عامل‌های انسانی در امنیت اطلاعات/عملکرد انسان در امنیت سایبر (دستور کار پژوهشی)

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="fa">
  <siteinfo>
    <sitename>ویکی‌کتاب</sitename>
    <dbname>fawikibooks</dbname>
    <base>https://fa.wikibooks.org/wiki/%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87%D9%94_%D8%A7%D8%B5%D9%84%DB%8C</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.22</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">مدیا</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">ویژه</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">بحث</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">کاربر</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">بحث کاربر</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">ویکی‌کتاب</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">بحث ویکی‌کتاب</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">پرونده</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">بحث پرونده</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">مدیاویکی</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">بحث مدیاویکی</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">الگو</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">بحث الگو</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">راهنما</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">بحث راهنما</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">رده</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">بحث رده</namespace>
      <namespace key="102" case="first-letter">کتاب‌آشپزی</namespace>
      <namespace key="103" case="first-letter">بحث کتاب‌آشپزی</namespace>
      <namespace key="110" case="first-letter">ویکی‌کودک</namespace>
      <namespace key="111" case="first-letter">بحث ویکی‌کودک</namespace>
      <namespace key="112" case="first-letter">موضوع</namespace>
      <namespace key="113" case="first-letter">بحث موضوع</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">پودمان</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">بحث پودمان</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>عامل‌های انسانی در امنیت اطلاعات/عملکرد انسان در امنیت سایبر (دستور کار پژوهشی)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>7728</id>
    <revision>
      <id>135424</id>
      <parentid>128275</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T20:40:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vivairan2</username>
        <id>28134</id>
      </contributor>
      <comment>/* وظایف  سیستم امنیت سایبر */</comment>
      <origin>135424</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9966" sha1="gvfewlt2exmk1nwqgmf1r1853ygubt2" xml:space="preserve">
{{سرص|عامل‌های انسانی در امنیت اطلاعات/تهدیدهای درونی|عامل‌های انسانی در امنیت اطلاعات/نقش فضای محیط کسب‌وکار در جهان سایبری}}

امنیت سایبر به طور گسترده‌ای با عملکرد انسان ارتباط دارد. هم در استفاده از کامپیوتر و هم در هنگام ارتباط به وسیله کامپیوتر مقررات امنیتی باید رعایت شوند. این مقاله یک مرور کلی از عملکرد انتقادی انسان و پژوهش‌هایی ارائه می‌دهد که برای توسعه و استقرار امنیت سایبر حیاتی هستند. تحقیقات امنیت سایبر و توسعه، الزامات مورد نیاز برای تحقیق و توصیف توسعه از جمله تلاش برای درک عوامل رفتاری که فن‌آوری و شیوه‌های امنیت سایبر را تحت تاثیر قرار می‌دهد.

عوامل انسانی در طراحی، کنترل و مدیریت در سیستم‌های مدیریت هویت همچنان بزرگترین خطر برای امنیت سایبر است. تحقیق بر روی عملکرد انسان در رابطه با امنیت سایبر باید با تعیین وظایف لازم بر اساس نقش کاربر، مسئولیت‌ها، و ارزیابی رفتار کاربر و عملکرد و مهارت آغاز شود. 
==وظایف  سیستم امنیت سایبر==
وظایف یک سیستم امنیتی به صورت کلی به صورت زیر است:
*دسترسی
*به روز رسانی امنیتی
*مقابله با تشخیص و حفظ پیشگیری
*آموزش روش آگاهی‌های امنیتی
*گزارش در هنگام رخ دادن حوادث
*مانع شدن از دسترسی
*کاهش اثرات نفوذ
*واکنش به حوادث امنیت سایبر
*تشخیص نفوذ
*ارائه عملیات نظارت
*تحلیل و ممیزی رفتار خطرناک در امنیت سایبر
*فراهم کردن احراز هویت
*مدیریت حساب‌ها

==راه‌ها==
راه‌های مختلفی برای انجام این وظایف وجود دارند. برخی وظایف ممکن است به الگوریتم‌های ماشینی  سپرده شوند. در حالی که بقیه به طور کامل مربوط به مسئولیت‌های فردی هستند و درآن هر دوی انسان و ماشین نقش مهمی بازی می‌کنند. علاوه بر این، قسمت‌هایی که در آن انسان‌ها بازیگران کلیدی هستند عبارتند از: افراد مسئول امنیت سایبر، کاربران کامپیوتر، مدیران و سرپرستان در نقش‌های مختلف و یا ترکیباتی این چنینی. برخی از اقدامات امنیتی که بیشتر می‌توانند موثر باشند عبارتند از: ایجاد موانع برای ورود به اتاق حاوی رایانه‌های امن و نیاز به ارائه اعتبارنامه، که هیچ تفاوتی اقدامات احتیاطی که به دلایل امنیتی لحاظ شده‌است بین افراد داخل و خارج سازمان وجود نداشته باشد. تمرکز بر روی عنصر انسان مهم است زیرا انسان اغلب ظرفیت کمک به امنیت سایبر جایی که ماشین، توانایی آن را ندارد دارا است و مورد دیگر این که سیستم امنیت سایبر نمی‌تواند قوی تر از ضعیف ترین حلقه آن (انسان)باشد.

در بسیاری از موارد بالقوه چه تصادفی چه عمدی براندازی امنیت سیستم توسط فردی خواهد بود که ضعیف‌ترین حلقه سیستم است. تحقیقات برای تعیین جایی است که سیستم‌های امنیت سایبر از انواع مختلف آسیب پذیرترند و بهترین راه برای تخصیص مسئولیت آسیب‌های مختلف بین انسان و ماشین است.

نقش افراد در ایجاد و غلبه بر آسیب‌پذیری باید برای سیستم‌های خاص بر اساس عملکرد سیستم شناسایی شود. این خدمات عبارتند از: دقت مورد نیاز و سطوح قابلیت اطمینان، درگیری هر انسان با سیاست یا مقررات اجباری، دانش و مهارت‌های کاربر و اطلاعات مورد نیاز می‌باشد. در این جا مساله عبارت است از عدم قطعیت در تعریف نقش بشر در امنیت سایبر. و برای اجرای این نقش به طور موثر باید موارد زیر در نظر گرفته شود: ارائه پشتیبانی فنی به منظور فعال کردن و یا تسهیل عملکرد انسان، و دانستن اینکه چه دانش‌ها و روش‌های تعامل بین کاربر و فرآیندهای خودکار را بهینه‌سازی می کند. پژوهش مسائل مربوط به عملکرد بشر شامل قابلیت ها و رعایت امنیت، کاهش خطای انسانی، کاهش خطر، آگاهی از وضعیت و از مجموعه داده های بزرگ و پیچیده است. آنجه مسلم است این است که: پیکربندی تکنولوژی منجربه خطای انسانی می شود که به نوبه خود منجر به آسیب پذیری سیستم می گردد که در چهار حوزه نگرانی های خاص شناسایی شده اند که عبارتند از:

۱- کنترل دسترسی و استفاده از نام کاربر و کلمه عبور

۲- ضعیف پیکربندی اجزای شبکه

۳- ضعف مدیریت پیکربندی: مدیران سایت که دارای فقدان دانش در رابطه با فرآیندهای اساسی سیستم و یا رابط های منسوخ شده و اجزای نرم افزار ها هستند سیستم را نسبت به حملات اینترنتی آسیب پذیر می کنند

۴- خطا در دنبال کردن رویه ها.

به طور کلی می‌توان گفت امنیت سایبر با افزایش  رضایت  کاربر (کاهش سردرگمی و سرخوردگی) و کاهش حجم کار شناختی کاربر افزایش می یابد. امنیت سایبر را می توان با کاهش پتانسیل و تاثیر خطای انسانی،افزایش داد که این افزایش نه تنها شامل امنیت سایبر می شود بلکه رایانه های شخصی را نیز در بر می گیرد. ولی مساله مهمی که در این رابطه باید دقت کرد آن است که: کاربران در محیط های مختلف کار می کنند، و نیازهای متفاوتی نیز دارند. به این خاطر کاربران را به پنج گروه عمده با نقش های متفاوت و مسئولیت متفاوت برای حصول اطمینان از اجرای مناسب امنیت سایبر دسته بندی می‌کنیم:

(۱) کاربر خانگی و یا کسب و کار کوچک

(۲) شرکت‌های بزرگ

(۳) بخش های حساس و زیرساخت‌ها

(۴)مسائل ملی و آسیب پذیر

(۵) جهانی

در بطن این گروه‌ها، امنیت سیاست‌گزاران، توسعه‌دهندگان نرم‌افزار، ماموران امنیتی که باید تجزیه و تحلیل و نظارت بر امنیت داده‌ها داشته باشند، و کاربران که اطمینان از از امنیت سیستم خود داشته باشند وجود دارد. هر کدام از این گروه از کاربران دیدگاه‌های مختلف در مورد چگونگی پیاده‌سازی امنیت سایبر دارند به طوری که، منعکس‌کننده منافع مختلف آن‌ها شامل استفاده از دانش، نیازها و مسئولیت‌های آن‌ها باشد. در عین حال مناطق متعددی از آسیب‌پذیری وجود دارد که عبارتند از: کسانی که در ارتباط با کلمات عبور هستند نرم‌افزار ضد ویروس، فایروال، ویروس / نرم‌افزارهای جاسوسی، پیام های فوری، اسکایپ، چت‌روم، شبکه‌های اینترنتی اجتماعی، دستگاه‌های تلفن همراه، دستگاه‌های USB، شبکه‌های بی‌سیم و داده‌های الکترونیکی، که نقاط بالقوه خطر و یا حمله هستند.

هر یک از این مناطق آسیب‌پذیر ویژگی‌های منحصر به فردی دارند و اغلب کاربران آن‌ها دارای نیازهای متفاوت می‌باشند. به عنوان مثال رشد انفجاری فن‌آوری تلفن همراه (به عنوان مثال، گوشی‌های هوشمند)، مسائل جدی مربوط به امنیت سایبر را به دنبال می‌آورد، که بسیاری از آن‌ها دارای پیامدهایی برای طراحی ارتباطات انسان است.

به طور کلی موفقیت در امنیت یک سیستم سایبر در گرو آن است که کاربران چگونگی استفاده صحیح از محیط سایبر را فرا بگیرند و مزایای امنیت سایبر و عواقب و یا خطر عدم توجه به آن را درک کنند.

== منابع ==

{{پانویس}}
*[http://pro.sagepub.com/content/55/1/1115.full.pdf+html دریافت منبع]

[[رده:نقش عامل‌های انسانی در امنیت اطلاعات]]</text>
      <sha1>gvfewlt2exmk1nwqgmf1r1853ygubt2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>عامل‌های انسانی در امنیت اطلاعات/نقش فضای محیط کسب‌وکار در جهان سایبری</title>
    <ns>0</ns>
    <id>7746</id>
    <revision>
      <id>135425</id>
      <parentid>128277</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T20:42:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vivairan2</username>
        <id>28134</id>
      </contributor>
      <comment>/* خواص */</comment>
      <origin>135425</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11285" sha1="exh3oizmc82g48k3bln2h8feciiee3h" xml:space="preserve">
{{سرص|عامل‌های انسانی در امنیت اطلاعات/عملکرد انسان در امنیت سایبر (دستور کار پژوهشی)|عامل‌های انسانی در امنیت اطلاعات/عامل‌های انسانی در امنیت الکترونیکی}}
نقش فضای محیط کسب‌وکار در انتخاب افراد

Atmospherics in the Cyber World

در این مقاله به وضعیت بازار و تاثیر آن در خرده‌فروشی می‌پردازیم و اصطلاحا آن را اتمسفریک می‌نامیم. این عامل منجر به واکنش احساسی مشتریان در قبال فروشگاه و در نتیجه تاثیر مستقیم در میزان جذابیت و موفقیت آن فروشگاه می‌شود. هم‌چنین نحوه تاثیر این عامل در طراحی صفحات و تاثیر آن در رفتار مشتریان به عنوان عوامل انسانی را بررسی می‌کنیم. دلیل این امر نیز رفتار متفاوت عامل‌های انسانی در قبال بازارهای حقیقی و مجازی است.

در بازار کسب وکار حقیقی فروشندگان هزینه زیادی را جهت افزایش جذابیت محصولات، ایجاد رابطه با مشتریان و ترغیب آنها به خرید صرف می‌نمایند. از این منظر خروجی فروشگاه (نور، محصول و محیط متناظر)عامل مهمی تلقی می‌شود. در تعاریف اتمسفریک به عنوان «طراحی فضای هوشمندانه جهت ایجاد انگیزه‌های خاص خریداران و افزایش احتمال خرید» آمده‌است و باعث تغییر در میزان خرج کردن، تفریح، درگیر شدن و صرف زمان مشتریان می‌شود. مقیاسهای گسترده‌ای جهت اندازه‌گیری میزان تاثیر اتمسفریک در رفتار مشتریان از قبیل استاندارد P-A-D طراحی شده‌است که در آن از سه بعد لذت‌بردن مشتری در فروشگاه، شرایط برانگیزاننده محیط (موزیک تند یا رقص نور) و میزان چیرگی محیط فروشگاه در مشتری، به بررسی می‌پردازند. دو بعد اول تاثیر مستقیم و بعد سوم تاثیر نامحسوس دارد.

«جریان» یکی دیگر از عناصر اتمسفریک است و به صورت «احساس خوب مشتری از رفتار در محیط» تعریف می‌شود. زمانی‌که جریانی برقرار می‌شود، مشتری با تمام توان و تمرکز درگیر فعالیتی می‌گردد. در وب این حالت به صورت تمرکز زیاد در بازدید از سایت، فراموش نمودن شخص خود، جذب سریع تغییرات انجام شده و علاقه وافر در انجام آن فعالیت تعریف می‌شود. برقراری جریان حتی در سایت‌های خیریه که از تصاویر کمتری استفاده می‌کنند، نیز از اهمیت بالایی برخوردار است.

یکی از نقاط ضعف بازارهای حقیقی هزینه زیاد انجام تغییرات حتی کوچک و در نتیجه عدم امکان تطبیق آن با سلیقه یکایک مشتریان است. از طرف دیگر فروشنده علاوه بر بازار محلی می‌بایستی در بازار وب هم حضور داشته باشد تا از رقبای خود عقب نیافتد. در بازار وب مقایسه محصولات، زمان و هزینه ارسال، هزینه خدمات جانبی و واکنش‌های فردی و اجتماعی بسیار آسان‌تر و به‌صرفه‌تر از بازارهای حقیقی است؛ از این جهت رعایت سلیقه مشتریان تا حدی امکان‌پذیر است. آنها پروفایل خود را تکمیل می‌نمایند و فروشنده از طریق نظارت بر فعالیت‌های آنان(سایت‌ها و صفحات بازدید شده و لغات جستجو شده)، سلیقه مشتری را درک و بر مبنای آن پیشنهادات خود را تنظیم می‌نماید. این امر از طریق کاوش گزارشات سرور فروشندگان و کنترل بوسیله نمایندگان هوشمند نرم‌افزاری امکان‌پذیر است. هم‌چنین در محیط وب به جهت عدم محدودیت در ارائه تصاویر با کیفیت و کمیت بالا، میزان جذب از این منظر بیشتر است. از طرف دیگر این محیط معایبی مانند هزینه زیاد جلب مشارکت مشتری، تعهد کمتر مشتری، فشار مضاعف قیمتها، کم آوردن زمان ارسال و عدم قطعیت ناشی از نامرئی بودن سمت دیگر، دارد.

به دلیل تنوع زیاد بازار وب، تعریف و جذب مشتریان معمولا مشکل است. هم‌چنین این سوال نیز پیش می‌آید که آیا مشتری بازدید کننده سایت است یا خریدار آنلاین؟ از این رو سایت‌ها را به گونه‌ای طراحی می‌کنند که اطلاعات مورد نظر مشتریان را مختصرتر و مفیدتر ارائه دهند. هم‌چنین باید توجه کنیم که مشتریان دو محیط حقیقی(دارای روابط متقابل انسان و کامپیوتر) و محیط مجازی(صرفا از طریق مجازی قابل لمس است) را پیش رو دارند.

==خواص==
برخی خواص این محیط‌ها را در قالب‌های زیر تقسیم‌بندی می‌کنند:

-	در محیط واقعی یک فروشگاه با آیتم‌هایی مانند رستوران، قسمت استراحت، آسانسور و پله برقی خود را متمایز می‌کنند اما در محیط مجازی یک فروشگاه میزان اعتبار، جامعیت، خواص گرافیکی، سرویس‌های ارائه شده از قبیل امضای دیجیتال و خرید اینترنتی دارای اهمیت است. در محیط مجازی عناصر بو، مزه و لامسه وجود ندارد اما می‌توان صدا و تصویر را بهبود بخشید.

-	درگاه ورودی مشتریان به سایت‌ها نیز مهم است. هرچه مشتری راحت‌تر وارد شود، ترغیب بیشتری برای خرید دارد. لذا با نظرخواهی از مشتریان در این زمینه علاوه بر احترام به آنان، توقع آن‌ها شناسایی و در حد امکان ارضا می‌شود و از رفتن آن‌ها به سایر سایت‌ها جلوگیری به عمل خواهد آمد.

-	شخصی‌سازی سایت‌ها نیز عامل مهم دیگری است که از طریق پیشرفت تکنولوژی (فناوری) ممکن شده‌است.

-	رضایتمندی مشتری شامل پشتیبانی مناسب، کیفیت محصول، طراحی سایت و امنیت مالی نیز بسیار مهم است. هم‌چنین فاکتورهای دیگری مانند ساختار سایت، کارآیی سرورها، دیتای محصولات، گزینه‌های جستجو و امکان خرید با کارت‌های اعتباری نیز در این روال تاثیر گذار می‌باشند.

==عوامل جذب مشتری==
عوامل جذب مشتری در محیط حقیقی را به دو دسته به شرح ذیل تقسیم می‌کنند:
*	عوامل خارجی: ویترین، ورودی مشتریان و...
*	عوامل داخلی: طراحی داخلی فروشگاه(نور، فضای اختصاص داده شده، چیدمان) و آهنگ پخش‌شده در محیط و...
عوامل خارجی تاثیر به‌سزایی در ترافیک مشتریان و فروش دارند درحالی‌که عوامل داخلی تاثیر خود را در میزان صرف وقت مشتری، ترغیب وی در خرید کالایی که حتی لازم ندارد، و عدم توجه به قیمت کالا دارند.

در محیط مجازی این دسته‌بندی به گونه ذیل است:
*	عوامل دارای اهمیت زیاد: نشانه‌های جذب مشتری مانند شرح مناسب محصول، شرایط مناسب فروش، ارسال و مرجوعی کالا و تصویر فروشگاه
*	عوامل دارای اهمیت کم: مشخصات فنی سایت مانند رنگ، پیش‌زمینه، فونت، انیمیشن، آهنگ و چیدمان تصاویر

هم‌چنین عوامل زیر به عنوان عوامل اجباری در جهت جذب مشتریان مطرح می‌شوند:
*	شرایط پشت صحنه: مانند عوامل دیداری، شنیداری، بو و دمای محیط در بازار واقعی و عوامل دیداری و شنیداری در محیط مجازی
*	ارتباط متقابل مجازی: یکی از نقاط قوت بازار مجازی در برابر بازار حقیقی جذب و حفظ مشتریان است. این عامل معمولا دارای پنج بعد به شرح داشتن قابلیت‌های سرگرم‌کنندگی، اتصال، برقراری ارتباط، انتخاب و جمع‌آوری اطلاعات است.
*	کارآمدی: خریداران به دنبال سایت‌های ساده و کارآمدی هستند که به آن‌ها در زمینه خریدشان کمک کند.
*	بازدید: در دنیای مجازی به ساختار سایت و سرور و داده‌ها و گزینه‌های جستجو بستگی دارد. سهولت در این امر به عنوان مهم‌ترین عامل تلقی شده‌است.
*	قابلیت جستجو: این امر می‌بایستی در پیدا کردن سایت و محصولات آن رعایت شده باشد.
*	امنیت: به عنوان دغدغه اصلی خریداران مطرح شده و می‌بایستی مدام مراقبت شود.
*	زمان پاسخ‌دهی سیستم: مسلما مشتریان کمتری از سایت‌های کند بازدید مجدد به عمل می‌آورند.

برآیند کلیه این نکات منجر به ایجاد مدل اتمسفریک فضای مجازی شده‌است که دارای چهار ایده ذیل است:
*	مشتریان سایت مورد نظر
*	مجموع ساختار ارزش‌های مشتریان
*	عوامل طراحی سایت
*	تولید انبوه، شخصی‌سازی و بومی‌سازی

بدون شک فروشندگانی که به کلیه این نکات توجه نمایند برندگان بازار خواهند بود چون به نقش عامل‌های انسانی در پیش‌برد کسب‌وکار خود واقفند و در جهت تامین سلایق وی گام برداشته‌اند.
[[رده:نقش عامل‌های انسانی در امنیت اطلاعات]]</text>
      <sha1>exh3oizmc82g48k3bln2h8feciiee3h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>عامل‌های انسانی در امنیت اطلاعات/چارچوبی برای مدلسازی انسان در سیستم‌های سایبر</title>
    <ns>0</ns>
    <id>7756</id>
    <revision>
      <id>135426</id>
      <parentid>128278</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T20:48:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vivairan2</username>
        <id>28134</id>
      </contributor>
      <comment>اصلاح نگارشی</comment>
      <origin>135426</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11773" sha1="9c9nghae2os1y1px836ihhmr8ed78hl" xml:space="preserve">{{سرص|عامل‌های انسانی در امنیت اطلاعات/عامل‌های انسانی در امنیت الکترونیکی|عامل‌های انسانی در امنیت اطلاعات/تهدیدهای بازدارنده فضای سایبر (رویکرد اجرایی مستقل)}}
&lt;center&gt;
'''چارچوبی برای مدلسازی انسان در سیستم های سایبر'''
&lt;/center&gt;
==چکیده==
درمدل‌های سنتی امنیت سایبری به افراد (عامل انسانی) دخیل در سیستم توجهی نمی‌گردید یا مجموعه ثابتی از نحوه رفتار برای آنها در نظر گرفته شده بود. با توجه به سیستم‌های امروزی و اهمیت امنیت داده‌ها و لزوم کاهش آسیب‌پذیری، عامل انسانی می‌تواند نقش مهمی در ایجاد امنیت و حذف آسیب‌پذیری‌ها ایفا نماید. در نتیجه نیاز به ابزاری برای سنجش امنیت فضای سایبری وجود دارد که بتواند در حساب کاربری سیستم کاربر رفتارها و تصمیم‌های فرد را تحلیل نماید.

==معرفی و مدل سازی عامل های موثر در  سیستم های سایبری انسانی==
در این مقاله به سنجش میزان اهمیت تصمیم‌های کاربر در سیستم امنیتی می‌پردازیم. در مقاله پیش رو، ابتدا به معرفی سیستم سایبری انسانی (Cyber Human System) و عوامل داخلی آن می‌پردازیم و سپس به بررسی نقطه تصمیم انسانی (فردی) (Human Decision Point) خواهیم پرداخت. در انتها به ساختاری جهت تحلیل مشکلات امنیتی فضای سایبر که خروجی آن که تحت تاثیر نحوه عملکرد کاربر است، ارائه خواهد شد.  امنیت سایبری را چنین تعریف می‌کنیم: «برآورد خصوصیات مرتبط با تمامی عامل‌های دخیل در پیشگیری، تشخیص و پاسخ به حملات در هر سیستم پیچیده‌ای که کامپیوتر در آن نقش کلیدی ایفا می‌کند.» و عامل انسانی را به عنوان یک عنصر مهم در امنیت سایبری معرفی می‌نماییم. و سیستم‌های سایبری- انسان با نام (CHS(Cyber-Human System شناخته می‌شوند که در آنها سیستم‌های کامپیوتری (رایانه‌ای) و عامل انسانی هر دو نقش کلیدی را بازی می‌کنند که به عنوان نمونه می‌توان از سیستم‌های تجارت الکترونیکی و چهار چوب‌های مبتنی برفناوری اطلاعات در دانشگاه‌ها و و یا حتی نحوه رابطه یک تلفن هوشمند و کاربر آن اشاره نمود. 

به طور معمول در سنجش امنیت سازمانی به دستگاه‌های فیزیکی، دیواره‌های آتش، نرم افزار‌ها، کنترل‌های ادمین، روال‌ها و قوانین امنیتی حاکم بر سازمان توجه شده و عامل انسانی به عنوان یک عامل تبعیت کننده از قوانین امنیتی و کنترل‌های مدیر شبکه فرض می‌شود، که چنین برداشتی کاملا اشتباه و بسیار غیر منطقی است. در این مقاله تاثیر رفتار و تصمیمات عامل انسانی مورد بررسی قرار می‌گیرد و خواهیم دید که حتی رفتار و عملکرد گروهی از عامل‌های انسانی مثل مدیران سازمان و مدیران شبکه و پشتیبانان سیستم، در تصمیم گیری گروهی دیگر از عامل‌های انسانی مثل کارمندان بخش‌های اداری تاثیر گذار است. یک CHS به چهار بخش عمده تقسیم می‌شود: 

*اجزا (Components): اجزاء فیزیکی که سیستم از آن‌ها تشکیل گردیده‌است. مانند سرورها، استگاه‌های کاری کاربران، اتصالات شبکه و نرم افزارها
*مشارکت گران (Participants): موجودیت‌هایی که با سیستم در ارتباط هستند. غالبا عامل انسانی و عامل‌های غیر انسانی مثل پروسه‌های امنیتی و نظاره گر 
*فعالیت های پردازشی (Processes): اهداف سازمانی و اطلاعاتی که مورد پردازش قرار می‌گیرد. مجموعه Task‌ها که توسط Participant‌ها انجام می‌شود.
*ریز وظایف (Tasks): ریزترین واحد کاری که توسط یک یا چند Participant انجام می‌شود.

==شرح سناریو مرتبط با مدلسازی== 
با ارائه سناریو ای از یک CHS ادامه مبحث را پی می‌گیریم. استفاده از فلش مموری در یک سازمان تجاری که اطلاعات حساس سازمان در آن قرار می‌گیرد و در جلسه‌های تجاری و یا موسسات مرتبط با سازمان یا مشتریان به نمایش در می‌آید و جابجایی این اطلاعات بین مکان‌های مختلف را می‌توان به عنوان یک ریسک امنیتی شناسایی کرد. قوانین امینتی سازمان حاکی از این است که اطلاعات حساسی که قرار است روی فلش مموری ذخیره شوند، باید حتما به صورت رمزنگاری شده ذخیره شوند. کاربران می‌توانند از این قوانین پیروی یا سرپیچی نمایند. اما مدیریت امنیت گاهی اوقات به بررسی این حافظه‌ها پرداخته و کاربران خاطی را جریمه می‌نماید. همچنین قسمتی با نام پشتیبانی IT در موارد مرتبط با رمز نگاری حافظه‌ها راهنمای کاربران سازمان است. که از کل بودجه دپارتمان IT، بودجه‌ای معین به قسمت پشتیبانی و کنترل و بررسی حافظه‌ها اختصاص یافته‌است. هدف بخش امنیت اطلاعات سازمان، سنجش دسترس پذیری و محرمانگی در حافظه‌ها است. اما کاربران حافظه‌ها هدف و برداشت دیگری دارند که دسترس پذیری اطلاعات را در عدم استفاده از رمز نگاری، و در نتیجه رو در رو نشدن با بخش پشتیبانی برای رفع مشکلات احتمالی ناشی از فراموش کردن کلید رمز نگاری یا عدم توانایی رمزگشایی اطلاعات و شرمندگی ناشی از این موارد می‌دانند. و تنها عامل نگرانی آنها بررسی مدیریت و کشف سرپیچی آنها است. حال عناصر CHS را در سناریو بالا بررسی می‌نماییم. 
*Components: فلش مموری، نرم افزار مربوط به رمز نگاری و ... 
*Participants: کاربران ارائه کننده اطلاعات سازمان و نرم افزار مربوط به کنترل وضعیت داده‌های روی فلش 
*Processes: انتقال اطلاعات سازمانی به وسیله فلش مموری، اجرای سیاست‌های امنیتی
* Tasks: رمزگذاری و رمز گشایی اطلاعات از روی فلش مموری، استفاده از کمک بخش پشتیبانی.
[[پرونده:System elements.png]]

قسمت Task حاوی تمامی عملیاتی است که باید صورت پذیرد. حال به بررسی عوامل دخیل در میزان کارایی Task‌ها می‌پردازیم. که این عوامل شامل فرصت‌ها (Opportunity)، رضایت و تمایل (Willingness) و قابلیتها(Capability) فرض می‌کنیم. و به اختصار OWC می‌نامیم. با استفاده از هستی شناسی OWC می‌توانیم، شرایط عملکرد وظایف (Task Performance) را دسته بندی و بررسی نماییم. برای سادگی تحلیل Task را به دو دسته ساده مناسب یا نا مناسب تقسیم نموده. شرایط مناسب را وضعیت انتهایی دلخواه معرفی می‌کنیم. که با توجه به سناریو بالا، نوشتن اطلاعات رمزگذاری شده در مموری وضعیت مناسب خواهد بود. با توجه به تصویر زیر، اشتراک سه دایره OWC فضای مناسب برای ۴ عامل CHS را فراهم می‌آورد. برای تخمین زدن Opportunity باید مجموعه Task‌های داخلی آن را که با نام Opportunity Elements) OEs) در نظر گرفت و تابع &lt;math&gt;f_o&lt;/math&gt; عناصر داخل OE را بر {۰٬۱} منطبق می‌سازد که در سناریو مموری، {OE={E,L,U که E نماد نرم افزار رمزنگاری، L مکان کاربر،U خود حافظه‌است و برای نمونه OE برای E عبارت است از{E.state∈{available,not available و &lt;math&gt;f_o&lt;/math&gt; حاصل ضرب حالات مطلوب OE‌ها است تا به همان اشتراک نشان داده شده در تصویر نزدیک شویم. با درنظر گرفتن متغیر‌های تصادفی برنولی سایر عناصر W و C را نیز به مدل اضافه می‌نماییم.

حال که با تصمیم گیری عامل انسانی فضای حالت و توابع مدل کننده دارای خروجی‌های گوناگون می‌شوند و CHS مستقیما به تصمیم عامل انسانی وابسته‌است، عاملی به نام نقطه تصمیم انسان را نیز معرفی می‌نماییم و آن را با HDP نشان می‌دهیم.

==مدل سازی با ابزار سیستمی چندگانه نامتقارن==
چارچوب مدلسازی Multiple Asymmetric utility system یا ابزار سیستمی چندگانه نامقتارن را معرفی می‌نماییم.  چهار بخش اصلی 

# مدل سیستم
# مجموعه‌ای از توابع عملکردی 
# مجموعه تنظیمات سیستمی 
#مجموعه احتمالات مربوط به تمایل عامل انسانی یا HDP 

تشکیل شده‌است.

تنظمیات سیستمی، قابلیت‌ها و امکانات (capabilities) سیستم را تشکیل می‌دهند. احتمال تمایلات مورد انتظار از کاربر را صفر فرض نموده و با توجه به مقداری تابع احتمال تمایلات، احتمال تمایلات مورد انتظار از کاربر(Expected Willingness Probality) و سودمندی کاربر یا به عبارتی (participant utility) مقداردهی می‌شوند و در نهایت میزان سودمندی امنیت با توجه به عوامل فوق محاسبه می‌گردد.

[[پرونده:Modeling CHS.jpg|600px|بی‌قاب]]

== منابع ==
*عنوان انگلیسی مقاله:
{{چپ‌چین}}
The Mutiple-Asymmetric-Utility System Model A Framework for Modeling Cyber-Human Systems
{{پایان چپ‌چین}}
{{پانویس}}
*[https://www.perform.csl.illinois.edu/Papers/USAN_papers/11ESK01.pdf دریافت مقاله اصلی]

[[رده:نقش عامل‌های انسانی در امنیت اطلاعات]]</text>
      <sha1>9c9nghae2os1y1px836ihhmr8ed78hl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>135427</id>
      <parentid>135426</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T20:52:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vivairan2</username>
        <id>28134</id>
      </contributor>
      <comment>اصلاح نگارشی</comment>
      <origin>135427</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11809" sha1="kddmnm1h0k6s5iti9nhhnjdkgx8vwn6" xml:space="preserve">{{سرص|عامل‌های انسانی در امنیت اطلاعات/عامل‌های انسانی در امنیت الکترونیکی|عامل‌های انسانی در امنیت اطلاعات/تهدیدهای بازدارنده فضای سایبر (رویکرد اجرایی مستقل)}}
&lt;center&gt;
'''چارچوبی برای مدلسازی انسان در سیستم های سایبر'''
&lt;/center&gt;
==چکیده==
درمدل‌های سنتی امنیت سایبری به افراد (عامل انسانی) دخیل در سیستم توجهی نمی‌گردید یا مجموعه ثابتی از نحوه رفتار برای آنها در نظر گرفته شده بود. با توجه به سیستم‌های امروزی و اهمیت امنیت داده‌ها و لزوم کاهش آسیب‌پذیری، عامل انسانی می‌تواند نقش مهمی در ایجاد امنیت و حذف آسیب‌پذیری‌ها ایفا نماید. در نتیجه نیاز به ابزاری برای سنجش امنیت فضای سایبری وجود دارد که بتواند در حساب کاربری سیستم کاربر رفتارها و تصمیم‌های فرد را تحلیل نماید.

==معرفی و مدل سازی عامل های موثر در  سیستم های سایبری انسانی==
در این مقاله به سنجش میزان اهمیت تصمیم‌های کاربر در سیستم امنیتی می‌پردازیم. در مقاله پیش رو، ابتدا به معرفی سیستم سایبری انسانی (Cyber Human System) و عوامل داخلی آن می‌پردازیم و سپس به بررسی نقطه تصمیم انسانی (فردی) (Human Decision Point) خواهیم پرداخت. در انتها به ساختاری جهت تحلیل مشکلات امنیتی فضای سایبر که خروجی آن که تحت تاثیر نحوه عملکرد کاربر است، ارائه خواهد شد.  امنیت سایبری را چنین تعریف می‌کنیم: «برآورد خصوصیات مرتبط با تمامی عامل‌های دخیل در پیشگیری، تشخیص و پاسخ به حملات در هر سیستم پیچیده‌ای که کامپیوتر در آن نقش کلیدی ایفا می‌کند.» و عامل انسانی را به عنوان یک عنصر مهم در امنیت سایبری معرفی می‌نماییم. و سیستم‌های سایبری- انسان با نام (CHS(Cyber-Human System شناخته می‌شوند که در آنها سیستم‌های کامپیوتری (رایانه‌ای) و عامل انسانی هر دو نقش کلیدی را بازی می‌کنند که به عنوان نمونه می‌توان از سیستم‌های تجارت الکترونیکی و چهار چوب‌های مبتنی برفناوری اطلاعات در دانشگاه‌ها و و یا حتی نحوه رابطه یک تلفن هوشمند و کاربر آن اشاره نمود. 

به طور معمول در سنجش امنیت سازمانی به دستگاه‌های فیزیکی، دیواره‌های آتش، نرم افزار‌ها، کنترل‌های ادمین، روال‌ها و قوانین امنیتی حاکم بر سازمان توجه شده و عامل انسانی به عنوان یک عامل تبعیت کننده از قوانین امنیتی و کنترل‌های مدیر شبکه فرض می‌شود، که چنین برداشتی کاملا اشتباه و بسیار غیر منطقی است. در این مقاله تاثیر رفتار و تصمیمات عامل انسانی مورد بررسی قرار می‌گیرد و خواهیم دید که حتی رفتار و عملکرد گروهی از عامل‌های انسانی مثل مدیران سازمان و مدیران شبکه و پشتیبانان سیستم، در تصمیم گیری گروهی دیگر از عامل‌های انسانی مثل کارمندان بخش‌های اداری تاثیر گذار است. یک CHS به چهار بخش عمده تقسیم می‌شود: 

*اجزا (Components): اجزاء فیزیکی که سیستم از آن‌ها تشکیل گردیده‌است. مانند سرورها، استگاه‌های کاری کاربران، اتصالات شبکه و نرم افزارها
*مشارکت گران (Participants): موجودیت‌هایی که با سیستم در ارتباط هستند. غالبا عامل انسانی و عامل‌های غیر انسانی مثل پروسه‌های امنیتی و نظاره گر 
*فعالیت های پردازشی (Processes): اهداف سازمانی و اطلاعاتی که مورد پردازش قرار می‌گیرد. مجموعه Task‌ها که توسط Participant‌ها انجام می‌شود.
*ریز وظایف (Tasks): ریزترین واحد کاری که توسط یک یا چند Participant انجام می‌شود.

==شرح سناریو مرتبط با مدلسازی== 
با ارائه سناریو ای از یک CHS ادامه مبحث را پی می‌گیریم. استفاده از فلش مموری در یک سازمان تجاری که اطلاعات حساس سازمان در آن قرار می‌گیرد و در جلسه‌های تجاری و یا موسسات مرتبط با سازمان یا مشتریان به نمایش در می‌آید و جابجایی این اطلاعات بین مکان‌های مختلف را می‌توان به عنوان یک ریسک امنیتی شناسایی کرد. قوانین امینتی سازمان حاکی از این است که اطلاعات حساسی که قرار است روی فلش مموری ذخیره شوند، باید حتما به صورت رمزنگاری شده ذخیره شوند. کاربران می‌توانند از این قوانین پیروی یا سرپیچی نمایند. اما مدیریت امنیت گاهی اوقات به بررسی این حافظه‌ها پرداخته و کاربران خاطی را جریمه می‌نماید. همچنین قسمتی با نام پشتیبانی IT در موارد مرتبط با رمز نگاری حافظه‌ها راهنمای کاربران سازمان است. که از کل بودجه دپارتمان IT، بودجه‌ای معین به قسمت پشتیبانی و کنترل و بررسی حافظه‌ها اختصاص یافته‌است. هدف بخش امنیت اطلاعات سازمان، سنجش دسترس پذیری و محرمانگی در حافظه‌ها است. اما کاربران حافظه‌ها هدف و برداشت دیگری دارند که دسترس پذیری اطلاعات را در عدم استفاده از رمز نگاری، و در نتیجه رو در رو نشدن با بخش پشتیبانی برای رفع مشکلات احتمالی ناشی از فراموش کردن کلید رمز نگاری یا عدم توانایی رمزگشایی اطلاعات و شرمندگی ناشی از این موارد می‌دانند. و تنها عامل نگرانی آنها بررسی مدیریت و کشف سرپیچی آنها است. حال عناصر CHS را در سناریو بالا بررسی می‌نماییم. 
*Components: فلش مموری، نرم افزار مربوط به رمز نگاری و ... 
*Participants: کاربران ارائه کننده اطلاعات سازمان و نرم افزار مربوط به کنترل وضعیت داده‌های روی فلش 
*Processes: انتقال اطلاعات سازمانی به وسیله فلش مموری، اجرای سیاست‌های امنیتی
* Tasks: رمزگذاری و رمز گشایی اطلاعات از روی فلش مموری، استفاده از کمک بخش پشتیبانی.
[[پرونده:System elements.png]]

قسمت Task حاوی تمامی عملیاتی است که باید صورت پذیرد. حال به بررسی عوامل دخیل در میزان کارایی Task‌ها می‌پردازیم. عوامل دخیل را شامل فرصت‌ها (Opportunity)، رضایت و تمایل (Willingness) و قابلیت‌ها(Capability) فرض می‌کنیم و به اختصار OWC می‌نامیم. با استفاده از هستی‌شناسی OWC می‌توانیم شرایط عملکرد وظایف (Task Performance) را دسته‌بندی و بررسی نماییم. برای سادگی تحلیل، Task را به دو دسته ساده مناسب یا نا مناسب تقسیم می‌کنیم. شرایط مناسب را وضعیت انتهایی دلخواه معرفی می‌کنیم. که با توجه به سناریوی بالا، نوشتن اطلاعات رمزگذاری شده در مموری وضعیت مناسب خواهد بود. با توجه به تصویر زیر، اشتراک سه دایره OWC فضای مناسب برای ۴ عامل CHS را فراهم می‌آورد. برای تخمین زدن Opportunity باید مجموعه Task‌های داخلی آن را که با نام Opportunity Elements) OEs) در نظر گرفته شده است و تابع &lt;math&gt;f_o&lt;/math&gt; عناصر داخل OE را بر {۰٬۱} منطبق می‌سازد که در سناریو مموری، {OE={E,L,U که E نماد نرم افزار رمزنگاری، L مکان کاربر، U خود حافظه‌است و برای نمونه OE برای E عبارت است از {E.state∈{available,not available و &lt;math&gt;f_o&lt;/math&gt; حاصل ضرب حالات مطلوب OE‌ها است تا به همان اشتراک نشان داده شده در تصویر نزدیک شویم. با در نظر گرفتن متغیر‌های تصادفی برنولی، سایر عناصر W و C را نیز به مدل اضافه می‌نماییم.

حال که با تصمیم گیری عامل انسانی فضای حالت و توابع مدل کننده دارای خروجی‌های گوناگون می‌شوند و CHS مستقیما به تصمیم عامل انسانی وابسته‌است، عاملی به نام نقطه تصمیم انسان را نیز معرفی می‌نماییم و آن را با HDP نشان می‌دهیم.

==مدل سازی با ابزار سیستمی چندگانه نامتقارن==
چارچوب مدلسازی Multiple Asymmetric utility system یا ابزار سیستمی چندگانه نامقتارن را معرفی می‌نماییم.  چهار بخش اصلی 

# مدل سیستم
# مجموعه‌ای از توابع عملکردی 
# مجموعه تنظیمات سیستمی 
#مجموعه احتمالات مربوط به تمایل عامل انسانی یا HDP 

تشکیل شده‌است.

تنظمیات سیستمی، قابلیت‌ها و امکانات (capabilities) سیستم را تشکیل می‌دهند. احتمال تمایلات مورد انتظار از کاربر را صفر فرض نموده و با توجه به مقداری تابع احتمال تمایلات، احتمال تمایلات مورد انتظار از کاربر(Expected Willingness Probality) و سودمندی کاربر یا به عبارتی (participant utility) مقداردهی می‌شوند و در نهایت میزان سودمندی امنیت با توجه به عوامل فوق محاسبه می‌گردد.

[[پرونده:Modeling CHS.jpg|600px|بی‌قاب]]

== منابع ==
*عنوان انگلیسی مقاله:
{{چپ‌چین}}
The Mutiple-Asymmetric-Utility System Model A Framework for Modeling Cyber-Human Systems
{{پایان چپ‌چین}}
{{پانویس}}
*[https://www.perform.csl.illinois.edu/Papers/USAN_papers/11ESK01.pdf دریافت مقاله اصلی]

[[رده:نقش عامل‌های انسانی در امنیت اطلاعات]]</text>
      <sha1>kddmnm1h0k6s5iti9nhhnjdkgx8vwn6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>عامل‌های انسانی در امنیت اطلاعات/تهدیدهای بازدارنده فضای سایبر (رویکرد اجرایی مستقل)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>7758</id>
    <revision>
      <id>135428</id>
      <parentid>87782</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T20:58:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vivairan2</username>
        <id>28134</id>
      </contributor>
      <comment>اصلاح نگارشی</comment>
      <origin>135428</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12967" sha1="03yblk9p6syt7twt5n7ugfjq4e4q9ie" xml:space="preserve">
{{سرص|عامل‌های انسانی در امنیت اطلاعات/چارچوبی برای مدلسازی انسان در سیستم‌های سایبر|عامل‌های انسانی در امنیت اطلاعات/پرش از روی موانع امنیتی}}
==مقدمه==
همانگونه که ابزارها و تکنیک‌های جدید روزانه در دنیای فناوری اطلاعات پدیدار می‌گردند تا اطلاعات را در شبکه جهانی اطلاعات قابل دسترس نمایند به همان نسبت آسیب پذیری ناشی از آنها نیز بیشتر می‌گردد. در نتیجه دفاع سایبری از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است تا در خصوص انتقال ایمن و معتبر اطلاعات در شبکه جهانی اینترنت اطمینان حاصل گردد. سیستم‌های شناسایی عوامل نفوذ (Intrusion Detection System) و سیستم‌های شناسایی و جلوگیری از عوامل نفوذ (Intrusion Prevention &amp; Detection System) مهمترین فن آوری‌هایی هستند که در زمینه حفاظت سایبری وجود دارند.

در حقیقیت شناسایی عوامل نفوذ، فرایند نظارت بر اتفاقاتی است که در یک سیستم (سامانه) رایانه‌ای یا یک شبکه رخ داده و تحلیل و بررسی علائم اتفاقات محتمل آتی است. شناسایی عوامل نفوذ می‌تواند به صورت دستی یا به صورت خودکار صورت پذیرد. شناسایی عوامل نفوذ به صورت دستی ممکن است از طریق بازرسی فایل‌های ثبت وقایع یا ترافیک شبکه‌ای انجام شود. بنابراین یک سیستم شناسایی عوامل نفوذ، ابزار یا نرم‌افزاری است که عملکرد شبکه و سیستم اطلاعات را برای اقدامات اشتباه یا نقض قوانین کنترل می‌نماید و به آن فعالیت مشکوک از طریق اطلاع‌رسانی به مدیر سیستم از راه‌های مختلف پاسخ می‌دهد.  سیستم‌های شناسایی عوامل نفوذ می‌توانند بر اساس میزبان یا بر اساس شبکه باشند. سیستم‌های بر اساس میزبان تماس‌ها و وقایع سیستم را کنترل می‌کنند در حالیکه سیستم‌های بر اساس شبکه، جریان بسته‌های کوچک شبکه را کنترل می‌کنند. سیستم‌های مدرن معمولاً تلفیقی از این دو رویکرد هستند. سیستم جلوگیری از عوامل نفوذ (Intrusion prevention System) ابزار یا نرم افزاری (یوتیلیتی) است که سیستم شناسایی عوامل نفوذ را  تکمیل می‌کند و قادر به متوقف نمودن بسیاری از رخدادها پیش از رخداد می‌باشد.

سیستم‌های پیشگیری از عوامل نفوذ در چهار دسته طبقه بندی می‌گردند:

*پیشگیری از عوامل نفوذ وابسته به شبکه Network-based Intrusion Prevention (NIPS): کل شبکه را برای ترافیک مشکوک از طریق تحلیل فعالیت پروتکل (تبادل داده بین سیستم‌ها) کنترل می‌کند.
*سیستم‌های پیشگیری از عوامل نفوذ بی سیم Wireless Intrusion Prevention Systems (WIPS): یک شبکه بی سیم را برای ترافیک مشکوک از طریق تحلیل پروتکل‌های بی سیم شبکه کنترل می‌کند.
*تحلیل رفتار شبکه Network Behavior Analysis (NBA): ترافیک شبکه را بمنظور شناسایی تهدیداتی که جریانهای ترافیکی غیر معمول تولید می‌کنند بررسی می‌نماید مثل حملات DDoS
*پیشگیری از عوامل نفوذ بر اساس میزبان Host-based Intrusion Prevention (HIPS: بسته‌ای است که یک میزبان خاص را برای فعالیت مشکوک از طریق تحلیل  وقایع رخ داده در آن میزبان کنترل می‌نماید.

==روش‌های شناسایی==
بسیاری از سیستم‌های پیشگیری از عوامل نفوذ یکی از سه روش شناسایی را مورد استفاده قرار می‌دهند: تشخیص وابسته به امضا، تشخیص آماری وابسته به عیب و تشخیص تجزیه و تحلیل پروتکل Stateful

==کارهای مشابه صورت گرفته==
در سالهای اخیر تلاشهای بسیاری در جهت دستیابی به مدل‌های مستقلی که حفاظت از سیستم‌های کامپیوتری و تقویت امنیت در فن آوری اطلاعات را با استفاده از خاصیت خود مدیریتی عامل‌ها در زمینه شناسایی و جلوگیری از عوامل نفوذ انجام می‌دهند صورت گرفته‌است. در اینجا به برخی از کارهایی که در زمینه سیستم‌های شناسایی عوامل نفوذ بصورت multi-agent صورت گرفته‌است اشاره می‌کنیم. در این کارها یک معماری خاص خودکار برای حفاظت از اطلاعات در نظر گرفته شده بنحوی که افزایش پیچیدگی سیستم با امنیت خودکار زیر سیستم با قابلیت خود پیکربندی، خود بهینه سازی، خود درمانی و خود حفاظتی ایجاد می‌شود. سیستم پیشرفت زیادی در حفاظت از اطلاعات نشان داده‌است. بیشترین اشکال و محدودیت سیستم فقدان فاکتور تحلیل و ارزیابی ریسک است. در سیستم شناسایی عوامل نفوذ بر اساس عامل نامعلوم که بر اساس چند حسگر است عامل‌ها اطلاعات را از چند حسگر می‌گیرند و با منطق نامعلوم ثبت وقایع فایلها را پردازش می‌کنند. در این روش جدید مشخص شده که سیستم شناسایی عوامل نفوذ بر اساس عامل‌های نامعلوم موثرتر از سیستم‌های فعلی عمل می‌کند. هزینه این روش نیز کمتر است. تنها اشکال این رویکرد حضور مرکز کنترلی است که بیشتر کار شناسایی عوامل نفوذ را انجام می‌دهد. در روش شناسایی عوامل نفوذ بر اساس چند عاملی در سطوح مختلف سیستم قادر خواهد بود بیشتر رخدادهای نفوذی و حملات را شناسایی کند. این مطالعه نشان می‌دهد که فن آوری وابسته به عامل ابزار مطمئنی برای ایجاد زیربنای یک سیستم شناسایی عوامل نفوذ است. البته سیستم کاستی‌هایی دارد مثل اینکه پردازش شناسایی با روند کندی صورت می‌گیرد و اینکه هنوز درصد شناسایی خملات ناشناخته ناچیز است. مشکل مهم بعدی حفاظت از امنیت سیسم از حملات است چرا که نقش اصلی سیستم شناسایی عوامل نفوذ (IDS) منترل سیستم و برقراری امنیت در آن است و خود IDS معمولاً هدف حملات است.

==راه حل پیشنهادی==
برای فائق آمدن با محدودیت‌های سیستم‌های شناسایی از عوامل نفوذی فعلی ما یک سیستم پیشگیری پیشنهاد می‌گردد که بر اساس تحلیل ریسک است و از سیستم عصبی انسان الهام می‌گیرد. در سیستم عصبی انسان پیشگیری از عوامل نفوذی و حملات از یابنده‌های کوچک، خودکار و هوشمند بعنوان حسگر استفاده می‌کند.   سیستم پیشگیری از عوامل در داخل میزبان مستقر است و منابع خود را (از قبیل فعالیت‌های کاربردی، تماس‌های سیستم، دسترسی به فایلها و اصلاحات) برای یافتن فعالیت‌های مشکوک کنترل می‌کند.

نقش رشته‌های عصبی مدیریت نمودن این عامل‌های خودکار از طریق ارسال دستورهای کنترلی دقیق و شدید مثل دستور شروع یا متوقف نمودن اجرا یا تغییر پارامترهای عملکردی و همچنین تعبیه یک سری قوانین پیشگیری که از وقوع حملات پیش از رخ دادن آنها ممانعت بعمل آورد می‌باشد. از آنجاییکه عامل‌ها عناصر مستقلی هستند سیستم می‌تواند به تعداد آنها اضافه کند یا آنها را حذف کند بدون آنکه بقیه اجزای تشکیل دهنده سیستم تحت تأثیر قرار گیرد. علاوه بر آن عامل‌ها ممکن است مکانیسمی برای دوباره پیکربندی خود در زمان اجرا تعبیه کنند که با حداقل دخالت نیروی انسانی صورت پذیرد. همچنین یک عامل می‌تواند عضوی از یک گروه باشد که می‌تواند عملکردهای متفاوتی نشان دهد و در عین حال به تبادل اطلاعات بپردازد و یا نتایج پیچیده‌ای حاصل کند.

==نتیجه گیری و کارهای آتی==
یافته‌های تحقیقات و بررسی‌های ما نشان می‌دهد که سیستم‌های شناسایی و پیشگیری از عوامل نفوذ فعلی دارای برخی محدودیت‌ها و اشکالات هستند. بنابراین نیاز به بکارگیری سیستم‌های پیشرفته تر بر اساس اصول خودکار وجود دارد. نرم افزارهای مستقل می‌توانند بصورت مستقل از هم عمل کنند و تکالیف متفاوتی انجام دهند. خود پیکر بندی سیستم مسئول کسب اطمینان مدیریت کل سیتم است یعنی اینکه سیستم با این عامل‌ها هماهنگ و سنکرون شده باشند. علاوه بر آن از آنجائیکه این عامل‌ها مستقل از هم عمل می‌کنند دوباره پیکربندی حسگرها کار سختی است ولی با مدیریت هماهنگ و مطابق می‌توانند ساده و موثر شود. در این مقاله راه حل موثرتری پیشنهاد دادیم که از سیستم‌های شناسایی و پیشگیری از عوامل نفوذ موجود بهتر هستند. راه کار پیشنهاد شده یک سیستم پیشگیری از عوامل نفوذی خود مدیریت شده و هوشمند به تشخیص خطاهاست که با عنایت به استفاده از عامل‌های چندگانه که توسط مدیر بصورت خودکار نظارت می‌شوند و با توجه به تحلیل ارزیابی ریسک در سیستم حداقل تعداد هشدارها را دارند. با خاصیت خود مدیریتی سیستم می‌توانند بصورت پویا خود را با محیط پیرامونی در حال تغییر تطبیق دهد، بصورت خودکار منابع را کنترل و تنظیم کند و عوامل مزاحم را کشف کند و واکنش صحیح در برابرشان نشان دهد. کارهای آتی در این زمینه می‌تواند کنترل نه تنها منابع میزبان بلکه کل شبکه باشد تا با توزیع این عامل‌ها سیستم پیشگیری از عوامل نفوذ را با حداکثر امنیت و شناسایی تهدیدات پیش ببرد. کار آتی دیگر می‌تواند استفاده از عامل‌های موبایل باشد که قادرند از یک میزبان به میزبان دیگر بروند و عوامل نفوذی را شناسایی کنند و در مقابل تهدیدات شناخته شده و یا ناشناخته ممانعت بعمل آورند.

== منبع ==
* عنوان انگلیسی مقاله:''Precluding Emerging Threats from Cyberspace: An Autonomic Administrative Approach''
{{پانویس}}
* http://www.wcsit.org/pub/2011/april/Precluding%20Emerging%20Threats%20from%20Cyberspace%20An%20Autonomic%20Administrative%20Approach.pdf  دریافت منبع]

[[رده:نقش عامل‌های انسانی در امنیت اطلاعات]]</text>
      <sha1>03yblk9p6syt7twt5n7ugfjq4e4q9ie</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>135429</id>
      <parentid>135428</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T20:59:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vivairan2</username>
        <id>28134</id>
      </contributor>
      <comment>اصلاح نگارشی</comment>
      <origin>135429</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12969" sha1="4zs15j9xxl5lr5h8txwy68yh2mag5by" xml:space="preserve">
{{سرص|عامل‌های انسانی در امنیت اطلاعات/چارچوبی برای مدلسازی انسان در سیستم‌های سایبر|عامل‌های انسانی در امنیت اطلاعات/پرش از روی موانع امنیتی}}
==مقدمه==
همانگونه که ابزارها و تکنیک‌های جدید روزانه در دنیای فناوری اطلاعات پدیدار می‌گردند تا اطلاعات را در شبکه جهانی اطلاعات قابل دسترس نمایند به همان نسبت آسیب پذیری ناشی از آنها نیز بیشتر می‌گردد. در نتیجه دفاع سایبری از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است تا در خصوص انتقال ایمن و معتبر اطلاعات در شبکه جهانی اینترنت اطمینان حاصل گردد. سیستم‌های شناسایی عوامل نفوذ (Intrusion Detection System) و سیستم‌های شناسایی و جلوگیری از عوامل نفوذ (Intrusion Prevention &amp; Detection System) مهمترین فن آوری‌هایی هستند که در زمینه حفاظت سایبری وجود دارند.

در حقیقیت شناسایی عوامل نفوذ، فرایند نظارت بر اتفاقاتی است که در یک سیستم (سامانه) رایانه‌ای یا یک شبکه رخ داده و تحلیل و بررسی علائم اتفاقات محتمل آتی است. شناسایی عوامل نفوذ می‌تواند به صورت دستی یا به صورت خودکار صورت پذیرد. شناسایی عوامل نفوذ به صورت دستی ممکن است از طریق بازرسی فایل‌های ثبت وقایع یا ترافیک شبکه‌ای انجام شود. بنابراین یک سیستم شناسایی عوامل نفوذ، ابزار یا نرم‌افزاری است که عملکرد شبکه و سیستم اطلاعات را برای اقدامات اشتباه یا نقض قوانین کنترل می‌نماید و به آن فعالیت مشکوک از طریق اطلاع‌رسانی به مدیر سیستم از راه‌های مختلف پاسخ می‌دهد.  سیستم‌های شناسایی عوامل نفوذ می‌توانند بر اساس میزبان یا بر اساس شبکه باشند. سیستم‌های بر اساس میزبان تماس‌ها و وقایع سیستم را کنترل می‌کنند در حالیکه سیستم‌های بر اساس شبکه، جریان بسته‌های کوچک شبکه را کنترل می‌کنند. سیستم‌های مدرن معمولاً تلفیقی از این دو رویکرد هستند. سیستم جلوگیری از عوامل نفوذ (Intrusion prevention System) ابزار یا نرم افزاری (یوتیلیتی) است که سیستم شناسایی عوامل نفوذ را  تکمیل می‌کند و قادر به متوقف نمودن بسیاری از رخدادها پیش از رخداد می‌باشد.

سیستم‌های پیشگیری از عوامل نفوذ در چهار دسته طبقه بندی می‌گردند:

*پیشگیری از عوامل نفوذ وابسته به شبکه Network-based Intrusion Prevention (NIPS): کل شبکه را برای ترافیک مشکوک از طریق تحلیل فعالیت پروتکل (تبادل داده بین سیستم‌ها) کنترل می‌کند.
*سیستم‌های پیشگیری از عوامل نفوذ بی سیم Wireless Intrusion Prevention Systems (WIPS): یک شبکه بی سیم را برای ترافیک مشکوک از طریق تحلیل پروتکل‌های بی سیم شبکه کنترل می‌کند.
*تحلیل رفتار شبکه Network Behavior Analysis (NBA): ترافیک شبکه را بمنظور شناسایی تهدیداتی که جریانهای ترافیکی غیر معمول تولید می‌کنند بررسی می‌نماید مثل حملات DDoS
*پیشگیری از عوامل نفوذ بر اساس میزبان Host-based Intrusion Prevention (HIPS: بسته‌ای است که یک میزبان خاص را برای فعالیت مشکوک از طریق تحلیل  وقایع رخ داده در آن میزبان کنترل می‌نماید.

==روش‌های شناسایی==
بسیاری از سیستم‌های پیشگیری از عوامل نفوذ یکی از سه روش شناسایی را مورد استفاده قرار می‌دهند: 
* تشخیص وابسته به امضا
* تشخیص آماری وابسته به عیب
* تشخیص تجزیه و تحلیل پروتکل Stateful

==کارهای مشابه صورت گرفته==
در سالهای اخیر تلاشهای بسیاری در جهت دستیابی به مدل‌های مستقلی که حفاظت از سیستم‌های کامپیوتری و تقویت امنیت در فن آوری اطلاعات را با استفاده از خاصیت خود مدیریتی عامل‌ها در زمینه شناسایی و جلوگیری از عوامل نفوذ انجام می‌دهند صورت گرفته‌است. در اینجا به برخی از کارهایی که در زمینه سیستم‌های شناسایی عوامل نفوذ بصورت multi-agent صورت گرفته‌است اشاره می‌کنیم. در این کارها یک معماری خاص خودکار برای حفاظت از اطلاعات در نظر گرفته شده بنحوی که افزایش پیچیدگی سیستم با امنیت خودکار زیر سیستم با قابلیت خود پیکربندی، خود بهینه سازی، خود درمانی و خود حفاظتی ایجاد می‌شود. سیستم پیشرفت زیادی در حفاظت از اطلاعات نشان داده‌است. بیشترین اشکال و محدودیت سیستم فقدان فاکتور تحلیل و ارزیابی ریسک است. در سیستم شناسایی عوامل نفوذ بر اساس عامل نامعلوم که بر اساس چند حسگر است عامل‌ها اطلاعات را از چند حسگر می‌گیرند و با منطق نامعلوم ثبت وقایع فایلها را پردازش می‌کنند. در این روش جدید مشخص شده که سیستم شناسایی عوامل نفوذ بر اساس عامل‌های نامعلوم موثرتر از سیستم‌های فعلی عمل می‌کند. هزینه این روش نیز کمتر است. تنها اشکال این رویکرد حضور مرکز کنترلی است که بیشتر کار شناسایی عوامل نفوذ را انجام می‌دهد. در روش شناسایی عوامل نفوذ بر اساس چند عاملی در سطوح مختلف سیستم قادر خواهد بود بیشتر رخدادهای نفوذی و حملات را شناسایی کند. این مطالعه نشان می‌دهد که فن آوری وابسته به عامل ابزار مطمئنی برای ایجاد زیربنای یک سیستم شناسایی عوامل نفوذ است. البته سیستم کاستی‌هایی دارد مثل اینکه پردازش شناسایی با روند کندی صورت می‌گیرد و اینکه هنوز درصد شناسایی خملات ناشناخته ناچیز است. مشکل مهم بعدی حفاظت از امنیت سیسم از حملات است چرا که نقش اصلی سیستم شناسایی عوامل نفوذ (IDS) منترل سیستم و برقراری امنیت در آن است و خود IDS معمولاً هدف حملات است.

==راه حل پیشنهادی==
برای فائق آمدن با محدودیت‌های سیستم‌های شناسایی از عوامل نفوذی فعلی ما یک سیستم پیشگیری پیشنهاد می‌گردد که بر اساس تحلیل ریسک است و از سیستم عصبی انسان الهام می‌گیرد. در سیستم عصبی انسان پیشگیری از عوامل نفوذی و حملات از یابنده‌های کوچک، خودکار و هوشمند بعنوان حسگر استفاده می‌کند.   سیستم پیشگیری از عوامل در داخل میزبان مستقر است و منابع خود را (از قبیل فعالیت‌های کاربردی، تماس‌های سیستم، دسترسی به فایلها و اصلاحات) برای یافتن فعالیت‌های مشکوک کنترل می‌کند.

نقش رشته‌های عصبی مدیریت نمودن این عامل‌های خودکار از طریق ارسال دستورهای کنترلی دقیق و شدید مثل دستور شروع یا متوقف نمودن اجرا یا تغییر پارامترهای عملکردی و همچنین تعبیه یک سری قوانین پیشگیری که از وقوع حملات پیش از رخ دادن آنها ممانعت بعمل آورد می‌باشد. از آنجاییکه عامل‌ها عناصر مستقلی هستند سیستم می‌تواند به تعداد آنها اضافه کند یا آنها را حذف کند بدون آنکه بقیه اجزای تشکیل دهنده سیستم تحت تأثیر قرار گیرد. علاوه بر آن عامل‌ها ممکن است مکانیسمی برای دوباره پیکربندی خود در زمان اجرا تعبیه کنند که با حداقل دخالت نیروی انسانی صورت پذیرد. همچنین یک عامل می‌تواند عضوی از یک گروه باشد که می‌تواند عملکردهای متفاوتی نشان دهد و در عین حال به تبادل اطلاعات بپردازد و یا نتایج پیچیده‌ای حاصل کند.

==نتیجه گیری و کارهای آتی==
یافته‌های تحقیقات و بررسی‌های ما نشان می‌دهد که سیستم‌های شناسایی و پیشگیری از عوامل نفوذ فعلی دارای برخی محدودیت‌ها و اشکالات هستند. بنابراین نیاز به بکارگیری سیستم‌های پیشرفته تر بر اساس اصول خودکار وجود دارد. نرم افزارهای مستقل می‌توانند بصورت مستقل از هم عمل کنند و تکالیف متفاوتی انجام دهند. خود پیکر بندی سیستم مسئول کسب اطمینان مدیریت کل سیتم است یعنی اینکه سیستم با این عامل‌ها هماهنگ و سنکرون شده باشند. علاوه بر آن از آنجائیکه این عامل‌ها مستقل از هم عمل می‌کنند دوباره پیکربندی حسگرها کار سختی است ولی با مدیریت هماهنگ و مطابق می‌توانند ساده و موثر شود. در این مقاله راه حل موثرتری پیشنهاد دادیم که از سیستم‌های شناسایی و پیشگیری از عوامل نفوذ موجود بهتر هستند. راه کار پیشنهاد شده یک سیستم پیشگیری از عوامل نفوذی خود مدیریت شده و هوشمند به تشخیص خطاهاست که با عنایت به استفاده از عامل‌های چندگانه که توسط مدیر بصورت خودکار نظارت می‌شوند و با توجه به تحلیل ارزیابی ریسک در سیستم حداقل تعداد هشدارها را دارند. با خاصیت خود مدیریتی سیستم می‌توانند بصورت پویا خود را با محیط پیرامونی در حال تغییر تطبیق دهد، بصورت خودکار منابع را کنترل و تنظیم کند و عوامل مزاحم را کشف کند و واکنش صحیح در برابرشان نشان دهد. کارهای آتی در این زمینه می‌تواند کنترل نه تنها منابع میزبان بلکه کل شبکه باشد تا با توزیع این عامل‌ها سیستم پیشگیری از عوامل نفوذ را با حداکثر امنیت و شناسایی تهدیدات پیش ببرد. کار آتی دیگر می‌تواند استفاده از عامل‌های موبایل باشد که قادرند از یک میزبان به میزبان دیگر بروند و عوامل نفوذی را شناسایی کنند و در مقابل تهدیدات شناخته شده و یا ناشناخته ممانعت بعمل آورند.

== منبع ==
* عنوان انگلیسی مقاله:''Precluding Emerging Threats from Cyberspace: An Autonomic Administrative Approach''
{{پانویس}}
* http://www.wcsit.org/pub/2011/april/Precluding%20Emerging%20Threats%20from%20Cyberspace%20An%20Autonomic%20Administrative%20Approach.pdf  دریافت منبع]

[[رده:نقش عامل‌های انسانی در امنیت اطلاعات]]</text>
      <sha1>4zs15j9xxl5lr5h8txwy68yh2mag5by</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>135430</id>
      <parentid>135429</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T21:02:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vivairan2</username>
        <id>28134</id>
      </contributor>
      <comment>اصلاح نگارشی</comment>
      <origin>135430</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13010" sha1="2302jij2wwjl05b299lx1vxfpo3fwlo" xml:space="preserve">
{{سرص|عامل‌های انسانی در امنیت اطلاعات/چارچوبی برای مدلسازی انسان در سیستم‌های سایبر|عامل‌های انسانی در امنیت اطلاعات/پرش از روی موانع امنیتی}}
==مقدمه==
همانگونه که ابزارها و تکنیک‌های جدید روزانه در دنیای فناوری اطلاعات پدیدار می‌گردند تا اطلاعات را در شبکه جهانی اطلاعات قابل دسترس نمایند به همان نسبت آسیب پذیری ناشی از آنها نیز بیشتر می‌گردد. در نتیجه دفاع سایبری از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است تا در خصوص انتقال ایمن و معتبر اطلاعات در شبکه جهانی اینترنت اطمینان حاصل گردد. سیستم‌های شناسایی عوامل نفوذ (Intrusion Detection System) و سیستم‌های شناسایی و جلوگیری از عوامل نفوذ (Intrusion Prevention &amp; Detection System) مهمترین فن آوری‌هایی هستند که در زمینه حفاظت سایبری وجود دارند.

در حقیقیت شناسایی عوامل نفوذ، فرایند نظارت بر اتفاقاتی است که در یک سیستم (سامانه) رایانه‌ای یا یک شبکه رخ داده و تحلیل و بررسی علائم اتفاقات محتمل آتی است. شناسایی عوامل نفوذ می‌تواند به صورت دستی یا به صورت خودکار صورت پذیرد. شناسایی عوامل نفوذ به صورت دستی ممکن است از طریق بازرسی فایل‌های ثبت وقایع یا ترافیک شبکه‌ای انجام شود. بنابراین یک سیستم شناسایی عوامل نفوذ، ابزار یا نرم‌افزاری است که عملکرد شبکه و سیستم اطلاعات را برای اقدامات اشتباه یا نقض قوانین کنترل می‌نماید و به آن فعالیت مشکوک از طریق اطلاع‌رسانی به مدیر سیستم از راه‌های مختلف پاسخ می‌دهد.  سیستم‌های شناسایی عوامل نفوذ می‌توانند بر اساس میزبان یا بر اساس شبکه باشند. سیستم‌های بر اساس میزبان تماس‌ها و وقایع سیستم را کنترل می‌کنند در حالیکه سیستم‌های بر اساس شبکه، جریان بسته‌های کوچک شبکه را کنترل می‌کنند. سیستم‌های مدرن معمولاً تلفیقی از این دو رویکرد هستند. سیستم جلوگیری از عوامل نفوذ (Intrusion prevention System) ابزار یا نرم افزاری (یوتیلیتی) است که سیستم شناسایی عوامل نفوذ را  تکمیل می‌کند و قادر به متوقف نمودن بسیاری از رخدادها پیش از رخداد می‌باشد.

سیستم‌های پیشگیری از عوامل نفوذ در چهار دسته طبقه بندی می‌گردند:

*پیشگیری از عوامل نفوذ وابسته به شبکه Network-based Intrusion Prevention (NIPS): کل شبکه را برای ترافیک مشکوک از طریق تحلیل فعالیت پروتکل (تبادل داده بین سیستم‌ها) کنترل می‌کند.
*سیستم‌های پیشگیری از عوامل نفوذ بی سیم Wireless Intrusion Prevention Systems (WIPS): یک شبکه بی سیم را برای ترافیک مشکوک از طریق تحلیل پروتکل‌های بی سیم شبکه کنترل می‌کند.
*تحلیل رفتار شبکه Network Behavior Analysis (NBA): ترافیک شبکه را بمنظور شناسایی تهدیداتی که جریانهای ترافیکی غیر معمول تولید می‌کنند بررسی می‌نماید مثل حملات DDoS
*پیشگیری از عوامل نفوذ بر اساس میزبان Host-based Intrusion Prevention (HIPS: بسته‌ای است که یک میزبان خاص را برای فعالیت مشکوک از طریق تحلیل  وقایع رخ داده در آن میزبان کنترل می‌نماید.

==روش‌های شناسایی==
بسیاری از سیستم‌های پیشگیری از عوامل نفوذ یکی از سه روش شناسایی را مورد استفاده قرار می‌دهند: 
* تشخیص وابسته به امضا
* تشخیص آماری وابسته به عیب
* تشخیص تجزیه و تحلیل پروتکل Stateful

==کارهای مشابه صورت گرفته==
در سالهای اخیر تلاشهای بسیاری در جهت دستیابی به مدل‌های مستقلی که حفاظت از سیستم‌های کامپیوتری و تقویت امنیت در فن آوری اطلاعات را با استفاده از خاصیت خود مدیریتی عامل‌ها در زمینه شناسایی و جلوگیری از عوامل نفوذ انجام می‌دهند صورت گرفته‌است. در اینجا به برخی از کارهایی که در زمینه سیستم‌های شناسایی عوامل نفوذ بصورت multi-agent صورت گرفته‌است اشاره می‌کنیم. در این کارها یک معماری خاص خودکار برای حفاظت از اطلاعات در نظر گرفته شده بنحوی که افزایش پیچیدگی سیستم با امنیت خودکار زیر سیستم با قابلیت خود پیکربندی، خود بهینه سازی، خود درمانی و خود حفاظتی ایجاد می‌شود. سیستم پیشرفت زیادی در حفاظت از اطلاعات نشان داده‌است. بیشترین اشکال و محدودیت سیستم فقدان فاکتور تحلیل و ارزیابی ریسک است. در سیستم شناسایی عوامل نفوذ بر اساس عامل نامعلوم که بر اساس چند حسگر است عامل‌ها اطلاعات را از چند حسگر می‌گیرند و با منطق نامعلوم ثبت وقایع فایلها را پردازش می‌کنند. در این روش جدید مشخص شده که سیستم شناسایی عوامل نفوذ بر اساس عامل‌های نامعلوم موثرتر از سیستم‌های فعلی عمل می‌کند. هزینه این روش نیز کمتر است. تنها اشکال این رویکرد حضور مرکز کنترلی است که بیشتر کار شناسایی عوامل نفوذ را انجام می‌دهد. در روش شناسایی عوامل نفوذ بر اساس چند عاملی در سطوح مختلف سیستم قادر خواهد بود بیشتر رخدادهای نفوذی و حملات را شناسایی کند. این مطالعه نشان می‌دهد که فن آوری وابسته به عامل ابزار مطمئنی برای ایجاد زیربنای یک سیستم شناسایی عوامل نفوذ است. البته سیستم کاستی‌هایی دارد مثل اینکه پردازش شناسایی با روند کندی صورت می‌گیرد و اینکه هنوز درصد شناسایی خملات ناشناخته ناچیز است. مشکل مهم بعدی حفاظت از امنیت سیسم از حملات است چرا که نقش اصلی سیستم شناسایی عوامل نفوذ (IDS) منترل سیستم و برقراری امنیت در آن است و خود IDS معمولاً هدف حملات است.

==راه حل پیشنهادی==
برای فائق آمدن با محدودیت‌های سیستم‌های شناسایی از عوامل نفوذی فعلی ما یک سیستم پیشگیری پیشنهاد می‌گردد که بر اساس تحلیل ریسک است و از سیستم عصبی انسان الهام می‌گیرد. در سیستم عصبی انسان پیشگیری از عوامل نفوذی و حملات از یابنده‌های کوچک، خودکار و هوشمند بعنوان حسگر استفاده می‌کند.   سیستم پیشگیری از عوامل در داخل میزبان مستقر است و منابع خود را (از قبیل فعالیت‌های کاربردی، تماس‌های سیستم، دسترسی به فایلها و اصلاحات) برای یافتن فعالیت‌های مشکوک کنترل می‌کند.

نقش رشته‌های عصبی مدیریت نمودن این عامل‌های خودکار از طریق ارسال دستورهای کنترلی دقیق و شدید مثل دستور شروع یا متوقف نمودن اجرا یا تغییر پارامترهای عملکردی و همچنین تعبیه یک سری قوانین پیشگیری که از وقوع حملات پیش از رخ دادن آنها ممانعت بعمل آورد می‌باشد. از آنجاییکه عامل‌ها عناصر مستقلی هستند سیستم می‌تواند به تعداد آنها اضافه کند یا آنها را حذف کند بدون آنکه بقیه اجزای تشکیل دهنده سیستم تحت تأثیر قرار گیرد. علاوه بر آن عامل‌ها ممکن است مکانیسمی برای دوباره پیکربندی خود در زمان اجرا تعبیه کنند که با حداقل دخالت نیروی انسانی صورت پذیرد. همچنین یک عامل می‌تواند عضوی از یک گروه باشد که می‌تواند عملکردهای متفاوتی نشان دهد و در عین حال به تبادل اطلاعات بپردازد و یا نتایج پیچیده‌ای حاصل کند.

==نتیجه گیری و کارهای آتی==
یافته‌های تحقیقات و بررسی‌های ما نشان می‌دهد که سیستم‌های شناسایی و پیشگیری از عوامل نفوذ فعلی دارای برخی محدودیت‌ها و اشکالات هستند. بنابراین نیاز به بکارگیری سیستم‌های پیشرفته‌تر بر اساس اصول خودکار احساس می‌شود. نرم‌افزارهای مستقل می‌توانند به صورت مستقل از هم عمل کنند و وظایف متفاوتی انجام دهند. خود پیکر بندی سیستم مسئول کسب اطمینان مدیریت کل سیستم است یعنی اینکه سیستم با این عامل‌ها هماهنگ و سنکرون شده باشند. علاوه بر آن از آنجائیکه این عامل‌ها مستقل از هم عمل می‌کنند دوباره پیکربندی حسگرها کار سختی است ولی با مدیریت هماهنگ و یکپارچه می‌توانند ساده و موثر شود. 

در این مقاله راه حل موثرتری پیشنهاد دادیم که از سیستم‌های شناسایی و پیشگیری از عوامل نفوذ موجود بهتر هستند. راه کار پیشنهاد شده یک سیستم پیشگیری از عوامل نفوذی خود مدیریت شده و هوشمند به تشخیص خطاهاست که با عنایت به استفاده از عامل‌های چندگانه که توسط مدیر به صورت خودکار نظارت می‌شوند و با توجه به تحلیل ارزیابی ریسک در سیستم، حداقل تعداد هشدارها را دارند. با خاصیت خود مدیریتی سیستم می‌توانند به صورت پویا خود را با محیط پیرامونی در حال تغییر تطبیق دهد، به صورت خودکار منابع را کنترل و تنظیم کند و عوامل مزاحم را کشف کند و واکنش صحیح در برابرشان نشان دهد. کارهای آتی در این زمینه می‌تواند کنترل نه تنها منابع میزبان بلکه کل شبکه باشد تا با توزیع این عامل‌ها سیستم پیشگیری از عوامل نفوذ را با حداکثر امنیت و شناسایی تهدیدات پیش ببرد. کار آتی دیگر می‌تواند استفاده از عامل‌های گوشی همراه باشد که قادرند از یک میزبان به میزبان دیگر بروند و عوامل نفوذی را شناسایی کنند و در مقابل تهدیدات شناخته شده و یا ناشناخته ممانعت به عمل آورند.

== منبع ==
* عنوان انگلیسی مقاله:''Precluding Emerging Threats from Cyberspace: An Autonomic Administrative Approach''
{{پانویس}}
* http://www.wcsit.org/pub/2011/april/Precluding%20Emerging%20Threats%20from%20Cyberspace%20An%20Autonomic%20Administrative%20Approach.pdf  دریافت منبع]

[[رده:نقش عامل‌های انسانی در امنیت اطلاعات]]</text>
      <sha1>2302jij2wwjl05b299lx1vxfpo3fwlo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>اپل</title>
    <ns>0</ns>
    <id>42174</id>
    <revision>
      <id>135422</id>
      <parentid>135411</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T20:29:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vivairan2</username>
        <id>28134</id>
      </contributor>
      <comment>removed [[Category:رایانه]] با استفاده از رده‌ساز</comment>
      <origin>135422</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1408" sha1="m394fu4yhdcvwgniamzrjshb60ecr2v" xml:space="preserve">
[[پرونده:Apple Headquarters, Cupertino, California.JPG|بندانگشتی|چپ|ورودی مقر اصلی اپل در کوپرتینو، کالیفرنیا، در خیابان اینفینیت لوپ ۱]]

این کتاب یک راهنمای استفاده از رایانه‌ها یا سیستم‌عامل اپل نیست؛ بلکه به دنیای اپل می‌پردازد، از جمله تاریخچه این شرکت، نوآوری‌های اصلی آن و همه چیزهایی که پیرامون این شرکتِ دارای نشان سیب گاززده وجود دارد.

:'''[[اپل/صفحه اصلی|صفحه اصلی]]'''
*[[اپل/تاریخچه|تاریخچه]] {{پیشرفت|1٪|۸ مهر ۱۴۰۵|کوتاه}}
*[[اپل/بنیان‌گذاران|بنیان‌گذاران]] {{پیشرفت|1٪|۸ مهر ۱۴۰۵|کوتاه}}
*[[اپل/رایانه‌ها|رایانه‌ها]] {{پیشرفت|1٪|۸ مهر ۱۴۰۵|کوتاه}}
*[[اپل/سیستم‌عامل‌ها|سیستم‌عامل‌ها]] {{پیشرفت|1٪|۸ مهر ۱۴۰۵|کوتاه}}
*[[اپل/iPod|آی‌پاد]] {{پیشرفت|1٪|۸ مهر ۱۴۰۵|کوتاه}}
*[[اپل/شکست‌های تجاری|شکست‌های تجاری]] {{پیشرفت|1٪|۸ مهر ۱۴۰۵|کوتاه}}
*[[اپل/دانستنی‌ها|دانستنی‌ها]] {{پیشرفت|1٪|۸ مهر ۱۴۰۵|کوتاه}}

[[رده:اپل]]</text>
      <sha1>m394fu4yhdcvwgniamzrjshb60ecr2v</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>اپل/صفحه اصلی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>42175</id>
    <revision>
      <id>135415</id>
      <timestamp>2026-09-30T12:01:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Fwldom</username>
        <id>26269</id>
      </contributor>
      <comment>صفحه‌ای تازه حاوی «{{جلد |عنوان=اپل |تصویر=Apple Headquarters, Cupertino, California.JPG |متن جایگزین=ورودی ساختمان اصلی شرکت اپل در کوپرتینو، کالیفرنیا، در خیابان اینفینیت لوپ ۱ |px=300 }}  [[رده:اپل]] {{پیشرفت|100%}}» ایجاد کرد</comment>
      <origin>135415</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="301" sha1="qwjopktiwao4kciepam3lfqyr2wk8zj" xml:space="preserve">{{جلد
|عنوان=اپل
|تصویر=Apple Headquarters, Cupertino, California.JPG
|متن جایگزین=ورودی ساختمان اصلی شرکت اپل در کوپرتینو، کالیفرنیا، در خیابان اینفینیت لوپ ۱
|px=300
}}

[[رده:اپل]]
{{پیشرفت|100%}}</text>
      <sha1>qwjopktiwao4kciepam3lfqyr2wk8zj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>135419</id>
      <parentid>135415</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T12:05:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Fwldom</username>
        <id>26269</id>
      </contributor>
      <origin>135419</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="579" sha1="ibn87kr9t7oj9l40fmbvmge7mvgszpf" xml:space="preserve">{{جلد
|عنوان=اپل
|زیرعنوان=تاریخ، محصولات و فناوری
|تصویر=Apple Headquarters, Cupertino, California.JPG
|متن جایگزین=ورودی ساختمان اصلی اپل در کوپرتینو، کالیفرنیا، در خیابان اینفینیت لوپ ۱
|px=300
|توضیح=این کتاب به تاریخچه، محصولات، فناوری‌ها و فعالیت‌های شرکت اپل می‌پردازد.
|وضعیت=در حال ویرایش
|درصد=1
|شروع=اپل/مقدمه
|فهرست=اپل
}}

[[رده:اپل| ]]</text>
      <sha1>ibn87kr9t7oj9l40fmbvmge7mvgszpf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>135421</id>
      <parentid>135419</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T12:07:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Fwldom</username>
        <id>26269</id>
      </contributor>
      <origin>135421</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="583" sha1="r8wkt3jfg4a7kj9rdgix9j6l5bs7s5j" xml:space="preserve">{{جلد
|عنوان=اپل
|زیرعنوان=تاریخ، محصولات و فناوری
|تصویر=Apple Headquarters, Cupertino, California.JPG
|متن جایگزین=ورودی ساختمان اصلی اپل در کوپرتینو، کالیفرنیا، در خیابان اینفینیت لوپ ۱
|px=300
|توضیح=این کتاب به تاریخچه، محصولات، فناوری‌ها و فعالیت‌های شرکت اپل می‌پردازد.
|وضعیت=در حال ویرایش
|درصد=1
|شروع=اپل/تاریخچه
|فهرست=اپل
}}

[[رده:اپل| ]]</text>
      <sha1>r8wkt3jfg4a7kj9rdgix9j6l5bs7s5j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>الگو:جلد</title>
    <ns>10</ns>
    <id>42176</id>
    <revision>
      <id>135416</id>
      <timestamp>2026-09-30T12:01:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Fwldom</username>
        <id>26269</id>
      </contributor>
      <comment>صفحه‌ای تازه حاوی «&lt;onlyinclude&gt; &lt;div style=&quot;width:{{#if:{{{px|}}}|{{{px}}}px|300px}}; margin:0 auto; text-align:center; border:1px solid #aaa; padding:10px; background:#f8f8f8;&quot;&gt;  {{#if:{{{تصویر|{{{تصوير|}}}}}}| [[پرونده:{{{تصویر|{{{تصوير|}}}}}}|{{#if:{{{px|}}}|{{{px}}}px|300px}}|{{{متن جایگزین|{{{متن جایگزين|}}}}}}]] }}  {{#if:{{{عنوان|}}}| &lt;div style=&quot;font-size:200%; font-weight:bold; margin-top:10px;...» ایجاد کرد</comment>
      <origin>135416</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="602" sha1="m78iuyf9iwrrls9v9259ugzdzx1rei7" xml:space="preserve">&lt;onlyinclude&gt;
&lt;div style=&quot;width:{{#if:{{{px|}}}|{{{px}}}px|300px}}; margin:0 auto; text-align:center; border:1px solid #aaa; padding:10px; background:#f8f8f8;&quot;&gt;

{{#if:{{{تصویر|{{{تصوير|}}}}}}|
[[پرونده:{{{تصویر|{{{تصوير|}}}}}}|{{#if:{{{px|}}}|{{{px}}}px|300px}}|{{{متن جایگزین|{{{متن جایگزين|}}}}}}]]
}}

{{#if:{{{عنوان|}}}|
&lt;div style=&quot;font-size:200%; font-weight:bold; margin-top:10px;&quot;&gt;
{{{عنوان}}}
&lt;/div&gt;
}}

{{#if:{{{زیرعنوان|}}}|
&lt;div style=&quot;font-size:120%; margin-top:5px;&quot;&gt;
{{{زیرعنوان}}}
&lt;/div&gt;
}}

&lt;/div&gt;
&lt;/onlyinclude&gt;</text>
      <sha1>m78iuyf9iwrrls9v9259ugzdzx1rei7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>135418</id>
      <parentid>135416</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T12:04:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Fwldom</username>
        <id>26269</id>
      </contributor>
      <origin>135418</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2913" sha1="mi3ctb0x20ggac9eckw5k08do7tzkv1" xml:space="preserve">&lt;onlyinclude&gt;
&lt;div style=&quot;
max-width:900px;
margin:20px auto;
padding:0;
border:1px solid #c8ccd1;
border-radius:16px;
overflow:hidden;
background:#fff;
box-shadow:0 3px 12px rgba(0,0,0,.12);
direction:rtl;
&quot;&gt;

&lt;!-- نوار بالایی --&gt;
&lt;div style=&quot;
background:linear-gradient(135deg,#202122,#54595d);
color:white;
padding:12px 20px;
font-size:90%;
text-align:right;
&quot;&gt;
📖 ویکی‌کتاب
&lt;/div&gt;

&lt;!-- بخش اصلی --&gt;
&lt;div style=&quot;
padding:30px 25px;
text-align:center;
&quot;&gt;

&lt;!-- تصویر --&gt;
{{#if:{{{تصویر|}}}|
&lt;div style=&quot;margin-bottom:25px;&quot;&gt;
[[پرونده:{{{تصویر}}}|{{#if:{{{px|}}}|{{{px}}}px|300px}}|alt={{{متن جایگزین|جلد کتاب {{{عنوان|}}}}}}]]
&lt;/div&gt;
}}

&lt;!-- عنوان --&gt;
&lt;div style=&quot;
font-size:220%;
font-weight:bold;
line-height:1.5;
margin:10px 0;
color:#202122;
&quot;&gt;
{{{عنوان|عنوان کتاب}}}
&lt;/div&gt;

&lt;!-- زیرعنوان --&gt;
{{#if:{{{زیرعنوان|}}}|
&lt;div style=&quot;
font-size:115%;
color:#54595d;
margin:5px 0 20px;
&quot;&gt;
{{{زیرعنوان}}}
&lt;/div&gt;
}}

&lt;!-- توضیح --&gt;
{{#if:{{{توضیح|}}}|
&lt;div style=&quot;
max-width:700px;
margin:15px auto 25px;
padding:15px 20px;
background:#f8f9fa;
border-radius:10px;
line-height:1.9;
text-align:right;
&quot;&gt;
{{{توضیح}}}
&lt;/div&gt;
}}

&lt;!-- وضعیت --&gt;
{{#if:{{{وضعیت|}}}|
&lt;div style=&quot;
max-width:500px;
margin:20px auto;
text-align:right;
&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;font-weight:bold;margin-bottom:6px;&quot;&gt;
وضعیت کتاب: {{{وضعیت}}}
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;
height:12px;
background:#eaecf0;
border-radius:10px;
overflow:hidden;
&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;
height:100%;
width:{{{درصد|0}}}%;
background:#36c;
border-radius:10px;
&quot;&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;
font-size:85%;
color:#54595d;
margin-top:5px;
text-align:center;
&quot;&gt;
{{{درصد|0}}٪ تکمیل شده
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
}}

&lt;!-- دکمه‌های اصلی --&gt;
&lt;div style=&quot;
margin:25px auto 10px;
display:flex;
flex-wrap:wrap;
justify-content:center;
gap:8px;
&quot;&gt;

{{#if:{{{شروع|}}}|
&lt;span style=&quot;
display:inline-block;
background:#36c;
border-radius:8px;
padding:9px 18px;
&quot;&gt;
[[{{{شروع}}}|&lt;span style=&quot;color:white;font-weight:bold;&quot;&gt;▶ شروع مطالعه&lt;/span&gt;]]
&lt;/span&gt;
}}

{{#if:{{{فهرست|}}}|
&lt;span style=&quot;
display:inline-block;
background:#eaecf0;
border-radius:8px;
padding:9px 18px;
&quot;&gt;
[[{{{فهرست}}}|&lt;span style=&quot;color:#202122;font-weight:bold;&quot;&gt;☰ فهرست مطالب&lt;/span&gt;]]
&lt;/span&gt;
}}

&lt;span style=&quot;
display:inline-block;
background:#eaecf0;
border-radius:8px;
padding:9px 18px;
&quot;&gt;
[[ویژه:ورود به کتاب|&lt;span style=&quot;color:#202122;font-weight:bold;&quot;&gt;🔐 ورود به کتاب&lt;/span&gt;]]
&lt;/span&gt;

&lt;/div&gt;

&lt;/div&gt;

&lt;!-- پایین جلد --&gt;
&lt;div style=&quot;
border-top:1px solid #eaecf0;
background:#f8f9fa;
padding:12px 20px;
text-align:center;
font-size:85%;
color:#54595d;
&quot;&gt;
این کتاب در ویکی‌کتاب، دانشنامهٔ آزاد، تهیه می‌شود.
&lt;/div&gt;

&lt;/div&gt;
&lt;/onlyinclude&gt;</text>
      <sha1>mi3ctb0x20ggac9eckw5k08do7tzkv1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>135420</id>
      <parentid>135418</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T12:06:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Fwldom</username>
        <id>26269</id>
      </contributor>
      <origin>135420</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2691" sha1="ku16lw6ahnwh4auoztb3paww29raits" xml:space="preserve">&lt;onlyinclude&gt;
&lt;div style=&quot;
max-width:900px;
margin:20px auto;
padding:0;
border:1px solid #c8ccd1;
border-radius:16px;
overflow:hidden;
background:#fff;
box-shadow:0 3px 12px rgba(0,0,0,.12);
direction:rtl;
&quot;&gt;

&lt;!-- نوار بالایی --&gt;
&lt;div style=&quot;
background:linear-gradient(135deg,#202122,#54595d);
color:white;
padding:12px 20px;
font-size:90%;
text-align:right;
&quot;&gt;
📖 ویکی‌کتاب
&lt;/div&gt;

&lt;!-- بخش اصلی --&gt;
&lt;div style=&quot;
padding:30px 25px;
text-align:center;
&quot;&gt;

&lt;!-- تصویر --&gt;
{{#if:{{{تصویر|}}}|
&lt;div style=&quot;margin-bottom:25px;&quot;&gt;
[[پرونده:{{{تصویر}}}|{{#if:{{{px|}}}|{{{px}}}px|300px}}|alt={{{متن جایگزین|جلد کتاب {{{عنوان|}}}}}}]]
&lt;/div&gt;
}}

&lt;!-- عنوان --&gt;
&lt;div style=&quot;
font-size:220%;
font-weight:bold;
line-height:1.5;
margin:10px 0;
color:#202122;
&quot;&gt;
{{{عنوان|عنوان کتاب}}}
&lt;/div&gt;

&lt;!-- زیرعنوان --&gt;
{{#if:{{{زیرعنوان|}}}|
&lt;div style=&quot;
font-size:115%;
color:#54595d;
margin:5px 0 20px;
&quot;&gt;
{{{زیرعنوان}}}
&lt;/div&gt;
}}

&lt;!-- توضیح --&gt;
{{#if:{{{توضیح|}}}|
&lt;div style=&quot;
max-width:700px;
margin:15px auto 25px;
padding:15px 20px;
background:#f8f9fa;
border-radius:10px;
line-height:1.9;
text-align:right;
&quot;&gt;
{{{توضیح}}}
&lt;/div&gt;
}}

&lt;!-- وضعیت --&gt;
{{#if:{{{وضعیت|}}}|
&lt;div style=&quot;
max-width:500px;
margin:20px auto;
text-align:right;
&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;font-weight:bold;margin-bottom:6px;&quot;&gt;
وضعیت کتاب: {{{وضعیت}}}
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;
height:12px;
background:#eaecf0;
border-radius:10px;
overflow:hidden;
&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;
height:100%;
width:{{{درصد|0}}}%;
background:#36c;
border-radius:10px;
&quot;&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;
font-size:85%;
color:#54595d;
margin-top:5px;
text-align:center;
&quot;&gt;
{{{درصد|0}}٪ تکمیل شده
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
}}

&lt;!-- دکمه‌های اصلی --&gt;
&lt;div style=&quot;
margin:25px auto 10px;
display:flex;
flex-wrap:wrap;
justify-content:center;
gap:8px;
&quot;&gt;

{{#if:{{{شروع|}}}|
&lt;span style=&quot;
display:inline-block;
background:#36c;
border-radius:8px;
padding:9px 18px;
&quot;&gt;
[[{{{شروع}}}|&lt;span style=&quot;color:white;font-weight:bold;&quot;&gt;▶ شروع مطالعه&lt;/span&gt;]]
&lt;/span&gt;
}}

{{#if:{{{فهرست|}}}|
&lt;span style=&quot;
display:inline-block;
background:#eaecf0;
border-radius:8px;
padding:9px 18px;
&quot;&gt;
[[{{{فهرست}}}|&lt;span style=&quot;color:#202122;font-weight:bold;&quot;&gt;☰ فهرست مطالب&lt;/span&gt;]]
&lt;/span&gt;
}}

&lt;/div&gt;

&lt;/div&gt;

&lt;!-- پایین جلد --&gt;
&lt;div style=&quot;
border-top:1px solid #eaecf0;
background:#f8f9fa;
padding:12px 20px;
text-align:center;
font-size:85%;
color:#54595d;
&quot;&gt;
این کتاب در ویکی‌کتاب، دانشنامهٔ آزاد، تهیه می‌شود.
&lt;/div&gt;

&lt;/div&gt;
&lt;/onlyinclude&gt;</text>
      <sha1>ku16lw6ahnwh4auoztb3paww29raits</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>الگو:جلد/توضیحات</title>
    <ns>10</ns>
    <id>42177</id>
    <revision>
      <id>135417</id>
      <timestamp>2026-09-30T12:02:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Fwldom</username>
        <id>26269</id>
      </contributor>
      <comment>صفحه‌ای تازه حاوی «== کاربرد == این الگو برای ایجاد جلد یا صفحهٔ معرفی کتاب در ویکی‌کتاب استفاده می‌شود.  == نحوهٔ استفاده ==  &lt;pre&gt; {{جلد |عنوان= |تصویر= |متن جایگزین= |px=300 |زیرعنوان= }} &lt;/pre&gt;  === پارامترها ===  ;عنوان عنوان اصلی کتاب.  ;تصویر نام پروندهٔ تصویری جلد یا تصویر مرتب...» ایجاد کرد</comment>
      <origin>135417</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1043" sha1="3xxj78993xu1axzbbrq3u6gtj1k3h66" xml:space="preserve">== کاربرد ==
این الگو برای ایجاد جلد یا صفحهٔ معرفی کتاب در ویکی‌کتاب استفاده می‌شود.

== نحوهٔ استفاده ==

&lt;pre&gt;
{{جلد
|عنوان=
|تصویر=
|متن جایگزین=
|px=300
|زیرعنوان=
}}
&lt;/pre&gt;

=== پارامترها ===

;عنوان
عنوان اصلی کتاب.

;تصویر
نام پروندهٔ تصویری جلد یا تصویر مرتبط با کتاب، بدون پیشوند «پرونده:».

;متن جایگزین
متن جایگزین تصویر برای دسترس‌پذیری.

;px
عرض تصویر بر حسب پیکسل. مقدار پیش‌فرض ۳۰۰ پیکسل است.

;زیرعنوان
زیرعنوان اختیاری کتاب.

== نمونه ==

&lt;pre&gt;
{{جلد
|عنوان=اپل
|تصویر=Apple Headquarters, Cupertino, California.JPG
|متن جایگزین=ورودی ساختمان اصلی شرکت اپل در کوپرتینو، کالیفرنیا
|px=300
}}
&lt;/pre&gt;

[[رده:الگوهای ویکی‌کتاب]]</text>
      <sha1>3xxj78993xu1axzbbrq3u6gtj1k3h66</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>رده:اپل</title>
    <ns>14</ns>
    <id>42178</id>
    <revision>
      <id>135423</id>
      <timestamp>2026-09-30T20:30:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vivairan2</username>
        <id>28134</id>
      </contributor>
      <comment>صفحه‌ای تازه حاوی «[[رده:فناوری]]» ایجاد کرد</comment>
      <origin>135423</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23" sha1="c4rkfjdwmgonntegbeb3qucmg891bnq" xml:space="preserve">[[رده:فناوری]]</text>
      <sha1>c4rkfjdwmgonntegbeb3qucmg891bnq</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>