کتاب آشپزی/فلافل ماهی

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="fa">
  <siteinfo>
    <sitename>ویکی‌کتاب</sitename>
    <dbname>fawikibooks</dbname>
    <base>https://fa.wikibooks.org/wiki/%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87%D9%94_%D8%A7%D8%B5%D9%84%DB%8C</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.22</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">مدیا</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">ویژه</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">بحث</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">کاربر</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">بحث کاربر</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">ویکی‌کتاب</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">بحث ویکی‌کتاب</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">پرونده</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">بحث پرونده</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">مدیاویکی</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">بحث مدیاویکی</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">الگو</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">بحث الگو</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">راهنما</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">بحث راهنما</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">رده</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">بحث رده</namespace>
      <namespace key="102" case="first-letter">کتاب‌آشپزی</namespace>
      <namespace key="103" case="first-letter">بحث کتاب‌آشپزی</namespace>
      <namespace key="110" case="first-letter">ویکی‌کودک</namespace>
      <namespace key="111" case="first-letter">بحث ویکی‌کودک</namespace>
      <namespace key="112" case="first-letter">موضوع</namespace>
      <namespace key="113" case="first-letter">بحث موضوع</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">پودمان</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">بحث پودمان</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>کتاب آشپزی/فلافل ماهی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2367</id>
    <revision>
      <id>135492</id>
      <parentid>70291</parentid>
      <timestamp>2026-10-03T20:37:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vivairan2</username>
        <id>28134</id>
      </contributor>
      <comment>/* دستور شماره یک */</comment>
      <origin>135492</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1183" sha1="ecy6v0osk8pu693p5t35lqyidlvyxyv" xml:space="preserve">== دستور شماره یک ==
مواد لازم:
* ماهی چرخ شده ۳۰۰ گرم
* نخود خیس شده ۴۰۰ گرم
* پودر زیره سبز ۱ قاشق مربا خوری
* تخم مرغ ۲ عدد
* پیاز رنده شده ۱ عدد
* سیر له شده ۲ حبه
* گشنیز خرد شده ۳ قاشق سوپخوری
* بکینگ پودر ۱ قاشق غذاخوری
* نمک، فلفل، زردچوبه و روغن به میزان لازم

طرز تهیه:

ابتدا ماهی، نخود چرخ شده، پیاز رنده شده، سیر له شده و گشنیز کاملاً ساطوری شده را با هم مخلوط کرده سپس پودر زیره، نمک، بکینگ پودر، فلفل و زردچوبه را به مواد اضافه کرده و خوب ورز می‌دهیم تا مخلوط شود سپس از مواد به اندازه یک گردو برداشته و در روغن فراوان سرخ می‌کنیم. این غذا را همراه نان باگت، خیار شور، کاهو و گوجه فرنگی سرو می‌کنند.

== جستارهای وابسته ==
* [[کتاب آشپزی/چلو]]

[[رده:غذاهای دریایی]]</text>
      <sha1>ecy6v0osk8pu693p5t35lqyidlvyxyv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>آشنایی با موتور های جست و جو/گوگل</title>
    <ns>0</ns>
    <id>17453</id>
    <revision>
      <id>135493</id>
      <parentid>123519</parentid>
      <timestamp>2026-10-03T20:46:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vivairan2</username>
        <id>28134</id>
      </contributor>
      <comment>اصلاح نگارشی</comment>
      <origin>135493</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1540" sha1="qftn6i7wilz71ymgxs349rse3jhype7" xml:space="preserve">{{سرص||آشنایی با موتور های جست و جو/یاهو}}
[[رده: آشنایی با موتور های جست و جو]]
[[پرونده:Google 2015 logo.svg|300px|چپ|باقاب]]
== جستجوگر گوگل ==
جستجوگر گوگل یک موتور جستجو در وب است که تحت مالکیت گوگل قرار دارد. گوگل از راه این وبگاه، روزانه صدها میلیون دلار دریافت می‌کند. دامنهٔ اصلی این وبگاه در مه ۲۰۰۸ به تعداد ۱۳۵ میلیون بار بازدید شده‌است. این موتور جستجو بیشترین بازدیدکننده در بین کاربران را داشته و روزانه چند صد میلیون بار به طرق مختلف از آن استفاده می‌شود. مهم‌ترین هدف گوگل، یافتن متن مورد نظر، در میان صفحات وب است. اما انواع دیگر اطلاعات به وسیلهٔ قسمت‌های دیگر آن مثل جستجوی تصاویر گوگل، نیز مورد جستجو قرار می‌گیرند.

گوگل بابت هر جستجویی که انجام می‌دهند ۱۲ سنت گیرش و از کلیک روی آگهی‌ها ۶۲ سنت سود می‌کند. درآمد گوگل از هر کاربر جستجوگرش به طور متوسط ۷ دلار است. درآمد خالص گوگل در سال ۲۰۰۹ حدود ۶٫۵ میلیارد دلار بوده‌است.

== نشانی وبگاه ==
https://www.google.com</text>
      <sha1>qftn6i7wilz71ymgxs349rse3jhype7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>آشنایی با موتور های جست و جو/اسک دات کام</title>
    <ns>0</ns>
    <id>17456</id>
    <revision>
      <id>135494</id>
      <parentid>134652</parentid>
      <timestamp>2026-10-03T20:49:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vivairan2</username>
        <id>28134</id>
      </contributor>
      <comment>افزودن مطلب جدید</comment>
      <origin>135494</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="862" sha1="o3a6ak3mhe9bh19o5d9ssa1si60ujr4" xml:space="preserve">{{سرص|آشنایی با موتور های جست و جو/بینگ|آشنایی با موتور های جست و جو/الکسا اینترنت}}
[[رده: آشنایی با موتور های جست و جو]]
[[پرونده:Ask.com Logo.svg|135px]]
== اسک دات کام ==
سرویس جستجوی اسک دات کام در سال ۱۹۹۵ توسط گرت گرونر نوشته شد.این سرویس تا قبل از ورود گوگل به عرصه ی موتور های جستجو، یکی از پرطرفدار ترین سرویس های جستجو در جهان بود.تول‌بار این برنامه توسط مایکروسافت به عنوان بد افزار معرفی می شود.

Ask.com پس از ۳۰ سال فعالیت، در ماه می ۲۰۲۶ به فعالیت خود پایان داد.

== نشانی وبگاه ==
https://www.ask.com</text>
      <sha1>o3a6ak3mhe9bh19o5d9ssa1si60ujr4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>لینوکس مقدماتی/آشنایی با خط فرمان</title>
    <ns>0</ns>
    <id>19376</id>
    <revision>
      <id>135536</id>
      <parentid>131189</parentid>
      <timestamp>2026-10-04T08:41:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Fwldom</username>
        <id>26269</id>
      </contributor>
      <comment>اصلاح @</comment>
      <origin>135536</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="49425" sha1="agk5uvnx0ot0qv7so8bzpebizu9ktan" xml:space="preserve">{{ناوبری|قبلی=آشنایی با پوسته|فعلی=خط فرمان|بعدی=آرشیوسازی فایل‌ها}}
==ساختار دستورات لینوکس== 

&lt;code&gt; &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[command [options/flags/switches] [arguments&lt;/span&gt; &lt;/code&gt;

برای مشخص شدن اجزای دستور بالا به مثال زیر دقت کنید:

&lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;rm -r my_dir&lt;/span&gt;&lt;/code&gt;
دستور بالا یک دیرکتوری به نام &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;my_dir&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; (که در دیرکتوری فعلی یعنی current directory یا همان دیرکتوری‌ای که ما در زمان اجرای دستور در آن هستیم) را پاک می‌کند.

در مثال بالا rm یک &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;rtl&quot;&gt;command&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; می‌باشد و &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;-r&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; یک &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;rtl&quot;&gt;option&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; یا همان &lt;code&gt;flag&lt;/code&gt; یا همان &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;rtl&quot;&gt;switch&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; می‌باشد و &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;rtl&quot;&gt;my_dir&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; (مسیر دیرکتوری‌‌ای که قرار است پاک شود) نیز یک &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;rtl&quot;&gt;argument&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; است.

==دیرکتوری کنونی یا current directory==

برای اینکه ببینیم دیرکتوری کنونی یا &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;rtl&quot;&gt;current directory&lt;/span&gt; ما چیست یعنی در حال حاضر در کدام دیرکتوری هستیم میتوانیم از دستور &lt;code&gt;pwd&lt;/code&gt; که مخفف &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;present working directory‌&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; است استفاده کنیم 

مثلا با توجه به شکل ۱ اگر فرض را بر این بگیریم که ما در درون دیرکتوری &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;rtl&quot;&gt;user1&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; هستیم آنگاه با زدن دستور &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;rtl&quot;&gt;pwd&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; خروجی &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;/home/use1/&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; چاپ خواهد شد. 
[[پرونده:Linux directories.jpg|بندانگشتی|شکل۱. در شکل بالا «/» نشان دیرکتوری روت (root directory) میباشد و دیرکتوری‌های bin و dev و etc و home و sbin و usr دیرکتوری‌های درون دیرکتوری روت هستند. و درون دیرکتوری home دو دیرکتوری user1 و دیرکتوری user2 وجود دارد.(در این شکل تمام دیرکتوری‌های درون روت دیرکتوری نشان داده نشده)|470x470پیکسل]]

==دستورات مهم لینوکس(&lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;ls, cd, mv, cp, rm, mkdir&lt;/span&gt;)==

=== دستور ls(مخفف: list) ===

==== ساختار دستور ====
&lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;ls [flags:optional][path:optional]&lt;/span&gt;&lt;/code&gt;

==== توضیح ====
از این دستوری برای لیست کردن محتویات یک دیرکتوری استفاده می‌شود.

path مسیری است که میخواهیم محتویات داخل آن را ببینیم. در صورتی که path به عنوان آرگومان به دستور داده نشود دیرکتوری فعلی یعنی به عنوان آرگومان پیش‌فرض در نظر گرفته می‌شود.

flag های مهم: 

&lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;-l&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; 

از &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;-l&lt;/span&gt;&lt;/code&gt;  (حرف اول کلمهٔ long) برای گرفتن لیست با جزئیات و اطلاعات بیشتر یا به عبارتی  long list  استفاده می‌شود. زمانی که از این flag استفاده می‌کنیم علاوه بر نام محتویات دیرکتوری مدنظر جزئیات هر کدام از آن‌ها نیز بیان می‌شود. جزئیاتی از قبیل permission های فایل‌ها و دیرکتوری‌ها و owner و group ای که هر یک از فایل‌ها و دیرکتوری‌ها به آن تعلق دارند و سایز آن‌ها بر اساس بایت و زمان ساخته شدن هر فایل و دیرکتوری.    

&lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;-a&lt;/span&gt;&lt;/code&gt;

از   &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;-a&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; برای نشان دادن تمامی محتویات دیرکتوری (حتی فایل‌ها و دیرکتوری‌های مخفی(فایل‌ها و دیرکتوری‌هایی که نامشان با . شروع میشود) استفاده میشود.

&lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;-R&lt;/span&gt;&lt;/code&gt;

از flag &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;-R&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; زمانی استفاده می‌شود که بخواهیم علاوه بر لیست کردن محتویات موجود در یک دیرکتوری، محتویات دیرکتوری‌های درون آن را نیز لیست کنیم. (یا به عبارت دیگر زمانی که بخواهیم محتویات یک دیرکتوری را به صورت Recursive یا بازگشتی لیست کنیم).

در زیر ساختار دیرکتوری پیش‌فرض برای مثال‌های زیر به صورت نمودار درختی آورده شده است.

&lt;syntaxhighlight&gt;
/home/user1/Desktop
                ├── books
                │   └── hafez
                │       └── ghazaliat.pdf
                ├── file1.txt
                ├── files
                │   └── text_files
                │       └── file1.txt
                └── flower.jpeg


&lt;/syntaxhighlight&gt;

==== نحوهٔ استفاده ====
دستور &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;ls&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; (بدون flag و آرگومان) را در ترمینال لینوکس وارد می‌کنیم(از آنجایی که آرگومان که در اینجا مسیری است که میخواهیم از آن لیست بگیریم را وارد نکرده‌ایم برنامه به طور پیش‌فرض دیرکتوری فعلی یعنی &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;~/Desktop&lt;/span&gt; که معادل &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;/home/user1/Desktop&lt;/span&gt;  است(با فرض اینکه کاربر فعلی user1 است) را به عنوان مسیر در نظر می‌گیرد و محتویات دیرکتوری به آدرس مذکور را نشان می‌دهد) :&lt;syntaxhighlight&gt;
user1{{at}}sadegh-VirtualBox:~/Desktop$ ls


&lt;/syntaxhighlight&gt;خروجی(نام فایل‌ها و دیرکتوری‌های موجود در دیرکتوری فعلی):&lt;syntaxhighlight&gt;
books  file1.txt  files  flower.jpeg

&lt;/syntaxhighlight&gt;

دستور  &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;ls -l&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; را در ترمینال وارد می‌کنیم:&lt;syntaxhighlight&gt;
user1{{at}}sadegh-VirtualBox:~/Desktop$ ls -l


&lt;/syntaxhighlight&gt;خروجی همان خروجی دستور قبلی است منتها با جزئیات بیشتر(نام فایل‌ها و دیرکتوری‌ها به انضمام اطلاعاتی در مورد آنها از قبیل نوع آنها (یعنی دیرکتوری یا فایل بودن‌ آن‌ها) و permission آن‌ها و owner و group ای که به آن تعلق دارند و حجم آنها به بایت تاریخ ساخته‌ شدنشان و در انتها نام آن‌ها آورده می‌شود):&lt;syntaxhighlight&gt;
drwxrwxr-x 2 user1 user1 4096 Jul  2 19:09 books
-rw-rw-r-- 1 user1 user1    0 Jul  2 19:09 file1.txt
drwxrwxr-x 2 user1 user1 4096 Jul  2 19:09 files
-rw-rw-r-- 1 user1 user1    0 Jul  2 19:09 flower.jpeg

&lt;/syntaxhighlight&gt;در خروجی بالا اولین خط را توضیح می‌دهیم:

&lt;code&gt;drwxrwxr-x&lt;/code&gt;  اولین حرف همیشه یا &lt;code&gt;d&lt;/code&gt; است یا -، اگر d بود یعنی آن یک دیرکتوری است و اگر &lt;code&gt;-&lt;/code&gt; بود یعنی یک فایل است(مثل &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;file1.txt&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; در بالا یا &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;flower.jpeg&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; در بالا). از حرف ۲ به بعد هر سه حرف به ترتیب مجوزها یا همان permission های 

این فایل یا دیرکتوری را به ترتیب برای owner فایل و group ای که فایل به آن تعلق دارد و all users و نشان می‌دهد. در اینجا مجوز owner فایل rwx  (حرف دوم و سوم و چهارم) است یعنی صاحب یا owner فایل می‌تواند سه عملیات read و write و execute را بر روی books انجام دهد. و مجوز برای group ای که books به آن تعلق دارد نیز rwx  (حرف پنجم و ششم و هفتم) است و ولی مجوز سوم که متعلق به تمامی کاربران است(all users) فقط r-x است یعنی فقط read و execute. (توضیحات کامل در مورد permission یا همان مجوزها در ادامه داده خواهد شد)

&lt;code&gt;2&lt;/code&gt; تعداد لینک‌های سخت به یک فایل یا دیرکتوری به انضمام تعداد دیرکتوری‌هایی که در یک دیرکتوری وجود دارد.(بنابراین برای هر دیرکتوری کمترین مقدار ۲ خواهد بود چرا که هر دیرکتوری که ساخته می‌شود به طور پیش‌فرض داخلش ۲ دیرکتوری &lt;code&gt;.&lt;/code&gt; و &lt;code&gt;..&lt;/code&gt; وجود دارد.) 

&lt;code&gt;user1&lt;/code&gt; کاربری است که books به او تعلق دارد یا به عبارت دیگر کاربری که owner یا صاحب دیرکتوری books است. 

&lt;code&gt;user1&lt;/code&gt; گروهی که books به به آن تعلق دارد.

&lt;code&gt;4096&lt;/code&gt; حجم دیرکتوری بر اساس بایت

&lt;code&gt;Jul  2 19:09&lt;/code&gt; تاریخ ایجاد فایل که در اینجا ۲ جولای ساعت ۱۹:۰۹ است یا به عبارت بهتر تاریخ آخرین modification یا به عبارتی آخرین تاریخی که این فایل ویرایش(مثلا اگر فایل متنی است به آن چیزی اضافه یا از آن چیزی کم ) شده است.

&lt;code&gt;books&lt;/code&gt; نام فایل یا دیرکتوری 

دستور &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;ls -a&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; را در ترمینال وارد می‌کنیم:&lt;syntaxhighlight&gt;
user1{{at}}sadegh-VirtualBox:~/Desktop$ ls -a


&lt;/syntaxhighlight&gt;خروجی:&lt;syntaxhighlight&gt;
.  ..  books  file1.txt  files  flower.jpeg  .some_config_file


&lt;/syntaxhighlight&gt;خروجی شامل ۷ فایل و دیرکتوری است در مقایسه با خروجی دستور &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;ls&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; که ۴ عنصر را نشان می‌دهد، ۳ عنصر بیشتر دارد. این سه عنصر &lt;code&gt;.&lt;/code&gt; و &lt;code&gt;..&lt;/code&gt; و &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;.some_config_file&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; می‌باشد که به ترتیب &lt;code&gt;.&lt;/code&gt; و &lt;code&gt;..&lt;/code&gt; دو دیرکتوری هستند که در تمام دیرکتوری‌ها وجود دارند و . به دیرکتوری فعلی و .. به دیرکتوری پدرِ دیرکتوری فعلی اشاره می‌کند(توضیحات بیشتر در ادامه) و  &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;.some_config_file&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; یک فایل مخفی است(نام فایل‌های مخفی در لینوکس با . شروع می‌شود)

دستور &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;ls -R&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; را در ترمینال وارد می‌کنیم:&lt;syntaxhighlight&gt;
user1{{at}}sadegh-VirtualBox:~/Desktop$ ls -R

&lt;/syntaxhighlight&gt;خروجی:&lt;syntaxhighlight&gt;
.:
books  file1.txt  files  flower.jpeg

./books:
hafez

./books/hafez:
ghazaliat.pdf

./files:
text_files

./files/text_files:
file1.txt


&lt;/syntaxhighlight&gt;همینطور که می‌بینیم به صورت Recursive یا همان بازگشتی علاوه بر لیست کردن محتویات درون دیرکتوری فعلی &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;.:&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; محتویات تمام دیرکتوری‌های درون دیرکتوری فعلی را نیز لیست کرده است(مثلا 

&lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;./books:&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; یا &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;./books/hafez&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; یا &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;./files:&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; یا &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;./files/text_files&lt;/span&gt;&lt;/code&gt;&lt;syntaxhighlight&gt;
user1{{at}}sadegh-VirtualBox:~/Desktop$ ls /var/log
user1{{at}}sadegh-VirtualBox:~/Desktop$ ls -l /var/log
user1{{at}}sadegh-VirtualBox:~/Desktop$ ls -a/var/log


&lt;/syntaxhighlight&gt;

=== دستور  &lt;code&gt;cd&lt;/code&gt;  ( مخفف: change directory) ===

====  ساختار دستور ====
&lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;cd path&lt;/span&gt;&lt;/code&gt;

==== توضیح ====
از  دستور &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;rtl&quot;&gt;cd&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; برای تغییر دیرکتوری فعلی یعنی رفتن از یک دیرکتوری به دیرکتوری دیگر استفاده می‌شود.

path ممکن است:‌
* absolute آدرس باشد: &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;cd /home/user1/Desktop/images&lt;/span&gt;&lt;/code&gt;
* relative آدرس باشد: (بافرض اینکه دیرکتوری فعلی ما &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;/home/user1/&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; است) &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;cd user1/Desktop/images&lt;/span&gt;&lt;/code&gt;
* &lt;code&gt;..&lt;/code&gt; باشد:  زمانی که بخواهیم از دیرکتوری فعلی یک دیرکتوری عقب بیاییم این دستور را وارد می‌کنیم &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;cd ..&lt;/span&gt;&lt;/code&gt;  و زمانی که بخواهیم از دیرکتوری فعلی دو دیرکتوری عقب بیاییم این دستور &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;cd ../../&lt;/span&gt;&lt;/code&gt;  و برای سه دیرکتوری مسیر میشود &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;../../../&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; و برای چهار دیرکتوری میشود &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;../../../../&lt;/span&gt;&lt;/code&gt;
* &lt;code&gt;.&lt;/code&gt; باشد: (تک نقطه یعنی &lt;code&gt;.&lt;/code&gt; در لینوکس به معنای دیرکتوری فعلی است. می‌توانیم ابتدای آدرس‌های relative را با &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;./&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; شروع کنیم مثلا آدرس &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;cd user1/Desktop/images&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; را میتوانیم به این صورت بنویسیم: &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;cd ./user1/Desktop/images&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; ولی استفادهٔ بهتر و توضیح کامل تر در مورد &lt;code&gt;.&lt;/code&gt; در ادامه بیان خواهد شد.(برای دیدن استفادهٔ جالب‌تر از این دستور به توضیحات دستور mv رجوع کنید) 

==== نحوه استفاده ====
اگر فرض را بر این بگیریم که یک کاربر با نام &lt;code&gt;user1&lt;/code&gt; داریم آدرس دیرکتوری خانه(home directory) این کاربر   &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;/home/user1/&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; خواهد بود(به شکل ۱ توجه کنید) و  فرض کنیم که در درون دیرکتوری خانهٔ کاربر یک دیرکتوری به نام files وجود دارد(&lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;/home/user1/files/&lt;/span&gt;&lt;/code&gt;) برای وارد شدن به دیرکتوری files از دستور زیر استفاده می‌کنیم:

&lt;code&gt; &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;cd /home/user1/files&lt;/span&gt; &lt;/code&gt;

اگر فرض کنیم که دیرکتوری فعلی ما &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;/home/user1/&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; است آنگاه برای وارد شدن به دیرکتوری files میتوانیم علاوه بر &lt;code&gt; &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;cd /home/user1/directory&lt;/span&gt; &lt;/code&gt; از دستورهای زیر نیز استفاده کنیم:

&lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;faen&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;cd user1/files&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; دقت کنید که درابتدای آرگومان داده شده به دستور cd، برخالف دستور قبلی (از &lt;code&gt;/&lt;/code&gt; استفاده نکردیم.  &lt;code&gt;/&lt;/code&gt; یعنی دیرکتوری روت در ادامهٔ درس بیشتر توضیح داده خواهد شد. ) یا  &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;cd ./user1/files&lt;/span&gt;&lt;/code&gt;  دقت کنید که در شروع آدرس فوق از &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;./&lt;/span&gt;&lt;/code&gt;  استفاده کردیم. (&lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;./&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; یعنی دیرکتوری فعلی) در ادامهٔ درس بیشتر توضیح داده خواهد شد.

فرض کنید که از هر دیرکتوری که هستیم میخواهیم یک دیرکتوری به عقب بیاییم(مثلا دیرکتوری فعلی &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;/home/user1/Desktop/images&lt;/span&gt;&lt;/code&gt;) برا اینکار از این دستور استفاده می‌کنیم: 

&lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;cd ..&lt;/span&gt;&lt;/code&gt;

برای مثال‌های دستورات زیر ساختار دیرکتوری زیر را در نظر بگیرید:

&lt;syntaxhighlight&gt;
/home/user1/Desktop
                ├── books
                │   └── hafez
                │       └── ghazaliat.pdf
                ├── file1.txt
                ├── files
                │   └── text_files
                │       └── file1.txt
                └── flower.jpg


&lt;/syntaxhighlight&gt;

=== دستور mv (مخفف move) ===

==== ساختار دستور ====
&lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;mv [source] [destination]&lt;/span&gt;&lt;/code&gt;

==== توضیح ====
این دستور به طور کلی دارای دو کاربرد است:

source آدرس دیرکتوری(ها) یا فایل(ها) یی است که می‌خواهیم آن را به destination انتقال دهیم.

دستور &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;mv [source] [destination]&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; را می‌توان اینگونه خواند: move source to destination( یعنی source با به destination انتقال بده)

===== ۱. جابه‌جا کردن یک دیرکتوری یا فایل از یک دیرکتوری به دیرکتوری دیگر(مثل عملیات Cutدر ویندوز) =====

==== مثال ====
&lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;user1{{at}}sadegh-VirtualBox:~/Desktop$mv files books&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; : دیرکتوری files به books انتقال داده می‌شود.

&lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;user1{{at}}sadegh-VirtualBox:~/Desktop$mv files /home/user2/Desktop&lt;/span&gt;&lt;/code&gt;: دیرکتوری files به دیرکتوری به آدرس /home/user2/Desktop منتقل می‌شود.

&lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;user1{{at}}sadegh-VirtualBox:~/Desktop$mv books/hafez/ghazaliat.pdf .&lt;/span&gt;&lt;/code&gt;: فایل به آدرس &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;~/Desktop$mv books/hafez/ghazaliat.pdf&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; به دیرکتوری فعلی یعنی &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;~/Desktop&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; منتقل می‌شود.

&lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;user1{{at}}sadegh-VirtualBox:~/Desktop/books/hafez$ mv ghazaliat.pdf ../&lt;/span&gt;&lt;/code&gt;: فایل &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;ghazaliat.pdf&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; که در دیرکتوری فعلی(&lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;~/Desktop/books/hafez&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; ) قرار دارد به یک دیرکتوری عقب‌تر یا به عبارت دیگر به دیرکتوری پدر دیرکتوری فعلی(دیرکتوری پدر دیرکتوری فعلی: &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;~/Desktop/books/&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; )  منتقل می‌شود.   

===== ۲. تغییر نام یک دیرکتوری یا فایل (مثل عملیات Rename در ویندوز) =====
در لینوکس برای تغییر نام یک فایل نیز از mv استفاده می‌کنیم.

==== مثال ====
&lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;user1{{at}}sadegh-VirtualBox:~/Desktop$mv files  my_files&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; : تغییر نام دیرکتوری &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;files&lt;/span&gt; به دیرکتوری &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;my_files&lt;/span&gt;  

&lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;user1{{at}}sadegh-VirtualBox:~/Desktop$mv books/hafez/ghazaliat.pdf books/hafez/hafez_ghazaliat.pdf&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; :  تغییر نام فایل &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;ghazaliat.pdf&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; به فایل &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;hafez_ghazaliat.pdf&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; 

&lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;user1{{at}}sadegh-VirtualBox:~/Desktop$mv books/hafez/ghazaliat.pdf hafez_ghazaliat.pdf&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; تغییر نام و جابه‌جایی همزمان، فایل &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;ghazaliat.pdf&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; به آدرس( &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;~/Desktop/books/hafez&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; ) به آدرس &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;~/Desktop/&lt;/span&gt;&lt;/code&gt;  انتقال داده می‌شود و نامش به   &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;hafez_ghazaliat.pdf&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; تغییر داده می‌شود.

&lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;user1{{at}}sadegh-VirtualBox:~/Desktop$mv books/hafez/ghazaliat.pdf /home/user1/hafez_ghazaliat.pdf&lt;/span&gt;&lt;/code&gt;  تغییر نام به hafez_ghazaliat و انتقال به &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;home/user1&lt;/span&gt;&lt;/code&gt;

==== mv برای چند فایل ====
&lt;syntaxhighlight&gt;
~/Desktop/files
            ├── file1.txt
            ├── file2.txt
            ├── file3.txt
            └── text_files

&lt;/syntaxhighlight&gt;&lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;user1{{at}}sadegh-VirtualBox:~/Desktop/files$ mv file1.txt file2.txt file3.txt text_files/&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; : انتقال فایل‌های file1.txt و file2.txt و file3.txt به دیرکتوری text_files

&lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;user1{{at}}sadegh-VirtualBox:~/Desktop$ mv dir1 dir2 dir3 files&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; : انتقال دیرکتوری‌های dir1 و dir2 و dir3 به دیرکتوری files (در اینجور موارد معمولا آخرین دیرکتوری که در دستور به عنوان آرگومان نوشته میشود به عنوان مقصد یا همان destination و آرگومان‌های قبلی به عنوان source در نظر گرفته می‌شوند، در اینجا ۴ آرگومان داریم که سه تای اول dir1 و dir2 و dir3 به عنوان source و آخری یعنی files به عنوان destination در نظر گرفته می‌شود )

=== دستور cp (مخفف copy) ===
====ساختار دستور====
&lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;cp [source] [destination]&lt;/span&gt;&lt;/code&gt;

===== کپی کردن فایل =====
&lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;cp [source] [destination]&lt;/span&gt;&lt;/code&gt;

===== کپی کردن دیرکتوری =====
&lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;cp -r [directory_source] [destination]&lt;/span&gt;&lt;/code&gt;

برای اینکه یک دیرکتوری را کپی کنیم باید عمل کپی را به صورت recursive یعنی بازگشتی انجام دهیم به عبارت دیگر باید از flag یا همان پرچم &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;eb&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;-r&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; استفاده کنیم.

====توضیح====
از این دستور برای کپی کردن یک فایل یا دیرکتوری به دیرکتوری دیگر استفاده می‌شود.

source آدرس دیرکتوری(ها) یا فایل(ها) یی است که می‌خواهیم آن را به destination کپی کنیم. 

دستور &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;cp [source] [destination]&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; را می‌توان اینگونه خواند:  &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;copy [source] to [destination]&lt;/span&gt;&lt;/code&gt;

==== مثال ====
&lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;user1{{at}}sadegh-VirtualBox:~/Desktop$ cp flower.jpg files/test/&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; : کپی کردن فایل &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;flower.jpg&lt;/span&gt;&lt;/code&gt;  به آدرس ‍‍&lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;~/Desktop/files/test&lt;/span&gt;&lt;/code&gt;

&lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;user1{{at}}sadegh-VirtualBox:~/Desktop$ cp -r files books/&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; : کپی کردن دیرکتوری files در دیرکتوری books

&lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;user1{{at}}sadegh-VirtualBox:~/Desktop$ cp -r files/ books/new_ddd&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; : کپی کردن به همراه تغییر نام، کپی کردن دیرکتوری files به دیرکتوری &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;~/Desktop/books/&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; و تغییر نام آن به new_add 

&lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;user1{{at}}sadegh-VirtualBox:~/Desktop$ cp flower.jpg files/test/fl.jgp&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; : کپی کردن فایل به همراه تغییر نام

==== cp برای چند فایل ====
&lt;syntaxhighlight&gt;
~/Desktop/files
            ├── dir1
            ├── dir2
            ├── dir3
            └── text_files
                ├── file1.txt
                ├── file2.txt
                └── file3.txt


&lt;/syntaxhighlight&gt;&lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;user1{{at}}sadegh-VirtualBox:~/Desktop/files$ cp file1.txt file2.txt file3.txt text_files/&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; : کپی کردن فایل‌های file1.txt و file2.txt و file3.txt درون دیرکتوری text_files

&lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;user1{{at}}sadegh-VirtualBox:~/Desktop$ cp -r dir1 dir2 dir3 files&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; : کپی کردن سه دیرکتوری dir1 و dir2 و dir3 به دیرکتوری files3 (در اینجور موارد معمولا آخرین دیرکتوری که در دستور به عنوان آرگومان نوشته میشود به عنوان مقصد یا همان destination و آرگومان‌های قبلی به عنوان source در نظر گرفته می‌شوند)

&lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;/code&gt;

=== دستور rm (مخفف remove) ===

==== ساختار دستور ====
&lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;rm [path]&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; 

==== پاکر کردن فایل ====
&lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;rm [path]&lt;/span&gt;&lt;/code&gt;

==== پاک کردن دیرکتوری ====
&lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;rm -r [path]&lt;/span&gt;&lt;/code&gt;

برای اینکه یک دیرکتوری را پاک کنیم باید عمل پاک کردن را به صورت recursive یعنی بازگشتی انجام دهیم به عبارت دیگر باید از flag یا همان پرچم &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;eb&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;-r&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; استفاده کنیم.

==== توضیح ====
از این دستور برای پاک کردن فایل و دیرکتوری استفاده می‌شود. 

===== مثال =====
&lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;user1{{at}}sadegh-VirtualBox:~/Desktop$ rm files/text_files/file3.txt&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; : پاک کردن فایل به آدرس &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;~/Desktop/files/text_files&lt;/span&gt;&lt;/code&gt;

&lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;user1{{at}}sadegh-VirtualBox:~/Desktop$ rm -r files/dir1&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; : پاک کردن دیرکتوری به آدرس  &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;~/Desktop/files&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; با نام &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;dir1&lt;/span&gt;&lt;/code&gt;

=== دستور mkdir(مخفف make directory) ===

==== ساختار دستور ====
&lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;mkdir [path]&lt;/span&gt;&lt;/code&gt;   

==== توضیح ====
از این دستور برای ساختن دیرکتوری استفاده می‌شود.

path مسیر دیرکتوری جدید که می‌خواهیم بسازیم که مسلما شامل نامش نیز می‌شود.

==== مثال ====
&lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;user1{{at}}sadegh-VirtualBox:~/Desktop$mkdir pics&lt;/span&gt;&lt;/code&gt;: ساختن دیرکتوری با نام pics در دیرکتوری فعلی(هر دیرکتوری ای که الان در آن هستیم)

&lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;user1{{at}}sadegh-VirtualBox:~/Desktop$mkdir files/dir1/pics&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; : ساختن دیرکتوری pics در آدرس &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;~/Desktop/files/dir1&lt;/span&gt;&lt;/code&gt;

=== ایحاد فایل با دستورات &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&gt;&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; و &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;touch&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; ===

==== دستور touch ====

===== ساختار دستور =====
&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;touch [options]&lt;/code&gt;&lt;/span&gt;

===== توضیح =====
در دستور بالا منظور از option یک یا چند مسیر است که میخواهیم فایل یا فایل‌های جدید را در آن درست کنیم.

از دستور touch به منظور ایجاد فایل یا آپدیت کردن(به روزرسانی) timestamp فایلی که از قبل وجود دارد استفاده می‌شود.

===== مثال =====
&lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;user1{{at}}sadegh-VirtualBox:~/Desktop/books$ touch file4.txt&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; یک فایل جدید با نام file4.txt ساخته می‌شود یا در صورتی که این فایل از قبل در دیرکتوری فعلی وجود داشته باشد فقط &lt;code&gt;timestamp&lt;/code&gt;  آن آپدیت می‌شود.

&lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;user1{{at}}sadegh-VirtualBox:~/Desktop/books$ touch file5.txt file6.txt&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; : دو فایل به طور جداگانه با نام‌های file5.txt و file6.txt ایجاد می‌شود. در صورتی که این فایل‌ها از قبل در دیرکتوری فعلی وجود داشته باشند  &lt;code&gt;timestamp&lt;/code&gt;   آن آپدیت می‌شود.(نکته هر تعداد نام فایل را به عنوان آرگومان به دستور touch می‌توان داد ولی باید بین نام فایل‌ها فاصله قرار گیرد)

نکته: باید دقت کرد که در صورتی که میخواهیم فایل جدیدی که ایجاد می‌شود در نام خود فاصله داشته باشد مثلا &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;file 7.txt&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; باید نام فایل را در گیومه &lt;code&gt;&quot;&lt;/code&gt; قرار دهیم در غیر اینصورت دستور &lt;code&gt;touch&lt;/code&gt;، هر کدام از &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;file&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; و &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;7.txt&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; را یک آرگومان جدا در نظر می‌گیرد و دو فایل با نام‌های &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;file&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; و  &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;7.txt&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; درست می‌کند.

مثال:‌

&lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;user1{{at}}sadegh-VirtualBox:~/Desktop/books$ touch file 7.txt&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; : پس از اجرای دستور دو فایل با نام‌های  &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;file&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; و &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;7.txt&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; ساخته می‌شوند. 

برای ایجاد یک فایل که در نام‌ آن کاراکتر فاصله وجود دارد باید نام آن را در &quot; قرار دهیم تا دستور touch آن را به عنوان یک آرگومان در نظر بگیرد.

&lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;user1{{at}}sadegh-VirtualBox:~/Desktop/books$ touch &quot;file 7.txt&quot;&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; : یک فایل با نام file 7.txt در دیرکتوری فعلی ایجاد می‌شود. 

=== عملگر &lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&gt;&lt;/code&gt;&lt;/span&gt; و &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&gt;&gt;&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; ( standard output redirection)  ===
&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&gt;&lt;/code&gt;&lt;/span&gt; ا زاین عملگر برای ایجاد فایل استفاده می‌شود. همزمان با ایجاد فایل می‌توان چیز نیز در آن ذخیره کرد. مثلا خروجی یک دستور را می‌توان در یک فایل ذخیره کرد. این عملگر فایلی که از قبل وجود دارد  را پاک می‌کند و یک فایل جدید درست می‌کند.

&lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&gt;&gt;&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; از این دستور نیز برای ایجاد فایل استفاده می‌شود و همزمان با ایجاد فایل می‌توان چیزی نیر در آن ذخیره کرد. مثلا خروجی یک دستور را می‌توان در یک فایل ذخیره کرد. فرق این عملگر با عملگر قبلی این است که این عملگر روی فایلی که از قبل وجود دارد عملیات append‌ انجام می‌دهد.

مثال: 

&lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;user1{{at}}sadegh-VirtualBox:~/Desktop$&gt;nfile1&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; : ایجاد یک فایل به نام &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;nfile1&lt;/span&gt;&lt;/code&gt;

&lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;user1{{at}}sadegh-VirtualBox:~/Desktop$&gt;&gt;nfile2&lt;/span&gt;&lt;/code&gt;  : ایجاد یک فایل به نام &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;nfile2&lt;/span&gt;&lt;/code&gt;

&lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;user1{{at}}sadegh-VirtualBox:~/Desktop$ echo &quot;life is a tale&quot; &gt; nfile3&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; : ایجاد یک فایل با نام  &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;nfile3&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; با  متن  &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&quot;life is a tale&quot;&lt;/span&gt;&lt;/code&gt;

&lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;user1{{at}}sadegh-VirtualBox:~/Desktop$ echo &quot;life is a tale&quot; &gt;&gt; nfile4&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; : ایجاد یک فایل با نام  &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;nfile4&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; با متن &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&quot;life is a tale&quot;&lt;/span&gt;&lt;/code&gt;

&lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;user1{{at}}sadegh-VirtualBox:~/Desktop$ ls &gt; nfile5&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; : خروجی متنی یک دستور را میتوانیم با کمک این عملگر در یک فایل ذخیره کنیم. در اینجا  خروجی دستور &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;ls&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; را در فایلی به نام &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;nfile5&lt;/span&gt;&lt;/code&gt;ذخیره می‌کنیم. یعنی آنچه که با زدن ls در shell نمایش داده ‌می‌شود در فایل &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;nfile5&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; ذخیره می‌کنیم. 

&lt;syntaxhighlight&gt;
user1{{at}}sadegh-VirtualBox:~/Desktop$ echo &quot;life is a tale&quot; &gt; nfile3
user1{{at}}sadegh-VirtualBox:~/Desktop$ echo &quot;told by an idiot&quot; &gt; nfile3


&lt;/syntaxhighlight&gt;در قطعه کد بالا در خط اول فایل &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;nfile3&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; ساخته می‌شود و متن &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&quot;life is a tale&quot;&lt;/span&gt;&lt;/code&gt;در درون آن قرار می‌گیرد. و در خط دوم فایل &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;nfile3&lt;/span&gt;&lt;/code&gt;دوباره ایجاد می‌شود و متن قبلی پاک شده و متن جدید یعنی &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&quot;told by an idiot&quot;&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; جای آن را می‌گیرد. پس در انتها پس از اجرای این دو دستور فایل &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;nfile3&lt;/span&gt;&lt;/code&gt;حاوی این متن خواهد بود: &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&quot;told by an idiot&quot;&lt;/span&gt;&lt;/code&gt;

&lt;syntaxhighlight&gt;
user1{{at}}sadegh-VirtualBox:~/Desktop$echo &quot;life is a tale&quot; &gt; nfile4
user1{{at}}sadegh-VirtualBox:~/Desktop$echo &quot;told by an idiot&quot; &gt;&gt; nfile4


&lt;/syntaxhighlight&gt;در قطعه کد بالا در خط اول فایل &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;nfile4&lt;/span&gt;&lt;/code&gt;ساخته می‌شود و متن  &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&quot;told by an idiot&quot;&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; در درون آن قرار می‌گیرد. و در خط دوم متن &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&quot;told by an idiot&quot;&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; به فایل &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;nfile4&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; ضمیمه می‌شود. پس در انتها پس از اجرای این دو دستور فایل &lt;code&gt;nfile4&lt;/code&gt; حاوی این متن خواهد بود: &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;life is a tale told by an idiot&lt;/span&gt;&lt;/code&gt;

==. و .. و ‍~==
در لینوکس داخل هر دیرکتوری دو دیرکتوری &lt;code&gt;.&lt;/code&gt; و &lt;code&gt;..&lt;/code&gt; و جود دارد(اگر با دستور &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;ls -a&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; تمامی فایل‌ها و دیرکتوری‌های درون یک دیرکتوری را لیست کنیم میتوانیم این دو دیرکتوری را ببینیم)
دیرکتوری &lt;code&gt;.&lt;/code&gt; به دیرکتوری فعلی(current directory) و دیرکتوری &lt;code&gt;..&lt;/code&gt; به دیرکتوری پدرِ دیرکتوریِ فعلی یعنی parent directory -ِ دیرکتوری فعلی اشاره می‌کند.
استفاده از &lt;code&gt;.&lt;/code&gt; و &lt;code&gt;..&lt;/code&gt; :
(دستوراتی که در ذیل استفاده می‌شوند در ادامه به طور کامل توضیح داده خواهند شد)

&lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;cp /home/user1/files/file.txt .&lt;/span&gt;&lt;/code&gt;
اگر فرض کنیم که دیرکتوری فعلی ما &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;/home/user1/Desktop/&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; است آنگاه دستور فوق فایل file.txt‌ که داخل دیرکتوری  
&lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;/home/user1/files/&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; است را در &lt;code&gt;.&lt;/code&gt; یعنی دیرکتوری فعلی( دیرکتوری که الان در آن هستیم یعنی &lt;code&gt;/home/user1/Desktop/&lt;/code&gt;) کپی می‌کند

&lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;cp /home/user1/files/file.txt ..&lt;/span&gt;&lt;/code&gt;
اگر فرض کنیم که دیرکتوری فعلی ما &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;/home/user1/Desktop/&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; است آنگاه دستور فوق فایل file.txt‌ که داخل دیرکتوری  
&lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;/home/user1/files/&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; است را در &lt;code&gt;..&lt;/code&gt; یعنی یک دیرکتوری قبل از دیرکتوری فعلی(دیرکتوری قبلی یعنی &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;rtl&quot;&gt;/home/user1/&lt;/span&gt;&lt;/code&gt;)یا به عبارت دقیق‌تر دیرکتوری والد یا همان &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;parent directory&lt;/span&gt;  کپی می‌کند.

‍~ علامتی است که به آن (تیلدِی) میگویند و به دیرکتوری home کاربر اشاره ‌می‌کند. برای مثال برای کاربر user1، ~ معادل است با  &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;/home/user1/&lt;/span&gt; پس می‌توان فهمید که آدرس &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;~/Desktop&lt;/span&gt; معادل آدرس  &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;/home/user1/Desktop&lt;/span&gt;   است.

== آدرس مطلق (Absolute address) و نسبی(Relative Address) ==
آدرس مطلق، آدرسی است که از دیرکتوری روت (&lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;/&lt;/span&gt;&lt;/code&gt;) داده می‌شود. به عبارت دیگر آدرس مطلق آدرسی است که از ابتدای File system داده می‌شود.

مثال:

&lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;/var/log&lt;/span&gt;&lt;/code&gt;

&lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;/usr/bin&lt;/span&gt;&lt;/code&gt;

آدرس نسبی، آدرسی است که از pwd یا همان &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;present working directory&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; یا همان دیرکتوری فعلی داده می‌شود به عبارت دیگر آدرسی است که نسبت به دیرکتوری فعلی داده می‌شود مثلا اگر فرض را بر این بگیریم که دیرکتوری فعلی ما &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;/usr/&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; باشد. آنگاه بخواهیم که به &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;/usr/bin&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; برویم:  &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;user1{{at}}sadegh-VirtualBox:/usr$cd bin&lt;/span&gt;&lt;/code&gt;   

توجه: هرگاه آدرسی با / شروع شود آن آدرس آدرس مطلق است(در حقیقت داریم از دیرکتوری روت آدرس دهی می‌کنیم) و هرگاه آدرسی بدون / شروع شود آن آدرس یک آدرس نسبی است( و درحقیقت داریم از دیرکتوری فعلی آدرس دهی را انجام می‌دهیم)

مثال دیگر:

فرض کنید که دیرکتوری فعلی &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;/usr/bin&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; است و ما می‌خواهیم از این دیرکتوری به دیرکتوری Desktop برای user1‌ برویم:

با استفاده از آدرس مطلق:

&lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;user1{{at}}sadegh-VirtualBox:/usr/bin$ cd /home/user1/Desktop/&lt;/span&gt;&lt;/code&gt;

با استفاده از آدرس نسبی: 

&lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;user1{{at}}sadegh-VirtualBox:/usr/bin$ cd ../../home/user1/Desktop/&lt;/span&gt;&lt;/code&gt;

== Globbing یا استفاده از wildcard ها یا regular expression ها در نام فایل‌ها در دستورات ==
&lt;code&gt;*&lt;/code&gt; یعنی هر تعداد کاراکتری(یک کاراکتر یا بیشتر) - مثلا &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;span style=&quot;color:red&quot;&gt;list&lt;/span&gt;*&lt;span span style=&quot;color:red&quot;&gt;.txt&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; یعنی هر رشته(مجموعه‌ای از کاراکتر‌ها) یا همان نام فایلی که با اول آن list و آخر آن &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;span style=&quot;color:red&quot;&gt;.txt&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; است مثلا &lt;code&gt;&lt;span style=&quot;color:red&quot;&gt;list&lt;/span&gt;2&lt;span style=&quot;color:red&quot;&gt;.txt&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; یا &lt;code&gt;&lt;span style=&quot;color:red&quot;&gt;list&lt;/span&gt;sdflkjsdf&lt;span span style=&quot;color:red&quot;&gt;.txt&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; یا &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;span style=&quot;color:red&quot;&gt;list&lt;/span&gt;qwertyuioplkjhgfdsazxcvbnm&lt;span style=&quot;color:red&quot;&gt;.txt&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; یا  

&lt;code&gt;?&lt;/code&gt; فقط یک کاراکتر- مثلا 
&lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;span style=&quot;color:red&quot;&gt;list&lt;/span&gt;?&lt;span style=&quot;color:red&quot;&gt;.txt&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; یعنی هر رشته‌ای که اول آن 

&lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;span style=&quot;color:red&quot;&gt;list&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; و آخر  &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;span style=&quot;color:red&quot;&gt;.txt&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; باشد و میان این دو فقط یک کاراکتر باشد. مثلا  &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;span style=&quot;color:red&quot;&gt;list&lt;/span&gt;1&lt;span style=&quot;color:red&quot;&gt;.txt&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; یا &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;span style=&quot;color:red&quot;&gt;list&lt;/span&gt;c&lt;span style=&quot;color:red&quot;&gt;.txt&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; یا  &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;span style=&quot;color:red&quot;&gt;list&lt;/span&gt;m&lt;span style=&quot;color:red&quot;&gt;.txt&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; و ...

کاربرد:

فرض کنید:
&lt;syntaxhighlight&gt;
~/Desktop/files
            ├── dir1
            ├── dir2
            ├── dir3
            └── text_files
                ├── file1.txt
                ├── file2.txt
                └── file3.txt


&lt;/syntaxhighlight&gt;

&lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;user1{{at}}sadegh-VirtualBox:~/Desktop$ cp files/text_files/fi*.txt books/&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; : هر فایلی که نامش با این الگو &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;fi*.txt&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; سازگار باشد را به دیرکتوری books کپی می‌کند.(در اینجا file1.txt و file2.txt و file3.txt )

&lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;user1{{at}}sadegh-VirtualBox:~/Desktop$ cp files/text_files/file?.txt books/&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; : هر فایلی که نامش با این الگو سازگار باشد &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;file?.txt&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; به دیرکتوری books کپی می‌شود.(در اینجا file1.txt و file2.txt و file3.txt )

&lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;user1{{at}}sadegh-VirtualBox:~/Desktop$ cp -r files/dir? books/&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; : هر دیرکتوری که نامش با این الگو &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;dir?&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; سازگار باشد را به دیرکتوری books کپی می‌کند.(در اینجا dir1 و dir2 و dir3 )

&lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;user1{{at}}sadegh-VirtualBox:~/Desktop$ rm -r  files/dir?&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; : هر دیرکتوری که نامش با این الگو &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;dir?&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; سازگار باشد را پاک می‌کند.(در اینجا dir1 و dir2 و dir3 )

&lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;user1{{at}}sadegh-VirtualBox:~/Desktop$ mv books/dir? files/&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; :  هر دیرکتوری که نامش با این الگو &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;dir?&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; سازگار باشد را به دیرکتوری files انتقال می‌دهد. (در اینجا dir1 و dir2 و dir3 )

== ترکیب کردن پرچم‌ها(flag)‌های دستورات ==
می‌توان پرچم‌ها را به دو صورت زیر با هم استفاده کرد:

در اینجا از دستور &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;ls&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; و سه پرچم &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;-a&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; و &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;-l&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; و &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;-R&lt;/span&gt;&lt;/code&gt;  استفاده میکنیم.

&lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;ls -l -a -R&lt;/span&gt;&lt;/code&gt;

یا 

&lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;ls -laR&lt;/span&gt;&lt;/code&gt;

== متغیرها ==
در لینوکس میتوان متغیر تعریف کرد. استفاده از متغیر در اسکریپت نویسی بسیار کاربرد دارد. نام تمامی متغیرها با کاراکتر $ شروع می‌شود.

در اینجا ما می‌توانیم در فضای ترمینال نیز متغیر بسازیم و مقدار دهی کنیم و مقدار آن را ببینم:

&lt;code&gt;variable_name=variable_value&lt;/code&gt;

&lt;syntaxhighlight&gt;
#مقدار دهی چند متغیر در پایین
a=hello#مقدار بیش از دو کلمه بود باید آن را در گیومه قرار دهیم 
b=&quot;hello world&quot;#بین متغیر و علامت مساوی و مقدار نباید فاصله وجود داشته باشد
c = &quot;hello world&quot;#چون بین متغیر و علامت مساوی و مقدار فاصله وجود دارد
# چاپ کردن متغیر های تعرف شده در بالا
echo $a # output: hello
echo $b # output: hello world

&lt;/syntaxhighlight&gt;&lt;syntaxhighlight&gt;
name=jack
lname=London
echo $name#output: Jack
echo &quot;$name&quot;#output: Jack
echo $name $lname#output: Jack London
echo &quot;$name $lname&quot;#output: Jack London
echo &quot;$name$lname&quot; #output: JackLondon

&lt;/syntaxhighlight&gt;

== متغیرهای محیطی (Environment Variables) ==
متغیرهایی هستند که با بوت شدن سیستم مقدار دهی می‌شوند. از مهم‌ترین متغیرهای محیطی می‌توان به متغیر&lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;$PATH&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; اشاره کرد که حاوی آدرس‌های برنامه‌های اجرایی است. مثلا آدرس برنامه‌هایی از قبیل ls و rm و mkdir و ... به طور کلی هر دستوری که تا الان استفاده کرده‌ایم و بسیاری از دستور‌هایی که بعدا استفاده خواهیم کرد در این متغیر قرار دارد.

زمانی که ما دستوری را در shell وارد میکنیم (مثلا mkdir) پوستهٔ لینوکس یا همان shell در متغیر &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;$PATH&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; به دنبال آدرس فایل اجرایی این دستور می‌گردد اگر فایل اجرایی آن را پیدا کرد آن را اجرا می‌کند در غیر اینصورت پیام خطا نمایش می‌دهد.

آدرس فایل اجرایی چند دستور مهم:

&lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;/bin/mkdir&lt;/span&gt;&lt;/code&gt;

&lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;/bin/ls&lt;/span&gt;&lt;/code&gt;

&lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;/bin/rm&lt;/span&gt;&lt;/code&gt;

برای مشاهدهٔ محتویات متغیر &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;$PATH&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; کافی است آن را echo کنیم به صورت زیر: 

echo $PATH

خروجی:‌

/usr/local/sbin:/usr/local/bin:/usr/sbin:/usr/bin:/sbin:/bin:/usr/games:/usr/local/games

همانطور که می‌بینید متغیر &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;$PATH&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; شامل ۸ آدرس می‌باشد که با &lt;code&gt;:&lt;/code&gt; از هم جدا شده‌اند.

== مشاهدهٔ داکیومنت دستورات(&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;--help&lt;/span&gt; و man) ==
برای دیدن توضیحات مربوط به یک دستور در لینوکس می‌توان به این صورت عمل کرد:

&lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;man command_name&lt;/span&gt;&lt;/code&gt;

&lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;command_name --help&lt;/span&gt;&lt;/code&gt;

&lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;man&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; مخفف manual میباشد.

مثال:

&lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;man rm&lt;/span&gt;&lt;/code&gt;

&lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;man ls&lt;/span&gt;&lt;/code&gt;

&lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;man cp&lt;/span&gt;&lt;/code&gt;

&lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;man mkdir&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; 

&lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;man echo&lt;/span&gt;&lt;/code&gt;

&lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;rm --help&lt;/span&gt;&lt;/code&gt;

&lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;ls --help&lt;/span&gt;&lt;/code&gt;

&lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;cp --help&lt;/span&gt;&lt;/code&gt;

&lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;mkdir --help&lt;/span&gt;&lt;/code&gt;

== whereis و which ==

=== whereis ===
&lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;whereis command_name&lt;/span&gt;&lt;/code&gt;

با استفاده از این دستور می‌توان آدرس فایل اجرایی یک برنامه (دستور) را پیدا کرد.

مثال

&lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;whereis ls&lt;/span&gt;&lt;/code&gt;

&lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;whereis mkdir&lt;/span&gt;&lt;/code&gt;

=== whatis ===
&lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;whatis command_name&lt;/span&gt;&lt;/code&gt;

با استفاده از این دستور می‌توان توضیحی مختصر و یک خطی در مورد برنامه(دستور) را مشاهده کرد.

مثال

&lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;whatis ls&lt;/span&gt;&lt;/code&gt;

&lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;whatis mkdir&lt;/span&gt;&lt;/code&gt;

== دستور history ==
با زدن این دستور تمامی تاریخچهٔ یا همان history دستوراتی که تا الان کاربر در shell زده است به اون نشان داده ‌می‌شود.
[[رده:لینوکس مقدماتی]]</text>
      <sha1>agk5uvnx0ot0qv7so8bzpebizu9ktan</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>لینوکس مقدماتی/آشنایی با پوسته</title>
    <ns>0</ns>
    <id>19377</id>
    <revision>
      <id>135532</id>
      <parentid>76379</parentid>
      <timestamp>2026-10-04T08:38:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Fwldom</username>
        <id>26269</id>
      </contributor>
      <origin>135532</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4698" sha1="dy7fb5k0nxvoukksajs99dyk9tk0czo" xml:space="preserve">{{ناوبری|قبلی=|فعلی=پوسته|بعدی=آشنایی با خط فرمان}}

پوسته یا '''Shell''' یک مفسر دستور یا '''Command Line Interpreter''' است. پوسته برنامه‌ای است که به کاربر اجازه می‌دهد با وارد کردن دستورات، با سیستم‌عامل لینوکس ارتباط برقرار کند. به عبارت دیگر، پوسته یک رابط کاربری متنی برای ارتباط با سیستم‌عامل لینوکس در اختیار کاربر قرار می‌دهد.

در لینوکس، کاربر می‌تواند به‌جای استفاده از محیط گرافیکی و برنامه‌هایی مانند مدیر فایل، بسیاری از کارهای خود را از طریق خط فرمان انجام دهد. برای مثال، می‌توان با استفاده از دستورات خط فرمان فایل‌ها و پوشه‌ها را ایجاد، حذف یا جابه‌جا کرد، برنامه‌ها را اجرا کرد و اطلاعات مختلف سیستم را مشاهده کرد.

== خط فرمان چیست؟ ==
'''خط فرمان''' یا '''Command Line''' محیطی متنی است که کاربر در آن دستورات را وارد می‌کند و سیستم پس از پردازش آن‌ها، نتیجه را نمایش می‌دهد. این محیط معمولاً از طریق برنامه‌ای به نام '''ترمینال''' (Terminal) در دسترس قرار می‌گیرد.

برای مثال، دستور زیر فهرست فایل‌ها و پوشه‌های موجود در مسیر فعلی را نمایش می‌دهد:

&lt;syntaxhighlight lang=&quot;bash&quot;&gt;
ls
&lt;/syntaxhighlight&gt;

پس از وارد کردن دستور و فشردن کلید Enter، پوسته دستور را دریافت کرده و برنامه مربوط به آن را اجرا می‌کند.

== تفاوت ترمینال و پوسته ==
ترمینال و پوسته دو مفهوم متفاوت هستند، اگرچه در بسیاری از مواقع این دو اصطلاح به‌جای یکدیگر استفاده می‌شوند.

'''ترمینال''' برنامه‌ای است که محیطی را برای وارد کردن و مشاهده دستورات فراهم می‌کند، در حالی که '''پوسته''' برنامه‌ای است که دستورات واردشده را تفسیر و اجرا می‌کند.

برای مثال، در یک توزیع لینوکس ممکن است از یک برنامه ترمینال مانند GNOME Terminal استفاده شود و درون آن پوسته‌ای مانند Bash اجرا شود.

== پوسته‌های معروف در لینوکس ==
در لینوکس پوسته‌های مختلفی وجود دارند و کاربر می‌تواند بر اساس نیاز خود از آن‌ها استفاده کند. برخی از پوسته‌های معروف عبارت‌اند از:

* '''Bash''' — یکی از رایج‌ترین پوسته‌ها در سیستم‌های لینوکسی.
* '''Zsh''' — پوسته‌ای قدرتمند با امکانات شخصی‌سازی و تکمیل خودکار بیشتر.
* '''Fish''' — پوسته‌ای ساده‌تر برای استفاده تعاملی و مناسب برای کاربران تازه‌کار.
* '''Ksh''' — یکی از پوسته‌های قدیمی و شناخته‌شده در سیستم‌های شبه‌یونیکس.

در بسیاری از توزیع‌های لینوکس، Bash به‌عنوان یکی از پوسته‌های پیش‌فرض یا در دسترس سیستم ارائه می‌شود.

== اهمیت خط فرمان ==
خط فرمان یکی از ابزارهای مهم در لینوکس است و بسیاری از وظایف مدیریتی و تخصصی سیستم از طریق آن انجام می‌شوند. مدیران سیستم، توسعه‌دهندگان و کاربران حرفه‌ای لینوکس از خط فرمان برای مدیریت فایل‌ها، نصب نرم‌افزارها، مدیریت کاربران و پردازش‌ها، تنظیمات شبکه و خودکارسازی کارهای تکراری استفاده می‌کنند.

یکی از مزیت‌های مهم خط فرمان این است که بسیاری از عملیات را می‌توان با چند دستور کوتاه انجام داد. همچنین امکان ترکیب دستورات و نوشتن اسکریپت باعث می‌شود کارهای پیچیده و تکراری به‌صورت خودکار انجام شوند.

[[رده:لینوکس مقدماتی]]</text>
      <sha1>dy7fb5k0nxvoukksajs99dyk9tk0czo</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>135533</id>
      <parentid>135532</parentid>
      <timestamp>2026-10-04T08:40:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Fwldom</username>
        <id>26269</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Fwldom صفحهٔ [[لینوکس مقدماتی/ آشنایی با پوسته]] را به [[لینوکس مقدماتی/آشنایی با پوسته]] منتقل کرد: غلط املایی در عنوان</comment>
      <origin>135532</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4698" sha1="dy7fb5k0nxvoukksajs99dyk9tk0czo" xml:space="preserve">{{ناوبری|قبلی=|فعلی=پوسته|بعدی=آشنایی با خط فرمان}}

پوسته یا '''Shell''' یک مفسر دستور یا '''Command Line Interpreter''' است. پوسته برنامه‌ای است که به کاربر اجازه می‌دهد با وارد کردن دستورات، با سیستم‌عامل لینوکس ارتباط برقرار کند. به عبارت دیگر، پوسته یک رابط کاربری متنی برای ارتباط با سیستم‌عامل لینوکس در اختیار کاربر قرار می‌دهد.

در لینوکس، کاربر می‌تواند به‌جای استفاده از محیط گرافیکی و برنامه‌هایی مانند مدیر فایل، بسیاری از کارهای خود را از طریق خط فرمان انجام دهد. برای مثال، می‌توان با استفاده از دستورات خط فرمان فایل‌ها و پوشه‌ها را ایجاد، حذف یا جابه‌جا کرد، برنامه‌ها را اجرا کرد و اطلاعات مختلف سیستم را مشاهده کرد.

== خط فرمان چیست؟ ==
'''خط فرمان''' یا '''Command Line''' محیطی متنی است که کاربر در آن دستورات را وارد می‌کند و سیستم پس از پردازش آن‌ها، نتیجه را نمایش می‌دهد. این محیط معمولاً از طریق برنامه‌ای به نام '''ترمینال''' (Terminal) در دسترس قرار می‌گیرد.

برای مثال، دستور زیر فهرست فایل‌ها و پوشه‌های موجود در مسیر فعلی را نمایش می‌دهد:

&lt;syntaxhighlight lang=&quot;bash&quot;&gt;
ls
&lt;/syntaxhighlight&gt;

پس از وارد کردن دستور و فشردن کلید Enter، پوسته دستور را دریافت کرده و برنامه مربوط به آن را اجرا می‌کند.

== تفاوت ترمینال و پوسته ==
ترمینال و پوسته دو مفهوم متفاوت هستند، اگرچه در بسیاری از مواقع این دو اصطلاح به‌جای یکدیگر استفاده می‌شوند.

'''ترمینال''' برنامه‌ای است که محیطی را برای وارد کردن و مشاهده دستورات فراهم می‌کند، در حالی که '''پوسته''' برنامه‌ای است که دستورات واردشده را تفسیر و اجرا می‌کند.

برای مثال، در یک توزیع لینوکس ممکن است از یک برنامه ترمینال مانند GNOME Terminal استفاده شود و درون آن پوسته‌ای مانند Bash اجرا شود.

== پوسته‌های معروف در لینوکس ==
در لینوکس پوسته‌های مختلفی وجود دارند و کاربر می‌تواند بر اساس نیاز خود از آن‌ها استفاده کند. برخی از پوسته‌های معروف عبارت‌اند از:

* '''Bash''' — یکی از رایج‌ترین پوسته‌ها در سیستم‌های لینوکسی.
* '''Zsh''' — پوسته‌ای قدرتمند با امکانات شخصی‌سازی و تکمیل خودکار بیشتر.
* '''Fish''' — پوسته‌ای ساده‌تر برای استفاده تعاملی و مناسب برای کاربران تازه‌کار.
* '''Ksh''' — یکی از پوسته‌های قدیمی و شناخته‌شده در سیستم‌های شبه‌یونیکس.

در بسیاری از توزیع‌های لینوکس، Bash به‌عنوان یکی از پوسته‌های پیش‌فرض یا در دسترس سیستم ارائه می‌شود.

== اهمیت خط فرمان ==
خط فرمان یکی از ابزارهای مهم در لینوکس است و بسیاری از وظایف مدیریتی و تخصصی سیستم از طریق آن انجام می‌شوند. مدیران سیستم، توسعه‌دهندگان و کاربران حرفه‌ای لینوکس از خط فرمان برای مدیریت فایل‌ها، نصب نرم‌افزارها، مدیریت کاربران و پردازش‌ها، تنظیمات شبکه و خودکارسازی کارهای تکراری استفاده می‌کنند.

یکی از مزیت‌های مهم خط فرمان این است که بسیاری از عملیات را می‌توان با چند دستور کوتاه انجام داد. همچنین امکان ترکیب دستورات و نوشتن اسکریپت باعث می‌شود کارهای پیچیده و تکراری به‌صورت خودکار انجام شوند.

[[رده:لینوکس مقدماتی]]</text>
      <sha1>dy7fb5k0nxvoukksajs99dyk9tk0czo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>لینوکس مقدماتی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>19378</id>
    <revision>
      <id>135535</id>
      <parentid>134338</parentid>
      <timestamp>2026-10-04T08:40:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Fwldom</username>
        <id>26269</id>
      </contributor>
      <comment>/* فهرست */</comment>
      <origin>135535</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1684" sha1="dvr02dnimqlm2u3qg0snnifjivf1jfg" xml:space="preserve">{{وضعیت|75%}}
[[پرونده:LPI-Essentials-Logo-300X300.png|400px|بی‌قاب|چپ|لینوکس مقدماتی]]

'''لینوکس مقدماتی''' ایبوکی است که کار با سیستم‌عامل‌های مختلف لینوکس را به شما می‌آموزد. پس از مطالعه این ایبوک می‌توانید به آسانی با هر یک از سیستم‌عامل‌های لینوکس کار کنید. بخش‌های مختلف ایبوک عبارتند از آشنایی با پوسته، آشنایی با خط فرمان، کار با فایل‌های متنی و ...

==فهرست==
*[[لینوکس مقدماتی/آشنایی با پوسته|آشنایی با پوسته (shell)]]
*[[لینوکس مقدماتی/آشنایی با خط فرمان|آشنایی با خط فرمان (command line)]]
*[[لینوکس مقدماتی/آرشیوسازی فایل‌ها|آرشیوسازی فایل‌ها (Archiving)]]
*[[لینوکس مقدماتی/کار با فایل‌ها متنی|کار با فایل‌های متنی]]
*[[لینوکس مقدماتی/تغییر جهت ورودی و خروجی|I/O Redirection]]
*[[لینوکس مقدماتی/ساختار و محتوای دیرکتوری‌های لینوکس|ساختار و محتوای دیرکتوری‌های لینوکس]]
*[[لینوکس مقدماتی/دستور‌های مربوط به نظارت بر سیستم|دستورهای مربوط به نظارت بر سیستم(System Monitoring commands)]]
*[[لینوکس مقدماتی/انواع کاربر|انواع کاربران]]
*[[لینوکس مقدماتی/شبکه|شبکه]]

[[رده:لینوکس مقدماتی]]</text>
      <sha1>dvr02dnimqlm2u3qg0snnifjivf1jfg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>135539</id>
      <parentid>135535</parentid>
      <timestamp>2026-10-04T08:45:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Fwldom</username>
        <id>26269</id>
      </contributor>
      <comment>/* فهرست */</comment>
      <origin>135539</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1688" sha1="idn7kgy38i86biocf1ouxla1dtktrjg" xml:space="preserve">{{وضعیت|75%}}
[[پرونده:LPI-Essentials-Logo-300X300.png|400px|بی‌قاب|چپ|لینوکس مقدماتی]]

'''لینوکس مقدماتی''' ایبوکی است که کار با سیستم‌عامل‌های مختلف لینوکس را به شما می‌آموزد. پس از مطالعه این ایبوک می‌توانید به آسانی با هر یک از سیستم‌عامل‌های لینوکس کار کنید. بخش‌های مختلف ایبوک عبارتند از آشنایی با پوسته، آشنایی با خط فرمان، کار با فایل‌های متنی و ...

==فهرست==
*[[لینوکس مقدماتی/آشنایی با پوسته|آشنایی با پوسته (shell)]]
*[[لینوکس مقدماتی/آشنایی با خط فرمان|آشنایی با خط فرمان (command line)]]
*[[لینوکس مقدماتی/آرشیوسازی فایل‌ها|آرشیوسازی فایل‌ها (Archiving)]]
*[[لینوکس مقدماتی/کار با فایل‌ها متنی|کار با فایل‌های متنی]]
*[[لینوکس مقدماتی/تغییر جهت ورودی و خروجی|I/O Redirection]]
*[[لینوکس مقدماتی/ساختار و محتوای دایرکتوری‌های لینوکس|ساختار و محتوای دایرکتوری‌های لینوکس]]
*[[لینوکس مقدماتی/دستور‌های مربوط به نظارت بر سیستم|دستورهای مربوط به نظارت بر سیستم(System Monitoring commands)]]
*[[لینوکس مقدماتی/انواع کاربر|انواع کاربران]]
*[[لینوکس مقدماتی/شبکه|شبکه]]

[[رده:لینوکس مقدماتی]]</text>
      <sha1>idn7kgy38i86biocf1ouxla1dtktrjg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>لینوکس مقدماتی/آرشیوسازی فایل‌ها</title>
    <ns>0</ns>
    <id>19394</id>
    <revision>
      <id>135537</id>
      <parentid>125183</parentid>
      <timestamp>2026-10-04T08:42:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Fwldom</username>
        <id>26269</id>
      </contributor>
      <origin>135537</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14227" sha1="99yt34zw1y3g8hphjwacluecsjagyzy" xml:space="preserve">{{ناوبری|قبلی=آشنایی با خط فرمان|فعلی=آرشیوسازی فایل‌ها|بعدی=کار با فایل‌ها متنی}}
آرشیو سازی(archiving) فایل‌ها به معنای آرشیو کردن چنیدن فایل ودایرکتوری به صورت یک فایل می‌باشد(بدون فشرده‌سازی). بنابراین اگر ۵ فایل ۱۰ مگابایتی را با هم آرشیو کنیم در نهایت خروجی یک فایل ۵۰ مگابایتی خواهد شد.
عملیات آرشیو سازی ممکن است با فشرده‌سازی (compressing) نیز همراه باشد.

برنامه‌های مهم

==== Tar‌ ====
برنامه‌ای برای ایجاد فایل آرشیو از چندین فایل.این برنامه فقط آرشیو می‌سازد و عملیات فشرده‌سازی را انجام نمی‌دهد در حقیقت برای انجام عملیات فشرده سازی از برنامه‌های دیگر مثلا برنامه‌هایی که در زیر خواهد آمد کمک می‌گیرد.

==== Gzip ====
برنامه‌ای برای فشرده‌سازی فایل‌ها.(آرشیوسازی نمی‌کند)
شامل دو دستور gzip و gunzip است که از اولی برای فشرده‌سازی و دومی برای عملیات معکوس فشرده‌سازی استفاده ‌می‌شود.

==== Bzip2 ====
برنامه‌ای است برای فشرده‌سازی فایل‌ها.(آرشیوسازی نمی‌کند)
شامل دو دستور bzip2 و bunzip2 است که از اولی برای فشرده‌سازی و دومی برای عملیات معکوس فشرده‌سازی استفاده می‌شود.

مقایسه: Bzip2 از Gzip، برای فشرده‌سازی فایل‌های بزرگ مناسب‌تر است. ‌Bzip2 بهینه تر عمل می‌کند به عبارت دیگر فایل‌ها را نسبت به Gzip‌ فشرده‌تر می‌کند.

==== zip ====
این برنامه‌ای است که در ویندوز نیز از آن استفاده می‌شود و بر خلاف موارد بالا هم عملیات آرشیوسازی و هم عملیات فشرده‌سازی را توأمان انجام می‌دهد.

== zip و unzip ==

=== ساختار ===
&lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;&quot;&gt;zip [path1][path2(s)]&lt;/span&gt;&lt;/code&gt;

path1 : مسیری که میخواهیم نتیجهٔ عملیات زیپ در آنجا ذخیره شود.

path2 : مسیر فایل‌ یا فایل‌ها یا دیرکتوری‌هایی که میخواهیم آن‌ها را فشرده‌سازی کنیم.(ممکن است نام چند فایل پشت سر هم آورده شود)

مثال:

فشرده‌سازی سه فایل با نام file1.txt و file2.txt و file3.txt در یک فایل fi.zip&lt;syntaxhighlight&gt;
#path1: fi.zip
#path2: file1.txt and file2.txt and file3.txt
user1@sadegh-VirtualBox:~/Desktop/arch_dir/test/files/text_files$ zip fi.zip file1.txt file2.txt file3.txt 


&lt;/syntaxhighlight&gt;

مثال:‌

فشرده‌سازی دیرکتوری(باید از پرچم &lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;&quot;&gt;-r&lt;/span&gt; استفاده شود)&lt;syntaxhighlight&gt;
#-r : recursively
#path1: test/t.zip
#path2: files/
user1@sadegh-VirtualBox:~/Desktop/arch_dir$ zip -r test/t.zip files/


&lt;/syntaxhighlight&gt;

ساختار

&lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;&quot;&gt;unzip [path1]&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; 

path1 : مسیری که میخواهیم نتیجهٔ عملیات unzipدر آنجا ذخیره شود.&lt;syntaxhighlight&gt;
user1@sadegh-VirtualBox:~/Desktop/arch_dir/test$ unzip t.zip 


&lt;/syntaxhighlight&gt;

== &lt;sub&gt;bzip2 و bunzip2&lt;/sub&gt; ==

=== فشرده‌سازی فایل tar ===
&lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;bzip2 files.tar&lt;/span&gt;&lt;/code&gt;

با اجرای دستور بالا فایل &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;files.tar&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; با فایل &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;files.tar.bz&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; جایگزین می‌شود.

=== از حالت فشرده در آوردن فایل فشرده شده با برنامهٔ bzip2 ===
&lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;bunzip2 files.tar.bz&lt;/span&gt;&lt;/code&gt;

با اجرای دستور بالا فایل &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;files.tar.bz&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; با فایل &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;files.tar&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; جایگزین می‌شود.

== gzip  و gunzip ==

=== فشرده‌سازی فایل tar ===
&lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;gzip files.tar&lt;/span&gt;&lt;/code&gt;

با اجرای دستور بالا فایل &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;files.tar&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; با فایل &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;files.tar.gz&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; جایگزین می‌شود.

=== از حالت فشرده در آوردن فایل فشرده شده با برنامهٔ bzip2 ===
&lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;gzip files.tar.gz&lt;/span&gt;&lt;/code&gt;

با اجرای دستور بالا فایل &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;files.tar.gz&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; با فایل &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;files.tar&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; جایگزین می‌شود.

== Tar ==
آرشیوسازی به همراه 

=== ساختار ===
&lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;tar [flags] [path1][path2]&lt;/span&gt;&lt;/code&gt;

&lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[path1]&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; : آدرسی که میخواهیم نتیجهٔ عملیات آرشیوسازی در آن ذخیره شود.

&lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[path2]&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; : آدرس دیرکتوری یا فایلی که میخواهیم آن را آرشیو کنیم.

&lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[flags]&lt;/span&gt;&lt;/code&gt;: پرچم‌های این دستور  را یا میتوان به صورت جدا(&lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;-c -v -f&lt;/span&gt;&lt;/code&gt;) و یا سر هم(&lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;-cvf&lt;/span&gt;&lt;/code&gt;) استفاده کرد مثل سایر دستورات ولی باید توجه داشت که پرچ &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;-f&lt;/span&gt;&lt;/code&gt;باید همیشه آخرین پرچم باشد.

نکته: همیشه باید پرچم &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;-f&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; آخرین پرچم برای دستور tar باشد در غیر اینصورت با خطا مواجه خواهیم شد.

مثال پرچم‌های درست:

&lt;code&gt;tar -cvf&lt;/code&gt;

&lt;code&gt;tar -vcf&lt;/code&gt;

&lt;code&gt;tar -cf&lt;/code&gt;

مثال پرچم‌های غلط(موارد زیر اشتباه هستند):

&lt;code&gt;tar -cfv&lt;/code&gt;

&lt;code&gt;tar -fcv&lt;/code&gt;

&lt;code&gt;tar -fc&lt;/code&gt;

=== پرچم‌ها ===
&lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;-cf&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; :  ایجاد فایل آرشیو create file (متشکل از دو پرچم: &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;-c&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; و &lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;-f&lt;/code&gt;&lt;/span&gt; )

&lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;-xf&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; :  استخراج محتویات فایل آرشیو extract file (متشکل از دو پرچم: &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;-x&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; و &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;-f&lt;/span&gt;&lt;/code&gt;)

&lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;-cvf&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; :  همان عملیات &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;-cf&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; به صورت verbose یعنی با بیان جزئیات عملیات برای کاربر(جزئیات عملیات در ترمینال چاپ می‌شود). متشکل از سه پرچم: &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;-c&lt;/span&gt;&lt;/code&gt;  و &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;-v&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; و&lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;-f&lt;/span&gt;&lt;/code&gt;

&lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;-xvf&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; :   همان عملیات &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;-xf&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; به صورت verbose یعنی با بیان جزئیات عملیات برای کاربر(جزئیات عملیات در ترمینال چاپ می‌شود) متشکل از سه پرچم: &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;-x&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; و &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;-v&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; و&lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;-f&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; 

مثال آرشیو کردن کردن یک دیرکتوری:&lt;syntaxhighlight&gt;
user1@sadegh-VirtualBox:~/Desktop$ tar -cf arch_dir/f.tar arch_dir/files/


&lt;/syntaxhighlight&gt;

در مثال فوق دیرکتوری files را آرشیو میکنیم و نام فایل آرشیو را f.tar میگذاریم.

مثال آرشیو کردن چند فایل:&lt;syntaxhighlight&gt;
user1@sadegh-VirtualBox:~/Desktop/arch_dir/files/text_files$ tar -cvf /home/user1/Desktop/f.tar file1.txt  file2.txt file3.txt 

&lt;/syntaxhighlight&gt;در این مثال فایل‌های &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;file1.txt&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; و  &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;file2.txt&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; و &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;file3.txt&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; در دیرکتوری فعلی قرار دارند آرشیو شده و فایل آرشیو حاصل در آدرس &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;/home/user1/Desktop&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; با نام &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;f.tar&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; ایجاد می‌شود.

مثال اسخراج محتویات فایل آرشیو:&lt;syntaxhighlight&gt;
user1@sadegh-VirtualBox:~/Desktop$ tar -xf arch_dir/f.tar


&lt;/syntaxhighlight&gt;

=== آرشیوسازی به همراه فشرده‌سازی همزمان با استفاده از bzip2 و gzip با استفاده از پرچم‌های &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;-j&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; و &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;-z&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; ===

==== &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;-z&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; ====

===== ایحاد =====
آرشیوسازی و فشرده‌سازی چند فایل &lt;syntaxhighlight&gt;
user1@sadegh-VirtualBox:~/Desktop/arch_dir/files/text_files$ tar -cvzf result.tgz file1.txt file2.txt file3.txt pic.jpg 
#میتونستیم از پرچم های زیر هم استفاده کنیم
#-vczf -zcvf -zvcf 
#نکتهٔ مهم این است که باید پرچم 
#-f
#حتما آخرین پرچم باشد
&lt;/syntaxhighlight&gt;آرشیوسازی و فشرده‌سازی دیرکتوری&lt;syntaxhighlight&gt;
user1@sadegh-VirtualBox:~/Desktop/arch_dir/files/text_files$ tar -cvzf res.tgz test/
&lt;/syntaxhighlight&gt;

پسوند tgz برای فایل خروجی یعنی result.tgz فقط برای این است که کاربر عادی با دیدن فایل متوجه شود که برای استخراج محتویات این فایل باید از برنامهٔ gzip استفاده کند و ارزش دیگری ندارد.

یعنی میشد هر پسوند دیگری برای آن در نظر گرفت ولی استاندارد یا tgz و یا tar.gz است.

===== استخراج =====
&lt;syntaxhighlight&gt;
user1@sadegh-VirtualBox:~/Desktop/arch_dir/files/text_files/test$ tar -xvzf result.tgz 
&lt;/syntaxhighlight&gt;

نکته: در پرچم‌های &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;-cvzf&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; و &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;-xvzf&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; ، باید پرچم &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;-f&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; همیشه به عنوان آخرین پرچم قرار بگیرد ولی بقیهٔ پرچم‌ها را می‌توان جابه‌جا کرد مثلا &lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;-vzcf&lt;/code&gt;&lt;/span&gt; یا ...     

نکته:‌ &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;-cvzf&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; یعنی &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;create verbosely gzip file&lt;/span&gt;&lt;/code&gt;

نکته: &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;-xvzf&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; یعنی &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;extract verbosely gzip file&lt;/span&gt;&lt;/code&gt;

نکته: همانطور که از تعریف &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;-v&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; پیداست، این پرچم فقط به منظور نمایش جزئیات عملیات برای کاربر است بنابر این استفاده از آن ضروری نیست. یعنی &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;-czf&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; یا &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;-xzf&lt;/span&gt;&lt;/code&gt;

==== &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;-j&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; ====

===== ایجاد =====
آرشیوسازی و فشرده‌سازی چند فایل&lt;syntaxhighlight&gt;
user1@sadegh-VirtualBox:~/Desktop/arch_dir/files/text_files$ tar -cvjf result.tbz file1.txt file2.txt file3.txt pic.jpg 
&lt;/syntaxhighlight&gt;
آرشیوسازی و فشرده‌سازی &lt;syntaxhighlight&gt;
user1@sadegh-VirtualBox:~/Desktop/arch_dir/files/text_files$ tar -cvjf res.tgz test/
&lt;/syntaxhighlight&gt;

===== استخراج =====
&lt;syntaxhighlight&gt;
user1@sadegh-VirtualBox:~/Desktop/arch_dir/files/text_files/test$ tar -xvjf result.tbz 
&lt;/syntaxhighlight&gt;نکته: در پرچم‌های &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;-cvjf&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; و &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;-xvjf&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; ، باید پرچم &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;-f&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; همیشه به عنوان آخرین پرچم قرار بگیرد ولی بقیهٔ پرچم‌ها را می‌توان جابه‌جا کرد مثلا &lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;-vjcf&lt;/code&gt;&lt;/span&gt; یا ...

نکته:‌ &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;-cvjf&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; یعنی &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;create verbosely bzip2 file&lt;/span&gt;&lt;/code&gt;

نکته: &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;-xvjf&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; یعنی &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;extract verbosely bzip2 file&lt;/span&gt;&lt;/code&gt;

نکته: همانطور که از تعریف &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;-v&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; پیداست، این پرچم فقط به منظور نمایش جزئیات عملیات برای کاربر است بنابر این استفاده از آن ضروری نیست. یعنی &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;-cjf&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; یا &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;-xjf&lt;/span&gt;&lt;/code&gt;

نکته: برای نامگذاری فایل‌های فشرده شدهٔ tar با برنامهٔ bzip2 یا از نام tar.bz یا نام tbz استفاده می‌کنند.

نکته: برای نامگذاری فایل‌های فشرده‌ شدهٔ tar‌ با برنامهٔ gzip یا از نام tar.gz یا نام tgz استفاده می‌کنند.

نکته: طبق قرداد نامگذاری ۸.۳ که به آن SFN نیز گفته می‌شود که مربوط به سیستم‌عامل داس و سیستم عامل ویندوز می‌باشد و هدف آن پسوند فایل‌ها(File Extensions) ی کوتاه است، بهتر است که از tgz و tbz استفاده کنیم.
[[رده:لینوکس مقدماتی]]</text>
      <sha1>99yt34zw1y3g8hphjwacluecsjagyzy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>لینوکس مقدماتی/کار با فایل‌ها متنی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>19401</id>
    <revision>
      <id>135538</id>
      <parentid>76384</parentid>
      <timestamp>2026-10-04T08:44:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Fwldom</username>
        <id>26269</id>
      </contributor>
      <origin>135538</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="25881" sha1="5pnyq9kyd3q3nodxvruiao161nir8sk" xml:space="preserve">{{ناوبری|قبلی=آرشیوسازی فایل‌ها|فعلی=کار با فایل‌های متنی|بعدی=تغییر جهت ورودی و خروجی}}

== مقدمه ==
در این فصل روش‌هایی برای جستجو و استخراج اطلاعاتی از، فایل‌های متنی مورد بررسی قرار می‌گیرد.

در عمل فایل‌های متنی که ما آن‌ها را جستجو می‌کنیم و اطلاعاتی را از آن‌ها استخراج می‌کنیم. لاگ‌های سیستم‌ هستند(system log) که حاوی اطلاعات گوناگون در مورد سیستم هستند مثلا اگر سیستم crash کند و با مشکل روبرو شود با رجوع به چنین فایل‌هایی می‌توان دلیل این مشکل را فهمید.  

بعضی از فایل‌های لاگ مهم:   

مثلا فایل لاگ سرورها مثلا فایل لاگ سرور دیتابیس mysql یا فایل لاگ وب سرور apache و ...  

در مثال‌های زیر فرض کنید که فایل‌های زیر را در دیرکتوری فعلی داریم: &lt;syntaxhighlight&gt;
This is a file
This is not a pdf
This file is not a pdf

&lt;/syntaxhighlight&gt; 

== cat ==

=== ساختار ===
&lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;cat [path]&lt;/span&gt;&lt;/code&gt;

&lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[path]&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; مسیر فایلی است که میخواهیم بخوانیم.

=== توضیح ===
از این دستور صرفا برای مشاهدهٔ محتویات فایل‌های متنی با حجم کم استفاده میشود.

=== مثال ===

==== مثال۱ ====
&lt;syntaxhighlight&gt;
user1@sadegh-VirtualBox:~/Desktop/arch_dir/files/text_files$ cat file1.txt


&lt;/syntaxhighlight&gt;خروجی:&lt;syntaxhighlight&gt;
This is a file
This is not a pdf
This file is not a pdf
&lt;/syntaxhighlight&gt;

== less ==

=== ساختار ===
&lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;less [path]&lt;/span&gt;&lt;/code&gt;

&lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[path]&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; مسیر فایلی است که میخواهیم بخوانیم.

=== توضیح ===
از این دستور برای خواندن فایل‌های متنی حجیم(فایل‌هایی که تعداد خطوط و کلمات در آن زیاد است) استفاده می‌شود.

پس از زدن دستور فوق از کلید‌های زیر میتوان برای جستجو و بررسی متن استفاده کرد:
* &lt;code&gt;/&lt;/code&gt; برای جستجو کردن:‌ برای جستجو کردن ابتدا &lt;code&gt;/&lt;/code&gt; را میزنیم بعد عبارت یا Regex مد نظر خود را می‌نویسیم. برنامهٔ less عبارت مورد جستجو را برای ما پیدا می‌کند و تمام رخدادهای(occurrence) عبارت مورد جستجو در متن را مشخص میکند(یعنی مثلا اگر ۲۰ بار در متن کلمهٔ test تکرار شده باشد هر ۲۰ رخداد این کلمه در متن مشخص می‌شود)   با زدن کلید &lt;code&gt;n&lt;/code&gt; میتوان به رخداد بعدی آن عبارت یا کلمه برویم.  با زدن کلید &lt;code&gt;shift + n&lt;/code&gt; میتوانیم به رخداد قبلی آن عبارت یا کلمه برویم.
* با کلید‌های &lt;code&gt;بالا&lt;/code&gt; و &lt;code&gt;پایین&lt;/code&gt; روی کیبورد یا کلید‌های &lt;code&gt;j&lt;/code&gt; و &lt;code&gt;k&lt;/code&gt; میتوانیم در متن بالا و پایین برویم و تمام متن را ببینیم. با زدن کلید بالا یا  &lt;code&gt;k&lt;/code&gt;  یک خط به جلو میرویم و با زدن کلید پایین یا &lt;code&gt;j&lt;/code&gt; یک خط به عقب می‌رویم.
* با زدن کلید‌  &lt;code&gt;g&lt;/code&gt; به ابتدای فایل میرویم و با زدن کلید &lt;code&gt;shift + g&lt;/code&gt; به انتهای فایل میرویم.
* با زدن کلید &lt;code&gt;ctrl + f&lt;/code&gt; یک پنجره به جلو می‌رویم.
* با زدن کلید &lt;code&gt;ctrl + b&lt;/code&gt; یک پنجره به عقب می‌رویم.
* با زدن کلید &lt;code&gt;q&lt;/code&gt; از برنامه خارج می‌شویم.

=== مثال ===

==== مثال۱ ====
&lt;syntaxhighlight&gt;
user1@sadegh-VirtualBox:~/Desktop/arch_dir/files/text_files$ less file1.txt


&lt;/syntaxhighlight&gt;

== tail/head ==

=== ساختار ===
&lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;tail [path]&lt;/span&gt;&lt;/code&gt;

&lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;head [path]&lt;/span&gt;&lt;/code&gt;

&lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[path]&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; : مسیر فایلی که میخواهیم آن را بخوانیم.

پرچم مهم: 

&lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;-n&lt;/span&gt;&lt;/code&gt;  بعد از این پرچم تعداد خط ‌هایی از فایل را که میخواهیم ببینیم را مشخص میکنیم. مثلا &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;tail -n 20&lt;/span&gt;&lt;/code&gt;

&lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;-f&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; برای دنبال کردن فایل استفاده می‌شود به این معنا که اگر فایل آپدیت شود، این آپدیت جدید به کاربر نشان داده ‌خواهد شد(تا زمانی که کاربر بخواهد).

=== توضیح ===
tail برای مشاهدهٔ خطوط آخر از یک فایل استفاده می‌شود. به طور پیش‌فرض ۱۰ خط آخر فایل متن نمایش داده می‌شود.

head برای مشاهدهٔ خطوط اول یک فایل استفاده می‌شود. به طور پیش‌فرض ۱۰ خط اول فایل متنی نمایش داده ‌می‌شود.

=== مثال ===

==== مثال۱ ====
&lt;syntaxhighlight&gt;
user1@sadegh-VirtualBox:~/Desktop/arch_dir/files/text_files$ tail file1.txt 
&lt;/syntaxhighlight&gt;دستور بالا ۱۰ خط آخر فایل file1.txt را نشان می‌دهد.

==== مثال۲ ====
&lt;syntaxhighlight&gt;
user1@sadegh-VirtualBox:~/Desktop/arch_dir/files/text_files$ tail -n 20 file1.txt 
&lt;/syntaxhighlight&gt;دستور بالا ۲۰ خط آخر فایل file1.txt را نمایش می‌دهد.

==== مثال۳ ====
&lt;syntaxhighlight&gt;
user1@sadegh-VirtualBox:~/Desktop/arch_dir/files/text_files$ tail -f file1.txt
&lt;/syntaxhighlight&gt;دستور بالا کاربرد پرچم &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;-f&lt;/span&gt;&lt;/code&gt;  را نشان می‌دهد. این پرچم برای دیباگ کردن بسیار کاربرد دارد. مخصوصا برای برنامه نویسان که در لینوکس برنامه نویسی میکنند مثلا میتوان فایل لاگ سرور mysql را با این پرچم tail کنیم و سپس برنامهٔ خود را که با سرور mysql کار می‌کند اجرا کنیم در صورتی که برنامهٔ ما هنگام کار کردن با دیتابیس دچار مشکل شد می‌توانیم در لحظه فایل لاگ را بررسی کنیم.

== find ==

=== ساختار ===
&lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;find [path][flags]&lt;/span&gt;&lt;/code&gt;

همانطور که می‌بینید در این دستور بر خلاف دستورهای دیگری که تا به حال بررسی کردیم آرگون قبل از  پرچم‌ها قرار می‌گیرند.

پرچم‌های مهم:

&lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;-type&lt;/span&gt;&lt;/code&gt;  از این پرچم برای مشخص کردن نوع چیزی که به دنبال آن هستیم استفاده‌ می‌کنیم:

&lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;-type f&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; یعنی فقط به دنبال فایل هستیم.

&lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;-type d&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; یعنی فقط به دنبال دیرکتوری هستیم.

-name از این پرچم برای مشخص کردن نام فایلی که به دنبال آن هستیم استفاده می‌کنیم

&lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;-name &quot;file_name&quot;&lt;/span&gt;&lt;/code&gt;  نام فایل( یا regex) را جلوی پرچم می‌نویسیم

مثلا &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;-name &quot;*.php&quot;&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; تمام فایل‌هایی که پسوند آنها php‌ است را پیدا می‌کند.

=== توضیح ===
از این دستور برای جستجوی فایل‌ها و دیرکتوری‌ها استفاده می‌شود.

=== مثال ===

==== مثال۱ ====
&lt;syntaxhighlight&gt;
user1@sadegh-VirtualBox:~/Desktop$ find /home/user1/Desktop/files


&lt;/syntaxhighlight&gt;دستور بالا تمام فایل‌ها و دیرکتوری‌هایی که در &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;/home/user1/Desktop/files&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; وجود دارند را لیست می‌کند.

خروجی:‌&lt;syntaxhighlight&gt;
/home/user1/Desktop/files
/home/user1/Desktop/files/dir3
/home/user1/Desktop/files/dir1
/home/user1/Desktop/files/dir2
/home/user1/Desktop/files/text_files
/home/user1/Desktop/files/text_files/file1.txt
/home/user1/Desktop/files/text_files/file2.txt
/home/user1/Desktop/files/text_files/file3.txt

&lt;/syntaxhighlight&gt;در بالا شرطی برای جستجو مشخص نکرده بودیم بنابراین تمام فایل‌ها و دیرکتوری‌ها به عنوان خروج لیست شد.

==== مثال۲ ====
&lt;syntaxhighlight&gt;
user1@sadegh-VirtualBox:~/Desktop/arch_dir/files$ find /home/user1/Desktop/files -type f

&lt;/syntaxhighlight&gt;دستور بالا فقط تمام فایل‌ها را در دیرکتوری  &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;/home/user1/Desktop/files&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; لیست می‌کند.(دیرکتوری‌ها را لیست نمی‌کند.) چرا که مشخص کرده‌ایم که 

&lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;-type f&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; یعنی فقط فایل‌ها را نشان بده.

==== مثال۳ ====
&lt;syntaxhighlight&gt;
user1@sadegh-VirtualBox:~/Desktop/arch_dir/files$ find /home/user1/Desktop/files/ -type d


&lt;/syntaxhighlight&gt;دستور بالا فقط تمام دیرکتوری‌ها را در دیرکتوری &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;/home/user1/Desktop/files&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; نشان می‌دهد

خروجی :&lt;syntaxhighlight&gt;
/home/user1/Desktop/files/
/home/user1/Desktop/files/dir3
/home/user1/Desktop/files/dir1
/home/user1/Desktop/files/dir2
/home/user1/Desktop/files/text_files
&lt;/syntaxhighlight&gt;مثال از پرچم &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;-name&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; :

==== مثال۴ ====
&lt;syntaxhighlight&gt;
user1@sadegh-VirtualBox:~/Desktop/arch_dir/files$ find . -name &quot;file1.txt&quot;

&lt;/syntaxhighlight&gt;دستور بالا تمام فایل‌ها و یا دیرکتوری ها با نام file1.txt را پیدا می‌کند

خروجی:&lt;syntaxhighlight&gt;
./text_files/file1.txt
./text_files/test/file1.txt

&lt;/syntaxhighlight&gt;

==== مثال۵ ====
&lt;syntaxhighlight&gt;
user1@sadegh-VirtualBox:~/Desktop/arch_dir/files$ find text_files/ -name &quot;*.txt&quot;

&lt;/syntaxhighlight&gt;دستور بالا تمام فایل‌هایی که پسوند آن‌ها &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;.txt&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; است را لیست می‌کند(در اینجا از عملیات globbing استفاده کردیم)

خروجی:&lt;syntaxhighlight&gt;
text_files/file1.txt
text_files/file2.txt
text_files/file3.txt
text_files/test/file1.txt
text_files/test/file2.txt
text_files/test/file3.txt

&lt;/syntaxhighlight&gt;

== grep ==

=== ساختار ===
&lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;grep [string] [path]&lt;/span&gt;&lt;/code&gt;

&lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[string]&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; عبارت مورد جستجو

&lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[path]&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; فایلی که میخواهیم عبارت را در آن جستجو کنیم(میتوان نام چند فایل را با فاصله نوشت)

=== توضیح ===
این دستور از دستورات پر کاربرد است. برای پیدا کردن خط شامل یک عبارت (کلمه یا جمله یا عباراتی که با الگوی یک عبارت منظم (Regex) مطابقت دارند) استفاده می‌شود.

نکته:  این دستور بیشتر با  عملگر پایپ (pipe) یعنی &lt;code&gt;|&lt;/code&gt; استفاده می‌شود. یعنی به جای اینکه مسیر فایل مشخص شود خروجی دستور قبلی یا به عبارت صحیح‌تر &lt;code&gt;STDOUT&lt;/code&gt; به عنوان فایلی که باید در آن جستجو انجام شود به grep داده می‌شود. به مثال ۴در زیر دقت کنید.

=== مثال ===

==== مثال۱ ====
&lt;syntaxhighlight&gt;
user1@sadegh-VirtualBox:~/Desktop/arch_dir/files$ grep &quot;to ancient&quot; text_files/file3.txt
&lt;/syntaxhighlight&gt;

==== مثال۲ ====
&lt;syntaxhighlight&gt;
user1@sadegh-VirtualBox:~/Desktop/arch_dir/files$ grep &quot;this&quot; text_files/file1.txt text_files/file2.txt text_files/file3.txt 
&lt;/syntaxhighlight&gt;

==== مثال۳ ====
&lt;syntaxhighlight&gt;
user1@sadegh-VirtualBox:~/Desktop/arch_dir/files$ grep &quot;this&quot; text_files/*

&lt;/syntaxhighlight&gt;

==== مثال۴ ====
&lt;syntaxhighlight&gt;
user1@sadegh-VirtualBox:~/Desktop/arch_dir/files$ cat text_files/file3.txt  | grep &quot;this&quot;

&lt;/syntaxhighlight&gt;توضیح: همانطور که در مثال ۴ می‌بینید دو دستور با یک خط | از هم جدا شده‌اند. خروجی دستور اول یعنی (&lt;code&gt;cat text_files/file3.txt&lt;/code&gt;) به عنوان ورودی به دستور بعدی یعنی &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;grep &quot;this&quot;&lt;/span&gt;&lt;/code&gt;  داده می‌شود.

==== مثال۵ ====
&lt;syntaxhighlight&gt;
user1@sadegh-VirtualBox:~/Desktop/arch_dir/files/text_files$ cat file1.txt  | grep &quot;file&quot; | grep &quot;This&quot;

&lt;/syntaxhighlight&gt;

==== مثال۶ ====
&lt;syntaxhighlight&gt;
user1@sadegh-VirtualBox:~/Desktop/arch_dir/files/text_files$ find . -type f | grep &quot;file&quot;
&lt;/syntaxhighlight&gt;توضیح: در مثال۶ خروجی دستور اول لیست نام تمام فایل‌های درون دیرکتوری فعلی (&lt;code&gt;.&lt;/code&gt;) است و این خروجی به عنوان ورودی به دستور grep داده می‌شود. بنابراین در کل مجموع این دو دستور تمامی فایل‌هایی که در نامشان رشتهٔ file وجود دارد لیست می‌شودند.

== sort ==

=== ساختار ===

=== توضیح ===
از این دستور برای مرتب سازی فایل‌ها متنی استفاده می‌شود. به اینصورت که سطرهای فایل متنی مرتب می‌شوند.

=== مثال ===
برای مثال می‌خواهیم فایل زیر را مرتب کنیم.&lt;syntaxhighlight&gt;
apple cat
monkey animal wild zebra
black warm worm 
This abfd
This abcd
1
2
3
10
31
2

&lt;/syntaxhighlight&gt;

مثال۱&lt;syntaxhighlight&gt;
user1@sadegh-VirtualBox:~/Desktop/arch_dir/files/text_files$ sort file4.txt 

&lt;/syntaxhighlight&gt;خروجی&lt;syntaxhighlight&gt;
1
10
2
2
3
31
apple cat
black warm worm 
monkey animal wild zebra
This abcd
This abfd

&lt;/syntaxhighlight&gt;با توجه به خروجی مثال۱ باید به دو نکته توجه کنیم:‌

۱.  از آنجا به طور پیش‌فرض دستور sort مرتب‌سازی را بر اساس حروف الفبا انجام می‌دهد به همین دلیل است که ۱۰ قبل از ۲ و ۳ در خروجی چاپ شده است.

۲. در دو خط آخر از آنجا که کلمهٔ اول هر دو خط This‌ می‌باشد و دو حرف اول کلمهٔ بعدی ab می‌باشد مرتب سازی برای این دو سطر بر اساس حرف سوم کلمهٔ‌ دوم آن‌ها (c و f) انجام می‌شود.

مثال۲&lt;syntaxhighlight&gt;
user1@sadegh-VirtualBox:~/Desktop/arch_dir/files/text_files$ sort -n file4.txt 

&lt;/syntaxhighlight&gt;خروجی&lt;syntaxhighlight&gt;
apple cat
black warm worm 
monkey animal wild zebra
This abcd
This abfd
1
2
2
3
10
31
&lt;/syntaxhighlight&gt;همانطور که می‌بینم اعداد به درستی مرتب شده‌اند چرا که از پرچم &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;-n&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; استفاده کردیم. این پرچم باعث می‌شود تا اعداد نیز به درستی مرتب شوند.

== cut ==

=== ساختار ===
&lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;cut [flags][path]&lt;/span&gt;&lt;/code&gt;

==== پرچم‌ها ====
&lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;-c&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; 

c حرف اول کلمهٔ column است از پرچم بالا به این صورت استفاده می‌شود &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;-c n1-n2&lt;/span&gt;&lt;/code&gt;  که n1 و n2 هر دو عدد هستند. و این به این معناست که کاراکتر n1 ام  تا کاراکتر n2 ام از هر سطر را می‌خواهیم.

نکته:‌ اگر به جای n2 چیزی نگذاریم (&lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;-c n1-&lt;/span&gt;&lt;/code&gt;)یعنی از ستون یا همان کاراکتر n1 ام تا آخرین ستون از هر سطر را می‌خواهیم.

نکته: اگر فقط n1 را بنویسیم (&lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;-c n1&lt;/span&gt;&lt;/code&gt;) یعنی n1 امین ستون یا همان کاراکتر از هر سطر را می‌خواهیم.

&lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;-d&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; و &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;-f&lt;/span&gt;&lt;/code&gt;

d حرف اول کلمهٔ delimiter است(به معنای جداکننده) و f حرف اول کلمهٔ field است. این دو پرچم همراه با هم استفاده می‌شوند.

از پرچم  &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;-f&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; مثل پرچم  &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;-c&lt;/span&gt;&lt;/code&gt;  استفاده می‌شود. 

با استفاده از پرچم &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;-d&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; به صورت مقابل delimiter را مشخص می‌کنیم و برنامه cut فایل متنی را بر اساس delimiter جداسازی می‌کند. delimiter ممکن است فاصله باشد یا , یا - یا هر چیز دیگر

ما به اینصورت delimiter را مشخص می‌کنیم: &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;cut -d &quot; &quot;&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; 

پرچم -f مثل -c استفاده می‌شود. و منظور از field رشته‌هایی است که توسط delimiter از هم جدا می‌شوند مثلا اگر یک نوشتهٔ معمولی داشته باشیم(مثلا قسمتی از یک کتاب) و delimiter را کاراکتر فاصله در نظر بگیریم آنگاه هر کلمه یک field میشود.

=== توضیح ===
از این دستور برای استخراج قسمتی از یک متن (مثلا ۲۰ کاراکتر آخر از هر سطر یک متن) استفاده می‌شود.

=== مثال ===
برای مثال‌های زیر فرض کنید که فایل متنی زیر را داریم:&lt;syntaxhighlight&gt;
This is a file
This is not a pdf
This file is not a pdf

&lt;/syntaxhighlight&gt;

دستور cut هر فایل متنی را به صورت جدولی در نظر میگیرد، هر حرف از فایل متنی در یک خانه از جدول قرار می‌گیرد،جدول زیر را در نظر بگیرید:
{| class=&quot;wikitable&quot;
|22
|21
|20
|19
|18
|17
|16
|15
|14
|13
|12
|11
|10
|9
|8
|7
|6
|5
|4
|3
|2
|1
|-
|
|
|
|
|
|
|
|
|e
|l
|i
|f
|
|a
|
|s
|i
|
|s
|i
|h
|T
|-
|
|
|
|
|
|f
|d
|p
|
|a
|
|t
|o
|n
|
|s
|i
|
|s
|i
|h
|T
|-
|f
|d
|p
|
|a
|
|t
|o
|n
|
|s
|i
|
|e
|l
|i
|f
|
|s
|i
|h
|T
|}
همانطور که می‌بیند سطر اول با احتساب فاصله‌های میان کلمات از ۱۴ ستون (۱۴ کاراکتر) تشکیل شده و سطر دوم از ۱۷ و سطر سوم از ۲۲ ستون تشکیل شده است.

مثال۱&lt;syntaxhighlight&gt;
cut -c 1-4 file1.txt 
&lt;/syntaxhighlight&gt;خروجی&lt;syntaxhighlight&gt;
This
This
This

&lt;/syntaxhighlight&gt;توضیح: در مثال۱ ستون ۱ تا ۴ از فایل متنی برای تمامی سطر‌های آن فایل متنی به عنوان خروجی برگردانده می‌شود.

مثال۲&lt;syntaxhighlight&gt;
cut -c 6- file1.txt 


&lt;/syntaxhighlight&gt;خروجی&lt;syntaxhighlight&gt;
is a file
is not a pdf
file is not a pdf
&lt;/syntaxhighlight&gt;در مثال۲ از ستون ۶ام تا آخرین ستون هر سطر به عنوان خروجی نمایش داده ‌می‌شود.

مثال۳ &lt;syntaxhighlight&gt;
cut -c 6 file1.txt 

&lt;/syntaxhighlight&gt;خروجی&lt;syntaxhighlight&gt;
i
i
f
&lt;/syntaxhighlight&gt;در مثال۳، ۶‌امین ستون از هر سطر به عنوان خروجی نمایش داده‌ می‌شود.

مثال۴ &lt;syntaxhighlight&gt;
cut -c 2,3,6 file1.txt 

&lt;/syntaxhighlight&gt;خروجی &lt;syntaxhighlight&gt;
hii
hii
hif

&lt;/syntaxhighlight&gt;در مثال۴ کاراکتر‌های ۲ و ۳ و ۶ از هر فایل را به عنوان خروجی نمایش می‌دهیم.

مثال۵&lt;syntaxhighlight&gt;
cut -d &quot; &quot; -f 2 file1.txt 
&lt;/syntaxhighlight&gt;خروجی&lt;syntaxhighlight&gt;
is
is
file

&lt;/syntaxhighlight&gt;

در مثال بالا delimiter را کاراکتر فاصله در نظر گرفته‌ایم بنابراین کلمات از نگاه برنامه فیلد هستند. و در ادامهٔ دستور فیلد دوم خواسته شده.

بنابراین فیلد دوم (کلمهٔ دوم ) از هر سطر بر گردانده می‌شود.

مثال۶&lt;syntaxhighlight&gt;
cut -d &quot; &quot; -f 1,3 file1.txt 


&lt;/syntaxhighlight&gt;خروجی&lt;syntaxhighlight&gt;
This a
This not
This is
&lt;/syntaxhighlight&gt;مثال۷&lt;syntaxhighlight&gt;
cut -d &quot; &quot; -f 2-4 file1.txt 

&lt;/syntaxhighlight&gt;خروجی&lt;syntaxhighlight&gt;
is a file
is not a
file is not

&lt;/syntaxhighlight&gt;

مثال۸&lt;syntaxhighlight&gt;
cut -d &quot; &quot; -f 2- file1.txt 

&lt;/syntaxhighlight&gt;خروجی&lt;syntaxhighlight&gt;
is a file
is not a pdf
file is not a pdf

&lt;/syntaxhighlight&gt;

به فایل متنی زیر دقت کنید:&lt;syntaxhighlight&gt;
apple,orange,video,music
jam,    sand, ball,lemonade
james,jack,london

&lt;/syntaxhighlight&gt;

مثال۹&lt;syntaxhighlight&gt;
cut -d , -f 2 file6.txt 

&lt;/syntaxhighlight&gt;خروجی&lt;syntaxhighlight&gt;
orange
    sand
jack

&lt;/syntaxhighlight&gt;به فاصله‌های پیش از کلمهٔ sand در خروجی و در متن اصلی دقت کنید.

== wc ==

=== ساختار ===
&lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;wc [path]&lt;/span&gt;&lt;/code&gt;

==== پرچم‌ها ====
&lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;-n&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; 

سطرهای حاوی اعداد نیز به درستی مرتب شوند(بر اساس ارزش عددی و نه بر اساس ارزش کارکتری)

&lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;-r&lt;/span&gt;&lt;/code&gt;

کاربرد آن زمانی است که بخواهیم مرتب‌سازی را برعکس کنیم (یعنی اگر صعودی است آن‌ را نزولی کنیم)

==== پرچم‌ها ====
&lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;-w&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; 

تعداد کلمه‌ها 

&lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;-c&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; 

تعداد کاراکتر‌ها

=== توضیح ===
با استفاده از این دستور میتوان اطلاعات آماری از قبیل تعداد خطوط فایل متنی و تعداد  کلمات و تعداد کاراکتر‌ها را برای یک فایل متنی بدست آورد.

=== مثال ===

==== مثال۱ ====
&lt;syntaxhighlight&gt;
user1@sadegh-VirtualBox:~/Desktop/arch_dir/files/text_files$ wc file1.txt 

&lt;/syntaxhighlight&gt;خروجی &lt;syntaxhighlight&gt;
 3 15 56 file1.txt

&lt;/syntaxhighlight&gt;در خروجی بالا 

۳ تعداد خطوط فایل 

۱۵ تعداد کلمات 

۵۶ تعداد حروف

file.txt نام فایل

== Regex(^ و $ و .) ==

=== ساختار ===

=== توضیح ===
^ نمادی است به معنای ابتدای سطر

$ نمادی است به معنای انتهای سطر

. نمادی است به معنای یک کاراکتر (هر کاراکتری)

=== مثال ===
برای مثال‌های زیر فایل متنی زیر را در نظر بگیرید:&lt;syntaxhighlight&gt;
This is a file
This is not a pdf
This file is not a pdf
This

&lt;/syntaxhighlight&gt;

مثال۱ &lt;syntaxhighlight&gt;
grep &quot;pdf$&quot; file1.txt 


&lt;/syntaxhighlight&gt;خروجی &lt;syntaxhighlight&gt;
This is not a pdf
This file is not a pdf
&lt;/syntaxhighlight&gt;

توضیح مثال۱: سطر‌هایی از فایل متنی مذکور گرفته می‌شوند که آخرین کلمهٔ آن سه حرف pdf باشند.

مثال۲&lt;syntaxhighlight&gt;
grep &quot;^This&quot; file1.txt 

&lt;/syntaxhighlight&gt;خروجی&lt;syntaxhighlight&gt;
This is a file
This is not a pdf
This file is not a pdf
This

&lt;/syntaxhighlight&gt;

توضیح مثال۲: سطرهایی از فایل متنی مذکور گرفته می‌شوند که اولین کلمهٔ آن‌ها ۴ کاراکتر This باشد.

مثال۳&lt;syntaxhighlight&gt;
grep &quot;f..e&quot; file1.txt 

&lt;/syntaxhighlight&gt;خروجی&lt;syntaxhighlight&gt;
This is a file
This file is not a pdf

&lt;/syntaxhighlight&gt;

توضیح مثال۳: سطرهایی از فایل متنی مذکور گرفته می‌شود، در آن کلمه‌ای وجود داشت باشد با این الگو که چهار کاراکتر داشته باشد و کاراکتر اول آن f و کاراکتر آخر آن e باشد و دو کاراکتر وسط هر کاراکتری می‌توانند باشند. 

مثال۴&lt;syntaxhighlight&gt;
grep &quot; ...$&quot; file1.txt 


&lt;/syntaxhighlight&gt;خروجی&lt;syntaxhighlight&gt;
This is not a pdf
This file is not a pdf
&lt;/syntaxhighlight&gt;

توضیح مثال۴: سطر‌هایی از فایل متنی مذکور پیدا می‌شوند که در آن کلمه‌ای وجود داشته باشد که با این الگو مطابقت داشته باشد: یک کلمهٔ ۴ کاراکتری که کاراکتری اول آن کاراکتر فاصله باشد و سه بعد از آن سه کاراکتر که هر کاراکتری ممکن است باشند و باید این کلمه آخرین کملهٔ آن سطر باشد.

مثال۵&lt;syntaxhighlight&gt;
grep &quot;^....$&quot; file1.txt 


&lt;/syntaxhighlight&gt;خروجی&lt;syntaxhighlight&gt;
This
&lt;/syntaxhighlight&gt;
توضیح مثال۶: سطرهایی از فایل متنی مذکور باید پیدا شوند که حاوی فقط حاوی یک کلمهٔ ۴ کاراکتری هستند.
[[رده:لینوکس مقدماتی]]</text>
      <sha1>5pnyq9kyd3q3nodxvruiao161nir8sk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>لینوکس مقدماتی/تغییر جهت ورودی و خروجی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>19408</id>
    <revision>
      <id>135543</id>
      <parentid>135403</parentid>
      <timestamp>2026-10-04T08:48:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Fwldom</username>
        <id>26269</id>
      </contributor>
      <origin>135543</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4418" sha1="t3ir0np0g03znfz9bcrid1yp9du57wq" xml:space="preserve">{{ناوبری|قبلی=کار با فایل‌ها متنی|فعلی=تغییر جهت ورودی و خروجی|بعدی=ساختار و محتوای دایرکتوری‌های لینوکس}}
== تغییر جهت ورودی و خروجی یا Input/ Output   Redirection ==
قابلیتی است در پوستهٔ لینوکس که طبق آن خروجی بسیاری از دستورات لینوکس را به جای نمایش در ترمینال می‌توان در فایل(با استفاده از &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&gt;&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&gt;&gt;&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; ) ذخیره کرد یا اینکه آن خروجی را به عنوان ورودی به دستور و برنامهٔ دیگری(با استفاده از &lt;code&gt;|&lt;/code&gt;) داد.

به طور پیش‌فرض لینوکس خروجی‌های متنی برنامه‌ها را به صورت متنی در ترمینال به کاربر نشان می‌دهد ولی ما می‌توانیم مسیر خروجی را تغییر دهیم یا به عبارت دیگر خروجی را ریدیرکت کنیم یعنی مثلا به جای اینکه خروجی برنامه در ترمینال به کاربر نمایش داده شود میتوان مسیر خروجی را تغییر داد و آن را به فایل برد(یعنی خروجی را به فایل ریدیرکت کرد) یا به عنوان ورودی به برنامهٔ دیگر داد.

== pipe یا | ==
توضیح 

با استفاده از این دستور خروجی یک دستور به عنوان ورودی به دستور دیگر داده می‌شود.

* مثال ۱:&lt;syntaxhighlight lang=&quot;batch&quot;&gt;
ls -l | less 
&lt;/syntaxhighlight&gt;توضیح: در مثال۱ خروجی دستور ls که لیستی از فایل‌های دیکتوری‌ فعلی است به عنوان ورودی به برنامهٔ less داده می‌شود که برنامه‌ای است با قابلیت جستجو برای مشاهدهٔ فایل‌های متنی.

*مثال ۲:&lt;syntaxhighlight&gt;
ifconfig | gerp &quot;inet&quot;

&lt;/syntaxhighlight&gt;خروجی دستور ifocnfig که برنامه‌ای است برای مشاهدهٔ مشخصات network interface ها (مثلا مشاهدهٔ IP داخلی اختصاص داده شده به network interface) به عنوان ورودی به دستوری grep داده می‌شود (که یک برنامه برای جستجو در فایل متنی است) و همانطور که مشخص است به دنبال خط‌هایی از خروجی ifconfig‌ می‌گردیم که حاوی رشتهٔ inet باشند.

== &lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&gt;&lt;/span&gt; و &lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&gt;&gt;&lt;/span&gt; ==

=== توضیح ===
ری‌دایرکت کردن خروجی یک برنامه به فایل

=== نمونه‌های استفاده ===

* نمونه نخست: &lt;syntaxhighlight&gt;
ls &gt; fl.txt
&lt;/syntaxhighlight&gt;توضیح: همانطور که در نمونه 1 می‌بینید. خروجی دستور ls که لیستی از تمامی فایل‌ها و دایرکتوری‌های موجود در دایرکتوری فعلی است به فایل fl.txt ری‌دایرکت می‌شود. در صورتی که در دایرکتوری فعلی فایلی با نام fl.txt وجود نداشته باشد یک فایل با نام مذکور ایجاد می‌شود و اگر فایل از قبل وجود داشت، محتویاتش پاک می‌شود و محتویات جدید در آن گذاشته می‌شود. 

* نمونه دوم: &lt;syntaxhighlight&gt;
ls &gt;&gt; fl.txt
&lt;/syntaxhighlight&gt;توضیح: در مثال۲ مثل مثال۱ خروجی دستور ls به فایل fl.txt ریدیرکت می‌شود و در فایل fl.txt ذخیره می‌شود. در صورتی که در دیرکتوری فعلی فایلی با نام fl.txt وجود نداشته باشد یک فایل با نام مذکور ایجاد می‌شود و اگر فایل از قبل وجود داشت، محتویات جدید یعنی خروجی دستور ls به محتویات قبلی فایل ضمیمه می‌شود.

{{نکته|
تفاوت &lt;code&gt;&lt;&lt;/code&gt; و &lt;code&gt;&lt;&lt;&lt;/code&gt; در این است که این &lt;code&gt;&lt;&lt;&lt;/code&gt; متن را به صورت ضمیمه به فایل اضافه می‌کند ولی این &lt;code&gt;&lt;&lt;/code&gt; متن قبلی را به کلی پاک می‌کند.}}

[[رده:لینوکس مقدماتی]]</text>
      <sha1>t3ir0np0g03znfz9bcrid1yp9du57wq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>لینوکس مقدماتی/ساختار و محتوای دایرکتوری‌های لینوکس</title>
    <ns>0</ns>
    <id>19442</id>
    <revision>
      <id>135540</id>
      <parentid>109413</parentid>
      <timestamp>2026-10-04T08:45:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Fwldom</username>
        <id>26269</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Fwldom صفحهٔ [[لینوکس مقدماتی/ساختار و محتوای دیرکتوری‌های لینوکس]] را به [[لینوکس مقدماتی/ساختار و محتوای دایرکتوری‌های لینوکس]] منتقل کرد</comment>
      <origin>109413</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16233" sha1="5uroc2yffai8bc6gvfpyd8ou3yuj5zz" xml:space="preserve">{{سرص|لینوکس مقدماتی/تغییر جهت ورودی و خروجی|لینوکس مقدماتی/دستور‌های مربوط به نظارت بر سیستم}}
در این قسمت از آموزش ساختار و محتوای دیرکتوری‌های لینوکس را معرفی می‌کنیم.

== دیرکتوری / ==
تمام دیرکتوری‌های مهم مربوط به لینوکس درون (زیر) دیرکتوری / که به دیرکتوری ریشه یا root directory معروف است، قرار دارند.

== دیرکتوری &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;/bin&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; و &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;/usr/bin&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; و &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;/sbin&lt;/span&gt;&lt;/code&gt;   ==
این دیرکتوری حاوی فایل‌های باینری(برنامه‌) ضروری است. برنامه‌هایی مانند فایرفاکس در &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;/usr/bin&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; حضور دارند در حالی که برنامه‌های مهمِ سیستمی مانند برنامهٔ پوستهٔ bash در دیرکتوری &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;/bin&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; حضور دارند.

دیرکتوری &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;/usr&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; را می‌توان روی یک پارتیشن دیگر(پارتیشن جدا از سایر دیرکتوری‌ها) نصب کرد.

دیرکتوری /sbin حاوی فایل‌های باینری(برنامه‌های) ضروری برای مدیریت سیستم است.

== دیرکتوری &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;/boot&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; ==
دیرکتوری &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;/boot&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; حاوی فایل‌هایی است که برای راه‌اندازی سیستم (boot کردن سیستم) نیاز است. برای مثال فایل‌های boot loader یا بارگذار راه‌انداز  GRUB و همینطور هسته یا همان kernel لینوکس   در این دیرکتوری ذخیره می‌شود.(شایان ذکر است که فایل‌های تنظیمات GRU‌B در این دیرکتوری نیستند بلکه در دیرکتوری &lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;/etc&lt;/code&gt;&lt;/span&gt; قرار دارند که همینطور که بعدا توضیح داده خواهد شد دیرکتوری ای است که وظیفهٔ نگه‌داری فایل‌های تنظیمات را بر عهده دارد)

== دیرکتوری &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;/dev&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; ==
لینوکس دستگاه‌های جانبی و غیر جانبی را به صورت فایل در نظر می‌گیرد و نمایش میدهد(یعنی به ازای هر دستگاه یک فایل معادل آن در نظر می‌گیرد) و دیرکتوری &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;/dev&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; حاوی تعدادی فایل‌های ویژه یا special file یا [[w:فایل_دستگاهی|فایل دستگاهی]] می‌باشد که این فایل‌ها در حقیقت نمایندهٔ دستگاه‌ها هستند یعنی لینوکس هر دستگاه را با فایلی در نظر میگیرد و اطلاعات مربوط به آن دستگاه را در فایل مربوط به آن ذخیره می‌کند. در حقیقت یک فایل‌ دستگاهی مربوط به یک دستگاه رابطی (interface) است برای درایوری که با آن دستگاه کار می‌کند.

در حقیقت فایل‌های دستگاهی فایل‌ به معنایی که ما با آن آشناییم نیستند اما این فایل‌ها به صورت فایل‌های معمولی نمایش داده می‌شوند به عنوان مثال &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;/dev/sda&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; مربوط به اولین درایو SATA در سیستم است. اگر بخواهیم این درایو را پارتیشن بندی کنیم، می‌توانیم برای یک برنامهٔ پارتیشن‌بندی فایل &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;/dev/sda&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; را مشخص کنیم تا پارتیشن بندی را آغاز کند.

این دیرکتوری علاوه بر فایل دستگاهی حاوی شبه دستگاه‌‌ها نیز می‌باشد. شبه دستگاه‌ها، دستگاه‌هایی مجازی هستند که به ازای آن‌ها سخت‌افزاری وجود ندارد. به عنوان مثال &lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;/dev/random&lt;/code&gt;&lt;/span&gt; اعداد تصادقی تولید می‌کند. &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;/dev/null&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; یک دستگاه مجازی است که خروجی‌ای ندارد و ورودی‌هایی که به آن داده می‌شود را در نظر نمی‌گیرد و دور می‌اندازد(یکی از استفاده‌های آن این است که زمانی که میخواییم یک خروجی نمایش داده نشود یعنی میخواهیم خروجی دور ریخته شود(مثلا پیام error یا خطایی که رخ می‌دهد) می‌توانیم آن را به این دیرکتوری پایپ کنیم مثلا:&lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;echo &quot;we are here&quot; | /dev/null&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; )

== دیرکتوری &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;/etc&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; ==
این دیرکتوری حاوی فایل‌های تنظیمات است، این فایل‌ها متنی هستند و می‌توان آن‌ها را با یک برنامهٔ ویرایشگر متن(مثلا &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;nano&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; یا &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;pico&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; یا vi یا &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;vim&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; یا &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;gedit&lt;/span&gt;&lt;/code&gt;) ویرایش کرد و به این ترتیب تنظیمات را تغییر داد. دیرکتوری &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;/etc/&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; حاوی فایل‌های تنظیمات سراسری سیستم می‌باشد. فایل‌های تنظیمات مربوط به هر کاربر درون دیرکتوری خانهٔ همان کاربر قرار دارد.

در این دیرکتوری فایل‌های تنظیمات برای دیمِن‌هایی مانند وب سرور آپاچی و دیتابیس سرور مای اس کیو ال وجود دارد.

این دیرکتوری می‌تواند حاوی زیردیرکتوری‌هایی باشد که خود حاوی فایل‌ تنظیمات هستند.

فایل‌های تنظیمات شخصی که در دیرکتوری خانهٔ‌ هر کاربر وجود دارد تنظیمات سیستمی را که در دیرکتوری &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;/etc&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; وجود دارند را override می‌کنند.

فایل‌های(و دیرکتوری‌های) تنظیمات شخصی کاربر که در دیرکتوری خانهٔ هر کاربر وجود دارد مخفی هستند یعنی نام آن‌ها با کاراکتر . (نقطه) شروع می‌شود. مانند

دیرکتوری &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;.ssh&lt;/span&gt;&lt;/code&gt;

== دیرکتوری &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;/home&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; ==
دیرکتوری &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;/home&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; یا دیرکتوری خانه حاوی یک دیرکتوری home  بانام همان کاربر برای هر کاربر می‌باشد. مثلا اگر یک کاربر با نام کاربری sadegh داشته باشیم دیرکتوری خانهٔ‌ کاربر در این آدرس قرار دارد &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;/home/sadegh&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; این دیرکتوری حاوی فایل‌های مربوط به کاربر (مانند فیلم و عکس و ...) و فایل‌های تنظیمات مخصوص آن کاربر است. هر کاربر به طور پیشفرض فقط مجوز write را برای دیرکتوری خانهٔ خود را دارد و برای اینکه بتواند فایل‌های سیتمی را ویرایش کند باید تبدیل به کاربر root شود.

== دیرکتوری &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;/lib&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; و &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;/usr/lib&lt;/span&gt;&lt;/code&gt;  ==
این دیرکتوری حاوی فایل‌های کتابخانه‌ای اشتراکی(shared libraries) ضروری است که فایل‌های باینری(برنامه‌ها) ضروری در دیرکتوری‌های &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;/bin&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; و &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;/sbin&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; به آن‌ها نیاز دارند و از آن‌ها استفاده می‌کنند. 

کتابخانه‌هایی که برنامه‌های درون دیرکتوری &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;/usr/bin&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; به آن‌ها نیاز دارند درون &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;/usr/lib&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; قرار دارند و کتابخانه‌هایی که برنامه‌های درون &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;/bin&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; به آن‌ها نیاز دارند در &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;/lib&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; وجود دارند.

فایدهٔ این دیرکتوری و کتابخانه‌های اشتراکی(shared libraries): 

فرض کنید که دو برنامه داریم از یک کتابخانه استفاده می‌کنند به جای اینکه هر کدام از این دو برنامه آن کتابخانه‌ را به خود اضافه کنند، آن دو برنامه می‌توانند این کتابخانه را از  &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;/lib&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; یا &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;/usr/lib&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; صدا بزنند و از آن استفاده کنند.

== دیرکتوری &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;/media&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; ==
این دیرکتوری حاوی زیر دیرکتوری‌هایی است که مربوط به رسانه‌های جداشدنی(قابل حمل) یا به عبارتی Removable media است که به رایانه وصل شده‌اند(مثلا فلش یا هارد اکسترنال یا دیسک سی دی...) برای مثال وقتی که یک سی دی را در سی دی رام قرار می‌دهیم به صورت خودکار یک دیرکتوری در دیرکتوری &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;/media&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; ساخته می‌شود و برای دیدن محتوای سی دی باید وارد این دیرکتوری شویم. با خارج کردن سی دی این دیرکتوری از بین می‌رود.

== دیرکتوری &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;/proc&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; ==
این دیرکتوری مشابه دیرکتوری &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;/dev&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; مباشد چرا که مانند دیرکتوری &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;/dev&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; حاوی فایل‌های استاندارد نیست. بلکه حاوی فایل‌های دستگاهی است که شامل اطلاعاتی در بارهٔ فرآیند‌ها و سیستم می‌باشند.

== دیرکتوری &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;/root&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; ==
این دیرکتوری، دیرکتوری خانهٔ کاربر root محسوب میشود. به جای اینکه مکان این دیرکتوری &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;/home/root&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; باشد، &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;/root‌&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; است.

== دیرکتوری &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;/sbin&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; -فایل‌های باینری مربوط به مدیریت سیستم ==
این دیرکتوری مشابه دیرکتوری &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;/bin&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; است. شامل فایل‌های باینری(برنامه‌هایی) است که کاربر root از آن‌ها برای مدیریت سیستم استفاده می‌کند.

== دیرکتوری &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;/tmp&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; ==
برنامه‌ها فایل‌های موقتی خود را در این دیرکتوری ذخیره می‌کنند. معمولا این فایل‌ها زمانی که سیستم ریستارت یا (همان بازراه‌اندازی) می‌شوند پاک می‌شوند. 

== دیرکتوری &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;/usr&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; ==
این دیرکتوری حاوی برنامه‌ها و فایل‌هایی است که کاربران با آن‌ها کار می‌کنند(نه برنامه‌ها و فایل‌های مربوط به سیستم) . برای مثلا برنامه‌های غیر ضروری در دیرکتوری &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;/usr/bin&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; حضور دارند(نه در &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;/bin&lt;/span&gt;&lt;/code&gt;) و باینری‌های غیر ضروری سیستمی نیز در  &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;/usr/sbin&lt;/span&gt;&lt;/code&gt;  حضور دارند(نه &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;/sbin&lt;/span&gt;&lt;/code&gt;). کتابخانه‌های اشتراکی برای فایل‌های باینری مذکور در &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;/usr/lib&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; واقع شده‌اند. 

== دیرکتوری &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;/var&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; ==
در این دیرکتوری فایل‌هایی ذخیره می‌شوند که انتظار می‌رود تا در مدتی که سیستم عامل در حال اجرای عملیات معمولی و همیشگی خود است، محتوای آن‌ها به طور پیوسته در حال تغییر باشد. مانند فایل‌های لاگ

=== دیرکتوری &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;/var/log&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; ===
این دیرکتوری حاوی فایل‌های لاگ و زیر دیرکتوری‌هایی که حاوی فایل‌های لاگ می‌باشند است. این فایل‌های لاگ مربوط به دیمِن‌هایی هستند که روی سیستم وجود دارند. مثلا فایل‌های لاگی که برای دیمِن apache یا mysql روی سیستم وجود دارد. فایل‌های لاگ بعضی از دیمِن‌ها مانند samba یا apt درون دیرکتوری مخصوص آن‌ها قرار دارد مثلا: &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;/var/log/samba/&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; یا &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;/var/log/apt/&lt;/span&gt;&lt;/code&gt;  
از این فایل‌های لاگ می‌توان برای عیب یابی سیستم استفاده کرد.

نکته: فایل syslog به آدرس &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;/var/log/syslog&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; فایلی است که برنامه‌هایی که فایل‌ لاگ به صورت مجزا ندارند اطلاعات لاگ خود را درون این فایل می‌ریزند. به عنوان مثال NetworkManager یک دیمِن است در اوبونتو که فایل لاگ مجزا ندارد و لاگ خود را در syslog می‌ریزد.

انواع لاگ:

===== syslog =====
syslog یک برنامه است که وظیفهٔ مدیریت و ذخیره فایل‌های لاگ برای دیمِن‌ها را بر عهده دارد.
برنامه‌ها و دیمِن‌هایی که روی سیستم اجرا می‌شوند از برنامهٔ syslog برای مدیریت و ذخیرهٔ لاگ‌هایشان استفاده می‌کنند مانند برنامهٔ آپاچی 

به طور کلی هر برنامه‌ای که روی سیستم اجرا می‌شود و لاگ‌های خود را ذخیره می‌کند از برنامهٔ syslog برای ذخیرهٔ آن‌ها به صورت سازمان‌یافته و منسجم استفاده می‌کند.

نکته: syslog برای ذخیرهٔ لاگ‌های هستهٔ لینوکس(کرنل) استفاده نمی‌شود.

==== klog ====
klog برنامه‌ای است که لاگ‌های مربوط به کرنل را ذخیره می‌کند. مثلا وقتی یک دستگاه جانبی مانند درایو فلش را به رایانه وصل می‌کنیم. در لاگ کرنل پیامی درج می‌شود.

نکته: برای مشادهٔ لاگ‌های مربوط به کرنل از دستور زیر استفاده می‌کنیم:

dmseg 

برای اینکه بهتر بتوانیم محتویات لاگ کرنل را ببینیم:

less dmseg

[[رده:لینوکس مقدماتی]]</text>
      <sha1>5uroc2yffai8bc6gvfpyd8ou3yuj5zz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>135542</id>
      <parentid>135540</parentid>
      <timestamp>2026-10-04T08:46:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Fwldom</username>
        <id>26269</id>
      </contributor>
      <origin>135542</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16363" sha1="pprnvxe2fc3d7edt01j39fuk6u645oy" xml:space="preserve">{{سرص|لینوکس مقدماتی/تغییر جهت ورودی و خروجی|لینوکس مقدماتی/دستور‌های مربوط به نظارت بر سیستم}}
در این قسمت از آموزش ساختار و محتوای دیرکتوری‌های لینوکس را معرفی می‌کنیم.

== دایرکتوری / ==
تمام دیرکتوری‌های مهم مربوط به لینوکس درون (زیر) دایرکتوری / که به دایرکتوری ریشه یا root directory معروف است، قرار دارند.

== دایرکتوری &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;/bin&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; و &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;/usr/bin&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; و &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;/sbin&lt;/span&gt;&lt;/code&gt;   ==
این دایرکتوری حاوی فایل‌های باینری(برنامه‌) ضروری است. برنامه‌هایی مانند فایرفاکس در &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;/usr/bin&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; حضور دارند در حالی که برنامه‌های مهمِ سیستمی مانند برنامهٔ پوستهٔ bash در دایرکتوری &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;/bin&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; حضور دارند.

دایرکتوری &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;/usr&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; را می‌توان روی یک پارتیشن دیگر(پارتیشن جدا از سایر دیرکتوری‌ها) نصب کرد.

دایرکتوری /sbin حاوی فایل‌های باینری(برنامه‌های) ضروری برای مدیریت سیستم است.

== دایرکتوری &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;/boot&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; ==
دایرکتوری &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;/boot&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; حاوی فایل‌هایی است که برای راه‌اندازی سیستم (boot کردن سیستم) نیاز است. برای مثال فایل‌های boot loader یا بارگذار راه‌انداز  GRUB و همینطور هسته یا همان kernel لینوکس   در این دایرکتوری ذخیره می‌شود.(شایان ذکر است که فایل‌های تنظیمات GRU‌B در این دایرکتوری نیستند بلکه در دایرکتوری &lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;/etc&lt;/code&gt;&lt;/span&gt; قرار دارند که همینطور که بعدا توضیح داده خواهد شد دایرکتوری ای است که وظیفهٔ نگه‌داری فایل‌های تنظیمات را بر عهده دارد)

== دایرکتوری &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;/dev&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; ==
لینوکس دستگاه‌های جانبی و غیر جانبی را به صورت فایل در نظر می‌گیرد و نمایش میدهد(یعنی به ازای هر دستگاه یک فایل معادل آن در نظر می‌گیرد) و دایرکتوری &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;/dev&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; حاوی تعدادی فایل‌های ویژه یا special file یا [[w:فایل_دستگاهی|فایل دستگاهی]] می‌باشد که این فایل‌ها در حقیقت نمایندهٔ دستگاه‌ها هستند یعنی لینوکس هر دستگاه را با فایلی در نظر میگیرد و اطلاعات مربوط به آن دستگاه را در فایل مربوط به آن ذخیره می‌کند. در حقیقت یک فایل‌ دستگاهی مربوط به یک دستگاه رابطی (interface) است برای درایوری که با آن دستگاه کار می‌کند.

در حقیقت فایل‌های دستگاهی فایل‌ به معنایی که ما با آن آشناییم نیستند اما این فایل‌ها به صورت فایل‌های معمولی نمایش داده می‌شوند به عنوان مثال &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;/dev/sda&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; مربوط به اولین درایو SATA در سیستم است. اگر بخواهیم این درایو را پارتیشن بندی کنیم، می‌توانیم برای یک برنامهٔ پارتیشن‌بندی فایل &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;/dev/sda&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; را مشخص کنیم تا پارتیشن بندی را آغاز کند.

این دایرکتوری علاوه بر فایل دستگاهی حاوی شبه دستگاه‌‌ها نیز می‌باشد. شبه دستگاه‌ها، دستگاه‌هایی مجازی هستند که به ازای آن‌ها سخت‌افزاری وجود ندارد. به عنوان مثال &lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;/dev/random&lt;/code&gt;&lt;/span&gt; اعداد تصادقی تولید می‌کند. &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;/dev/null&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; یک دستگاه مجازی است که خروجی‌ای ندارد و ورودی‌هایی که به آن داده می‌شود را در نظر نمی‌گیرد و دور می‌اندازد(یکی از استفاده‌های آن این است که زمانی که میخواییم یک خروجی نمایش داده نشود یعنی میخواهیم خروجی دور ریخته شود(مثلا پیام error یا خطایی که رخ می‌دهد) می‌توانیم آن را به این دایرکتوری پایپ کنیم مثلا:&lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;echo &quot;we are here&quot; | /dev/null&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; )

== دایرکتوری &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;/etc&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; ==
این دایرکتوری حاوی فایل‌های تنظیمات است، این فایل‌ها متنی هستند و می‌توان آن‌ها را با یک برنامهٔ ویرایشگر متن(مثلا &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;nano&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; یا &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;pico&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; یا vi یا &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;vim&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; یا &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;gedit&lt;/span&gt;&lt;/code&gt;) ویرایش کرد و به این ترتیب تنظیمات را تغییر داد. دایرکتوری &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;/etc/&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; حاوی فایل‌های تنظیمات سراسری سیستم می‌باشد. فایل‌های تنظیمات مربوط به هر کاربر درون دایرکتوری خانهٔ همان کاربر قرار دارد.

در این دایرکتوری فایل‌های تنظیمات برای دیمِن‌هایی مانند وب سرور آپاچی و دیتابیس سرور مای اس کیو ال وجود دارد.

این دایرکتوری می‌تواند حاوی زیردیرکتوری‌هایی باشد که خود حاوی فایل‌ تنظیمات هستند.

فایل‌های تنظیمات شخصی که در دایرکتوری خانهٔ‌ هر کاربر وجود دارد تنظیمات سیستمی را که در دایرکتوری &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;/etc&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; وجود دارند را override می‌کنند.

فایل‌های(و دیرکتوری‌های) تنظیمات شخصی کاربر که در دایرکتوری خانهٔ هر کاربر وجود دارد مخفی هستند یعنی نام آن‌ها با کاراکتر . (نقطه) شروع می‌شود. مانند

دایرکتوری &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;.ssh&lt;/span&gt;&lt;/code&gt;

== دایرکتوری &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;/home&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; ==
دایرکتوری &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;/home&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; یا دایرکتوری خانه حاوی یک دایرکتوری home  بانام همان کاربر برای هر کاربر می‌باشد. مثلا اگر یک کاربر با نام کاربری sadegh داشته باشیم دایرکتوری خانهٔ‌ کاربر در این آدرس قرار دارد &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;/home/sadegh&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; این دایرکتوری حاوی فایل‌های مربوط به کاربر (مانند فیلم و عکس و ...) و فایل‌های تنظیمات مخصوص آن کاربر است. هر کاربر به طور پیشفرض فقط مجوز write را برای دایرکتوری خانهٔ خود را دارد و برای اینکه بتواند فایل‌های سیتمی را ویرایش کند باید تبدیل به کاربر root شود.

== دایرکتوری &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;/lib&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; و &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;/usr/lib&lt;/span&gt;&lt;/code&gt;  ==
این دایرکتوری حاوی فایل‌های کتابخانه‌ای اشتراکی(shared libraries) ضروری است که فایل‌های باینری(برنامه‌ها) ضروری در دیرکتوری‌های &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;/bin&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; و &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;/sbin&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; به آن‌ها نیاز دارند و از آن‌ها استفاده می‌کنند. 

کتابخانه‌هایی که برنامه‌های درون دایرکتوری &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;/usr/bin&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; به آن‌ها نیاز دارند درون &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;/usr/lib&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; قرار دارند و کتابخانه‌هایی که برنامه‌های درون &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;/bin&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; به آن‌ها نیاز دارند در &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;/lib&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; وجود دارند.

فایدهٔ این دایرکتوری و کتابخانه‌های اشتراکی(shared libraries): 

فرض کنید که دو برنامه داریم از یک کتابخانه استفاده می‌کنند به جای اینکه هر کدام از این دو برنامه آن کتابخانه‌ را به خود اضافه کنند، آن دو برنامه می‌توانند این کتابخانه را از  &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;/lib&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; یا &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;/usr/lib&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; صدا بزنند و از آن استفاده کنند.

== دایرکتوری &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;/media&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; ==
این دایرکتوری حاوی زیر دیرکتوری‌هایی است که مربوط به رسانه‌های جداشدنی(قابل حمل) یا به عبارتی Removable media است که به رایانه وصل شده‌اند(مثلا فلش یا هارد اکسترنال یا دیسک سی دی...) برای مثال وقتی که یک سی دی را در سی دی رام قرار می‌دهیم به صورت خودکار یک دایرکتوری در دایرکتوری &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;/media&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; ساخته می‌شود و برای دیدن محتوای سی دی باید وارد این دایرکتوری شویم. با خارج کردن سی دی این دایرکتوری از بین می‌رود.

== دایرکتوری &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;/proc&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; ==
این دایرکتوری مشابه دایرکتوری &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;/dev&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; مباشد چرا که مانند دایرکتوری &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;/dev&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; حاوی فایل‌های استاندارد نیست. بلکه حاوی فایل‌های دستگاهی است که شامل اطلاعاتی در بارهٔ فرآیند‌ها و سیستم می‌باشند.

== دایرکتوری &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;/root&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; ==
این دیرکتوری، دایرکتوری خانهٔ کاربر root محسوب میشود. به جای اینکه مکان این دایرکتوری &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;/home/root&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; باشد، &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;/root‌&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; است.

== دایرکتوری &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;/sbin&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; -فایل‌های باینری مربوط به مدیریت سیستم ==
این دایرکتوری مشابه دایرکتوری &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;/bin&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; است. شامل فایل‌های باینری(برنامه‌هایی) است که کاربر root از آن‌ها برای مدیریت سیستم استفاده می‌کند.

== دایرکتوری &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;/tmp&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; ==
برنامه‌ها فایل‌های موقتی خود را در این دایرکتوری ذخیره می‌کنند. معمولا این فایل‌ها زمانی که سیستم ریستارت یا (همان بازراه‌اندازی) می‌شوند پاک می‌شوند. 

== دایرکتوری &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;/usr&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; ==
این دایرکتوری حاوی برنامه‌ها و فایل‌هایی است که کاربران با آن‌ها کار می‌کنند(نه برنامه‌ها و فایل‌های مربوط به سیستم) . برای مثلا برنامه‌های غیر ضروری در دایرکتوری &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;/usr/bin&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; حضور دارند(نه در &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;/bin&lt;/span&gt;&lt;/code&gt;) و باینری‌های غیر ضروری سیستمی نیز در  &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;/usr/sbin&lt;/span&gt;&lt;/code&gt;  حضور دارند(نه &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;/sbin&lt;/span&gt;&lt;/code&gt;). کتابخانه‌های اشتراکی برای فایل‌های باینری مذکور در &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;/usr/lib&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; واقع شده‌اند. 

== دایرکتوری &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;/var&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; ==
در این دایرکتوری فایل‌هایی ذخیره می‌شوند که انتظار می‌رود تا در مدتی که سیستم عامل در حال اجرای عملیات معمولی و همیشگی خود است، محتوای آن‌ها به طور پیوسته در حال تغییر باشد. مانند فایل‌های لاگ

=== دایرکتوری &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;/var/log&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; ===
این دایرکتوری حاوی فایل‌های لاگ و زیر دیرکتوری‌هایی که حاوی فایل‌های لاگ می‌باشند است. این فایل‌های لاگ مربوط به دیمِن‌هایی هستند که روی سیستم وجود دارند. مثلا فایل‌های لاگی که برای دیمِن apache یا mysql روی سیستم وجود دارد. فایل‌های لاگ بعضی از دیمِن‌ها مانند samba یا apt درون دایرکتوری مخصوص آن‌ها قرار دارد مثلا: &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;/var/log/samba/&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; یا &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;/var/log/apt/&lt;/span&gt;&lt;/code&gt;  
از این فایل‌های لاگ می‌توان برای عیب یابی سیستم استفاده کرد.

نکته: فایل syslog به آدرس &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;/var/log/syslog&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; فایلی است که برنامه‌هایی که فایل‌ لاگ به صورت مجزا ندارند اطلاعات لاگ خود را درون این فایل می‌ریزند. به عنوان مثال NetworkManager یک دیمِن است در اوبونتو که فایل لاگ مجزا ندارد و لاگ خود را در syslog می‌ریزد.

انواع لاگ:

===== syslog =====
syslog یک برنامه است که وظیفهٔ مدیریت و ذخیره فایل‌های لاگ برای دیمِن‌ها را بر عهده دارد.
برنامه‌ها و دیمِن‌هایی که روی سیستم اجرا می‌شوند از برنامهٔ syslog برای مدیریت و ذخیرهٔ لاگ‌هایشان استفاده می‌کنند مانند برنامهٔ آپاچی 

به طور کلی هر برنامه‌ای که روی سیستم اجرا می‌شود و لاگ‌های خود را ذخیره می‌کند از برنامهٔ syslog برای ذخیرهٔ آن‌ها به صورت سازمان‌یافته و منسجم استفاده می‌کند.

نکته: syslog برای ذخیرهٔ لاگ‌های هستهٔ لینوکس(کرنل) استفاده نمی‌شود.

==== klog ====
klog برنامه‌ای است که لاگ‌های مربوط به کرنل را ذخیره می‌کند. مثلا وقتی یک دستگاه جانبی مانند درایو فلش را به رایانه وصل می‌کنیم. در لاگ کرنل پیامی درج می‌شود.

نکته: برای مشادهٔ لاگ‌های مربوط به کرنل از دستور زیر استفاده می‌کنیم:

dmseg 

برای اینکه بهتر بتوانیم محتویات لاگ کرنل را ببینیم:

less dmseg

[[رده:لینوکس مقدماتی]]</text>
      <sha1>pprnvxe2fc3d7edt01j39fuk6u645oy</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>135544</id>
      <parentid>135542</parentid>
      <timestamp>2026-10-04T08:49:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Fwldom</username>
        <id>26269</id>
      </contributor>
      <origin>135544</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16411" sha1="nn7erkd3wz6am76ffdtgywqsdv6vl34" xml:space="preserve">{{ناوبری|قبلی=تغییر جهت ورودی و خروجی|فعلی=ساختار و محتوای دایرکتوری‌های لینوکس|بعدی=دستور‌های مربوط به نظارت بر سیستم}}

در این قسمت از آموزش ساختار و محتوای دیرکتوری‌های لینوکس را معرفی می‌کنیم.

== دایرکتوری / ==
تمام دیرکتوری‌های مهم مربوط به لینوکس درون (زیر) دایرکتوری / که به دایرکتوری ریشه یا root directory معروف است، قرار دارند.

== دایرکتوری &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;/bin&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; و &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;/usr/bin&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; و &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;/sbin&lt;/span&gt;&lt;/code&gt;   ==
این دایرکتوری حاوی فایل‌های باینری(برنامه‌) ضروری است. برنامه‌هایی مانند فایرفاکس در &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;/usr/bin&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; حضور دارند در حالی که برنامه‌های مهمِ سیستمی مانند برنامهٔ پوستهٔ bash در دایرکتوری &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;/bin&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; حضور دارند.

دایرکتوری &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;/usr&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; را می‌توان روی یک پارتیشن دیگر(پارتیشن جدا از سایر دیرکتوری‌ها) نصب کرد.

دایرکتوری /sbin حاوی فایل‌های باینری(برنامه‌های) ضروری برای مدیریت سیستم است.

== دایرکتوری &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;/boot&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; ==
دایرکتوری &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;/boot&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; حاوی فایل‌هایی است که برای راه‌اندازی سیستم (boot کردن سیستم) نیاز است. برای مثال فایل‌های boot loader یا بارگذار راه‌انداز  GRUB و همینطور هسته یا همان kernel لینوکس   در این دایرکتوری ذخیره می‌شود.(شایان ذکر است که فایل‌های تنظیمات GRU‌B در این دایرکتوری نیستند بلکه در دایرکتوری &lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;/etc&lt;/code&gt;&lt;/span&gt; قرار دارند که همینطور که بعدا توضیح داده خواهد شد دایرکتوری ای است که وظیفهٔ نگه‌داری فایل‌های تنظیمات را بر عهده دارد)

== دایرکتوری &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;/dev&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; ==
لینوکس دستگاه‌های جانبی و غیر جانبی را به صورت فایل در نظر می‌گیرد و نمایش میدهد(یعنی به ازای هر دستگاه یک فایل معادل آن در نظر می‌گیرد) و دایرکتوری &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;/dev&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; حاوی تعدادی فایل‌های ویژه یا special file یا [[w:فایل_دستگاهی|فایل دستگاهی]] می‌باشد که این فایل‌ها در حقیقت نمایندهٔ دستگاه‌ها هستند یعنی لینوکس هر دستگاه را با فایلی در نظر میگیرد و اطلاعات مربوط به آن دستگاه را در فایل مربوط به آن ذخیره می‌کند. در حقیقت یک فایل‌ دستگاهی مربوط به یک دستگاه رابطی (interface) است برای درایوری که با آن دستگاه کار می‌کند.

در حقیقت فایل‌های دستگاهی فایل‌ به معنایی که ما با آن آشناییم نیستند اما این فایل‌ها به صورت فایل‌های معمولی نمایش داده می‌شوند به عنوان مثال &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;/dev/sda&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; مربوط به اولین درایو SATA در سیستم است. اگر بخواهیم این درایو را پارتیشن بندی کنیم، می‌توانیم برای یک برنامهٔ پارتیشن‌بندی فایل &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;/dev/sda&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; را مشخص کنیم تا پارتیشن بندی را آغاز کند.

این دایرکتوری علاوه بر فایل دستگاهی حاوی شبه دستگاه‌‌ها نیز می‌باشد. شبه دستگاه‌ها، دستگاه‌هایی مجازی هستند که به ازای آن‌ها سخت‌افزاری وجود ندارد. به عنوان مثال &lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;/dev/random&lt;/code&gt;&lt;/span&gt; اعداد تصادقی تولید می‌کند. &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;/dev/null&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; یک دستگاه مجازی است که خروجی‌ای ندارد و ورودی‌هایی که به آن داده می‌شود را در نظر نمی‌گیرد و دور می‌اندازد(یکی از استفاده‌های آن این است که زمانی که میخواییم یک خروجی نمایش داده نشود یعنی میخواهیم خروجی دور ریخته شود(مثلا پیام error یا خطایی که رخ می‌دهد) می‌توانیم آن را به این دایرکتوری پایپ کنیم مثلا:&lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;echo &quot;we are here&quot; | /dev/null&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; )

== دایرکتوری &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;/etc&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; ==
این دایرکتوری حاوی فایل‌های تنظیمات است، این فایل‌ها متنی هستند و می‌توان آن‌ها را با یک برنامهٔ ویرایشگر متن(مثلا &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;nano&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; یا &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;pico&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; یا vi یا &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;vim&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; یا &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;gedit&lt;/span&gt;&lt;/code&gt;) ویرایش کرد و به این ترتیب تنظیمات را تغییر داد. دایرکتوری &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;/etc/&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; حاوی فایل‌های تنظیمات سراسری سیستم می‌باشد. فایل‌های تنظیمات مربوط به هر کاربر درون دایرکتوری خانهٔ همان کاربر قرار دارد.

در این دایرکتوری فایل‌های تنظیمات برای دیمِن‌هایی مانند وب سرور آپاچی و دیتابیس سرور مای اس کیو ال وجود دارد.

این دایرکتوری می‌تواند حاوی زیردیرکتوری‌هایی باشد که خود حاوی فایل‌ تنظیمات هستند.

فایل‌های تنظیمات شخصی که در دایرکتوری خانهٔ‌ هر کاربر وجود دارد تنظیمات سیستمی را که در دایرکتوری &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;/etc&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; وجود دارند را override می‌کنند.

فایل‌های(و دیرکتوری‌های) تنظیمات شخصی کاربر که در دایرکتوری خانهٔ هر کاربر وجود دارد مخفی هستند یعنی نام آن‌ها با کاراکتر . (نقطه) شروع می‌شود. مانند

دایرکتوری &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;.ssh&lt;/span&gt;&lt;/code&gt;

== دایرکتوری &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;/home&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; ==
دایرکتوری &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;/home&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; یا دایرکتوری خانه حاوی یک دایرکتوری home  بانام همان کاربر برای هر کاربر می‌باشد. مثلا اگر یک کاربر با نام کاربری sadegh داشته باشیم دایرکتوری خانهٔ‌ کاربر در این آدرس قرار دارد &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;/home/sadegh&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; این دایرکتوری حاوی فایل‌های مربوط به کاربر (مانند فیلم و عکس و ...) و فایل‌های تنظیمات مخصوص آن کاربر است. هر کاربر به طور پیشفرض فقط مجوز write را برای دایرکتوری خانهٔ خود را دارد و برای اینکه بتواند فایل‌های سیتمی را ویرایش کند باید تبدیل به کاربر root شود.

== دایرکتوری &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;/lib&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; و &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;/usr/lib&lt;/span&gt;&lt;/code&gt;  ==
این دایرکتوری حاوی فایل‌های کتابخانه‌ای اشتراکی(shared libraries) ضروری است که فایل‌های باینری(برنامه‌ها) ضروری در دیرکتوری‌های &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;/bin&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; و &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;/sbin&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; به آن‌ها نیاز دارند و از آن‌ها استفاده می‌کنند. 

کتابخانه‌هایی که برنامه‌های درون دایرکتوری &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;/usr/bin&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; به آن‌ها نیاز دارند درون &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;/usr/lib&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; قرار دارند و کتابخانه‌هایی که برنامه‌های درون &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;/bin&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; به آن‌ها نیاز دارند در &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;/lib&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; وجود دارند.

فایدهٔ این دایرکتوری و کتابخانه‌های اشتراکی(shared libraries): 

فرض کنید که دو برنامه داریم از یک کتابخانه استفاده می‌کنند به جای اینکه هر کدام از این دو برنامه آن کتابخانه‌ را به خود اضافه کنند، آن دو برنامه می‌توانند این کتابخانه را از  &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;/lib&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; یا &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;/usr/lib&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; صدا بزنند و از آن استفاده کنند.

== دایرکتوری &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;/media&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; ==
این دایرکتوری حاوی زیر دیرکتوری‌هایی است که مربوط به رسانه‌های جداشدنی(قابل حمل) یا به عبارتی Removable media است که به رایانه وصل شده‌اند(مثلا فلش یا هارد اکسترنال یا دیسک سی دی...) برای مثال وقتی که یک سی دی را در سی دی رام قرار می‌دهیم به صورت خودکار یک دایرکتوری در دایرکتوری &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;/media&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; ساخته می‌شود و برای دیدن محتوای سی دی باید وارد این دایرکتوری شویم. با خارج کردن سی دی این دایرکتوری از بین می‌رود.

== دایرکتوری &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;/proc&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; ==
این دایرکتوری مشابه دایرکتوری &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;/dev&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; مباشد چرا که مانند دایرکتوری &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;/dev&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; حاوی فایل‌های استاندارد نیست. بلکه حاوی فایل‌های دستگاهی است که شامل اطلاعاتی در بارهٔ فرآیند‌ها و سیستم می‌باشند.

== دایرکتوری &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;/root&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; ==
این دیرکتوری، دایرکتوری خانهٔ کاربر root محسوب میشود. به جای اینکه مکان این دایرکتوری &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;/home/root&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; باشد، &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;/root‌&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; است.

== دایرکتوری &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;/sbin&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; -فایل‌های باینری مربوط به مدیریت سیستم ==
این دایرکتوری مشابه دایرکتوری &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;/bin&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; است. شامل فایل‌های باینری(برنامه‌هایی) است که کاربر root از آن‌ها برای مدیریت سیستم استفاده می‌کند.

== دایرکتوری &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;/tmp&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; ==
برنامه‌ها فایل‌های موقتی خود را در این دایرکتوری ذخیره می‌کنند. معمولا این فایل‌ها زمانی که سیستم ریستارت یا (همان بازراه‌اندازی) می‌شوند پاک می‌شوند. 

== دایرکتوری &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;/usr&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; ==
این دایرکتوری حاوی برنامه‌ها و فایل‌هایی است که کاربران با آن‌ها کار می‌کنند(نه برنامه‌ها و فایل‌های مربوط به سیستم) . برای مثلا برنامه‌های غیر ضروری در دایرکتوری &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;/usr/bin&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; حضور دارند(نه در &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;/bin&lt;/span&gt;&lt;/code&gt;) و باینری‌های غیر ضروری سیستمی نیز در  &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;/usr/sbin&lt;/span&gt;&lt;/code&gt;  حضور دارند(نه &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;/sbin&lt;/span&gt;&lt;/code&gt;). کتابخانه‌های اشتراکی برای فایل‌های باینری مذکور در &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;/usr/lib&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; واقع شده‌اند. 

== دایرکتوری &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;/var&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; ==
در این دایرکتوری فایل‌هایی ذخیره می‌شوند که انتظار می‌رود تا در مدتی که سیستم عامل در حال اجرای عملیات معمولی و همیشگی خود است، محتوای آن‌ها به طور پیوسته در حال تغییر باشد. مانند فایل‌های لاگ

=== دایرکتوری &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;/var/log&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; ===
این دایرکتوری حاوی فایل‌های لاگ و زیر دیرکتوری‌هایی که حاوی فایل‌های لاگ می‌باشند است. این فایل‌های لاگ مربوط به دیمِن‌هایی هستند که روی سیستم وجود دارند. مثلا فایل‌های لاگی که برای دیمِن apache یا mysql روی سیستم وجود دارد. فایل‌های لاگ بعضی از دیمِن‌ها مانند samba یا apt درون دایرکتوری مخصوص آن‌ها قرار دارد مثلا: &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;/var/log/samba/&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; یا &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;/var/log/apt/&lt;/span&gt;&lt;/code&gt;  
از این فایل‌های لاگ می‌توان برای عیب یابی سیستم استفاده کرد.

نکته: فایل syslog به آدرس &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;/var/log/syslog&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; فایلی است که برنامه‌هایی که فایل‌ لاگ به صورت مجزا ندارند اطلاعات لاگ خود را درون این فایل می‌ریزند. به عنوان مثال NetworkManager یک دیمِن است در اوبونتو که فایل لاگ مجزا ندارد و لاگ خود را در syslog می‌ریزد.

انواع لاگ:

===== syslog =====
syslog یک برنامه است که وظیفهٔ مدیریت و ذخیره فایل‌های لاگ برای دیمِن‌ها را بر عهده دارد.
برنامه‌ها و دیمِن‌هایی که روی سیستم اجرا می‌شوند از برنامهٔ syslog برای مدیریت و ذخیرهٔ لاگ‌هایشان استفاده می‌کنند مانند برنامهٔ آپاچی 

به طور کلی هر برنامه‌ای که روی سیستم اجرا می‌شود و لاگ‌های خود را ذخیره می‌کند از برنامهٔ syslog برای ذخیرهٔ آن‌ها به صورت سازمان‌یافته و منسجم استفاده می‌کند.

نکته: syslog برای ذخیرهٔ لاگ‌های هستهٔ لینوکس(کرنل) استفاده نمی‌شود.

==== klog ====
klog برنامه‌ای است که لاگ‌های مربوط به کرنل را ذخیره می‌کند. مثلا وقتی یک دستگاه جانبی مانند درایو فلش را به رایانه وصل می‌کنیم. در لاگ کرنل پیامی درج می‌شود.

نکته: برای مشادهٔ لاگ‌های مربوط به کرنل از دستور زیر استفاده می‌کنیم:

dmseg 

برای اینکه بهتر بتوانیم محتویات لاگ کرنل را ببینیم:

less dmseg

[[رده:لینوکس مقدماتی]]</text>
      <sha1>nn7erkd3wz6am76ffdtgywqsdv6vl34</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>لینوکس مقدماتی/دستور‌های مربوط به نظارت بر سیستم</title>
    <ns>0</ns>
    <id>19466</id>
    <revision>
      <id>135545</id>
      <parentid>76914</parentid>
      <timestamp>2026-10-04T08:50:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Fwldom</username>
        <id>26269</id>
      </contributor>
      <origin>135545</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3116" sha1="4s6djik43mll40qq7fbet722ytqpbgt" xml:space="preserve">{{ناوبری|قبلی=ساختار و محتوای دایرکتوری‌های لینوکس|فعلی=دستور‌های مربوط به نظارت بر سیستم|بعدی=انواع کاربران}}

در این قسمت دستورهایی را که از آن‌ها می‌توان برای نظارت بر سیستم‌عامل لینوکس (در حال اجرا) استفاده کرد بیان می‌شوند. منظور از نظارت بر سیستم این است که ببینیم چه فرایند‌هایی(process) هایی در سیستم در حال اجرا هستند و هر کدام چه مقدار از منابع پردازشی و ... را به خود مشغول کرده‌اند.  

== ps ==
با زدن این دستور لیستی از برنامه‌های در حال اجرا یا همان فرآیند‌ها (process) ها نمایش داده می‌شود.

نکته:‌ از این دستور میتوان همراه با دستور grep استفاده کرد تا خروجی ps را فیلتر کنیم و بدین ترتیب فقط اطلاعات مربوط به فرایندهایی که میخواهیم را ببینیم.

=== نام ستون‌ها ===
به طور پیش‌فرض این دستور فقط ۴ ستون زیر را نمایش می‌دهد:

pid: شناسهٔ فرایند مربوط

tty:‌ ترمینالی که این فرایند روی آن اجرا می‌شود.

time:‌ زمانی که فرایند CPU را به خود مشغول کرده.

cmd: دستوری که فرایند را ایجاد کرده.

=== پرچم &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;-aux&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; ===
به صورت پیش‌فرض دستور ps فقط فرایند‌هایی را نشان میدهد که کاربر ایجاد کرده است مانند bash و خود  ps. برای دیدن لیست کل فرایندهای باید از پرچ

&lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;-aux&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; استفاده شود.

=== دستور grep و ps ===
&lt;syntaxhighlight&gt;
user1@sadegh-VirtualBox:~$ ps -aux | grep &quot;bash&quot;

&lt;/syntaxhighlight&gt;دستور بالا لیست تمامی فرایندهایی را که در نامشان (ستون cmd) کلمهٔ bash وجود دارد را نمایش می‌دهد.

== top ==
این دستور اطلاعات آماری از قبیل مقداری که CPU و حافظهٔ داخلی که هر فرایند به خود اختصاص می‌دهد را برای تمام فرایندهای در حال اجرا نمایش می‌دهد.

این اطلاعات نمایش داده شده در لحظه به هنگام (update) می‌شوند.

در حقیقت این دستور معادل tab مربوط به فرایند در task manager ویندوز است.

== free ==
این دستور اطلاعات آماری در مورد حافظهٔ داخلی را نمایش می‌دهد.

مثلا اینکه چه مقدار از حافظهٔ داخلی خالی است یا چه مقدار از آن توسط فرایندها و سیستم عامل اشغال شده است و چه مقدار از حافظهٔ‌ swap پر شده است.</text>
      <sha1>4s6djik43mll40qq7fbet722ytqpbgt</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>135546</id>
      <parentid>135545</parentid>
      <timestamp>2026-10-04T08:50:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Fwldom</username>
        <id>26269</id>
      </contributor>
      <origin>135546</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3112" sha1="sxfkgwmtmyziz20n021lvnu9q6srxqz" xml:space="preserve">{{ناوبری|قبلی=ساختار و محتوای دایرکتوری‌های لینوکس|فعلی=دستور‌های مربوط به نظارت بر سیستم|بعدی=انواع کاربر}}

در این قسمت دستورهایی را که از آن‌ها می‌توان برای نظارت بر سیستم‌عامل لینوکس (در حال اجرا) استفاده کرد بیان می‌شوند. منظور از نظارت بر سیستم این است که ببینیم چه فرایند‌هایی(process) هایی در سیستم در حال اجرا هستند و هر کدام چه مقدار از منابع پردازشی و ... را به خود مشغول کرده‌اند.  

== ps ==
با زدن این دستور لیستی از برنامه‌های در حال اجرا یا همان فرآیند‌ها (process) ها نمایش داده می‌شود.

نکته:‌ از این دستور میتوان همراه با دستور grep استفاده کرد تا خروجی ps را فیلتر کنیم و بدین ترتیب فقط اطلاعات مربوط به فرایندهایی که میخواهیم را ببینیم.

=== نام ستون‌ها ===
به طور پیش‌فرض این دستور فقط ۴ ستون زیر را نمایش می‌دهد:

pid: شناسهٔ فرایند مربوط

tty:‌ ترمینالی که این فرایند روی آن اجرا می‌شود.

time:‌ زمانی که فرایند CPU را به خود مشغول کرده.

cmd: دستوری که فرایند را ایجاد کرده.

=== پرچم &lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;-aux&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; ===
به صورت پیش‌فرض دستور ps فقط فرایند‌هایی را نشان میدهد که کاربر ایجاد کرده است مانند bash و خود  ps. برای دیدن لیست کل فرایندهای باید از پرچ

&lt;code&gt;&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;-aux&lt;/span&gt;&lt;/code&gt; استفاده شود.

=== دستور grep و ps ===
&lt;syntaxhighlight&gt;
user1@sadegh-VirtualBox:~$ ps -aux | grep &quot;bash&quot;

&lt;/syntaxhighlight&gt;دستور بالا لیست تمامی فرایندهایی را که در نامشان (ستون cmd) کلمهٔ bash وجود دارد را نمایش می‌دهد.

== top ==
این دستور اطلاعات آماری از قبیل مقداری که CPU و حافظهٔ داخلی که هر فرایند به خود اختصاص می‌دهد را برای تمام فرایندهای در حال اجرا نمایش می‌دهد.

این اطلاعات نمایش داده شده در لحظه به هنگام (update) می‌شوند.

در حقیقت این دستور معادل tab مربوط به فرایند در task manager ویندوز است.

== free ==
این دستور اطلاعات آماری در مورد حافظهٔ داخلی را نمایش می‌دهد.

مثلا اینکه چه مقدار از حافظهٔ داخلی خالی است یا چه مقدار از آن توسط فرایندها و سیستم عامل اشغال شده است و چه مقدار از حافظهٔ‌ swap پر شده است.</text>
      <sha1>sxfkgwmtmyziz20n021lvnu9q6srxqz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>لینوکس مقدماتی/انواع کاربر</title>
    <ns>0</ns>
    <id>19557</id>
    <revision>
      <id>135547</id>
      <parentid>127934</parentid>
      <timestamp>2026-10-04T08:51:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Fwldom</username>
        <id>26269</id>
      </contributor>
      <origin>135547</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11472" sha1="8g0ouwbfqd7a2o9qknpqf81eyc6ua84" xml:space="preserve">{{ناوبری|قبلی=دستور‌های مربوط به نظارت بر سیستم|فعلی=انواع کاربر|بعدی=شبکه}}
در این درس به انواع کاربران در سیستم عامل لینوکس می‌پردازیم و سعی می‌کنیم تا با استفاده از برخی دستورها و برخی از فایل‌های لینوکس اطلاعاتی در مورد کاربران سیستم خود بدست آوریم.

== انواع کاربران لینوکس ==
در سیستم عامل لینوکس کاربران به سه قسمت تقسیم می‌شوند.

۱. کاربر استاندارد

۲. کاربر روت(ریشه)

۳. کاربر سیستمی

== دستورهای مهم ==

=== id ===

==== توضیح ====
این دستور اطلاعاتی در بارهٔ کاربران به ما می‌دهد. 

میتوانیم اسم کاربر را به عنوان آرگومان به این دستور بدهیم مثلا id user1 یا میتوانیم بدون ذکر آرگومان از این دستور استفاده کنیم مثلا id که در اینصورت خروجی اطلاعات کاربر فعلی یعنی کاربری که ما با رمز عبور او وارد سیستم شده‌ایم را نشان می‌دهد. اطلاعاتی که نشان داده می‌شود از این قرار است ۱. شناسهٔ عددی کاربر و شناسهٔ حروفی کاربر(نام کاربری)،  ۲. شناسهٔ عددی و حروفی گروه اصلی کاربر (primary group) 

۳. شناسه‌های عددی و حروفی گروه‌های فرعی کاربر

==== مثال ====
&lt;syntaxhighlight&gt;
sadegh@sadegh-VirtualBox:~$ id

&lt;/syntaxhighlight&gt;خروجی دستور فوق:&lt;syntaxhighlight&gt;
uid=1000(sadegh) gid=1000(sadegh) groups=1000(sadegh),4(adm),24(cdrom),27(sudo), 30(dip),46(plugdev),108(lpadmin),124(sambashare),999(vboxsf)

&lt;/syntaxhighlight&gt;توضیح مثال

شناسهٔ عددی و حروفی کاربر ۱۰۰۰ و sadegh

شناسهٔ عددی و حروفی گروه اصلی کاربر ۱۰۰۰ و sadegh

شناسه‌های عددی و حروفی گروه‌های فرعی کاربر ۱۰۰۰ و sadegh  و ۴ و adm و ۲۴ و cdrom و ۲۷ و sudo و ...

نکته: همانطور که می‌بینید کاربر sadegh عضو گروه sudo می‌باشد بنابراین می‌تواند از دستور sudo ،که در ادامه توضیح داده خواهد شد، برای اجرای دستورها استفاده کند.

==== مثال ====
&lt;syntaxhighlight&gt;
sadegh@sadegh-VirtualBox:~$ id user1


&lt;/syntaxhighlight&gt;خروجی&lt;syntaxhighlight&gt;
uid=1002(user1) gid=1002(user1) groups=1002(user1),27(sudo)
&lt;/syntaxhighlight&gt;در اینجا کاربر sadegh اطلاعاتی در مورد کاربر user1 کسب می‌کند.

=== w ===

==== توضیح ====
این دستور اطلاعاتی در بارهٔ کاربرانی که در حال حاضر در سیستم آنلاین و در حال استفاده از سیستم عامل هستند از قبیل نام فرایندهایی که هرکاربر در حال اجرای آن است را نشان می‌دهد.

خروجی این دستور شامل از قبیل دو قسمت است

قسمت اول شامل اطلاعاتی از قبیل زمانی که این دستور اجرا شده است یعنی زمان حال به ساعت و دقیقه و ثانیه، مدت زمانی که سیستم عامل روشن و در حال اجراست، تعداد کاربرانی که در حال حاضر در سیستم وارد شده‌اند و در حال استفاده از سیستم هستند، و متوسط load سیستم در ۱، ۵ و ۱۵ دقیقهٔ گذشته

قسمت دوم شامل اطلاعاتی است دربارهٔ کاربرانی است که به سیستم وارد شده‌اند و در حال استفاده از سیستم عامل هستند. که به صورت یک جدول نشان داده می‌شود. 

ستون اول با عنوان USER، حاوی نام کاربرانی است که در حال استفاده از سیستم هستند، 

ستون دوم با عنوان TTY حاوی نام ترمینالی است که کاربران با استفاده از آن به سیستم وارد شده‌اند(ترمینال یا فیزیکی TTY# یا از راه‌ دور یعنی  شبه ترمینال است)، 

ستون سوم با عنوان FROM حاوی آی پی کاربرانی است که از راه دور و با استفاده از شبه ترمینال به سیستم عامل وارد شده‌اند. 

ستون چهارم با عنوان &lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;LOGIN@&lt;/span&gt; که حاوی زمان ورود به سیستم است

ستون  پنجم با عنون IDLE حاوی مدت زمانی است که کاربر با سیستم عامل کار نکرده است(هنوز از سیستم خارج نشده است ولی با آن کار نکرده است)

ستون ششم با عنوان JCPU مدت زمانی است که فرایندهای متصل به TTY، پردازشگر مرکزی را به خود مشغول داشته اند.

ستون هفتم با عنوان PCPU مدت زمانی است که فرایندی که در ستون بعدی یعنی ستون هشتم (WHAT) نامش می‌اید پردازشگر مرکزی را به خود مشغول داشته است.

ستون هشتم با عنوان WHAT دستوری است که کاربر روی ترمینال خود اجرا کرده است و این برنامه‌ای که این دستور باعث اجرایش شده در حال حاضر در حال اجراست.

==== مثال ====
&lt;syntaxhighlight&gt;
sadegh@sadegh-VirtualBox:~$ w
&lt;/syntaxhighlight&gt;خروجی دستور فوق:&lt;syntaxhighlight&gt;
 14:11:35 up 7 min,  4 users,  load average: 0.01, 0.29, 0.22
USER     TTY      FROM             LOGIN@   IDLE   JCPU   PCPU WHAT
user1    tty2                      14:08    1:59   0.10s  0.09s -bash
sadegh   tty1                      13:41    3:51   0.12s  0.00s vi
sadegh   pts/0    192.168.1.35     14:07    7.00s  0.06s  0.00s w

&lt;/syntaxhighlight&gt;همانطور که می‌بینید خروجی از دو قسمت تشکیل شده است. 

کاربر user1 در حال اجرای برنامهٔ خاصی به جز bash نیست بنابراین در ستون آخر نام برنامهٔ bash نوشته شده است و میدانیم که bash یک مفسر است که دستورهایی که ما در ترمینال وارد میکنیم را تفسیر و خروجی مناسب را تولید می‌کند.

کاربر sadegh (دومین کاربر در خروجی) در حال کار با برنامهٔ ویرایشگر متن به نام vi وقتی که ما دستور w را اجرا کرده‌ایم بوده‌ است.

=== who ===

==== توضیح ====
فهرست افرادی که وارد سیستم شده‌اند و در حال استفاده از سیستم هستند را به صورت فهرست نشان می‌دهد. این فهرست شامل اطلاعات از قبیل نام کاربری و ترمینالی که کاربر از طریق آن به سیستم وارد شده است و زمانی که کاربر به سیستم وارد شده است. 

==== مثال ====
&lt;syntaxhighlight&gt;
/home/user1$who 
&lt;/syntaxhighlight&gt;خروجی دستور فوق&lt;syntaxhighlight&gt;
user1    tty4         2016-08-01 13:23
user1    tty3         2016-08-01 13:23
sadegh   tty1         2016-08-01 13:22
sadegh   pts/1        2016-08-01 13:24 (192.168.1.35)

&lt;/syntaxhighlight&gt;توضیح خروجی: همانطور که در خروجی دستور می‌بینیم ۴ ورود به سیستم انجام شده است(هنوز هیچکدام از ۴ ورودی از سیستم خارج نشده‌اند). این ۴ ورود به سیستم توسط دو کاربر user1 و sadegh انجام شده است. یعنی کاربر user1 دوبار وارد سیستم شده است و از آن خارج نشده، این کاربر یک بار از طریق tty4 یعنی ترمینال فیزیکی شمارهٔ ۴ و بار دیگر از طریق tty3 یعنی از طریق ترمینال فیزیکی شمارهٔ ۳ وارد سیستم شده‌ است. از طرف دیگر کاربر با نام کاربری sadegh نیز دوبار وارد سیستم شده‌ است و هنوز از هیچ کدام خارج نشده است. این کاربر یک بار با از طریق tty1 که ترمینال فیزیکی ۱ است و بار دیگر از طریق شبه ترمینال pts/1 وارد سیستم شده‌ است.

نکته: سه کاربر اول که از طریق ترمینال فیزیکی &lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;tty#&lt;/span&gt; وارد شده‌اند در حقیقت از راه نزدیک و با اتصال کیبورد به سرور یا رایانه‌ای که این سیستم عامل روی آن نصب است مستقیماً وارد سیستم شده‌ باشند. ولی کاربر آخر که با استفاده از شبه ترمینال وارد شده در حقیقت از راه دور و از طریق یک کلاینت ssh مانند putty وارد سیستم شده‌ است و به همین خاطر است که در ستون چهارم ip او مشخص شده است.

در خروجی ستون اول مربوط به نام کاربری کاربرانی است که وارد سیستم شده‌اند. ستون دوم مربوط به ترمینالی است که کاربر از آن به سیستم ورود کرده است و ستون ۳ زمانی است که کاربر وارد سیستم شده است. 

=== sudo ===

==== توضیح ====
در لینوکس انجام بسیاری از کارها نیاز به مجوز(مثلا پاک کردن یک فایل یا ایجاد یک فایل یا ...) دارد. و هر کاربر می‌تواند مجوز‌های خاصی داشته باشد. کاربر ریشه کاربری است که مجوز انجام هر کاری را داراست. با استفاده از این دستور یک کاربر عادی می‌تواند مجوزهای کاربر ریشه را بدست آورد. 

مثلا گاهی پیش می‌آید که میخواهیم فایلی را پاک کنیم ولی مجوز پاک کردن آن را نداریم چرا که آن فایل متعلق به کاربری که ما با آن به سیستم وارد شدیم نیست یا این کاربر عضو گروهی که مجوز پاک کردن آن فایل را دارند نیست. بنابراین ما برای پاک کردن آن فایل قبل از دستور مربوط به پاک کردن فایل مثلا 

rm file.txt دستور sudo را استفاده میکنیم به اینصورت sudo rm file.txt پس از اجرای این دستور سیستم عامل از ما کلمهٔ عبور مربوط به کاربر ریشه را می‌خواهد و پس از وارد کردن کلمهٔ عبور دستور اجرا می‌شود و فایل پاک می‌شود.

== فایل /etc/passwd ==
این فایل شامل اطلاعاتی در مورد کاربران است

== فایل /etc/group ==
اطلاعاتی از قبیل اینکه هر کاربر به چه گروه‌هایی تعلق دارد در این فایل قرار می‌گیرد.

[[رده:لینوکس مقدماتی]]</text>
      <sha1>8g0ouwbfqd7a2o9qknpqf81eyc6ua84</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>لینوکس مقدماتی/شبکه</title>
    <ns>0</ns>
    <id>20025</id>
    <revision>
      <id>135548</id>
      <parentid>127933</parentid>
      <timestamp>2026-10-04T08:52:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Fwldom</username>
        <id>26269</id>
      </contributor>
      <origin>135548</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3919" sha1="hgvd0u9jt6l3yeeu3stadqqd3eyd812" xml:space="preserve">{{{ناوبری|قبلی=انواع کاربر|فعلی=شبکه}}
در شبکه، تقریباً هیچ کاری نیست که نتوان آن را از طریق لینوکس انجام داد. لینوکس برای ایجاد و یا مدیریت انواع سیستم‌ها و دستگاه‌های شبکه شامل فایروال، روتر، سرورها و ... به کار می‌رود.

در این درس نامه با دستورهای ping , traceroute , netstat traceroute , wget , ssh , scp , sftp و .. آشنا خواهیم شد.

بهتر است قبل از مطالعه این صفحه یک درک کلی از شبکه و مفاهیم آن داشته باشید. برای این کار پیشنهاد می‌کنم به صفحه [[ایجاد شبکه‌های کامپیوتری|شبکه‌های کامپیوتری]] مراجعه کنید.

=== پینگ ping ===
عملیات پینگ در واقع ارسال یک بسته به میزبان شبکه است. پینگ ساده ترین دستور در شبکه می‌باشد. مثلاً اگر بخواهیم وبسایت jadi.net را پینگ کنیم به شکل زیر عمل خواهیم کرد. &lt;syntaxhighlight lang=&quot;shell&quot;&gt;
ping jadi.net
&lt;/syntaxhighlight&gt;دستور پینگ یک بسته با نام ICMP ECHO-REQUEST را به میزبان شبکه مورد نظر ارسال می‌کند. بیشتر دستگاه‌های شبکه این نوع از بسته را دریافت کرده و به آن پاسخ می‌دهند؛ ولی ممکن است بعضی از دستگاه‌ها به دلیل موضوعات امنیتی به این نوع از درخواست‌ها پاسخ ندهند؛ و یا ممکن است فایروال موجود در شبکه به شکلی پیکربندی شده باشد که ترافیک بسته‌های ICMP را مسدود کند. اگر این دستور را در خط فرمان ویندوز (CMD) وارد کنید، عملیات بعد از ارسال ۴ بسته متوقف می‌شود و نتیجه این ۴ ارسال در صفحه چاپ خواهد شد؛ ولی اگر این دستور در ترمینال لینوکس وارد شود، عملیات ارسال بسته تا زمانی که خود کاربرد دستور توقف را ندهد ادامه خواهد داشت. با کلیدهای ترکیبی Ctrl + C دستور ping متوقف می‌شود.

=== تریس روت traceroute ===
ردیابی مسیر شبکه را انجام می‌دهد. (در برخی از توزیع‌های لینوکسی از دستور tracepath استفاده می‌شود). در واقع این دستور تمام روترهایی که بین شما و میزبان شبکه مورد نظر وجود دارد را نشان می‌دهد. زمانی که ما آدرس jadi.net را در مرورگر خود وارد می‌کنیم، یک درخواست از نوع http به سمت میزبان این سایت ارسال می‌شود. traceroute به ما نشان می‌دهد که درخواست ما از چند روتر عبور می‌کند تا به میزبان jadi.net برسد. ابزار traceroute به طور پیشفرض نصب نیست. برای نصب آن می‌توان از دستور زیر استفاده کرد.&lt;syntaxhighlight&gt;
sudo apt-get install traceroute
&lt;/syntaxhighlight&gt;بعد از نصب، می‌توان از این دستور استفاده کرد.&lt;syntaxhighlight&gt;
traceroute to jadi.net
&lt;/syntaxhighlight&gt;در مقابل هر روتر اطلاعاتی درباره آن نوشته شده؛ ولی در مقابل بعضی روترها به جای نمایش اطلاعات * * * درج شده. علت آن به خاطر نوع پیکربندی فایروال این روترها است که برای بالا بردن امنیت هیچ اطلاعاتی از خودشان را نشان نمی‌دهند.
[[رده:لینوکس مقدماتی]]</text>
      <sha1>hgvd0u9jt6l3yeeu3stadqqd3eyd812</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>135549</id>
      <parentid>135548</parentid>
      <timestamp>2026-10-04T08:52:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Fwldom</username>
        <id>26269</id>
      </contributor>
      <origin>135549</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3918" sha1="t0ok978kzhm92d8ufl3tigt1w3sjxr0" xml:space="preserve">{{ناوبری|قبلی=انواع کاربر|فعلی=شبکه}}
در شبکه، تقریباً هیچ کاری نیست که نتوان آن را از طریق لینوکس انجام داد. لینوکس برای ایجاد و یا مدیریت انواع سیستم‌ها و دستگاه‌های شبکه شامل فایروال، روتر، سرورها و ... به کار می‌رود.

در این درس نامه با دستورهای ping , traceroute , netstat traceroute , wget , ssh , scp , sftp و .. آشنا خواهیم شد.

بهتر است قبل از مطالعه این صفحه یک درک کلی از شبکه و مفاهیم آن داشته باشید. برای این کار پیشنهاد می‌کنم به صفحه [[ایجاد شبکه‌های کامپیوتری|شبکه‌های کامپیوتری]] مراجعه کنید.

=== پینگ ping ===
عملیات پینگ در واقع ارسال یک بسته به میزبان شبکه است. پینگ ساده ترین دستور در شبکه می‌باشد. مثلاً اگر بخواهیم وبسایت jadi.net را پینگ کنیم به شکل زیر عمل خواهیم کرد. &lt;syntaxhighlight lang=&quot;shell&quot;&gt;
ping jadi.net
&lt;/syntaxhighlight&gt;دستور پینگ یک بسته با نام ICMP ECHO-REQUEST را به میزبان شبکه مورد نظر ارسال می‌کند. بیشتر دستگاه‌های شبکه این نوع از بسته را دریافت کرده و به آن پاسخ می‌دهند؛ ولی ممکن است بعضی از دستگاه‌ها به دلیل موضوعات امنیتی به این نوع از درخواست‌ها پاسخ ندهند؛ و یا ممکن است فایروال موجود در شبکه به شکلی پیکربندی شده باشد که ترافیک بسته‌های ICMP را مسدود کند. اگر این دستور را در خط فرمان ویندوز (CMD) وارد کنید، عملیات بعد از ارسال ۴ بسته متوقف می‌شود و نتیجه این ۴ ارسال در صفحه چاپ خواهد شد؛ ولی اگر این دستور در ترمینال لینوکس وارد شود، عملیات ارسال بسته تا زمانی که خود کاربرد دستور توقف را ندهد ادامه خواهد داشت. با کلیدهای ترکیبی Ctrl + C دستور ping متوقف می‌شود.

=== تریس روت traceroute ===
ردیابی مسیر شبکه را انجام می‌دهد. (در برخی از توزیع‌های لینوکسی از دستور tracepath استفاده می‌شود). در واقع این دستور تمام روترهایی که بین شما و میزبان شبکه مورد نظر وجود دارد را نشان می‌دهد. زمانی که ما آدرس jadi.net را در مرورگر خود وارد می‌کنیم، یک درخواست از نوع http به سمت میزبان این سایت ارسال می‌شود. traceroute به ما نشان می‌دهد که درخواست ما از چند روتر عبور می‌کند تا به میزبان jadi.net برسد. ابزار traceroute به طور پیشفرض نصب نیست. برای نصب آن می‌توان از دستور زیر استفاده کرد.&lt;syntaxhighlight&gt;
sudo apt-get install traceroute
&lt;/syntaxhighlight&gt;بعد از نصب، می‌توان از این دستور استفاده کرد.&lt;syntaxhighlight&gt;
traceroute to jadi.net
&lt;/syntaxhighlight&gt;در مقابل هر روتر اطلاعاتی درباره آن نوشته شده؛ ولی در مقابل بعضی روترها به جای نمایش اطلاعات * * * درج شده. علت آن به خاطر نوع پیکربندی فایروال این روترها است که برای بالا بردن امنیت هیچ اطلاعاتی از خودشان را نشان نمی‌دهند.
[[رده:لینوکس مقدماتی]]</text>
      <sha1>t0ok978kzhm92d8ufl3tigt1w3sjxr0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>کوهنوردی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>32710</id>
    <revision>
      <id>135495</id>
      <parentid>133451</parentid>
      <timestamp>2026-10-04T07:08:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Fwldom</username>
        <id>26269</id>
      </contributor>
      <comment>تکمیل سرفصل ها و شروع برای کامل کردن این کتاب</comment>
      <origin>135495</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2159" sha1="4hyoq4r9rsgzpb44czeqg5h82c24s36" xml:space="preserve">{{وضعیت|0%}}{{وضعیت|0%}}
{{پارسی سره}}
{{کمک}}

[[پرونده:K2 8611.jpg|300px|چپ|چکاد K2 در هیمالیا]]
== کوهنوردی چیست؟ ==
پیمایش راه‌ها در کوهستان، با به‌کارگیری ابزارهای شگردی و درگیر شدن با راه‌های سنگی و یخی را '''کوه‌نوردی''' می‌نامند. به بلندی‌های بیش از ۶۰۰ متر از زمین‌های پیرامونی، '''کوه''' گفته می‌شود. کوهنوردی به پاد بسیاری از دیگر ورزش‌ها دارای دستورهای پیچیده نیست. کوهنوردان شگردها و فلسفه‌های ناهمگونی برای بالا رفتن از کوه دارند.
== فهرست کتاب ==
* [[/پیش‌گفتار/]]
* [[/تاریخچهٔ کوهنوردی/]]
* [[/آمادگی پیکری/]]
* [[/آمادگی روانی/]]
* [[/افزارگان کوهنوردی/]]
* [[/پوشاک و کفش کوهنوردی/]]
* [[/خورد و خوراک/]]
* [[/آب و نوشیدنی در کوهستان/]]
* [[/کوله‌چینی و مدیریت بار/]]
* [[/ناوبری و نقشه‌خوانی/]]
* [[/هواشناسی کوهستان/]]
* [[/ایمنی و پیشگیری از خطر/]]
* [[/کمک‌های نخستین در کوهستان/]]
* [[/ارتفاع‌زدگی و سازگاری با ارتفاع/]]
* [[/کوه‌پیمایی و پیمایش مسیر/]]
* [[/صعود سنگی/]]
* [[/صعود یخی و برفی/]]
* [[/کوهنوردی زمستانی/]]
* [[/کوهنوردی گروهی/]]
* [[/کمپینگ و شب‌مانی در کوهستان/]]
* [[/محیط زیست کوهستان/]]
* [[/اصول اخلاقی کوهنوردی/]]
* [[/معرفی قله‌های ایران/]]
* [[/معرفی رشته‌کوه‌های ایران/]]
* [[/معرفی قله‌های جهان/]]
* [[/درجه‌بندی دشواری مسیرها/]]
* [[/برنامه‌ریزی صعود/]]
* [[/ثبت و گزارش صعود/]]
* [[/تاریخچهٔ کوهنوردی ایران/]]
* [[/کوهنوردان نامدار ایران/]]
[[رده:کوهنوردی]]</text>
      <sha1>4hyoq4r9rsgzpb44czeqg5h82c24s36</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>135496</id>
      <parentid>135495</parentid>
      <timestamp>2026-10-04T07:11:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Fwldom</username>
        <id>26269</id>
      </contributor>
      <comment>/* فهرست کتاب */</comment>
      <origin>135496</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2789" sha1="lulqilup2lmrvfytor526s7xnzctlcn" xml:space="preserve">{{وضعیت|0%}}{{وضعیت|0%}}
{{پارسی سره}}
{{کمک}}

[[پرونده:K2 8611.jpg|300px|چپ|چکاد K2 در هیمالیا]]
== کوهنوردی چیست؟ ==
پیمایش راه‌ها در کوهستان، با به‌کارگیری ابزارهای شگردی و درگیر شدن با راه‌های سنگی و یخی را '''کوه‌نوردی''' می‌نامند. به بلندی‌های بیش از ۶۰۰ متر از زمین‌های پیرامونی، '''کوه''' گفته می‌شود. کوهنوردی به پاد بسیاری از دیگر ورزش‌ها دارای دستورهای پیچیده نیست. کوهنوردان شگردها و فلسفه‌های ناهمگونی برای بالا رفتن از کوه دارند.
== فهرست کتاب ==
* [[/پیش‌گفتار/]] {{پیشرفت|10%}}
* [[/تاریخچهٔ کوهنوردی/]] {{پیشرفت|10%}}
* [[/آمادگی پیکری/]] {{پیشرفت|10%}}
* [[/آمادگی روانی/]] {{پیشرفت|10%}}
* [[/افزارگان کوهنوردی/]] {{پیشرفت|10%}}
* [[/پوشاک و کفش کوهنوردی/]] {{پیشرفت|10%}}
* [[/خورد و خوراک/]] {{پیشرفت|10%}}
* [[/آب و نوشیدنی در کوهستان/]] {{پیشرفت|10%}}
* [[/کوله‌چینی و مدیریت بار/]] {{پیشرفت|10%}}
* [[/ناوبری و نقشه‌خوانی/]] {{پیشرفت|10%}}
* [[/هواشناسی کوهستان/]] {{پیشرفت|10%}}
* [[/ایمنی و پیشگیری از خطر/]] {{پیشرفت|10%}}
* [[/کمک‌های نخستین در کوهستان/]] {{پیشرفت|10%}}
* [[/ارتفاع‌زدگی و سازگاری با ارتفاع/]] {{پیشرفت|10%}}
* [[/کوه‌پیمایی و پیمایش مسیر/]] {{پیشرفت|10%}}
* [[/صعود سنگی/]] {{پیشرفت|10%}}
* [[/صعود یخی و برفی/]] {{پیشرفت|10%}}
* [[/کوهنوردی زمستانی/]] {{پیشرفت|10%}}
* [[/کوهنوردی گروهی/]] {{پیشرفت|10%}}
* [[/کمپینگ و شب‌مانی در کوهستان/]] {{پیشرفت|10%}}
* [[/محیط زیست کوهستان/]] {{پیشرفت|10%}}
* [[/اصول اخلاقی کوهنوردی/]] {{پیشرفت|10%}}
* [[/معرفی قله‌های ایران/]] {{پیشرفت|10%}}
* [[/معرفی رشته‌کوه‌های ایران/]] {{پیشرفت|10%}}
* [[/معرفی قله‌های جهان/]] {{پیشرفت|10%}}
* [[/درجه‌بندی دشواری مسیرها/]] {{پیشرفت|10%}}
* [[/برنامه‌ریزی صعود/]] {{پیشرفت|10%}}
* [[/ثبت و گزارش صعود/]] {{پیشرفت|10%}}
* [[/تاریخچهٔ کوهنوردی ایران/]] {{پیشرفت|10%}}
* [[/کوهنوردان نامدار ایران/]] {{پیشرفت|10%}}
[[رده:کوهنوردی]]</text>
      <sha1>lulqilup2lmrvfytor526s7xnzctlcn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>135498</id>
      <parentid>135496</parentid>
      <timestamp>2026-10-04T07:13:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Fwldom</username>
        <id>26269</id>
      </contributor>
      <comment>/* فهرست کتاب */</comment>
      <origin>135498</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2790" sha1="b0dasbm22ha1x3w22u869maljyvr5ij" xml:space="preserve">{{وضعیت|0%}}{{وضعیت|0%}}
{{پارسی سره}}
{{کمک}}

[[پرونده:K2 8611.jpg|300px|چپ|چکاد K2 در هیمالیا]]
== کوهنوردی چیست؟ ==
پیمایش راه‌ها در کوهستان، با به‌کارگیری ابزارهای شگردی و درگیر شدن با راه‌های سنگی و یخی را '''کوه‌نوردی''' می‌نامند. به بلندی‌های بیش از ۶۰۰ متر از زمین‌های پیرامونی، '''کوه''' گفته می‌شود. کوهنوردی به پاد بسیاری از دیگر ورزش‌ها دارای دستورهای پیچیده نیست. کوهنوردان شگردها و فلسفه‌های ناهمگونی برای بالا رفتن از کوه دارند.
== فهرست کتاب ==
* [[/پیش‌گفتار/]] {{پیشرفت|100%}}
* [[/تاریخچهٔ کوهنوردی/]] {{پیشرفت|10%}}
* [[/آمادگی پیکری/]] {{پیشرفت|10%}}
* [[/آمادگی روانی/]] {{پیشرفت|10%}}
* [[/افزارگان کوهنوردی/]] {{پیشرفت|10%}}
* [[/پوشاک و کفش کوهنوردی/]] {{پیشرفت|10%}}
* [[/خورد و خوراک/]] {{پیشرفت|10%}}
* [[/آب و نوشیدنی در کوهستان/]] {{پیشرفت|10%}}
* [[/کوله‌چینی و مدیریت بار/]] {{پیشرفت|10%}}
* [[/ناوبری و نقشه‌خوانی/]] {{پیشرفت|10%}}
* [[/هواشناسی کوهستان/]] {{پیشرفت|10%}}
* [[/ایمنی و پیشگیری از خطر/]] {{پیشرفت|10%}}
* [[/کمک‌های نخستین در کوهستان/]] {{پیشرفت|10%}}
* [[/ارتفاع‌زدگی و سازگاری با ارتفاع/]] {{پیشرفت|10%}}
* [[/کوه‌پیمایی و پیمایش مسیر/]] {{پیشرفت|10%}}
* [[/صعود سنگی/]] {{پیشرفت|10%}}
* [[/صعود یخی و برفی/]] {{پیشرفت|10%}}
* [[/کوهنوردی زمستانی/]] {{پیشرفت|10%}}
* [[/کوهنوردی گروهی/]] {{پیشرفت|10%}}
* [[/کمپینگ و شب‌مانی در کوهستان/]] {{پیشرفت|10%}}
* [[/محیط زیست کوهستان/]] {{پیشرفت|10%}}
* [[/اصول اخلاقی کوهنوردی/]] {{پیشرفت|10%}}
* [[/معرفی قله‌های ایران/]] {{پیشرفت|10%}}
* [[/معرفی رشته‌کوه‌های ایران/]] {{پیشرفت|10%}}
* [[/معرفی قله‌های جهان/]] {{پیشرفت|10%}}
* [[/درجه‌بندی دشواری مسیرها/]] {{پیشرفت|10%}}
* [[/برنامه‌ریزی صعود/]] {{پیشرفت|10%}}
* [[/ثبت و گزارش صعود/]] {{پیشرفت|10%}}
* [[/تاریخچهٔ کوهنوردی ایران/]] {{پیشرفت|10%}}
* [[/کوهنوردان نامدار ایران/]] {{پیشرفت|10%}}
[[رده:کوهنوردی]]</text>
      <sha1>b0dasbm22ha1x3w22u869maljyvr5ij</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>135524</id>
      <parentid>135498</parentid>
      <timestamp>2026-10-04T08:05:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Fwldom</username>
        <id>26269</id>
      </contributor>
      <comment>/* فهرست کتاب */</comment>
      <origin>135524</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2791" sha1="et2fqoipzn5yrk96lr50bbjbqa7y8ja" xml:space="preserve">{{وضعیت|0%}}{{وضعیت|0%}}
{{پارسی سره}}
{{کمک}}

[[پرونده:K2 8611.jpg|300px|چپ|چکاد K2 در هیمالیا]]
== کوهنوردی چیست؟ ==
پیمایش راه‌ها در کوهستان، با به‌کارگیری ابزارهای شگردی و درگیر شدن با راه‌های سنگی و یخی را '''کوه‌نوردی''' می‌نامند. به بلندی‌های بیش از ۶۰۰ متر از زمین‌های پیرامونی، '''کوه''' گفته می‌شود. کوهنوردی به پاد بسیاری از دیگر ورزش‌ها دارای دستورهای پیچیده نیست. کوهنوردان شگردها و فلسفه‌های ناهمگونی برای بالا رفتن از کوه دارند.
== فهرست کتاب ==
* [[/پیش‌گفتار/]] {{پیشرفت|100%}}
* [[/تاریخچهٔ کوهنوردی/]] {{پیشرفت|10%}}
* [[/آمادگی پیکری/]] {{پیشرفت|100%}}
* [[/آمادگی روانی/]] {{پیشرفت|10%}}
* [[/افزارگان کوهنوردی/]] {{پیشرفت|10%}}
* [[/پوشاک و کفش کوهنوردی/]] {{پیشرفت|10%}}
* [[/خورد و خوراک/]] {{پیشرفت|10%}}
* [[/آب و نوشیدنی در کوهستان/]] {{پیشرفت|10%}}
* [[/کوله‌چینی و مدیریت بار/]] {{پیشرفت|10%}}
* [[/ناوبری و نقشه‌خوانی/]] {{پیشرفت|10%}}
* [[/هواشناسی کوهستان/]] {{پیشرفت|10%}}
* [[/ایمنی و پیشگیری از خطر/]] {{پیشرفت|10%}}
* [[/کمک‌های نخستین در کوهستان/]] {{پیشرفت|10%}}
* [[/ارتفاع‌زدگی و سازگاری با ارتفاع/]] {{پیشرفت|10%}}
* [[/کوه‌پیمایی و پیمایش مسیر/]] {{پیشرفت|10%}}
* [[/صعود سنگی/]] {{پیشرفت|10%}}
* [[/صعود یخی و برفی/]] {{پیشرفت|10%}}
* [[/کوهنوردی زمستانی/]] {{پیشرفت|10%}}
* [[/کوهنوردی گروهی/]] {{پیشرفت|10%}}
* [[/کمپینگ و شب‌مانی در کوهستان/]] {{پیشرفت|10%}}
* [[/محیط زیست کوهستان/]] {{پیشرفت|10%}}
* [[/اصول اخلاقی کوهنوردی/]] {{پیشرفت|10%}}
* [[/معرفی قله‌های ایران/]] {{پیشرفت|10%}}
* [[/معرفی رشته‌کوه‌های ایران/]] {{پیشرفت|10%}}
* [[/معرفی قله‌های جهان/]] {{پیشرفت|10%}}
* [[/درجه‌بندی دشواری مسیرها/]] {{پیشرفت|10%}}
* [[/برنامه‌ریزی صعود/]] {{پیشرفت|10%}}
* [[/ثبت و گزارش صعود/]] {{پیشرفت|10%}}
* [[/تاریخچهٔ کوهنوردی ایران/]] {{پیشرفت|10%}}
* [[/کوهنوردان نامدار ایران/]] {{پیشرفت|10%}}
[[رده:کوهنوردی]]</text>
      <sha1>et2fqoipzn5yrk96lr50bbjbqa7y8ja</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>135525</id>
      <parentid>135524</parentid>
      <timestamp>2026-10-04T08:06:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Fwldom</username>
        <id>26269</id>
      </contributor>
      <comment>/* فهرست کتاب */</comment>
      <origin>135525</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2792" sha1="iitpxsdsc1tu25cyvx9adv49dcyete7" xml:space="preserve">{{وضعیت|0%}}{{وضعیت|0%}}
{{پارسی سره}}
{{کمک}}

[[پرونده:K2 8611.jpg|300px|چپ|چکاد K2 در هیمالیا]]
== کوهنوردی چیست؟ ==
پیمایش راه‌ها در کوهستان، با به‌کارگیری ابزارهای شگردی و درگیر شدن با راه‌های سنگی و یخی را '''کوه‌نوردی''' می‌نامند. به بلندی‌های بیش از ۶۰۰ متر از زمین‌های پیرامونی، '''کوه''' گفته می‌شود. کوهنوردی به پاد بسیاری از دیگر ورزش‌ها دارای دستورهای پیچیده نیست. کوهنوردان شگردها و فلسفه‌های ناهمگونی برای بالا رفتن از کوه دارند.
== فهرست کتاب ==
* [[/پیش‌گفتار/]] {{پیشرفت|100%}}
* [[/تاریخچهٔ کوهنوردی/]] {{پیشرفت|100%}}
* [[/آمادگی پیکری/]] {{پیشرفت|100%}}
* [[/آمادگی روانی/]] {{پیشرفت|10%}}
* [[/افزارگان کوهنوردی/]] {{پیشرفت|10%}}
* [[/پوشاک و کفش کوهنوردی/]] {{پیشرفت|10%}}
* [[/خورد و خوراک/]] {{پیشرفت|10%}}
* [[/آب و نوشیدنی در کوهستان/]] {{پیشرفت|10%}}
* [[/کوله‌چینی و مدیریت بار/]] {{پیشرفت|10%}}
* [[/ناوبری و نقشه‌خوانی/]] {{پیشرفت|10%}}
* [[/هواشناسی کوهستان/]] {{پیشرفت|10%}}
* [[/ایمنی و پیشگیری از خطر/]] {{پیشرفت|10%}}
* [[/کمک‌های نخستین در کوهستان/]] {{پیشرفت|10%}}
* [[/ارتفاع‌زدگی و سازگاری با ارتفاع/]] {{پیشرفت|10%}}
* [[/کوه‌پیمایی و پیمایش مسیر/]] {{پیشرفت|10%}}
* [[/صعود سنگی/]] {{پیشرفت|10%}}
* [[/صعود یخی و برفی/]] {{پیشرفت|10%}}
* [[/کوهنوردی زمستانی/]] {{پیشرفت|10%}}
* [[/کوهنوردی گروهی/]] {{پیشرفت|10%}}
* [[/کمپینگ و شب‌مانی در کوهستان/]] {{پیشرفت|10%}}
* [[/محیط زیست کوهستان/]] {{پیشرفت|10%}}
* [[/اصول اخلاقی کوهنوردی/]] {{پیشرفت|10%}}
* [[/معرفی قله‌های ایران/]] {{پیشرفت|10%}}
* [[/معرفی رشته‌کوه‌های ایران/]] {{پیشرفت|10%}}
* [[/معرفی قله‌های جهان/]] {{پیشرفت|10%}}
* [[/درجه‌بندی دشواری مسیرها/]] {{پیشرفت|10%}}
* [[/برنامه‌ریزی صعود/]] {{پیشرفت|10%}}
* [[/ثبت و گزارش صعود/]] {{پیشرفت|10%}}
* [[/تاریخچهٔ کوهنوردی ایران/]] {{پیشرفت|10%}}
* [[/کوهنوردان نامدار ایران/]] {{پیشرفت|10%}}
[[رده:کوهنوردی]]</text>
      <sha1>iitpxsdsc1tu25cyvx9adv49dcyete7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>کاربر:Fwldom</title>
    <ns>2</ns>
    <id>39169</id>
    <revision>
      <id>135526</id>
      <parentid>135412</parentid>
      <timestamp>2026-10-04T08:09:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Fwldom</username>
        <id>26269</id>
      </contributor>
      <comment>/* آمار */ اصلاح ارقام</comment>
      <origin>135526</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1253" sha1="bv2ykioouotli7bey7dpkx50f0y47sk" xml:space="preserve">{نشان های من: &gt;&gt;&gt;
{{نشان مدیر}}
{{خوش آمد گویی صفحه کاربری}}
{{جعبه رنگی‌شده
| background-content-color = gold
| text-color = gold
| title = درود بر شما
| content = {{شعر|نستعلیق}}
{{ب|بیا تا جهان را به بد نسپریم|به کوشش همه دست نیکی بریم}} 
{{ب|نباشد همی نیک و بد ، پایدار|همان به که نیکی بود یادگار}}
{{پایان شعر}}
}}

== کتاب های ایجاد شده توسط من == 
* [[آموزش کامل خط فرمان ویندوز]] 
* [[مبانی شبکه‌های کامپیوتری و سخت‌افزار|مبانی شبکه‌های کامپیوتری و سخت افزار]]
* [[برنامه نویسی PSP]]
* [[زبان برنامه‌نویسی گو]]
* [[اپل]]
* [[سی‌اس‌اس|CSS]]
=== همکاری در کتاب های: === 
* [[پی‌اچ‌پی|پی اچ پی]]
* [[آموزش کار با تری‌دی مکس]]
* [[اچ‌تی‌ام‌ال]]

=== آمار ===
* الگو ها: ۴
* کتاب کامل: ۴
* کتاب ناقص: ۲
* [[کاربر:Fwldom/آمار|آمار کاربر]]

{{کاربر کوروش بزرگ}}

[[رده:کاربران ایران|{{PAGENAME}}]]</text>
      <sha1>bv2ykioouotli7bey7dpkx50f0y47sk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>اپل</title>
    <ns>0</ns>
    <id>42174</id>
    <revision>
      <id>135531</id>
      <parentid>135469</parentid>
      <timestamp>2026-10-04T08:32:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Fwldom</username>
        <id>26269</id>
      </contributor>
      <origin>135531</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1411" sha1="nf8rp6mvursehvgxm4wp5b2bpcv6pvn" xml:space="preserve">[[پرونده:Apple Headquarters, Cupertino, California.JPG|بندانگشتی|چپ|ورودی مقر اصلی اپل در کوپرتینو، کالیفرنیا، در خیابان اینفینیت لوپ ۱]]

این کتاب یک راهنمای استفاده از رایانه‌ها یا سیستم‌عامل اپل نیست؛ بلکه به دنیای اپل می‌پردازد، از جمله تاریخچه این شرکت، نوآوری‌های اصلی آن و همه چیزهایی که پیرامون این شرکتِ دارای نشان سیب گاززده وجود دارد.

:'''[[اپل/صفحه اصلی|صفحه اصلی]]'''
*[[اپل/تاریخچه|تاریخچه]] {{پیشرفت|100٪|۸ مهر ۱۴۰۵|کوتاه}}
*[[اپل/بنیان‌گذاران|بنیان‌گذاران]] {{پیشرفت|100٪|۸ مهر ۱۴۰۵|کوتاه}}
*[[اپل/رایانه‌ها|رایانه‌ها]] {{پیشرفت|1٪|۸ مهر ۱۴۰۵|کوتاه}}
*[[اپل/سیستم‌عامل‌ها|سیستم‌عامل‌ها]] {{پیشرفت|1٪|۸ مهر ۱۴۰۵|کوتاه}}
*[[اپل/iPod|آی‌پاد]] {{پیشرفت|1٪|۸ مهر ۱۴۰۵|کوتاه}}
*[[اپل/شکست‌های تجاری|شکست‌های تجاری]] {{پیشرفت|1٪|۸ مهر ۱۴۰۵|کوتاه}}
*[[اپل/دانستنی‌ها|دانستنی‌ها]] {{پیشرفت|1٪|۸ مهر ۱۴۰۵|کوتاه}}

[[رده:اپل]]</text>
      <sha1>nf8rp6mvursehvgxm4wp5b2bpcv6pvn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>اپل/صفحه اصلی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>42175</id>
    <revision>
      <id>135530</id>
      <parentid>135465</parentid>
      <timestamp>2026-10-04T08:32:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Fwldom</username>
        <id>26269</id>
      </contributor>
      <origin>135530</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="584" sha1="dclric8qq40kuzwnki8ath69g7487mk" xml:space="preserve">{{جلد
|عنوان=اپل
|زیرعنوان=تاریخ، محصولات و فناوری
|تصویر=Apple Headquarters, Cupertino, California.JPG
|متن جایگزین=ورودی ساختمان اصلی اپل در کوپرتینو، کالیفرنیا، در خیابان اینفینیت لوپ ۱
|px=300
|توضیح=این کتاب به تاریخچه، محصولات، فناوری‌ها و فعالیت‌های شرکت اپل می‌پردازد.
|وضعیت=در حال ویرایش
|درصد=10
|شروع=اپل/تاریخچه
|فهرست=اپل
}}

[[رده:اپل| ]]</text>
      <sha1>dclric8qq40kuzwnki8ath69g7487mk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>اپل/تاریخچه</title>
    <ns>0</ns>
    <id>42180</id>
    <revision>
      <id>135527</id>
      <parentid>135468</parentid>
      <timestamp>2026-10-04T08:13:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Fwldom</username>
        <id>26269</id>
      </contributor>
      <origin>135527</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="39540" sha1="dza6ukzy4fzddjv6sh4jr4kbt06tdt0" xml:space="preserve">{{ناوبری|فعلی=تاریخچه|بعدی=بنیان‌گذاران}}
* سعی شده در ویرایش این صفحه از پارسی سره استفاده شود!

== مقدمه ==
'''اپل''' یا '''Apple'''، همانند بسیاری از شرکت‌های رایانه‌ای دیگر، در قلب [[w:سیلیکون‌ولی|سیلیکون ولی]] پدید آمد. این شرکت در ۱ آوریل ۱۹۷۷ بنیان‌گذاری شد و در سال‌های بعد با رایانه‌های شخصی، سامانه‌عامل‌ها، دستگاه‌های قابل‌حمل و خدمات موسیقی دیجیتال، نقش مهمی در دگرگونی صنعت رایانه و رسانه‌های دیجیتال پیدا کرد.

=== فهرست ===
* [[#خاستگاه‌ها|خاستگاه‌ها]] 
* [[#سال‌های نخست|سال‌های نخست]] 
* [[#مکینتاش|مکینتاش]] 
* [[#سال‌های اخیر|سال‌های اخیر]]

== خاستگاه‌ها ==

پیش از هم‌بنیان‌گذاری شرکت، [[w:fa:استیو وازنیک|استیو وازنیک]] یک هکر ساده بود که در سال ۱۹۷۵، با الهام از رویدادهای آن زمان، شروع به سخنرانی در Homebrew Computer Club کرد.

در آن زمان تنها پردازنده‌های در دسترس، [[w:fa:اینتل ۸۰۸۰|اینتل ۸۰۸۰]] با بهای ۱۷۹ دلار و [[w:fa:موتورولا ۶۸۰۰۰|موتورولا ۶۸۰۰۰]] با بهای ۱۷۰ دلار بودند. وزنیاک تصمیم گرفت از ۶۸۰۰۰ استفاده کند، اما بهای هر دو پردازنده از توان مالی او بیرون بود. ازاین‌رو، تا زمانی که بتواند توان خرید یک CPU را پیدا کند، به مشاهده، یادگیری و طراحی رایانه‌های خود روی کاغذ پرداخت.

هنگامی که [[w:fa:موس تکنالوجی|موس تکنالوجی]] در سال ۱۹۷۶ تراشهٔ ۶۵۰۲ را با بهای ناچیز ۲۵ دلار عرضه کرد، وزنیاک بی‌درنگ شروع به نوشتن گونه‌ای از زبان برنامه‌نویسی [[w:بیسیک|BASIC]] برای پردازندهٔ تازه کرد. پس از پایان کار، طراحی رایانه‌ای را آغاز کرد که بتواند این زبان را اجرا کند. تراشهٔ ۶۵۰۲ به‌وسیلهٔ همان گروهی طراحی شده بود که ۶۸۰۰ را طراحی کرده بودند؛ موضوعی که با توجه به این‌که بسیاری از کارکنان سیلیکون ولی شرکت‌های خود را ترک می‌کردند تا شرکت‌های تازه‌ای بنیان بگذارند، چندان شگفت‌آور نبود. طراحی پیشین رایانهٔ وزنیاک بر پایهٔ ۶۸۰۰ تنها به چند تغییر کوچک نیاز داشت تا بتواند از پردازندهٔ تازه استفاده کند.

پس از کامل شدن دستگاه، وزنیاک بی‌درنگ در سخنرانی‌های خود در [[w:fa:باشگاه کامپیوتر هوم‌برو|باشگاه کامپیوتر هوم‌برو]] دربارهٔ آن صحبت کرد و سامانهٔ خود را برای نخستین بار در آنجا به نمایش گذاشت.

در همان‌جا او با دوست قدیمی خود، [[w:fa:استیو جابز|استیو جابز]]، دیدار کرد. جابز به کاربرد تجاری آیندهٔ این دستگاه‌های کوچک «سرگرمی» بسیار علاقه‌مند بود.

== سال‌های نخست ==

استیو جابز و استیو وزنیاک («دو استیو») از مدت‌ها پیش با یکدیگر دوست بودند. جابز توانست وزنیاک را قانع کند که دستگاه طراحی‌شدهٔ خود را مونتاژ کنند و همراه یکدیگر به فروش برسانند. جابز با مالک یک فروشگاه رایانه‌ای در همان منطقه، یعنی The Byte Shop، تماس گرفت و دستگاه را به او نشان داد. مالک فروشگاه به دستگاه علاقه‌مند شد و پذیرفت ۵۰ دستگاه رایانه را، هرکدام به بهای ۵۰۰ دلار، خریداری کند؛ اما نمی‌خواست رایانه‌ها به شکل کیت مونتاژ فروخته شوند و همهٔ دستگاه‌ها را به‌صورت کامل مونتاژشده می‌خواست؛ بنابراین، برای از دست ندادن قرارداد، جابز و وزنیاک باید همهٔ رایانه‌ها را خودشان مونتاژ می‌کردند، در حالی که نه کارخانه‌ای داشتند و نه پول لازم برای راه‌اندازی آن.

این دستگاه چند ویژگی جالب داشت. نخست این‌که می‌توانست به تلویزیون متصل شود و از آنجا که بسیاری از رایانه‌های آن زمان حتی وسیله‌ای برای نمایش تصویر نداشتند، این ویژگی نوآوری مهمی به‌شمار می‌رفت. متأسفانه نمایش تصویر بسیار کند بود و تنها ۶۰ نویسه در ثانیه نمایش می‌داد.

نام این دستگاه '''Apple I''' بود و ROMهایی داشت که کد را هنگام روشن شدن دستگاه بارگذاری می‌کردند؛ در نتیجه راه‌اندازی رایانه بسیار ساده بود. وزنیاک به اصرار [[w:fa:پاول ترل|پاول ترل]] همچنین ماژولی برای ارتباط رایانه با یک دستگاه پخش نوار کاست طراحی کرد تا برنامه‌ها بتوانند روی نوار بارگذاری و ذخیره شوند. این دستگاه برای آن زمان بسیار سریع بود و با سرعت ۱۲۰۰ bit/s می‌خواند و می‌نوشت.

مزیت Apple I در سادگی آن بود. این رایانه قدرت مناسبی داشت، اما وزنیاک توانسته بود آن را با تعداد نسبتاً کمی قطعه، در مقایسه با رایانه‌های رقیب، طراحی کند و ازاین‌رو دستگاه نسبتاً ارزان بود. توانایی وازنیک در ساده‌سازی مدارهای الکترونیکی برای کاهش هزینه، افسانه‌ای شده است و بخش بزرگی از این شهرت به طراحی Apple I و Apple II بازمی‌گردد.

پس از پیوستن دوست دیگری به نام [[w:fa:رونالد وین|رونالد وین]]، این سه نفر ساخت دستگاه‌ها را آغاز کردند. برای تهیهٔ پول خرید قطعات، از هر راهی که می‌توانستند استفاده کردند؛ از جمله یک رایانه و یک خودروی ون [[w:fa:فولکس‌واگن|فولکس‌واگن]] را فروختند و فضاهایی را از خانواده‌های خود گرفتند تا در آنجا رایانه‌ها را مونتاژ کنند. در ماه ژوئن توانستند رایانه‌ها را تحویل دهند و بهای آن‌ها را دریافت کنند.

نکتهٔ جالب این است که رایانه‌ها بدون قاب عرضه می‌شدند. خریدار باید خودش قاب دستگاه را می‌ساخت. از آن دوره عکس‌هایی وجود دارد که Apple I را درون یک جعبهٔ چوبی نشان می‌دهد. در مجموع ۲۰۰ دستگاه Apple I ساخته شد.

در همین زمان، وزنیاک از پیش به جانشین Apple I می‌اندیشید. بسیاری از انتخاب‌های طراحی رایانهٔ نخست به دلیل محدودیت‌های مالی‌ای بود که وزنیاک هنگام ساخت نمونهٔ اولیه با آن‌ها روبه‌رو شده بود. اما اکنون، پس از دریافت پول فروش رایانه‌ها، پول بیشتری در اختیار داشت و طراحی '''Apple II''' را آغاز کرد؛ رایانه‌ای که قرار بود پیشرفت بسیار بزرگی نسبت به نسل پیشین باشد. او این دستگاه را در آوریل ۱۹۷۷، در نخستین West Coast Computer Faire، برای عموم به نمایش گذاشت.

یکی از تفاوت‌های بنیادین، مدار تلویزیون بود که کاملاً از نو طراحی شده بود. این مدار اکنون داده‌های موجود در حافظهٔ رایانه را نمایش می‌داد و نه رشته‌های متنی را که پردازنده برای آن می‌فرستاد. Apple II می‌توانست افزون بر متن ساده، گرافیک و رنگ را نیز نمایش دهد.

جابز بر ساخت قاب و صفحه‌کلیدی بهتر از Apple I پافشاری کرد. ایدهٔ جابز این بود که رایانه پس از بیرون آوردن از جعبه، باید بی‌درنگ آمادهٔ کار باشد و کاربر نباید منتظر بماند یا قطعاتی را مونتاژ کند. این رایانه در واقع پیشرفت بزرگی نسبت به رایانهٔ فروخته‌شده به The Byte Shop بود، اما هنوز کامل نشده بود و برای آن باید BASIC نیز نوشته می‌شد تا کاربران بتوانند رایانه را برنامه‌ریزی کنند.

طراحی دستگاه بسیار پرهزینه‌تر از پیش‌بینی‌ها شده بود و پول شرکت رو به پایان بود. جابز از وین خواست از نظر مالی وارد کار شود، اما وین که چهار سال پیش از آن شکست تجاری‌ای را تجربه کرده بود، نپذیرفت و تصمیم گرفت از شرکت خارج شود. جابز با «مایک» مارکولا تماس گرفت. مارکولا که به پروژه باور داشت، ۲۵۰٬۰۰۰ دلار سرمایه‌گذاری کرد و این سه نفر در ۱ آوریل ۱۹۷۷ شرکت '''Apple Computer''' را بنیان گذاشتند.

با وجود پول موجود در حساب شرکت و قاب جدید، Apple II در سال ۱۹۷۶ معرفی شد و معمولاً پیدایش دوران رایانهٔ شخصی را با معرفی آن مرتبط می‌دانند. در دههٔ ۱۹۸۰ میلیون‌ها دستگاه رایانه فروخته شد. هنگامی که اپل وارد بازار بورس شد، ثروتی بیشتر از عرضهٔ اولیهٔ سهام Ford در سال ۱۹۵۶ ایجاد کرد و بیشترین شمار میلیونرهای ایجادشده به‌وسیلهٔ یک شرکت را در تاریخ به وجود آورد.

مدل‌های بسیاری از خانوادهٔ Apple II تولید شدند که از جملهٔ آن‌ها می‌توان به Apple IIe و Apple IIgs اشاره کرد. این رایانه‌ها تا اواخر دههٔ ۱۹۹۰ همچنان در بسیاری از مدرسه‌هایی که به‌روز نشده بودند مورد استفاده قرار می‌گرفتند.

== مکینتاش ==

در دههٔ ۱۹۸۰ اپل در بازار رایانه‌های شخصی به جایگاه مهمی رسید. در پی موفقیت این بازار، حتی غول بزرگی مانند [[w:fa:IBM|IBM]] نیز تصمیم گرفت وارد بازار شود و رایانهٔ شخصی خود را عرضه کرد. رایانهٔ IBM از سامانه‌عاملی استفاده می‌کرد که [[w:fa:Microsoft|Microsoft]] متعلق به [[w:fa:بیل گیتس|بیل گیتس]] آن را تولید کرده بود. این رایانه، با وجود عملکرد ضعیف‌تر نسبت به رقیبان، به پشتوانهٔ توان تجاری IBM به‌سرعت بخش بزرگی از بازار را به دست آورد. محصول IBM بیشتر به‌وسیلهٔ شرکت‌ها خریداری می‌شد، زیرا بهای بالایی داشت و عملکرد آن نیز چندان چشمگیر نبود.

بسیاری از شرکت‌های کوچک از Apple II استفاده می‌کردند، اما شرکت تصمیم گرفت دستگاه تازه‌ای عرضه کند و طراحان را برای ساخت سریع رایانه‌ای جدید، ویژهٔ بازار شرکت‌ها، تحت فشار گذاشت. طراحان '''Apple III''' را تولید کردند، هرچند خودشان از آن رضایت کامل نداشتند. آن‌ها در جریان طراحی، به دلیل محدودیت زمانی و تصمیم‌های مدیریتی، ناچار به مصالحه‌هایی شده بودند.

یکی از تصمیم‌های نادرست، نداشتن فن خنک‌کننده بود. گزارش شده است که جابز با وجود فن مخالف بود، زیرا آن را از نظر ظاهری زیبا نمی‌دانست. دستگاه تازه متأسفانه به شکست انجامید: به‌سادگی بیش از اندازه داغ می‌شد و بسیاری از مدل‌ها مجبور شدند برای اصلاح یا تعویض فراخوانده شوند. Apple III گران بود و با وجود معرفی نسخهٔ به‌روزشدهٔ آن در سال ۱۹۸۳، هرگز فروش خوبی پیدا نکرد.

در همین زمان، گروه‌های گوناگونی از کارشناسان فنی درون اپل سرگرم تکمیل رایانهٔ تازه‌ای بودند که بر پایهٔ پیشرفته‌ترین فناوری‌های موجود در آن زمان ساخته می‌شد. این فناوری‌ها شامل رابط کاربری گرافیکی، ماوس، برنامه‌نویسی شیءگرا و پشتیبانی از شبکه‌های رایانه‌ای بودند. از جملهٔ این توسعه‌دهندگان می‌توان به Jef Raskin و Bill Atkinson اشاره کرد. استیو جابز نیز آنان را تشویق می‌کرد، زیرا می‌خواست تمام شرکت بر توسعهٔ رایانهٔ جدید تمرکز کند.

هنگامی که جابز در دسامبر ۱۹۷۹ اجازه یافت از Xerox PARC دیدن کند و سامانهٔ Xerox Alto را دید، دریافت که رایانش در آستانهٔ یک دگرگونی تازه قرار دارد. او با دیدن آن رایانهٔ دارای رابط گرافیکی دریافت که رایانه‌های آن دوره به‌وسیلهٔ رایانه‌های تازه‌ای جایگزین خواهند شد که استفاده از آن‌ها ساده‌تر است و بنابراین برای عموم جذابیت بیشتری دارند.

او تصمیم گرفت اپل را به سوی رایانه‌های تازه سوق دهد. بدین ترتیب پروژهٔ '''Lisa''' و پس از آن پروژهٔ '''Macintosh''' شکل گرفت. جابز توانست به لطف توافقی برای پیش‌فروش یک میلیون سهم اپل پیش از عرضهٔ اولیهٔ سهام، که ارزشی نزدیک به ۱۸ میلیون دلار داشت، به آزمایشگاه‌های Xerox دسترسی پیدا کند و سه روز در آنجا بماند.

هنگامی که به آزمایشگاه‌ها رفت، با مخالفت برخی از طراحان Xerox روبه‌رو شد که جابز را مانند دزدی می‌دیدند که به کشتی‌ای پر از سکه‌های طلا حمله کرده است؛ هرچند بعدها برخی از آنان برای کار به اپل پیوستند.

Lisa در ژانویهٔ ۱۹۸۳ معرفی شد و ۱۰٬۰۰۰ دلار قیمت داشت. مانند بسیاری از محصولات بعدی، Lisa برای زمان خود بیش از اندازه نوآورانه و برای کاربرانی که بازار هدف آن بودند بیش از اندازه گران بود. اپل نتوانست بازار را به دست آورد و Lisa در سال ۱۹۸۶ کنار گذاشته شد.

در میانهٔ توسعهٔ Lisa، جابز تصمیم گرفت از این پروژه فاصله بگیرد و بر پروژهٔ Macintosh تمرکز کند؛ پروژه‌ای که در ابتدا قرار بود نسخه‌ای ارزان‌تر از Lisa باشد.

'''Apple Macintosh''' در سال ۱۹۸۴ با یک آگهی تلویزیونی که هنگام Super Bowl پخش شد، معرفی گردید. این آگهی که بعدها مشهور شد، بر پایهٔ رمان [[w:fa:۱۹۸۴ (رمان)|۱۹۸۴]] اثر [[w:fa:جرج اورول|جرج اورول]] ساخته شده بود و میان [[w:fa:برادر بزرگ|برادر بزرگ]] و IBM نوعی همانندی ایجاد می‌کرد؛ در حالی که Macintosh در نقش رهایی‌بخش ظاهر می‌شد.

آگهی با این جمله پایان می‌یافت:

«در ۲۴ ژانویه، Apple Computer، Macintosh را معرفی خواهد کرد؛ و خواهید دید چرا ۱۹۸۴ مانند «۱۹۸۴» نخواهد بود.»

رهایی‌ای که آگهی به آن اشاره می‌کرد، به GUI مربوط بود؛ رابطی که واقعاً به کاربران غیرمتخصص نیز اجازه می‌داد از رایانه استفاده کنند.

درون اپل، چهره‌ای به نام «بشارت‌دهندهٔ Mac» نیز به‌صورت خودجوش پدید آمد. این فرد که به برتری Macintosh نسبت به دیگر رایانه‌ها باور داشت، می‌کوشید آشنایان و دوستان خود را نیز قانع کند. نخستین بشارت‌دهندگان Mac در واقع برخی از کارکنان شرکت بودند.

Macintosh بنابراین یکی از پایه‌های اصلی موفقیت اپل شد، هرچند از نظر تجاری به موفقیتی که می‌توانست دست نیافت. در جریان دیدار [[w:fa:بیل گیتس|بیل گیتس]] از کوپرتینو، جابز پیش‌نمایشی از GUI مک را به او نشان داد.

در سال ۱۹۸۵، مایکروسافت [[w:fa:Microsoft Windows|Microsoft Windows]] را، به‌عنوان GUI برای سامانه‌های تولیدشده توسط IBM، عرضه کرد. اگرچه رابط گرافیکی اپل از محصول مایکروسافت بسیار پیشرفته‌تر بود، مایکروسافت برگ برنده‌ای داشت که اپل فاقد آن بود.

مایکروسافت از نظر قیمت برتری داشت. شرکت‌های بسیاری رایانهٔ IBM را کپی کرده بودند و نسخه‌های سازگار با آن را با بهایی کمتر از نمونهٔ اصلی می‌ساختند؛ بنابراین، اگرچه رایانه‌های سازگار با IBM از نظر فناوری نسبت به طراحی Macintosh ضعیف‌تر بودند، ارزان‌تر و فراگیرتر بودند و در نتیجه بخش بزرگی از بازار را به دست آوردند.

Microsoft و Windows از بزرگ‌ترین موفقیت‌های تجاری تاریخ سدهٔ بیستم به‌شمار می‌روند. پس از ظهور Windows، اپل همواره سهمی از بازار خود را از دست داد و دیگر نتوانست جایگاه نخست بازار رایانه‌های شخصی را به دست آورد. در سال ۲۰۰۳ اپل حدود ۳٪ از بازار رایانه‌های شخصی را در اختیار داشت، در حالی که جایگاه سوم در اختیار GNU Linux بود که حدود ۲٪ از رایانه‌های شخصی را مدیریت می‌کرد.

== سال‌های اخیر ==

پس از شکست [[w:fa:Macintosh Portable|Macintosh Portable]] در سال ۱۹۸۹، رایانهٔ قابل‌حمل تازه‌ای با نام '''PowerBook''' در سال ۱۹۹۰ معرفی شد. این نخستین محصولی بود که با همکاری [[w:fa:Sony|Sony]] طراحی شده بود و استانداردی برای رایانه‌های قابل‌حمل آینده ایجاد کرد.

PowerBook صفحه‌نمایش عمودی داشت که به‌وسیلهٔ یک لولا به صفحه‌کلید افقی متصل می‌شد. همچنین trackball و نوآوری‌های دیگری را معرفی کرد. این دستگاه با Mac OS ProDOS  یا A/UX، بنا بر انتخاب کاربر، عرضه می‌شد. PowerBook از شبکه‌های AppleTalk پشتیبانی می‌کرد و QuickTime نیز برای پشتیبانی چندرسانه‌ای در آن گنجانده شده بود.

در سال ۱۹۹۴ اپل با استفاده از PowerPC به‌عنوان پردازنده، تحول بزرگی در Macintosh ایجاد کرد. این پردازنده تفاوت چشمگیری با پردازنده‌های پیشین خانوادهٔ ۶۸۰۰۰ داشت. ازاین‌رو اپل مجبور شد یک لایهٔ شبیه‌سازی برای اجرای برنامه‌هایی که پیش از PowerPC ساخته شده بودند ایجاد کند.

پس از کشمکش قدرت درون شرکت با مدیرعامل تازه، John Sculley، جابز در سال ۱۹۸۵ تصمیم گرفت شرکت را ترک کند و شرکت تازه‌ای با نام NeXT Computer بنیان بگذارد. در آغاز، این شرکت بسیار نویدبخش به نظر می‌رسید، اما رایانه‌های آن نتوانستند فروش مناسبی پیدا کنند و شرکت به سوی ورشکستگی رفت.

در میانهٔ دههٔ ۱۹۹۰، اپل با بحران فروش و کمبود ایده روبه‌رو بود. جابز توانست هیئت‌مدیرهٔ اپل را قانع کند که NeXT Computer را خریداری کند و از NEXTSTEP، سامانه‌عاملی که NeXT توسعه داده بود، به‌عنوان پایهٔ نسخه‌های آیندهٔ Mac OS استفاده کند.

جابز مدیرعامل تازهٔ شرکت شد و توسعهٔ '''iMac''' را پیش برد. این مدل آن‌قدر خوب فروخت که اپل را از بحران مالی نجات داد و هزینهٔ توسعهٔ رایانه‌های آینده را فراهم کرد.

بسیاری از محصولات جدید از فناوری '''AirPort''' استفاده می‌کردند. این فناوری برای ساخت شبکه‌های بی‌سیم به کار می‌رفت. همچنین پردازنده‌های PowerPC G4 و '''iBook''' معرفی شدند.

در سال ۲۰۰۲ مدل تازهٔ '''iMac G4''' معرفی شد که پایه‌ای نیم‌کره‌ای داشت و از طریق بازویی فلزی و قابل‌چرخش به یک صفحه‌نمایش TFT متصل بود. تولید این مدل در تابستان ۲۰۰۴ متوقف شد.

مدل تازه، '''iMac G5'''، که بر پایهٔ PowerPC G5 بود، در ۳۱ اوت ۲۰۰۴ معرفی شد. این مدل تمام منطق رایانه را درون صفحه‌نمایش TFT جای داده بود. iMac جدید یکی از کم‌صداترین و باریک‌ترین رایانه‌های موجود در بازار بود.

در سال ۲۰۰۱ اپل '''Mac OS X''' را معرفی کرد؛ سامانه‌عاملی که بر پایهٔ NeXTStep ساخته شده بود. این سامانه امنیت و پایداری یک سامانهٔ Unix را با سادگی و ظرافت معمول محصولات اپل ترکیب می‌کرد.

Mac OS X هم برای کاربران حرفه‌ای و هم برای کاربران عادی طراحی شده بود؛ برخلاف نسخهٔ پیشین، یعنی '''Mac OS X Server 1.0'''، که هنوز رابط گرافیکی نسبتاً مشابهی با NextSTEP داشت و برای کاربران عادی چندان مناسب نبود و با رابط پیشین اپل، موسوم به «Apple Platinum»، هماهنگی چندانی نداشت.

با معرفی Mac OS X 10.0، اپل '''Classic Environment''' را نیز معرفی کرد؛ برنامه‌ای که امکان شبیه‌سازی محیط پیشین را در Mac OS X فراهم می‌کرد تا سازگاری با برنامه‌های قدیمی حفظ شود.

این محیط از چیزی سرچشمه می‌گرفت که در Mac OS X Server 1.0 و نسخهٔ آزمایشی عمومی Mac OS X، '''BlueBox''' نامیده می‌شد. این نام در برابر '''YellowBox'''، یعنی محیط بومی سامانه‌عامل جدید، به کار می‌رفت. همچنین بر پایهٔ شایعات، '''RedBox''' نیز قرار بود شبیه‌ساز APIهای (Application Programming Interface) Microsoft Windows باشد؛ مفهومی شبیه پروژهٔ Wine.

BlueBox برخلاف Classic Environment، کل سامانه‌عامل Mac OS 8.6، و بعدها Mac OS 9، را در یک صفحهٔ جداگانه یا مجازی شبیه‌سازی می‌کرد.

اپل همچنین کتابخانه‌های '''Carbon''' را منتشر کرد تا توسعه‌دهندگان بتوانند برنامه‌های قدیمی را به‌سرعت به سامانه‌عامل جدید منتقل کنند.

رایانه‌های اپل مانند PowerBook و iMac به دلیل طراحی خود بارها در فیلم‌ها دیده می‌شوند. گاهی حتی قهرمانان داستان از رایانه‌های اپل استفاده می‌کنند، در حالی که «بدها» از رایانه‌های سازگار با IBM استفاده می‌کنند. یکی از نمونه‌های شناخته‌شدهٔ این موضوع فیلم Mission: Impossible است.

اپل افزون بر حوزهٔ رایانه، در زمینهٔ تجهیزات جانبی نیز فعالیت کرد. یکی از جالب‌ترین پیشرفت‌ها در حوزهٔ '''PDA'''ها رخ داد. اپل در سال ۱۹۹۳ محصول '''Newton''' را عرضه کرد؛ محصولی جالب که برای زمان خود بیش از اندازه پیشرو بود و در نتیجه موفقیت تجاری چندانی پیدا نکرد.

در سال ۱۹۹۰ رقابت فزایندهٔ Windows آغاز شده بود و اپل شاهد کاهش سهم خود از بازار بود؛ این سهم از ۲۰٪ در آغاز دههٔ ۱۹۹۰ به ۵٪ در پایان آن دهه رسید.

شرکت همچنین با بحران مالی روبه‌رو شد که اوج آن در ۶ اوت ۱۹۹۶ بود؛ زمانی که جابز اعلام کرد مایکروسافت ۱۵۰ میلیون سهم بدون حق رأی از اپل خریداری کرده است.

خرید این سهام به توافقی وابسته بود که بر اساس آن Microsoft Internet Explorer باید روی همهٔ رایانه‌های تولیدشده توسط اپل نصب می‌شد. مایکروسافت با اعلام ادامهٔ توسعهٔ مجموعهٔ Office برای Macintosh نیز از شرکت پشتیبانی کرد.

بحران مالی بعدها پشت سر گذاشته شد و سهام در اختیار مایکروسافت نیز بازخرید شد، هرچند سهم اپل از بازار همچنان کاهش یافت و در سال ۲۰۰۴ به ۳٪ رسید.

در ماه مه ۲۰۰۱، پس از گمانه‌زنی‌های فراوان، اپل اعلام کرد که زنجیره‌ای از فروشگاه‌های اختصاصی خود را در مراکز بزرگ رایانه‌ای ایالات متحده افتتاح خواهد کرد.

این فروشگاه‌ها با دو هدف بنیادین ایجاد شدند: جلوگیری از کاهش بیشتر سهم بازار و ایجاد رقابتی جدی با محصولات شرکت‌های دیگر که سود حاصل از لوازم جانبی را کاهش می‌دادند. در آغاز Apple Storeها در ایالات متحده افتتاح شدند، اما بعدها فروشگاه‌هایی در کشورهای دیگر نیز راه‌اندازی شدند.

در اکتبر ۲۰۰۱ اپل '''iPod''' را معرفی کرد؛ یک پخش‌کنندهٔ قابل‌حمل موسیقی دیجیتال. iPod بر پایهٔ یک هارددیسک کوچک ساخته شده بود و ظرفیت ذخیره‌سازی بالایی داشت. نخستین مدل می‌توانست تا ۵ GB آهنگ را در خود جای دهد.

اپل نسخه‌های گوناگونی از iPod را عرضه کرد که آن را کوچک‌تر و سبک‌تر می‌کردند. دستگاه بعدها با Windows نیز سازگار شد و قالب '''AAC''' نیز به قالب‌های پشتیبانی‌شده افزوده شد. ظرفیت دستگاه تا ۶۰ GB افزایش یافت و هزاران وسیلهٔ جانبی برای کاربردهای گوناگون آن ساخته شد؛ از جمله اتصال به دستگاه صوتی خانگی یا رادیوی خودرو.

اپل با توافقی با پنج شرکت بزرگ ضبط موسیقی، صنعت موسیقی را دگرگون کرد. این توافق به اپل اجازه می‌داد موسیقی را از طریق یک فروشگاه اینترنتی به فروش برساند.

نام این فروشگاه '''iTunes Music Store''' بود. در این فروشگاه می‌شد یک آهنگ را با بهای ۹۹ سنت و یک آلبوم کامل را با بهای ۹٫۹۹ دلار خریداری کرد. موسیقی خریداری‌شده از سایت بارگیری می‌شد و می‌توانست روی iPod یا رایانه پخش شود یا روی CD نوشته شود.

'''iTunes Music Store''' در سال ۲۰۰۳ راه‌اندازی شد و تنها در ۱۶ روز، ۲ میلیون آهنگ خریداری شد. این نتیجه چشمگیر بود، به‌ویژه با توجه به این‌که در آغاز تنها کاربران آمریکایی Macintosh می‌توانستند آهنگ‌ها را خریداری کنند.

پس از آن اپل iTunes را برای Windows عرضه کرد تا کاربران PC-Windows نیز بتوانند به فروشگاه برخط دسترسی داشته باشند.

اپل قصد داشت فروشگاه را برای کاربران سراسر جهان باز کند و در سال ۲۰۰۴ آن را برای کاربران کانادا، بریتانیا، فرانسه، ایتالیا، اتریش، بلژیک، فنلاند، یونان، لوکزامبورگ، هلند، پرتغال، آلمان و اسپانیا نیز در دسترس قرار داد.

در ژانویهٔ ۲۰۰۴ اپل نسخهٔ کوچک‌تر iPod را با نام '''iPod mini''' معرفی کرد. این دستگاه با استقبال بسیار گسترده‌ای روبه‌رو شد و تقاضا بسیار بیشتر از خوش‌بینانه‌ترین پیش‌بینی‌ها بود؛ به‌گونه‌ای که اپل برای تولید تعداد کافی دستگاه جهت پاسخ‌گویی به بازار با دشواری روبه‌رو شد.

در ژوئن ۲۰۰۴ اپل iTunes Music Store را در بریتانیا، فرانسه و آلمان معرفی کرد. نسخهٔ اروپایی آن در اکتبر همان سال راه‌اندازی شد.

در ۱۱ ژوئیهٔ ۲۰۰۴ اپل اعلام کرد که صدمین میلیونمین آهنگ از طریق iTunes Music Store فروخته شده است. خریدار این آهنگ یک PowerBook، یک iPod با ظرفیت ۴۰ GB و امکان بارگیری ۱۰٬۰۰۰ دلار آهنگ از سایت دریافت کرد.

در ۱۵ اکتبر ۲۰۰۴ اپل فروش آهنگ شمارهٔ ۱۵۰٬۰۰۰٬۰۰۰ را اعلام کرد. با وجود راه‌اندازی بسیاری از فروشگاه‌های موسیقی برخط از سوی رقبا، اپل بیش از ۷۰٪ سهم بازار را در اختیار داشت.

همچنین '''iPod Photo''' با ظرفیت‌های ۴۰ و ۶۰ GB معرفی شد. این دستگاه به کمک نمایشگر رنگی و یک وسیلهٔ جانبی می‌توانست عکس‌های گرفته‌شده با دوربین دیجیتال را ذخیره و نمایش دهد. در اکتبر، پشتیبانی از دیگر کشورهای اروپایی نیز افزوده شد و در ۲ نوامبر فروشگاه کانادا فعال شد.

در ۱۶ دسامبر ۲۰۰۴ اپل اعلام کرد که آهنگ شمارهٔ ۲۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰ را از طریق iTunes Music Store فروخته است.

در ژانویهٔ ۲۰۰۵ اپل نسخه‌ای کوچک‌تر از iPod را معرفی کرد که حتی از iPod mini نیز کوچک‌تر بود و '''iPod shuffle''' نام داشت.

این دستگاه یک پخش‌کنندهٔ موسیقی دیجیتال با ۵۱۲ MB یا ۱ GB حافظهٔ داخلی بود و برخلاف مدل‌های پیشین، هارددیسک نداشت. قیمت پایین‌تر آن با هدف جذب آخرین بخش از بازار پخش‌کننده‌های موسیقی دیجیتال عرضه شد که هنوز در اختیار iPod نبود.

یکی از انتقادهای واردشده به iPod shuffle، نداشتن نمایشگر بود.

در همین دوره '''Mac Mini''' نیز معرفی شد؛ رایانه‌ای کوچک، ساده و کمینه‌گرا که قیمت پایهٔ آن ۴۹۹ دلار بود. Mac Mini بدون صفحه‌کلید، نمایشگر یا ماوس فروخته می‌شد.

یکی از ویژگی‌های چشمگیر دستگاه، کم‌صدایی آن بود؛ به‌گونه‌ای که گاهی تنها صدای هارددیسک هنگام خواندن داده‌ها شنیده می‌شد.

از Mac Mini به دلیل تراشهٔ گرافیکی آن، یعنی '''ATI Radeon 9200''' با ۳۲ MB RAM، انتقاد شد؛ این تراشه قدیمی و کم‌توان دانسته می‌شد، به‌ویژه با عرضهٔ OS X Tiger که از '''CoreImage''' استفاده می‌کرد.

در ۲ مارس ۲۰۰۵ آهنگ شمارهٔ ۳۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰ فروخته شد. در iTunes Music Store به‌طور میانگین روزانه ۱٫۵ میلیون آهنگ خریداری می‌شد.

در ژوئن ۲۰۰۵ مجموعهٔ iPod یکپارچه شد و iPod Photo با ظرفیت‌های ۲۰ و ۶۰ GB باقی ماند. در نتیجه مجموعه شامل iPod Shuffle با ظرفیت‌های ۵۱۲ MB و ۱ GB، iPod Mini با نمایشگر تک‌رنگ و ظرفیت‌های ۴ و ۶ GB، و سرانجام iPod با نمایشگر رنگی و ظرفیت‌های ۲۰ و ۶۰ GB بود. همچنین گونه‌ای سیاه و سرخ با همکاری گروه U2 عرضه شد.

در ۶ ژوئن ۲۰۰۵، مدیرعامل اپل، استیو جابز، اعلام کرد که شرکت در میان‌مدت، یعنی طی دو سال، قصد دارد پردازنده‌های PowerPC را به‌طور کامل کنار بگذارد و تنها از پردازنده‌های '''x86''' ساخت Intel استفاده کند.

سازگاری نرم‌افزار از طریق بازکامپایل برنامه‌ها و استفاده از یک شبیه‌ساز نرم‌افزاری با نام '''Rosetta''' تأمین می‌شد. در جریان این اعلام، نسخه‌ای فعال از Mac OS X 10.4 برای پردازنده‌های Intel نیز نمایش داده شد.

مدیرعامل شرکت همچنین اعلام کرد که اپل به‌صورت محرمانه هر پنج نسخهٔ Mac OS X را بازکامپایل کرده است؛ پروژه‌ای که '''Marklar''' نام داشت؛ بنابراین، از دیدگاه سامانه‌عامل، انتقال به پردازنده‌های Intel فرایندی بدون دردسر خواهد بود.

همچنین تأیید شد که برد اصلی و BIOS رایانه‌های اپل با نمونه‌هایی که در رایانه‌های سازگار با IBM به‌طور معمول استفاده می‌شدند تفاوت خواهند داشت.

در ۲ اوت ۲۰۰۵ برای نخستین بار ماوسی با دو دکمه به بازار عرضه شد. '''Mighty Mouse''' نه‌تنها به استاندارد تک‌دکمه‌ای که ویژگی خاص محصولات اپل بود پایان داد، بلکه مجموعه‌ای از نوآوری‌های فنی مانند کلید پیمایش ۳۶۰ درجه و سطح حساس به لمس را نیز در خود داشت.

در ۷ سپتامبر ۲۰۰۵ '''iPod nano''' معرفی شد؛ مدلی تازه با ابعادی کوچک‌تر و طراحی‌ای نو. Nano جایگزین iPod mini شد که تولید آن متوقف گردید. این دستگاه در دو ظرفیت ۲ و ۴ GB و با بهای ۲۰۹ و ۲۶۹ یورو عرضه شد.

در ۱۲ اکتبر ۲۰۰۵ '''iPod video''' معرفی شد؛ مدلی باریک‌تر با نمایشگری بزرگ‌تر که می‌توانست تا ۱۵۰ ساعت ویدئو با قالب H.264، وضوح ۳۲۰×۲۴۰ و نرخ ۳۰fps را پخش کند و ظرفیت ذخیره‌سازی آن برای ۱۵۰٬۰۰۰ آهنگ و ۲۵٬۰۰۰ عکس نیز کافی بود.

iPod Video جایگزین iPod معمولی شد که تولید آن متوقف گردید. این مدل در دو ظرفیت ۳۰ و ۶۰ GB عرضه شد.

در ۱۰ ژانویهٔ ۲۰۰۶، در MacWorld Expo در سان‌فرانسیسکو، استیو جابز مجموعهٔ تازه‌ای از رایانه‌های قابل‌حمل '''MacBook Pro''' و مدل تازه‌ای از '''iMac''' را معرفی کرد.

هر دو دستگاه به پردازنده‌های Intel، یعنی Intel Core Duo با تراشهٔ Yonah، مجهز بودند. این نخستین گام اعلام‌شدهٔ اپل در روند انتقال تدریجی به پردازنده‌های Intel بود.

در ۱۶ مه ۲۰۰۶ شرکت رایانه‌های قابل‌حمل ردهٔ پایین '''iBook G4''' را با '''MacBook'''های مجهز به پردازنده‌های Core Duo جایگزین کرد.

سرانجام در ۷ اوت، شرکت رایانه‌های حرفه‌ای خود را نیز جایگزین کرد و '''PowerMac G5''' را با '''Mac Pro''' مبتنی بر پردازنده‌های Intel Xeon دو هسته‌ای عوض کرد.

در همان روز، ماشین‌های سرور تازهٔ '''Xserve''' نیز معرفی شدند و پردازنده‌های PowerPC G5 در آن‌ها با Intel Xeon جایگزین شد.

انتقالی که در آغاز قرار بود دو سال طول بکشد، در حدود ۱۰ ماه به پایان رسید.

[[رده:اپل]]</text>
      <sha1>dza6ukzy4fzddjv6sh4jr4kbt06tdt0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>135528</id>
      <parentid>135527</parentid>
      <timestamp>2026-10-04T08:13:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Fwldom</username>
        <id>26269</id>
      </contributor>
      <origin>135528</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="39567" sha1="fa2l2st22kf3u0ybmwei5x6lmb66gnw" xml:space="preserve">{{ناوبری|قبلی=صفحه اصلی|فعلی=تاریخچه|بعدی=بنیان‌گذاران}}
* سعی شده در ویرایش این صفحه از پارسی سره استفاده شود!

== مقدمه ==
'''اپل''' یا '''Apple'''، همانند بسیاری از شرکت‌های رایانه‌ای دیگر، در قلب [[w:سیلیکون‌ولی|سیلیکون ولی]] پدید آمد. این شرکت در ۱ آوریل ۱۹۷۷ بنیان‌گذاری شد و در سال‌های بعد با رایانه‌های شخصی، سامانه‌عامل‌ها، دستگاه‌های قابل‌حمل و خدمات موسیقی دیجیتال، نقش مهمی در دگرگونی صنعت رایانه و رسانه‌های دیجیتال پیدا کرد.

=== فهرست ===
* [[#خاستگاه‌ها|خاستگاه‌ها]] 
* [[#سال‌های نخست|سال‌های نخست]] 
* [[#مکینتاش|مکینتاش]] 
* [[#سال‌های اخیر|سال‌های اخیر]]

== خاستگاه‌ها ==

پیش از هم‌بنیان‌گذاری شرکت، [[w:fa:استیو وازنیک|استیو وازنیک]] یک هکر ساده بود که در سال ۱۹۷۵، با الهام از رویدادهای آن زمان، شروع به سخنرانی در Homebrew Computer Club کرد.

در آن زمان تنها پردازنده‌های در دسترس، [[w:fa:اینتل ۸۰۸۰|اینتل ۸۰۸۰]] با بهای ۱۷۹ دلار و [[w:fa:موتورولا ۶۸۰۰۰|موتورولا ۶۸۰۰۰]] با بهای ۱۷۰ دلار بودند. وزنیاک تصمیم گرفت از ۶۸۰۰۰ استفاده کند، اما بهای هر دو پردازنده از توان مالی او بیرون بود. ازاین‌رو، تا زمانی که بتواند توان خرید یک CPU را پیدا کند، به مشاهده، یادگیری و طراحی رایانه‌های خود روی کاغذ پرداخت.

هنگامی که [[w:fa:موس تکنالوجی|موس تکنالوجی]] در سال ۱۹۷۶ تراشهٔ ۶۵۰۲ را با بهای ناچیز ۲۵ دلار عرضه کرد، وزنیاک بی‌درنگ شروع به نوشتن گونه‌ای از زبان برنامه‌نویسی [[w:بیسیک|BASIC]] برای پردازندهٔ تازه کرد. پس از پایان کار، طراحی رایانه‌ای را آغاز کرد که بتواند این زبان را اجرا کند. تراشهٔ ۶۵۰۲ به‌وسیلهٔ همان گروهی طراحی شده بود که ۶۸۰۰ را طراحی کرده بودند؛ موضوعی که با توجه به این‌که بسیاری از کارکنان سیلیکون ولی شرکت‌های خود را ترک می‌کردند تا شرکت‌های تازه‌ای بنیان بگذارند، چندان شگفت‌آور نبود. طراحی پیشین رایانهٔ وزنیاک بر پایهٔ ۶۸۰۰ تنها به چند تغییر کوچک نیاز داشت تا بتواند از پردازندهٔ تازه استفاده کند.

پس از کامل شدن دستگاه، وزنیاک بی‌درنگ در سخنرانی‌های خود در [[w:fa:باشگاه کامپیوتر هوم‌برو|باشگاه کامپیوتر هوم‌برو]] دربارهٔ آن صحبت کرد و سامانهٔ خود را برای نخستین بار در آنجا به نمایش گذاشت.

در همان‌جا او با دوست قدیمی خود، [[w:fa:استیو جابز|استیو جابز]]، دیدار کرد. جابز به کاربرد تجاری آیندهٔ این دستگاه‌های کوچک «سرگرمی» بسیار علاقه‌مند بود.

== سال‌های نخست ==

استیو جابز و استیو وزنیاک («دو استیو») از مدت‌ها پیش با یکدیگر دوست بودند. جابز توانست وزنیاک را قانع کند که دستگاه طراحی‌شدهٔ خود را مونتاژ کنند و همراه یکدیگر به فروش برسانند. جابز با مالک یک فروشگاه رایانه‌ای در همان منطقه، یعنی The Byte Shop، تماس گرفت و دستگاه را به او نشان داد. مالک فروشگاه به دستگاه علاقه‌مند شد و پذیرفت ۵۰ دستگاه رایانه را، هرکدام به بهای ۵۰۰ دلار، خریداری کند؛ اما نمی‌خواست رایانه‌ها به شکل کیت مونتاژ فروخته شوند و همهٔ دستگاه‌ها را به‌صورت کامل مونتاژشده می‌خواست؛ بنابراین، برای از دست ندادن قرارداد، جابز و وزنیاک باید همهٔ رایانه‌ها را خودشان مونتاژ می‌کردند، در حالی که نه کارخانه‌ای داشتند و نه پول لازم برای راه‌اندازی آن.

این دستگاه چند ویژگی جالب داشت. نخست این‌که می‌توانست به تلویزیون متصل شود و از آنجا که بسیاری از رایانه‌های آن زمان حتی وسیله‌ای برای نمایش تصویر نداشتند، این ویژگی نوآوری مهمی به‌شمار می‌رفت. متأسفانه نمایش تصویر بسیار کند بود و تنها ۶۰ نویسه در ثانیه نمایش می‌داد.

نام این دستگاه '''Apple I''' بود و ROMهایی داشت که کد را هنگام روشن شدن دستگاه بارگذاری می‌کردند؛ در نتیجه راه‌اندازی رایانه بسیار ساده بود. وزنیاک به اصرار [[w:fa:پاول ترل|پاول ترل]] همچنین ماژولی برای ارتباط رایانه با یک دستگاه پخش نوار کاست طراحی کرد تا برنامه‌ها بتوانند روی نوار بارگذاری و ذخیره شوند. این دستگاه برای آن زمان بسیار سریع بود و با سرعت ۱۲۰۰ bit/s می‌خواند و می‌نوشت.

مزیت Apple I در سادگی آن بود. این رایانه قدرت مناسبی داشت، اما وزنیاک توانسته بود آن را با تعداد نسبتاً کمی قطعه، در مقایسه با رایانه‌های رقیب، طراحی کند و ازاین‌رو دستگاه نسبتاً ارزان بود. توانایی وازنیک در ساده‌سازی مدارهای الکترونیکی برای کاهش هزینه، افسانه‌ای شده است و بخش بزرگی از این شهرت به طراحی Apple I و Apple II بازمی‌گردد.

پس از پیوستن دوست دیگری به نام [[w:fa:رونالد وین|رونالد وین]]، این سه نفر ساخت دستگاه‌ها را آغاز کردند. برای تهیهٔ پول خرید قطعات، از هر راهی که می‌توانستند استفاده کردند؛ از جمله یک رایانه و یک خودروی ون [[w:fa:فولکس‌واگن|فولکس‌واگن]] را فروختند و فضاهایی را از خانواده‌های خود گرفتند تا در آنجا رایانه‌ها را مونتاژ کنند. در ماه ژوئن توانستند رایانه‌ها را تحویل دهند و بهای آن‌ها را دریافت کنند.

نکتهٔ جالب این است که رایانه‌ها بدون قاب عرضه می‌شدند. خریدار باید خودش قاب دستگاه را می‌ساخت. از آن دوره عکس‌هایی وجود دارد که Apple I را درون یک جعبهٔ چوبی نشان می‌دهد. در مجموع ۲۰۰ دستگاه Apple I ساخته شد.

در همین زمان، وزنیاک از پیش به جانشین Apple I می‌اندیشید. بسیاری از انتخاب‌های طراحی رایانهٔ نخست به دلیل محدودیت‌های مالی‌ای بود که وزنیاک هنگام ساخت نمونهٔ اولیه با آن‌ها روبه‌رو شده بود. اما اکنون، پس از دریافت پول فروش رایانه‌ها، پول بیشتری در اختیار داشت و طراحی '''Apple II''' را آغاز کرد؛ رایانه‌ای که قرار بود پیشرفت بسیار بزرگی نسبت به نسل پیشین باشد. او این دستگاه را در آوریل ۱۹۷۷، در نخستین West Coast Computer Faire، برای عموم به نمایش گذاشت.

یکی از تفاوت‌های بنیادین، مدار تلویزیون بود که کاملاً از نو طراحی شده بود. این مدار اکنون داده‌های موجود در حافظهٔ رایانه را نمایش می‌داد و نه رشته‌های متنی را که پردازنده برای آن می‌فرستاد. Apple II می‌توانست افزون بر متن ساده، گرافیک و رنگ را نیز نمایش دهد.

جابز بر ساخت قاب و صفحه‌کلیدی بهتر از Apple I پافشاری کرد. ایدهٔ جابز این بود که رایانه پس از بیرون آوردن از جعبه، باید بی‌درنگ آمادهٔ کار باشد و کاربر نباید منتظر بماند یا قطعاتی را مونتاژ کند. این رایانه در واقع پیشرفت بزرگی نسبت به رایانهٔ فروخته‌شده به The Byte Shop بود، اما هنوز کامل نشده بود و برای آن باید BASIC نیز نوشته می‌شد تا کاربران بتوانند رایانه را برنامه‌ریزی کنند.

طراحی دستگاه بسیار پرهزینه‌تر از پیش‌بینی‌ها شده بود و پول شرکت رو به پایان بود. جابز از وین خواست از نظر مالی وارد کار شود، اما وین که چهار سال پیش از آن شکست تجاری‌ای را تجربه کرده بود، نپذیرفت و تصمیم گرفت از شرکت خارج شود. جابز با «مایک» مارکولا تماس گرفت. مارکولا که به پروژه باور داشت، ۲۵۰٬۰۰۰ دلار سرمایه‌گذاری کرد و این سه نفر در ۱ آوریل ۱۹۷۷ شرکت '''Apple Computer''' را بنیان گذاشتند.

با وجود پول موجود در حساب شرکت و قاب جدید، Apple II در سال ۱۹۷۶ معرفی شد و معمولاً پیدایش دوران رایانهٔ شخصی را با معرفی آن مرتبط می‌دانند. در دههٔ ۱۹۸۰ میلیون‌ها دستگاه رایانه فروخته شد. هنگامی که اپل وارد بازار بورس شد، ثروتی بیشتر از عرضهٔ اولیهٔ سهام Ford در سال ۱۹۵۶ ایجاد کرد و بیشترین شمار میلیونرهای ایجادشده به‌وسیلهٔ یک شرکت را در تاریخ به وجود آورد.

مدل‌های بسیاری از خانوادهٔ Apple II تولید شدند که از جملهٔ آن‌ها می‌توان به Apple IIe و Apple IIgs اشاره کرد. این رایانه‌ها تا اواخر دههٔ ۱۹۹۰ همچنان در بسیاری از مدرسه‌هایی که به‌روز نشده بودند مورد استفاده قرار می‌گرفتند.

== مکینتاش ==

در دههٔ ۱۹۸۰ اپل در بازار رایانه‌های شخصی به جایگاه مهمی رسید. در پی موفقیت این بازار، حتی غول بزرگی مانند [[w:fa:IBM|IBM]] نیز تصمیم گرفت وارد بازار شود و رایانهٔ شخصی خود را عرضه کرد. رایانهٔ IBM از سامانه‌عاملی استفاده می‌کرد که [[w:fa:Microsoft|Microsoft]] متعلق به [[w:fa:بیل گیتس|بیل گیتس]] آن را تولید کرده بود. این رایانه، با وجود عملکرد ضعیف‌تر نسبت به رقیبان، به پشتوانهٔ توان تجاری IBM به‌سرعت بخش بزرگی از بازار را به دست آورد. محصول IBM بیشتر به‌وسیلهٔ شرکت‌ها خریداری می‌شد، زیرا بهای بالایی داشت و عملکرد آن نیز چندان چشمگیر نبود.

بسیاری از شرکت‌های کوچک از Apple II استفاده می‌کردند، اما شرکت تصمیم گرفت دستگاه تازه‌ای عرضه کند و طراحان را برای ساخت سریع رایانه‌ای جدید، ویژهٔ بازار شرکت‌ها، تحت فشار گذاشت. طراحان '''Apple III''' را تولید کردند، هرچند خودشان از آن رضایت کامل نداشتند. آن‌ها در جریان طراحی، به دلیل محدودیت زمانی و تصمیم‌های مدیریتی، ناچار به مصالحه‌هایی شده بودند.

یکی از تصمیم‌های نادرست، نداشتن فن خنک‌کننده بود. گزارش شده است که جابز با وجود فن مخالف بود، زیرا آن را از نظر ظاهری زیبا نمی‌دانست. دستگاه تازه متأسفانه به شکست انجامید: به‌سادگی بیش از اندازه داغ می‌شد و بسیاری از مدل‌ها مجبور شدند برای اصلاح یا تعویض فراخوانده شوند. Apple III گران بود و با وجود معرفی نسخهٔ به‌روزشدهٔ آن در سال ۱۹۸۳، هرگز فروش خوبی پیدا نکرد.

در همین زمان، گروه‌های گوناگونی از کارشناسان فنی درون اپل سرگرم تکمیل رایانهٔ تازه‌ای بودند که بر پایهٔ پیشرفته‌ترین فناوری‌های موجود در آن زمان ساخته می‌شد. این فناوری‌ها شامل رابط کاربری گرافیکی، ماوس، برنامه‌نویسی شیءگرا و پشتیبانی از شبکه‌های رایانه‌ای بودند. از جملهٔ این توسعه‌دهندگان می‌توان به Jef Raskin و Bill Atkinson اشاره کرد. استیو جابز نیز آنان را تشویق می‌کرد، زیرا می‌خواست تمام شرکت بر توسعهٔ رایانهٔ جدید تمرکز کند.

هنگامی که جابز در دسامبر ۱۹۷۹ اجازه یافت از Xerox PARC دیدن کند و سامانهٔ Xerox Alto را دید، دریافت که رایانش در آستانهٔ یک دگرگونی تازه قرار دارد. او با دیدن آن رایانهٔ دارای رابط گرافیکی دریافت که رایانه‌های آن دوره به‌وسیلهٔ رایانه‌های تازه‌ای جایگزین خواهند شد که استفاده از آن‌ها ساده‌تر است و بنابراین برای عموم جذابیت بیشتری دارند.

او تصمیم گرفت اپل را به سوی رایانه‌های تازه سوق دهد. بدین ترتیب پروژهٔ '''Lisa''' و پس از آن پروژهٔ '''Macintosh''' شکل گرفت. جابز توانست به لطف توافقی برای پیش‌فروش یک میلیون سهم اپل پیش از عرضهٔ اولیهٔ سهام، که ارزشی نزدیک به ۱۸ میلیون دلار داشت، به آزمایشگاه‌های Xerox دسترسی پیدا کند و سه روز در آنجا بماند.

هنگامی که به آزمایشگاه‌ها رفت، با مخالفت برخی از طراحان Xerox روبه‌رو شد که جابز را مانند دزدی می‌دیدند که به کشتی‌ای پر از سکه‌های طلا حمله کرده است؛ هرچند بعدها برخی از آنان برای کار به اپل پیوستند.

Lisa در ژانویهٔ ۱۹۸۳ معرفی شد و ۱۰٬۰۰۰ دلار قیمت داشت. مانند بسیاری از محصولات بعدی، Lisa برای زمان خود بیش از اندازه نوآورانه و برای کاربرانی که بازار هدف آن بودند بیش از اندازه گران بود. اپل نتوانست بازار را به دست آورد و Lisa در سال ۱۹۸۶ کنار گذاشته شد.

در میانهٔ توسعهٔ Lisa، جابز تصمیم گرفت از این پروژه فاصله بگیرد و بر پروژهٔ Macintosh تمرکز کند؛ پروژه‌ای که در ابتدا قرار بود نسخه‌ای ارزان‌تر از Lisa باشد.

'''Apple Macintosh''' در سال ۱۹۸۴ با یک آگهی تلویزیونی که هنگام Super Bowl پخش شد، معرفی گردید. این آگهی که بعدها مشهور شد، بر پایهٔ رمان [[w:fa:۱۹۸۴ (رمان)|۱۹۸۴]] اثر [[w:fa:جرج اورول|جرج اورول]] ساخته شده بود و میان [[w:fa:برادر بزرگ|برادر بزرگ]] و IBM نوعی همانندی ایجاد می‌کرد؛ در حالی که Macintosh در نقش رهایی‌بخش ظاهر می‌شد.

آگهی با این جمله پایان می‌یافت:

«در ۲۴ ژانویه، Apple Computer، Macintosh را معرفی خواهد کرد؛ و خواهید دید چرا ۱۹۸۴ مانند «۱۹۸۴» نخواهد بود.»

رهایی‌ای که آگهی به آن اشاره می‌کرد، به GUI مربوط بود؛ رابطی که واقعاً به کاربران غیرمتخصص نیز اجازه می‌داد از رایانه استفاده کنند.

درون اپل، چهره‌ای به نام «بشارت‌دهندهٔ Mac» نیز به‌صورت خودجوش پدید آمد. این فرد که به برتری Macintosh نسبت به دیگر رایانه‌ها باور داشت، می‌کوشید آشنایان و دوستان خود را نیز قانع کند. نخستین بشارت‌دهندگان Mac در واقع برخی از کارکنان شرکت بودند.

Macintosh بنابراین یکی از پایه‌های اصلی موفقیت اپل شد، هرچند از نظر تجاری به موفقیتی که می‌توانست دست نیافت. در جریان دیدار [[w:fa:بیل گیتس|بیل گیتس]] از کوپرتینو، جابز پیش‌نمایشی از GUI مک را به او نشان داد.

در سال ۱۹۸۵، مایکروسافت [[w:fa:Microsoft Windows|Microsoft Windows]] را، به‌عنوان GUI برای سامانه‌های تولیدشده توسط IBM، عرضه کرد. اگرچه رابط گرافیکی اپل از محصول مایکروسافت بسیار پیشرفته‌تر بود، مایکروسافت برگ برنده‌ای داشت که اپل فاقد آن بود.

مایکروسافت از نظر قیمت برتری داشت. شرکت‌های بسیاری رایانهٔ IBM را کپی کرده بودند و نسخه‌های سازگار با آن را با بهایی کمتر از نمونهٔ اصلی می‌ساختند؛ بنابراین، اگرچه رایانه‌های سازگار با IBM از نظر فناوری نسبت به طراحی Macintosh ضعیف‌تر بودند، ارزان‌تر و فراگیرتر بودند و در نتیجه بخش بزرگی از بازار را به دست آوردند.

Microsoft و Windows از بزرگ‌ترین موفقیت‌های تجاری تاریخ سدهٔ بیستم به‌شمار می‌روند. پس از ظهور Windows، اپل همواره سهمی از بازار خود را از دست داد و دیگر نتوانست جایگاه نخست بازار رایانه‌های شخصی را به دست آورد. در سال ۲۰۰۳ اپل حدود ۳٪ از بازار رایانه‌های شخصی را در اختیار داشت، در حالی که جایگاه سوم در اختیار GNU Linux بود که حدود ۲٪ از رایانه‌های شخصی را مدیریت می‌کرد.

== سال‌های اخیر ==

پس از شکست [[w:fa:Macintosh Portable|Macintosh Portable]] در سال ۱۹۸۹، رایانهٔ قابل‌حمل تازه‌ای با نام '''PowerBook''' در سال ۱۹۹۰ معرفی شد. این نخستین محصولی بود که با همکاری [[w:fa:Sony|Sony]] طراحی شده بود و استانداردی برای رایانه‌های قابل‌حمل آینده ایجاد کرد.

PowerBook صفحه‌نمایش عمودی داشت که به‌وسیلهٔ یک لولا به صفحه‌کلید افقی متصل می‌شد. همچنین trackball و نوآوری‌های دیگری را معرفی کرد. این دستگاه با Mac OS ProDOS  یا A/UX، بنا بر انتخاب کاربر، عرضه می‌شد. PowerBook از شبکه‌های AppleTalk پشتیبانی می‌کرد و QuickTime نیز برای پشتیبانی چندرسانه‌ای در آن گنجانده شده بود.

در سال ۱۹۹۴ اپل با استفاده از PowerPC به‌عنوان پردازنده، تحول بزرگی در Macintosh ایجاد کرد. این پردازنده تفاوت چشمگیری با پردازنده‌های پیشین خانوادهٔ ۶۸۰۰۰ داشت. ازاین‌رو اپل مجبور شد یک لایهٔ شبیه‌سازی برای اجرای برنامه‌هایی که پیش از PowerPC ساخته شده بودند ایجاد کند.

پس از کشمکش قدرت درون شرکت با مدیرعامل تازه، John Sculley، جابز در سال ۱۹۸۵ تصمیم گرفت شرکت را ترک کند و شرکت تازه‌ای با نام NeXT Computer بنیان بگذارد. در آغاز، این شرکت بسیار نویدبخش به نظر می‌رسید، اما رایانه‌های آن نتوانستند فروش مناسبی پیدا کنند و شرکت به سوی ورشکستگی رفت.

در میانهٔ دههٔ ۱۹۹۰، اپل با بحران فروش و کمبود ایده روبه‌رو بود. جابز توانست هیئت‌مدیرهٔ اپل را قانع کند که NeXT Computer را خریداری کند و از NEXTSTEP، سامانه‌عاملی که NeXT توسعه داده بود، به‌عنوان پایهٔ نسخه‌های آیندهٔ Mac OS استفاده کند.

جابز مدیرعامل تازهٔ شرکت شد و توسعهٔ '''iMac''' را پیش برد. این مدل آن‌قدر خوب فروخت که اپل را از بحران مالی نجات داد و هزینهٔ توسعهٔ رایانه‌های آینده را فراهم کرد.

بسیاری از محصولات جدید از فناوری '''AirPort''' استفاده می‌کردند. این فناوری برای ساخت شبکه‌های بی‌سیم به کار می‌رفت. همچنین پردازنده‌های PowerPC G4 و '''iBook''' معرفی شدند.

در سال ۲۰۰۲ مدل تازهٔ '''iMac G4''' معرفی شد که پایه‌ای نیم‌کره‌ای داشت و از طریق بازویی فلزی و قابل‌چرخش به یک صفحه‌نمایش TFT متصل بود. تولید این مدل در تابستان ۲۰۰۴ متوقف شد.

مدل تازه، '''iMac G5'''، که بر پایهٔ PowerPC G5 بود، در ۳۱ اوت ۲۰۰۴ معرفی شد. این مدل تمام منطق رایانه را درون صفحه‌نمایش TFT جای داده بود. iMac جدید یکی از کم‌صداترین و باریک‌ترین رایانه‌های موجود در بازار بود.

در سال ۲۰۰۱ اپل '''Mac OS X''' را معرفی کرد؛ سامانه‌عاملی که بر پایهٔ NeXTStep ساخته شده بود. این سامانه امنیت و پایداری یک سامانهٔ Unix را با سادگی و ظرافت معمول محصولات اپل ترکیب می‌کرد.

Mac OS X هم برای کاربران حرفه‌ای و هم برای کاربران عادی طراحی شده بود؛ برخلاف نسخهٔ پیشین، یعنی '''Mac OS X Server 1.0'''، که هنوز رابط گرافیکی نسبتاً مشابهی با NextSTEP داشت و برای کاربران عادی چندان مناسب نبود و با رابط پیشین اپل، موسوم به «Apple Platinum»، هماهنگی چندانی نداشت.

با معرفی Mac OS X 10.0، اپل '''Classic Environment''' را نیز معرفی کرد؛ برنامه‌ای که امکان شبیه‌سازی محیط پیشین را در Mac OS X فراهم می‌کرد تا سازگاری با برنامه‌های قدیمی حفظ شود.

این محیط از چیزی سرچشمه می‌گرفت که در Mac OS X Server 1.0 و نسخهٔ آزمایشی عمومی Mac OS X، '''BlueBox''' نامیده می‌شد. این نام در برابر '''YellowBox'''، یعنی محیط بومی سامانه‌عامل جدید، به کار می‌رفت. همچنین بر پایهٔ شایعات، '''RedBox''' نیز قرار بود شبیه‌ساز APIهای (Application Programming Interface) Microsoft Windows باشد؛ مفهومی شبیه پروژهٔ Wine.

BlueBox برخلاف Classic Environment، کل سامانه‌عامل Mac OS 8.6، و بعدها Mac OS 9، را در یک صفحهٔ جداگانه یا مجازی شبیه‌سازی می‌کرد.

اپل همچنین کتابخانه‌های '''Carbon''' را منتشر کرد تا توسعه‌دهندگان بتوانند برنامه‌های قدیمی را به‌سرعت به سامانه‌عامل جدید منتقل کنند.

رایانه‌های اپل مانند PowerBook و iMac به دلیل طراحی خود بارها در فیلم‌ها دیده می‌شوند. گاهی حتی قهرمانان داستان از رایانه‌های اپل استفاده می‌کنند، در حالی که «بدها» از رایانه‌های سازگار با IBM استفاده می‌کنند. یکی از نمونه‌های شناخته‌شدهٔ این موضوع فیلم Mission: Impossible است.

اپل افزون بر حوزهٔ رایانه، در زمینهٔ تجهیزات جانبی نیز فعالیت کرد. یکی از جالب‌ترین پیشرفت‌ها در حوزهٔ '''PDA'''ها رخ داد. اپل در سال ۱۹۹۳ محصول '''Newton''' را عرضه کرد؛ محصولی جالب که برای زمان خود بیش از اندازه پیشرو بود و در نتیجه موفقیت تجاری چندانی پیدا نکرد.

در سال ۱۹۹۰ رقابت فزایندهٔ Windows آغاز شده بود و اپل شاهد کاهش سهم خود از بازار بود؛ این سهم از ۲۰٪ در آغاز دههٔ ۱۹۹۰ به ۵٪ در پایان آن دهه رسید.

شرکت همچنین با بحران مالی روبه‌رو شد که اوج آن در ۶ اوت ۱۹۹۶ بود؛ زمانی که جابز اعلام کرد مایکروسافت ۱۵۰ میلیون سهم بدون حق رأی از اپل خریداری کرده است.

خرید این سهام به توافقی وابسته بود که بر اساس آن Microsoft Internet Explorer باید روی همهٔ رایانه‌های تولیدشده توسط اپل نصب می‌شد. مایکروسافت با اعلام ادامهٔ توسعهٔ مجموعهٔ Office برای Macintosh نیز از شرکت پشتیبانی کرد.

بحران مالی بعدها پشت سر گذاشته شد و سهام در اختیار مایکروسافت نیز بازخرید شد، هرچند سهم اپل از بازار همچنان کاهش یافت و در سال ۲۰۰۴ به ۳٪ رسید.

در ماه مه ۲۰۰۱، پس از گمانه‌زنی‌های فراوان، اپل اعلام کرد که زنجیره‌ای از فروشگاه‌های اختصاصی خود را در مراکز بزرگ رایانه‌ای ایالات متحده افتتاح خواهد کرد.

این فروشگاه‌ها با دو هدف بنیادین ایجاد شدند: جلوگیری از کاهش بیشتر سهم بازار و ایجاد رقابتی جدی با محصولات شرکت‌های دیگر که سود حاصل از لوازم جانبی را کاهش می‌دادند. در آغاز Apple Storeها در ایالات متحده افتتاح شدند، اما بعدها فروشگاه‌هایی در کشورهای دیگر نیز راه‌اندازی شدند.

در اکتبر ۲۰۰۱ اپل '''iPod''' را معرفی کرد؛ یک پخش‌کنندهٔ قابل‌حمل موسیقی دیجیتال. iPod بر پایهٔ یک هارددیسک کوچک ساخته شده بود و ظرفیت ذخیره‌سازی بالایی داشت. نخستین مدل می‌توانست تا ۵ GB آهنگ را در خود جای دهد.

اپل نسخه‌های گوناگونی از iPod را عرضه کرد که آن را کوچک‌تر و سبک‌تر می‌کردند. دستگاه بعدها با Windows نیز سازگار شد و قالب '''AAC''' نیز به قالب‌های پشتیبانی‌شده افزوده شد. ظرفیت دستگاه تا ۶۰ GB افزایش یافت و هزاران وسیلهٔ جانبی برای کاربردهای گوناگون آن ساخته شد؛ از جمله اتصال به دستگاه صوتی خانگی یا رادیوی خودرو.

اپل با توافقی با پنج شرکت بزرگ ضبط موسیقی، صنعت موسیقی را دگرگون کرد. این توافق به اپل اجازه می‌داد موسیقی را از طریق یک فروشگاه اینترنتی به فروش برساند.

نام این فروشگاه '''iTunes Music Store''' بود. در این فروشگاه می‌شد یک آهنگ را با بهای ۹۹ سنت و یک آلبوم کامل را با بهای ۹٫۹۹ دلار خریداری کرد. موسیقی خریداری‌شده از سایت بارگیری می‌شد و می‌توانست روی iPod یا رایانه پخش شود یا روی CD نوشته شود.

'''iTunes Music Store''' در سال ۲۰۰۳ راه‌اندازی شد و تنها در ۱۶ روز، ۲ میلیون آهنگ خریداری شد. این نتیجه چشمگیر بود، به‌ویژه با توجه به این‌که در آغاز تنها کاربران آمریکایی Macintosh می‌توانستند آهنگ‌ها را خریداری کنند.

پس از آن اپل iTunes را برای Windows عرضه کرد تا کاربران PC-Windows نیز بتوانند به فروشگاه برخط دسترسی داشته باشند.

اپل قصد داشت فروشگاه را برای کاربران سراسر جهان باز کند و در سال ۲۰۰۴ آن را برای کاربران کانادا، بریتانیا، فرانسه، ایتالیا، اتریش، بلژیک، فنلاند، یونان، لوکزامبورگ، هلند، پرتغال، آلمان و اسپانیا نیز در دسترس قرار داد.

در ژانویهٔ ۲۰۰۴ اپل نسخهٔ کوچک‌تر iPod را با نام '''iPod mini''' معرفی کرد. این دستگاه با استقبال بسیار گسترده‌ای روبه‌رو شد و تقاضا بسیار بیشتر از خوش‌بینانه‌ترین پیش‌بینی‌ها بود؛ به‌گونه‌ای که اپل برای تولید تعداد کافی دستگاه جهت پاسخ‌گویی به بازار با دشواری روبه‌رو شد.

در ژوئن ۲۰۰۴ اپل iTunes Music Store را در بریتانیا، فرانسه و آلمان معرفی کرد. نسخهٔ اروپایی آن در اکتبر همان سال راه‌اندازی شد.

در ۱۱ ژوئیهٔ ۲۰۰۴ اپل اعلام کرد که صدمین میلیونمین آهنگ از طریق iTunes Music Store فروخته شده است. خریدار این آهنگ یک PowerBook، یک iPod با ظرفیت ۴۰ GB و امکان بارگیری ۱۰٬۰۰۰ دلار آهنگ از سایت دریافت کرد.

در ۱۵ اکتبر ۲۰۰۴ اپل فروش آهنگ شمارهٔ ۱۵۰٬۰۰۰٬۰۰۰ را اعلام کرد. با وجود راه‌اندازی بسیاری از فروشگاه‌های موسیقی برخط از سوی رقبا، اپل بیش از ۷۰٪ سهم بازار را در اختیار داشت.

همچنین '''iPod Photo''' با ظرفیت‌های ۴۰ و ۶۰ GB معرفی شد. این دستگاه به کمک نمایشگر رنگی و یک وسیلهٔ جانبی می‌توانست عکس‌های گرفته‌شده با دوربین دیجیتال را ذخیره و نمایش دهد. در اکتبر، پشتیبانی از دیگر کشورهای اروپایی نیز افزوده شد و در ۲ نوامبر فروشگاه کانادا فعال شد.

در ۱۶ دسامبر ۲۰۰۴ اپل اعلام کرد که آهنگ شمارهٔ ۲۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰ را از طریق iTunes Music Store فروخته است.

در ژانویهٔ ۲۰۰۵ اپل نسخه‌ای کوچک‌تر از iPod را معرفی کرد که حتی از iPod mini نیز کوچک‌تر بود و '''iPod shuffle''' نام داشت.

این دستگاه یک پخش‌کنندهٔ موسیقی دیجیتال با ۵۱۲ MB یا ۱ GB حافظهٔ داخلی بود و برخلاف مدل‌های پیشین، هارددیسک نداشت. قیمت پایین‌تر آن با هدف جذب آخرین بخش از بازار پخش‌کننده‌های موسیقی دیجیتال عرضه شد که هنوز در اختیار iPod نبود.

یکی از انتقادهای واردشده به iPod shuffle، نداشتن نمایشگر بود.

در همین دوره '''Mac Mini''' نیز معرفی شد؛ رایانه‌ای کوچک، ساده و کمینه‌گرا که قیمت پایهٔ آن ۴۹۹ دلار بود. Mac Mini بدون صفحه‌کلید، نمایشگر یا ماوس فروخته می‌شد.

یکی از ویژگی‌های چشمگیر دستگاه، کم‌صدایی آن بود؛ به‌گونه‌ای که گاهی تنها صدای هارددیسک هنگام خواندن داده‌ها شنیده می‌شد.

از Mac Mini به دلیل تراشهٔ گرافیکی آن، یعنی '''ATI Radeon 9200''' با ۳۲ MB RAM، انتقاد شد؛ این تراشه قدیمی و کم‌توان دانسته می‌شد، به‌ویژه با عرضهٔ OS X Tiger که از '''CoreImage''' استفاده می‌کرد.

در ۲ مارس ۲۰۰۵ آهنگ شمارهٔ ۳۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰ فروخته شد. در iTunes Music Store به‌طور میانگین روزانه ۱٫۵ میلیون آهنگ خریداری می‌شد.

در ژوئن ۲۰۰۵ مجموعهٔ iPod یکپارچه شد و iPod Photo با ظرفیت‌های ۲۰ و ۶۰ GB باقی ماند. در نتیجه مجموعه شامل iPod Shuffle با ظرفیت‌های ۵۱۲ MB و ۱ GB، iPod Mini با نمایشگر تک‌رنگ و ظرفیت‌های ۴ و ۶ GB، و سرانجام iPod با نمایشگر رنگی و ظرفیت‌های ۲۰ و ۶۰ GB بود. همچنین گونه‌ای سیاه و سرخ با همکاری گروه U2 عرضه شد.

در ۶ ژوئن ۲۰۰۵، مدیرعامل اپل، استیو جابز، اعلام کرد که شرکت در میان‌مدت، یعنی طی دو سال، قصد دارد پردازنده‌های PowerPC را به‌طور کامل کنار بگذارد و تنها از پردازنده‌های '''x86''' ساخت Intel استفاده کند.

سازگاری نرم‌افزار از طریق بازکامپایل برنامه‌ها و استفاده از یک شبیه‌ساز نرم‌افزاری با نام '''Rosetta''' تأمین می‌شد. در جریان این اعلام، نسخه‌ای فعال از Mac OS X 10.4 برای پردازنده‌های Intel نیز نمایش داده شد.

مدیرعامل شرکت همچنین اعلام کرد که اپل به‌صورت محرمانه هر پنج نسخهٔ Mac OS X را بازکامپایل کرده است؛ پروژه‌ای که '''Marklar''' نام داشت؛ بنابراین، از دیدگاه سامانه‌عامل، انتقال به پردازنده‌های Intel فرایندی بدون دردسر خواهد بود.

همچنین تأیید شد که برد اصلی و BIOS رایانه‌های اپل با نمونه‌هایی که در رایانه‌های سازگار با IBM به‌طور معمول استفاده می‌شدند تفاوت خواهند داشت.

در ۲ اوت ۲۰۰۵ برای نخستین بار ماوسی با دو دکمه به بازار عرضه شد. '''Mighty Mouse''' نه‌تنها به استاندارد تک‌دکمه‌ای که ویژگی خاص محصولات اپل بود پایان داد، بلکه مجموعه‌ای از نوآوری‌های فنی مانند کلید پیمایش ۳۶۰ درجه و سطح حساس به لمس را نیز در خود داشت.

در ۷ سپتامبر ۲۰۰۵ '''iPod nano''' معرفی شد؛ مدلی تازه با ابعادی کوچک‌تر و طراحی‌ای نو. Nano جایگزین iPod mini شد که تولید آن متوقف گردید. این دستگاه در دو ظرفیت ۲ و ۴ GB و با بهای ۲۰۹ و ۲۶۹ یورو عرضه شد.

در ۱۲ اکتبر ۲۰۰۵ '''iPod video''' معرفی شد؛ مدلی باریک‌تر با نمایشگری بزرگ‌تر که می‌توانست تا ۱۵۰ ساعت ویدئو با قالب H.264، وضوح ۳۲۰×۲۴۰ و نرخ ۳۰fps را پخش کند و ظرفیت ذخیره‌سازی آن برای ۱۵۰٬۰۰۰ آهنگ و ۲۵٬۰۰۰ عکس نیز کافی بود.

iPod Video جایگزین iPod معمولی شد که تولید آن متوقف گردید. این مدل در دو ظرفیت ۳۰ و ۶۰ GB عرضه شد.

در ۱۰ ژانویهٔ ۲۰۰۶، در MacWorld Expo در سان‌فرانسیسکو، استیو جابز مجموعهٔ تازه‌ای از رایانه‌های قابل‌حمل '''MacBook Pro''' و مدل تازه‌ای از '''iMac''' را معرفی کرد.

هر دو دستگاه به پردازنده‌های Intel، یعنی Intel Core Duo با تراشهٔ Yonah، مجهز بودند. این نخستین گام اعلام‌شدهٔ اپل در روند انتقال تدریجی به پردازنده‌های Intel بود.

در ۱۶ مه ۲۰۰۶ شرکت رایانه‌های قابل‌حمل ردهٔ پایین '''iBook G4''' را با '''MacBook'''های مجهز به پردازنده‌های Core Duo جایگزین کرد.

سرانجام در ۷ اوت، شرکت رایانه‌های حرفه‌ای خود را نیز جایگزین کرد و '''PowerMac G5''' را با '''Mac Pro''' مبتنی بر پردازنده‌های Intel Xeon دو هسته‌ای عوض کرد.

در همان روز، ماشین‌های سرور تازهٔ '''Xserve''' نیز معرفی شدند و پردازنده‌های PowerPC G5 در آن‌ها با Intel Xeon جایگزین شد.

انتقالی که در آغاز قرار بود دو سال طول بکشد، در حدود ۱۰ ماه به پایان رسید.

[[رده:اپل]]</text>
      <sha1>fa2l2st22kf3u0ybmwei5x6lmb66gnw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>بحث کاربر:Ahmi778bhd</title>
    <ns>3</ns>
    <id>42184</id>
    <revision>
      <id>135491</id>
      <timestamp>2026-10-03T15:31:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>New user message</username>
        <id>8356</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>افزودن [[الگو:خوشامدید|پیام خوش‌آمد]] به صفحهٔ بحث کاربر تازه</comment>
      <origin>135491</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3655" sha1="0c68ndlt2eon7gmodwv67ojlu0nt532" xml:space="preserve">== خوش آمدید ==
[[File:Carl Spitzweg 021-detail.jpg|thumb|left|180px|خوش‌آمدید!]]
&lt;br/&gt;

سلام {{PAGENAME}}، به ویکی‌کتاب خوش آمدید. از مشارکت شما سپاسگزارم. امیدوارم که از اینجا خوشتان بیاید و تصمیم به ماندن بگیرید.  راهنماهای ویکی‌کتاب در [[راهنما:فهرست|اینجا]] است اما پیوندهای زیر برای کاربرهای جدید مفیدند:

{|
|- 
|[[پرونده:Noia 64 apps help index.png|30px|right|link=ویکی‌کتاب:ویکی‌کتاب چیست؟|ویکی‌نسک (ویکی‌کتاب) چیست؟]] || [[ویکی‌کتاب:ویکی‌کتاب چیست؟|ویکی‌نسک (ویکی‌کتاب) چیست؟]]
|- 
| [[پرونده:Nuvola apps ksig.png|30px|right|link=ویکی‌کتاب:آموزش سریع|آموزش سریع]] || [[ویکی‌کتاب:آموزش سریع|آموزش سریع]] آموزش کار با زبان مدیاویکی (محیط ویکی‌کتاب)
|-
| [[پرونده:Cscr-featured.svg|30px|right|link=ویکی‌کتاب:کتاب‌های برگزیده|کتاب‌های برگزیده]] || [[ویکی‌کتاب:کتاب‌های برگزیده|کتاب‌های برگزیده]] فهرستی از کتاب‌های برگزیده 
|-
| [[پرونده:Nuvola apps chat.png|30px|right|link=ویکی‌کتاب:میز تحریر|میز تحریر]]||[[ویکی‌کتاب:میز تحریر]]  برای گفتگو دربارهٔ مسائل فنی و سیاست‌ها.
|-
| [[پرونده:Nuvola_apps_bookcase_1.svg|30px|right|link=ویکی‌کتاب:خودآموز/کمک کردن در یکی از کتاب‌های موجود|کمک کردن در یکی از کتاب‌های موجود]]||[[ویکی‌کتاب:خودآموز/کمک کردن در یکی از کتاب‌های موجود|کمک کردن در یکی از کتاب‌های موجود]] راه‌های تکمیل و ویرایش ایبوک‌های ویکی‌کتاب
|-
|[[File:Bucket in the sand.svg|right|50px|link=ویکی‌کتاب:صفحه تمرین|صفحه تمرین]]||[[ویکی‌کتاب:صفحه تمرین|صفحه تمرین]] برای تمرین ویرایش
|-
|[[پرونده:Nuvola apps agent.svg|30px|right|link=w:ویکی‌کتاب:خودآموز|آموزش پیشرفته]]||[[w:ویکی‌پدیا:خودآموز|آموزش پیشرفته]]
|-
|'''پروژه‌های دیگر بنیاد'''||[[پرونده:Wikipedia-logo.png|20px|link=w:صفحه_اصلی|ویکی‌پدیا]][[پرونده:HSWikimedia.svg|25px|link=m:Special:Recentchanges|فراویکی]] [[پرونده:HSCommons.svg|25px|link=commons:Special:Recentchanges|ویکی‌انبار]][[پرونده:HSWNews.svg|25px|link=n:ویژه:تغییرات اخیر|ویکی‌خبر]] [[پرونده:HSWtionary.svg|25px|link=wikt:صفحه_اصلی|ویکی‌واژه]] [[پرونده:HSWQuote.svg|25px|link=q:صفحه_اصلی|ویکی‌گفتاورد]][[پرونده:HSWSource.svg|30px|link=s:صفحه_اصلی|ویکی‌نبشته]][[پرونده:Wikidata-logo.svg|25px|link=wikidata:صفحه_اصلی|ویکی‌داده]]
|}
امیدوارم از ''[[ویکی‌نسک:ویکی‌نسک‌نویسان|ویکی‌نسک‌نویس]]'' بودن لذت ببرید! لطفاً برای آزمایش از [[ویکی‌کتاب:گودال ماسه‌بازی]] استفاده کنید. باز هم خوش آمد می‌گویم.شاد باشید!


-- [[کاربر:New user message|New user message]] ([[بحث کاربر:New user message|بحث]]) ۳ اکتبر ۲۰۲۶، ساعت ۱۵:۳۱ (UTC)</text>
      <sha1>0c68ndlt2eon7gmodwv67ojlu0nt532</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>کوهنوردی/پیش‌گفتار</title>
    <ns>0</ns>
    <id>42185</id>
    <revision>
      <id>135497</id>
      <timestamp>2026-10-04T07:13:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Fwldom</username>
        <id>26269</id>
      </contributor>
      <comment>صفحه‌ای تازه حاوی «'''پیش‌گفتار'''  '''کوهنوردی''' یکی از فعالیت‌های ورزشی و طبیعت‌محور است که در آن انسان با پیمایش کوهستان و رویارویی با پستی‌وبلندی‌ها، شرایط جوی و مسیرهای گوناگون به ارتفاعات و قله‌ها دست می‌یابد. کوهنوردی می‌تواند از یک پیمایش ساده در دامن...» ایجاد کرد</comment>
      <origin>135497</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3757" sha1="pmyo5wzbl6wf81xh8xznpcge84bfrt7" xml:space="preserve">'''پیش‌گفتار'''

'''کوهنوردی''' یکی از فعالیت‌های ورزشی و طبیعت‌محور است که در آن انسان با پیمایش کوهستان و رویارویی با پستی‌وبلندی‌ها، شرایط جوی و مسیرهای گوناگون به ارتفاعات و قله‌ها دست می‌یابد. کوهنوردی می‌تواند از یک پیمایش ساده در دامنهٔ کوه آغاز شود و تا صعودهای فنی و دشوار در سنگ، برف و یخ ادامه پیدا کند. کوهنورد برای انجام این کار به آمادگی پیکری، شناخت محیط کوهستان، آشنایی با ابزارها و توانایی تصمیم‌گیری در شرایط گوناگون نیاز دارد.

کوهنوردی تنها رسیدن به قله نیست. آشنایی با طبیعت، رعایت ایمنی، همکاری با همنوردان، شناخت توانایی‌های فردی و احترام به محیط زیست بخش مهمی از این فعالیت به شمار می‌آید. یک کوهنورد باید بتواند میان هدف صعود و ایمنی خود و گروه تعادل برقرار کند و در شرایط خطرناک، بازگشت را نیز به‌عنوان بخشی از موفقیت بپذیرد.

کوهستان محیطی پویا و گاه پیش‌بینی‌ناپذیر است. تغییر ناگهانی هوا، مه، بارش برف و باران، رعدوبرق، یخ‌زدگی، سقوط سنگ، بهمن، گم‌شدن در مسیر و کاهش توان بدنی در ارتفاع از جمله خطرهایی هستند که ممکن است کوهنورد با آن‌ها روبه‌رو شود. ازاین‌رو، آموزش و آمادگی پیش از صعود اهمیت زیادی دارد.

[[../آمادگی پیکری/]]، [[../آمادگی روانی/]]، [[../افزارگان کوهنوردی/]]، [[../ناوبری و نقشه‌خوانی/]]، [[../هواشناسی کوهستان/]] و [[../ایمنی و پیشگیری از خطر/]] از دانش‌هایی هستند که به کوهنورد کمک می‌کنند با آمادگی بیشتری وارد کوهستان شود.

کوهنوردی همچنین می‌تواند زمینه‌ای برای شناخت جغرافیا و طبیعت یک سرزمین باشد. ایران با داشتن رشته‌کوه‌هایی مانند [[w:fa:رشته‌کوه البرز|البرز]] و [[w:fa:رشته‌کوه زاگرس|زاگرس]] و قله‌های گوناگون، محیط‌های متنوعی برای کوه‌پیمایی و کوهنوردی دارد. آشنایی با این کوه‌ها و قله‌ها بخش مهمی از شناخت کوهستان ایران است.

این کتاب می‌کوشد موضوع کوهنوردی را از جنبه‌های گوناگون بررسی کند؛ از آمادگی و تجهیزات گرفته تا مهارت‌های پیمایش، صعودهای فنی، ایمنی، محیط زیست و شناخت قله‌های ایران و جهان. هدف آن ارائهٔ ساختاری منظم برای آشنایی با این رشته و گردآوری دانش مرتبط با کوهستان است.

'''نکته:''' کوهنوردی فعالیتی است که می‌تواند از مسیرهای ساده و کم‌خطر تا صعودهای فنی و تخصصی گسترده باشد. مطالب آموزشی این دانشنامه جایگزین آموزش عملی زیر نظر مربی یا راهنمای واجد صلاحیت نیست، به‌ویژه در فعالیت‌های فنی و شرایط دشوار کوهستان.</text>
      <sha1>pmyo5wzbl6wf81xh8xznpcge84bfrt7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>135508</id>
      <parentid>135497</parentid>
      <timestamp>2026-10-04T07:37:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Fwldom</username>
        <id>26269</id>
      </contributor>
      <origin>135508</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3870" sha1="ka6yj411rlfckws0jm9u2xjvews4xvf" xml:space="preserve">{{ناوبری
|قبلی=کوهنوردی
|فعلی=پیش گفتار
|بعدی=تاریخچه کوهنوردی
}}
==پیش‌گفتار==

'''کوهنوردی''' یکی از فعالیت‌های ورزشی و طبیعت‌محور است که در آن انسان با پیمایش کوهستان و رویارویی با پستی‌وبلندی‌ها، شرایط جوی و مسیرهای گوناگون به ارتفاعات و قله‌ها دست می‌یابد. کوهنوردی می‌تواند از یک پیمایش ساده در دامنهٔ کوه آغاز شود و تا صعودهای فنی و دشوار در سنگ، برف و یخ ادامه پیدا کند. کوهنورد برای انجام این کار به آمادگی پیکری، شناخت محیط کوهستان، آشنایی با ابزارها و توانایی تصمیم‌گیری در شرایط گوناگون نیاز دارد.

کوهنوردی تنها رسیدن به قله نیست. آشنایی با طبیعت، رعایت ایمنی، همکاری با همنوردان، شناخت توانایی‌های فردی و احترام به محیط زیست بخش مهمی از این فعالیت به شمار می‌آید. یک کوهنورد باید بتواند میان هدف صعود و ایمنی خود و گروه تعادل برقرار کند و در شرایط خطرناک، بازگشت را نیز به‌عنوان بخشی از موفقیت بپذیرد.

کوهستان محیطی پویا و گاه پیش‌بینی‌ناپذیر است. تغییر ناگهانی هوا، مه، بارش برف و باران، رعدوبرق، یخ‌زدگی، سقوط سنگ، بهمن، گم‌شدن در مسیر و کاهش توان بدنی در ارتفاع از جمله خطرهایی هستند که ممکن است کوهنورد با آن‌ها روبه‌رو شود. ازاین‌رو، آموزش و آمادگی پیش از صعود اهمیت زیادی دارد.

[[../آمادگی پیکری/]]، [[../آمادگی روانی/]]، [[../افزارگان کوهنوردی/]]، [[../ناوبری و نقشه‌خوانی/]]، [[../هواشناسی کوهستان/]] و [[../ایمنی و پیشگیری از خطر/]] از دانش‌هایی هستند که به کوهنورد کمک می‌کنند با آمادگی بیشتری وارد کوهستان شود.

کوهنوردی همچنین می‌تواند زمینه‌ای برای شناخت جغرافیا و طبیعت یک سرزمین باشد. ایران با داشتن رشته‌کوه‌هایی مانند [[w:fa:رشته‌کوه البرز|البرز]] و [[w:fa:رشته‌کوه زاگرس|زاگرس]] و قله‌های گوناگون، محیط‌های متنوعی برای کوه‌پیمایی و کوهنوردی دارد. آشنایی با این کوه‌ها و قله‌ها بخش مهمی از شناخت کوهستان ایران است.

این کتاب می‌کوشد موضوع کوهنوردی را از جنبه‌های گوناگون بررسی کند؛ از آمادگی و تجهیزات گرفته تا مهارت‌های پیمایش، صعودهای فنی، ایمنی، محیط زیست و شناخت قله‌های ایران و جهان. هدف آن ارائهٔ ساختاری منظم برای آشنایی با این رشته و گردآوری دانش مرتبط با کوهستان است.

'''نکته:''' کوهنوردی فعالیتی است که می‌تواند از مسیرهای ساده و کم‌خطر تا صعودهای فنی و تخصصی گسترده باشد. مطالب آموزشی این دانشنامه جایگزین آموزش عملی زیر نظر مربی یا راهنمای واجد صلاحیت نیست، به‌ویژه در فعالیت‌های فنی و شرایط دشوار کوهستان.</text>
      <sha1>ka6yj411rlfckws0jm9u2xjvews4xvf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>135515</id>
      <parentid>135508</parentid>
      <timestamp>2026-10-04T07:44:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Fwldom</username>
        <id>26269</id>
      </contributor>
      <origin>135515</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3857" sha1="9un4t37xr5hxmaw7s6y8vtehri3falg" xml:space="preserve">{{ناوبری
|قبلی=../
|فعلی=پیش گفتار
|بعدی=تاریخچه کوهنوردی
}}
==پیش‌گفتار==

'''کوهنوردی''' یکی از فعالیت‌های ورزشی و طبیعت‌محور است که در آن انسان با پیمایش کوهستان و رویارویی با پستی‌وبلندی‌ها، شرایط جوی و مسیرهای گوناگون به ارتفاعات و قله‌ها دست می‌یابد. کوهنوردی می‌تواند از یک پیمایش ساده در دامنهٔ کوه آغاز شود و تا صعودهای فنی و دشوار در سنگ، برف و یخ ادامه پیدا کند. کوهنورد برای انجام این کار به آمادگی پیکری، شناخت محیط کوهستان، آشنایی با ابزارها و توانایی تصمیم‌گیری در شرایط گوناگون نیاز دارد.

کوهنوردی تنها رسیدن به قله نیست. آشنایی با طبیعت، رعایت ایمنی، همکاری با همنوردان، شناخت توانایی‌های فردی و احترام به محیط زیست بخش مهمی از این فعالیت به شمار می‌آید. یک کوهنورد باید بتواند میان هدف صعود و ایمنی خود و گروه تعادل برقرار کند و در شرایط خطرناک، بازگشت را نیز به‌عنوان بخشی از موفقیت بپذیرد.

کوهستان محیطی پویا و گاه پیش‌بینی‌ناپذیر است. تغییر ناگهانی هوا، مه، بارش برف و باران، رعدوبرق، یخ‌زدگی، سقوط سنگ، بهمن، گم‌شدن در مسیر و کاهش توان بدنی در ارتفاع از جمله خطرهایی هستند که ممکن است کوهنورد با آن‌ها روبه‌رو شود. ازاین‌رو، آموزش و آمادگی پیش از صعود اهمیت زیادی دارد.

[[../آمادگی پیکری/]]، [[../آمادگی روانی/]]، [[../افزارگان کوهنوردی/]]، [[../ناوبری و نقشه‌خوانی/]]، [[../هواشناسی کوهستان/]] و [[../ایمنی و پیشگیری از خطر/]] از دانش‌هایی هستند که به کوهنورد کمک می‌کنند با آمادگی بیشتری وارد کوهستان شود.

کوهنوردی همچنین می‌تواند زمینه‌ای برای شناخت جغرافیا و طبیعت یک سرزمین باشد. ایران با داشتن رشته‌کوه‌هایی مانند [[w:fa:رشته‌کوه البرز|البرز]] و [[w:fa:رشته‌کوه زاگرس|زاگرس]] و قله‌های گوناگون، محیط‌های متنوعی برای کوه‌پیمایی و کوهنوردی دارد. آشنایی با این کوه‌ها و قله‌ها بخش مهمی از شناخت کوهستان ایران است.

این کتاب می‌کوشد موضوع کوهنوردی را از جنبه‌های گوناگون بررسی کند؛ از آمادگی و تجهیزات گرفته تا مهارت‌های پیمایش، صعودهای فنی، ایمنی، محیط زیست و شناخت قله‌های ایران و جهان. هدف آن ارائهٔ ساختاری منظم برای آشنایی با این رشته و گردآوری دانش مرتبط با کوهستان است.

'''نکته:''' کوهنوردی فعالیتی است که می‌تواند از مسیرهای ساده و کم‌خطر تا صعودهای فنی و تخصصی گسترده باشد. مطالب آموزشی این دانشنامه جایگزین آموزش عملی زیر نظر مربی یا راهنمای واجد صلاحیت نیست، به‌ویژه در فعالیت‌های فنی و شرایط دشوار کوهستان.</text>
      <sha1>9un4t37xr5hxmaw7s6y8vtehri3falg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>135523</id>
      <parentid>135515</parentid>
      <timestamp>2026-10-04T08:04:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Fwldom</username>
        <id>26269</id>
      </contributor>
      <origin>135523</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3854" sha1="abo7ogadfw9xsgfggzsf2x25yfccz16" xml:space="preserve">{{ناوبری
|قبلی=
|فعلی=پیش گفتار
|بعدی=تاریخچه کوهنوردی
}}
==پیش‌گفتار==

'''کوهنوردی''' یکی از فعالیت‌های ورزشی و طبیعت‌محور است که در آن انسان با پیمایش کوهستان و رویارویی با پستی‌وبلندی‌ها، شرایط جوی و مسیرهای گوناگون به ارتفاعات و قله‌ها دست می‌یابد. کوهنوردی می‌تواند از یک پیمایش ساده در دامنهٔ کوه آغاز شود و تا صعودهای فنی و دشوار در سنگ، برف و یخ ادامه پیدا کند. کوهنورد برای انجام این کار به آمادگی پیکری، شناخت محیط کوهستان، آشنایی با ابزارها و توانایی تصمیم‌گیری در شرایط گوناگون نیاز دارد.

کوهنوردی تنها رسیدن به قله نیست. آشنایی با طبیعت، رعایت ایمنی، همکاری با همنوردان، شناخت توانایی‌های فردی و احترام به محیط زیست بخش مهمی از این فعالیت به شمار می‌آید. یک کوهنورد باید بتواند میان هدف صعود و ایمنی خود و گروه تعادل برقرار کند و در شرایط خطرناک، بازگشت را نیز به‌عنوان بخشی از موفقیت بپذیرد.

کوهستان محیطی پویا و گاه پیش‌بینی‌ناپذیر است. تغییر ناگهانی هوا، مه، بارش برف و باران، رعدوبرق، یخ‌زدگی، سقوط سنگ، بهمن، گم‌شدن در مسیر و کاهش توان بدنی در ارتفاع از جمله خطرهایی هستند که ممکن است کوهنورد با آن‌ها روبه‌رو شود. ازاین‌رو، آموزش و آمادگی پیش از صعود اهمیت زیادی دارد.

[[../آمادگی پیکری/]]، [[../آمادگی روانی/]]، [[../افزارگان کوهنوردی/]]، [[../ناوبری و نقشه‌خوانی/]]، [[../هواشناسی کوهستان/]] و [[../ایمنی و پیشگیری از خطر/]] از دانش‌هایی هستند که به کوهنورد کمک می‌کنند با آمادگی بیشتری وارد کوهستان شود.

کوهنوردی همچنین می‌تواند زمینه‌ای برای شناخت جغرافیا و طبیعت یک سرزمین باشد. ایران با داشتن رشته‌کوه‌هایی مانند [[w:fa:رشته‌کوه البرز|البرز]] و [[w:fa:رشته‌کوه زاگرس|زاگرس]] و قله‌های گوناگون، محیط‌های متنوعی برای کوه‌پیمایی و کوهنوردی دارد. آشنایی با این کوه‌ها و قله‌ها بخش مهمی از شناخت کوهستان ایران است.

این کتاب می‌کوشد موضوع کوهنوردی را از جنبه‌های گوناگون بررسی کند؛ از آمادگی و تجهیزات گرفته تا مهارت‌های پیمایش، صعودهای فنی، ایمنی، محیط زیست و شناخت قله‌های ایران و جهان. هدف آن ارائهٔ ساختاری منظم برای آشنایی با این رشته و گردآوری دانش مرتبط با کوهستان است.

'''نکته:''' کوهنوردی فعالیتی است که می‌تواند از مسیرهای ساده و کم‌خطر تا صعودهای فنی و تخصصی گسترده باشد. مطالب آموزشی این دانشنامه جایگزین آموزش عملی زیر نظر مربی یا راهنمای واجد صلاحیت نیست، به‌ویژه در فعالیت‌های فنی و شرایط دشوار کوهستان.</text>
      <sha1>abo7ogadfw9xsgfggzsf2x25yfccz16</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>کوهنوردی/کوهنوردان نامدار ایران</title>
    <ns>0</ns>
    <id>42186</id>
    <revision>
      <id>135499</id>
      <timestamp>2026-10-04T07:18:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Fwldom</username>
        <id>26269</id>
      </contributor>
      <comment>صفحه‌ای تازه حاوی «'''کوهنوردان نامدار ایران'''  ایران در چند دههٔ گذشته کوهنوردان و هیمالیانوردان برجسته‌ای داشته است که در صعودهای داخلی و بین‌المللی نقش مهمی ایفا کرده‌اند. برخی از آنان با صعود به قله‌های بلند جهان شناخته شده‌اند و برخی دیگر به دلیل فعالیت...» ایجاد کرد</comment>
      <origin>135499</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5357" sha1="28khz9rxkvpgglp0vcoys0vcxi7bbbu" xml:space="preserve">'''کوهنوردان نامدار ایران'''

ایران در چند دههٔ گذشته کوهنوردان و هیمالیانوردان برجسته‌ای داشته است که در صعودهای داخلی و بین‌المللی نقش مهمی ایفا کرده‌اند. برخی از آنان با صعود به قله‌های بلند جهان شناخته شده‌اند و برخی دیگر به دلیل فعالیت‌های آموزشی، ورزشی و توسعهٔ کوهنوردی در ایران اهمیت دارند.

این پودمان به معرفی کوتاه شماری از چهره‌های شناخته‌شدهٔ کوهنوردی ایران می‌پردازد. برای هر کوهنورد می‌توان در آینده صفحه‌ای جداگانه برای زندگی، صعودها، دستاوردها و فعالیت‌های او ایجاد کرد.

== محمد اوراز ==

[[w:fa:محمد اوراز|محمد اوراز]] از کوهنوردان برجستهٔ ایران و عضو تیم ملی کوهنوردی ایران بود. او در سال ۱۳۴۸ در نقده زاده شد و فعالیت جدی خود در کوهنوردی را از دههٔ ۱۳۶۰ آغاز کرد. او در سال ۱۳۷۶ در صعود به راکاپوشی شرکت کرد و سپس در سال ۱۳۷۷ همراه تیم ملی ایران به قلهٔ اورست صعود کرد.

اوراز در ادامهٔ فعالیت‌های خود در چندین برنامهٔ هیمالیا‌نوردی شرکت کرد. در سال ۱۳۸۲ هنگام تلاش برای صعود به گاشربروم ۱ در پاکستان، بر اثر سقوط بهمن دچار آسیب شد و پس از انتقال به بیمارستان درگذشت.

== مهدی عمیدی آهنگ ==

[[w:fa:مهدی عمیدی|مهدی عمیدی]] از کوهنوردان و هیمالیانوردان ایرانی بود که در برنامه‌های بین‌المللی کوهنوردی نیز فعالیت داشت. او در سال ۱۳۹۰ سرپرستی برنامه‌های صعود به اورست و لوتسه را بر عهده داشت و بر پایهٔ گزارش‌های منتشرشده، اورست را بدون استفاده از اکسیژن مصنوعی صعود کرد و سپس به قلهٔ لوتسه نیز رسید.

عمیدی همچنین از چهره‌های شناخته‌شدهٔ کوهنوردی خراسان بود و در برنامه‌های آموزشی و گروهی کوهنوردی فعالیت داشت.

== پروانه کاظمی ==

[[w:fa:پروانه کاظمی|پروانه کاظمی]] از کوهنوردان و هیمالیانوردان زن ایران است که با صعود به شماری از قله‌های بلند هیمالیا شناخته شده است. فعالیت او نمونه‌ای از حضور پررنگ‌تر زنان ایرانی در کوهنوردی ارتفاع و صعودهای برون‌مرزی است.

== مقبل هنرپژوه ==

[[w:fa:مقبل هنرپژوه|مقبل هنرپژوه]] از کوهنوردان ایرانی و از همنوردان محمد اوراز بود. او در برنامهٔ صعود به گاشربروم ۱ در سال ۱۳۸۲ همراه اوراز حضور داشت و پس از حادثهٔ سقوط بهمن زنده ماند.

== عیسی میرشکاری ==

عیسی میرشکاری از کوهنوردان ایرانی فعال در صعودهای بلند بود و در برنامه‌های هیمالیانوردی ایران حضور داشت.

== همایون بهزادی ==

همایون بهزادی از کوهنوردان و فعالان کوهستان ایران بود که در گسترش فرهنگ کوهنوردی و فعالیت‌های مرتبط با کوهستان نقش داشت.

== اهمیت کوهنوردان نامدار ==

معرفی کوهنوردان نامدار تنها به ثبت نام و فهرست کردن صعودها محدود نمی‌شود. بررسی زندگی و فعالیت آنان می‌تواند روند رشد کوهنوردی در ایران، تغییر روش‌های صعود، پیشرفت تجهیزات، شکل‌گیری تیم‌های ملی و باشگاه‌های کوهنوردی و افزایش حضور ایرانیان در صعودهای بین‌المللی را نشان دهد.

در این دانشنامه بهتر است اطلاعات مربوط به هر کوهنورد بر پایهٔ منابع معتبر گردآوری شود و میان '''دستاوردهای ورزشی، فعالیت‌های آموزشی و سایر فعالیت‌ها''' تفاوت گذاشته شود. همچنین دربارهٔ رکوردها و عنوان‌هایی مانند «نخستین ایرانی» یا «اولین صعود» باید از منابع معتبر استفاده شود، زیرا برخی از این عنوان‌ها ممکن است در منابع مختلف به شکل متفاوتی گزارش شده باشند.

== جستارهای وابسته ==

* [[../تاریخچهٔ کوهنوردی ایران/]]
* [[../معرفی قله‌های ایران/]]
* [[../معرفی رشته‌کوه‌های ایران/]]
* [[../تاریخچهٔ کوهنوردی/]]
* [[../کوهنوردی گروهی/]]</text>
      <sha1>28khz9rxkvpgglp0vcoys0vcxi7bbbu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>الگو:ناوبری</title>
    <ns>10</ns>
    <id>42187</id>
    <revision>
      <id>135500</id>
      <timestamp>2026-10-04T07:22:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Fwldom</username>
        <id>26269</id>
      </contributor>
      <comment>صفحه‌ای تازه حاوی «&lt;div style=&quot;margin:1.5em 0;padding:12px;border:1px solid #eaecf0;border-radius:12px;background:#f8f9fa;display:flex;align-items:center;justify-content:space-between;gap:10px;direction:rtl;&quot;&gt;  &lt;div style=&quot;flex:1;text-align:right;&quot;&gt; {{#if:{{{قبلی|}}}|[[{{{قبلی}}}|← '''{{{قبلی}}}''']]|&lt;span style=&quot;color:#72777d;&quot;&gt;—&lt;/span&gt;}} &lt;/div&gt;  &lt;div style=&quot;flex:1;text-align:center;font-weight:bold;font-size:1.05em;&quot;&gt; {{{فعلی|{{PAGE...» ایجاد کرد</comment>
      <origin>135500</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="621" sha1="n8ytyrspri0e91kxmru273w1qy3fbpn" xml:space="preserve">&lt;div style=&quot;margin:1.5em 0;padding:12px;border:1px solid #eaecf0;border-radius:12px;background:#f8f9fa;display:flex;align-items:center;justify-content:space-between;gap:10px;direction:rtl;&quot;&gt;

&lt;div style=&quot;flex:1;text-align:right;&quot;&gt;
{{#if:{{{قبلی|}}}|[[{{{قبلی}}}|← '''{{{قبلی}}}''']]|&lt;span style=&quot;color:#72777d;&quot;&gt;—&lt;/span&gt;}}
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;flex:1;text-align:center;font-weight:bold;font-size:1.05em;&quot;&gt;
{{{فعلی|{{PAGENAME}}}}}
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;flex:1;text-align:left;&quot;&gt;
{{#if:{{{بعدی|}}}|[['''{{{بعدی}}}''' →|{{{بعدی}}} →]]|&lt;span style=&quot;color:#72777d;&quot;&gt;—&lt;/span&gt;}}
&lt;/div&gt;

&lt;/div&gt;</text>
      <sha1>n8ytyrspri0e91kxmru273w1qy3fbpn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>135501</id>
      <parentid>135500</parentid>
      <timestamp>2026-10-04T07:23:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Fwldom</username>
        <id>26269</id>
      </contributor>
      <origin>135501</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1472" sha1="1hx90mjmofj0wljemrfy3jwuqaphpkf" xml:space="preserve">&lt;div dir=&quot;rtl&quot; style=&quot;margin:2em 0;padding:14px 16px;border:1px solid #dfe3e8;border-radius:16px;background:linear-gradient(135deg,#ffffff,#f6f8fa);box-shadow:0 2px 8px rgba(0,0,0,.06);display:flex;align-items:center;gap:12px;&quot;&gt;

&lt;div style=&quot;flex:1;min-width:0;&quot;&gt;
{{#if:{{{قبلی|}}}|
&lt;div style=&quot;border:1px solid #dfe3e8;border-radius:12px;background:#fff;padding:10px 14px;text-align:right;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-size:.75em;color:#72777d;display:block;margin-bottom:3px;&quot;&gt;قبلی&lt;/span&gt;
[[{{{قبلی}}}|&lt;span style=&quot;font-weight:600;&quot;&gt;← {{{قبلی}}}&lt;/span&gt;]]
&lt;/div&gt;
|
&lt;div style=&quot;border:1px solid #eaecf0;border-radius:12px;padding:10px 14px;color:#a2a9b1;text-align:right;&quot;&gt;قبلی&lt;br&gt;—&lt;/div&gt;
}}
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;flex:1.2;min-width:0;text-align:center;padding:4px 8px;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;font-size:.72em;color:#72777d;margin-bottom:4px;&quot;&gt;اکنون در&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-weight:700;font-size:1.05em;overflow-wrap:anywhere;&quot;&gt;
{{{فعلی|{{PAGENAME}}}}}
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;flex:1;min-width:0;&quot;&gt;
{{#if:{{{بعدی|}}}|
&lt;div style=&quot;border:1px solid #dfe3e8;border-radius:12px;background:#fff;padding:10px 14px;text-align:left;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-size:.75em;color:#72777d;display:block;margin-bottom:3px;&quot;&gt;بعدی&lt;/span&gt;
[[{{{بعدی}}}|&lt;span style=&quot;font-weight:600;&quot;&gt;{{{بعدی}}} →&lt;/span&gt;]]
&lt;/div&gt;
|
&lt;div style=&quot;border:1px solid #eaecf0;border-radius:12px;padding:10px 14px;color:#a2a9b1;text-align:left;&quot;&gt;بعدی&lt;br&gt;—&lt;/div&gt;
}}
&lt;/div&gt;

&lt;/div&gt;</text>
      <sha1>1hx90mjmofj0wljemrfy3jwuqaphpkf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>135503</id>
      <parentid>135501</parentid>
      <timestamp>2026-10-04T07:29:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Fwldom</username>
        <id>26269</id>
      </contributor>
      <origin>135503</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1472" sha1="0cqq77dvgb822ia0g6xqc8hu6upy5es" xml:space="preserve">&lt;div dir=&quot;rtl&quot; style=&quot;margin:2em 0;padding:14px 16px;border:1px solid #dfe3e8;border-radius:16px;background:linear-gradient(135deg,#ffffff,#f6f8fa);box-shadow:0 2px 8px rgba(0,0,0,.06);display:flex;align-items:center;gap:12px;&quot;&gt;

&lt;div style=&quot;flex:1;min-width:0;&quot;&gt;
{{#if:{{{قبلی|}}}|
&lt;div style=&quot;border:1px solid #dfe3e8;border-radius:12px;background:#fff;padding:10px 14px;text-align:right;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-size:.75em;color:#72777d;display:block;margin-bottom:3px;&quot;&gt;قبلی&lt;/span&gt;
[[{{{قبلی}}}|&lt;span style=&quot;font-weight:600;&quot;&gt;→ {{{قبلی}}}&lt;/span&gt;]]
&lt;/div&gt;
|
&lt;div style=&quot;border:1px solid #eaecf0;border-radius:12px;padding:10px 14px;color:#a2a9b1;text-align:right;&quot;&gt;قبلی&lt;br&gt;—&lt;/div&gt;
}}
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;flex:1.2;min-width:0;text-align:center;padding:4px 8px;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;font-size:.72em;color:#72777d;margin-bottom:4px;&quot;&gt;اکنون در&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-weight:700;font-size:1.05em;overflow-wrap:anywhere;&quot;&gt;
{{{فعلی|{{PAGENAME}}}}}
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;flex:1;min-width:0;&quot;&gt;
{{#if:{{{بعدی|}}}|
&lt;div style=&quot;border:1px solid #dfe3e8;border-radius:12px;background:#fff;padding:10px 14px;text-align:left;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-size:.75em;color:#72777d;display:block;margin-bottom:3px;&quot;&gt;بعدی&lt;/span&gt;
[[{{{بعدی}}}|&lt;span style=&quot;font-weight:600;&quot;&gt;{{{بعدی}}} ←&lt;/span&gt;]]
&lt;/div&gt;
|
&lt;div style=&quot;border:1px solid #eaecf0;border-radius:12px;padding:10px 14px;color:#a2a9b1;text-align:left;&quot;&gt;بعدی&lt;br&gt;—&lt;/div&gt;
}}
&lt;/div&gt;

&lt;/div&gt;</text>
      <sha1>0cqq77dvgb822ia0g6xqc8hu6upy5es</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>135504</id>
      <parentid>135503</parentid>
      <timestamp>2026-10-04T07:31:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Fwldom</username>
        <id>26269</id>
      </contributor>
      <origin>135504</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1445" sha1="rxtwndyr1oj6uga42ksq05qadc3e37x" xml:space="preserve">&lt;div dir=&quot;rtl&quot; style=&quot;margin:2em 0;padding:14px 16px;border:1px solid #dfe3e8;border-radius:16px;background:linear-gradient(135deg,#ffffff,#f6f8fa);box-shadow:0 2px 8px rgba(0,0,0,.06);display:flex;align-items:center;gap:12px;&quot;&gt;

&lt;div style=&quot;flex:1;min-width:0;&quot;&gt;
{{#if:{{{قبلی|}}}|
&lt;div style=&quot;border:1px solid #dfe3e8;border-radius:12px;background:#fff;padding:10px 14px;text-align:right;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-size:.75em;color:#72777d;display:block;margin-bottom:3px;&quot;&gt;قبلی&lt;/span&gt;
[[{{{قبلی}}}|&lt;span style=&quot;font-weight:600;&quot;&gt;→ {&lt;/span&gt;]]
&lt;/div&gt;
|
&lt;div style=&quot;border:1px solid #eaecf0;border-radius:12px;padding:10px 14px;color:#a2a9b1;text-align:right;&quot;&gt;قبلی&lt;br&gt;—&lt;/div&gt;
}}
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;flex:1.2;min-width:0;text-align:center;padding:4px 8px;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;font-size:.72em;color:#72777d;margin-bottom:4px;&quot;&gt;اکنون در&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-weight:700;font-size:1.05em;overflow-wrap:anywhere;&quot;&gt;
{{{فعلی|{{PAGENAME}}}}}
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;flex:1;min-width:0;&quot;&gt;
{{#if:{{{بعدی|}}}|
&lt;div style=&quot;border:1px solid #dfe3e8;border-radius:12px;background:#fff;padding:10px 14px;text-align:left;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-size:.75em;color:#72777d;display:block;margin-bottom:3px;&quot;&gt;بعدی&lt;/span&gt;
[[{{{بعدی}}}|&lt;span style=&quot;font-weight:600;&quot;&gt; ←&lt;/span&gt;]]
&lt;/div&gt;
|
&lt;div style=&quot;border:1px solid #eaecf0;border-radius:12px;padding:10px 14px;color:#a2a9b1;text-align:left;&quot;&gt;بعدی&lt;br&gt;—&lt;/div&gt;
}}
&lt;/div&gt;

&lt;/div&gt;</text>
      <sha1>rxtwndyr1oj6uga42ksq05qadc3e37x</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>135505</id>
      <parentid>135504</parentid>
      <timestamp>2026-10-04T07:32:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Fwldom</username>
        <id>26269</id>
      </contributor>
      <origin>135505</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1443" sha1="elqed4tgtwplnaogssies6jji5j9ah9" xml:space="preserve">&lt;div dir=&quot;rtl&quot; style=&quot;margin:2em 0;padding:14px 16px;border:1px solid #dfe3e8;border-radius:16px;background:linear-gradient(135deg,#ffffff,#f6f8fa);box-shadow:0 2px 8px rgba(0,0,0,.06);display:flex;align-items:center;gap:12px;&quot;&gt;

&lt;div style=&quot;flex:1;min-width:0;&quot;&gt;
{{#if:{{{قبلی|}}}|
&lt;div style=&quot;border:1px solid #dfe3e8;border-radius:12px;background:#fff;padding:10px 14px;text-align:right;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-size:.75em;color:#72777d;display:block;margin-bottom:3px;&quot;&gt;قبلی&lt;/span&gt;
[[{{{قبلی}}}&lt;span style=&quot;font-weight:600;&quot;&gt;→ {&lt;/span&gt;]]
&lt;/div&gt;
|
&lt;div style=&quot;border:1px solid #eaecf0;border-radius:12px;padding:10px 14px;color:#a2a9b1;text-align:right;&quot;&gt;قبلی&lt;br&gt;—&lt;/div&gt;
}}
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;flex:1.2;min-width:0;text-align:center;padding:4px 8px;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;font-size:.72em;color:#72777d;margin-bottom:4px;&quot;&gt;اکنون در&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-weight:700;font-size:1.05em;overflow-wrap:anywhere;&quot;&gt;
{{{فعلی|{{PAGENAME}}}}}
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;flex:1;min-width:0;&quot;&gt;
{{#if:{{{بعدی|}}}|
&lt;div style=&quot;border:1px solid #dfe3e8;border-radius:12px;background:#fff;padding:10px 14px;text-align:left;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-size:.75em;color:#72777d;display:block;margin-bottom:3px;&quot;&gt;بعدی&lt;/span&gt;
[[{{{بعدی}}}&lt;span style=&quot;font-weight:600;&quot;&gt; ←&lt;/span&gt;]]
&lt;/div&gt;
|
&lt;div style=&quot;border:1px solid #eaecf0;border-radius:12px;padding:10px 14px;color:#a2a9b1;text-align:left;&quot;&gt;بعدی&lt;br&gt;—&lt;/div&gt;
}}
&lt;/div&gt;

&lt;/div&gt;</text>
      <sha1>elqed4tgtwplnaogssies6jji5j9ah9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>135506</id>
      <parentid>135505</parentid>
      <timestamp>2026-10-04T07:35:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Fwldom</username>
        <id>26269</id>
      </contributor>
      <origin>135506</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1442" sha1="0jxprj7xw9vvkm2bd7mpzm6brucb9ze" xml:space="preserve">&lt;div dir=&quot;rtl&quot; style=&quot;margin:2em 0;padding:14px 16px;border:1px solid #dfe3e8;border-radius:16px;background:linear-gradient(135deg,#ffffff,#f6f8fa);box-shadow:0 2px 8px rgba(0,0,0,.06);display:flex;align-items:center;gap:12px;&quot;&gt;

&lt;div style=&quot;flex:1;min-width:0;&quot;&gt;
{{#if:{{{قبلی|}}}|
&lt;div style=&quot;border:1px solid #dfe3e8;border-radius:12px;background:#fff;padding:10px 14px;text-align:right;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-size:.75em;color:#72777d;display:block;margin-bottom:3px;&quot;&gt;قبلی&lt;/span&gt;
[[{{{قبلی}}}]] &lt;span style=&quot;font-weight:600;&quot;&gt;→&lt;/span&gt;
&lt;/div&gt;
|
&lt;div style=&quot;border:1px solid #eaecf0;border-radius:12px;padding:10px 14px;color:#a2a9b1;text-align:right;&quot;&gt;قبلی&lt;br&gt;—&lt;/div&gt;
}}
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;flex:1.2;min-width:0;text-align:center;padding:4px 8px;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;font-size:.72em;color:#72777d;margin-bottom:4px;&quot;&gt;اکنون در&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-weight:700;font-size:1.05em;overflow-wrap:anywhere;&quot;&gt;
{{{فعلی|{{PAGENAME}}}}}
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;flex:1;min-width:0;&quot;&gt;
{{#if:{{{بعدی|}}}|
&lt;div style=&quot;border:1px solid #dfe3e8;border-radius:12px;background:#fff;padding:10px 14px;text-align:left;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-size:.75em;color:#72777d;display:block;margin-bottom:3px;&quot;&gt;بعدی&lt;/span&gt;
[[{{{بعدی}}}]] &lt;span style=&quot;font-weight:600;&quot;&gt;←&lt;/span&gt;
&lt;/div&gt;
|
&lt;div style=&quot;border:1px solid #eaecf0;border-radius:12px;padding:10px 14px;color:#a2a9b1;text-align:left;&quot;&gt;بعدی&lt;br&gt;—&lt;/div&gt;
}}
&lt;/div&gt;

&lt;/div&gt;</text>
      <sha1>0jxprj7xw9vvkm2bd7mpzm6brucb9ze</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>135507</id>
      <parentid>135506</parentid>
      <timestamp>2026-10-04T07:37:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Fwldom</username>
        <id>26269</id>
      </contributor>
      <origin>135507</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1474" sha1="nb3tq362qlncohlwnl0b298lwnnnmzw" xml:space="preserve">&lt;div dir=&quot;rtl&quot; style=&quot;margin:2em 0;padding:14px 16px;border:1px solid #dfe3e8;border-radius:16px;background:linear-gradient(135deg,#ffffff,#f6f8fa);box-shadow:0 2px 8px rgba(0,0,0,.06);display:flex;align-items:center;gap:12px;&quot;&gt;

&lt;div style=&quot;flex:1;min-width:0;&quot;&gt;
{{#if:{{{قبلی|}}}|
&lt;div style=&quot;border:1px solid #dfe3e8;border-radius:12px;background:#fff;padding:10px 14px;text-align:right;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-size:.75em;color:#72777d;display:block;margin-bottom:3px;&quot;&gt;قبلی&lt;/span&gt;
[[{{{قبلی}}}]] &lt;span style=&quot;font-weight:600;&quot;&gt;→&lt;/span&gt;
&lt;/div&gt;
|
&lt;div style=&quot;border:1px solid #eaecf0;border-radius:12px;padding:10px 14px;color:#a2a9b1;text-align:right;&quot;&gt;قبلی&lt;br&gt;—&lt;/div&gt;
}}
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;flex:1.2;min-width:0;text-align:center;padding:4px 8px;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;font-size:.72em;color:#72777d;margin-bottom:4px;&quot;&gt;اکنون در&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-weight:700;font-size:1.05em;overflow-wrap:anywhere;&quot;&gt;
{{{فعلی|{{PAGENAME}}}}}
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;flex:1;min-width:0;&quot;&gt;
{{#if:{{{بعدی|}}}|
&lt;div style=&quot;border:1px solid #dfe3e8;border-radius:12px;background:#fff;padding:10px 14px;text-align:left;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-size:.75em;color:#72777d;display:block;margin-bottom:3px;&quot;&gt;بعدی&lt;/span&gt;
[[{{ROOTPAGENAME}}/{{{بعدی}}}|{{{بعدی}}}]] &lt;span style=&quot;font-weight:600;&quot;&gt;←&lt;/span&gt;
&lt;/div&gt;
|
&lt;div style=&quot;border:1px solid #eaecf0;border-radius:12px;padding:10px 14px;color:#a2a9b1;text-align:left;&quot;&gt;بعدی&lt;br&gt;—&lt;/div&gt;
}}
&lt;/div&gt;

&lt;/div&gt;</text>
      <sha1>nb3tq362qlncohlwnl0b298lwnnnmzw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>135509</id>
      <parentid>135507</parentid>
      <timestamp>2026-10-04T07:38:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Fwldom</username>
        <id>26269</id>
      </contributor>
      <origin>135509</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2211" sha1="bg33va8wrsirig01gcztjkxphs87uo7" xml:space="preserve">&lt;div dir=&quot;rtl&quot; style=&quot;margin:2em 0;padding:14px 16px;border:1px solid #dfe3e8;border-radius:16px;background:linear-gradient(135deg,#ffffff,#f6f8fa);box-shadow:0 2px 8px rgba(0,0,0,.06);display:flex;align-items:center;gap:12px;&quot;&gt;

&lt;div style=&quot;flex:1;min-width:0;&quot;&gt;
{{#if:{{{قبلی|}}}|
&lt;div style=&quot;border:1px solid #dfe3e8;border-radius:12px;background:#fff;padding:10px 14px;text-align:right;transition:background .15s;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-size:.75em;color:#72777d;display:block;margin-bottom:3px;&quot;&gt;قبلی&lt;/span&gt;
[[{{{قبلی}}}|&lt;span style=&quot;font-weight:600;&quot;&gt;{{{قبلی}}}&lt;/span&gt;]]
&lt;span style=&quot;display:inline-flex;vertical-align:middle;margin-right:5px;&quot;&gt;
&lt;svg xmlns=&quot;http://www.w3.org/2000/svg&quot; width=&quot;17&quot; height=&quot;17&quot; viewBox=&quot;0 0 24 24&quot; fill=&quot;none&quot; stroke=&quot;currentColor&quot; stroke-width=&quot;2&quot; stroke-linecap=&quot;round&quot; stroke-linejoin=&quot;round&quot; aria-hidden=&quot;true&quot;&gt;
&lt;path d=&quot;M5 12h14&quot;/&gt;
&lt;path d=&quot;m12 5 7 7-7 7&quot;/&gt;
&lt;/svg&gt;
&lt;/span&gt;
&lt;/div&gt;
|
&lt;div style=&quot;border:1px solid #eaecf0;border-radius:12px;padding:10px 14px;color:#a2a9b1;text-align:right;&quot;&gt;قبلی&lt;br&gt;—&lt;/div&gt;
}}
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;flex:1.2;min-width:0;text-align:center;padding:4px 8px;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;font-size:.72em;color:#72777d;margin-bottom:4px;&quot;&gt;اکنون در&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-weight:700;font-size:1.05em;overflow-wrap:anywhere;&quot;&gt;
{{{فعلی|{{PAGENAME}}}}}
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;flex:1;min-width:0;&quot;&gt;
{{#if:{{{بعدی|}}}|
&lt;div style=&quot;border:1px solid #dfe3e8;border-radius:12px;background:#fff;padding:10px 14px;text-align:left;transition:background .15s;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-size:.75em;color:#72777d;display:block;margin-bottom:3px;&quot;&gt;بعدی&lt;/span&gt;
&lt;span style=&quot;display:inline-flex;vertical-align:middle;margin-left:5px;&quot;&gt;
&lt;svg xmlns=&quot;http://www.w3.org/2000/svg&quot; width=&quot;17&quot; height=&quot;17&quot; viewBox=&quot;0 0 24 24&quot; fill=&quot;none&quot; stroke=&quot;currentColor&quot; stroke-width=&quot;2&quot; stroke-linecap=&quot;round&quot; stroke-linejoin=&quot;round&quot; aria-hidden=&quot;true&quot;&gt;
&lt;path d=&quot;M19 12H5&quot;/&gt;
&lt;path d=&quot;m12 19-7-7 7-7&quot;/&gt;
&lt;/svg&gt;
&lt;/span&gt;
[[{{ROOTPAGENAME}}/{{{بعدی}}}|&lt;span style=&quot;font-weight:600;&quot;&gt;{{{بعدی}}}&lt;/span&gt;]]
&lt;/div&gt;
|
&lt;div style=&quot;border:1px solid #eaecf0;border-radius:12px;padding:10px 14px;color:#a2a9b1;text-align:left;&quot;&gt;بعدی&lt;br&gt;—&lt;/div&gt;
}}
&lt;/div&gt;

&lt;/div&gt;</text>
      <sha1>bg33va8wrsirig01gcztjkxphs87uo7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>135510</id>
      <parentid>135509</parentid>
      <timestamp>2026-10-04T07:39:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Fwldom</username>
        <id>26269</id>
      </contributor>
      <origin>135510</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1489" sha1="ec4fiafhddwjhd7uw6exqjmc9rp8dzr" xml:space="preserve">&lt;div dir=&quot;rtl&quot; style=&quot;margin:2em 0;padding:14px 16px;border:1px solid #dfe3e8;border-radius:16px;background:linear-gradient(135deg,#ffffff,#f6f8fa);box-shadow:0 2px 8px rgba(0,0,0,.06);display:flex;align-items:center;gap:12px;&quot;&gt;

&lt;div style=&quot;flex:1;min-width:0;&quot;&gt;
{{#if:{{{قبلی|}}}|
&lt;div style=&quot;border:1px solid #dfe3e8;border-radius:12px;background:#fff;padding:10px 14px;text-align:right;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-size:.75em;color:#72777d;display:block;margin-bottom:3px;&quot;&gt;قبلی&lt;/span&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:600;&quot;&gt;›&lt;/span&gt;
[[{{{قبلی}}}|{{{قبلی}}}]]
&lt;/div&gt;
|
&lt;div style=&quot;border:1px solid #eaecf0;border-radius:12px;padding:10px 14px;color:#a2a9b1;text-align:right;&quot;&gt;قبلی&lt;br&gt;—&lt;/div&gt;
}}
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;flex:1.2;min-width:0;text-align:center;padding:4px 8px;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;font-size:.72em;color:#72777d;margin-bottom:4px;&quot;&gt;اکنون در&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-weight:700;font-size:1.05em;overflow-wrap:anywhere;&quot;&gt;
{{{فعلی|{{PAGENAME}}}}}
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;flex:1;min-width:0;&quot;&gt;
{{#if:{{{بعدی|}}}|
&lt;div style=&quot;border:1px solid #dfe3e8;border-radius:12px;background:#fff;padding:10px 14px;text-align:left;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-size:.75em;color:#72777d;display:block;margin-bottom:3px;&quot;&gt;بعدی&lt;/span&gt;
[[{{ROOTPAGENAME}}/{{{بعدی}}}|{{{بعدی}}}]]
&lt;span style=&quot;font-weight:600;&quot;&gt;‹&lt;/span&gt;
&lt;/div&gt;
|
&lt;div style=&quot;border:1px solid #eaecf0;border-radius:12px;padding:10px 14px;color:#a2a9b1;text-align:left;&quot;&gt;بعدی&lt;br&gt;—&lt;/div&gt;
}}
&lt;/div&gt;

&lt;/div&gt;</text>
      <sha1>ec4fiafhddwjhd7uw6exqjmc9rp8dzr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>135511</id>
      <parentid>135510</parentid>
      <timestamp>2026-10-04T07:39:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Fwldom</username>
        <id>26269</id>
      </contributor>
      <origin>135511</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1776" sha1="nokh01sgbjtjw1nkrurpoy6u104k8me" xml:space="preserve">&lt;div dir=&quot;rtl&quot; style=&quot;margin:2em 0;padding:14px 16px;border:1px solid #dfe3e8;border-radius:16px;background:linear-gradient(135deg,#ffffff,#f6f8fa);box-shadow:0 2px 8px rgba(0,0,0,.06);display:flex;align-items:center;gap:12px;&quot;&gt;

&lt;div style=&quot;flex:1;min-width:0;&quot;&gt;
{{#if:{{{قبلی|}}}|
&lt;div style=&quot;border:1px solid #dfe3e8;border-radius:12px;background:#fff;padding:10px 14px;text-align:right;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-size:.75em;color:#72777d;display:block;margin-bottom:4px;&quot;&gt;قبلی&lt;/span&gt;
&lt;a href=&quot;{{fullurl:{{{قبلی}}}}}&quot; style=&quot;text-decoration:none;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:600;&quot;&gt;{{{قبلی}}}&lt;/span&gt;
&lt;span style=&quot;font-size:1.25em;line-height:0;vertical-align:-1px;margin-right:6px;&quot;&gt;←&lt;/span&gt;
&lt;/a&gt;
&lt;/div&gt;
|
&lt;div style=&quot;border:1px solid #eaecf0;border-radius:12px;padding:10px 14px;color:#a2a9b1;text-align:right;&quot;&gt;قبلی&lt;br&gt;—&lt;/div&gt;
}}
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;flex:1.2;min-width:0;text-align:center;padding:4px 8px;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;font-size:.72em;color:#72777d;margin-bottom:4px;&quot;&gt;اکنون در&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-weight:700;font-size:1.05em;overflow-wrap:anywhere;&quot;&gt;
{{{فعلی|{{PAGENAME}}}}}
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;flex:1;min-width:0;&quot;&gt;
{{#if:{{{بعدی|}}}|
&lt;div style=&quot;border:1px solid #dfe3e8;border-radius:12px;background:#fff;padding:10px 14px;text-align:left;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-size:.75em;color:#72777d;display:block;margin-bottom:4px;&quot;&gt;بعدی&lt;/span&gt;
&lt;a href=&quot;{{fullurl:{{ROOTPAGENAME}}/{{{بعدی}}}}}&quot; style=&quot;text-decoration:none;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-size:1.25em;line-height:0;vertical-align:-1px;margin-left:6px;&quot;&gt;→&lt;/span&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:600;&quot;&gt;{{{بعدی}}}&lt;/span&gt;
&lt;/a&gt;
&lt;/div&gt;
|
&lt;div style=&quot;border:1px solid #eaecf0;border-radius:12px;padding:10px 14px;color:#a2a9b1;text-align:left;&quot;&gt;بعدی&lt;br&gt;—&lt;/div&gt;
}}
&lt;/div&gt;

&lt;/div&gt;</text>
      <sha1>nokh01sgbjtjw1nkrurpoy6u104k8me</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>135512</id>
      <parentid>135511</parentid>
      <timestamp>2026-10-04T07:40:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Fwldom</username>
        <id>26269</id>
      </contributor>
      <origin>135512</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1567" sha1="pv64boy63tn27eb7n3udt1qwujj3tmx" xml:space="preserve">&lt;div dir=&quot;rtl&quot; style=&quot;margin:2em 0;padding:14px 16px;border:1px solid #dfe3e8;border-radius:16px;background:linear-gradient(135deg,#ffffff,#f6f8fa);box-shadow:0 2px 8px rgba(0,0,0,.06);display:flex;align-items:center;gap:12px;&quot;&gt;

&lt;div style=&quot;flex:1;min-width:0;&quot;&gt;
{{#if:{{{قبلی|}}}|
&lt;div style=&quot;border:1px solid #dfe3e8;border-radius:12px;background:#fff;padding:10px 14px;text-align:right;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-size:.75em;color:#72777d;display:block;margin-bottom:3px;&quot;&gt;قبلی&lt;/span&gt;
[[{{{قبلی}}}|&lt;span style=&quot;font-weight:600;&quot;&gt;{{{قبلی}}}&lt;/span&gt;]] &lt;span style=&quot;font-size:1.15em;&quot;&gt;←&lt;/span&gt;
&lt;/div&gt;
|
&lt;div style=&quot;border:1px solid #eaecf0;border-radius:12px;padding:10px 14px;color:#a2a9b1;text-align:right;&quot;&gt;قبلی&lt;br&gt;—&lt;/div&gt;
}}
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;flex:1.2;min-width:0;text-align:center;padding:4px 8px;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;font-size:.72em;color:#72777d;margin-bottom:4px;&quot;&gt;اکنون در&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-weight:700;font-size:1.05em;overflow-wrap:anywhere;&quot;&gt;
{{{فعلی|{{PAGENAME}}}}}
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;flex:1;min-width:0;&quot;&gt;
{{#if:{{{بعدی|}}}|
&lt;div style=&quot;border:1px solid #dfe3e8;border-radius:12px;background:#fff;padding:10px 14px;text-align:left;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-size:.75em;color:#72777d;display:block;margin-bottom:3px;&quot;&gt;بعدی&lt;/span&gt;
&lt;span style=&quot;font-size:1.15em;&quot;&gt;→&lt;/span&gt; [[{{ROOTPAGENAME}}/{{{بعدی}}}|&lt;span style=&quot;font-weight:600;&quot;&gt;{{{بعدی}}}&lt;/span&gt;]]
&lt;/div&gt;
|
&lt;div style=&quot;border:1px solid #eaecf0;border-radius:12px;padding:10px 14px;color:#a2a9b1;text-align:left;&quot;&gt;بعدی&lt;br&gt;—&lt;/div&gt;
}}
&lt;/div&gt;

&lt;/div&gt;</text>
      <sha1>pv64boy63tn27eb7n3udt1qwujj3tmx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>135513</id>
      <parentid>135512</parentid>
      <timestamp>2026-10-04T07:41:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Fwldom</username>
        <id>26269</id>
      </contributor>
      <origin>135513</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1489" sha1="2k28ffliesat60au63vzs1q3i22w9ah" xml:space="preserve">&lt;div dir=&quot;rtl&quot; style=&quot;margin:2em 0;padding:14px 16px;border:1px solid #dfe3e8;border-radius:16px;background:linear-gradient(135deg,#ffffff,#f6f8fa);box-shadow:0 2px 8px rgba(0,0,0,.06);display:flex;align-items:center;gap:12px;&quot;&gt;

&lt;div style=&quot;flex:1;min-width:0;&quot;&gt;
{{#if:{{{قبلی|}}}|
&lt;div style=&quot;border:1px solid #dfe3e8;border-radius:12px;background:#fff;padding:10px 14px;text-align:right;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-size:.75em;color:#72777d;display:block;margin-bottom:3px;&quot;&gt;قبلی&lt;/span&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:600;&quot;&gt;‹&lt;/span&gt;
[[{{{قبلی}}}|{{{قبلی}}}]]
&lt;/div&gt;
|
&lt;div style=&quot;border:1px solid #eaecf0;border-radius:12px;padding:10px 14px;color:#a2a9b1;text-align:right;&quot;&gt;قبلی&lt;br&gt;—&lt;/div&gt;
}}
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;flex:1.2;min-width:0;text-align:center;padding:4px 8px;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;font-size:.72em;color:#72777d;margin-bottom:4px;&quot;&gt;اکنون در&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-weight:700;font-size:1.05em;overflow-wrap:anywhere;&quot;&gt;
{{{فعلی|{{PAGENAME}}}}}
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;flex:1;min-width:0;&quot;&gt;
{{#if:{{{بعدی|}}}|
&lt;div style=&quot;border:1px solid #dfe3e8;border-radius:12px;background:#fff;padding:10px 14px;text-align:left;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-size:.75em;color:#72777d;display:block;margin-bottom:3px;&quot;&gt;بعدی&lt;/span&gt;
[[{{ROOTPAGENAME}}/{{{بعدی}}}|{{{بعدی}}}]]
&lt;span style=&quot;font-weight:600;&quot;&gt;›&lt;/span&gt;
&lt;/div&gt;
|
&lt;div style=&quot;border:1px solid #eaecf0;border-radius:12px;padding:10px 14px;color:#a2a9b1;text-align:left;&quot;&gt;بعدی&lt;br&gt;—&lt;/div&gt;
}}
&lt;/div&gt;

&lt;/div&gt;</text>
      <sha1>2k28ffliesat60au63vzs1q3i22w9ah</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>135516</id>
      <parentid>135513</parentid>
      <timestamp>2026-10-04T07:44:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Fwldom</username>
        <id>26269</id>
      </contributor>
      <origin>135516</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1506" sha1="hgkp6mpj25hg9r28e3onthucu4zawsg" xml:space="preserve">&lt;div dir=&quot;rtl&quot; style=&quot;margin:2em 0;padding:14px 16px;border:1px solid #dfe3e8;border-radius:16px;background:linear-gradient(135deg,#ffffff,#f6f8fa);box-shadow:0 2px 8px rgba(0,0,0,.06);display:flex;align-items:center;gap:12px;&quot;&gt;

&lt;div style=&quot;flex:1;min-width:0;&quot;&gt;
{{#if:{{{قبلی|}}}|
&lt;div style=&quot;border:1px solid #dfe3e8;border-radius:12px;background:#fff;padding:10px 14px;text-align:right;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-size:.75em;color:#72777d;display:block;margin-bottom:3px;&quot;&gt;قبلی&lt;/span&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:600;&quot;&gt;‹&lt;/span&gt;
[[{{ROOTPAGENAME}}/{{{قبلی}}}|{{{قبلی}}}]]
&lt;/div&gt;
|
&lt;div style=&quot;border:1px solid #eaecf0;border-radius:12px;padding:10px 14px;color:#a2a9b1;text-align:right;&quot;&gt;قبلی&lt;br&gt;—&lt;/div&gt;
}}
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;flex:1.2;min-width:0;text-align:center;padding:4px 8px;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;font-size:.72em;color:#72777d;margin-bottom:4px;&quot;&gt;اکنون در&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-weight:700;font-size:1.05em;overflow-wrap:anywhere;&quot;&gt;
{{{فعلی|{{PAGENAME}}}}}
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;flex:1;min-width:0;&quot;&gt;
{{#if:{{{بعدی|}}}|
&lt;div style=&quot;border:1px solid #dfe3e8;border-radius:12px;background:#fff;padding:10px 14px;text-align:left;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-size:.75em;color:#72777d;display:block;margin-bottom:3px;&quot;&gt;بعدی&lt;/span&gt;
[[{{ROOTPAGENAME}}/{{{بعدی}}}|{{{بعدی}}}]]
&lt;span style=&quot;font-weight:600;&quot;&gt;›&lt;/span&gt;
&lt;/div&gt;
|
&lt;div style=&quot;border:1px solid #eaecf0;border-radius:12px;padding:10px 14px;color:#a2a9b1;text-align:left;&quot;&gt;بعدی&lt;br&gt;—&lt;/div&gt;
}}
&lt;/div&gt;

&lt;/div&gt;</text>
      <sha1>hgkp6mpj25hg9r28e3onthucu4zawsg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>الگو:ناوبری/توضیحات</title>
    <ns>10</ns>
    <id>42188</id>
    <revision>
      <id>135502</id>
      <timestamp>2026-10-04T07:28:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Fwldom</username>
        <id>26269</id>
      </contributor>
      <comment>صفحه‌ای تازه حاوی «'''ناوبری''' یک الگوی ساده و مدرن برای جابه‌جایی میان صفحات متوالی یک کتاب یا متن است. این الگو صفحهٔ قبلی، عنوان صفحهٔ فعلی و صفحهٔ بعدی را نمایش می‌دهد.  == نحوه استفاده ==  برای استفاده، نام صفحهٔ قبلی و بعدی را وارد کنید:  &lt;pre&gt; {{ناوبری |قبلی=فصل ۱ |...» ایجاد کرد</comment>
      <origin>135502</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1899" sha1="3tyg34b1992z8vrytj1e58zw8gz2eho" xml:space="preserve">'''ناوبری''' یک الگوی ساده و مدرن برای جابه‌جایی میان صفحات متوالی یک کتاب یا متن است. این الگو صفحهٔ قبلی، عنوان صفحهٔ فعلی و صفحهٔ بعدی را نمایش می‌دهد.

== نحوه استفاده ==

برای استفاده، نام صفحهٔ قبلی و بعدی را وارد کنید:

&lt;pre&gt;
{{ناوبری
|قبلی=فصل ۱
|بعدی=فصل ۳
}}
&lt;/pre&gt;

عنوان صفحهٔ فعلی به‌صورت خودکار از نام صفحه گرفته می‌شود و نیازی به وارد کردن آن نیست.

در صورت نیاز می‌توان عنوان صفحهٔ فعلی را نیز به‌صورت دستی تعیین کرد:

&lt;pre&gt;
{{ناوبری
|قبلی=فصل ۱
|فعلی=فصل ۲
|بعدی=فصل ۳
}}
&lt;/pre&gt;

== نمونه ==

&lt;pre&gt;
{{ناوبری
|قبلی=فصل ۱
|بعدی=فصل ۳
}}
&lt;/pre&gt;

در این حالت، اگر الگو در صفحهٔ «فصل ۲» قرار گرفته باشد، عنوان «فصل ۲» به‌صورت خودکار در مرکز نمایش داده می‌شود.

== ویژگی‌ها ==

* طراحی ساده و مدرن
* بدون نیاز به JavaScript
* بدون نیاز به فایل CSS جداگانه
* عنوان صفحهٔ فعلی به‌صورت خودکار تشخیص داده می‌شود.
* در صورت نبودن صفحهٔ قبلی یا بعدی، به‌جای لینک علامت «—» نمایش داده می‌شود.
* مناسب برای کتاب‌ها، فصل‌ها، متون چندبخشی و آثار دارای ترتیب مشخص
* دارای چیدمان راست‌به‌چپ مناسب برای ویکی‌کتاب و ویکی‌متن
* لینک‌ها مستقیماً به صفحات مربوطه هدایت می‌شوند.


[[رده:الگوهای ویکی‌کتاب]]</text>
      <sha1>3tyg34b1992z8vrytj1e58zw8gz2eho</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>کوهنوردی/تاریخچه کوهنوردی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>42189</id>
    <revision>
      <id>135514</id>
      <timestamp>2026-10-04T07:42:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Fwldom</username>
        <id>26269</id>
      </contributor>
      <comment>صفحه‌ای تازه حاوی «{{ناوبری|قبلی=پیش‌گفتار|فعلی=تاریخچه کوهنوردی|بعدی=آمادگی پیکری}}  [[رده: کوهنوردی]]» ایجاد کرد</comment>
      <origin>135514</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="149" sha1="bygyr0lk13psgack65ry34aj2qzabg2" xml:space="preserve">{{ناوبری|قبلی=پیش‌گفتار|فعلی=تاریخچه کوهنوردی|بعدی=آمادگی پیکری}}

[[رده: کوهنوردی]]</text>
      <sha1>bygyr0lk13psgack65ry34aj2qzabg2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>135518</id>
      <parentid>135514</parentid>
      <timestamp>2026-10-04T07:47:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Fwldom</username>
        <id>26269</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Fwldom صفحهٔ [[کوهنوردی/تاریخچهٔ کوهنوردی]] را به [[کوهنوردی/تاریخچه کوهنوردی]] منتقل کرد: غلط املایی در عنوان</comment>
      <origin>135514</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="149" sha1="bygyr0lk13psgack65ry34aj2qzabg2" xml:space="preserve">{{ناوبری|قبلی=پیش‌گفتار|فعلی=تاریخچه کوهنوردی|بعدی=آمادگی پیکری}}

[[رده: کوهنوردی]]</text>
      <sha1>bygyr0lk13psgack65ry34aj2qzabg2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>135521</id>
      <parentid>135518</parentid>
      <timestamp>2026-10-04T07:53:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Fwldom</username>
        <id>26269</id>
      </contributor>
      <comment>اصلاح نویسه‌های عربی</comment>
      <origin>135521</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19563" sha1="dd48sxdxknejv31b5aqap2avif2l87x" xml:space="preserve">{{ناوبری|قبلی=پیش‌گفتار|فعلی=تاریخچه کوهنوردی|بعدی=آمادگی پیکری}}
== تاریخچهٔ کوهنوردی ==

'''کوهنوردی''' به معنای امروزی، تنها به بالا رفتن از کوه محدود نمی‌شود، بلکه مجموعه‌ای از مهارت‌ها، دانش‌ها و روش‌هایی است که برای پیمایش و صعود در محیط‌های کوهستانی به کار می‌رود. این فعالیت امروزه شاخه‌هایی مانند کوه‌پیمایی، سنگ‌نوردی، یخ‌نوردی، صعودهای بلند، هیمالیانوردی و صعودهای فنی را دربرمی‌گیرد. با این حال، کوهستان از هزاران سال پیش بخشی از زندگی انسان بوده و انسان‌ها پیش از پیدایش کوهنوردی نوین، برای شکار، کوچ، دادوستد، جنگ، زیارت و جست‌وجوی منابع طبیعی به کوهستان‌ها رفت‌وآمد می‌کرده‌اند.

بنابراین باید میان '''رفت‌وآمد انسان در کوهستان''' و '''کوهنوردی به عنوان یک فعالیت ورزشی و اکتشافی سازمان‌یافته''' تفاوت گذاشت. کوهنوردی نوین در اروپا و به‌ویژه در رشته‌کوه آلپ، در سدهٔ هجدهم و نوزدهم میلادی شکل گرفت و سپس به دیگر کوهستان‌های جهان گسترش یافت.

=== دوران پیش از کوهنوردی نوین ===

کوه‌ها از دیرباز برای جوامع انسانی اهمیت داشته‌اند. بسیاری از آبادی‌ها، راه‌های بازرگانی و گذرگاه‌های نظامی در نواحی کوهستانی شکل گرفته بودند و مردم برای زندگی روزمره ناچار به پیمایش دامنه‌ها و گردنه‌ها بودند. همچنین شکارچیان، چوپانان، معدن‌کاران و راهنمایان محلی از نخستین گروه‌هایی بودند که با محیط‌های دشوار کوهستانی به‌طور پیوسته سروکار داشتند.

با وجود این، هدف بیشتر این رفت‌وآمدها رسیدن به یک قله به‌عنوان هدفی مستقل نبود. صعود به قله، آن‌گونه که در کوهنوردی نوین اهمیت یافت، بیشتر از زمانی پدیدار شد که طبیعت‌گردان و دانشمندان اروپایی کوهستان را نه فقط مانعی در مسیر، بلکه موضوعی برای شناخت، پژوهش و تجربهٔ شخصی دانستند.

=== پیدایش کوهنوردی نوین ===

دگرگونی نگرش اروپاییان به کوهستان در سدهٔ هجدهم، به‌ویژه در دورهٔ روشنگری و سپس رواج طبیعت‌گرایی، زمینه را برای پیدایش کوهنوردی نوین فراهم کرد. دانشمندان برای اندازه‌گیری ارتفاع، بررسی یخچال‌ها، مطالعهٔ سنگ‌ها و شناخت شرایط جوی به مناطق کوهستانی سفر می‌کردند و هم‌زمان گردشگران و ماجراجویان نیز به سوی کوه‌های بلند کشیده شدند.

در این میان، '''مون‌بلان''' در رشته‌کوه آلپ جایگاه ویژه‌ای یافت. دانشمند ژنوئی، '''هوراس-بندیکت دو سوسور'''، از سال ۱۷۶۰ بارها برای شناخت این کوه به درهٔ شامونی رفت و برای نخستین صعود موفق به قله مون‌بلان جایزه تعیین کرد.

در '''۸ اوت ۱۷۸۶'''، '''ژاک بالما''' و '''میشل پاکار''' برای نخستین بار به‌طور ثبت‌شده به قله مون‌بلان رسیدند. این رویداد معمولاً یکی از مهم‌ترین نقطه‌های آغاز کوهنوردی نوین دانسته می‌شود. یک سال پس از آن، دو سوسور نیز به قله صعود کرد و در جریان صعود خود اندازه‌گیری‌ها و آزمایش‌های علمی انجام داد.

اهمیت این رویداد تنها در فتح یک قله نبود؛ بلکه نشان داد که صعود به ارتفاعات بزرگ می‌تواند خود یک فعالیت هدفمند، ورزشی و علمی باشد. از همین دوره، آلپ به یکی از مهم‌ترین میدان‌های آزمون مهارت‌های کوهنوردی تبدیل شد.

=== سدهٔ نوزدهم؛ دوران طلایی کوهنوردی در آلپ ===

در نیمهٔ نخست سدهٔ نوزدهم، شمار صعودهای مهم در آلپ افزایش یافت. قله‌هایی مانند گروس‌گلوکنر در سال ۱۸۰۰، اورتلر در ۱۸۰۴ و یونگفراو در ۱۸۱۱ صعود شدند. در این دوره، راهنمایان محلی نیز نقش بسیار مهمی در پیشرفت کوهنوردی داشتند؛ زیرا آنان با مسیرها، آب‌وهوا، یخچال‌ها و خطرهای کوهستان آشنایی بیشتری داشتند.

در میانهٔ سدهٔ نوزدهم، بسیاری از بلندترین و دشوارترین قله‌های آلپ به هدف کوهنوردان تبدیل شدند. صعود مونته‌روزا در سال ۱۸۵۵ و سپس گسترش فعالیت‌های کوهنوردی در بخش‌های مختلف آلپ، زمینه را برای سازمان‌یافتگی بیشتر این ورزش فراهم کرد.

در '''۱۸۵۷'''، باشگاه آلپاین در لندن بنیان گذاشته شد و به‌عنوان نخستین باشگاه بزرگ کوهنوردی شناخته می‌شود. پس از آن، باشگاه‌ها و انجمن‌های کوهنوردی در کشورهای گوناگون اروپا پدید آمدند. این سازمان‌ها در گسترش آموزش، ثبت گزارش صعودها، تهیهٔ نقشه، ایجاد پناهگاه و راهنمایی کوهنوردان نقش مهمی داشتند.

یکی از رویدادهای برجستهٔ این دوره، '''نخستین صعود ماترهورن در سال ۱۸۶۵''' بود. این صعود را معمولاً یکی از رویدادهای پایانی دوران طلایی فتح قله‌های اصلی آلپ می‌دانند. پس از آن، توجه کوهنوردان بیش از پیش به کوهستان‌های دوردست خارج از اروپا معطوف شد.

=== گسترش کوهنوردی به دیگر نقاط جهان ===

پس از پیشرفت کوهنوردی در آلپ، کوهنوردان اروپایی و آمریکایی به سوی رشته‌کوه‌های دیگر جهان رفتند. قفقاز، کوهستان‌های آمریکای شمالی، آند، آلاسکا و سرانجام هیمالیا از مهم‌ترین میدان‌های فعالیت آنان شدند.

در این دوره، کوهنوردی با نقشه‌برداری و پژوهش‌های جغرافیایی نیز پیوند نزدیکی داشت. بسیاری از سفرهای کوهنوردی هم‌زمان با بررسی مسیرها، اندازه‌گیری ارتفاع، مطالعهٔ یخچال‌ها و تهیهٔ گزارش‌های جغرافیایی انجام می‌شد. تجربه‌هایی که در آلپ به دست آمده بود، به تدریج برای صعود در کوهستان‌های بلندتر و دشوارتر به کار گرفته شد.

=== پیدایش هیمالیانوردی ===

در اواخر سدهٔ نوزدهم و آغاز سدهٔ بیستم، هیمالیا به مهم‌ترین هدف کوهنوردان بلندپرواز تبدیل شد. ارتفاع بسیار زیاد، سرمای شدید، دشواری دسترسی، یخچال‌های گسترده و کمبود شناخت از مسیرها، صعود به قله‌های هیمالیا را بسیار دشوارتر از بیشتر صعودهای آلپی می‌کرد.

'''اورست'''، بلندترین قله زمین، به‌تدریج به نماد بزرگ کوهنوردی تبدیل شد. چندین گروه در دهه‌های نخست سدهٔ بیستم برای رسیدن به قله تلاش کردند، اما شرایط سخت کوهستان و محدودیت تجهیزات مانع موفقیت آنان شد.

سرانجام در '''۲۹ مه ۱۹۵۳'''، '''ادموند هیلاری''' از نیوزیلند و '''تنزینگ نورگی'''، کوهنورد شرپا، در چارچوب یک هیئت بریتانیایی به سرپرستی '''جان هانت''' به قله اورست رسیدند. این رویداد نخستین صعود موفق ثبت‌شده به بلندترین قله جهان بود.

صعود اورست نقطهٔ عطفی در تاریخ کوهنوردی به‌شمار می‌رود. پس از آن، توجه کوهنوردان به صعود قله‌های بلند دیگر، مسیرهای دشوارتر و روش‌های فنی‌تر افزایش یافت.

=== دگرگونی ابزار و روش‌های کوهنوردی ===

پیشرفت کوهنوردی تنها به افزایش شمار صعودها مربوط نبود؛ ابزار و دانش کوهنوردی نیز در طول زمان دگرگون شد. طناب، یخ‌شکن، کرامپون، کلنگ کوهنوردی، کارابین، ابزارهای حمایت و سپس تجهیزات سبک‌تر و فنی‌تر، امکان صعود در مسیرهایی را فراهم کردند که پیش‌تر بسیار دشوار یا ناممکن به نظر می‌رسیدند.

هم‌زمان، شناخت علمی از بدن انسان در ارتفاع، سرمازدگی، کمبود اکسیژن، بهمن و دیگر خطرهای کوهستان افزایش یافت. در نتیجه، آموزش و آمادگی پیش از صعود به بخش جدایی‌ناپذیر کوهنوردی تبدیل شد.

در سدهٔ بیستم، روش‌های صعود نیز گوناگون‌تر شدند. صعودهای سنگی، یخی، ترکیبی و بلند به شکل‌های تخصصی‌تری درآمدند و کوهنوردی به مجموعه‌ای از شاخه‌های وابسته تبدیل شد.

=== شکل‌گیری سازمان جهانی کوهنوردی ===

با گسترش کوهنوردی در کشورهای گوناگون، نیاز به همکاری میان انجمن‌ها و ایجاد معیارهای مشترک بیشتر شد. در '''۱۹۳۲'''، بیست انجمن کوهنوردی در شامونی فرانسه گرد هم آمدند و پایهٔ '''اتحادیهٔ جهانی انجمن‌های کوهنوردی''' یا '''UIAA''' را گذاشتند. این نهاد بعدها در زمینه‌هایی مانند آموزش، ایمنی، درجه‌بندی مسیرهای سنگ‌نوردی، پژوهش‌های مربوط به کوهستان و حفاظت از محیط‌های کوهستانی فعالیت کرد.

تشکیل چنین نهادهایی نشان‌دهندهٔ گذار کوهنوردی از فعالیت گروه‌های کوچک و محلی به یک فعالیت بین‌المللی و سازمان‌یافته بود.

=== کوهنوردی در دوران معاصر ===

از نیمهٔ دوم سدهٔ بیستم به بعد، کوهنوردی از نظر فنی و علمی پیشرفت چشمگیری کرد. تجهیزات سبک‌تر و مقاوم‌تر، پوشاک مناسب‌تر، ابزارهای ارتباطی، پیش‌بینی بهتر آب‌وهوا و افزایش دانش پزشکی ارتفاع، ایمنی و توانایی کوهنوردان را افزایش داد.

در همین دوره، کوهنوردی از یک فعالیت عمدتاً اکتشافی به مجموعه‌ای گسترده از ورزش‌ها و فعالیت‌های کوهستانی تبدیل شد. امروزه کوه‌پیمایی، کوهنوردی، سنگ‌نوردی، یخ‌نوردی، صعودهای ترکیبی، صعودهای بلند و برخی رشته‌های رقابتی، هر یک روش‌ها و مهارت‌های ویژهٔ خود را دارند.

در کنار پیشرفت فنی، '''حفاظت از کوهستان''' نیز به یکی از موضوع‌های مهم کوهنوردی تبدیل شده است. افزایش شمار گردشگران و کوهنوردان در برخی مناطق، مسئله‌هایی مانند انباشت زباله، فرسایش مسیرها، آسیب به پوشش گیاهی و اثر فعالیت‌های انسانی بر زیست‌بوم‌های کوهستانی را برجسته کرده است. از این رو، کوهنوردی نوین تنها بر صعود موفق تمرکز ندارد و مسئولیت‌پذیری در برابر طبیعت را نیز بخشی از فرهنگ کوهستان می‌داند. اتحادیهٔ جهانی انجمن‌های کوهنوردی نیز از نخستین سال‌های فعالیت خود موضوع‌هایی مانند آموزش کوهنوردان، بررسی بهمن و حفاظت از کوهستان را در دستور کار داشته است.

== تاریخچهٔ کوهنوردی در ایران ==

ایران به سبب برخورداری از رشته‌کوه‌های گسترده، از دیرباز سرزمین رفت‌وآمد انسان در کوهستان بوده است. البرز، زاگرس و دیگر ارتفاعات ایران همواره در زندگی اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی مردم نقش داشته‌اند. با این حال، '''کوهنوردی به معنای ورزش نوین و سازمان‌یافته''' در ایران بیشتر در سدهٔ چهاردهم هجری خورشیدی شکل گرفت.

یکی از نخستین رویدادهای مهم ثبت‌شده در تاریخ کوهنوردی نوین ایران، صعود یک گروه چهار نفره به دماوند در '''۱۲۳۶ خورشیدی'''، در دورهٔ ناصرالدین‌شاه قاجار، است. گزارش این صعود در روزنامهٔ ''وقایع اتفاقیه'' نیز منتشر شد. این رویداد از نظر تاریخی اهمیت دارد، زیرا گزارشی مکتوب از یک صعود اکتشافی ایرانیان به بلندترین قله ایران در دسترس قرار می‌دهد.

در دهه‌های نخست سدهٔ چهاردهم خورشیدی، فعالیت کوهنوردی به تدریج شکل سازمان‌یافته‌تری پیدا کرد. از چهره‌های اثرگذار این دوره می‌توان به '''محمود اجل''' و سپس '''محمدکاظم گیلانپور''' اشاره کرد. همچنین گروه‌ها و باشگاه‌های کوهنوردی در شهرهای گوناگون پدید آمدند و صعود به قله‌هایی مانند دماوند، علم‌کوه، سبلان و دیگر کوه‌های ایران گسترش یافت.

در سال‌های پس از جنگ جهانی دوم، فعالیت باشگاهی و سازمان‌یافتهٔ کوهنوردی در ایران گسترش بیشتری پیدا کرد. گروه‌ها و باشگاه‌های گوناگون تشکیل شدند و آموزش، گزارش‌نویسی، برگزاری برنامه‌های گروهی و ساخت پناهگاه‌ها و جان‌پناه‌ها رونق گرفت.

در همین دوره، '''فدراسیون کوهنوردی ایران''' نیز شکل گرفت و کوهنوردی به صورت رسمی‌تر در ساختار ورزش کشور جای گرفت. منابع تاریخی دربارهٔ سال دقیق تشکیل فدراسیون اختلاف‌هایی دارند و سال‌های ۱۳۲۶ و ۱۳۲۷ در منابع مختلف دیده می‌شود؛ از این رو، در بیان دانشنامه‌ای بهتر است بدون بررسی سند اصلی فدراسیون، یکی از این دو تاریخ به‌عنوان تاریخ قطعی معرفی نشود.

کتاب ''تاریخ کوهنوردی ایران'' نوشتهٔ داوود محمدی‌فر و محمدعلی ابراهیمی نیز از منابع گستردهٔ فارسی در زمینهٔ تاریخ این ورزش در ایران است. این اثر در سال ۱۳۸۲ منتشر شده و دارای بخش‌های جداگانه‌ای دربارهٔ دوره‌های گوناگون تاریخ کوهنوردی ایران و منابع تاریخی آن است.

=== کوهنوردی ایران در دوران معاصر ===

در دهه‌های پایانی سدهٔ چهاردهم هجری خورشیدی، کوهنوردی ایران از نظر آموزش و شاخه‌های فنی گسترش بیشتری یافت. سنگ‌نوردی، یخ‌نوردی، صعودهای بلند و برنامه‌های هیمالیانوردی جایگاه بیشتری پیدا کردند و کوهنوردان ایرانی در صعودهای خارج از کشور نیز حضور یافتند.

در کنار فعالیت‌های ورزشی، باشگاه‌های کوهنوردی نقش مهمی در انتقال تجربه، آموزش نسل‌های تازه و نگهداری فرهنگ کوهستان داشته‌اند. نشریه‌ها و گزارش‌های کوهنوردی نیز به ثبت تجربه‌ها و گسترش دانش این رشته کمک کرده‌اند.

== میراث تاریخی کوهنوردی ==

تاریخ کوهنوردی را نمی‌توان تنها به فهرستی از قله‌های صعودشده فروکاست. این تاریخ نشان‌دهندهٔ دگرگونی رابطهٔ انسان با کوهستان است؛ از کوهستانی که در گذشته بیشتر مانعی طبیعی، محل شکار یا گذرگاه بود، به محیطی برای پژوهش، ورزش، ماجراجویی و شناخت طبیعت.

صعود مون‌بلان در ۱۷۸۶، پیدایش باشگاه‌های کوهنوردی در سدهٔ نوزدهم، گسترش اکتشافات کوهستانی در سراسر جهان، صعود اورست در ۱۹۵۳ و پیدایش نهادهای بین‌المللی مانند UIAA، از مهم‌ترین مرحله‌های این دگرگونی به‌شمار می‌روند. در ایران نیز شکل‌گیری صعودهای ثبت‌شده، پیدایش گروه‌ها و باشگاه‌ها، ایجاد ساختار رسمی کوهنوردی و گسترش هیمالیانوردی، بخش‌های مهمی از این روند را تشکیل می‌دهند.

امروزه هدف کوهنوردی تنها رسیدن به بلندترین نقطه نیست؛ بلکه شناخت طبیعت، افزایش توانایی و دانش، رعایت ایمنی، همکاری با دیگران و پاسداری از کوهستان نیز از ارزش‌های بنیادین آن به شمار می‌رود.

[[رده: کوهنوردی]]</text>
      <sha1>dd48sxdxknejv31b5aqap2avif2l87x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>کوهنوردی/آمادگی پیکری</title>
    <ns>0</ns>
    <id>42190</id>
    <revision>
      <id>135517</id>
      <timestamp>2026-10-04T07:46:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Fwldom</username>
        <id>26269</id>
      </contributor>
      <comment>صفحه‌ای تازه حاوی «{{ناوبری|قبلی=تاریخچه کوهنوردی|فعلی=آمادگی پیکری|بعدی=آمادگی روانی}}» ایجاد کرد</comment>
      <origin>135517</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="123" sha1="i85xkzwhcmxp815tgvy3nnpvbznuy9v" xml:space="preserve">{{ناوبری|قبلی=تاریخچه کوهنوردی|فعلی=آمادگی پیکری|بعدی=آمادگی روانی}}</text>
      <sha1>i85xkzwhcmxp815tgvy3nnpvbznuy9v</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>135522</id>
      <parentid>135517</parentid>
      <timestamp>2026-10-04T08:01:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Fwldom</username>
        <id>26269</id>
      </contributor>
      <comment>اصلاح نویسه‌های عربی، اصلاح ارقام، اصلاح فاصلهٔ مجازی</comment>
      <origin>135522</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13091" sha1="to0i1d8rls4mhiqiyjk89ynl6wid6kf" xml:space="preserve">{{ناوبری|قبلی=تاریخچه کوهنوردی|فعلی=آمادگی پیکری|بعدی=آمادگی روانی}}
'''آمادگی جسمانی'''

هر برنامه [[w:آمادگی جسمانی|آمادگی جسمانی]] نیازمند ترکیب سه عامل است: ''«تمرین»''، ''«استراحت»'' و ''«تغذیه»''.

== تمرین ==

برای پرداختن درست به کوهنوردی ارتفاع بالا، آنچه بیش از همه به آن نیاز داریم '''استقامت''' است. استقامت توانایی حفظ یک تلاش موثر برای بیشترین زمان ممکن تعریف می‌شود.

چگونه می‌توان به استقامت دست یافت؟ از راه تمرین‌های هوازی. کلید کار در [[w:اکسیژن|اکسیژن]] است. برای انجام هر فعالیتی، بدن ما به [[w:انرژی|انرژی]] نیاز دارد و برای تولید این انرژی، بدن به اکسیژن نیازمند است. بنابراین هرچه بدن بتواند اکسیژن بیشتری وارد کرده و از آن بهتر بهره بگیرد، انرژی و استقامت بیشتری خواهد داشت. تمرین‌های هوازی دقیقاً میزان اکسیژنی را که بدن می‌تواند در مدت معینی مصرف و استفاده کند، افزایش می‌دهند.

موثرترین تمرین هوازی کدام است؟ بدون تردید '''[[w:دویدن|دویدن]]''' یکی از موثرترین گزینه‌هاست؛ زیرا دویدن مستلزم جابه‌جا کردن وزن خود بدن است و در نتیجه معمولاً فشار بیشتری نسبت به برخی فعالیت‌های هوازی مانند شنا یا دوچرخه‌سواری ایجاد می‌کند.

در برنامه تمرینی باید سه هدف را پوشش دهیم: دویدن به اندازه کافی، با سرعت مناسب و با دفعات کافی.

'''چه مسافتی باید بدویم؟'''

اگر مبتدی هستیم و در سن بزرگسالی قرار داریم، پیش از آغاز تمرین بهتر است معاینه پزشکی انجام دهیم تا مطمئن شویم مانع جسمانی خاصی برای ورزش کردن وجود ندارد. پس از آن، مناسب است کار را با پیاده‌روی تند، نه قدم‌زدن تفریحی، در مسافت ۲ تا ۴ کیلومتر و به مدت دو هفته آغاز کنیم.

پس از این مرحله می‌توان دویدن را آغاز کرد. برای شروع، حدود ۳ کیلومتر مناسب است و سپس می‌توان مسافت را هر هفته حدود ۵۰۰ متر افزایش داد. اگر بتوانیم هر بار حدود ۵ تا ۱۰ کیلومتر بدویم، از نظر استقامت هوازی وضعیت مناسبی برای فعالیت در ارتفاعات خواهیم داشت.

'''با چه سرعتی باید بدویم؟'''

چه ۳ کیلومتر بدویم و چه ۳۰ کیلومتر، بهتر است سرعتی را انتخاب کنیم که بتوانیم در هنگام دویدن با فرد دیگری گفت‌وگو کنیم. اگر می‌توانیم هنگام دویدن صحبت کنیم، احتمالاً سرعت مناسب است؛ اگر به نفس‌نفس زدن شدید افتادیم، احتمالاً بیش از اندازه تند می‌دویم.

'''چند بار در هفته؟'''

حدود ۴ یا ۵ روز در هفته مناسب است؛ اما بهتر است هر روز تمرین سنگین نداشته باشیم. بدن برای بازیابی و جلوگیری از خستگی به یک یا دو روز استراحت نیاز دارد.

=== شیوه‌های دویدن ===

برای آمادگی کوهنوردی در ارتفاعات، مناسب است تمرین دویدن را به سه شیوه متفاوت انجام دهیم:

* '''الف) دویدن طولانی و آهسته''' — پایه برنامه تمرینی است و به افزایش استقامت کمک می‌کند.
* '''ب) فارتلک''' — شامل دویدن در مسیرهای گوناگون و با آهنگ‌های متفاوت است؛ برای نمونه دویدن در سربالایی، سرازیری، حرکت زیگزاگ، دویدن در زمین هموار، دویدن با سرعت عادی و افزایش سرعت. این روش می‌تواند استقامت، چابکی و سرعت را تقویت کند.
* '''ج) دویدن در سربالایی''' — انجام آن اهمیت زیادی دارد، زیرا در کوهستان ممکن است مجبور باشیم ساعت‌ها و حتی چند روز در مسیرهای صعودی حرکت کنیم. می‌توان در یک شیب طولانی همواره رو به بالا دوید، یا یک شیب کوتاه را چند بار بالا رفت و پایین آمد.

چگونگی ترکیب این سه شیوه به برنامه و شرایط فرد بستگی دارد. هدف، ایجاد تنوع در تمرین است؛ زیرا تکرار همیشگی یک نوع تمرین می‌تواند موجب یکنواختی و دلزدگی شود.

=== وسایل لازم برای دویدن ===

مهم‌ترین وسیله، '''کفش مناسب دویدن''' است. کفش باید سبک و راحت باشد. نباید در خرید کفش مناسب صرفه‌جویی کرد؛ زیرا استفاده از کفش نامناسب می‌تواند به آسیب‌دیدگی منجر شود.

همچنین بهتر است از پوشاک سبک و آزاد استفاده شود؛ ترجیحاً پارچه‌هایی مانند پلی‌استر با قابلیت خشک‌شدن سریع، از جمله تی‌شرت، شلوارک یا شلوار ورزشی. بهتر است از شلوار جین یا پوشاک مشابه برای تمرین استفاده نشود، زیرا اصطکاک این پارچه‌ها می‌تواند موجب آسیب یا آزردگی پوست شود.

=== تمرین‌های تکمیلی ===

علاوه بر دویدن، انجام سه نوع تمرین تکمیلی نیز مفید است:

'''الف) تمرین‌های شکمی'''

انجام تمرین‌های شکمی می‌تواند به تقویت میان‌تنه کمک کند. برای نمونه، می‌توان تمرین‌ها را در چند نوبت انجام داد؛ مثلاً ۴ نوبت ۲۵ تایی با حرکت‌های گوناگون شکمی. با این حال، تعداد تمرین باید متناسب با سطح آمادگی فرد باشد.

'''ب) انعطاف‌پذیری'''

حدود ده دقیقه تمرین‌های انعطاف‌پذیری در روز می‌تواند برای حفظ دامنه حرکتی مفید باشد و به کاهش احتمال برخی آسیب‌های ناشی از خشکی عضلات کمک کند.

'''ج) تمرین با وزنه'''

تمرین با وزنه برای تقویت شانه‌ها، پایین کمر، چهارسر ران، ساق پا و دیگر عضلات می‌تواند بسیار مفید باشد. حرکت‌هایی مانند بارفیکس و دیپ نیز می‌توانند به تقویت توان بدنی کمک کنند. در کوهستان ممکن است در شرایطی قرار بگیریم که به نیروی زیادی نیاز داشته باشیم؛ برای نمونه، هنگام کمک یا نجات یک همراه آسیب‌دیده.

'''نکته مهم:''' هنگام اجرای یک برنامه کوهنوردی، بهتر است روز پیش از برنامه استراحت کافی داشته باشیم و پس از بازگشت نیز به بدن فرصت بازیابی بدهیم. اگر برنامه بسیار سنگین بوده است، ممکن است به دو روز استراحت پس از آن نیاز داشته باشیم.

== درباره تمرین ==

این بخش '''بسیار مهم''' است. باید مراقب باشیم دچار تمرین‌زدگی یا تمرین بیش از اندازه نشویم. فاصله میان تمرین مناسب و تمرین بیش از اندازه می‌تواند کم باشد و شور و انگیزه زیاد ممکن است ما را به انجام تمرین فراتر از توان بدن سوق دهد.

اصل مهم این است: '''باید تمرین کنیم، نه اینکه خودمان را از پا درآوریم.'''

تمرین بیش از اندازه می‌تواند به اندازه تمرین نکردن نامناسب باشد.

یکی از راه‌های سنجش فشار تمرین، بررسی ضربان قلب است. ضربان قلب در حالت استراحت در افراد متفاوت است و معمولاً در بزرگسالان سالم حدود ۶۰ تا ۱۰۰ ضربه در دقیقه قرار دارد.

برای اندازه‌گیری ساده ضربان قلب می‌توان تعداد ضربان‌ها را در مدت ۱۰ ثانیه شمرد و در ۶ ضرب کرد.

البته ضربان قلب در حالت استراحت با بیشینه ضربان قلب در هنگام فعالیت یکسان نیست. فرمول قدیمی و ساده ''۲۲۰ منهای سن'' برای برآورد بیشینه ضربان قلب رایج بوده است، اما این فرمول تنها یک تخمین است و برای تعیین شدت تمرین به‌تنهایی معیار دقیقی محسوب نمی‌شود.

در متن اصلی فرمول زیر ارائه شده است:

&lt;center&gt;
&lt;math&gt;(220-age)\times0.85=170&lt;/math&gt;


برای نمونه، بر اساس همین فرمول، برای فرد ۲۰ ساله:

&lt;math&gt;(220-20)\times0.85=170&lt;/math&gt;

با این حال، بهتر است شدت تمرین بر اساس سطح آمادگی، احساس فشار، سابقه ورزشی و در صورت نیاز نظر متخصص تعیین شود.
&lt;/center&gt;
پس از پایان تمرین نیز باید به روند بازگشت ضربان قلب توجه کرد. اگر ضربان قلب پس از تمرین برای مدت طولانی بالا باقی بماند یا علائم غیرعادی مانند سرگیجه، درد قفسه سینه، تنگی نفس غیرمعمول یا ضعف شدید ایجاد شود، باید تمرین متوقف شود و در صورت نیاز ارزیابی پزشکی انجام گیرد.

روش دیگری برای بررسی فشار تمرین، مقایسه ضربان قلب صبحگاهی است. می‌توان ضربان قلب را پس از بیدار شدن، پیش از آغاز فعالیت روزانه، اندازه گرفت و آن را با روزهای پیشین مقایسه کرد. افزایش غیرمعمول و پایدار ضربان قلب صبحگاهی می‌تواند نشانه‌ای از خستگی یا بازیابی ناکافی باشد.

برای پیشگیری از تمرین‌زدگی، یکی از روش‌های مناسب، تناوب میان روزهای تمرین سخت و روزهای تمرین سبک است.

علاوه بر ضربان قلب، برخی نشانه‌های فشار تمرینی بیش از اندازه عبارت‌اند از:

* کاهش استقامت و توان ورزشی
* خستگی عمومی، بی‌حالی، بی‌انگیزگی و بی‌میلی به تمرین
* درد شدید یا ماندگار عضلات
* لرزش
* احساس بیماری یا تب

نشانه‌های هشدار دیگر عبارت‌اند از:

* کاهش اشتها
* بی‌خوابی یا اختلال خواب
* تحریک‌پذیری
* سردرد یا درد معده
* کاهش انگیزه برای انجام فعالیت‌هایی که معمولاً فرد از آن‌ها لذت می‌برد

'''یادآوری:''' تب، درد قفسه سینه، غش، تنگی نفس شدید یا علائم غیرعادی پس از تمرین را نباید صرفاً به تمرین‌زدگی نسبت داد؛ چنین نشانه‌هایی می‌توانند نیازمند ارزیابی پزشکی باشند.

== استراحت ==

* خواب کافی برای بازیابی بدن اهمیت زیادی دارد. میزان خواب مورد نیاز افراد متفاوت است، اما بیشتر بزرگسالان به حدود ۷ تا ۹ ساعت خواب در شبانه‌روز نیاز دارند.

== تغذیه ==

'''تغذیه مناسب برای آمادگی جسمانی و فعالیت کوهستانی ضروری است.'''

بدن برای تمرین، بازیابی و سازگاری با فشارهای جسمانی به انرژی و مواد مغذی کافی نیاز دارد. برنامه غذایی باید با میزان فعالیت، هدف تمرینی و شرایط فرد هماهنگ باشد.

[[رده: کوهنوردی]]</text>
      <sha1>to0i1d8rls4mhiqiyjk89ynl6wid6kf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>کوهنوردی/تاریخچهٔ کوهنوردی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>42191</id>
    <redirect title="کوهنوردی/تاریخچه کوهنوردی" />
    <revision>
      <id>135519</id>
      <timestamp>2026-10-04T07:47:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Fwldom</username>
        <id>26269</id>
      </contributor>
      <comment>Fwldom صفحهٔ [[کوهنوردی/تاریخچهٔ کوهنوردی]] را به [[کوهنوردی/تاریخچه کوهنوردی]] منتقل کرد: غلط املایی در عنوان</comment>
      <origin>135519</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="73" sha1="apqje6c8owg4zhusqujqnmztljezjsc" xml:space="preserve">#تغییر_مسیر [[کوهنوردی/تاریخچه کوهنوردی]]</text>
      <sha1>apqje6c8owg4zhusqujqnmztljezjsc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>کوهنوردی/آمادگی روانی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>42192</id>
    <revision>
      <id>135520</id>
      <timestamp>2026-10-04T07:48:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Fwldom</username>
        <id>26269</id>
      </contributor>
      <comment>اصلاح نویسه</comment>
      <origin>135520</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="125" sha1="bny1sapy2whgfm9ygg9unnmd1y1g8dn" xml:space="preserve">{{ناوبری|قبلی=آمادگی پیکری|فعلی=آمادگی روانی|بعدی=افزارگان کوهنوردی}}</text>
      <sha1>bny1sapy2whgfm9ygg9unnmd1y1g8dn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>اپل/بنیان‌گذاران</title>
    <ns>0</ns>
    <id>42193</id>
    <revision>
      <id>135529</id>
      <timestamp>2026-10-04T08:31:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Fwldom</username>
        <id>26269</id>
      </contributor>
      <comment>اصلاح ارقام، اصلاح نویسه، اصلاح فاصلهٔ مجازی، اصلاح نویسه‌های عربی، اصلاح املا، اصلاح سجاوندی</comment>
      <origin>135529</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="35077" sha1="ljavd0n5k42weze3pakcgu0jx7rtb9y" xml:space="preserve">'''اپل'''

همان‌طور که در فصل مربوط به تاریخچه شرکت گفته شد، این شرکت به‌طور رسمی در تاریخ ۱ آوریل ۱۹۷۷ تأسیس شد، هرچند شکل‌گیری آن پیش‌تر و در گاراژ خانه جابز آغاز شده بود. در ابتدا شرکت توسط [[w:fa:استیو جابز|استیو جابز]]، [[w:fa:استیو وازنیک|استیو وازنیک]] و [[w:fa:رونالد وین|رونالد وین]] تأسیس شد. رونالد وین، سومین بنیان‌گذار، تقریباً هیچ‌گاه نام برده نمی‌شود، زیرا خیلی زود شرکت را ترک کرد و هیچ مشارکت مهم و تعیین‌کننده‌ای در آن نداشت.

در واقع، دو بنیان‌گذار اصلی وظایف خود را به‌خوبی میان یکدیگر تقسیم کرده بودند. وزنیاک یک نابغه در زمینه الکترونیک بود و توانایی او در ساده‌سازی مدارها برای کاهش هزینه و در عین حال افزایش کارایی تقریباً افسانه‌ای بود. در مقابل، جابز از همان ابتدا مسئول بخش تجاری و مدیریتی شرکت بود. در ایالات متحده آمریکا، هنگامی که درباره جابز صحبت می‌شود، اغلب به توانایی او در متقاعد کردن دیگران و همچنین توانایی فوق‌العاده‌اش در ابداع و تصور فناوری‌های جدید اشاره می‌شود؛ فناوری‌هایی که بعدها راه را برای فناوری‌های امروزی باز کردند.

== استیو جابز ==

[[Image:Stevejobs Macworld2005.jpg|thumb|300px|جابز در نمایشگاه مک‌ورلد سان‌فرانسیسکو در سال ۲۰۰۵]]

استیون پل جابز، که بیشتر با نام استیو جابز شناخته می‌شود، در ۲۴ فوریه ۱۹۵۵ از مادری به نام جوآن سیمپسون و پدری ناشناس متولد شد و در دوران نوزادی توسط پل و کلارا جابز، زوجی از مانتین ویو در شهرستان سانتا کلارا، کالیفرنیا، به فرزندی پذیرفته شد.

او دوران نوجوانی نسبتاً معمولی و بدون اتفاقات قابل‌توجهی داشت و در سال ۱۹۷۲ از دبیرستان هومستد در کوپرتینو، کالیفرنیا فارغ‌التحصیل شد و در کالج رید در پورتلند، اورگن ثبت‌نام کرد. حضور او در دانشگاه تا حدودی عجیب بود، زیرا خانواده جابز توانایی پرداخت هزینه تحصیل او را نداشتند و او مجبور شد برای باقی ماندن در محوطه دانشگاه به روش‌های مختلفی متوسل شود. با این حال، پس از یک ترم تصمیم گرفت دانشگاه را ترک کند، زیرا دانشگاه بدون پرداخت شهریه اجازه شرکت در امتحانات را به او نمی‌داد.

پس از آن، جابز مدتی در سراسر ایالات متحده به گشت‌وگذار پرداخت و به یکی از فعالان جامعه هیپی تبدیل شد. پس از بازگشت به کالیفرنیا، در یکی از جلسات باشگاه رایانه هوم‌برو با استیو وزنیاک آشنا شد و با او دوست شد و مدتی نیز با یکدیگر به انجام فعالیت‌های تجاری پرداختند.

یکی از عجیب‌ترین فعالیت‌های آن‌ها ساخت دستگاه‌هایی بود که می‌توانستند سیگنال‌های کنترلی شرکت‌های تلفن را بازتولید کنند و امکان برقراری تماس تلفنی رایگان از طریق فریب شرکت تلفن را فراهم می‌کردند. جابز به وزنیاک کمک کرد تا این دستگاه‌ها را بفروشد. آن‌ها چندین دستگاه از این نوع ساختند که عجیب‌ترین نمونه در میان آن‌ها چیزی نبود جز یک سوت که همراه بسته‌های غلات صبحانه کپ‌ن کرانچ عرضه می‌شد و با ایجاد تغییرات کوچکی در آن می‌توانست برای این منظور مورد استفاده قرار گیرد.

جابز با پولی که از این فعالیت‌ها به دست آورده بود، همراه یکی از دوستانش از دانشگاه به هند رفت تا به دنبال معنویت شخصی خود بگردد. پس از سفر به هند، به کالیفرنیا بازگشت و در شرکت آتاری استخدام شد تا روی بازی Breakout کار کند و طراحی آن را ساده‌تر کند.

آتاری برای هر تراشه‌ای که از بازی حذف می‌شد، ۱۰۰ دلار پاداش در نظر گرفته بود و علاوه بر آن مبلغ پایه ۷۵۰ دلار نیز پرداخت می‌کرد. جابز که اطلاعات چندانی در زمینه الکترونیک نداشت، تصمیم گرفت از وزنیاک کمک بگیرد و در ازای آن نیمی از پاداش را به او پیشنهاد کرد. وزنیاک با استفاده از روش‌های خلاقانه توانست ۵۰ تراشه را از مدار حذف کند و آتاری مبلغ ۵۰۰۰ دلار پرداخت کرد. اما جابز مبلغ پاداش را از وزنیاک پنهان کرد و تنها ۳۷۵ دلار به او پرداخت.

جابز در جریان صحبت با وزنیاک از رایانه‌ای که او برای استفاده شخصی طراحی کرده بود مطلع شد و توانست او را متقاعد کند که شرکتی برای تجاری‌سازی این رایانه تأسیس کنند.

قرار بود اپل I در ابتدا به صورت کیت مونتاژ به فروش برسد، همان‌طور که در آن زمان مرسوم بود. اما یک فروشنده سفارش بزرگی برای ۵۰ دستگاه ثبت کرد، به شرط آنکه رایانه‌ها به‌صورت مونتاژشده تحویل داده شوند. جابز، وزنیاک و رونالد وین این پیشنهاد را پذیرفتند و از بستگان، دوستان و هر فرد دیگری که می‌توانست در ساخت این رایانه‌ها کمک کند، استفاده کردند.

این رایانه‌ها به صورت مونتاژشده فروخته می‌شدند، اما فاقد بدنه بودند. به همین دلیل نمونه‌هایی که امروزه در برخی موزه‌های رایانه دیده می‌شوند یا بدون بدنه هستند یا دارای بدنه‌ای دست‌ساز، معمولاً چوبی و ساخته‌شده توسط خود خریدار، هستند.

تخمین زده می‌شود که جابز توانست حدود ۲۰۰ دستگاه اپل I بفروشد. در همین زمان، وزنیاک در حال طراحی جانشین اپل I بود؛ دستگاهی بسیار قدرتمندتر و انعطاف‌پذیرتر، اما در عین حال بسیار پرهزینه‌تر برای توسعه.

وزنیاک می‌دانست که بودجه کافی برای توسعه چنین رایانه‌ای در اختیار ندارد، اما شرایط زمانی تغییر کرد که مایک مارکولا نزد جابز و وزنیاک آمد و درخواست کرد به شرکت بپیوندد. او ۲۵۰ هزار دلار برای توسعه رایانه جدید در اختیار شرکت قرار داد.

این سرمایه امکان توسعه اپل II را فراهم کرد؛ رایانه‌ای که عملاً بازار رایانه‌های شخصی را ایجاد کرد، زیرا میلیون‌ها دستگاه از آن به فروش رسید.

اپل از نظر تجاری با سرعت زیادی رشد می‌کرد و جابز تصمیم گرفت مدیر باتجربه‌ای را به شرکت بیاورد تا اپل را از یک شرکت متشکل از علاقه‌مندان و متخصصان فنی به یک شرکت چندملیتی واقعی با برنامه راهبردی مشخص، اهداف قابل‌اعتماد و اعتبار مناسب تبدیل کند.

مدیری که قرار بود این تغییر را انجام دهد جان اسکالی بود. اسکالی به دلیل افزایش چشمگیر درآمدهای پپسی‌کولا در ایالات متحده مشهور شده بود و برای نخستین بار توانسته بود سلطه کوکاکولا را در بازار نوشابه‌های گازدار به چالش بکشد.

اسکالی در پپسی موقعیت بسیار خوبی داشت و جابز برای متقاعد کردن او برای پیوستن به اپل، علاوه بر پیشنهاد حقوقی مناسب، به او گفت:

«می‌خواهی باقی عمرت را صرف فروش آب قند کنی یا می‌خواهی دنیا را تغییر دهی؟»

اسکالی در نهایت پذیرفت و در سال ۱۹۸۳ مدیرعامل اپل شد، در حالی که جابز بر پروژه [[w:fa:اپل لیسا|لیزا]] تمرکز کرد. لیزا در همان سال معرفی شد، اما از نظر تجاری شکست خورد.

در همین زمان، پروژه [[w:fa:مکینتاش|مکینتاش]] از دل پروژه لیزا شکل گرفته بود؛ پروژه‌ای که جابز اعتقاد زیادی به آن داشت و آن را بر پروژه اپل III ترجیح می‌داد، تا جایی که عمداً میان دو تیم توسعه رقابت ایجاد کرد.

مکینتاش در ۲۴ ژانویه ۱۹۸۴ معرفی شد و دست‌کم در ابتدا با استقبال چندان گرمی مواجه نشد. در همین زمان روابط میان جابز و مدیریت اپل روزبه‌روز بدتر می‌شد و استقبال ضعیف از مکینتاش تنش‌ها را بیشتر کرد.

در سال ۱۹۸۵ جابز از تمام مسئولیت‌های اجرایی کنار گذاشته شد و در نتیجه تصمیم گرفت اپل را ترک کند. او در همان سال شرکت [[w:fa:نکست|نکست]] را با هدف ایجاد انقلابی جدید در فناوری تأسیس کرد.

در سال ۱۹۸۶، جابز شرکت [[w:fa:پیکسار|پیکسار]] را از لوکاس‌فیلم خریداری کرد.

فعالیت نکست چندان موفق پیش نرفت. این شرکت رایانه‌هایی بهتر از محصولات رقیب تولید می‌کرد، اما قیمت آن‌ها بسیار بالا بود و شرکت نمی‌توانست جایگاه مناسبی در بازار پیدا کند.

در همین زمان، پیکسار روی تولید فیلم‌های بلند رایانه‌ای تمرکز کرد و در سال ۱۹۹۵ با تولید [[w:fa:داستان اسباب‌بازی (فرنچایز)
en
fa
|داستان اسباب‌بازی]] توانست به موفقیت بزرگی دست پیدا کند.

در سال ۱۹۹۶، اپل کامپیوتر در بحران قرار داشت. سیستم‌عامل [[w:fa:مک‌اواس|مک‌اواس]] که روی رایانه‌های اپل نصب می‌شد، دیگر قدیمی شده بود و شرکت برای ادامه فعالیت به یک سیستم‌عامل مدرن نیاز داشت.

بنابراین مدیریت شرکت تصمیم گرفت یک شرکت نرم‌افزاری را خریداری کند که دارای سیستم‌عامل مدرنی باشد تا بتوان آن را با رایانه‌های PowerPC تولیدشده توسط اپل سازگار کرد.

در ابتدا شرکت به خرید Be Inc. فکر کرد؛ شرکت نرم‌افزاری‌ای که توسط دو نفر از کارکنان سابق اپل تأسیس شده بود؛ بنابراین به نظر می‌رسید BeOS که انتقال آن به معماری PowerPC نیز در حال انجام بود، گزینه اصلی برای سیستم‌عامل جدید اپل باشد.

پس از آن، اپل کامپیوتر با جابز تماس گرفت. جابز بر خرید شرکت نکست که در وضعیت مالی نامناسبی قرار داشت، تأکید کرد و در نهایت این معامله، برخلاف انتظار بسیاری، با مبلغ ۴۰۲ میلیون دلار انجام شد؛ مبلغی بسیار بالا برای شرکتی که در آن زمان عمدتاً از طریق فروش نرم‌افزار و خدمات اینترنتی فعالیت می‌کرد و گردش مالی نسبتاً محدودی داشت.

سیستم‌عامل NeXTSTEP شرکت نکست به پایه سیستم‌عامل آینده اپل تبدیل شد و توسعه نسخه قدیمی Mac OS سرانجام با نسخه ۹٫۲ پایان یافت.

در سال ۱۹۹۷، پس از نتایج عملیاتی بسیار ضعیف، مدیرعامل وقت اپل، گیل آملیو، از سمت خود کنار گذاشته شد و جابز به‌عنوان مدیرعامل موقت و بدون حقوق منصوب شد. او تنها مبلغ نمادین یک دلار در سال دریافت می‌کرد.

جابز پس از بازگشت به اپل، تمام شرکت و پروژه‌های آن را بررسی کرد. سپس برای بازگرداندن شرکت به سوددهی، تمام پروژه‌هایی را که قادر نبودند در مدت کوتاهی جریان نقدی ایجاد کنند، متوقف کرد.

در حالی که توسعه سیستم‌عامل آینده، یعنی Mac OS X، ادامه داشت، جابز در سال ۱۹۹۸ [[w:fa:آی‌مک|آی‌مک]] را معرفی کرد؛ محصولی که به یکی از بزرگ‌ترین موفقیت‌های تجاری دهه در حوزه فناوری اطلاعات تبدیل شد.

از نظر فناوری، آی‌مک رایانه‌ای انقلابی نبود، اما ایده عرضه آن در رنگ‌های مختلف و به‌طور کلی طراحی رایانه‌ای که از فلسفه سادگی و کارکردگرایی پیروی می‌کرد، تصمیم بسیار موفقی بود.

میلیون‌ها نفر آی‌مک را به‌عنوان رایانه‌ای ساده و زیبا برای عصر اینترنت شناختند و آن را خریداری کردند.

در سال ۲۰۰۱ Mac OS X معرفی شد. اگرچه نخستین نسخه با مشکلات زیادی روبه‌رو بود، نسخه‌های بعدی بیشتر این مشکلات را برطرف کردند و امکان ایجاد یک سیستم‌عامل پایدار و مدرن را فراهم کردند.

در سال ۲۰۰۱ همچنین [[w:fa:آی‌پاد|آی‌پاد]] معرفی شد؛ محصولی که در ابتدا مانند بسیاری از ابزارهای فناورانه دیگر به نظر می‌رسید، اما در عرض چند سال به یک پدیده جهانی تبدیل شد، ارزش سهام اپل را چند برابر کرد و در آن زمان حدود ۵۰ درصد از درآمد اپل را تشکیل می‌داد.

جابز نیز از این تحول سود قابل‌توجهی به دست آورد، زیرا در ازای فعالیت‌های خود پاداش قابل‌توجهی را به شکل سهام دریافت می‌کرد.

سال‌های پایانی همچنین شاهد رشد انفجاری گرافیک سه‌بعدی و به‌خصوص انیمیشن‌های سه‌بعدی بودند. پیکسار یکی از شرکت‌های اصلی این حوزه در جهان بود و با عرضه سهام خود در بورس، جابز به یک میلیاردر تبدیل شد.

در سال ۲۰۰۶، پیکسار توسط دیزنی خریداری شد. دیزنی این شرکت را با پرداخت سهام خود و همچنین پول نقد خریداری کرد و در نتیجه جابز به بزرگ‌ترین سهام‌دار دیزنی تبدیل شد.

البته باید اشاره کرد که اگرچه جابز در فعالیت‌های تجاری بسیار موفق بود، بسیاری از کارکنان سابق او را فردی بسیار زودخشم و دارای وسواس شدید نسبت به جزئیات توصیف کرده‌اند؛ فردی که کارکنان خود را مجبور می‌کرد برای رسیدگی به جزئیاتی که گاهی بی‌اهمیت بودند، ساعات کاری بسیار طولانی داشته باشند.

برای مثال، هنگام توسعه نخستین رایانه نکست، جابز به‌شدت طراح اصلی را به دلیل بی‌نظمی در طراحی برد اصلی رایانه سرزنش کرد. هنگامی که طراح به جابز گفت:

«چه کسی قرار است به شکل برد اصلی نگاه کند؟»

جابز پاسخ داد:

«من.»

جابز همچنین از کارکنان خود انتظار داشت کاملاً به پروژه‌ها متعهد باشند و تقریباً به شکلی مذهبی بر محرمانه ماندن پروژه‌های در حال توسعه تأکید می‌کرد.

یکی دیگر از موضوعات بسیار بحث‌برانگیز درباره شخصیت جابز به نخستین فرزند او مربوط می‌شود. در اواخر دهه ۱۹۷۰، دختری که جابز در دوران هیپی‌گری با او رابطه داشت، به او اطلاع داد که باردار است و فرزندش متعلق به جابز است.

جابز برای مدت زیادی از پذیرفتن این موضوع خودداری کرد و تنها زمانی شروع به پرداخت هزینه‌های نگهداری کودک کرد که وکلای اپل او را متقاعد کردند ادامه این وضعیت و کشیده شدن ماجرا به دادگاه می‌تواند تبلیغات منفی زیادی برای شرکت به همراه داشته باشد؛ این در حالی بود که جابز خود فردی ثروتمند بود.

اگرچه بعدها به نظر می‌رسید روابط میان جابز و دخترش بهتر شده است، رفتار اولیه او همچنان مورد انتقاد قرار گرفته است.

== استیو وزنیاک ==

استیون وزنیاک، که با نام‌های مستعار «وز» یا «جادوگر وز» نیز شناخته می‌شود، متولد ۱۱ اوت ۱۹۵۰ و یکی از عوامل اصلی انقلاب رایانه‌های شخصی است.

اگرچه سهم اصلی او در زمینه ساخت فناوری و حل مشکلات فنی بود، مهارت او در الکترونیک و توانایی تقریباً افسانه‌ای‌اش در کاهش پیچیدگی و در نتیجه کاهش هزینه قطعات الکترونیکی، او را به یکی از شناخته‌شده‌ترین چهره‌های دنیای رایانه تبدیل کرد.

او طراح اپل I بود؛ نخستین رایانه شخصی با هزینه‌ای نسبتاً قابل‌پرداخت و عملکردی مناسب.

وزنیاک در سال‌های ابتدایی زندگی خود از دو شخصیت تأثیر پذیرفت: پدرش جری، که مهندس شرکت لاکهید بود، و داستان‌های علمی‌تخیلی تام سویفت.

پدرش علاقه به الکترونیک را در او ایجاد کرد و بر نخستین ساخته‌های وزنیاک جوان نظارت داشت. تام سویفت نیز برای او نمادی از آزادی اندیشه، ظرفیت‌های پیشرفت علمی و توانایی مواجهه سریع با مشکلات و حل آن‌ها در هر پروژه‌ای بود.

داستان‌های مصور همچنین مزایایی را که در آینده در انتظار مخترع جوان بود، برای او به تصویر می‌کشیدند. وزنیاک بعدها درباره آن سال‌ها گفته است که اغلب از داستان‌های مصور به‌عنوان الهام برای پروژه‌ها و اختراعات خود استفاده می‌کرد.

ارزش‌های وز تحت تأثیر اصول فلسفه مسیحی، اخلاق رادیوآماتوری ــ کمک به مردم در مواقع اضطراری ــ و کتاب‌های تام سویفت شکل گرفتند؛ یعنی استفاده حداکثری از توانایی‌های خود.

وزنیاک مطابق آموزه‌های سویفت، علاقه داشت خود را درگیر پروژه‌هایی کند که به تلاش فکری زیادی نیاز داشتند. او اصول ریاضیات و الکترونیک را از پدرش آموخت و در یازده‌سالگی موفق شد نخستین ایستگاه رادیویی آماتوری خود را بسازد و مجوز استفاده از آن را دریافت کند.

در سیزده‌سالگی رئیس باشگاه محلی الکترونیک شد و در همان سال برای ارائه نخستین رایانه ترانزیستوری خود در نمایشگاه علوم جایزه دریافت کرد. او در دوران نوجوانی نیز توانایی‌هایی را نشان می‌داد که بعدها باعث شهرتش شدند.

او همراه با جان دریپر دستگاه‌های معروف به جعبه آبی را ساخت؛ دستگاه‌هایی که می‌توانستند فرکانس‌های تجهیزات تلفنی را شبیه‌سازی کنند و برای برقراری تماس‌های رایگان مورد استفاده قرار گیرند؛ کاری که طبیعتاً به معنای کلاهبرداری از شرکت‌های تلفن بود. استیو جابز به او در فروش این جعبه‌ها کمک کرد.

در سال ۱۹۷۵، وز دانشگاه کالیفرنیا، برکلی را ترک کرد و در اوقات فراغت خود روی پروژه ساخت یک رایانه شخصی کار کرد. این پروژه در ابتدا صرفاً یک سرگرمی بود و هیچ هدف تجاری نداشت.

او همچنین در جلسات باشگاه رایانه هوم‌برو در پالو آلتو شرکت می‌کرد؛ گروهی محلی از علاقه‌مندان به الکترونیک و رایانه که برای به اشتراک گذاشتن دانش فنی و بحث درباره مشکلات فنی گرد هم می‌آمدند.

او در این باشگاه دوباره با استیو جابز دیدار کرد. جابز پنج سال از وز جوان‌تر بود، اما از همان زمان ایده‌های بسیار روشنی داشت. او در سال ۱۹۷۲ تحصیل در کالج رید را ترک کرده و مانند وز وارد حوزه رایانه شده بود.

جابز وزنیاک را متقاعد کرد که رایانه او پروژه بسیار خوبی است و او را تشویق کرد تا آن را واقعاً بسازد.

آن‌ها برای تأمین هزینه، برخی وسایل شخصی خود را فروختند. وزنیاک یک ماشین‌حساب علمی گران‌قیمت ساخت هیولت پاکارد را فروخت و جابز نیز ون فولکس‌واگن خود را فروخت. آن‌ها از این طریق ۱۳۰۰ دلار به دست آوردند و با آن نمونه اولیه رایانه را در گاراژ خانه جابز مونتاژ کردند.

این رایانه از نظر استانداردهای امروزی محصولی بسیار قدیمی محسوب می‌شود، اما در آن زمان یک شاهکار فناوری بود.

در مقایسه، آلتیر، رایانه معروفی که در ابتدای سال ۱۹۷۵ معرفی شده بود، سال‌ها از رایانه وزنیاک عقب‌تر بود.

آلتیر فاقد واحد ذخیره‌سازی بود و برنامه باید از طریق مجموعه‌ای از کلیدهای کوچک که به شکل مناسب تنظیم می‌شدند، وارد رایانه می‌شد. خروجی نیز روی صفحه نمایش نشان داده نمی‌شد، بلکه به وسیله چشمک‌زدن چراغ‌های نصب‌شده روی بدنه دستگاه نمایش داده می‌شد.

همچنین آلتیر باید توسط خریدار مونتاژ می‌شد، زیرا به صورت کیت عرضه می‌شد؛ بنابراین بیشتر برای علاقه‌مندان ساخته شده بود و نه برای عموم مردم.

در مقابل، رایانه وزنیاک دارای صفحه‌کلید برای ورود داده‌ها، واحد ذخیره‌سازی، یک ریزپردازنده ۲۵ دلاری و حافظه فقط‌خواندنی برای ساده‌تر شدن راه‌اندازی بود و به صورت مونتاژشده به فروش می‌رسید.

در اول آوریل ۱۹۷۷، وزنیاک و جابز شرکت اپل را تأسیس کردند و نام رایانه خود را اپل I گذاشتند. وزنیاک نیز هم‌زمان شغل خود در هیولت پاکارد را ترک کرد و به‌عنوان نایب‌رئیس و طراح شرکت اپل فعالیت خود را آغاز کرد.

اپل I با قیمت ۶۶۶٫۶۶ دلار فروخته می‌شد و نخستین دستگاه‌ها توسط یک فروشگاه محلی رایانه خریداری شدند.

وزنیاک به‌طور تمام‌وقت روی بهبود اپل I و برطرف کردن مشکلات آن تمرکز کرد. طراحی‌های جدید وز ویژگی‌های تازه‌ای به رایانه اضافه کردند، در حالی که روح اصلی آن، یعنی ساخت محصولی ساده و قابل استفاده، حفظ شد.

وز قابلیت نمایش گرافیک را به رایانه اضافه کرد. این قابلیت تنها به دو قطعه اضافی نیاز داشت، هرچند خود او مطمئن نبود که کاربران واقعاً از این امکان استفاده کنند.

در سال ۱۹۷۸، او یک درایو فلاپی‌دیسک بسیار ارزان طراحی کرد و همراه با رندی ویگینتون یک سیستم‌عامل ابتدایی توسعه داد.

وزنیاک علاوه بر سخت‌افزار، به نرم‌افزار نیز توجه داشت و بخش زیادی از نرم‌افزارهایی را که همراه رایانه‌های او عرضه می‌شدند، خودش نوشت.

او یک مفسر زبان [[w:fa:بیسیک|BASIC]] و یک بازی برک‌اوت توسعه داد که اتفاقاً باعث شد قابلیت تولید صدا نیز به رایانه اضافه شود. او همچنین برنامه مدیریت فلاپی‌دیسک و نرم‌افزارهای دیگری را توسعه داد.

وجود برنامه‌های مختلف در حافظه‌های فقط‌خواندنی باعث شد اپل II در مقایسه با سایر رایانه‌های موجود در بازار، برنامه‌نویسی بسیار ساده‌تری داشته باشد. همین مسئله باعث شد بسیاری از برنامه‌نویسان از آن استفاده کنند و در نتیجه، نرم‌افزار معروف صفحه گسترده [[VisiCalc که توسط دن بریکلین و باب فرانکستون توسعه داده شده بود، روی این پلتفرم شکل گرفت.

در سال ۱۹۸۰، شرکت اپل وارد بورس شد و جابز و وزنیاک را میلیونر کرد. جابز در ۲۷سالگی جوان‌ترین فرد حاضر در فهرست شرکت‌های فورچون ۵۰۰ در سال ۱۹۸۲ بود.

در سال ۱۹۷۸ قیمت اپل II کاهش یافت و میچ کاپور توانست یک دستگاه از آن خریداری کند. او با الهام از نرم‌افزار VisiCalc و گفت‌وگویی که با سازندگان آن داشت، برنامه Lotus 1-2-3 را توسعه داد که در سال‌های بعد بر بازار نرم‌افزارهای صفحه گسترده تسلط پیدا کرد.

برای سال‌ها، سود حاصل از فروش اپل II امنیت مالی لازم را برای شرکت فراهم کرد تا بتواند محصولات جدیدی توسعه دهد.

در ابتدا نتایج پروژه‌های جدید چندان خوب نبودند. پروژه اپل III یک شکست بزرگ بود و پروژه لیزا نیز درآمد چندانی برای شرکت ایجاد نکرد.

تنها به لطف سود حاصل از اپل II بود که پروژه مکینتاش توانست تا پایان ادامه پیدا کند؛ بنابراین می‌توان گفت وزنیاک نقش مهمی در تأمین مالی غیرمستقیم پروژه مکینتاش داشت.

در فوریه ۱۹۸۱، استیو وزنیاک با هواپیمای شخصی خود دچار سانحه شد. این حادثه باعث از دست رفتن موقت حافظه او شد. در روزهای نخست، او چیزی از حادثه به یاد نمی‌آورد و حتی به خاطر نداشت که در یک سانحه هوایی گرفتار شده است. با گذشت زمان، حافظه کوتاه‌مدت او بازگشت.

وز پس از این حادثه دیگر نمی‌توانست با همان اشتیاق گذشته در اپل کار کند. او تصمیم گرفت ازدواج کند و تحصیلات خود را در دانشگاه برکلی با نام «راکی (راکون) کلارک» به پایان برساند.

در سال ۱۹۸۲ مدرک خود را در رشته‌های علوم رایانه و مهندسی برق دریافت کرد.

در سال ۱۹۸۳ تصمیم گرفت به بخش تحقیق و توسعه اپل بازگردد. با این حال، این بار تنها به‌عنوان مهندس فعالیت می‌کرد و بیشتر از آنکه به دلیل علاقه به کار بازگشته باشد، می‌خواست الگویی برای کارکنان اپل باشد.

وزنیاک در ۶ فوریه ۱۹۸۵، یعنی نه سال پس از تأسیس شرکت، اپل را ترک کرد.

او شرکت جدیدی به نام CL 9 تأسیس کرد که در زمینه توسعه کلیدها و تجهیزات خانگی با قابلیت کنترل از راه دور فعالیت می‌کرد.

جابز از ترک اپل توسط وزنیاک خشمگین شد و آن را توهین و مسئله‌ای شخصی تلقی کرد. او بر تأمین‌کنندگان فشار وارد کرد تا شرکت جدید وزنیاک را تحریم کنند. تأمین‌کنندگان که از قدرت اقتصادی جابز هراس داشتند، وزنیاک را تحریم کردند و او در نهایت مجبور شد شرکت خود را تعطیل کند.

وزنیاک از رفتار جابز بسیار ناامید و ناراحت شد.

جابز نیز مدت کوتاهی بعد به دلیل یک کشمکش قدرت با مدیرعامل شرکت که باعث شده بود در جلسه هیئت‌مدیره در اقلیت قرار گیرد، اپل را ترک کرد.

وزنیاک و جابز هر دو رؤیاپرداز و افرادی مستقل بودند که با ساختارهای شرکتی و هیئت‌های مدیره چندان سازگار نبودند؛ بنابراین در نهایت درگیری آن‌ها با سرمایه‌گذاران و ساختار مدیریتی شرکت اجتناب‌ناپذیر شد.

جابز تصمیم گرفت تسلیم نشود و پروژه خود برای ساخت رایانه‌ای نوآورانه را در شرکت جدیدش، نکست، ادامه داد؛ در حالی که وزنیاک تصمیم گرفت از فضای مالی و تجاری فاصله بگیرد و به تدریس بپردازد.

استیو وزنیاک در سال ۱۹۸۵ از رئیس‌جمهور ایالات متحده آمریکا مدال ملی فناوری را دریافت کرد.

در سپتامبر سال ۲۰۰۰، استیو وزنیاک به تالار مشاهیر ملی مخترعان راه یافت.

وزنیاک یکی از حامیان مالی موزه کودکان سن‌خوزه است.

پس از ترک اپل کامپیوتر، وز حمایت مالی و فنی خود را از مدارس محلی لوس گاتوس ارائه کرده است؛ مدرسه‌ای که فرزندان خودش نیز در آن تحصیل کرده‌اند.

در سال ۲۰۰۱، وز شرکت Wheels of Zeus را تأسیس کرد که به اختصار «WoZ» نامیده می‌شد. این شرکت در زمینه توسعه راهکارهای بی‌سیم فعالیت می‌کرد.

در ماه مه ۲۰۰۴، به پیشنهاد دکتر تام میلر، وزنیاک به دلیل مشارکت خود در زمینه رایانه‌های شخصی، مدرک دکترای افتخاری از دانشگاه ایالتی کارولینای شمالی دریافت کرد.

== رونالد وین ==

رونالد وین سومین بنیان‌گذار «فراموش‌شده» شرکت اپل کامپیوتر است. اطلاعات زیادی درباره او وجود ندارد، زیرا پس از تجربه حضور در اپل تقریباً از صحنه فناوری اطلاعات کنار رفت.

وین پیش از تأسیس اپل کامپیوتر همراه با جابز و وزنیاک در آتاری کار می‌کرد.

او مالک ۱۰ درصد از سهام اپل بود. اندکی پس از دریافت نخستین مبلغ حاصل از یک سفارش، وین سهم خود را به قیمت ۸۰۰ دلار فروخت.

وین در سال ۱۹۷۷ سهم خود را فروخت و اگر این سهم را تا سال ۱۹۸۱، یعنی زمان ورود اپل به بورس، حفظ می‌کرد، ارزش آن به صدها میلیون دلار می‌رسید.

[[رده:اپل|بنیان‌گذاران]]</text>
      <sha1>ljavd0n5k42weze3pakcgu0jx7rtb9y</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>لینوکس مقدماتی/ آشنایی با پوسته</title>
    <ns>0</ns>
    <id>42194</id>
    <redirect title="لینوکس مقدماتی/آشنایی با پوسته" />
    <revision>
      <id>135534</id>
      <timestamp>2026-10-04T08:40:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Fwldom</username>
        <id>26269</id>
      </contributor>
      <comment>Fwldom صفحهٔ [[لینوکس مقدماتی/ آشنایی با پوسته]] را به [[لینوکس مقدماتی/آشنایی با پوسته]] منتقل کرد: غلط املایی در عنوان</comment>
      <origin>135534</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="81" sha1="2h2turkd5jhk4uhghxnmypqdlu42buw" xml:space="preserve">#تغییر_مسیر [[لینوکس مقدماتی/آشنایی با پوسته]]</text>
      <sha1>2h2turkd5jhk4uhghxnmypqdlu42buw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>لینوکس مقدماتی/ساختار و محتوای دیرکتوری‌های لینوکس</title>
    <ns>0</ns>
    <id>42195</id>
    <redirect title="لینوکس مقدماتی/ساختار و محتوای دایرکتوری‌های لینوکس" />
    <revision>
      <id>135541</id>
      <timestamp>2026-10-04T08:45:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Fwldom</username>
        <id>26269</id>
      </contributor>
      <comment>Fwldom صفحهٔ [[لینوکس مقدماتی/ساختار و محتوای دیرکتوری‌های لینوکس]] را به [[لینوکس مقدماتی/ساختار و محتوای دایرکتوری‌های لینوکس]] منتقل کرد</comment>
      <origin>135541</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="122" sha1="nwe5a2biuib6awxgi9t67t8fsxf2scr" xml:space="preserve">#تغییر_مسیر [[لینوکس مقدماتی/ساختار و محتوای دایرکتوری‌های لینوکس]]</text>
      <sha1>nwe5a2biuib6awxgi9t67t8fsxf2scr</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>