Wikipedia
fatwiki
https://fat.wikipedia.org/wiki/Kratafa_Tsitsir
MediaWiki 1.47.0-wmf.19
first-letter
Media
Soronko
Nkɔmbɔdzibea
Dwumadzinyi
Dwumadzinyi nkɔmbɔdzibea
Wikipedia
Wikipedia nkɔmbɔdzibea
Fael
Fael nkɔmbɔdzibea
MediaWiki
MediaWiki nkɔmbɔdzibea
Nhwɛdo
Nhwɛdo nkɔmbɔdzibea
Mboa
Mboa nkɔmbɔdzibea
Nkyekyεmu
Nkyekyεmu nkɔmbɔdzibea
TimedText
TimedText talk
Module
Module talk
Event
Event talk
Ato Panford
0
222
51918
47948
2026-09-13T12:42:13Z
Assilidjoe
33
Added category
51918
wikitext
text/x-wiki
{{Databox|item=Q61694550}}'''Ato Panford''' yɛ Ghana amanyɛnyi na kuw ba wɔ mbrahyɛbagua fie a ɔtɔ esuon wɔ Ghana amambu a otsia anan a nna ogyina mu ma Shama abatow mpasua wɔ Anee Mantɔw mu wɔ "New Patriotic Party" ne dzin mu.
== NPP Amanyɛkuw Abatow ==
Wɔ NPP amanyɛkuw n'ahoboaboa wɔ mfe mpem ebien na eduonu(2020) abatow mu no, NPP amanyɛkuw no hyehyɛɛ amanyɛkuw abatow ama woeyi obi obengyina ama amanyɛkuw no,. Ato Panford gyinaa bi na odzii nkogu ma Mbranyimnyi Samuel Erickson Abakah a ekyir no odzii nkonyim wɔ amansan abatow no mu.
[[Nkyekyεmu:Ghanafo]]
[[Nkyekyεmu:Ghana mbrahyɛbaguafo 2017–21]]
[[Nkyekyεmu:New Patriotic Party amanyɛfo]]
e1ed4jwaspk69ti0yxve3j6cwqwil1p
Betty Mould-Iddrisu
0
260
51913
11861
2026-09-13T12:34:54Z
Assilidjoe
33
Added category
51913
wikitext
text/x-wiki
{{Databox|item=Q850396}}
'''Betty Nah-Akuyea Mould-Iddrisu''' (wɔwoo no wɔ Ebɔw 22, 1953) ɔyɛ Ghana mbranyimnyi na amanyɛnyi. Kuw ba wɔ National Democratic Congress, nna ɔyɛ Soafo a Ɔhwɛ Nwomasua do wɔ Ghana fitsi afe mpem ebien na dubiako (2011) kesi afe mpem ebien na duebien (2012), ber a na ɔsom dɛ Mbranyimfo Panyin na Ghana Ɔtembuafo panyin fitsi afe 2009 kesi afe 2011. Ɔno nye basia odzii kan dzii Attorney General edwumayɛbea enyim wɔ Ghana. Ansaana ɔrebɛyɛ amanyɛsɛm no, na ɔyɛ Mbra na Amansan Mbra ho Ɔpanyin wɔ Commonwealth Ɔkyerɛwfo Dwumadzibea a ɔwɔ London
Nna Mould-Iddrisu yɛ hɔn a wosusu dɛ obeye dɛ wɔpaw no dɛ Ghana Ɔmanpanyin Abedziekyir wɔ National Democratic Congress dzin mu no kor.
== Nwomasua ==
Wɔwoo Mould-Iddrisu wɔ Ebɔw bosoom da ɔtɔ do eduonu ebien wɔ afe ahakron eduonu ebiasa mu.Onyaa ne ahyɛse skuul nwomasua wɔ Ghana International Skuul na ɔkɔr Achimota Skuul na Accra Academy wɔ ne ntoado skuul nwomasua mu. Onyaa ne bachelor's degree wɔ Mbra mu(L.L.B) wɔ Ghana Suapɔn,Legon wɔ afe 1973 na 1976 ntamu. Ne mbɔdzenbɔ wɔ nwomasua mu nye Master's Degree a onyaa wɔ afe ahankron eduosuon awɔtwe mu wɔ London School of Economics.
== Edwuma ==
Wɔ mfe mpem ebien na ebiasa mu no, wɔpaw Mould-Iddrisu dɛ Commonwealth Ɔkyerɛwfo Dwumadzibea no Mbra na Amansan Mbra Nsɛm Ho Dwumadzibea no panyin, aban ahorow ntamu ahyehyɛdze bi a aman a wɔka ho yɛ 53 wɔ London.
[[Nkyekyεmu:National Democratic Congress (Ghana) amanyɛfo]]
k8tj0jx45890j5w69opt12bi7npll1a
Emma Morrison
0
372
51909
49767
2026-09-13T12:28:59Z
Assilidjoe
33
Added wikidata
51909
wikitext
text/x-wiki
{{Databox|item=Q39050755}}
'''Emma Morrison''' [[Ghana]] Tɛlɛbihyɛn dwumadzifo.Ɔhyɛɛ ne tɛlɛbihyɛn do edwuma, wɔ ber a ɔnye TV3 Network Limited yɛɛ edwuma wɔ ber a nna wɔtsewee wɔ afe 1997 mu dɛ nsɛnkyerɛwnyi na dawurbɔnyi.
== Ɔbra ahyɛse ==
Obiradzi bosoom no ne da a ɔtɔ do enum mu na wɔwoo no na ɔyɛ ne na ne ba a ɔtɔ do ebiasa na n'egya ne ba a ɔtɔ do esuon. N'egya wɔ mba du-ebiasa, mbaa du-biako na mbanyin ebien.
N'egya nye Opanyin Jacob Herbert Morrison a oenya ne beebi kɔ na ne na so nye Victoria Morrison.
== Nwomasua ==
Morrison hyɛɛ no nwomasua ase wɔ United Kingdom, hɔ na ɔhyɛɛ ase kɔr Dollis Junior High Skuul na Childshill Skuul a ne nyinara wɔ North West London.
Ɔtoaa do wɔ Goldfields Preparatory Skuul na hɔ na ɔsaan baa Ghana. Ɔkɔr Wesley Girls' High Skuul na Tarkwa Secondary School.
Ɔkɔr Ghana Institute of Journalism.
== Edwuma ==
Ɔhyɛɛ ne tɛlɛbihyɛn edwuma ase wɔ TV3 wɔ afe 1997 dɛ dawurbɔnyi/nsɛnkyerɛwnyi, faa aperper mu bɛyɛɛ Edwuma mu panyin dze maa agokansi na dawurbɔ wɔ TV3.
Ekyir no ɔfaa dzibew dɛ 'editor' wɔ Joy News TV.
Mprenpren yi ɔyɛ kuw tsir dze ma business programming, radio, TV, IM wɔ Multimedia Group Ltd na ɔsan yɛ consultant, executive producer dze ma ''News Generation''. Emma Morrison ka Gold Fields Ghana dɛ corporate affairs panyin.
== Abawdobɔ ==
Oenya abawdobɔdze bi tse dɛ afe mu dawurbɔnyi, afe mu Tɛlɛbihyɛn nyimpa, na ne dawurbɔ dwuma ''News 360'' nyaa afe mu Tɛlɛbihyɛn do dawurbɔ. Afe 2019 Ebɔwber bosoom mu no woyii no dɛ afe no mu Corporate Personality wɔ Glitz Ghana Women of the Year Honors.
p7wryus228tqsi5mue2mshmgjgi2lbd
Emmanuel Opam-Brown Akolbire
0
382
51928
47831
2026-09-14T00:37:48Z
InternetArchiveBot
41
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
51928
wikitext
text/x-wiki
{{Databox|item=Q84321424}}
'''Emmanuel Opam-Brown Akolbire''' (wɔwoo no afe apem ahaakorɔn eduosia yɛ Ghana amanyɛnyi na na ɔyɛ mbrahyɛbaguanyi wɔ mbrabagu a otsia esia wɔ Ghana ebibiman a ɔtɔdo anan no mu dze ma Bolgatanga Mfinimfin mpasuar wɔ Upper East Region wɔ NDC amanyɛkuw no akwanya ahoma do.<ref name="details4"/>
== Ɔbra ahyɛse na nwomasua. ==
Wɔwoo Akolbire wɔ afe apem ahaakorɔn eduosia ne bosoom Ɔbɛsɛ ne da a otsia du-enum mu.<ref name=":03"/> Ofi Daportindongo-Bolgatanga, kurow a ɔwɔ Etsifi atɔe mantɔw mu wɔ Ghana (Upper East Region). Owiee ne suapɔn wɔ Vrije Universiteit Brussel na onyaa ne "master's degree" wɔ Management Information System wɔ afe apem ahaakorɔn eduokorɔn awɔtwe.<ref name="details4">https://web.archive.org/web/20240611141921/https://ghanamps.com/mps/details.php/?id=53</ref>
== Edwuma ==
Akolbire yɛ abaɛfor mfirmu nyimdzefo "ICT specialist". Nna ɔyɛ "ICT" banodzifo wɔ "Central Administration" wɔ "University of Development Studies" a ɔwɔ Tamale.<ref name=":03"/><ref>https://ghanamps.com/mps/details.php/?id=2521</ref>
== Amanyɛsɛm ==
Akolbire yɛ Ɔman Demokrasi Mbrahyɛbagua (NDC) no munyi. Wɔpaw no dɛ Ghana republic a ɔtɔ do anan no Mbrahyɛbagua a ɔtɔ do enum no munyi dɛ ɔmmɛgyina Bolgatanga Central Constituency anam wɔ [[Mumu]] 2008 mu na ɔdzii n’adwuma wɔ [[Sanda]] 2009.<ref>https://web.archive.org/web/20201024033152/https://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/election2008/election.results.parliamentary.php</ref> Wɔpaw no dɛ ɔnya abatoɔ 28,656 wɔ abatoɔ 49,694 a wɔtoeɛ nyinara mu, a ɔnye 57.66% yɛ pɛ abatow a ɔfata a wɔtow nyinara. Wɔpaw no kyɛn Mercy Alima Amusah a ofi Ɔman Ho Dɔ Kuw Foforo (NPP), David Apasera a ofi Ɔmanfo Ɔman Nhyiam (People's National Convention), Anyema Robert Abiiro a ofi Democratic People’s Party, Awuni Atia Solomon a ofi Democratic People’s Party na Evelyn Lamisi Anabila a ofi Convention People’s Party. Eyinom nyaa abatow a ɔfata nyinara mu 20.25%, 20.14%, 0.46%, 0.20% na 1.29%.<ref name=":12">https://library.fes.de/pdf-files/bueros/ghana/10489.pdf</ref> Wɔ afe 2012 mu no, ɔsii akan dɛ wɔbɛsan apaw no bio dɛ ɔbɛyɛ ɔman a ɔtɔ do anan no mbrahyɛbagua a ɔtɔ do nsia no munyi na odzii nkonyim.<ref name="details4"/> Ɔhweree nye abatow wɔ afe 2016 Amansan Abatoɛ no mu na ɔresan aba bio wɔ [[Mumu]] 2020 Amansan Abatow no mu.<ref>https://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/NewsArchive/Former-MP-others-fight-Adongo-over-Bolgatanga-Central-seat-763305</ref> Na ɔyɛ boayikuw ahorow a ɔhwɛ Adwumayɛ, Asetra mu yiyedzi nye Ɔman do na Sikasɛm Boayikuw nso munyi.<ref>https://northernghana.net/341-2/</ref>
== N'abrabɔ ==
Akolbire yɛ kristonyi(Catholic).<ref name=":03">https://web.archive.org/web/20160425065728/http://ghanamps.gov.gh/mps/details.php?id=2521</ref> Ɔyɛ ɔwarfo a okitsa mba esia.<ref name="details4"/>
== Nhwɛdo ==
[[Nkyekyεmu:Ghana Amanyɛnyi]]
[[Nkyekyεmu:Ghana mbrahyɛbaguafo 2005-2009]]
[[Nkyekyεmu:Ghana mbrahyɛbaguafo 2009–2013]]
[[Nkyekyεmu:Ghana mbrahyɛbaguafo 2013–2017]]
4g94g6wvv3ny3lsvvbzmh9e3rzd7biv
Francis Kojo Arthur
0
435
51929
48565
2026-09-14T00:43:19Z
InternetArchiveBot
41
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
51929
wikitext
text/x-wiki
'''Francis Kojo Arthur''' (wɔwoo no wɔ Ɔberɛfɛw 22, 1954) yɛ nkan no mbrahyɛbaguanyi ma Gomoa West ambatow mpasua a ɔwɔ Finimfin Mantɔw mu wɔ Ghana wɔ mbrahyɛbagua a ɔtɔ do esia wɔ Ghana amambu a otsia anan mu.<ref>https://web.archive.org/web/20230906060022/https://www.peacefmonline.com/pages/politics/politics/201508/252155.php</ref><ref name="newsghana.com.gh">https://newsghana.com.gh/gomoa-west-improves-under-kojo-arthur/</ref><ref name="newsghana.com.gh"/>
== Asetsena mu nsɛm ==
Arthur awar awo mba du. Ɔyɛ Christiannyi (Catholic).<ref name="ghanamps.com">https://web.archive.org/web/20210515014410/https://ghanamps.com/mps/details.php/?id=82</ref>
== Abrabɔ ahyɛse na nwomasua ==
Wɔwoo Arthur wɔ Ɔberɛfɛw 22, 1954 mu wɔ oGmoa Abasa Number 2 a ɔwɔ Finimfin Mantɔw mu wɔ [[Ghana]]. Ɔkɔr skuul wɔ Kwame Nkrumah University of Science and Technology na onyaa abodzin krataa (master's degree in Animal Breeding) wɔ Mbowa Awo mu wɔ afe 2000 mu.
== Edwuma ==
Ansaana Arthur rebɛyɛ mbrahyɛbaguanyi no, nna ɔyɛ kyerɛkyerɛnyi wɔ Anglican Mpanyimfo Ntoado Skuul wɔ Kumase.<ref name="ghanamps.com"/>
== Amanyɛ ==
Arthur yɛ National Democratic Congress kuwba. Afe 2009 mu no, odzii Joe Kingsley Hackman no do nkonyim dɛ mbrahyɛbaguanyi maa Gomoa West ber a odzii nkonyim wɔ afe 2008 wɔ Ghana ambatow kɛse no mu. Ambatow mu no, onyaa mba 15,985 a nna ogyina hɔ ma 47.47% fir mba dodow a wɔtowee no mu na ɔdze dzii akansifo nkaa no hɔn do nkonyim.<ref name="web.archive.org">https://web.archive.org/web/20230906060031/https://ghanaelections.peacefmonline.com/pages/2008/central/75/index.php</ref> Ogyinaa bio wɔ afe 2012 Ghana ambatow kɛse no mu na odzii nkonyim, iyi maa onyaa akwanya dɛ obegyina mpɛn a otsia ebien ama n'ambatow mpasua no. Afe 2012 ambatow mu no, onyaa mba 27,624 a nna ogyina hɔ ma 56,6% fir mba dodow a wɔtowee no mu.
Naasi afe 2016 mu no, oenntum enngyina wɔ afe 2016 Ghana ambatow kɛse no mu osiandɛ odzii nkogu wɔ National Democratic Congress (NDC) mbrahyɛbagua ambatow no mu. Iyi maa Samuel Fletcher gyinaa maa NDC wɔ afe 2016 Ghana ambatow no mu.<ref name="web.archive.org"/>
== Nhwɛdo ==
[[Nkyekyεmu:Ghanafo]]
[[Nkyekyεmu:Ghana mbrahyɛbaguafo 2005-2009]]
[[Nkyekyεmu:Ghana mbrahyɛbaguafo 2009–2013]]
[[Nkyekyεmu:Ghana mbrahyɛbaguafo 2013–2017]]
b14iqwt5dzoyszysg7b0p7t320f3tof
J.E. Afful
0
547
51921
47664
2026-09-13T12:47:25Z
Assilidjoe
33
Added wikidata
51921
wikitext
text/x-wiki
{{Databox|item=Q99932774}}
'''John Edward Afful''' yɛ Ghana amanyɛnyi na kuw ba wɔ mbrahyɛbagua fie a ɔtɔ do ebien wɔ Ghana amambu a otsia anan mu a ogyinaa maa Abura-Asebu-Kwamankɛse ambatow mpasua do wɔ [[Finimfin Mantɔw( Central region Ghana)|Finimfin Mantɔw]] mu wɔ [[Ghana]].<ref name="web.archive.org">https://web.archive.org/web/20221121043326/https://ghanaelections.peacefmonline.com/pages/1996/central/64/index.php</ref>
== Abɔse ==
Wɔwoo Afful wɔ Abura/asebu/Kwamankese a ɔwɔ Finimfin Mantɔw mu wɔ Ghana.<ref name="web.archive.org"/>
== Amanyɛsɛm ==
Afful kɔr mbrahyɛbagua fie wɔ NDC amanyɛkuw ne dzi mu, dze maa Abura-Asebu-Kwamankɛse wɔ Finimfin Mantɔw mu wɔ Ghana.Onyaa amba 20,262 wɔ amba dodow a ɔyɛ 33,585 mu a ogyina hɔ ma ɔha nkyɛmu eduanan anan ekyir pɔw du(44.10%) sen Andrew Kingsford Mensah a ɔyɛ NPP amanyɛkuwnyi a onyaa 13,088 a ɔyɛ ɔha nkyɛmu eduonu awɔtwe ekyir pɔw eduonum(28.50%) na Emmanuel F. Appiah-Kibi a ɔyɛ CPP amanyɛkuwnyi nyaa 235 a ɔyɛ ɔha nkyɛmu 0.50%. Wɔ ber a wɔsan so yii no dɛ Ɔsoafo a ɔhwɛ Ɔbɔadze asaase,abɔdze nyansapɛ na abaefor ndwuma do(Minister of Environment, Science and Technology).<ref name="web.archive.org"/>
== Mboaedze ==
[[Nkyekyεmu:Ghanafo]]
[[Nkyekyεmu:Ghana mbrahyɛbaguafo 1997–2001]]
nzqnm89dcge2eccxluhcqc00aetchhq
Wesley Girls' High School
0
1067
51916
49966
2026-09-13T12:39:58Z
Assilidjoe
33
Added wikidata
51916
wikitext
text/x-wiki
{{Databox|item=Q7983927}}
'''Wesley Girls' High School''' (WGHS) yɛ nwomasua bea a wɔdze tsetse mbasiamba wɔ Oguaa wɔ Finimfin Mantɔw mu wɔ Ghana. Harriet Wrigley, Methodist ɔsomfo bi ne yer na ɔdze sii hɔ wɔ afe 1836 mu. Wɔdze nyia ɔhyehyɛɛ Methodism, John Wesley, dzin na wɔdze too skuul no.
== '''Abakɔsɛm''' ==
Wesley Mbasiamba ntoado skuul no, Afrika Almanac dze ntoado skuul 100 a oye biara wɔ Afrika no mu dza ɔtɔ do 68 wɔ afe 2003 mu, a ogyina nwomasua pa, esuafo a wɔdzen hɔn ho hyɛ mu, ahoɔdzen na dwumadzi ahorow a aluminae, skuul ho nsɛm, intanɛt na nsɛm ho amandzɛɛbɔ a wotum hu do.
== '''Ndzɛmba a wotum yɛ''' ==
Odze nkonim wɔ Sprite Ball Championship mu wɔ afe 2008 na 2016 mu.
'''Esuafo a wowiee skuul wɔ hɔ''
* Rose Constance Owusu, former justice of the Supreme Court of [[Ghana]] (2008 – 2014)
* Deborah Owusu-Bonsu, musician, television presenter and model
* Martha Akyaa Pobee, Diplomat, Permanent Member to the United Nations,
* Lucy Quist, first Ghanaian woman to become the CEO of a multinational telecommunications company in Ghana
* Mabel Simpson, fashion designer
* Hanna Tetteh, former Minister for Trade and Industry and former Minister for Foreign Affairs
* Gertrude Torkornoo, active Justice of the Supreme Court of Ghana (2019–)
* Yvonne Tsikata, international economist and first Ghanaian woman to become vice president at the World Bank
* Julia Osei Tutu, wife of Asantehene, Otumfuo Nana Osei Tutu II
* Georgina Theodora Wood, former police prosecution officer, first female Chief Justice of Ghana
* Nana Oye Mansa Yeboaa, first female deputy Governor of the Bank of Ghana, and former Ghanaian diplomat
* Vida Yeboah, minister of state in the Rawlings government, former Headmistress of Mfanstiman Girls' Secondary School
d1kpg65d234k5zimdkcr2m34gvl1zwj
51917
51916
2026-09-13T12:40:47Z
Assilidjoe
33
Added category
51917
wikitext
text/x-wiki
{{Databox|item=Q7983927}}
'''Wesley Girls' High School''' (WGHS) yɛ nwomasua bea a wɔdze tsetse mbasiamba wɔ Oguaa wɔ Finimfin Mantɔw mu wɔ Ghana. Harriet Wrigley, Methodist ɔsomfo bi ne yer na ɔdze sii hɔ wɔ afe 1836 mu. Wɔdze nyia ɔhyehyɛɛ Methodism, John Wesley, dzin na wɔdze too skuul no.
== '''Abakɔsɛm''' ==
Wesley Mbasiamba ntoado skuul no, Afrika Almanac dze ntoado skuul 100 a oye biara wɔ Afrika no mu dza ɔtɔ do 68 wɔ afe 2003 mu, a ogyina nwomasua pa, esuafo a wɔdzen hɔn ho hyɛ mu, ahoɔdzen na dwumadzi ahorow a aluminae, skuul ho nsɛm, intanɛt na nsɛm ho amandzɛɛbɔ a wotum hu do.
== '''Ndzɛmba a wotum yɛ''' ==
Odze nkonim wɔ Sprite Ball Championship mu wɔ afe 2008 na 2016 mu.
'''Esuafo a wowiee skuul wɔ hɔ''
* Rose Constance Owusu, former justice of the Supreme Court of [[Ghana]] (2008 – 2014)
* Deborah Owusu-Bonsu, musician, television presenter and model
* Martha Akyaa Pobee, Diplomat, Permanent Member to the United Nations,
* Lucy Quist, first Ghanaian woman to become the CEO of a multinational telecommunications company in Ghana
* Mabel Simpson, fashion designer
* Hanna Tetteh, former Minister for Trade and Industry and former Minister for Foreign Affairs
* Gertrude Torkornoo, active Justice of the Supreme Court of Ghana (2019–)
* Yvonne Tsikata, international economist and first Ghanaian woman to become vice president at the World Bank
* Julia Osei Tutu, wife of Asantehene, Otumfuo Nana Osei Tutu II
* Georgina Theodora Wood, former police prosecution officer, first female Chief Justice of Ghana
* Nana Oye Mansa Yeboaa, first female deputy Governor of the Bank of Ghana, and former Ghanaian diplomat
* Vida Yeboah, minister of state in the Rawlings government, former Headmistress of Mfanstiman Girls' Secondary School
[[Nkyekyεmu:Ghana Nsɔwdo Skuul]]
sgrregcagkelgpstre592kv46on3m0n
Yawa Hansen-Quao
0
1089
51911
49973
2026-09-13T12:32:23Z
Assilidjoe
33
Added wikidata
51911
wikitext
text/x-wiki
{{Databox|item=Q21064501}}
'''Yawa Hansen-Quao''' (wɔwoo no wɔ Accra) oyɛ Ghananyi a ɔhyehyɛɛ, asetsena mu edwumayɛfo ne ɔbaa ho ɔpɛfo.<ref name="Led">''"#LeadershipIs: Q&A with Yawa Hansen-Quao, Founder of Leading Ladies' Network - ALU". Retrieved 2015-08-20.''</ref><ref name="Lead">''"Leading Lady: Yawa Hansen-Quao, Ghana". Ventures Africa. Retrieved 2015-08-20.''</ref> Ɔtse Ashesi Sukuupɔn Kɔlege bagua mu, ɔsom wɔ afotufo bagua mu, Mbaa Asoɛe a ohwɛ Wiase Nyinaa Akannifo do, Benedictine Sukuupɔn mu. Ɔno na ɔhyehyɛɛ "Leading Ladies Network (LLN)", na ɔyɛ "African Leadership Network" ne World Economic Forum’s Global Shapers Community no muni. Ɔyɛ tumi a osɛ dɛ wobu akontaa wɔ abeawa abofra no nhomasua ne yiyedzi mu.<ref name="Led" /><ref>''"Yawa Hansen-Quao". Global Shapers. Retrieved 2015-08-22.''</ref><ref>''"Board of Directors (College) - Ashesi University College". www.ashesi.edu.gh. Retrieved 2015-08-22.''</ref><ref name="Yawa">''"Yawa Hansen-Quao". World Economic Forum. Retrieved 2015-08-22.''</ref>
Yawa Hansen-Quao yɛ [[Ghana]] ɔmanyɛfo bi a wɔhyɛɛ no ma oguan fii ɔman no mu wɔ 1980 mfe no mfiase mu wɔ amanbu mu basabasayɛ ber no mu no babaa panyin. Ɔtsena ne mbofraase dɛ oguanfo wɔ Togo na afei ɔtsena United States. Te dɛ Afrika aguanfo pii a wɔhyɛɛ hɔn ma woguan frii hɔn asasepɔn no do no, wɔtsetsee no wɔ amanbrɛ ebien ntam na odze ebien no nyinaa hyɛɛ ne mu. Na onyɛ ber a ɛyɛ mmerɛw mma Yawa, na ɔtsena ahotoso a onye dɛ wɔbɛsan aba fie ber a ahobambɔ wom kɛse no ase, nanso dɛm mbofra berem a na amanbrɛ ebien wom yi nwene onipa ko a oyɛ ndɛ. Ewiei koraa no ɔsan kɔɔ fie wɔ 1996 mu ber a na ɔyɛ ɔbabun. Kasa a wɔka ne amanbrɛ mu akwansidze ahorow no amma wantum nye mberantse ne mbaa afofor a wɔtsetsee hɔn wɔ Afrika no mbɔ. Nkɔso hokwan ahorow a wɔabara a Afrikafo mbaa betumi anya no daa edzi ntsɛmntsɛm maa Yawa na ber a n’ahwɛfo no tew ne ho na abusua no hwee sikasɛm mu mber a emu yɛ dzen mu akyi no, na osɛ dɛ ɔhyɛ ebusua no dzen na ɔhwɛ n’agya a na ɔyare kokoram no.<ref>''Sachdeva, Gulshan; Sharma, Bharat (September 2021). "Exergy Analysis of an Ejector Cooling System by Modified Gouy–Stodola Equation". International Journal of Air-Conditioning and Refrigeration. '''29''' (3). doi:10.1142/s2010132521500279. ISSN 2010-1325. S2CID 239205743.''</ref>
Wɔ dɛm ahokyer yi nyinara ekyir no na ɔwɔ nkitahodzi a oboa wɔ n’egya, n’adamfo paa ne fotufo a ofri U.S. Mbofra Nkɔdo nhyehyɛe no mu. Dɛm ɔfotufo yi huu tumi pii wɔ ne mu araa ma otuaa Yawa sukuu kaw wɔ ebusua no sikasɛm mu ahokyer mu tse dɛ obɛyɛ a obetumi akɔ s
do akɔ sukuu. Na sukuu yɛ ɔkwan a Yawa akannifo tumi nye adebɔ ahoɔden fi edzi. Wodze dwumadzi ahorow bi a odzii wɔ sukuufo enyido mu no tuaa ne ho akokwaw ne n’asɛyɛde do ka.<ref name="Lead" />
== Ankorankoro asetsena nye nhomasua ==
Hansen-Quao bɛkaa Ashesi Suapɔn ho a na ɔwɔ enyidado dɛ obɛyɛ atsenae a ɔbɛtumi abɛyɛ Ghana nsakraeɛ no fa. Odenam ndwuma pii a ɔyɛe, a ogyina sika fam mboa nye nnamfo ayamuyie do no, ɔhyɛn mu na odze ne ho maa Ashesi. Ber a na ɔwɔ hɔ no ɔhyɛɛ Ashesi Business Club nye "Women of Ashesi " asuafo akuw ase. Ɔsan nso bɛyɛɛ HIV/AIDS atipɛnfo kyerɛkyerɛfo na ewiee koraa no wɔpaw no wɔ afe 2006 mu dɛ ɔbaa a odzi kan a ɔbɛyɛɛ kɔlegefo aban titenanyi wɔ Ghana.<ref>''"Leading Lady: Yawa Hansen-Quao, Ghana". Ventures Africa. 2012-05-29. Retrieved 2022-05-15.''</ref>
Ber a na ɔwɔ sukuu mu no osii gyinae dɛ obedzi asɛm bi a ohaw Afrika sukuupɔn pii, edzifudepɛ ahorow nyinaa ho dwuma. Wɔ nhomasua gyinabea nyinaa mu wɔ Ghana no, na nsisi, adanmudze ne nna ho aguadzi de nya abasobɔdze ebu do na ɔhwehwɛɛ dɛ odze nyidzi mbra bi bɛba ne sukuu mu. Odenam nyidzi ho mbra a ogye toom do no, Ashesi a Hansen-Quao dzi n’enyim no dze gyinapɛn no sii hɔ wɔ nhomasua nhyehyɛe a otrɛw no mu.<ref name="Lead" /> Ɔsan yɛɛ MA wɔ Bɔbeasu, Asomdwee nye Ahobanbɔ mu wɔ Kofi Annan Amanaman Ntam Asomdwee Ntsetsee Asoeɛ ne Honors abodzin krataa wɔ edwumayɛ ne Nneɛma Fofor Nkɔsoɔ mu wɔ Amerika Suapɔn a owɔ Rome. Ɔsan nso dzii adansedzi krataa wɔ Radio ne TV do nkyerɛkyerɛmu mu wɔ Ghana Institute of Journalism, na ɔnyaa Certified Corporate Etiquette na International Protocol Consultant wɔ Protocol School of Washington, USA.<ref name="Yawa" /><ref name="Hans">''Hansen-Quao, Charles. "Our Founder". www.leadingladiesnetwork.org. Retrieved 2015-08-22.''</ref>
== Ndwuma ==
Ber a ber dur dɛ Hansen-Quao fi Ashesi no, na ɔpɛ dɛ ɔbɔ mpɔtam bi a wɔtete akannifo, a otse dɛ ne Ashesi osuahu no. Gyidzi a no mu yɛ dzen a ɔwɔ wɔ Afrika mbaa akannifo a owɔ hɔn mu no maa ɔhyehyɛɛ Leading Ladies Network (LLN), a oyɛ ndzɛmba ne ebusuabɔ nnyina do ma mmabaa ber a wɔredzi akannifo dwumadzi wɔ aban, ɔmanfo, ndwumakuw ahyehyɛdeɛ ne afoforɔ mu. Onam ne Mbaa Akannifoɔ Nkɔsoɔ, Afotuo ne Tumidzi Ntoatoado so no, LLN tsetse mbaa ma wɔyɛ asetena mu nsakraeɛ nnwinnadeɛ, boa hɔn wɔ mbeambea nyinara na osiesie hɔn dɛ wɔbɛyɛ nkoa akannifoɔ wɔ hɔn ndwuma a wɔapaw mu. Dɛm mbaa yi yɛ ndwuma a obɛma hɔn man etu mpɔn na wɔasiesie hɔn ho dɛ wɔbɛfa akannifoɔ dwumadzi foforɔ.<ref name="Led" /><ref name="Lead" /><ref name="Hans" /><ref>''"Achievers Ghana interacts with the Leading Ladies Network". Achievers Ghana. 2015-05-17. Retrieved 2015-08-22.''</ref>
Dɛ yɛdze n’edwuma a ɔyɛ daa dɛ obi a ɔhyehyɛɛ edwuma no to nkyɛn a, Hansen-Quao yɛ Ashesi Sukuupɔn Kɔlege no akwankyerɛfo bagua no muni, wɔ Mbaa Asoɛe a ohwɛ Wiase Nyinaa Akannifo do, Benedictine Sukuupɔn no afotufo bagua no mu, ɔyɛ Afrika Akannifo Nkitahodzi ne Wiase no muni Sikasɛm Nhyiam no Wiase Nyinaa Ndɛmba a Wɔyɛ no Kuw. Ɔsan nso yɛ akannifoɔ fotufoɔ ma UN Mbaa a oboa ma wɔyɛ akannifoɔ adzesua nhyehyɛeɛ a obɛma mbaa akannifoɔ tumi akɔ enyim wɔ Afrika Apueeɛ nye Anafoɔ fam.<ref name="Hans" />
== Abasobɔdze nye dza woetum ayɛ ==
Wɔ afe 2016 mu no, wɔmaa no afe 2016 Eisenhower Fellows wɔ Eisenhower Fellowship Africa Program a odzi kan no ho.<ref>''"Ashesi alumna, Yawa Hansen-Quao '07, awarded Eisenhower Fellowship". www.ashesi.edu.gh. Retrieved 2021-03-13.''</ref>
Wɔ March 2021 mu no, wodze Hansen-Quao too gua dɛ Vlisco Ghana Ɔmanpanyin ama afe no. Wɔpaw no osiandɛ dwuma a odzii wɔ mbea akannifo ne afoforo a wɔwɔ Afrika nkyerɛkyerɛ mu nti.<ref>''Ali, Mohammed (2021-03-12). "Vlisco unveils Yawa Hansen-Quao as 2021 ambassador for Ghana". Graphic Online. Retrieved 2021-03-13.''</ref><ref>''"Vlisco unveils Yawa Hansen-Quao as the Ghana Ambassador for 2021". www.ghanaweb.com. 2021-03-10. Retrieved 2021-03-13.''</ref><ref>''Debrah, Ameyaw (2021-03-12). "Vlisco Names Female Leadership Advocate, Yawa Hansen-Quao As Ghana Ambassador For 2021 - Ameyaw Debrah"''</ref>
== Mboaedze ==
<references />
c2tmn3qqkmu7zob1ftyss1omlbjs14k
51912
51911
2026-09-13T12:33:39Z
Assilidjoe
33
Added category
51912
wikitext
text/x-wiki
{{Databox|item=Q21064501}}
'''Yawa Hansen-Quao''' (wɔwoo no wɔ Accra) ɔyɛ Ghananyi a ɔhyehyɛɛ, asetsena mu edwumayɛfo ne ɔbaa ho ɔpɛfo.<ref name="Led">''"#LeadershipIs: Q&A with Yawa Hansen-Quao, Founder of Leading Ladies' Network - ALU". Retrieved 2015-08-20.''</ref><ref name="Lead">''"Leading Lady: Yawa Hansen-Quao, Ghana". Ventures Africa. Retrieved 2015-08-20.''</ref> Ɔtse Ashesi Sukuupɔn Kɔlege bagua mu, ɔsom wɔ afotufo bagua mu, Mbaa Asoɛe a ohwɛ Wiase Nyinaa Akannifo do, Benedictine Sukuupɔn mu. Ɔno na ɔhyehyɛɛ "Leading Ladies Network (LLN)", na ɔyɛ "African Leadership Network" ne World Economic Forum’s Global Shapers Community no muni. Ɔyɛ tumi a osɛ dɛ wobu akontaa wɔ abeawa abofra no nhomasua ne yiyedzi mu.<ref name="Led" /><ref>''"Yawa Hansen-Quao". Global Shapers. Retrieved 2015-08-22.''</ref><ref>''"Board of Directors (College) - Ashesi University College". www.ashesi.edu.gh. Retrieved 2015-08-22.''</ref><ref name="Yawa">''"Yawa Hansen-Quao". World Economic Forum. Retrieved 2015-08-22.''</ref>
Yawa Hansen-Quao yɛ [[Ghana]] ɔmanyɛfo bi a wɔhyɛɛ no ma oguan fii ɔman no mu wɔ 1980 mfe no mfiase mu wɔ amanbu mu basabasayɛ ber no mu no babaa panyin. Ɔtsena ne mbofraase dɛ oguanfo wɔ Togo na afei ɔtsena United States. Te dɛ Afrika aguanfo pii a wɔhyɛɛ hɔn ma woguan frii hɔn asasepɔn no do no, wɔtsetsee no wɔ amanbrɛ ebien ntam na odze ebien no nyinaa hyɛɛ ne mu. Na onyɛ ber a ɛyɛ mmerɛw mma Yawa, na ɔtsena ahotoso a onye dɛ wɔbɛsan aba fie ber a ahobambɔ wom kɛse no ase, nanso dɛm mbofra berem a na amanbrɛ ebien wom yi nwene onipa ko a oyɛ ndɛ. Ewiei koraa no ɔsan kɔɔ fie wɔ 1996 mu ber a na ɔyɛ ɔbabun. Kasa a wɔka ne amanbrɛ mu akwansidze ahorow no amma wantum nye mberantse ne mbaa afofor a wɔtsetsee hɔn wɔ Afrika no mbɔ. Nkɔso hokwan ahorow a wɔabara a Afrikafo mbaa betumi anya no daa edzi ntsɛmntsɛm maa Yawa na ber a n’ahwɛfo no tew ne ho na abusua no hwee sikasɛm mu mber a emu yɛ dzen mu akyi no, na osɛ dɛ ɔhyɛ ebusua no dzen na ɔhwɛ n’agya a na ɔyare kokoram no.<ref>''Sachdeva, Gulshan; Sharma, Bharat (September 2021). "Exergy Analysis of an Ejector Cooling System by Modified Gouy–Stodola Equation". International Journal of Air-Conditioning and Refrigeration. '''29''' (3). doi:10.1142/s2010132521500279. ISSN 2010-1325. S2CID 239205743.''</ref>
Wɔ dɛm ahokyer yi nyinara ekyir no na ɔwɔ nkitahodzi a oboa wɔ n’egya, n’adamfo paa ne fotufo a ofri U.S. Mbofra Nkɔdo nhyehyɛe no mu. Dɛm ɔfotufo yi huu tumi pii wɔ ne mu araa ma otuaa Yawa sukuu kaw wɔ ebusua no sikasɛm mu ahokyer mu tse dɛ obɛyɛ a obetumi akɔ s
do akɔ sukuu. Na sukuu yɛ ɔkwan a Yawa akannifo tumi nye adebɔ ahoɔden fi edzi. Wodze dwumadzi ahorow bi a odzii wɔ sukuufo enyido mu no tuaa ne ho akokwaw ne n’asɛyɛde do ka.<ref name="Lead" />
== Ankorankoro asetsena nye nhomasua ==
Hansen-Quao bɛkaa Ashesi Suapɔn ho a na ɔwɔ enyidado dɛ obɛyɛ atsenae a ɔbɛtumi abɛyɛ Ghana nsakraeɛ no fa. Odenam ndwuma pii a ɔyɛe, a ogyina sika fam mboa nye nnamfo ayamuyie do no, ɔhyɛn mu na odze ne ho maa Ashesi. Ber a na ɔwɔ hɔ no ɔhyɛɛ Ashesi Business Club nye "Women of Ashesi " asuafo akuw ase. Ɔsan nso bɛyɛɛ HIV/AIDS atipɛnfo kyerɛkyerɛfo na ewiee koraa no wɔpaw no wɔ afe 2006 mu dɛ ɔbaa a odzi kan a ɔbɛyɛɛ kɔlegefo aban titenanyi wɔ Ghana.<ref>''"Leading Lady: Yawa Hansen-Quao, Ghana". Ventures Africa. 2012-05-29. Retrieved 2022-05-15.''</ref>
Ber a na ɔwɔ sukuu mu no osii gyinae dɛ obedzi asɛm bi a ohaw Afrika sukuupɔn pii, edzifudepɛ ahorow nyinaa ho dwuma. Wɔ nhomasua gyinabea nyinaa mu wɔ Ghana no, na nsisi, adanmudze ne nna ho aguadzi de nya abasobɔdze ebu do na ɔhwehwɛɛ dɛ odze nyidzi mbra bi bɛba ne sukuu mu. Odenam nyidzi ho mbra a ogye toom do no, Ashesi a Hansen-Quao dzi n’enyim no dze gyinapɛn no sii hɔ wɔ nhomasua nhyehyɛe a otrɛw no mu.<ref name="Lead" /> Ɔsan yɛɛ MA wɔ Bɔbeasu, Asomdwee nye Ahobanbɔ mu wɔ Kofi Annan Amanaman Ntam Asomdwee Ntsetsee Asoeɛ ne Honors abodzin krataa wɔ edwumayɛ ne Nneɛma Fofor Nkɔsoɔ mu wɔ Amerika Suapɔn a owɔ Rome. Ɔsan nso dzii adansedzi krataa wɔ Radio ne TV do nkyerɛkyerɛmu mu wɔ Ghana Institute of Journalism, na ɔnyaa Certified Corporate Etiquette na International Protocol Consultant wɔ Protocol School of Washington, USA.<ref name="Yawa" /><ref name="Hans">''Hansen-Quao, Charles. "Our Founder". www.leadingladiesnetwork.org. Retrieved 2015-08-22.''</ref>
== Ndwuma ==
Ber a ber dur dɛ Hansen-Quao fi Ashesi no, na ɔpɛ dɛ ɔbɔ mpɔtam bi a wɔtete akannifo, a otse dɛ ne Ashesi osuahu no. Gyidzi a no mu yɛ dzen a ɔwɔ wɔ Afrika mbaa akannifo a owɔ hɔn mu no maa ɔhyehyɛɛ Leading Ladies Network (LLN), a oyɛ ndzɛmba ne ebusuabɔ nnyina do ma mmabaa ber a wɔredzi akannifo dwumadzi wɔ aban, ɔmanfo, ndwumakuw ahyehyɛdeɛ ne afoforɔ mu. Onam ne Mbaa Akannifoɔ Nkɔsoɔ, Afotuo ne Tumidzi Ntoatoado so no, LLN tsetse mbaa ma wɔyɛ asetena mu nsakraeɛ nnwinnadeɛ, boa hɔn wɔ mbeambea nyinara na osiesie hɔn dɛ wɔbɛyɛ nkoa akannifoɔ wɔ hɔn ndwuma a wɔapaw mu. Dɛm mbaa yi yɛ ndwuma a obɛma hɔn man etu mpɔn na wɔasiesie hɔn ho dɛ wɔbɛfa akannifoɔ dwumadzi foforɔ.<ref name="Led" /><ref name="Lead" /><ref name="Hans" /><ref>''"Achievers Ghana interacts with the Leading Ladies Network". Achievers Ghana. 2015-05-17. Retrieved 2015-08-22.''</ref>
Dɛ yɛdze n’edwuma a ɔyɛ daa dɛ obi a ɔhyehyɛɛ edwuma no to nkyɛn a, Hansen-Quao yɛ Ashesi Sukuupɔn Kɔlege no akwankyerɛfo bagua no muni, wɔ Mbaa Asoɛe a ohwɛ Wiase Nyinaa Akannifo do, Benedictine Sukuupɔn no afotufo bagua no mu, ɔyɛ Afrika Akannifo Nkitahodzi ne Wiase no muni Sikasɛm Nhyiam no Wiase Nyinaa Ndɛmba a Wɔyɛ no Kuw. Ɔsan nso yɛ akannifoɔ fotufoɔ ma UN Mbaa a oboa ma wɔyɛ akannifoɔ adzesua nhyehyɛeɛ a obɛma mbaa akannifoɔ tumi akɔ enyim wɔ Afrika Apueeɛ nye Anafoɔ fam.<ref name="Hans" />
== Abasobɔdze nye dza woetum ayɛ ==
Wɔ afe 2016 mu no, wɔmaa no afe 2016 Eisenhower Fellows wɔ Eisenhower Fellowship Africa Program a odzi kan no ho.<ref>''"Ashesi alumna, Yawa Hansen-Quao '07, awarded Eisenhower Fellowship". www.ashesi.edu.gh. Retrieved 2021-03-13.''</ref>
Wɔ March 2021 mu no, wodze Hansen-Quao too gua dɛ Vlisco Ghana Ɔmanpanyin ama afe no. Wɔpaw no osiandɛ dwuma a odzii wɔ mbea akannifo ne afoforo a wɔwɔ Afrika nkyerɛkyerɛ mu nti.<ref>''Ali, Mohammed (2021-03-12). "Vlisco unveils Yawa Hansen-Quao as 2021 ambassador for Ghana". Graphic Online. Retrieved 2021-03-13.''</ref><ref>''"Vlisco unveils Yawa Hansen-Quao as the Ghana Ambassador for 2021". www.ghanaweb.com. 2021-03-10. Retrieved 2021-03-13.''</ref><ref>''Debrah, Ameyaw (2021-03-12). "Vlisco Names Female Leadership Advocate, Yawa Hansen-Quao As Ghana Ambassador For 2021 - Ameyaw Debrah"''</ref>
== Mboaedze ==
<references />
[[Nkyekyεmu:Ghananyi]]
4ft8jnfznker7z9xtvyny5cutjlj3k1
Karatsu Kunchi
0
1397
51908
13877
2026-09-13T12:26:09Z
Assilidjoe
33
Added wikidata
51908
wikitext
text/x-wiki
{{Databox|item=Q493695}}
'''Karatsu Kunchi''' (唐津くんち; nsienyim "kunchi" n'asekyerɛ ara nye afahyɛ) yɛ Japanfo afahyɛ a ɔkɔ do wɔ afe biara mu wɔ Karatsu kuropɔn no mu, Saga Prefecrure, wɔ Japanfo hɔn Kyūshū asaase traa no do.
[[File:UesugiKabuto.jpg|thumb|Floats make their way through the streets of [[Karatsu, Saga|Karatsu]] on the opening night of the festival.]]
== Ho Asɛm ==
Afahyɛ no a ɔhyɛ ase ewimbir wɔ Ɔberɛfɛw 2 na owie wɔ 4th, yɛ hikiyama santsen duanan dabiara, dɔm dodow hyia mu nantsew bɔ mu tse dɛ samuri helmets, po, ɔtwease, na abɔdze bi a hɔn ho yɛ hu binom, a wonyaa hɔn nyina wɔ dua mu, lakwa, na ndzɛmba binom. Ɔyɛ dwumadzi tsitsir wɔ Karatsu hɔn dwumdzi krataa mu, a wɔtaa nya dɔm wɔ beebiara a ɔyɛ nkorɔfo 150,000 na 500,000 dodow ntamu wɔ nkurow a etwa hɔn ho ehyia, wɔ hɔn nda-ebiasa ahomgye no mu.
[[File:Hikiyama.jpg|thumb|''Hikiyama'' on display.]]
Santsen kor biara- a ogyina akwansin enum na esia ntamu no, a no mu dur bɛyɛ tɔnso enum no hɔn a wɔpaaw hɔn fii Karatsu ahye do mu duanan twa kwan to kurow no mu, tow dɛm ndwom yi "En-ya! En-ya! En-ya!"(or"Yoi-sa! Yoi-sa! Yoi-sa!") na taiko kyenbɔfo ndwom na abɛn a woetue bɔn ato n'ase. Dwumadzi no a Shinto abosomfie na wodzi mu akotsen no,( hɔ na wɔdze santsen ne nyina sie wɔ mfe a aka nyina), akɔ do mfeha nye, santsen a wɔyɛe nnkyɛree yɛ ma ɔkɔr do wɔ 1819 na 1980 ntamu, afahyɛ no yɛ "Amambra egyapadze bi ohia yie"
==''Hikiyama'' Edzin==
# '''Gyata kɔkɔɔ '''(赤獅子) Katana-machi mansin no wosii (1819)
# '''Gyata ahaebun '''(中町の青獅子) Naka-machi mansin no na wosii (1824)
# '''Turtle na [[Urashima Taro]] '''(カメと浦島太郎)Ɔyɛ Zaimoku-machi mansin (1841)
#*Nnyɛ ɔnnyɛ Taro papa no mbom turtle akoradze wɔ ber a wodzii kan sii no.
# '''Samurai [[Minamoto Yoshitsune]]'s [[Kabuto]] '''(源義経の兜) by Gofuku-machi (1844)
# '''Po [[bream]]'''(鯛) by Uoya-machi (1845)
# ''' [[Phoenix (mythology)|Phoenix]]-Nsumuhyɛn'''(鳳凰丸) by Oishi-machi (1846)
# '''The Flying [[dragon]] '''(飛龍) by Shin-machi (1846)
# '''The Golden lion '''(金獅子) by Hom-machi (1847)
# '''[[Takeda Shingen]]'s '''[[Kabuto]] ''''''(武田信玄の兜) by Kiwata-machi (1864)
# '''[[Uesugi Kenshin]]'s '''[[Kabuto]] ''''''(上杉謙信の兜) by Hirano-machi (1869)
# '''The Drunken [[ogre]] on [[Minamoto Yorimitsu]]'s Kabuto '''(酒呑童子と源頼光の兜) (1869)
# '''Gyata a ɔwɔ orb do '''(珠取獅子) by Kyo-machi (1875)
# '''Sebɔ Tsir [[orca]]'''(鯱) by Kako-machi (1876)
# '''The Boat of seven treasures '''(七宝丸) by Egawa-machi (1876)
# ''' Disappeared: The black lion''' (黒獅子) by Konya-machi
== Edziban na Amambra ==
Ebusua pii sɛe mber yɛ edziban ma nkorɔfo a wɔbɛba abɛsera hɔn wɔ afahyɛ no mu. Iyi yɛ adze a wɔtaa yɛ.
== Dwumadzi Da ==
Dwumadzi no kɔ do wɔ Ɔberɛfɛw 2,3 na 4. Da a ɔtɔ do ebiasa no yɛ ahomgyeda wɔ Japan a wɔfrɛ no Amambra da.
84ez9zneptuukjtmsqve23lmom1zs77
Ewo hayɛ
0
1427
51927
11772
2026-09-13T13:00:01Z
Assilidjoe
33
Added wikidata
51927
wikitext
text/x-wiki
{{Databox|item=Q2961380}}
''''''Honey hunting''' anaa '''honey harvesting''' yɛ akwan a wɔ fa do dze nya ewo fri ndowa a hɔn enyiwa do yɛ hyew hɔ. Ɔyɛ dwumadzi kor bi a nyimpa ayɛ efri tsetse na and ndɛ mber yi Ebibiman afa bi gu do dze dzi dwuma, Asia, Australia na South America. Sɛ yɛ hwɛ mu yie a ndzeyeɛ a ɔkyerɛ Ewo ha yɛ fri ndowa hɔ nye mboba a w'akyerɛw do, a ɔkyerɛ fri 8,000 BC. Wɔ Europe ne mfe ne mfinfin, kwan a wɔ nya ewo fri ndowa a hɔn enyiwa yɛ dzen yie anaa ndowa a hɔn enyiwa yɛ dzen kakra nna wɔ soa na w'atɔn.
Ewo a wɔ nya no wɔ ndowa a hɔn enyiwa yɛ dzen yie no wɔ taa nya no wɔ aber a wɔdze wusiw hyɛ ndowa no do na wɔ buei ndua anaa mboba a ndowa no hyɛ mu no, mpɛn pii no ekyir asɛm no nye dɛ ndowa no sɛi.
== Africa ==
Ewo ha yɛ wɔ Africa ka hɔn amanbrɛ ahorow no bi ho wɔ mbeambea pii na abɔmbɔfo ayɛ edwuma yi wɔ mfe apem mu.
== Asia ==
=== Nepal ===
Nsɛmkyerɛw dwumadzi a nsɛmkyerɛwnyi a ɔsan twa mfonyin a ɔyɛ Diane Summers na Eric Valli wɔ '''Honey hunters of Nepal''' nsɛmkyerɛw edwuma fa Gurung tribesmen wɔ west-central Nepal a wɔbɔɔ wura kwayɛ mu dɛɛ wɔrehwehwɛ ewo a n'ano yɛ dzen na wɔdze akadze ahorow a obotum ama biribia esi na wɔdze dzii dwuma dze nyaa ewo no.
Mpɛn ebien wɔ afe kor mu wɔ sor wɔ Himalayan foothills ma central Nepal kuw ahorow a mbanyinfo ayɛ mu ma hyia wɔ botan a ɔyɛ fie ma ndowa beberee a wɔwɔ ewiadze, ''Apis laboriosa''. Tse dɛ ma wɔwɔ ma hɔn ase dɔɔr no, mbanyimba kɔ Himalayan botan no ho na wɔ kɔ yi ndowa no hɔn ewo no.
Wɔkyerɛw faa dɛm nsɛm yi ho wɔ BBC2 nsɛnkyerɛw mu wɔ Ayɛwoho 2008 a dzin a ɔda do yɛ ''Jimmy and the Wild Honey Hunters-Sun''. Engiresi Okuanyi tuu kwan kɔɔ Himalayan foothills dɛɛ orekɔyɛ ewo hayɛ nhwehwɛmu. Ewiadze nyinara mu bia a ndowa a wɔyɛ ewo dɔɔso, ''A. laboriosa'' bor ebien wɔ dzaa ɔwɔ UK bea a wɔdze hɔn akɛse n'ara esie wɔ tsenabea a awɔw wɔ hɔ ama w'ama ehyew. Akyerɛwsɛm no na ibi fa dɛ wɔrofow ahoma atwer ananmɔn a ɔyɛ 200 na wɔsɔ kenten na dua tsentsen dze pia dzaa ewo wɔ do no n'akɛse a bɛyɛ ndowa ɔpepem ebien wɔ do na wɔdze ahyɛ kenten mu.
Wɔ mfeha mu no Gurung nyimpa a wɔwɔ ɔman Nepal mu no dze hɔn nkwan to esian mu dze kɔyi ewo fri botan no mu. Andrew Newey twaa mfonyin a ɔkyerɛ dɛm ewudze amanbrɛ yi.
=== Indonesia ===
Amanbrɛ akwan a wɔdze nya ewo wɔ Riau Mantam wɔfrɛ no Menumbai. Dɛm nyimdzee yi hɔn a wɔda no edzi yɛ Petalangan nkorɔfo a wɔtse Sialang dua mu wɔ Tanah Ulayat kwayɛ bea mu, Pelalawan. Menumbai Pelalawan yɛ kwan wɔ yi ewo fri ndowa nkyen a wɔdze bokiti na ahoma. Iyi boa ma wɔ pam ndowa no ama w'ansoso nyimpadua no, sɛ wɔreyi ewo no a wɔwɔ nsɛm a wɔkeka na ndwom a wɔtow. Menumbai Pelalawan wɔ yɛ no wɔ ndowa dan mu na wɔ yɛ no ewiaber nko.
=== Bangladesh na India ===
Wɔ Sunderban kwayɛ mu,Bangladesh na India ne West Bengal na wɔkyɛ, kwayɛ ho nsutsen ho yɛ bea a hɔn a wɔkɔ yi ewo dzi dwuma. Wɔfrɛ hɔn "Mawals". Edwuma yi yɛ hu yie dɛ hɔn a wɔyɛ no dodow n'ara wu wɔ akwan a sebɔ tu hyɛ hɔn do na ɔtaa si wɔ dɛm bea yi. Wɔ otwa mber amandze, a nsesa kakra wɔ mu fri mpɔtam dze kɔ mpɔtam, wɔdze mpaebɔ hyɛ ase na wɔdze afarebɔdze a ɔyɛ ahaban, nduaba, na emo. Na wɔsɔ gya wɔbotan n'ase ma ne nwusiw no pra ndowa no fri dza ewo wɔ ho no.
== Europe ==
=== Function ===
Wɔ enyim paa dɛ Stone Age mber no, nyimpa yii ewo frii ndowa a hɔn enyiwa yɛ dzen hɔ, na ibom ma onyɛ ma wɔdze kɔ gua do kɔtɔn. Fri Middle Age n'ahyɛse no na wɔdze kaa eguadzi edwuma ho, ma wonyim wɔ German-speaking central Europe, mfatoho nye, dɛɛ ''Zeidler'' anaa ''Zeitler'', a nna n'edwuma nye dɛɛ obɛfa ewo a n'ano yɛ dzen, anaa ma ɔwɔ famu kakra anaa ndowa a wɔwɔ fie a wɔkɔ kwayɛ mu. Onntse dɛ ndɛ ndowa hɔn ahwɛfo, w'annfa ndowa no annhyɛ ndowa ndua adan a nyimpa yɛe mu.Na ibom, wɔ twa ebon dɛɛ ndowa dan wɔ ndua adadaw mu wɔsusu kɔ sor bɛyɛ mita esia na wɔdze ntaabow hyɛ ano. Sɛ ndowa ahorow tsena dɛm bia no anaa w'anntsena hɔ ne nyinara gyina hɔn bea a wɔfri mu na ono tum sesa afe biara. Wɔtwa no do so ama mframa pii annsei adze.
=== Distribution ===
Osombo yie, sɛ anka onnyɛ ma ɔwɔ dɛɛ wodzi kan yɛ ma ndua a wɔdze hwɛ ndowa a, ɔyɛ dzaa wɔ gyina do a ɔyɛ conifer . Mbea a odzi mu a wɔdze yɛ ewo hayɛ wɔ Middle Age no mu yɛ wɔ mantam a ɔwɔ Fichtel Mountains na Nuremberg Imperial Forest. Wɔ Bavaria kwayɛ bea a wɔhwɛ ndowa do no hyɛ ase fri afe 959 wɔ Grabenstätt mpɔtam. Na ibom wɔ bea a ɔyɛ ndɛ Berlin, na wɔyɛ ewo hayɛ kɛse n'ara, ne tsitsir wɔ tsetse Grunewald kɛse no.
Wɔ mbea a ɔwɔ Nuremberg nhwɛdo ahorow wɔ hɔ a ɔkyerɛ ewo hayɛ amanbrɛ dwumadzi a nna ɔkɔdo yie a ibi nye castle of Zeidlerschloss wɔ Feucht. Na Ewo no ho hia ma Nuremberg ne gingerbread production; Nuremberg ''Reichswald'' ("The bee garden of the Holy Roman Empire") yɛɛ no beberee .
== References ==
== Literature and Film ==
* Honeyland, 2019 documentary set in North Macedonia
* Eva Crane: ''The world history of beekeeping and honey hunting.'' Duckworth, London, 2000. <nowiki>ISBN 0-7156-2827-5</nowiki>.
* Hermann Geffcken, Monika Herb, Marian Jeliński und Irmgard Jung-Hoffman (Hrsg.): ''Bienenbäume, Figurenstöcke und Bannkörbe''. Fördererkreis d. naturwiss. Museen Berlins, Berlin 1993. <nowiki>ISBN 3-926579-03-X</nowiki>.
* Karl Hasel, Ekkehard Schwartz: ''Forstgeschichte. Ein Grundriss für Studium und Praxis''. 2nd, updated edition. Kessel, Remagen, 2002, <nowiki>ISBN 3-935638-26-4</nowiki>.
* Richard B. Hilf: ''Der Wald. Wald und Weidwerk in Geschichte und Gegenwart – Erster Teil'' [reprint]. Aula, Wiebelsheim, 2003, <nowiki>ISBN 3-494-01331-4</nowiki>.
* Klaus Baake: ''Das Zeidelprivileg von 1350''. Munich, 1990.
* Mark Synnott: “The Last Honey Hunter” p. 80. National Geographic. Vol. 232. No. 1. July 2017.
3f4eyafx9ilbsgw548hposdgs6avisk
Dainichido Bugaku
0
1488
51925
12211
2026-09-13T12:55:01Z
Assilidjoe
33
Added wikidata
51925
wikitext
text/x-wiki
{{Databox|item=Q11435617}}
'''''Dainichido Bugaku''''' (Japanese: 大日堂舞楽, nkyerasee: Vairocana Temple Dance and Entertainment) yɛ esumadze mu amambra asaw na ndwom akron a wɔyɛ no wɔ afe biara mu, a ɔato no dzin "''bugaku''" ama agor a wodzi wɔ ahemfie, na ahemfie no ne nserahwɛ a ɔwɔ hɔ ma Hachimantai, Kazuno District, Akita Prefecture, wɔ ber a worisi abosondan "''Dainichido''", wɔ mfeha awɔtwe n'ahyɛse mu no, na hɔn asaw a wɔdze kyerɛ nkorɔfo.
Atɛntɛbɛn na <nowiki>''</nowiki>taiko<nowiki>''</nowiki> ka adzeyɛdze ho. Akwan dodow a wɔfa do saw sesa fi ber to ber mu, a asaw esuon a ɔwɔ hɔ seseiara a ɔyɛ Gongen-mai, Koma-mai, Uhen-mai, Tori-mai, Godaison-mai, Kōshō-mai, na Dengaku-mai ka ho. Shishi na Vairocana ka kaakaabotobi ho.
Asaw no wɔ afe 1300 abakɔsɛm (Nara period), kaansa wɔhaaw hɔn adwen ma ɔbɛn mfe eduonu esia wɔ mfeha duawɔtwe n'ekyir mu, asaw no, a binom nye mbofra anaa kaakaabotobi, da ho dzi agor wɔ Sanda bosoom a ɔtɔ do ebien fi ewia ne mpuei kesi ewiaber wɔ abosomfie wɔ nkuronkurow Osato, Azukisawa, Nagamine, na Taniuchi mu, a Hachimantai ka ho.
Yamaji Kōzō ma ''Dainichido Bugaku'' da wɔ ber a Nara (CE 794) rokɔ do na n'ewiei mu no na <nowiki>''</nowiki>mid-Heian periods (CE 794 to 1185)<nowiki>''</nowiki> mu, ekyir no <nowiki>''</nowiki>state support of Shinto temple complexes (originally ordered by Emperor Shōmu (CE 701 – 756)<nowiki>''</nowiki> hyɛɛ ase dɛ ɔrotɔ sin na kɔɔto na asɔr mu agofo tsenaa nkuronkurow no mu, a ɔmaa ɔdwontonyi ''Dainichido Bugaku'' twee no ho dɛ ɔyɛ <nowiki>''folk arts''</nowiki>.
9c8t3dwlaklpne2fymgh3eydgq7kqqr
Accra High School
0
1622
51926
35900
2026-09-13T12:57:04Z
Assilidjoe
33
Added category
51926
wikitext
text/x-wiki
{{Databox|item=Q4672820}}'''Accra High School''' yɛ nsᴐwdo skuul a ɔwᴐ Nkran Kurowpᴐn mu, Ghana a ᴐwᴐ Ebibir atᴐe. Skuul yi hyɛɛ ase dɛ mbanyimfo nkotsee naaso ndɛ mbasiafo akɛka ho.
== Abakɔsɛm ==
Accra High School nyimpa a ɔtsee nye owura a oenya ne beebi kɔr Rev.James Roberts wɔ 17 [[Dzifuu]],1923. Skuul no, nna skuul no wɔ mpoano afamu wɔ Aayalolo, a ɔhyɛ Nkran ase, Ghana<ref name=":0">https://www.modernghana.com/news/498687/1/accra-high-school-90-years-and-still-going.html</ref>. Skuul no dzii naferenhyia a odzinkan Dzifuu 1924a wɔnye asɔr a wɔfrɛ no Holy Trinity Cathedral, Accra na Asɛmpa no Anglican Sofo Panyin a ɔwɔ Nkran na ɔkae, owura a oenya ne beebi kɔr Dr. John Aglionby. Yɛhwɛ a, nna nkitahodzi bi da skuul no na asɔr ɔwɔ England ne ntsamu. Wɔ afe 1924 mu no, Skuul no hyɛɛ ase nya hɔn asuafo a wɔrobewie wie saara so na Cambridge Suapɔn no, Royal society of Arts na Pitsman's Shorthand Nsɔhwɛ wɔ Ɛnglehyi aborɔkyirman mu. Wɔ afe1926 mu no, Skuulfo bebiree kyerɛɛw mbofraber mu Cmbridge nsɔhwɛ no na wotwaa paa. Dɛm afe no mu no, Mr. Frank Roberts, Rev. Robert ne ba banyin panyin no, kaa edwumayɛfo no ho ber a owie Suapɔn wɔ Ɛngilehyi Aborɔkyirman mu no. Ɔyɛɛ edwumadzen boaa skuul na skuul n'ahohyɛdo kora wɔ Nkran. wɔ afe 1927 mu no, Owura J. O Ansah Johnson a oenya ne beeb kɔr bɛyɛɛ nyimpa a odzinkan a otwaa Cambridge Skuul abodzin Nsɔhwɛ no<ref name=":0" /><ref>https://www.modernghana.com/news/239549/1/accra-high-secondary-school-tops-tourism-quiz.html</ref><ref>https://web.archive.org/web/20240912214604/http://ww25.ghanaschoolsnet.com/group/accrahighschool?subid1=20240913-0744-1244-9650-acb5e74e871e</ref><ref>https://www.hugedomains.com/domain_profile.cfm?d=omgghana.com</ref>.
== Mboaedze ==
<references />
[[Nkyekyεmu:Ghana Nsɔwdo Skuul]]
rjnzw82b7ob9rcr4tijssy0uy2u4u6g
Bolgatanga Girls Senior High School
0
3592
51914
49500
2026-09-13T12:36:32Z
Assilidjoe
33
Added wikidata
51914
wikitext
text/x-wiki
{{Databox|item=Q28134813}}
'''Bolgatanga Girls Senior High School''' yɛ mbasiafo nsɔwdo skuul a ɔwɔ Bolgatanga wɔ Etsifi Atɔe Mantɔw mu wɔ [[Ghana]], wosii no 1956 dɛ mbasiafo finimfin esuafo a wɔda skuul hɔ skuul, na wɔsesaa no bɛyɛɛ mbasiafo mpanyin akyerɛkyerɛfo skuul wɔ afe 1965 na wɔsan sesaa no bɛyɛɛ mbasiafo nsɔwdo skuul wɔ afe 1973 mu.
[[Nkyekyεmu:Ghana Nsɔwdo Skuul]]
[[Nkyekyεmu:Aban skuul ahorow a wɔwɔ Ghana]]
bwaeliyyr91tt6nw1e1e393bocvtujp
Tweneboa Kodua Senior High School
0
3643
51910
49542
2026-09-13T12:31:08Z
Assilidjoe
33
Added wikidata
51910
wikitext
text/x-wiki
{{Databox|item=Q104846910}}
'''Tweneboa Kodua Senior High School''', [[Ghana]] Manmpanyin a odzinkan, Osagyefo Dr. Kwame Nkrumah tseew, ɔyɛ nsɔwdo skuula yehun wɔ Kumawu kuorw mu a ɔwɔ Esuantse Mantɔw mu. Skuul no yɛ mbanyimfo na mbasiafo na wobuee no afe 1959 mu.
[[Nkyekyεmu:Ghana Nsɔwdo Skuul]]
[[Nkyekyεmu:Aban skuul ahorow a wɔwɔ Ghana]]
iqnrkurlu8dvtn9nbe7w5lpki63vqyt
Koose
0
3852
51922
49851
2026-09-13T12:51:32Z
Assilidjoe
33
Added wikidata
51922
wikitext
text/x-wiki
{{Databox|item=Q99932774}}
[[File:Koko and koose joint.jpg|thumb|Koose]][[File:Koose 1.png|thumb|freshly fried koose]]
Koose '''(Dagbani: [ˈKooshe])''' a wɔsan frɛ no Eduwa keeke<ref>https://web.archive.org/web/20221027124243/https://www.peacefmonline.com/pages/local/social/202005/408053.php</ref> no yɛ biribi a wɔkyew a muoko wɔ mu na biribi tuntum-tuntum sisi mu a wodzi no Ebibirmu Atɔe afamu dɛ akɔndɔdze. Wɔtaa dze ka kooko.<ref>https://www.sophiaapenkro.com/ghanaian-breakfast-koko-with-koose-bread/</ref> Ɔtɔfa bi a, wotum dze hyɛ paanoo mu dzi bɔ mu, a wɔfrɛ no "Koose Paanoo" anaa "Paanu Kooshe".
Koose nnyɛ na wɔ Ebibirmu Atɔe afamu wɔ Hausafo a wɔwɔ Alataman no N'etsifi do,Dagombafo a wɔwɔ [[Ghana]], na Ebibirmu Atɔe ne fa nkaa bi tse dɛ, Sierra leone na cameroon. Yebohu koose so wɔ Karibea aman bi tse dɛ Cuba na Amɛreka Anee aman bi tse dɛ Brazil mu. Ghanafo frɛ no "Koose","kooshe" anaa "koosay" . Alataman mu so no, wɔfrɛ no "akara",Brazilfo so frɛ no acaraje na Cuba mu nso no wɔfrɛ no "bollitos de carita". Dagbambafo a wɔwɔ Ghana no frɛ no"Kooshe",Awonafo frɛ no "agawu" na Zongofo so frɛ no "koose tankuwa".<ref>https://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/food/index.html</ref><ref>https://web.archive.org/web/20210823075632/http://miczd.gov.gh/news/91</ref>
== Edzibandur ==
Koose kitsa wɔ nsɛw, edzibandur a ɔko tsia nyarbanyarba , na edzibandur a ɔboa ma onyin a ɔwɔ biribi a n'enyiwa nketsenketse a osisi mu no<ref>https://web.archive.org/web/20210823075632/http://miczd.gov.gh/news/91</ref>.
== Mboaedze ==
no83blkwh4rjig8g3nm5vpss1dc9pjk
Gen kasa
0
4135
51919
49790
2026-09-13T12:44:34Z
Assilidjoe
33
Added wikidata
51919
wikitext
text/x-wiki
{{Databox|item=Q33450}}
Gen (wotum frɛ no Gɛ̃, Gɛn gbe, Gebe, Guin, Mina, Mina-Gen, nye Popo ) yɛ Gbe kasa a wɔka no wɔ Etsifi Epuei afa a ɔwɔ Togo wɔ Maritime Mantɔw no mu. Tse dɛ mbrɛ kasa nkae no tse no, Gen yɛ ndze kasa.
== Abakɔsɛm ==
Gen-Minafo fi Nkran nye Eimina a ɔwɔ [[Ghana]] mu. Minafo tui fii Elmina ɔnam Denkyirafo no hɔn akokoeko no ntsi, nna Genfo so fii Nkran ɔnam ɔkogu a wodzii no wɔ Akwamufo no ntokwaa no mu no ntsi. Ekuw ebien yi dze hɔnho kɛfraa Awonafo a wɔyɛ tsemamufo no, ma ɔnam dɛm ntsi okowiee dɛ wɔkɛfɛɛm Mfantsefo, Ga-Adangbefo nye Europafo no hɔn nkasafua no mu bi bɛkaa Awona kasa no ho.
Gen kasa nye Awona kasa no wɔ kasa mu ntseasee bi na yɛfa no dɛ ɔyɛ Awona kasa no kasa horow no mu kor.
Nna yɛwɔ nyimpa dodow 476,000 a awɔka Gen kasa no wɔ Togo wɔ afe 2019 mu nna nyimpa dodow 144,000 so wɔ Benin wɔ afe 2021 mu<ref name=":0">https://en.wikipedia.org/wiki/Ethnologue</ref>
{| class="wikitable"
! colspan="2" |Gen
|-
| colspan="2" |Mina
|-
!Native to
|Benin, Togo<ref name=":0" />
|-
!Native speakers
|620,000 (2019–2021)<ref name=":0" />
|-
!Language family
|Niger–Congo?
* Atlantic–Congo
** Volta–Congo languages
*** Kwa
**** Gbe
***** '''Gen'''
|-
! colspan="2" |Official status
|-
!Recognised minority
language in
|Benin
|-
! colspan="2" |Language codes
|-
!ISO 639-3
|<code>gej</code>
|-
!''Glottolog''
|<code>genn1243</code>
|}
kxoqpryocql8dw88d1ry9ndpb5w2yx5
Gilbert Ansre
0
4331
51923
49573
2026-09-13T12:53:04Z
Assilidjoe
33
Added category
51923
wikitext
text/x-wiki
{{Databox|item=Q96342149}}'''Gilbert Ansre''' ɔyɛ Ghananyi kasasuanyi, nwomasuanyi, ɔsɔfo na Baebol nkyerɛasee obisafo.
== Abrabɔ Ahyɛse Na Nwomasua ==
Ɔkɔr skuul wɔ Baser Mbanyimfo Nsɔwdo Skuul a nkan no nna ne dzin nye Baser Mbanyimfo Nsɔwdo Skuul a ɔwɔ Krobo Odumase a ɔwɔ Epeui Mantɔw mu wɔ [[Ghana]]. Ɔkɔr no suapɔn nwomasua wɔ London suapɔn hɔ na owiee wɔ 1966 mu. N'akyerɛwtsen a ɔdze kɔr no nnza ɔfa <nowiki>''</nowiki> Ewe nkasafua dwumadzi ho : adzesua a ɔfa mbrɛ ɔtse, nkasafua dwumadzi na ho nhyehyɛɛ<nowiki>''</nowiki>.
== N'edwumasɛm ==
Ɔyɛɛ edwuma wɔ Ghana Osuapɔn hɔ na ɔyɛɛ edwuma dɛ Kasanyimnyi. Odzii kan tseew na odzii Ghana Osuapɔn no fa a ɔyɛ Kasanyim enyim. Ɔno na ɔyɛ Akuafo Hall a ɔwɔ Osuapɔn no mu no hɔn Panyin fir 1975 kɛpem 1979. Beebi a nna ɔpɛ bi nye ndze na ewe kasa no nkasafua.
Ansre asan so akyerɛ adze wɔ Good News Theological College and Seminary a ɔwɔ Dodowa a ɔwɔ Nkran Kurowpɔn Mantɔw mu.
Gilbert Ansre ɔahyɛ no asofo atar wɔ Evangelical Presbyterian Church a ɔwɔ Ghana.
== Baebol Nkyerɛasee ==
Ansre edzi akotsen wɔ Baebol Nkyerɛasee edwuma mu wɔ Ghana na Togo. Nna ɔyɛ afotunyi dze ma NYALOTA edwuma no dɛ wɔbɛyɛ Nyagbo, Tafi na Logba kasa a ɔwɔ Floa Mantɔw a ɔwɔ Ghana mu abɛyɛ akyerɛwdze. Wɔ 2017 mu no, nna ɔyɛ guamutsenanyi dze ma nkabom nkyerɛasee kuw ma Ghana Baebol Kuw na GIILBT dɛ wɔmpɛnsampɛnsa Baebol Nkyerɛasee ehiadze ma Ghana. Oedzi akotsen wɔ GILLBT edwuma no mu nkankanara nye asoɛe a wɔkyerɛ Baebol ase kɔ Afrikan Atɔe kasa ahorow mu. Iyi dze Ewe kasa no aka ho, ɔnoara no kasaa na binom so hɔn dze du-ebiasa ka ho.
== Abadobɔ Ahorow ==
Baebol Skuul a ɔwɔ Legon no wɔ nwomasua guamutsenayi a wɔtsew dze hyɛɛ Ansre na Kwesi Dickson enyimnyam. Iyi nye Kwesi Dickson-Gilbert Ansre ndansew eguamutsenafo ma Baebol Skuul na maame kasasua. Gilbert Ansre no mboa wɔ Ghana kasa no Ghana Institute Of Linguistics, Literacy and Bible Translation (GILLBT) abɔ n'abawdo, a wɔdze <nowiki>''</nowiki>Kwame Nkrumah Afrkan Genius award for African Languages<nowiki>''</nowiki> bɔɔ n'abawdo wɔ Kwakwar 2015 mu wɔ Nkran.
== Ebusuasɛm ==
Gilbert Ansre wɔdze no too n'egya, Gilbert Bansah Ansre a nna ɔno so yɛ Baser Ɔsɔfo na ɔno so wiee skuul wɔ Edinsburgh Osuapɔn. No maa ne dzin nye Felicia Angelica Ansre (nee Nane).
== Hwɛ iyi so ==
* Ghana Asoɛe a ɔfa Kasanyim, Borɔfo na Baebol Nkyerɛase
* Alan Stewart Duthie
* Kwesi Dickson
[[Nkyekyεmu:Ghananyi]]
jrlxk71tnsi0aezzixm870e5v30bg61
Eric Edem Agbana
0
4635
51915
51798
2026-09-13T12:38:34Z
Assilidjoe
33
Added wikidata
51915
wikitext
text/x-wiki
{{Databox|item=Q131407415}}
'''Eric Edem Agbana''' yɛ Ghana amanyɛnyi na Mbrahyɛbaguanyi ma Ketu Etsifi Mpasuar fitsi Sanda 7, 2025.<ref>{{Cite web |date=2024-12-08 |title=Edem Agbana retains Ketu North seat for NDC |url=https://www.graphic.com.gh/news/politics/edem-agbana-retains-ketu-north-seat-for-ndc.html |access-date=2024-12-08 |website=Graphic Online |language=en-gb}}</ref> <ref>https://citinewsroom.com/2025/01/ghanas-9th-parliament-officially-inaugurated/</ref>
== Edwuma ==
Ɔhyɛɛ n’akwankyerɛ edwuma ase dɛ Ghana Suapɔn mu Esuafo Ananmusifo Bagua (SRC) tsitsenanyi wɔ afe 2013 mu.<ref>{{Cite web |date=2013-04-19 |title=[Updated] Eric Edem Agbana wins the 2013 Legon SRC Presidential Elections |url=http://www.myjcr.com/news/legon-news/eric-edem-agbanga-wins-the-2013-legon-src-presidential-elections/ |access-date=2024-12-08 |website=myJCR |language=en-US}}</ref>Nna ɔyɛ ɔman mbaabun nhyehyɛɛfo abadziekyir wɔ National Democratic Congress ansaana ɔdze ne mbɔdzembɔ rekɛma dɛ obesi akan wɔ atsenae a ɔwɔ Ketu Etsifi no ho.<ref>{{Cite web |date=2024-09-04 |title=Edem Agbana vows to deliver 95% votes for NDC in Ketu North constituency - MyJoyOnline |url=https://www.myjoyonline.com/edem-agbana-vows-to-deliver-95-votes-for-ndc-in-ketu-north-constituency/ |access-date=2024-12-08 |website=www.myjoyonline.com |language=en-US}}</ref>Ɔnam abatow do dzii nkonyim wɔ Ketu Etsifi mantɔw ahyɛse abatow no mu wɔ Esusuow-Aketseaba 2023 mu.<ref>{{Cite web |last=Quist |first=Ebenezer Agbey |date=2023-05-13 |title=Past UG SRC prez, 29, wins Ketu North as parliamentary candidate with 1 vote |url=https://yen.com.gh/ghana/233430-ndc-primaries-edem-agbana-ug-src-candidate-wins-ketu-north-constituency-1-vote/ |access-date=2024-12-08 |website=Yen.com.gh - Ghana news. |language=en}}</ref> Ɔyɛ Nwomasua Boayikuw na Ɔmamfo Akontaabu Boayikuw no kuwba.<ref>{{Cite web |title=Parliament of Ghana |url=https://www.parliament.gh/members?mp=94285 |access-date=2025-03-28 |website=www.parliament.gh}}</ref>
== Mboaedze ==
<references />
[[Nkyekyεmu:Ghana Amanyɛnyi]]
[[Nkyekyεmu:National Democratic Congress (Ghana) amanyɛfo]]
2dtxzswpyfrmurrfljn6zwnw33jybo9
Kwame Appiah Kodua
0
4858
51920
50697
2026-09-13T12:46:00Z
Assilidjoe
33
Added category
51920
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox officeholder
| honorific-prefix = Hon.
| nationality = {{flagicon|GHA}} Ghanaian
| birth_date = {{Birth date and age|df=yes|1974|12|14}}
| birth_place = [[Obomeng]], [[Ghana]]
| death_date =
| death_place =
| spouse =
| party = [[New Patriotic Party]]
| relations =
| children =
| residence = Ghana
| alma_mater = Asuom Senior High School <br /> [[University of Cape Coast]]<br /> [[Ghana Institute of Management and Public Administration]]
| occupation = Politician
| signature =
| website =
| name = Kwame Appiah Kodua
| honorific-suffix =
| image =
| constituency_MP = [[Fanteakwa North (Ghana parliament constituency)]]
| parliament = <!-- Can be repeated up to eight times by adding a number -->
| majority = <!-- Can be repeated up to eight times by adding a number -->
| term_start = 07 January 2025 - Present
| term_end =
| predecessor = [[Kwabena Amankwa Asiamah]]
| successor =
| order2 =
| office1 =
| term_start1 =
| term_end1 =
| office2 =
| term_start2 =
| term_end2 =
| predecessor2 =
| successor2 =
| office3 =
| term_start3 =
| term_end3 =
| successor3 =
| predecessor3 =
| order3 =
| footnotes =
| birth_name =
| nickname =
}}
'''Kwame Appiah Kodak''' (wɔwoo no Mumu 14, 1974) yɛ Ghananyi amanyɛnyi na mbrahyɛbaguanyi ma Fanteakwa Etsifi Ghana Ambatowmpasoa na ogyina mu ma New Patriotic Party amanyɛkuw no wɔ mbrahyɛbagua Akrɔn wɔ Ghana Amambu a otsia Anan no mu.<ref>{{Cite web |date=2024-12-12 |title=NPP wins Fanteakwa North seat after pink sheet recollation - Republic Online |url=https://myrepubliconline.com/npp-wins-fanteakwa-north-seat-after-pink-sheet-recollation/ |access-date=2025-02-13 |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite news |date=2024-12-12 |title=EC overturns verdict, declares NPP's Kodua winner of Fanteakwa-North parliamentary elections |url=https://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/NewsArchive/EC-overturns-verdict-declares-NPP-s-Kodua-winner-of-Fanteakwa-North-parliamentary-elections-1963801 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241213101104/https://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/NewsArchive/EC-overturns-verdict-declares-NPP-s-Kodua-winner-of-Fanteakwa-North-parliamentary-elections-1963801 |archive-date=2024-12-13 |access-date=2025-02-13 |work=GhanaWeb |language=en-US |url-status=live }}</ref>
== Abrabɔ ahyɛse na nwomasua ==
Wɔwoo Kwame Koduah wɔ Obomeng Kwahu a ɔwɔ Boka Mantɔw mu wɔ Ghana. ɔkɔr Skuul wɔ Asuom Nsɔwdo Skuul a ɔwɔ Boka Mantɔw mu wɔ Ghana. ɔwɔw do kɔr Management Studies Osuapɔn nyaa abɔdzin kraataa wɔ afe 1999 mu. Wɔ afe 2007 mu no, onyaa Dilpoma fir Oguaa Osuapɔn mu na ekyir yi, onyaa degree wɔ afe 2009 mu. Ekyir wɔ afe 2009 mu no, onyaa Post-Graduate Diploma wɔ Ghana Institute of Management and Public Administration (GIMPA) mu.<ref>{{Cite web |title=Parliament of Ghana |url=https://www.parliament.gh/members?mp=94235 |access-date=2025-02-13 |website=www.parliament.gh}}</ref>
== Edwumasɛm ==
ɔyɛɛ edwuma dɛ Mboaboanonyi maa ɔmanmu Atowerɛnkyɛm Ntotoo kuw wɔ Akwankyerɛ mu na ekyir ɔmanmu Atowerɛnkyɛm Ntotoo kuw a ɔwɔ Boka Mantɔw mu wɔ Ghana ansaana origyina mbrahyɛbagua Ambatowmpasoa egua no.<ref>{{Cite web |title=Appiah Kodua vies for Eastern Regional NPP Organizer |url=https://www.modernghana.com/news/512669/appiah-kodua-vies-for-eastern-regional-npp-organizer.html |access-date=2025-02-13 |website=Modern Ghana |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Lartey |first=Winifred |date=2022-10-15 |title=Eastern Region: Six still missing after downpour, says NADMO |url=https://www.asaaseradio.com/eastern-region-six-still-missing-after-downpour-says-nadmo/ |access-date=2025-02-13 |website=Asaase Radio |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Al-Hassan |first=Osumanu |date=2024-01-25 |title=NPP polls: NADMO Staff campaign against Regional Director |url=https://mypublisher24.com/npp-polls-nadmo-staff-campaign-against-regional-director-in-fanteakwa-north/ |access-date=2025-02-13 |website=MyPublisher24 |language=en-GB}}</ref>
== Amanyɛsɛm ==
Wɔ Sanda 2024 mu no, ogyinaa na odzii nkonyim wɔ NPP hɔnho ambatow ma Fanteakwa Etsifi Ghana mbrahyɛbagua Ambatowmpasoa a ɔwɔ Boka Mantɔw mu. <ref>{{Cite web |last=Statesman |first=Daily |date=2023-12-24 |title=E/R NADMO boss files to contest NPP Fanteakwa North seat |url=https://dailystatesman.com.gh/e-r-nadmo-boss-files-to-contest-npp-fanteakwa-north-seat/ |access-date=2025-02-13 |website=The Daily Statesman Newspaper |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |title=Appiah Kodua vies for Eastern Regional NPP Organizer |url=https://www.modernghana.com/news/512669/appiah-kodua-vies-for-eastern-regional-npp-organizer.html |access-date=2025-02-13 |website=Modern Ghana |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2023-12-24 |title=NPP primary: NADMO coordinator files for Fanteakwa North |url=https://www.graphic.com.gh/news/politics/npp-primary-nadmo-coordinator-files-for-fanteakwa-north.html |access-date=2025-02-13 |website=Graphic Online |language=en-gb}}</ref><ref>{{Cite web |last=joydaddymultimedia |date=2024-03-03 |title=Begoro:NPP Parliamentary Candidate Salutes Predecessors; Pledges To Do More |url=https://mybrytfmonline.com/begoronpp-parliamentary-candidate-salutes-predecessors-pledges-to-do-more/ |access-date=2025-02-13 |website=Bryt FM |language=en-US}}</ref> Ekyir yi, odzii nkonyim wɔ 2024 Ghanafo Nyina Ambatow mu na ɔdze amba 11,751 a ɔkyerɛ ɔha mu nkyekyɛmu 50.98% dzii nkonyim wɔ nyimpa a ɔbɛn no wɔ akansi no mu a ofi National Democratic Congress (NDC) amanyɛkuw no mu a ne dzin nye Apau-Wiredu Haruna a onyaa amba 11,297 a ɔkyerɛ ɔha mu nkyekyɛmu 49.02 %. <ref>{{Cite web |last=Ghana |first=Media General |title=Eastern Region 2024 Ghana Parliamentary Election Results |url=https://elections.3news.com/results/2024/parliamentary/eastern |access-date=2025-02-13 |website=Media General Election Command Centre |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Online |first=Peace FM |title=Fanteakwa North Constituency Parliament Results - Ghana 2024 Election Results |url=https://www.peacefmonline.com/elections/2024/parliament/eastern/fanteakwa-north |access-date=2025-02-13 |website=Peacefmonline.com - Ghana news |language=en}}</ref>
== Mboaedze ==
<references />
[[Nkyekyεmu:Ghana Amanyɛnyi]]
[[Nkyekyεmu:New Patriotic Party amanyɛfo]]
lcdyqvfdllvtufqute51qutlnadxzsu
Nkyekyεmu:Ghananyi
14
5021
51924
2026-09-13T12:53:32Z
Assilidjoe
33
Created page with "Ghanafo nkyekyɛmu"
51924
wikitext
text/x-wiki
Ghanafo nkyekyɛmu
469xb7jmd0s1cjgxww71imlqtsnv96e