</ref> i otra de bronzi enel K4-500<ref name="meridaycomarca"/>. Agenció tamién prata enel 2022 ena categoria de K4 500 metrus<ref>[https://www.elperiodicoextremadura.com/deportes/2023/05/12/estefania-fernandez-plata-espana-copa-87279568.html Estefanía Fernández, plata con España en la Copa del Mundo]</ref>. == Estalacionis == === Estadius de fubu === * Estadiu Nuevu Viveru (Baajós): con capaciá pa más de 14 000 espetaoris, es sedi del [[Club Deportivo Badajoz]] i unu los prencipalis estadius de fubu d'Estremaúra. * Estadiu Príncipe Felipi (Caçris): con capaciá pa 8 000 espetaoris, acogi partíus del [[Club Polideportivo Cacereño]]. * Estadiu Franciscu dela Hera (Almendraleju): sedi dela Associación Deportiva Estremaúra, con 12 000 assientus. === Campus de golf === * La web de turismu dela Junta d'Estremaúra lleva la cuenta d'8 campus de golf.<ref>{{Cita web|url=https://www.turismoextremadura.com/es/recursos-turisticos/campo-golf/index.html|título=Campo de Golf|fechaacceso=2023-12-06|sitioweb=www.turismoextremadura.com}}</ref> == Olímpicus == [[Archivu:Equipo español de gimnasia artística 2004.png|197px|right|thumb|Laura Campos, ginasta de Méria.]] Angunos delos deportistas olímpicus estremeñus son: * [[Laura Campos]], ginasta artística, que partecipó cona seleción nacional española entre los añus 2001 i 2008 enos ciclus olímpius d'Atenas (2004) i Pequín (2008). * [[Marta Calamonte Márquez]], ginasta artística, campeona del mundu de 3 cintas i 2 arus nel Mundial de Sevilla (1998) i prata en la general de dichu Mundial. Partecipó enos Juegus Olímpicus de Sidney nel añu 2000. * [[Javier Cienfuegos]], lançaol de martillu, dozi vezis campeón d'España entri 2009 i 2022.<ref name="FichaRFEA">{{cita web|título=Ficha de Javier Cienfuegos en RFEA|url=http://www.rfea.es/sirfea/ficheros/personas/almacen/cienfuegos.pdf|fechaacceso=7 de octubre de 2019|fechaarchivo=1 de julio de 2012|urlarchivo=https://web.archive.org/web/20120701171029/http://www.rfea.es/sirfea/ficheros/personas/almacen/cienfuegos.pdf|deadurl=yes}}</ref> * [[Miguel Durán Navia]], nadaol que consiguió'l récord d'España delos 400 metrus libris en piscina de 50 metrus en 2016 con una marca de 3:48:96.<ref>[https://www.worldaquatics.com/athletes/1019766/ws World Aquatics]</ref> Partecipó enos Juegus Ollímpicus de Río de Janeiru.<ref>[https://www.olympedia.org/athletes/133711 olympedia.org]</ref> * Antonio Fernández, miembru dela seleción masculina d'arcu recurvu.<ref name="20minutos">[https://www.20minutos.es/noticia/581418/0/los-ocho-deportistas-olimpicos-extremenos-apuran-su-preparacion-antes-de-partir-hacia-rio-de-janeiro/ Los ocho deportistas olímpicos extremeños apuran su preparación antes de partir hacia Río de Janeiro]</ref> * José Manuel Calderón, miembru dela seleción española de balón-cestu.<ref name="20minutos"/> * María Ribera, jugaora dela seleción de Rugby-7.<ref name="20minutos"/> * Miriam Casillas, trialeta, campeona d'España de dualón i trialón, i sucampeona del mundu de dualón.<ref name="20minutos"/> * Fátima Gallardo Carapeto, Miguel Durán NAvia i César Castro, naaoris.<ref name="20minutos"/> * Javier Cienfuegos, en lançamientu de martillu.<ref name="20minutos"/> * Álvaro Martín Uriol, aleta de 20 kilómetros marcha.<ref name="20minutos"/> * Juan Bautista Pérez, aleta paralímpucu de tenis de mesa.<ref name="20minutos"/> * Loida Zabala, aleta paralímpica d'alterofilia.<ref name="20minutos"/> * Isabel Yinghua Hernández, aleta paralímpica de natación.<ref name="20minutos"/> * Alberto Ginés, campeón olímpicu de gateá.<ref>[https://www.elperiodicoextremadura.com/deportes/2021/08/05/cacereno-alberto-gines-campeon-olimpico-55942067.html ¡El cacereño Alberto Ginés es campeón olímpico!]</ref> * Marisa Martínez Martín, aleta olímpica en Alanta en 1996. == Referencias == <references/> == Bibliografia == * AGEDEX (2017) ''La situación del deporte en Extremadura: Una visión de AGEDEX'', Badajoz: @becedario ([https://www.researchgate.net/profile/David-Cerro-Herrero/publication/323810339_El_deporte_escolar_en_Extremadura/links/5bf58376a6fdcc3a8de8a181/El-deporte-escolar-en-Extremadura.pdf Atiju]) * Domínguez Pachón, Ana María (2016) ''Las actividades físico-deportivas en Extremadura'', Universidad de Extremadura ([https://dehesa.unex.es/bitstream/10662/3912/4/TDUEX_2016_Dominguez_Pachon.pdf Atiju]) * Robles, Gonzalo Antonio Barrena, José Luis Clavero, Juan Cuevas, Pepe Ramos i Toni Béjar (2018) ''Historia de 50 años de Baloncesto Amateur en Badajoz 1932-1982'', Badajoz: Fundación CB. == Atijus p'ahuera == * [https://web.archive.org/web/20230924145702/https://www.juntaex.es/lajunta/consejo-de-gobierno/consejeria-de-cultura-turismo-jovenes-y-deportes Consejería de Coltura, Turismu, Jóvenes i Deportis] * [https://web.archive.org/web/20231203080513/http://deportextremadura.gobex.es/index.php/federaciones Federacionis Deportivas Estremeñas] * [https://www.fexfutbol.com/pnfg/NPortada Federación Extremeña de Fútbol] * [https://www.fexb.es/ Federación Extremeña de Baloncesto] * [https://fedexvoleibol.com/ Federación Extremeña de Voleibol] * [https://www.atletismo-ext.com/ Federación Extremeña de Atletismo] * [https://fexnatacion.com/ Federación Extremeña de Natación] * [https://e-balonmano.com/ Federación Extremeña de Balonmano] * [https://fexpadel.com/ Federación Extremeña de Pádel] * [https://triatlonextremadura.com/ Federación Extremeña de Triatlón] * [https://ciclismoextremadura.es/index.php/extremadura Federación Española de Ciclismo] * [https://www.fexta.es/ Federación Extremeña de Tiro con Arco] * [http://www.xn--federacionhipicaextremea-nlc.com/ Federación Hípica Extremeña] * [https://www.xn--federacionextremeadebadminton-m1c.es/ Federación Extremeña de Bádminton] * [https://www.fextenis.com/ Federación Extremeña de Tenis] * [https://www.fextm.com/ Federación Extremeña de Tenis de Mesa] * [https://fexme.com/ Federación Extremeña de Montaña y Escalada] {{Estremaúra}} [[Categoría:Deporti n'Estremaúra]] faudrosbbjsss0ca3l1r0pbbszk8hzi Nuversidá Alexandru Ioan Cuza de Iași 0 11137 145077 143206 2026-11-14T03:06:48Z InternetArchiveBot 17037 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 145077 wikitext text/x-wiki {| class="infobox" style="width: 22em; text-align: left; font-size: 90%; border: 1px solid #aaa; background-color: #f9f9f9; float: right; margin-left: 1em;" |+ style="font-size: 1.3em; background-color: #AACCFF; padding: 0.25em 0.5em; font-weight: bold;" | Nuversiá "Alexandru Ioan Cuza" de Iași |- | colspan="2" style="text-align: center; padding: 0.5em 0.25em;" | [[File:UAIC_CoA.svg|150px|center]] |- | colspan="2" style="text-align: center; padding: 0.25em 0.25em 0.5em; border-bottom: 1px solid #aaa;" | [[File:Corpul A al Universităţii „Alexandru Ioan Cuza” din Iaşi.jpg|250px|center]] |- ! style="width: 33%; padding-left: 0.4em; padding-top: 0.4em;" | Sigla | style="width: 67%; padding-left: 0.4em; padding-top: 0.4em;" | UAIC |- ! style="width: 33%; padding-left: 0.4em;" | Tipu | style="width: 67%; padding-left: 0.4em;" | [[Universiá pública|Pública]] |- ! style="width: 33%; padding-left: 0.4em;" | Hundación | style="width: 67%; padding-left: 0.4em;" | 26 d'otubri de 1860 |- ! style="width: 33%; padding-left: 0.4em;" | Retol | style="width: 67%; padding-left: 0.4em;" | Liviu-George Maha |- ! style="width: 33%; padding-left: 0.4em;" | Estudiantis | style="width: 67%; padding-left: 0.4em;" | ~25,175 (2023-24) |- ! style="width: 33%; padding-left: 0.4em;" | Assitiamientu | style="width: 67%; padding-left: 0.4em;" | Iași, [[Rumania]] |- | colspan="2" style="text-align: center; padding: 0.5em 0.25em; border-top: 1px solid #aaa; background-color: #f0f0f0;" | [https://www.uaic.ro Sitiu web] |} [[File:Univ Al I Cuza Iaşi.jpg|thumb|right|Fachá principal dela Nuversidá]] La '''Nuversidá "Alexandru Ioan Cuza" de Iași''' (en [[Luenga rumana|rumanu]]: Universitatea „Alexandru Ioan Cuza” din Iași) (acrónimo: UAIC), es una nuversidá estatal en [[Iași]] i una delas institucionis d'educación superiol más prestigiosas de [[Rumania]]<ref>{{cita web |url=http://www.hotnews.ro/stiri-esential-10047509-live-text-ora-15-00-daniel-funeriu-sustine-conferinta-presa-are-tema-rezultatele-inregistrate-bacalaureat.htm?nomobile= |titlu=Clasamentul universitatilor din Romania, realizat dupa standarde europene / Toate universitatile particulare sunt in ultima categorie valorica |autor=Raluca Pantazi |lucrare=hotnews.ro |dată=6 septembrie 2012 |datăaccesare=14 decembrie |anaccesare=2012 |archive-date=2014-08-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140814153733/http://www.hotnews.ro/stiri-esential-10047509-live-text-ora-15-00-daniel-funeriu-sustine-conferinta-presa-are-tema-rezultatele-inregistrate-bacalaureat.htm?nomobile= |dead-url=yes}}</ref>. Fundá en 1860, poco endispués dela formación delos Prencipaus Unius. La Nuversidá de Iasi, como se llamaba nun prencipiu, es la primerita nuversidá modelna de [[Rumanía]]. Entri 1860-1897 tuvu la su sei nel Palaciu Calimachi<ref>Cita web|url=http://www.monumenteiasi.ro/monument_de_arhitectura.php?id=749|titlu=Palatul Calimachi, Universitatea de Medicina si Farmacie - Monument de arhitectura|publisher=www.monumenteiasi.ro|accessdate=2022-02-12|archive-date=2022-08-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20220810021305/http://monumenteiasi.ro/monument_de_arhitectura.php?id=749|dead-url=yes</ref>, qu'ogañu alberga la Nuversidá de Meicina i Farmacia Grigore T. Popa. Esta nuversidá recibi el su nombri por el préncipi [[Alexandru Ioan Cuza]]. Está assitiá nunu delos barrius estóricos dela ciá: Copou i tieni 15 facultais i abondus centrus d'envestigagión. Es una istitución d'educación superiol con tradición i al mesmu tiempu una nuversidá moelna que, por mé delos sus logrus alcançaus nel plan educativu i científicu, a lograu dendi reconicmientu a nivel nacional comu enternacional. == Estoria == [[File:Al I Cuza.jpg|thumb|right|Arretrataura del Préncipi [[Alexandru Ioan Cuza]]]] [[File:Sala pasilor pierduti.jpg|mini|Edificiu vieju]] La Nuversidá prencipió las sus ativiais el 26 d'otubri de 1860, al escomiençu sólu con tres Facultais: Derechu, Filosofía i Teología. Esta última cessó d'essistil entri 1864 i 1933. Ena realidá, el su establecimiento se hizu só un añu endispués dela criación del Estau rumanu, porun decretu d'[[Alexandru Ioan Cuza]], que transformó la [[Academia Mihăileană]] nuna nuversidá. Por lei de 5 de deciembri de 1864 se restruturó la nuversidá, colas facultais de Filosofía i Literatura, de Ciencias, dela qu'en 1937 s'esronchó la Politécnica de Iasi, Derechu i Meicina<ref>[http://www.mediafax.ro/social/clasificarea-universitatilor-12-institutii-printre-care-universitatea-din-bucuresti-si-universitatea-babes-bolyai-din-cluj-napoca-in-categoria-cercetare-avansata-si-educatie-8705359 ''Clasificarea universităților din România: Care sunt cele mai bune instituții de învățământ superior''], mediafax.ro, accesat 2011-09-12</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20150924112306/http://www.realitatea.net/clasificarea-universitatilor-din-romania-vezi-topul_868158.html ''Cele mai bune și cele mai slabe universități din România''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150924112306/http://www.realitatea.net/clasificarea-universitatilor-din-romania-vezi-topul_868158.html |date=2015-09-24 }}, realitatea.net, accesat 2011-09-12</ref>. Ogañu cuenta con unus 25.000 estudiantis. == Professoris i alunus célebris == === Professoris === [[File:Rectorii Universitatii din Iasi (1860-1910).jpg|upright|thumb|Retoris dela Nuversiá entri (1860 - 1910)]] * [[Petre Andrei]] * [[Vasile Arvinte]] * Viorel Barbu * Simion Bărnuţiu * [[Traian Bratu]] * Dimitrie Brândză * Ioan Cantacuzino * A. C. Cuza * [[Nicolae Daşcovici]] * [[Emil Dumea]] * [[Tahsin Gemil]] * Dimitrie Gusti * [[Dragomir Hurmuzescu]] * Iorgu Iordan * [[Nicolae Iorga]] * [[Gheorghe Ivănescu]] * Titu Maiorescu * Grigore Moisil * [[Dumitru Oprea]] * [[Constantin Ion Parhon]] * [[Ion Petrovici]] * [[Alexandru Philippide]] * [[Luca Piţu]] * [[Alexandru-Florin Platon]] * Dimitrie Pompeiu * [[Constantin Stere]] * [[Simion Stoilow]] * [[Mihai Răzvan Ungureanu]] * Alexandru Dimitrie Xenopol * [[Alexandru Zub]] === Estudiantis === * [[Sorin Antohi]] * Teoctist Arăpaşu * Corneliu Zelea Codreanu * [[Gabriela Creţu]] * Benjamin Fondane * Dimitrie Gusti * [[Horia Hulubei]] * [[Nicolae Iorga]] * Traian Lalescu * [[Nicolae Malaxa]] * [[Cristian Mungiu]] * [[Gheorghe Nichita]] * [[Alina Mungiu-Pippidi]] * [[George Pruteanu]] * Isaac Jacob Schoenberg * Marin Sorescu * [[Constantin Stere]] * [[Mihai Răzvan Ungureanu]] * [[Gheorghe Vrânceanu]] * [[Alexandru Zub]] == Referencias == {{Listaref}} == Bibliografia == * {{cite book |title= Istoria Universității din Iași|last= Iacob|first= Gheorge|authorlink= |coauthors= Alexandru-Florin Platon|year= |publisher= 2010|location= Iași|isbn= 978-973-703-599-8|page= |pages= |url=|accessdate=6 martie 2012}} [http://www.jurnalul.ro/arte-vizuale/libertate-pentru-istorie-562839.htm]{{Legătură nefuncțională|date=octombrie 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * ''Universitatea din Iași 1860-1985: dezvoltarea științei'', Gheorghe Platon, V. Cristian, I. Agrigoroaiei, Editura Junimea, 1985 == Atijus p'ahuera == {{Commonscat|Alexandru Ioan Cuza University of Iaşi|University of Iași}} * [http://www.uaic.ro Sitio web oficial]  * [http://www.iasi.com/obiective_turistice/Universitate_Al_I_Cuza/ Universitatea "Alexandru Ioan Cuza"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180729171047/http://www.iasi.com/obiective_turistice/Universitate_Al_I_Cuza/ |date=2018-07-29 }} - prezentare * [https://web.archive.org/web/20180729171036/http://www.lit.uaic.ro/scoala_doctorala/ Site-ul oficial al Școlii Doctorale de Studii Filologice, Iași] * [https://web.archive.org/web/20160303200000/http://www.hartaiasului.ro/educatie-training-media-c9/facultati-universitati-sc159/universitatea-alexandru-ioan-cuza-din-iasi-id658.html Universitatea "Alexandru Ioan Cuza" din Iași pe harta orașului] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303200000/http://www.hartaiasului.ro/educatie-training-media-c9/facultati-universitati-sc159/universitatea-alexandru-ioan-cuza-din-iasi-id658.html |date=2016-03-03 }} * [https://web.archive.org/web/20120925210434/http://www.jurnalul.ro/observator/alexandru-ioan-cuza-150-de-ani-de-studentie-546246.htm Alexandru Ioan Cuza – 150 de ani de studenție] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120925210434/http://www.jurnalul.ro/observator/alexandru-ioan-cuza-150-de-ani-de-studentie-546246.htm |date=2012-09-25 }}, 9 iunie 2010, ''Jurnalul Național'' [[Categoría:Nuversidais]] doysn75dv91romuenaw1ohsar1eaw4h Nuversidá de Coimbra 0 11195 145069 139336 2026-11-13T22:35:04Z Kent Wang 20769 Portal of Capela de São Miguel 99.jpg 145069 wikitext text/x-wiki {| class="infobox" style="width: 22em; text-align: left; font-size: 90%; border: 1px solid #aaa; background-color: #f9f9f9; float: right; margin-left: 1em;" |+ style="font-size: 1.3em; background-color: #AACCFF; padding: 0.25em 0.5em; font-weight: bold;" | Universiá de Coimbra |- | colspan="2" style="text-align: center; padding: 0.5em 0.25em;" | [[File:Logo_of_the_University_of_Coimbra,_Portugal.png|center|200px]] |- | colspan="2" style="text-align: center; padding: 0.25em 0.25em 0.5em; border-bottom: 1px solid #aaa;" | [[File:Universidad de Coímbra, Portugal, 2012-05-10, DD 12.JPG|200px|center]] |- ! style="width: 33%; padding-left: 0.4em; padding-top: 0.4em;" | Lema | style="width: 67%; padding-left: 0.4em; padding-top: 0.4em;" | ''Scientiae thesaurus 'miserum est, nisi promat in usum'' |- ! style="width: 33%; padding-left: 0.4em;" | Lema traduzíu | style="width: 67%; padding-left: 0.4em;" | "La tesoreria dela céncia vana es, si no se gasta" |- ! style="width: 33%; padding-left: 0.4em;" | Tipu | style="width: 67%; padding-left: 0.4em;" | [[Universiá pública|Pública]] |- ! style="width: 33%; padding-left: 0.4em;" | Hundación | style="width: 67%; padding-left: 0.4em;" | 1290 |- ! style="width: 33%; padding-left: 0.4em;" | Retol | style="width: 67%; padding-left: 0.4em;" | Amílcar Falcão |- ! style="width: 33%; padding-left: 0.4em;" | Estudiantis | style="width: 67%; padding-left: 0.4em;" | ~25,185 (2019-20) |- ! style="width: 33%; padding-left: 0.4em;" | Assitiamientu | style="width: 67%; padding-left: 0.4em;" | Coimbra, [[Purtugal]] |- | colspan="2" style="text-align: center; padding: 0.5em 0.25em; border-top: 1px solid #aaa; background-color: #f0f0f0;" | [https://www.uc.pt Sitiu web] |} [[File:Coimbra_December_2011-19a.jpg|thumb|400px|Patiu dela Nuversidá]] La '''Nuversidá de Coimbra''' <small>[[Antiga, Nobilíssima e Esclarecida Ordem Militar de Sant'Iago da Espada, do Mérito Científico, Literário e Artístico|GCSE]]</small> ('''UC''') es una [[nuversidá pública]] assitiá ena ciá de [[Coimbra]], en [[Portugal]]. Es una delas nuversidais más antiguas del mundu entavía en operación, siendu la más antigua i una delas mayoris del país.<ref>citar web|url= http://expresso.sapo.pt/universidade-de-coimbra-candidata-a-patrimonio-mundial-da-unesco=f700615 |título=Universidade de Coimbra candidata a património mundial da UNESCO - Expresso.pt |primeiro = |último = |obra=expresso.sapo.pt |ano=2012  |acessodata=16 de abril de 2012</ref> Compuesta por 3 polus, 8 facurtais i 18 museus, la estitución quenta tamién con el Jardín Botánicu i el Estadiu Nuversitariu de Coimbra nun espaciu con 25.188 alunus en 2020. La su estória remonta al sigru siguienti al dela [[Endependência de Portugal|fundación dela nación portuguesa]], dau que fue creá el 1 de marçu de 1290, quandu el rei [[Dinis I de Portugal|D. Dinis I]] firmó ena ciá de [[Leiria]] el documentu ''[[Scientiae thesaurus mirabilis]]'', creandu la universidá, el qual fue intermediau i confirmau pol [[Papa]]. Fixá definitivamenti ena ciá de Coimbra en 1537, sieti añus endispués, tolas sus facurtadis s’enstalan nel antiguu Paçu Real de la Alcáçova (denominau [[Paço das Escolas]], endispués dela su aquisición pola Nuversidá de Coimbra en 1597).<ref>citar web|URL=http://www.uc.pt/sobrenos/historia/marcoshistoricos_xii_xvi|título=Marcos históricos, séculos XIII a XVI|autor=|data=|publicado=Universidade de Coimbra|acessodata=14-11-2014</ref> Está organiçá en ochu [[Facultadis|facultades]], d’acuerdu cuna variedá de campus de [[conocimientu]], la universidá ofreci tolos graus académicus en [[arquitetura]], [[educación]], [[Engenieria|ingeniería]], [[umanidais]], [[derechu]], [[matemáticas]], [[meicina|medicina]], [[ciencias naturalis]], [[sicologia]], [[ciencias socialis]] i [[desportu]]. La Nuversidá de Coimbra tieni aprossimadamenti 25 mil [[Estudianti|estudantis]], abarcandu una delas mayoris comunidais d'estudiantis enternacionalis en Portugal, siendu la su nuversidá más [[cosmopolita]].<ref>{{Cita web |url=http://www.uc.pt/en/informacaopara/international |título=Estudantes e Investigadores Internacionais |fechaacceso=2025-01-11 |archive-date=2023-05-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230506032221/https://www.uc.pt/en/informacaopara/international |dead-url=yes }}</ref> Amás, es el miembru-criador del llamau [[Grupo Coimbra]], una redi de nuversidais europeas cuyo piqui es la colaboración académica entri los elementus del grupu. El 22 de huñu de 2013 fue declará [[Património Mundial]] pola Organiçación de las Nacionis Unías pala Educación, la Ciencia i la Coltura (UNESCO).<ref>citar web|URL=http://diariodigital.sapo.pt/news.asp?id_news=640248|título=Universidade de Coimbra classificada Património Mundial|autor=Diário Digital|data=|publicado=|acessodata=22 de junho de 2013</ref> A nivel mundial, la Nuversidá de Coimbra destaca tamién pol su aliñamientu colos empiquis de desenvolvimientu sostenibri delas Nacionis Unías, teniendu alcançau la [https://www.publico.pt/2021/04/21/sociedade/noticia/universidade-coimbra-sustentaveis-mundo-1959395 21.ª posición nel ranking publicau pola Times Higher Education (THE)] el qual encruyi más de 1.000 nuversidais i politénicus de tol mundu. == Estória == === Encetus === [[File:Portal of Capela de São Miguel 99.jpg|thumb|left|300px|Portal dela Capilla de S. Miguel, nel Paço das Escolas<ref>[http://www.uc.pt/informacaopara/visit/paco/capela Capela de S. Miguel] no site da Universidade de Coimbra.</ref>]] La [[Bula pontifícia|bula]] del [[Papa Nicolás IV]], fechá el 9 d’abostu de 1290, reconoció el ''Estudo Geral'', colas [[faculdadi]]s d'[[Artis]], [[Derechu Canónicu]], [[Derechu Civil]] i [[Meicina]], reservandu-si la [[Teologia]] a los [[conventu]]s [[Dominicanus]] i [[Franciscanus]]. La nuversidá, encetualmenti enstalá ena çona del atual Largu do Carmo, en [[Lisboa]], fue transfería pa [[Coimbra]], pal [[Paço Real da Alcáçova]], en 1308. Volvió en 1338 pa Lisboa, ondi permaneció ata 1354, añu en que regressó pa Coimbra. Queó nesta ciá ata 1377 i volvió de nuevu pa [[Lisboa]] esti añu. Permaneció en Lisboa ata 1537, fecha en que fue transfería definitivamenti pa Coimbra, pol ordi de [[João III de Portugal|D. João III]]. Sieti añus más tardi tolas sus Facurtadis s’enstalan nel estóricu Paçu Real de la Alcáçova. Fecha de 1597 la adquisición (a Don Felipi I), pola Universidá de Coimbra, del Paçu de la Alcáçova, que a partil de aí passó a designal-si [[Paço das Escolas]] (el centru estóricu de la Nuversidá). La nuversidá recebió los sus primerus [[estatuto]]s en 1309, con el nombri ''Charta magna privilegiorum''. Los segundus estatutus fuerun otorgaus nel añu de 1431, duranti el reinau de [[João I de Portugal|D. João I]], con disposicionis sobri la frecuéncia, examinis, graus,matrículas i tamién sobri el [[traji académico]]. Ya nel reinau de [[Manuel I de Portugal|D. Manuel I]], en 1503, la Universidá recibió los sus tercerus estatutus, desta vezi con consideracionis sobri el retol, disciplinas, [[salário]]s de los maestrus, pruebas académicas i cerimónia del acti solenni de [[dotoramientu]]. Dendi el reinau de D. Manuel I, tolos Reyis de Portugal passun a tenel el títulu de «Protetoris» dela nuversidá , pudiendu nombral alos professoris i emitil estatutus. El puel real, abondu más centralizau a partil de [[João II de Portugal|D. João II]], criaba una dependencia dela nuversidá en relación al [[Estau]] i a la [[pulítica]], polo que la preponderáncia delos estudius jurídicus s’estableció en Portugal. A 27 de dizembri de 1559, nel reinau de [[Sebastião de Portugal|D. Sebastião]], [[Baltazar de Faria]] hizu la entrega de los Quartus Estatutus, enos qualis se determinó que el retol huessi elegíu pol [[Claustru]], disposición esa que ni siempri fue cumplía pol réhiu. Nesi mesmu añu, el 1 de noviembri, tenía siu solemnementi abierta la [[Nuversidá d'Évora|Nuversidá d'Évora]], entregá a los [[Compañiia de Jesus|Jesuitas]]. En 1591, de [[Mairil]], vinun los Sextus Estatutus (los quintus fuerun dexaus a un lau, nunca teniendu entrau en vigol) i fuerun apressentaus en Claustru al añu siguienti. Determinaba-si que la Universidá endicassi tres nombris pal cargudu la Mesa dela Ha.reitoral, escogiendu el rei unu dellus. Nel reinau de [[João V de Portugal|D. João V]], [[João Frederico Ludovice]] tendrá fechu el riscu pa la Torri de la Nuversidá de Coimbra i portal dela Biblioteca. Xavier da Costa, al cital los monumentus de la era juanina, palrandu de la Biblioteca (1716–1725), i de la Torri (1728–1733), izi que no será injustificau atribuil-si los sus proyeutus a Ludovice. Aludiendu el parentescu que alcontramus entri el Pórticu de la mesma Biblioteca i el Portal de la Capilla Octogonal del Señol de las Barrocas en Aveiru. Las ménsulas lateralis en que se apoyan los arcus, las columnas jónicas, los frisos tien un airi de parentescu en los dos pórticus, mu diferentis, peru en el coronamientu, pues el de Aveiru, con los sus frontonis, unu entrecortau otru partíu, reuni una decoración escultórica que prueba gran enfruencia de los artistas entalladoris i de los labrantis de la piedra i ourivesaria. No será despropositau recordal tamién el nombri u la enfruencia de Ludovice, al cital la puerta del Antiguu Colegiu de San Jerónimu, en Coimbra, de frontón mu ondulau i partíu, apoyau sobri “gainas” — una especii de scabellum u de pedestalis esguius que sustituyin las columnas — esteyus que Borromini ya empregara i que el arquitetu de Mafra tamién aplicó ena henera central del segundu andal del su paláciu de Lisboa en San Pedru de Alcántara, concluyíu en 1747.<ref>História de Portugal - Edição Monumental da Portucalense Editora, - Damião Peres - de Eleutério Cerdeira</ref> La Torri de la Universidá de Coimbra, tien 33,5 m de artura, constitui el emblema tradicional de Coimbra. Encetó a construyil-si en 1728 i fue terminá en 1733. En el topu sobri el reloh, s’abri un miradol del cual se disfruta una panorámica esplendorosa de la ciá i del valli del Mondegu. En esta Torri está, entri otrus sinos, la célebri «Cabra», que marcaba las oras del despertal i del recoguel de los estudiantis. === Reforma pombalina === [[Archivu:Library_of_the_Universtity_of_Coimbra.jpg|thumb|250px|Interiol dela Biblioteca Joanina]] En el reinau de [[José I de Portugal|D. José I]], la Universidá sufrió una profunda alteración. El 28 de huniu de 1772 el rei ratifica los nuevus estatutus (Estatutus Pombalinus), que marcan el eniciu de la Reforma. Esta manifestaba, sobri tou, un gran enterés polas ciencias de la naturaleza i polas ciencias del rigol, que tan alehas s’alcontraban de la enseñanza universitaria. Es igualmenti passau un albará, a 28 d’agostu, estinguiendu la Mesa de la Hazienda de la Universidá de Coimbra creandu, ena su sustitución, una Junta de Almenistración i Arrecaudación con cofri, tesoreru, contaduría i executoria.<ref>{{Cita web |url=https://bdlb.bn.gov.br//acervo/handle/123456789/230656?locale-attribute=pt_BR |título=Acervo da Biblioteca Digital Luso-Brasileira, 2002-2012 |fechaacceso=2025-01-11 |archive-date=2016-12-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161226060137/https://bdlb.bn.gov.br//acervo/handle/123456789/230656?locale-attribute=pt_BR |dead-url=yes }}</ref> === Reforma liberal === En 1836 se da la fusión de la Facurtá de Cánonis i de Leyis ena [[Faculdade de Direito da Universidade de Coimbra|Facurtá de Derechu]], i que vinu a contribuyil huertimenti pa la costrución del nuevu aparatu legal liberalista. En 1911, la Universidá recibi nuevus estatutus col ohetivu de crial una cierta autonomía almenistrativa i financeira i criaba tamién un sistema de becas pa hazel aumental el númiru de alunus ena enseñanza superiol. Fue creá la Facurtá de Letras, que heredó las enstalacionis de la estinta Facurtá de Teología, mentris que las Facurtadis de Matemática i de Filosofía (crias ena Reforma Pombalina) eran convertías ena Facurtá de Ciencias. A 10 d’agostu de 1940 recibió la Gran Cruci de la [[Antiga, Nobilíssima e Esclarecida Ordem Militar de Sant'Iago da Espada, do Mérito Científico, Literário e Artístico]].<ref>citar web |url=http://www.ordens.presidencia.pt/?idc=153 |título=Cidadãos Nacionais Agraciados com Ordens Portuguesas|autor=|data=|publicado=Presidência da República Portuguesa|acessodata=2014-11-27 |notas=Resultado da busca de "Universidade de Coimbra".</ref> Peru la mayol alteración ena estória recienti de la Universidá se da a partil de 1942, quandu gran parti de la çona residencial de la Arta de Coimbra fue demolía pa dal lugal al complexu monumental de la moerna Universidá, ata entoncis alojá en el antiguu paçu real con algunus elementus dispersus pola ciá. Esta obra de vultu, a cargu de los arquitetus [[Cottinelli Telmo]] i [[Luís Cristino da Silva]] sería concluyía en 1969. Con el [[Revolución delos Cravelis|25 de Abril de 1974]] s’enceta un nuevu periodu de la vía portuguesa i universitaria, que fue empiqui de varias reformas pa acompañal la nueva dinámica política. En 1989 son publicaus los estatutus que están atualmenti en vigol. Duranti los sus más de sieti sigrus de esistencia, la Universidá, ogañu una estitución de referéncia, fue creciendu, primeru por toa la Arta de Coimbra i endispués un poquinu por toa la ciá, alcontrándu-si atualmenti ligá a la gestación de ciencia i tecnología i a la difusión de coltura portuguesa en el mundu. Continuanu a mantenel el renombris de otrus tiempus, es, dun mó general, endiscutibri la caliá de la enseñanza ena Universidá de Coimbra dentru del mu fragmentau panorama nacional de enseñanza superiol. En lo que toca, pol exemplu, a la Facurtá de Derechu (FDUC), es de notal el relatoriu de evaluación esterna de las Facurtadis de Derechu Portuguesas, teniendu la FDUC quedau en el más artu lugal del podiu en lo que toca a la enseñanza de las leyis, alanti de toas las otras facurtadis del país. Toas las 8 facurtadis tien cursus i departamentus generalmenti consideraus de excelencia a nivel nacional, i en algunus cáusus enternacionalis. Ena edición de 2017 del [[Ranking de Xangai]], la estitución quedó classificada en el entervalu [401–500], siendu la cuarta universidá portuguesa más bien colocá en aquella classificación, endispués de la [[Universidade de Lisboa|Universidá de Lisboa]], la [[Universidade do Porto|Universidá del Portu]] i la [[Universidade de Aveiro|Universidá de Aveiru]]. == Reputación == La reputación de la Universidá de Coimbra ena enseñanza i ena envestigación es testimoniá por rankings i relatorius esternus endependientis. D’acuerdu con el The Times Higher Education Supplement (2007 QS World University Rankings, de la QS – Quacquarelli Symonds), la Universidá de Coimbra ocupa la 3ª posición entri las universidais de los paísis de lengua portuguesa (al trás de la Universidá de San Pablu i de la Universidá de Campinas), i quedó en 318º lugal en el ranking mundial general. Fue classificada cumu númiru unu entri las universidais de los paísis de lengua portuguesa en 2006. La Universidá de Coimbra está entri los prencipalis polus científicus i tecnológicus de envestigación aplicá i fundamental en Portugal. Unu de los supercomputadoris más potentis de Portugal perteneci a la Nuversidá de Coimbra i es gestionau pol Laboratoriu de Computación Avançá del Departamentu de Física de la Nuversidá de Coimbra. == Facurtadis == [[File:Coimbra December 2011-12.jpg|thumb|250px|Torri dela Nuversidá de [[Coimbra]], dela autoria de [[Antonio Canevari]]]] Ogañu, la Nuversidá de Coimbra cuenta con ochu Facurtadis (Letras, Derechu, Medicina, Ciencias i Tecnología, Farmacia, Economía, Sicología i Ciencias de la Educación, Ciencias del Deporti i Educación Física) i cerca de 25 mil alunus. Atualmenti la Nuversidá se espardi por tres grandis polus: *La arta nuversitaria, Polu I, ondi se sitúan la retoría i los servicius almenistrativus, compartiendu el edifici estóricu de la Nuversidá cona Facurtá de Derechu. *Tamién ena Arta Nuversitaria, se sitúan las Facurtadis de Letras i de Sicología, bien cumu los Departamentus de Arquitetura, Ciencias de la Via, Química, Física, Matemática de la Facurtá de Ciencias i Tecnología. Completan el conhuntu el edifici de la Biblioteca General i Archivu. *El Polu II, u Polu de Engeniería, ondi se sitúan los departamentus de engeniería de la FCTUC. Departamentus: *Departamentu de Engeniería Eletrotécnica i de Computadoris *Departamentu de Engeniería Enformática *Departamentu de Engeniería Civil *Departamentu de Engeniería Química *Departamentu de Engeniería Mecánica *Departamentu de Ciencias dela Tierra El Polu III, u Polu de las Ciencias de la Salú, ondi se sitúan la Facurtá de Medicina i Facurtá de Farmacia i son lecionaus los cursus pre i pos graduaus de la ária de la salú, encluyendu el Maestría Entegrau en Medicina i el Maestría Entegrau en Ciencias Farmacéuticas, entri muchus otrus. Se sitúan aquí tamién algunus laboratorius de envestigación asociaus a las facurtadis, cumu el CNC (Centru de Neurociencias i Biología Celular), CEF (Centru de Estudius Farmacéuticus), AIBILI (Association for Innovation and Biomedical Research on Light and Image), entri otrus. La Facurtá de Economía, assitiá nun palaceti de la Avenida Dias da Silva, está alehá de los otrus 3 polus, i fue creá en 1972. == Estudiantes i professoris notabilis == ;Diplomáticus: * [[Aristides de Sousa Mendes|Aristides de Sousa Mendes do Amaral e Abranches]] ;Escrebioris: * [[Alonso Pires]] * [[Baltasar Paes]] * [[Nicolau Tolentino de Almeida]] * [[José María Eça de Queirós]] * [[Antero de Quental|Antero Tarquínio de Quental]] * [[Camilo Pessanha|Camilo de Almeida Pessanha]] * [[António Nobre|António Pereira Nobre]] * [[Luís de Camões|Luís Vaz de Camões]] * [[Almeida Garrett|João Baptista da Silva Leitão de Almeida Garrett]], I vizconde de Almeida Garrett * [[Miguel Torga]] (Adolfo Correia da Rocha) * [[Mário de Sá-Carneiro]] * [[Nicolau Coelho do Amaral]] * [[Herberto Hélder de Oliveira]] * [[Vergílio António Ferreira]] * [[Eugénio de Castro e Almeida]] * [[Fernando Namora]] ;Científicus: * [[Félix de Avelar Brotero]] * [[António Caetano de Abreu Freire Egas Moniz]] - Nobel de Medicina 1949 * [[José A.F.O. Correia]], ingeniero, investigador y profesor universitario * [[Pedro Nunes]] * [[Boaventura de Sousa Santos]] * [[Ariel Toh Shu Xian]] ;Pulíticus: * [[Sebastião José de Carvalho e Melo]], I marqués de Pombal, I conde de Oeiras * [[José de Azevedo Mascarenhas Relvas]] * [[António de Oliveira Salazar]] * [[António Moreira Barbosa de Melo]] * [[Alberto João Cardoso Gonçalves Jardim]] * [[Manuel Alegre de Melo Duarte]] * [[Juvenal Henriques de Araújo]] ;Presidentis dela [[Repúbrica Portuguesa]], siendo seis delos nuevi presidentis civiles, no militaris: * [[Manuel José de Arriaga Brum da Silveira e Peyrelongue]] * [[Joaquim Teófilo Fernandes Braga]] * [[Bernardino Luís Machado Guimarães]] * [[Sidónio Bernardino Cardoso da Silva Pais]] * [[António José de Almeida]] * [[Manuel Teixeira Gomes]] ;Primerus menistrus, entri otrus: * [[Carlos Alberto da Mota Pinto]] ;Umanistas: * [[Diogo de Teive (umanista)|Diogo de Teive]] * [[António Ferreira]] * [[Eduardo Lourenço de Faria]] * [[Uriel da Costa]] ;Desportistas: * [[Artur Jorge Braga de Melo Teixeira]] ;Músicus: * [[José Manuel Cerqueira Afonso dos Santos]] * [[José Albano Salter Cid Ferreira Tavares]] ;Estranjerus: * [[Matteo Ricci]] * [[Kay Rala Xanana Gusmão]] (José Alexandre Gusmão) * [[José de Anchieta]] * [[Hans Ibelings]] == Referencias == {{listaref}} [[Categoría:Nuversidais de Portugal|Coimbra]] lgyhsv6ec1wipyz461ulau56v3dvc89 Nuversidá de Bolonia 0 12019 145078 144346 2026-11-14T03:13:12Z InternetArchiveBot 17037 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 145078 wikitext text/x-wiki {| style="float:right; clear:right; width:22.7em; margin:0.5em 0 0.7em 1.2em; padding:0.23em; border:1px solid #B4BBC8; border-collapse:separate; border-spacing:2px; background:#F8F9FA; color:#202122; font-size:90%; line-height:1.4em; text-align:left;" |- ! colspan="2" style="position:relative; overflow:hidden; background:#CDDEFE; font-size:140%; font-weight:bold; line-height:1.2em; padding:0.25em; text-align:center; vertical-align:middle;" | <span style="position:absolute; top:0; right:0; pointer-events:none;">[[Archivu:Picto infobox université.png|link=|alt=]]</span><span style="position:relative;">Universidá de Bolonia</span> |- | colspan="2" style="padding:1px; text-align:center; vertical-align:top;" | [[Archivu:Seal of the University of Bologna.svg|270px|alt=Sellu dela Universidá de Bolonia]] |- ! scope="row" style="padding:1px; font-weight:bold; text-align:left; vertical-align:top;" | [[Lema]] | style="padding:1px; vertical-align:top;" | ''Mairi nutricia delos estudius - Pedru es en toas partis pairi delas leïs, Bolonia es la mairi'' |- ! scope="row" style="padding:1px; font-weight:bold; text-align:left; vertical-align:top;" | Tipu | style="padding:1px; vertical-align:top;" | Pública |- ! scope="row" style="padding:1px; font-weight:bold; text-align:left; vertical-align:top;" | Hundación | style="padding:1px; vertical-align:top;" | 1088 (938&nbsp;añus) |- ! colspan="2" style="padding:1px; background:#CDDEFE; font-weight:bold; text-align:center; vertical-align:top;" | Localización |- ! scope="row" style="padding:1px; font-weight:bold; text-align:left; vertical-align:top;" | Dirección | style="padding:1px; vertical-align:top;" | [[Archivu:Flag of Italy.svg|20px|border|alt=Bandera d'Italia]] [[Bolonia]], [[Italia]] |- ! scope="row" style="padding:1px; font-weight:bold; text-align:left; vertical-align:top;" | Co ordenadas | style="padding:1px; vertical-align:top;" | <span class="plainlinks">[[Archivu:Erioll world.svg|17px|link=|alt=]] [https://geohack.toolforge.org/geohack.php?language=ext&params=44.493888888889_N_11.342777777778_E_type:edu 44°29′38″N 11°20′34″E]</span> |- ! colspan="2" style="padding:1px; background:#CDDEFE; font-weight:bold; text-align:center; vertical-align:top;" | Administración |- ! scope="row" style="padding:1px; font-weight:bold; text-align:left; vertical-align:top;" | [[Retol]] | style="padding:1px; vertical-align:top;" | Giovanni Molari |- ! colspan="2" style="padding:1px; background:#CDDEFE; font-weight:bold; text-align:center; vertical-align:top;" | Academia |- ! scope="row" style="padding:1px; font-weight:bold; text-align:left; vertical-align:top;" | [[Estudianti|Estudiantis]] | style="padding:1px; vertical-align:top;" | 79&nbsp;138 (2017-18) |- ! colspan="2" style="padding:1px; background:#CDDEFE; font-weight:bold; text-align:center; vertical-align:top;" | Sitiu web |- | colspan="2" style="padding:1px; text-align:center; vertical-align:top;" | [http://www.unibo.it/it www.unibo.it] |} [[Image:The girl-student. Bologna, Italy.jpg|thumb|Estudianti dela nuversidá en 2016.]] La '''Nuversidá de Bolonia''' ([[Luenga italiana|italianu]]: ''Alma mater studiorum - Università di Bologna, UniBo'') es una [[nuversidá púbrica]] [[Italia|italiana]] assitiá ena ciá de [[Bolonia]], considerá la más antiga d’[[Uropa]].<ref>{{Cita web|url=https://www.topuniversities.com/blog/10-oldest-universities-world|título=10 of the Oldest Universities in the World|fechaacceso=3 de junio de 2020|fecha=21 de junio de 2019|sitioweb=Top Universities|idioma=en}}</ref><ref name="Hunt Janin 2008">Hunt Janin: "The university in medieval life, 1179–1499", McFarland, 2008, {{ISBN|0-7864-3462-7}}, p. 55f.</ref><ref name="Ridder-Symoens 1992">de Ridder-Symoens, Hilde: [https://books.google.com/books?id=5Z1VBEbF0HAC ''A History of the University in Europe: Volume 1, Universities in the Middle Ages''], Cambridge University Press, 1992, {{ISBN|0-521-36105-2}}, pp. 47–55</ref> Fue fundá en 1088 comu una agrupación d’estudiantis por [[Irnerio]] dela Ordin del Carmen, partiendu delas escuelas municipalis i adquiriendu la categoría de Nuversidá; los sus estatutus datan de 1317. Está entri las grandis nuversidais uropeas, comu las d’[[Nuversidá d’Oxford|Oxford]], [[Nuversidá de París|París]], [[Nuversidá de Salamanca|Salamanca]] o [[Nuversidá de Cambridge|Cambridge]], creás a partir del su exemplu. L’emblema dela nuversidá lleva’l lema ''Alma Mater Studiorum'' ("Madre nutricia de los estudios"), i la fecha ''1088 d.C.''<ref name="campuses-and-structures schools">{{cite web |title=Schools |url=https://www.unibo.it/en/university/campuses-and-structures/schools |access-date=2015-12-22 |publisher=University of Bologna}}</ref> La nuversidá ofrezi cursús d’[[Antropología]], [[Arti|artis]], [[Economía]], [[Derechu]], [[Meicina]], [[Farmacia]], [[Matemáticas]], [[Inginiería]], [[Agronomía]], [[Veterinaria]] i [[Pedagogía]], i cuenta con ventinuevi colegius mayoris, entri los qualis destaca’l más antiguu del mundu qu’acontina en funcionamientu. Ogañu la Nuversidá de Bolonia cuenta con más de 100&nbsp;000 estudiantis enos sus colegius, enos sus centrus d’Uropa assitiaus n’Italia enas ciais d’[[Imola]], [[Rávena]], [[Forlì]], [[Cesena]] i [[Rimini]], assina comu nel su centru d’ultramari assitiau ena ciá de [[Buenos Aires]], [[Argentina]], i [[Shanghái]], [[Repúbrica Popular China|China]].<ref>{{Cite web |title=Bruxelles, New York, Shanghai - Università di Bologna |url=https://www.unibo.it/it/ateneo/sedi-e-strutture/bruxelles-new-york-shanghai |access-date=2023-10-29 |website=www.unibo.it |language=it}}</ref> La nuversidá vio ala primera mugel en obtenel un títulu universitariu i enseñal nuna nuversidá, [[Bettisia Gozzadini]], i ala primera mugel en obtenel tantu un dotorau en ciencias comu un puestu assalariau comu professora universitaria, [[Laura Bassi]]. La Nuversidá de Bolonia tuvo un papel central enas ciencias duranti la [[Edá Media]] i la [[Renacencia]] italiana, ondi acogió i educó a [[Nicolás Copérnico]], assina comu a numerosus matemáticus renacentistas.<ref>{{Cite web |title=Nicolaus Copernicus {{!}} Biografía, hechos, nacionalidad, descubrimientos, logros y teoría {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/biography/Nicolaus-Copernicus |access-date=2022-11-23 |website=www.britannica.com |language=en}}</ref> Á educau a una amplia variedá d’alunus destacaus, entri ellus un gran númiru de científicus italianus, primerus ministrus, juecis del tribunal supremu i sacerdotis.<ref>{{Cite web |last=Luigi |date=2012-06-27 |title=La storia dell'Università di Bologna {{!}} Universando.com |url=https://universando.com/la-storia-delluniversita-di-bologna/ |access-date=2023-10-29 |language=it-IT |archive-date=2023-10-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231029213055/https://universando.com/la-storia-delluniversita-di-bologna/ |dead-url=yes }}</ref> Alberga l’internáu totalmenti financiau ''Collegio Superiore di Bologna'', la Escuela d’Estudius Avançaus de Bolonia,<ref name="campus-and-structures">{{cite web |title=Campus y Estructuras |url=http://www. unibo.it/es/universidad/campus-y-estructuras |access-date=22 diciembre 2015 |publisher=Universidad de Bolonia}}</ref> el [[Jardín botánicu de Bolonia]], un gran númiru de museus, bibliotecas i colecionis arqueológicas,<ref>{{Cite web |title=Musei Universitari - Università di Bologna |url=https://www. unibo.it/it/ateneo/chi-siamo/galleria-fotografica-e-video/luniversita-di-bologna-palazzi-e-luoghi-del-sapere/musei-universitari |access-date=2023-10-29 |website=www.unibo.it |language=it}}</ref> assina comu la Editorial dela Nuversidá de Bolonia. == Estoria == [[Archivu:Universität Bologna Deutsche Nation.jpg|thumbnail|right|Entrada d’estudiantis ena ''Natio Germanica Bononiae'', la nación d’estudiantis alemanis en Bolonia; miniatura de 1497.]] La fecha de fundación dela Nuversidá de Bolonia es incierta. En 1158, l’emperaol del [[Sacru Imperiu Romanu Germánicu]], [[Federico I Barbarroja]], concedió ala Nuversidá una carta fundacional (''[[Authentica habita]]''), peru nel {{siglo|XIX||s}}, un comité d’estoriaoris dirihíu por [[Giosuè Carducci]] remontó la fundación dela nuversidá a 1088, lo que la convertiríe ena nuversidá en funcionamientu ininterrumpíu más antiga del mundu.<ref>[http://www.topuniversities.com/worlduniversityrankings/results/2007/overall_rankings/worlds_oldest_universities/ Top Universities] {{Wayback|url=http://www.topuniversities.com/worlduniversityrankings/results/2007/overall_rankings/worlds_oldest_universities/ |date=20090117202932 }} ''World University Rankings''. Retrieved 2010-1-6</ref><ref>[http://www.eng.unibo.it/PortaleEn/University/Our+History/default.htm Our History] - Università di Bologna</ref><ref>{{cite book |author=Paul L. Gaston |date=2012 |title=El desafío de Bolonia: Lo que la educación superior de Estados Unidos tiene que aprender de Europa, y por qué es importante que lo aprendamos |url=https://books.google.com/books?id=wyjnHZ1IIlgC&pg=PA18 |publisher=Stylus Publishing, LLC. |page=18 |isbn=978-1-57922-502-5}}</ref> Nostanti, la transformación dela institución de Bolonia nuna nuversidá fue un processu gradual. Paul Grendler escribi que "no es probable que existiera suficiente instrucción y organización como para merecer el término ''universidad'' antes de la década de 1150, y es posible que no ocurriera antes de la década de 1180."<ref>Paul F. Grendler, ''The Universities of the Italian Renaissance'' (JHU Press, 2002), 6.</ref> La nuversidá surgió alreol de [[sociedá d’ajúa mutua|sociedais d’ajúa mutua]] —conocías comu ''universitates scholarium''— d’estudiantis estranjerus llamaus "[[Nación (nuversidá)|nacionis]]" —pos s’agrupaban por nacionalidais— pa protegel-si delas leis dela ciá, qu’imponían [[castigu coletivu]] alos estranjerus polos delitus i deudas delos sus compatriotas. Estus estudiantis contrataban entoncis a eruditus delas escuelas laicas i eclesiásticas preesistentis ena ciá pa que les enseñaran materias comu artis liberalis, derechu notarial, teología i ''ars dictaminis'' ([[escribanía]]).<ref>David A. Lines, "The University and the City: Cultural Interactions", en ''A Companion to Medieval and Renaissance Bologna'', ed., Sarah Rubin Blanshei. Sarah Rubin Blanshei (Leiden: Brill, 2017), 437-8.</ref> Las lecionis s’impartían en escuelas informalis llamás ''scholae''. Col tiempu, las distintas ''universitates scholarium'' decidierun formal una asociación mayol, o ''Studium'' —d’ehí, la nuversidá—. El ''Studium'' llegó a tenel una fuerti posición de [[negociación coletiva]] cola ciá, ya que por entoncis obtenía importantis ingresus por meyu delos estudiantis estranjerus visitantis, que se marchaban si no eran güen trataus. Los estudiantis estranjerus en Bolonia recibierun mayoris derechus i se puso fin alos castigus coletivus. Tamién hubo negociación coletiva colos eruditus que exercían de professoris ena nuversidá. Por meyu del encetu o l’amenaça duna ''[[huelga estudiantil]]'', los estudiantis podían imponel las sus esigencias sobri’l conteníu delos cursús i la remuneración que recibirían los professoris. Los professoris universitarius eran contrataus, despedíus i el su salariu era determinau pun conseju elihíu de dos representantis de ca "nación" estudiantil que governaba la institución, i las decisionis más importantis requerían el votu mayoritariu de tolos estudiantis pa sel ratificás. Los professoris tamién podían sel multaos si no acababan las classis a tiempu o no completaban el material del cursu al final del semestri. Un comité d’estudiantis, los "Denunciantes de Profesores", los vigilaba i denunciaba qualquier mala conduta. Nostanti, los propius professoris no carecían de poel: formaban "collegia doctorum" —comités de professoris— en ca facultá i s’asseguraban el derechu a fixal las tasas d’esamen i los requisitus pa obtenel un títulu. Finalmenti, la ciá puso fin a esti acuerdu, pagandu alos professoris colos impuestus i convirtiéndo-la nuna [[nuversidá púbrica]] concertá.<ref>[http://www.freenation.org/a/f13l3.html "A University Built by the Invisible Hand"], por Roderick T. Long. Este artículo se publicó en el número de primavera de 1994 de ''Formulations'', de la Free Nation Foundation.</ref> Ena [[Edá Media]], fue famosa en toa Uropa polas sus escuelas d’[[Umanidais]] i, especialmenti, la de [[Derechu]], ondi s’enseñaba tantu [[Derechu canónicu|canónicu]] —colas figuras de [[Graciano (jurista)|Graciano]] i el su ''[[Decreto de Graciano|Concordia discordantium canonum]]''— comu [[Derechu Civil|civil]] —destaca aquí la obra d’[[Irnerio]]—. Los maestrus de Bolonia llevan al Derechu a una época d’esplendol n’Uropa, provocandu la su independencia comu [[ciencia]] jurídica dela [[Retórica]] i reintroduziendu plenamenti los preceutus i figuras del [[derechu romanu]]. Desta escuela científica surgirán discípulus eminentis conocíus comu "glosaoris", esto es, espertus nel sistema dela [[glosa]]. Tolos estus autoris s’ocupan del conjuntu del derechu justinianeu, delo que sería llamau’l ''[[Corpus Iuris Civilis]]'', i mui especialmenti del ''[[Digesto]]''. Tenían una dobri i umildi tarea: glosal estus testus, esto es, aclaral o vulgarizal el sentíu prohundu delos sus preceutus, i sintetizal estus compendius accessiblis llamaus ''sumas'', entri las qualis destaca la del maestru Irnerio. Dendi’l {{siglo|XIV||s}}, alas escuelas de juristas s’ajuntan las delos llamaus «artistas», los estudiosus delas [[artis liberalis]], esto es, dela [[medicina]], la [[filosofía]], la [[aritmética]], la [[astronomía]], la [[lógica]], la [[retórica]] i la [[gramática]]. En 1364 s’estableció la enseñança dela [[teología]]. Duranti’l {{siglo|XV||s}} i el {{siglo|XVI||s}}, se hizun famosus los sus estudius de teología, técnica [[oratoria]] antiga, literatura antiga i moerna, [[latín]] i [[Griegu antiguu|griegu]], i ciencias umanas basás enos nuevus métodus racionalis i empíricus dela [[Renacencia]], anque’l mayol atrativu siguía siendu la notabli formación jurídica de gran relevancia nel derechu canónicu, assina comu las enseñanças de gramática i retórica. Dendi 1998, tien una [http://www.ba.unibo.it Representación] ena [[Argentina|Repúbrica Argentina]], ena ciá de [[Buenos Aires]], dedicá al estudiu delos processus d’integración política i económica entri la [[Unión Uropea]] i [[América Latina]]. La sedi alberga varias atividais formativas, entri las qualis se topa un Master enternacional. Ogañu, la Nuversidá de Bolonia acontina siendu una institución de gran prestígiu, es la mehol nuversidá italiana ena classificación absoluta de "[[Times Higher Education]] the top 200 world universities 2007" —ena qual está ena posición 173.ª—,<ref>{{cita web|url=http://www.timeshighereducation.co.uk/hybrid.asp?typeCode=144|título=Times Higher Education <!--Generado por Muro Bot. Puedes ayudar a rellenar esta plantilla-->|fechaacceso=2009|autor=|enlaceautor=|idioma=|urlarchivo=https://web.archive.org/web/20130122082714/http://www.timeshighereducation.co.uk/hybrid.asp?typeCode=144|fechaarchivo=22 de enero de 2013}}</ref> i entri las mehoris 50 ena seción referenti alas materias umanísticas.<ref>{{cita web|url=http://www.timeshighereducation.co.uk/hybrid.asp?typeCode=152|título=Times Higher Education <!--Generado por Muro Bot. Puedes ayudar a rellenar esta plantilla-->|fechaacceso=2009|autor=|enlaceautor=|idioma=|urlarchivo=https://web.archive.org/web/20120612115141/http://www.timeshighereducation.co.uk/hybrid.asp?typeCode=152|fechaarchivo=12 de junio de 2012}}</ref> === La Nuversidá de Bolonia nel {{siglo|XXI||s}} === Comu herencia dela su estoria, la Nuversidá de Bolonia tien numerosas colecionis i museus: * L’archivu estóricu, que contién testimonios documentalís, fotográficus i reliquias. S’encarga dela conservación del su patrimoniu, gestiona la galería de quadrus dela nuversidá i una biblioteca universitaria d’estoriografía, i s’ocupa del Museu Uropeu delos Estudiantis (MEUS, polas sus siglas n’italianu). * La biblioteca universitaria,<ref>{{Cita web|url=http://www.sba.unibo.it/it|título=Homepage SBA|fechaacceso=9 de octubre de 2016|sitioweb=www.sba.unibo.it}}</ref> que se remonta al añu 1712, assitiá nel Palazzo Poggi. Ata 1803 tenía la su sedi nel [[Archiginnasio de Bolonia|Archiginnasio]], el qual mantién entavía salas que fuerun gastás pala enseñança universitaria quandu la Nuversidá de Bolonia tenía allí las sus aulas. En Bolonia se ratificó, nel añu 1999, un tratau cuyo fin fue renoval i armonizal los sistemas universitarius uropeus ([[Processu de Bolonia|Declaración de Bolonia]]). Amás, la Nuversidá de Bolonia se topa entri los biembrus fundaoris del consorciu enternuversitariu CINECA.<ref>{{Cita web|url=http://www.cineca.it/it/content/la-nostra-storia-anno-anno|título=La nostra storia, anno per anno... {{!}} Cineca|fechaacceso=9 de octubre de 2016|sitioweb=www.cineca.it|urlarchivo=https://web.archive.org/web/20161010044142/http://www.cineca.it/it/content/la-nostra-storia-anno-anno|fechaarchivo=10 de octubre de 2016}}</ref> == Filialis i otras institucionis == === ''Il Mulino'' === A prencepius dela década de 1950, angunus estudiantis dela Nuversidá de Bolonia estaban entri los fundaoris dela revista ''Il Mulino''. El 25 d’abril de 1951 se publicó en [[Bolonia]] el primer númiru dela revista.<ref>{{cite web |title=La Società editrice |date=2019-04-05 |url=https://www.mulino.it/editore |access-date=2020-02-06}}</ref> En pocu tiempu, ''Il Mulino'' se convirtió nunu delos puntus de referencia más interessantis n’Italia pal debati políticu i coltural i estableció importantis relacionis editorialís n’Italia i nel estranjeru. Las atividais editorialís evolucionarun al mesmu passu que la revista. En 1954 se fundó la editorial Il Mulino (''Società editrice il Mulino''), qu’ogañu representa una delas editorialís italianas más relevantis. Amás, s’encetarun projetus d’envestigación —centraus sobri tó enas institucionis educativas i el sistema políticu d’Italia—, que finalmenti llevarun, en 1964, ala creación del Istituto Carlo Cattaneo. === Collegio Superiore === El ''Collegio Superiore'' es una institución d’escelencia dientru dela Nuversidá de Bolonia, destiná a promovel el méritu delos estudiantis por meyu de pogramas d’aprendizagi específicus. La institución se fundó en 1998 col nombri de ''Collegio d'Eccellenza''. Junta col Institutu d’Estudius Avançaus, forma parti del Institutu d’Estudius Superioris. El Collegio Superiore ofrezi una vía educativa adicional alos estudiantis matriculaus nun pograma de grau ena Nuversidá de Bolonia, impartiendo cursús especializaus comu parti dun marcu interdisciplinariu. Tolos estudiantis del Collegio Superiore disfrutan duna beca completa i de ventajas adicionalis comu l’assistencia dun tutor pressonal i l’alojamientu gratuitu ena Residencia d’Estudius Superioris. Pa acontinal siendu biembrus del Collegio Superiore, los estudiantis deven mantenel calificacionis altas tantu nel su pograma de licenciatura comu enos cursús adicionalis. Beatrice Fraboni, professora de Física dela Materia, dirihi’l Collegio Superiore dendi 2019.<ref>{{Cite web|url=https://magazine.unibo.it/archivio/2019/beatrice-fraboni-e-la-nuova-direttrice-del-collegio-superiore|title=Beatrice Fraboni è la nuova direttrice del Collegio Superiore|date=2019-07-08|access-date=2020-02-06|archive-date=2019-12-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20191211231343/https://magazine.unibo.it/archivio/2019/beatrice-fraboni-e-la-nuova-direttrice-del-collegio-superiore|dead-url=yes}}</ref> == Classificacionis i reputación == Classificación delas nuversidais Global - General * ARWU World<ref name="Sin_nombre-1_5Ka-1">{{cite web|url=https://www.usnews.com/education/best-global-universities/university-of-bologna-502210|title=USNWR World Rankings - 2021 |publisher=U.S. News & World Report |date=2020-10-19 |access-date=2020-12-30}}</ref> 201-300 (2020) * CWUR Mundial<ref>{{cite web|url=https://cwur.org/2020-21.php|title=CWUR World University Rankings - 2020-2021 |publisher=CWUR |date=2020-07-10 |access-date=2020-07-10}}</ref> 182 (2020-2021) * CWTS Mundial<ref>{{cite web|title=CWTS Leiden Ranking – 2020|url=https://www.leidenranking.com/ranking/2020/list|publisher=Leiden University|access-date=2020-12-30|archive-date=2020-11-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20201101054749/https://www.leidenranking.com/ranking/2020/list|dead-url=yes}}</ref> 119 (2020) * QS World<ref>{{cite web|url=https://www.topuniversities.com/universities/alma-mater-studiorum-university-bologna#wurs|title=QS World University Rankings - 2022 |publisher=Top Universities |access-date=2020-06-09}}</ref> 166 (2022) * THE World<ref>{{cite web|url=https://www.timeshighereducation.com/world-university-rankings/2021/world-ranking#!/page/0/length/25/sort_by/rank/sort_order/asc/cols/stats|title=World University Rankings 2021|work=Times Higher Education|date=2020-08-25|access-date=2020-12-30}}</ref> =167 (2021) * USNWR Global<ref name="Sin_nombre-1_5Ka-1"/> 112 (2021) El QS World University Rankings de 2022 assitió ala Nuversidá de Bolonia nel puestu 166 del mundu i nel 71 —primera n’Italia— respeutu ala reputación académica. Nuna otra midía dela mesma empresa, s’assitió entri las 100 mehoris nuversidais del mundu en quantu ala empleabilidá delos graduaus —84.ª—.<ref>{{cite web|url=https://www.topuniversities.com/university-rankings/employability-rankings/2020|title=QS Graduate Employability Rankings 2020|idioma = inglés}}</ref> Nel Times Higher Education World University Rankings de 2021, ocupó’l puestu 167 a nivel mundial.<ref>{{cite web|url=https://www.timeshighereducation.com/world-university-rankings/2021/world-ranking#!/page/0/length/25/sort_by/rank/sort_order/asc/cols/stats|title=THE World University Rankings 2021|date=2020-09-03}}</ref> Nel THE Impact Rankings del mesmu añu, que midi’l compromissu delas nuversidais col desenvolvimiento sostenibri en cumplimientu dela Agenda 2030 dela ONU, Bolonia ocupó’l primer puestu n’Uropa i el sestu nel mundu.<ref>{{cite web|url=https://www.timeshighereducation.com/rankings/impact/2020/overall#!/page/0/length/25/sort_by/rank/sort_order/asc/cols/undefined|title=Impact Rankings 2020|date=2020-04-22| idioma = inglés}}</ref> A nivel nacional, en 2020 Bolonia encabezó pol oncenu añu acontinau la principal classificación italiana de grandis nuversidais públicas (> 40.000 estudiantis), elaborá pol Centru Italianu d’Estudius d’Inversión Social.<ref>{{cite web|url=https://www.censis.it/formazione/la-classifica-censis-delle-universit%C3%A0-italiane-edizione-20202021-0|title=La Classifica Censis delle Università italiane (edizione 2020/2021)|date=2020-07-14 | idioma = italiano}}</ref> == Docentis destacáus == Entri las pressonas vinculás cola docencia, la envestigación i l’atividá académica dela Nuversidá de Bolonia destacan: * [[Irnerio]]: jurista i professol d’artis liberalis i derechu romanu; la su enseñança del ''Corpus Iuris Civilis'' s’associa cola formación delas primeras escuelas boloñesas de derechu romanu.<ref>{{Cita web|url=https://www.unibo.it/en/university/who-we-are/our-history/famous-people-and-students/Irnerius|título=Irnerius (Irnerio)|sitioweb=Università di Bologna|fechaacceso=29 de junio de 2026|idioma=en}}</ref> * [[Graciano (jurista)|Graciano]]: jurista i maestru d’artis liberalis, considerau fundaol dela escuela de derechu canónicu; enseñó en Bolonia i recopiló’l ''Decretum'', obra de referencia pala tradición canonística medieval.<ref>{{Cita web|url=https://www.unibo.it/en/university/who-we-are/our-history/famous-people-and-students/Gratianus|título=Gratianus (Graziano)|sitioweb=Università di Bologna|fechaacceso=29 de junio de 2026|idioma=en}}</ref> * [[Mondino de Luzzi|Mondino de' Liuzzi]]: meicu i anatomista, professol de medicina i filosofía; incorporó l’autopsia ala enseñança empírica dela medicina.<ref>{{Cita web|url=https://www.unibo.it/en/university/who-we-are/our-history/famous-people-and-students/mondino-de-liuzzi|título=Mondino De’ Liuzzi|sitioweb=Università di Bologna|fechaacceso=29 de junio de 2026|idioma=en}}</ref> * [[Ulisse Aldrovandi]]: naturalista i professol de lógica, filosofía i filosofía natural; reunió colecionis científicas que gastó enas sus envestigacionis i ena enseñança.<ref>{{Cita web|url=https://www.unibo.it/en/university/who-we-are/our-history/famous-people-and-students/ulisse-aldrovandi|título=Ulisse Aldrovandi|sitioweb=Università di Bologna|fechaacceso=29 de junio de 2026|idioma=en}}</ref> * Gaspare Tagliacozzi: meicu i professol de cirugía i medicina teórica; desenvolvió estudius sobri cirugía reconstrutiva facial.<ref>{{Cita web|url=https://www.unibo.it/en/university/who-we-are/our-history/famous-people-and-students/gaspare-tagliacozzi-1|título=Gaspare Tagliacozzi|sitioweb=Università di Bologna|fechaacceso=29 de junio de 2026|idioma=en}}</ref> * [[Marcello Malpighi]]: anatomista, fisiólogu i meicu; fue professol de lógica, medicina teórica i medicina prática, i contribuíu ala incorporación de métodus esprimentalis nel estudiu dela medicina.<ref>{{Cita web|url=https://www.unibo.it/en/university/who-we-are/our-history/famous-people-and-students/marcello-malpighi|título=Marcello Malpighi|sitioweb=Università di Bologna|fechaacceso=29 de junio de 2026|idioma=en}}</ref> * [[Laura Bassi]]: física i académica, professora de filosofía natural i física esprimental; fue la primera mugel en ocupal una cátedra universitaria.<ref>{{Cita web|url=https://www.unibo.it/en/university/who-we-are/our-history/famous-people-and-students/laura-bassi|título=Laura Bassi|sitioweb=Università di Bologna|fechaacceso=29 de junio de 2026|idioma=en}}</ref> * [[Gustavo Ferrari]]: jurista argentinu i catedráticu en "Derecho e Inteligencia Artificial" ena Nuversidá.<ref>{{Cita web|url=https://www.aunoabogados.com.ar/secciones/noticias/5150-masterclass-gustavo-ferrari-inteligencia-artificial|título=Masterclass abierta “Derecho e Inteligencia Artificial: el desafío de enseñar, ejercer y juzgar en un mundo que ya no existe.”|sitioweb=AUNO Abogados|fechaacceso=29 de junio de 2026}}</ref><ref>{{Cita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=CKYw7GHYwgE|título=Masterclass Enseñanza del Derecho e IA - Gustavo Ferrari|sitioweb=YouTube|fechaacceso=29 de junio de 2026}}</ref> * [[Luigi Galvani]]: meicu, fisiólogu i físicu; fue professol de medicina, cirugía, anatomía i obstetricia, i las sus envestigacionis sobri la eletricidá animal influyerun nel desenvolvimiento dela eletrofisiología.<ref>{{Cita web|url=https://www.unibo.it/en/university/who-we-are/our-history/famous-people-and-students/luigi-galvani|título=Luigi Galvani|sitioweb=Università di Bologna|fechaacceso=29 de junio de 2026|idioma=en}}</ref> * [[Giovanni Capellini]]: geólogu i paleontólogu; fue professol de geología i retol dela Nuversidá de Bolonia, i impulsó la modernización delos sus espázius científicus nel sigru XIX.<ref>{{Cita web|url=https://www.unibo.it/en/university/who-we-are/our-history/famous-people-and-students/giovanni-capellini|título=Giovanni Capellini|sitioweb=Università di Bologna|fechaacceso=29 de junio de 2026|idioma=en}}</ref> * [[Giosuè Carducci]]: poeta i críticu literariu; fue professol de literatura italiana en Bolonia dendi 1860 ata 1904 i recibió’l Premiu Nobel de Literatura.<ref>{{Cita web|url=https://www.unibo.it/en/university/who-we-are/our-history/famous-people-and-students/giosue-carducci|título=Giosuè Carducci|sitioweb=Università di Bologna|fechaacceso=29 de junio de 2026|idioma=en}}</ref> * [[Giovanni Pascoli]]: poeta i académicu; ocupó la cátedra de literatura italiana en Bolonia endispués de Carducci i tamién enseñó gramática griega i latina.<ref>{{Cita web|url=https://www.unibo.it/en/university/who-we-are/our-history/famous-people-and-students/giovanni-pascoli-1|título=Giovanni Pascoli|sitioweb=Università di Bologna|fechaacceso=29 de junio de 2026|idioma=en}}</ref> * [[Umberto Eco]]: semiólogu i escrivienti; fue professol de semiótica ena Nuversidá de Bolonia i participó ena creación d’estudius universitarius sobri ciencias dela comunicación n’Italia.<ref>{{Cita web|url=https://www.unibo.it/en/university/who-we-are/our-history/famous-people-and-students/umberto-eco-1|título=Umberto Eco|sitioweb=Università di Bologna|fechaacceso=29 de junio de 2026|idioma=en}}</ref> * [[Romano Prodi]]: economista i políticu; fue professol d’economía i política industrial ena Nuversidá de Bolonia, dantis d’ocupal cargus de goviernu n’Italia i ena Comisión Uropea.<ref>{{Cita web|url=https://eugenia-heldt.eu/public-engagement/prodi/|título=Honorary doctorate presented to Romano Prodi|sitioweb=Technical University of Munich|fechaacceso=29 de junio de 2026|idioma=en}}</ref> == Velaqui tamién == * [[Escuela de Bolonia (Derechu)]] * [[Grupu Coimbra]] * [[Declaración de Bolonia]] * [[Processu de Bolonia]] * [[Anexu:Nuversidais más antigas]] == Referéncias == {{listaref}} == Atijis esternus == * [http://www.unibo.it Sitiu web oficial] {{it}} * [https://bsas.unibo.it/ Sitiu web dela Nuversidá en Buenos Aires] {{it}} 5j2d3cjfru7lqzuyvroefpujalxidwe Coca-Cola 0 12075 145071 2026-11-14T00:15:41Z ~2026-60116-26 20957 Criá página con '[[File:Coca Cola Flasche - Original Taste.jpg|thumb|right|200 px|Botella de Coca-Cola]]'''Coca-Cola''', u '''Coke''', es una bebía gasiosa de los [[Estaus Uníus]] i hue criá po [[The Coca-Cola Company]], que hue fundá en 1886 pol [[John Stith Pemberton.]] [[Categoría:Impresas d'bebías]]' 145071 wikitext text/x-wiki [[File:Coca Cola Flasche - Original Taste.jpg|thumb|right|200 px|Botella de Coca-Cola]]'''Coca-Cola''', u '''Coke''', es una bebía gasiosa de los [[Estaus Uníus]] i hue criá po [[The Coca-Cola Company]], que hue fundá en 1886 pol [[John Stith Pemberton.]] [[Categoría:Impresas d'bebías]] l2v3nqu9fs54jnvzdhvby8p3vzgzenf