Güiquipedia
extwiki
https://ext.wikipedia.org/wiki/G%C3%BCiquipedia:Port%C3%A1
MediaWiki 1.48.0-wmf.4
first-letter
Mediu
Especial
Caraba
Usuario
Usuario caraba
Güiquipedia
Güiquipedia caraba
Archivu
Archivu caraba
MediaWiki
MediaWiki caraba
Prantilla
Prantilla caraba
Ayua
Ayua caraba
Categoría
Categoría caraba
TimedText
TimedText talk
Módulo
Módulo discusión
Evento
Evento discusión
Sajonis de Transilvania
0
11220
145084
144872
2026-11-15T21:06:57Z
-wuppertaler
20868
changed one image (better quality, straight)
145084
wikitext
text/x-wiki
[[Archivu:Sächsische Bauern aus der Umgebung von Hermannstadt.jpg|mini|hochkant|Agricultoris sajonis de Hermannstadt (en 1900)]]
[[Archivu:SibiuHermannstadtSchild.jpg|mini|Cartel bilingüe en Hermannstadt]]
[[Archivu:ROM Axente Sever, Biserica fortificată 0053.jpg|mini|hochkant|Ilesia en [[Axente Sever|Frauendorf]]]]
Los '''sajonis de Transilvania''' (en [[Lengua alemana|alemán]]: ''Siebenbürger Sachsen'' u ''Siebenbürgensachsen''; en [[idioma úngaru|úngaru]]: ''Erdélyi szászok''; en [[luenga rumana|rumanu]]: ''Saşi'') son alemanis étnicus que s’assentun en [[Transilvania]] (en [[idioma alemán|alemán]]: ''Siebenbürgen'') dendi el sigru XII p’alanti.
La colonización [[Alemaña|alemana]] de Transilvania encetó col rei [[Géza II d'Ungría]] (1141-1162). Duranti muchas décaas, la tarea prencepal delos poblaoris alemanis fue defendel la lindi sudesti del [[Reino de Ungría]]. La colonización acontinó ata el final del [[sigru|XIII]]. Inque los colonus ena su mayol parti vinun dendi el [[Sacro Imperio Romano Germánico]] ociental, i generalmenti palraban dialectus francus (alemán), fuerun conocíus cumu [[sajonis]] ena chancillería úngara. Duranti la mayol parti dela su estoria, estus alemanis goçun duna condición privilegiá con respetu a los úngarus i los [[székely]] de Transilvania.
La puebración delos sajonis de Transilvania a descendíu dendi la [[II Guerra Mundial|Segunda Guerra Mundial]]. A pessar dela emigración en massa —prencipalmenti a [[Alemaña]]— entavía componin una minoría notabri n'[[Ungria]] i [[Rumania]]. El processu d’emigración acontinó duranti el [[Repúbrica Socialista de Rumania|régimen comunista en Rumania]], i inclusu ena [[Revolución rumana de 1989|caía del régimen de Ceausescu]] en 1989, quandu aprosimadamenti meyu millon ahorrun pala su tierra ancestral n'Alemaña.<ref>Jenkins, Simon. "The Forgotten Saxon World that Is Part of Europe's Modern Heritage," ''The Guardian'' (octubri de 2009) http://www.theguardian.com/commentisfree/2009/oct/01/romania-saxon-conservation-village</ref>
== Asentamientus medievalis ==
[[Archivu:HeimSachsen.png|thumb|En verdi, prencipal área d’orihin delos colonus. En amarillu, regionis secundarias d’orihin.]]
[[Archivu:Holzmengen Fogarascher Berge.jpg|thumb|Hosman - un puebru sajón típicu i la su [[Ilesias fortificadas de Transilvania|iglesia fortificá]].]]
[[Archivu:Sachsen_in_Siebenbürgen.JPG|derecha|miniaturadeimagen|300x300px|Asentamientus sajonis en Transilvania.]]
La fassi enicial delos assentamientus germánicus en Transilvania tuvu lugal a meyaus del [[sigru|XII]] cola aportá de colonus que s’assentun eno que sería conocíu cumu ''Altland'' u ''Hermannstadt Provinz'' (provincia de Sibiu, [[distritu de Sibiu]]), assitua en tornu a la ciá de [[Sibiu]]. Inque la prencipal razón que llevó al rei Géza II d'Ungría a convidal a los colonus germánicus a puebral la çona fue ayual a los ''szeklérs'' a defendel la raya oriental del su reinu contra los invasoris, tamién se requirían las sus albeliás mineras pa desenvolvel la conomía dela región. La mayol parti delos colonus aportaus duranti esta época procedían de [[Lussemburgu]] i dela región en tornu al [[ríu Mosela]].
La segunda fasi dela colonización germánica s’encetó a prencipius del [[sigru|XIII]], con colonus recreius ena su mayol parti dela cuenca del [[riu Rin|Rin]], el sul delos atualis [[Paísis Baxus]] i la çona del Mosela, huntu con otrus aportalus de [[Turingia]], [[Baviera]] i encrussu de [[Francia]]. Unu delos prencipalis asentamientus s’encontraba alreol dela ciá de Nösen, endispués rebautizá cumu [[Bistriţa]], nel nordesti de Transilvania a orillas del [[ríu Bistrita]]. La çona circundanti sería conocía cumu Nösnerland. La aportal de nuevus colonus procedentis delos territorius del Sacro Imperio Romano Germánico estendió los assentamientus sajonis hazia el esti i el sul. Dendi la región de Hermannstadt, los colonus se destendun al valli del ríu Hârtibaciu (''Harbachtal'') ata los montis Cibin (''Zibin'') i de Sebeş (''Mühlbacher''). Esta región, centrá ena ciá de [[Sebeş)]], fue conocía cumu ''Unterwald''. Al norti de Hermannstadt se desenvolvió ''Weinland'' enas prosimiais dela ciá de ([[Mediaș]]).
Nel añu 1211 el rei [[Andrés II d'Ungría]] convidó alos [[Caballeros Teutónicos]] al su reinu pa que s’assentassin i defendiessin el ''Burzenland'' ena esquina sudoriental de Transilvania, controlandu los passus montañosus delos [[Cárpatus]] i evitandu las incursionis delos [[cumanos]]. Los caballerus construyun abondus castillus i ciais, encruindu la gran ciá de [[Braşov]]. La colonización dela región de ''Burzenland'' corrió a cargu sobri to de colonus transilvanus del Altland. Nostanti, alarmau pol crecienti podel delos caballerus, Andrés II espulsó nel añu 1225 a la Ordin Teutónica del su reinu. Los caballerus se reasentun enos sus dominius en tornu al mari Bálticu, inque los colonus germánicus permaneçun nel ''Burzenland''.
Desta forma, la raya oriental del reinu medieval d'Ungría estaba protegia al nordesti polos sajones de Nösnerland, al esti polos ''szeklers'', al sudesti polos castillus i fortaleças construíus polos Caballerus Teutónicus i los sajones del ''Burzenland'' i al sul polos sajonis del Altland.
== Organización medieval ==
[[Archivu:ROM Sibiu, Turnul Sfatului, View 0024.jpg|thumb|La catedral luterana de [[Sibiu]] (Hermannstadt).]]
=== Organización jurídica ===
Inque los Caballerus Teutónicus abían abandonau Transilvania, los colonus sajonis permaneçun i el rei Andrés II les permitió conserval los derechus i obligacionis establecíus nel ''[[Diploma Andreanum]]'' (Ata de Andrés; ''Goldener Freibrief der Siebenbürger Sachsen'', La Bula de Oro delas Sieti Ciais Sajonas) de 1224. Esti documentu otorgaba ala puebración germánica del territoriu assitiau entri Draas (Drăuşeni) i Broos (Orăştie) autonomía aministrativa i religiosa juntu con obligacionis hazia el rei d'Ungría. El territoriu colonizau polos sajonis abarcaba una çona de alreol de 30 000 km². Duranti el reinaú del rei [[Carlos I d'Ungría]] (probalementi hazia 1325-1329), los sajonis estaban organizaus enos llamaus ''Assientus Sajonis'', con representación ena Dieta de Transilvania.
=== Organizacionis religiosas ===
[[Archivu:Almakerek2.jpg|thumb|right|[[Frescos]] góticus del [[siglo|XIII]] ena ilesia fortificá de Mălâncrav.]]
Juntu a la Ordin Teutónica abía otras organizacionis religiosas emportantis que contribuyun al desenvolvimiento delas comuniais germánicas cumu las abadías [[cisterciense]]s de Igrisch (Igriş) ena región del [[Banato]] i el monasteriu de Cârţa en Fogarasch (Făgăraş). La ciá de Biertan fue la sedi del Obispu [[Luterano]] Evanhélicu de Transilvania entri 1572 i 1867.
La primera representación religiosa delos sajones transilvanus fue el Prevosti de Hermannstad, establecíu el 20 de diziembri de 1191 i que enos sus primerus añus abarcaba los territorius de Hermannstadt, Leschkirch (Nocrich) i Groß-Schenk (Cincu), las primeras çonas colonizadas polos sajonis.
== Fortificación delas ciais ==
L'[[Invasión mongola d'Uropa|invasión delos mongolis]] hazia 1241-1242 devastó gran parti del reinu d'Ungría. Inque los sajones bregun por resistil a los invasoris, muchus delos sus asentamientus resultun destruíus. Tras la retirá delos mongolis, muchas ciais transilvanas encetarun a fortifical-si con castillus de pierda al mesmu tiempu se ludiaba el desenvolvimiento conómicu. Muchas ciais estaban defendías polas ''Kirchenburgen'', ilesias fortificás con enormis murus. L'escapá espansión conómica i demográfica delas ciais sajonas llevó a que Transilvania recebiera en alemán el nombri de ''Siebenbürgen'' u en latín ''Septem Castra'' (Las Sieti Ciais), refiriéndu-si a sieti delas ciais fortificás.
[[Archivu:DealuFrumos2.JPG|thumb|right|Ilesia fortificá sajona en Dealu Frumos.]]
*'''Bistritz''' ([[Bistriţa]], Beszterce)
*'''Hermannstadt''' ([[Sibiu]], Nagyszeben)
*'''Klausenburg''' ([[Cluj-Napoca]], Kolozsvár)
*'''Kronstadt''' ([[Braşov]], Brassó)
*'''Mediasch''' ([[Mediaş]], Medgyes)
*'''Mühlbach''' ([[Sebeş]], Szászsebes)
*'''Schässburg''' ([[Sighişoara]], Segesvár)
== Crassi privilegiá ==
Juntu alos [[Ungría|úngarus]] (que constituyían la mayoría dela nobreza transilvana) i [[Székely|szeklers]], los sajones de Transilvania eran biembrus dela ''Unio Trium Nationum'' u ''Unión delas Tres Nacionis'', creá en 1438. Esti acuerdu preservaba los derechus i privilegius políticus destus tres puebrus, al mesmu tiempu que escruía del podel políticu a los [[Rumania|rumanus]] (nesta época conocíus cumu valacus), que conformaban la mayol parti del campesinau.
Duranti la [[Reforma Protestanti]], la mayoría delos sajones transilvanus se convirtun al [[luteranismu]]. Cum’el [[Principau de Transilvania]] (el qual abía surdiu endispués dela ocupación turca en 1541 de parti del reinu úngaru tras la derrota dela [[batalla de Mohács]] en 1526) era unu delos Estaus más tolerantis nel ámbitu religiosu dela época, se permitió a los luteranus practical la su religión, puestu qu'el propiu Príncipi [[Juan Segismundo Szapolyai]] era de confesión [[Unitarismu|unitaria]]. Desta forma, en 1568 se sancionó el Edictu de Turda, que permitía la práctica delas diferentis confesionis religiosas protestantis i la católica.
Porotra parti, la dinastía delos [[Habsburgo]] fomentó el [[catolicismu]] duranti el periodu dela [[Contrarreforma]], peru la mayoría delos sajones mantuvu las sus creencias luteranas, assina cumu los sucessivus Préncipis úngarus de Transilvania quienis en repetías ocasionis inclusivi ata espulsun a los [[jesuitas]], cumu lo hizu [[Segismundo Rákóczi]] alreol de 1607.
La guerra entri la dinastía delos Habsburgo i [[Ungría]] contra el [[Imperiu otomanu]] entri los sigrus XVI i XVIII reduju la puebración delos sajonis transilvanus. Quandu el Principau de Transilvania passó al control del [[Sacru Imperiu Romanu Germánicu]] en 1690, encetó una tercera fasi de colonización germánica que revitalizó las puebracionis sajonas. Entri estus nuevus colonus aportalun protestantis exiliaus dela Alta Austria (Los ''Landler transilvanos''), que s’assentun cerca de Hermannstadt. Los colonus germánicus a menú ocupaban puestus ena aministración i el exércitu, especialmenti duranti las guerras contra los turcus otomanus. La ciá sajona de Hermannstadt (atualmenti Sibiu) se convirtió nun emportanti centru coltural en Transilvania, mentris que Kronstadt (atualmenti Brasov), se convirtió en el centru políticu delos sajonis.
== Pérdia de privilegius ==
El emperaol [[José II]] intentó revocal el ''Unio Trium Nationum'' a finalis del [[sigru|XVIII]]. La su decición se basaba ena situación de desigualdá política en Transilvania i al excesivu podel delos sajonis. Inque finalmenti renunció a los sus planís, muchus sajonis encetarun a consideral-si cumu una minoría opuesta a los nacionalistas úngarus i rumanus. Inque constituyían un grupu prósperu i influyenti, ya nu constituyían la clasi dominanti.
Duranti las [[Revolucionis de 1848]], los sajonis sostribun alos rumanus en el su propósitu d’adquiril igualdá política juntu con los demás puebrus transilvanus. Pol otra parti, los úngarus defendían la unificación completa de Transilvania col restu de Ungría. [[Stephan Ludwig Roth]], un pastol protestanti que lideró el apoyu sajón a los nacionalistas rumanus, hue ejecutau por radicalis úngarus duranti la revolución.
Inque el intentu revolucionariu delos úngarus d’adquiril mayol control sobri Transilvania fue bloqueau polos ejércitus austriacus i [[Russia|russus]] en 1849, el compromisu Austro-Húngaru de 1867 nu fue positivu pa los derechus políticus delos sajonis transilvanus. Duranti el periodu del Imperiu de [[Austria-Ungría]], los úngarus introdujun una política de magiarización pa sofocal l'augi del nacionalismo entri los demás puebrus del reinu d'Ungría.
Al final dela [[Primera Guerra Mundial]] i la desaparición del Imperio de Austria-Hungría, muchus sajonis sostribun l'unificación de Transilvania col reinu de [[Rumania]]. Se les abían prometíu autonomía i derechus, peru estas garantías nu se cumplun i muchus terratenientis sajonis perdun las sus tierras i privilegius.
== Segunda Guerra Mundial i posguerra ==
Duranti la [[II Guerra Mundial|Segunda Guerra Mundial]] muchus sajonis desilusionaus cola política del reinu de Rumania se aliun con los nazis i los movimientus rumanus d’estrema derecha contra la [[Unión Soviética]]. Debíu a la presión del gobiernu de [[Adolf Hitler]], Rumanía tuvo que cedel gran parti de Transilvania a Ungría. [[Archivu:Brasov, strada apollonia hirscher 01.JPG|thumb|[[Brașov]] (''Kronstadt''), unu delos centrus más emportantis de sajonis transilvanus. Ena imagin, la calli Apollonia Hirscher, d'indudabri enfruencia germana.]]
Quando Rumania firmó la pas colos soviéticus en 1944, los militaris alemanis encetarun a evacual a los sajonis de Transilvania; esta operación afetó sobri to a los sajonis de Nösnerland. Alreol de 100 000 sajones huyun anti el avançi del exércitu soviéticu, peru el nuevu gobiernu rumanu nu fomentó l'espulsión de alemanis cumu otrus paísis de Uropa Central i Oriental tras el fin dela guerra. Nostanti, s’estima que más de 80 000 sajonis transilvanus fuerun arrestaus pol exércitu soviéticu i enviaus a campus de labutu en [[Siberia]] acusaus de abel cooperau colos nazis. Los sajonis transilvanus que permaneçun fuerun perseguíus pol gobiernu comunista de Rumania i perdun gran parti delos sus derechus políticus cumu minoría.
Debíu a que eran consideraus ''Auslandsdeutsche'' (alemanis estranjerus u étnicus) pol gobiernu de [[Alemaña]], los sajonis transilvanus tenían derechu a la ciudadanía alemana. Desta forma muchus sajonis transilvanus decidun emigral a Alemaña, especialmenti tras la caía del régimen comunista rumanu en 1989 i están representaus pol ''Landsmannschaft der Siebenbürger Sachsen in Deutschland''. Debíu a esta emigración la puebración de sajonis transilvanus a descendíu de forma abrupta. Los sajonis que an permaneciíu en Rumania tienin representación política a través del ''Foru Democráticu delos Alemanis de Rumania''.
[[Klaus Iohannis]], quintu presidenti de Rumanía, fue alcaldi dela ciá de [[Sibiu]] (''Hermannstadt''), en 2000, representandu al [[Foru Democráticu de los Alemanis en Rumania]]. Inque la puebración alemana dela anteriormenti [[Germanófono|germanófona]] Sibiu a disminuíu a una pequeña minoría, Iohannis obtuvo una sorprendenti vitoria i fue reelegíu en 2004, 2008 i 2012. Iohannis s'acredita de convertil la su ciá en unu delos destinus turísticus más popularis de Rumania, i la ciá hue declará [[capital Uropea dela Coltura]] en 2007.
== Estadísticas demográficas ==
Dendi 1930 el censu se refieri a tolos grupus germanófonus de Rumania, aparti delos sajonis de Transilvania, que constituyin el grupu más numerosu.
*1880: 211 748
*1890: 217 640
*1900: 233 019
*1910: 234 085
*1930: 745 421
*1956: 384 708
*1977: 359 109
*1992: 119 462
*2002: 60 088
== Guipal tamién ==
*[[Sajón de Transilvania]] (idioma)
*[[Alemanis de Rumania]]
*[[Alemanis de Rusia]]
*[[Ilesias fortificadas de Transilvania]]
== Referencias ==
{{listaref}}
== Atijus p'ahuera ==
* [http://freepages.genealogy.rootsweb.com/~bgwiehle/siebenburgen/mapframe.htm Mapa i lista de puebrus sajonis transilvanus]
* [https://web.archive.org/web/20040707001956/http://www.sibiweb.de/geschi/7b-history.htm La Estoria de Transilvania i los Sajones de Transilvania pol Dr. Konrad Gündisch]
* [http://freepages.genealogy.rootsweb.com/~bgwiehle/siebenburgen/sbs-namen/index.htm Apellíus sajonis transilvanus]
* [https://web.archive.org/web/19981201175305/http://members.aol.com/Micha99552/liste.htm Nombis de lugaris transilvanus en diferentis idiomas] (en alemán)
* [http://www.siebenbuerger.de Sitiu general sobri los Sajones de Transilvania] (en alemán)
* [http://www.sibiweb.de/ Foru general pa los Sajones de Transilvania] (en alemán)
8qym7uzs42e3by1g3umoyol9xqtavik