ویکی‌کتاب:درخواست‌های مدیر شدن

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="fa">
  <siteinfo>
    <sitename>ویکی‌کتاب</sitename>
    <dbname>fawikibooks</dbname>
    <base>https://fa.wikibooks.org/wiki/%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87%D9%94_%D8%A7%D8%B5%D9%84%DB%8C</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.23</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">مدیا</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">ویژه</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">بحث</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">کاربر</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">بحث کاربر</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">ویکی‌کتاب</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">بحث ویکی‌کتاب</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">پرونده</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">بحث پرونده</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">مدیاویکی</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">بحث مدیاویکی</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">الگو</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">بحث الگو</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">راهنما</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">بحث راهنما</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">رده</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">بحث رده</namespace>
      <namespace key="102" case="first-letter">کتاب‌آشپزی</namespace>
      <namespace key="103" case="first-letter">بحث کتاب‌آشپزی</namespace>
      <namespace key="110" case="first-letter">ویکی‌کودک</namespace>
      <namespace key="111" case="first-letter">بحث ویکی‌کودک</namespace>
      <namespace key="112" case="first-letter">موضوع</namespace>
      <namespace key="113" case="first-letter">بحث موضوع</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">پودمان</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">بحث پودمان</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>ویکی‌کتاب:درخواست‌های مدیر شدن</title>
    <ns>4</ns>
    <id>8</id>
    <revision>
      <id>135611</id>
      <parentid>135293</parentid>
      <timestamp>2026-10-06T20:48:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vivairan2</username>
        <id>28134</id>
      </contributor>
      <comment>جمع‌بندی شد</comment>
      <origin>135611</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6701" sha1="iakk62jkgpv7e7oajqf487jtbnnuh4f" xml:space="preserve">{{ویکی‌کتاب:درخواست‌های مدیر شدن/الگوی بایگانی}}
&lt;span class=&quot;header_icon&quot; style=&quot;padding-right: 4px;&quot; aria-hidden=&quot;true&quot; role=&quot;footer&quot;&gt;[[File:OOjs UI icon downTriangle.svg|15px|middle|link=]]&lt;/span&gt; [[#footer|پایین صفحه]]
&lt;div style=&quot;border:solid #ffbd01 2px; margin:0% 1% 1% 0%; padding:1ex 2% 1ex 2%; background:#ffffdc; text-align:center;&quot;&gt;
&lt;big&gt;
در این صفحه '''درخواست‌های مدیر شدن''' مطرح می‌شوند. مدیر کاربری‌ست که اختیارات بیشتری برای ادارهٔ وب‌گاه دارد. در صورتی که تقاضای ارتقای دست‌رسی دارید، در بخش '''تقاضای نامزدی برای مدیریت''' امضای کاربری خود را وارد کنید.

مدیران پیشین ویکی‌کتاب فارسی: 
[[کاربر:Kaveh|کاوه]]
[[کاربر:مجید~fawikibooks|مجید]]
[[کاربر:komeil_4life|کمیل]]
[[کاربر:Doostdar|دوستدار ایران بزرگ]]

&lt;span style=&quot;color: red;&quot;&gt;توجه&lt;/span&gt; داشته باشید که آدرس ایمیل شما بایستی در ترجیحات یا در صفحهٔ کاربری وارد شده باشد. در صورتی که در نوشتن کتاب، ایجاد رده، الگو، صفحه راهنما، سیاست‌ها و رهنمودها، ... در ویکی‌کتاب مشارکت داشته‌اید می‌توانید به صفحه مشارکت خود پیوندی قرار دهید و در نهایت با ذکر دلیل در خواست خود را مطرح کرده و آن را امضا کنید.
&lt;/big&gt;
&lt;/div&gt;

==درخواست مدیر شدن، Fwldom (2)==
&lt;div class=&quot;boilerplate&quot; style=&quot;background-color: #efe; margin: 2em 0 0 0; padding: 0 10px 0 10px; border: 1px dotted #aaa;&quot;&gt;
درود، گویا ویکی‌کتاب مدیر فعال ندارد و دارد به انقراض میرود.

با توجه به فعالیت‌ها و مشارکت‌هایی که در ویکی‌کتاب فارسی داشته‌ام، برای دریافت دسترسی مدیریت این پروژه اعلام آمادگی می‌کنم.

هدف من از درخواست این دسترسی، کمک به نگهداری و توسعهٔ ویکی‌کتاب، رسیدگی به خرابکاری‌ها، سامان‌دهی صفحات و انجام کارهایی است که به دسترسی مدیریتی نیاز دارند.

در صورت اعطای دسترسی، تلاش خواهم کرد از ابزارهای مدیریتی با دقت و مطابق سیاست‌ها و اجماع جامعه استفاده کنم و در مواردی که نیاز به تصمیم‌گیری جمعی باشد، نظر کاربران را در نظر بگیرم.

سوابق ویرایشی و فعالیت‌های من برای بررسی در دسترس است و در صورت نیاز آماده‌ام دربارهٔ سوابق، اهداف و نحوهٔ استفاده از دسترسی مدیریت توضیح بیشتری ارائه کنم. [[کاربر:Fwldom/آمار]]

از کاربران ویکی‌کتاب درخواست می‌کنم سوابق و فعالیت‌های مرا بررسی کرده و نظر خود را دربارهٔ این درخواست اعلام کنند.

با احترام، --[[کاربر:Fwldom|Fwldom]] ([[بحث کاربر:Fwldom|بحث]]) ۱۶ سپتامبر ۲۰۲۶، ساعت ۱۳:۳۸ (UTC)

:درود بر ویکی‌نویسان عزیز، 
:با توجه به اینکه دسترسی مدیریت ویکی‌کتاب فارسی به اینجانب توسط ویکی‌مدیا اعطا شده است، درخواست‌های قدیمی مدیریت که مربوط به گذشته بوده و دیگر موضوعیت اجرایی ندارند، جمع‌بندی و مختومه می‌شوند.
:از مشارکت و نظرات کاربران در درخواست‌های پیشین سپاسگزارم.
:از این پس درخواست‌های جدید مدیریت مطابق روند و سیاست‌های ویکی‌کتاب بررسی خواهند شد.
:* تا 2 دی 1405 مدیریت ویکی‌کتاب به اینجانب اعطا شده است، و از این 2 دی به بعد امیدوارم با رشد ویکی‌کتاب و نظردهی کاربران مدیریت جدید یا تمدید اینجانب انجام شود.
:[[کاربر:Fwldom|Fwldom]] ([[بحث کاربر:Fwldom|بحث]]) ۲۸ سپتامبر ۲۰۲۶، ساعت ۱۱:۴۵ (UTC)
&lt;/div&gt;
==درخواست مدیر شدن، vivairan (۲)==
&lt;div class=&quot;boilerplate&quot; style=&quot;background-color: #efe; margin: 2em 0 0 0; padding: 0 10px 0 10px; border: 1px dotted #aaa;&quot;&gt;

درود. با توجه به  فعالیت‌هایی که برای گسترش محتوای ویکی‌کتاب انجام داده‌ام و همان طور که می‌دانید فعال‌ترین کاربر ویکی‌کتاب بوده‌ام برای دریافت دسترسی مدیریت این پروژه درخواست می‌دهم. بنده در بهبود پروژه از نظر کمی و کیفی بسیار کوشیده‌ام و علاوه بر ایجاد صفحات و کتاب‌های جدید توانسته‌ام راهنماها، رده‌ها، الگوها، ... را ویرایش کنم. از این رو برای بهبود محتوای ویکی‌کتاب و مبارزه با خرابکاری‌ها درخواست مدیریت می‌دهم.
::چند نمونه از الگوهایی که ایجاد کرده‌ام: [[الگو:مکمل]]، [[الگو:حص-خرابکاری]]، [[الگو:Long dash]] هستند که همگی برای این وبگاه ضروری بوده‌اند و زیرساخت فنی این ویکی برای توسعه را فراهم می‌آورند.
::چند نمونه از سیاست‌ها و رهنمودهایی که ایجاد کرده‌ام: [[ویکی‌کتاب:فرض حسن نیت]]، [[ویکی‌کتاب:صفحه حمله]]، [[ویکی‌کتاب:اجماع]] هستند که برای مشارکت جمعی در این وبگاه ضروری هستند و به ویرایش‌های مفید بیشتر در این ویکی کمک می‌کنند.
::چند نمونه از ایبوک‌هایی که به آنها محتوای جدید افزوده‌ام: [[بررسی موردهایی از اخلاق حرفه‌ای]] و [[ویکی‌کودک:دایناسورها]] که می‌توانند برای مخاطبان ویکی‌کتاب سودمند باشند. 
--[[کاربر:Vivairan2|Vivairan2]] ([[بحث کاربر:Vivairan2|بحث]]) ۲۹ سپتامبر ۲۰۲۶، ساعت ۰۶:۰۲ (UTC)
&lt;/div&gt;</text>
      <sha1>iakk62jkgpv7e7oajqf487jtbnnuh4f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ویکی‌کتاب:سیاست نامگذاری</title>
    <ns>4</ns>
    <id>17005</id>
    <revision>
      <id>135637</id>
      <parentid>133469</parentid>
      <timestamp>2026-10-07T11:47:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Fwldom</username>
        <id>26269</id>
      </contributor>
      <origin>135637</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3945" sha1="lic57jyvy2i0rcx3iu25hsfgraxq7bx" xml:space="preserve">{{سیاست}}
{{فهرست سیاست‌ها}}
قواعد نام‌گذاری فهرستی از راهکارها برای عنوان‌بندی درست صفحه‌های ویکی‌کتاب است. 

== نامی مناسب برای کتابتان انتخاب کنید. ==
سعی کنید نامی که متناسب با متن کتاب، موضوع و متن نوشته شده است انتخاب کنید تا خواننده سردرگم نگردد نام مناسب همانند دادن یک آدرس دقیق به یک فرد است. میزان قابل شناسایی بودن یک اسم را می‌توانید با جستجوی اینکه منابع معتبر و اثبات‌پذیر در فارسی آن را چه می‌خوانند دریابید. لازم به ذکر است پس از انتخاب یک عنوان برای یک کتاب، تنها کاربری که آن کتاب را ایجاد کرده است و نیز [[وک:مدیران|مدیران]] مجاز هستند عنوان کتاب را تغییر دهند و سایر کاربران حق انجام چنین کاری را ندارند.

==جامع بودن==
نامی که انتخاب می‌کنید باید نشاندهنده تمام موضوعاتی باشد که در کتاب به آن پرداخته شده است.

==فارسی بودن==
نام کتاب باید فارسی باشد و در نامگذاری از حروف فارسی استفاده شده باشد مگر در مواردی که معادل فارسی واژه‌ای وجود نداشته باشد یا استفاده از معادل فارسی گمراه‌کننده باشد یا مفهوم را به درستی نرساند. مثلا استفاده از واژه «پویشگر»، «پوینده» یا «اسکنر» ممکن است به این دلیل که مفهوم را نمی‌تواند به درستی برساند برای نامگذاری کتاب شما مناسب نباشد، در این حالت باید از واژه «scanner» استفاده کنید.

==طول نام==
نام کتاب نباید از ۱۰ واژه بیشتر باشد. در صورتی که نامی که می‌خواهید بر روی کتاب‌تان بگذارید بایستی از جامعه ویکی‌کتاب نظرخواهی کنید. در صورتی که اجماع بر سر نام انتخاب شما باشد می‌توانید از آن استفاده کنید.

==نام کتاب نباید توهین آمیز باشد==
نام کتاب نباید حاوی واژه‌ها یا عبارات توهین‌آمیز، تمسخرآمیز، تبعیض‌آمیز یا توهین به افراد، گروه‌ها، مذاهب، قومیت‌ها، جنسیت‌ها یا عقاید باشد. همچنین نام نباید جنبهٔ تبلیغاتی، تجاری یا شعارگونه داشته باشد. در صورت وجود ابهام در این باره، موضوع در [[ویکی‌کتاب:نظرخواهی]] مطرح و بر اساس اجماع جامعه تصمیم‌گیری می‌شود.

==اعداد در نام کتاب==
اگر در نام کتاب از عدد استفاده شده است بایستی به صورت فارسی نوشته شود نه انگلیسی. مثال: &lt;s&gt;5 اصل موفقیت&lt;/s&gt; ← ۵ اصل موفقیت

==استفاده از علامت‌های تعجب و پرسش==
علامت‌های پرسش (؟) و تعجب (!) اگر جزئی از عنوان نام یک محصول مانند آلبوم موسیقی، فیلم یا مواردی از این قبیل باشد می‌شود از آن‌ها در عنوان نوشتارها استفاده کرد. این امر شامل کاربرد (!) در پایان جملات امری (مانند: بپاخیزید!) نیز می‌شود.
به‌طور مثال: !Yahoo یا معادل آن در فارسی با نام یاهو!

[[رده:سیاست‌های ویکی‌کتاب]]</text>
      <sha1>lic57jyvy2i0rcx3iu25hsfgraxq7bx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>کوهنوردی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>32710</id>
    <revision>
      <id>135618</id>
      <parentid>135580</parentid>
      <timestamp>2026-10-07T10:27:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Fwldom</username>
        <id>26269</id>
      </contributor>
      <comment>/* فصل ۲۲: تاریخچه کوهنوردی ایران */</comment>
      <origin>135618</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4266" sha1="hs4dvpw2ej3o8upw2h7ubla8utk8lz4" xml:space="preserve">{{وضعیت|25%}}
{{پارسی سره}}
{{کمک}}

== کوهنوردی چیست؟ ==
[[پرونده:K2 8611.jpg|بندانگشتی|چپ|چکاد K2 در هیمالیا]]
پیمایش راه‌ها در کوهستان، با به‌کارگیری ابزارهای شگردی و درگیر شدن با راه‌های سنگی و یخی را '''کوه‌نوردی''' می‌نامند. به بلندی‌های بیش از ۶۰۰ متر از زمین‌های پیرامونی، '''کوه''' گفته می‌شود. کوهنوردی به پاد بسیاری از دیگر ورزش‌ها دارای دستورهای پیچیده نیست. کوهنوردان شگردها و فلسفه‌های ناهمگونی برای بالا رفتن از کوه دارند.

== فهرست کتاب ==

=== آغاز کتاب ===

* [[/صفحه اصلی/]] {{پیشرفت|100%}}
* [[/پیش‌گفتار/]] {{پیشرفت|100%}}

=== فصل ۱: تاریخچه و مبانی ===

* [[/تاریخچه کوهنوردی/]] {{پیشرفت|100%}}
* [[/تاریخچه کوهنوردی ایران/]] {{پیشرفت|10%}}

=== فصل ۲: آمادگی کوهنورد ===

* [[/آمادگی پیکری/]] {{پیشرفت|100%}}
* [[/آمادگی روانی/]] {{پیشرفت|100%}}

=== فصل ۳: تجهیزات کوهنوردی ===

* [[/افزارگان کوهنوردی/]] {{پیشرفت|100%}}
* [[/پوشاک و کفش کوهنوردی/]] {{پیشرفت|100%}}

=== فصل ۴: کوله‌چینی و مدیریت بار ===

* [[/کوله‌چینی و مدیریت بار/]] {{پیشرفت|10%}}

=== فصل ۵: تغذیه و آب در کوهستان ===

* [[/خورد و خوراک/]] {{پیشرفت|10%}}
* [[/آب و نوشیدنی در کوهستان/]] {{پیشرفت|10%}}

=== فصل ۶: ناوبری و شناخت مسیر ===

* [[/ناوبری و نقشه‌خوانی/]] {{پیشرفت|10%}}
* [[/کوه‌پیمایی و پیمایش مسیر/]] {{پیشرفت|10%}}

=== فصل ۷: هواشناسی کوهستان ===

* [[/هواشناسی کوهستان/]] {{پیشرفت|10%}}

=== فصل ۸: برنامه‌ریزی و ثبت صعود ===

* [[/برنامه‌ریزی صعود/]] {{پیشرفت|10%}}
* [[/ثبت و گزارش صعود/]] {{پیشرفت|10%}}

=== فصل ۹: ایمنی و پیشگیری از خطر ===

* [[/ایمنی و پیشگیری از خطر/]] {{پیشرفت|10%}}

=== فصل ۱۰: کمک‌های نخستین ===

* [[/کمک‌های نخستین در کوهستان/]] {{پیشرفت|10%}}

=== فصل ۱۱: ارتفاع و سازگاری با آن ===

* [[/ارتفاع‌زدگی و سازگاری با ارتفاع/]] {{پیشرفت|10%}}

=== فصل ۱۲: صعود سنگی ===

* [[/صعود سنگی/]] {{پیشرفت|10%}}

=== فصل ۱۳: صعود یخی و برفی ===

* [[/صعود یخی و برفی/]] {{پیشرفت|10%}}

=== فصل ۱۴: کوهنوردی زمستانی ===

* [[/کوهنوردی زمستانی/]] {{پیشرفت|10%}}

=== فصل ۱۵: کمپینگ و شب‌مانی ===

* [[/کمپینگ و شب‌مانی در کوهستان/]] {{پیشرفت|10%}}

=== فصل ۱۶: کوهنوردی گروهی ===

* [[/کوهنوردی گروهی/]] {{پیشرفت|10%}}

=== فصل ۱۷: محیط زیست کوهستان ===

* [[/محیط زیست کوهستان/]] {{پیشرفت|10%}}

=== فصل ۱۸: اصول اخلاقی کوهنوردی ===

* [[/اصول اخلاقی کوهنوردی/]] {{پیشرفت|10%}}

=== فصل ۱۹: درجه‌بندی دشواری مسیرها ===

* [[/درجه‌بندی دشواری مسیرها/]] {{پیشرفت|10%}}

=== فصل ۲۰: قله‌ها و رشته‌کوه‌های ایران ===

* [[/معرفی قله‌های ایران/]] {{پیشرفت|10%}}
* [[/معرفی رشته‌کوه‌های ایران/]] {{پیشرفت|10%}}

=== فصل ۲۱: قله‌های جهان ===

* [[/معرفی قله‌های جهان/]] {{پیشرفت|10%}}

=== فصل ۲۲: تاریخچه کوهنوردی ایران ===

* [[/تاریخچه کوهنوردی ایران/]] {{پیشرفت|100%}}

=== فصل ۲۳: کوهنوردان نامدار ایران ===

* [[/کوهنوردان نامدار ایران/]] {{پیشرفت|100%}}

[[رده:کوهنوردی]]</text>
      <sha1>hs4dvpw2ej3o8upw2h7ubla8utk8lz4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>135623</id>
      <parentid>135618</parentid>
      <timestamp>2026-10-07T11:31:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Fwldom</username>
        <id>26269</id>
      </contributor>
      <comment>/* فصل ۲۰: قله‌ها و رشته‌کوه‌های ایران */</comment>
      <origin>135623</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4267" sha1="g205ihhinvnk8fhrkkg7x53drubfuah" xml:space="preserve">{{وضعیت|25%}}
{{پارسی سره}}
{{کمک}}

== کوهنوردی چیست؟ ==
[[پرونده:K2 8611.jpg|بندانگشتی|چپ|چکاد K2 در هیمالیا]]
پیمایش راه‌ها در کوهستان، با به‌کارگیری ابزارهای شگردی و درگیر شدن با راه‌های سنگی و یخی را '''کوه‌نوردی''' می‌نامند. به بلندی‌های بیش از ۶۰۰ متر از زمین‌های پیرامونی، '''کوه''' گفته می‌شود. کوهنوردی به پاد بسیاری از دیگر ورزش‌ها دارای دستورهای پیچیده نیست. کوهنوردان شگردها و فلسفه‌های ناهمگونی برای بالا رفتن از کوه دارند.

== فهرست کتاب ==

=== آغاز کتاب ===

* [[/صفحه اصلی/]] {{پیشرفت|100%}}
* [[/پیش‌گفتار/]] {{پیشرفت|100%}}

=== فصل ۱: تاریخچه و مبانی ===

* [[/تاریخچه کوهنوردی/]] {{پیشرفت|100%}}
* [[/تاریخچه کوهنوردی ایران/]] {{پیشرفت|10%}}

=== فصل ۲: آمادگی کوهنورد ===

* [[/آمادگی پیکری/]] {{پیشرفت|100%}}
* [[/آمادگی روانی/]] {{پیشرفت|100%}}

=== فصل ۳: تجهیزات کوهنوردی ===

* [[/افزارگان کوهنوردی/]] {{پیشرفت|100%}}
* [[/پوشاک و کفش کوهنوردی/]] {{پیشرفت|100%}}

=== فصل ۴: کوله‌چینی و مدیریت بار ===

* [[/کوله‌چینی و مدیریت بار/]] {{پیشرفت|10%}}

=== فصل ۵: تغذیه و آب در کوهستان ===

* [[/خورد و خوراک/]] {{پیشرفت|10%}}
* [[/آب و نوشیدنی در کوهستان/]] {{پیشرفت|10%}}

=== فصل ۶: ناوبری و شناخت مسیر ===

* [[/ناوبری و نقشه‌خوانی/]] {{پیشرفت|10%}}
* [[/کوه‌پیمایی و پیمایش مسیر/]] {{پیشرفت|10%}}

=== فصل ۷: هواشناسی کوهستان ===

* [[/هواشناسی کوهستان/]] {{پیشرفت|10%}}

=== فصل ۸: برنامه‌ریزی و ثبت صعود ===

* [[/برنامه‌ریزی صعود/]] {{پیشرفت|10%}}
* [[/ثبت و گزارش صعود/]] {{پیشرفت|10%}}

=== فصل ۹: ایمنی و پیشگیری از خطر ===

* [[/ایمنی و پیشگیری از خطر/]] {{پیشرفت|10%}}

=== فصل ۱۰: کمک‌های نخستین ===

* [[/کمک‌های نخستین در کوهستان/]] {{پیشرفت|10%}}

=== فصل ۱۱: ارتفاع و سازگاری با آن ===

* [[/ارتفاع‌زدگی و سازگاری با ارتفاع/]] {{پیشرفت|10%}}

=== فصل ۱۲: صعود سنگی ===

* [[/صعود سنگی/]] {{پیشرفت|10%}}

=== فصل ۱۳: صعود یخی و برفی ===

* [[/صعود یخی و برفی/]] {{پیشرفت|10%}}

=== فصل ۱۴: کوهنوردی زمستانی ===

* [[/کوهنوردی زمستانی/]] {{پیشرفت|10%}}

=== فصل ۱۵: کمپینگ و شب‌مانی ===

* [[/کمپینگ و شب‌مانی در کوهستان/]] {{پیشرفت|10%}}

=== فصل ۱۶: کوهنوردی گروهی ===

* [[/کوهنوردی گروهی/]] {{پیشرفت|10%}}

=== فصل ۱۷: محیط زیست کوهستان ===

* [[/محیط زیست کوهستان/]] {{پیشرفت|10%}}

=== فصل ۱۸: اصول اخلاقی کوهنوردی ===

* [[/اصول اخلاقی کوهنوردی/]] {{پیشرفت|10%}}

=== فصل ۱۹: درجه‌بندی دشواری مسیرها ===

* [[/درجه‌بندی دشواری مسیرها/]] {{پیشرفت|10%}}

=== فصل ۲۰: قله‌ها و رشته‌کوه‌های ایران ===

* [[/معرفی قله‌های ایران/]] {{پیشرفت|10%}}
* [[/معرفی رشته‌ کوه‌های ایران/]] {{پیشرفت|10%}}

=== فصل ۲۱: قله‌های جهان ===

* [[/معرفی قله‌های جهان/]] {{پیشرفت|10%}}

=== فصل ۲۲: تاریخچه کوهنوردی ایران ===

* [[/تاریخچه کوهنوردی ایران/]] {{پیشرفت|100%}}

=== فصل ۲۳: کوهنوردان نامدار ایران ===

* [[/کوهنوردان نامدار ایران/]] {{پیشرفت|100%}}

[[رده:کوهنوردی]]</text>
      <sha1>g205ihhinvnk8fhrkkg7x53drubfuah</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>135624</id>
      <parentid>135623</parentid>
      <timestamp>2026-10-07T11:32:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Fwldom</username>
        <id>26269</id>
      </contributor>
      <comment>/* فصل ۲۱: قله‌های جهان */</comment>
      <origin>135624</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4268" sha1="exzuc7eidb336qcept3scw3l8lwqgxy" xml:space="preserve">{{وضعیت|25%}}
{{پارسی سره}}
{{کمک}}

== کوهنوردی چیست؟ ==
[[پرونده:K2 8611.jpg|بندانگشتی|چپ|چکاد K2 در هیمالیا]]
پیمایش راه‌ها در کوهستان، با به‌کارگیری ابزارهای شگردی و درگیر شدن با راه‌های سنگی و یخی را '''کوه‌نوردی''' می‌نامند. به بلندی‌های بیش از ۶۰۰ متر از زمین‌های پیرامونی، '''کوه''' گفته می‌شود. کوهنوردی به پاد بسیاری از دیگر ورزش‌ها دارای دستورهای پیچیده نیست. کوهنوردان شگردها و فلسفه‌های ناهمگونی برای بالا رفتن از کوه دارند.

== فهرست کتاب ==

=== آغاز کتاب ===

* [[/صفحه اصلی/]] {{پیشرفت|100%}}
* [[/پیش‌گفتار/]] {{پیشرفت|100%}}

=== فصل ۱: تاریخچه و مبانی ===

* [[/تاریخچه کوهنوردی/]] {{پیشرفت|100%}}
* [[/تاریخچه کوهنوردی ایران/]] {{پیشرفت|10%}}

=== فصل ۲: آمادگی کوهنورد ===

* [[/آمادگی پیکری/]] {{پیشرفت|100%}}
* [[/آمادگی روانی/]] {{پیشرفت|100%}}

=== فصل ۳: تجهیزات کوهنوردی ===

* [[/افزارگان کوهنوردی/]] {{پیشرفت|100%}}
* [[/پوشاک و کفش کوهنوردی/]] {{پیشرفت|100%}}

=== فصل ۴: کوله‌چینی و مدیریت بار ===

* [[/کوله‌چینی و مدیریت بار/]] {{پیشرفت|10%}}

=== فصل ۵: تغذیه و آب در کوهستان ===

* [[/خورد و خوراک/]] {{پیشرفت|10%}}
* [[/آب و نوشیدنی در کوهستان/]] {{پیشرفت|10%}}

=== فصل ۶: ناوبری و شناخت مسیر ===

* [[/ناوبری و نقشه‌خوانی/]] {{پیشرفت|10%}}
* [[/کوه‌پیمایی و پیمایش مسیر/]] {{پیشرفت|10%}}

=== فصل ۷: هواشناسی کوهستان ===

* [[/هواشناسی کوهستان/]] {{پیشرفت|10%}}

=== فصل ۸: برنامه‌ریزی و ثبت صعود ===

* [[/برنامه‌ریزی صعود/]] {{پیشرفت|10%}}
* [[/ثبت و گزارش صعود/]] {{پیشرفت|10%}}

=== فصل ۹: ایمنی و پیشگیری از خطر ===

* [[/ایمنی و پیشگیری از خطر/]] {{پیشرفت|10%}}

=== فصل ۱۰: کمک‌های نخستین ===

* [[/کمک‌های نخستین در کوهستان/]] {{پیشرفت|10%}}

=== فصل ۱۱: ارتفاع و سازگاری با آن ===

* [[/ارتفاع‌زدگی و سازگاری با ارتفاع/]] {{پیشرفت|10%}}

=== فصل ۱۲: صعود سنگی ===

* [[/صعود سنگی/]] {{پیشرفت|10%}}

=== فصل ۱۳: صعود یخی و برفی ===

* [[/صعود یخی و برفی/]] {{پیشرفت|10%}}

=== فصل ۱۴: کوهنوردی زمستانی ===

* [[/کوهنوردی زمستانی/]] {{پیشرفت|10%}}

=== فصل ۱۵: کمپینگ و شب‌مانی ===

* [[/کمپینگ و شب‌مانی در کوهستان/]] {{پیشرفت|10%}}

=== فصل ۱۶: کوهنوردی گروهی ===

* [[/کوهنوردی گروهی/]] {{پیشرفت|10%}}

=== فصل ۱۷: محیط زیست کوهستان ===

* [[/محیط زیست کوهستان/]] {{پیشرفت|10%}}

=== فصل ۱۸: اصول اخلاقی کوهنوردی ===

* [[/اصول اخلاقی کوهنوردی/]] {{پیشرفت|10%}}

=== فصل ۱۹: درجه‌بندی دشواری مسیرها ===

* [[/درجه‌بندی دشواری مسیرها/]] {{پیشرفت|10%}}

=== فصل ۲۰: قله‌ها و رشته‌کوه‌های ایران ===

* [[/معرفی قله‌های ایران/]] {{پیشرفت|10%}}
* [[/معرفی رشته‌ کوه‌های ایران/]] {{پیشرفت|10%}}

=== فصل ۲۱: قله‌های جهان ===

* [[/معرفی قله‌های جهان/]] {{پیشرفت|100%}}

=== فصل ۲۲: تاریخچه کوهنوردی ایران ===

* [[/تاریخچه کوهنوردی ایران/]] {{پیشرفت|100%}}

=== فصل ۲۳: کوهنوردان نامدار ایران ===

* [[/کوهنوردان نامدار ایران/]] {{پیشرفت|100%}}

[[رده:کوهنوردی]]</text>
      <sha1>exzuc7eidb336qcept3scw3l8lwqgxy</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>135625</id>
      <parentid>135624</parentid>
      <timestamp>2026-10-07T11:32:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Fwldom</username>
        <id>26269</id>
      </contributor>
      <comment>/* فصل ۱: تاریخچه و مبانی */</comment>
      <origin>135625</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4269" sha1="avikufjd6lfzxy5jqyvsmsrkm7wyb3j" xml:space="preserve">{{وضعیت|25%}}
{{پارسی سره}}
{{کمک}}

== کوهنوردی چیست؟ ==
[[پرونده:K2 8611.jpg|بندانگشتی|چپ|چکاد K2 در هیمالیا]]
پیمایش راه‌ها در کوهستان، با به‌کارگیری ابزارهای شگردی و درگیر شدن با راه‌های سنگی و یخی را '''کوه‌نوردی''' می‌نامند. به بلندی‌های بیش از ۶۰۰ متر از زمین‌های پیرامونی، '''کوه''' گفته می‌شود. کوهنوردی به پاد بسیاری از دیگر ورزش‌ها دارای دستورهای پیچیده نیست. کوهنوردان شگردها و فلسفه‌های ناهمگونی برای بالا رفتن از کوه دارند.

== فهرست کتاب ==

=== آغاز کتاب ===

* [[/صفحه اصلی/]] {{پیشرفت|100%}}
* [[/پیش‌گفتار/]] {{پیشرفت|100%}}

=== فصل ۱: تاریخچه و مبانی ===

* [[/تاریخچه کوهنوردی/]] {{پیشرفت|100%}}
* [[/تاریخچه کوهنوردی ایران/]] {{پیشرفت|100%}}

=== فصل ۲: آمادگی کوهنورد ===

* [[/آمادگی پیکری/]] {{پیشرفت|100%}}
* [[/آمادگی روانی/]] {{پیشرفت|100%}}

=== فصل ۳: تجهیزات کوهنوردی ===

* [[/افزارگان کوهنوردی/]] {{پیشرفت|100%}}
* [[/پوشاک و کفش کوهنوردی/]] {{پیشرفت|100%}}

=== فصل ۴: کوله‌چینی و مدیریت بار ===

* [[/کوله‌چینی و مدیریت بار/]] {{پیشرفت|10%}}

=== فصل ۵: تغذیه و آب در کوهستان ===

* [[/خورد و خوراک/]] {{پیشرفت|10%}}
* [[/آب و نوشیدنی در کوهستان/]] {{پیشرفت|10%}}

=== فصل ۶: ناوبری و شناخت مسیر ===

* [[/ناوبری و نقشه‌خوانی/]] {{پیشرفت|10%}}
* [[/کوه‌پیمایی و پیمایش مسیر/]] {{پیشرفت|10%}}

=== فصل ۷: هواشناسی کوهستان ===

* [[/هواشناسی کوهستان/]] {{پیشرفت|10%}}

=== فصل ۸: برنامه‌ریزی و ثبت صعود ===

* [[/برنامه‌ریزی صعود/]] {{پیشرفت|10%}}
* [[/ثبت و گزارش صعود/]] {{پیشرفت|10%}}

=== فصل ۹: ایمنی و پیشگیری از خطر ===

* [[/ایمنی و پیشگیری از خطر/]] {{پیشرفت|10%}}

=== فصل ۱۰: کمک‌های نخستین ===

* [[/کمک‌های نخستین در کوهستان/]] {{پیشرفت|10%}}

=== فصل ۱۱: ارتفاع و سازگاری با آن ===

* [[/ارتفاع‌زدگی و سازگاری با ارتفاع/]] {{پیشرفت|10%}}

=== فصل ۱۲: صعود سنگی ===

* [[/صعود سنگی/]] {{پیشرفت|10%}}

=== فصل ۱۳: صعود یخی و برفی ===

* [[/صعود یخی و برفی/]] {{پیشرفت|10%}}

=== فصل ۱۴: کوهنوردی زمستانی ===

* [[/کوهنوردی زمستانی/]] {{پیشرفت|10%}}

=== فصل ۱۵: کمپینگ و شب‌مانی ===

* [[/کمپینگ و شب‌مانی در کوهستان/]] {{پیشرفت|10%}}

=== فصل ۱۶: کوهنوردی گروهی ===

* [[/کوهنوردی گروهی/]] {{پیشرفت|10%}}

=== فصل ۱۷: محیط زیست کوهستان ===

* [[/محیط زیست کوهستان/]] {{پیشرفت|10%}}

=== فصل ۱۸: اصول اخلاقی کوهنوردی ===

* [[/اصول اخلاقی کوهنوردی/]] {{پیشرفت|10%}}

=== فصل ۱۹: درجه‌بندی دشواری مسیرها ===

* [[/درجه‌بندی دشواری مسیرها/]] {{پیشرفت|10%}}

=== فصل ۲۰: قله‌ها و رشته‌کوه‌های ایران ===

* [[/معرفی قله‌های ایران/]] {{پیشرفت|10%}}
* [[/معرفی رشته‌ کوه‌های ایران/]] {{پیشرفت|10%}}

=== فصل ۲۱: قله‌های جهان ===

* [[/معرفی قله‌های جهان/]] {{پیشرفت|100%}}

=== فصل ۲۲: تاریخچه کوهنوردی ایران ===

* [[/تاریخچه کوهنوردی ایران/]] {{پیشرفت|100%}}

=== فصل ۲۳: کوهنوردان نامدار ایران ===

* [[/کوهنوردان نامدار ایران/]] {{پیشرفت|100%}}

[[رده:کوهنوردی]]</text>
      <sha1>avikufjd6lfzxy5jqyvsmsrkm7wyb3j</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>135630</id>
      <parentid>135625</parentid>
      <timestamp>2026-10-07T11:38:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Fwldom</username>
        <id>26269</id>
      </contributor>
      <comment>/* فصل ۲۲: تاریخچه کوهنوردی ایران */</comment>
      <origin>135630</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4130" sha1="3deegcxskvy88ihv57ol5w58qoqcu18" xml:space="preserve">{{وضعیت|25%}}
{{پارسی سره}}
{{کمک}}

== کوهنوردی چیست؟ ==
[[پرونده:K2 8611.jpg|بندانگشتی|چپ|چکاد K2 در هیمالیا]]
پیمایش راه‌ها در کوهستان، با به‌کارگیری ابزارهای شگردی و درگیر شدن با راه‌های سنگی و یخی را '''کوه‌نوردی''' می‌نامند. به بلندی‌های بیش از ۶۰۰ متر از زمین‌های پیرامونی، '''کوه''' گفته می‌شود. کوهنوردی به پاد بسیاری از دیگر ورزش‌ها دارای دستورهای پیچیده نیست. کوهنوردان شگردها و فلسفه‌های ناهمگونی برای بالا رفتن از کوه دارند.

== فهرست کتاب ==

=== آغاز کتاب ===

* [[/صفحه اصلی/]] {{پیشرفت|100%}}
* [[/پیش‌گفتار/]] {{پیشرفت|100%}}

=== فصل ۱: تاریخچه و مبانی ===

* [[/تاریخچه کوهنوردی/]] {{پیشرفت|100%}}
* [[/تاریخچه کوهنوردی ایران/]] {{پیشرفت|100%}}

=== فصل ۲: آمادگی کوهنورد ===

* [[/آمادگی پیکری/]] {{پیشرفت|100%}}
* [[/آمادگی روانی/]] {{پیشرفت|100%}}

=== فصل ۳: تجهیزات کوهنوردی ===

* [[/افزارگان کوهنوردی/]] {{پیشرفت|100%}}
* [[/پوشاک و کفش کوهنوردی/]] {{پیشرفت|100%}}

=== فصل ۴: کوله‌چینی و مدیریت بار ===

* [[/کوله‌چینی و مدیریت بار/]] {{پیشرفت|10%}}

=== فصل ۵: تغذیه و آب در کوهستان ===

* [[/خورد و خوراک/]] {{پیشرفت|10%}}
* [[/آب و نوشیدنی در کوهستان/]] {{پیشرفت|10%}}

=== فصل ۶: ناوبری و شناخت مسیر ===

* [[/ناوبری و نقشه‌خوانی/]] {{پیشرفت|10%}}
* [[/کوه‌پیمایی و پیمایش مسیر/]] {{پیشرفت|10%}}

=== فصل ۷: هواشناسی کوهستان ===

* [[/هواشناسی کوهستان/]] {{پیشرفت|10%}}

=== فصل ۸: برنامه‌ریزی و ثبت صعود ===

* [[/برنامه‌ریزی صعود/]] {{پیشرفت|10%}}
* [[/ثبت و گزارش صعود/]] {{پیشرفت|10%}}

=== فصل ۹: ایمنی و پیشگیری از خطر ===

* [[/ایمنی و پیشگیری از خطر/]] {{پیشرفت|10%}}

=== فصل ۱۰: کمک‌های نخستین ===

* [[/کمک‌های نخستین در کوهستان/]] {{پیشرفت|10%}}

=== فصل ۱۱: ارتفاع و سازگاری با آن ===

* [[/ارتفاع‌زدگی و سازگاری با ارتفاع/]] {{پیشرفت|10%}}

=== فصل ۱۲: صعود سنگی ===

* [[/صعود سنگی/]] {{پیشرفت|10%}}

=== فصل ۱۳: صعود یخی و برفی ===

* [[/صعود یخی و برفی/]] {{پیشرفت|10%}}

=== فصل ۱۴: کوهنوردی زمستانی ===

* [[/کوهنوردی زمستانی/]] {{پیشرفت|10%}}

=== فصل ۱۵: کمپینگ و شب‌مانی ===

* [[/کمپینگ و شب‌مانی در کوهستان/]] {{پیشرفت|10%}}

=== فصل ۱۶: کوهنوردی گروهی ===

* [[/کوهنوردی گروهی/]] {{پیشرفت|10%}}

=== فصل ۱۷: محیط زیست کوهستان ===

* [[/محیط زیست کوهستان/]] {{پیشرفت|10%}}

=== فصل ۱۸: اصول اخلاقی کوهنوردی ===

* [[/اصول اخلاقی کوهنوردی/]] {{پیشرفت|10%}}

=== فصل ۱۹: درجه‌بندی دشواری مسیرها ===

* [[/درجه‌بندی دشواری مسیرها/]] {{پیشرفت|10%}}

=== فصل ۲۰: قله‌ها و رشته‌کوه‌های ایران ===

* [[/معرفی قله‌های ایران/]] {{پیشرفت|10%}}
* [[/معرفی رشته‌ کوه‌های ایران/]] {{پیشرفت|10%}}

=== فصل ۲۱: قله‌های جهان ===

* [[/معرفی قله‌های جهان/]] {{پیشرفت|100%}}

=== فصل ۲۳: کوهنوردان نامدار ایران ===

* [[/کوهنوردان نامدار ایران/]] {{پیشرفت|100%}}

[[رده:کوهنوردی]]</text>
      <sha1>3deegcxskvy88ihv57ol5w58qoqcu18</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>کاربر:Fwldom</title>
    <ns>2</ns>
    <id>39169</id>
    <revision>
      <id>135612</id>
      <parentid>135526</parentid>
      <timestamp>2026-10-07T07:48:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Fwldom</username>
        <id>26269</id>
      </contributor>
      <comment>/* همکاری در کتاب های: */</comment>
      <origin>135612</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1274" sha1="hrx8s7usgb3yqoo6bjgyrd5n805kok8" xml:space="preserve">{نشان های من: &gt;&gt;&gt;
{{نشان مدیر}}
{{خوش آمد گویی صفحه کاربری}}
{{جعبه رنگی‌شده
| background-content-color = gold
| text-color = gold
| title = درود بر شما
| content = {{شعر|نستعلیق}}
{{ب|بیا تا جهان را به بد نسپریم|به کوشش همه دست نیکی بریم}} 
{{ب|نباشد همی نیک و بد ، پایدار|همان به که نیکی بود یادگار}}
{{پایان شعر}}
}}

== کتاب های ایجاد شده توسط من == 
* [[آموزش کامل خط فرمان ویندوز]] 
* [[مبانی شبکه‌های کامپیوتری و سخت‌افزار|مبانی شبکه‌های کامپیوتری و سخت افزار]]
* [[برنامه نویسی PSP]]
* [[زبان برنامه‌نویسی گو]]
* [[اپل]]
* [[سی‌اس‌اس|CSS]]
=== همکاری در کتاب های: === 
* [[پی‌اچ‌پی|پی اچ پی]]
* [[آموزش کار با تری‌دی مکس]]
* [[اچ‌تی‌ام‌ال]]
[[کوهنوردی]]

=== آمار ===
* الگو ها: ۴
* کتاب کامل: ۴
* کتاب ناقص: ۲
* [[کاربر:Fwldom/آمار|آمار کاربر]]

{{کاربر کوروش بزرگ}}

[[رده:کاربران ایران|{{PAGENAME}}]]</text>
      <sha1>hrx8s7usgb3yqoo6bjgyrd5n805kok8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>135614</id>
      <parentid>135612</parentid>
      <timestamp>2026-10-07T07:54:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Fwldom</username>
        <id>26269</id>
      </contributor>
      <comment>/* همکاری در کتاب های: */</comment>
      <origin>135614</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1276" sha1="s40wqwfz5dxhv71ns04upwaz6o3hnz7" xml:space="preserve">{نشان های من: &gt;&gt;&gt;
{{نشان مدیر}}
{{خوش آمد گویی صفحه کاربری}}
{{جعبه رنگی‌شده
| background-content-color = gold
| text-color = gold
| title = درود بر شما
| content = {{شعر|نستعلیق}}
{{ب|بیا تا جهان را به بد نسپریم|به کوشش همه دست نیکی بریم}} 
{{ب|نباشد همی نیک و بد ، پایدار|همان به که نیکی بود یادگار}}
{{پایان شعر}}
}}

== کتاب های ایجاد شده توسط من == 
* [[آموزش کامل خط فرمان ویندوز]] 
* [[مبانی شبکه‌های کامپیوتری و سخت‌افزار|مبانی شبکه‌های کامپیوتری و سخت افزار]]
* [[برنامه نویسی PSP]]
* [[زبان برنامه‌نویسی گو]]
* [[اپل]]
* [[سی‌اس‌اس|CSS]]
=== همکاری در کتاب های: === 
* [[پی‌اچ‌پی|پی اچ پی]]
* [[آموزش کار با تری‌دی مکس]]
* [[اچ‌تی‌ام‌ال]]
* [[کوهنوردی]]

=== آمار ===
* الگو ها: ۴
* کتاب کامل: ۴
* کتاب ناقص: ۲
* [[کاربر:Fwldom/آمار|آمار کاربر]]

{{کاربر کوروش بزرگ}}

[[رده:کاربران ایران|{{PAGENAME}}]]</text>
      <sha1>s40wqwfz5dxhv71ns04upwaz6o3hnz7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>بحث کاربر:Complect89</title>
    <ns>3</ns>
    <id>40133</id>
    <revision>
      <id>135610</id>
      <parentid>127918</parentid>
      <timestamp>2026-10-06T20:43:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vivairan2</username>
        <id>28134</id>
      </contributor>
      <comment>/* برای ایجاد یک کتاب جدید */ بخش جدید</comment>
      <origin>135610</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5020" sha1="j2zc4p7vohgsjq66vjuectjjyknsu8c" xml:space="preserve">== خوش آمدید ==
[[File:Carl Spitzweg 021-detail.jpg|thumb|left|180px|خوش‌آمدید!]]
&lt;br/&gt;

سلام {{PAGENAME}}، به ویکی‌کتاب خوش آمدید. از مشارکت شما سپاسگزارم. امیدوارم که از اینجا خوشتان بیاید و تصمیم به ماندن بگیرید.  راهنماهای ویکی‌کتاب در [[راهنما:فهرست|اینجا]] است اما پیوندهای زیر برای کاربرهای جدید مفیدند:

{|
|- 
|[[پرونده:Noia 64 apps help index.png|30px|right|link=ویکی‌کتاب:ویکی‌کتاب چیست؟|ویکی‌نسک (ویکی‌کتاب) چیست؟]] || [[ویکی‌کتاب:ویکی‌کتاب چیست؟|ویکی‌نسک (ویکی‌کتاب) چیست؟]]
|- 
| [[پرونده:Nuvola apps ksig.png|30px|right|link=ویکی‌کتاب:آموزش سریع|آموزش سریع]] || [[ویکی‌کتاب:آموزش سریع|آموزش سریع]] آموزش کار با زبان مدیاویکی (محیط ویکی‌کتاب)
|-
| [[پرونده:Cscr-featured.svg|30px|right|link=ویکی‌کتاب:کتاب‌های برگزیده|کتاب‌های برگزیده]] || [[ویکی‌کتاب:کتاب‌های برگزیده|کتاب‌های برگزیده]] فهرستی از کتاب‌های برگزیده 
|-
| [[پرونده:Nuvola apps chat.png|30px|right|link=ویکی‌کتاب:میز تحریر|میز تحریر]]||[[ویکی‌کتاب:میز تحریر]]  برای گفتگو دربارهٔ مسائل فنی و سیاست‌ها.
|-
| [[پرونده:Nuvola_apps_bookcase_1.svg|30px|right|link=ویکی‌کتاب:خودآموز/کمک کردن در یکی از کتاب‌های موجود|کمک کردن در یکی از کتاب‌های موجود]]||[[ویکی‌کتاب:خودآموز/کمک کردن در یکی از کتاب‌های موجود|کمک کردن در یکی از کتاب‌های موجود]] راه‌های تکمیل و ویرایش ایبوک‌های ویکی‌کتاب
|-
|[[File:Bucket in the sand.svg|right|50px|link=ویکی‌کتاب:صفحه تمرین|صفحه تمرین]]||[[ویکی‌کتاب:صفحه تمرین|صفحه تمرین]] برای تمرین ویرایش
|-
|[[پرونده:Nuvola apps agent.svg|30px|right|link=w:ویکی‌کتاب:خودآموز|آموزش پیشرفته]]||[[w:ویکی‌پدیا:خودآموز|آموزش پیشرفته]]
|-
|'''پروژه‌های دیگر بنیاد'''||[[پرونده:Wikipedia-logo.png|20px|link=w:صفحه_اصلی|ویکی‌پدیا]][[پرونده:HSWikimedia.svg|25px|link=m:Special:Recentchanges|فراویکی]] [[پرونده:HSCommons.svg|25px|link=commons:Special:Recentchanges|ویکی‌انبار]][[پرونده:HSWNews.svg|25px|link=n:ویژه:تغییرات اخیر|ویکی‌خبر]] [[پرونده:HSWtionary.svg|25px|link=wikt:صفحه_اصلی|ویکی‌واژه]] [[پرونده:HSWQuote.svg|25px|link=q:صفحه_اصلی|ویکی‌گفتاورد]][[پرونده:HSWSource.svg|30px|link=s:صفحه_اصلی|ویکی‌نبشته]][[پرونده:Wikidata-logo.svg|25px|link=wikidata:صفحه_اصلی|ویکی‌داده]]
|}
امیدوارم از ''[[ویکی‌نسک:ویکی‌نسک‌نویسان|ویکی‌نسک‌نویس]]'' بودن لذت ببرید! لطفاً برای آزمایش از [[ویکی‌کتاب:گودال ماسه‌بازی]] استفاده کنید. باز هم خوش آمد می‌گویم.شاد باشید!


-- [[کاربر:New user message|New user message]] ([[بحث کاربر:New user message|بحث]]) ‏۶ ژوئن ۲۰۲۴، ساعت ۱۷:۳۴ (UTC)

== برای ایجاد یک کتاب جدید ==

* قبل از نوشتن یک کتاب باید اطلاعاتی درباره چیزی که توی کتاب قراره بنویسید داشته باشید.
* عنوان کتاب رو با دقت انتخاب کنید.
* کتاب باید دیباچه، فهرست، منابع، الخ داشته باشه.
* ساختار کتاب باید به صورت «عنوان کتاب/نام صفحه» باشه.
* برای نوشتن کتاب میتونید از کاربرهای علاقه‌مند به موضوع کمک بگیرید.
* به جای کُپی-پیست کردن مطالب، می‌تونید با انشای خودتون بازنویسی کنید.
* تصاویری که به کار میبرید باید با مطالب ارتباط داشته باشه. 
* برای افزودن تصویر [[ویکی‌کتاب:خودآموز/اضافه کردن عکس|این راهنما]] رو مطالعه کنید. 
* تصویرها در [[w:fa:ویکی‌انبار|ویکی‌انبار]] یا ویکی‌کتاب باید بارگذاری بشه.
* یک کتاب باید بیشتر از یک صفحه داشته باشه. انباشت محتوا در یک صفحه مجاز نیست.
[[کاربر:Vivairan2|Vivairan2]] ([[بحث کاربر:Vivairan2|بحث]]) ۶ اکتبر ۲۰۲۶، ساعت ۲۰:۴۳ (UTC)</text>
      <sha1>j2zc4p7vohgsjq66vjuectjjyknsu8c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>کاربر:Fwldom/آمار</title>
    <ns>2</ns>
    <id>40459</id>
    <revision>
      <id>135613</id>
      <parentid>135414</parentid>
      <timestamp>2026-10-07T07:49:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Fwldom</username>
        <id>26269</id>
      </contributor>
      <comment>/* کتاب‌های ایجاد شده توسط من */ اصلاح ارقام</comment>
      <origin>135613</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1090" sha1="4lpmh6conqvd5dhr65bq11trvncvtg0" xml:space="preserve">این صفحه جهت مستندسازی سوابق و فعالیت‌های کاربر Fwldom در ویکی‌کتاب ایجاد شده است.
== سابقه ==
تا ۸ مهر ۱۴۰۵ {{کاربر ویرایش|۱۰۰۰}}
* این حساب کاربری در ۴ اسفند ۱۴۰۲ ایجاد شده است.

== الگو‌ها ==
*تعداد: ۴
*[[الگو:کاربر زن زندگی آزادی]]
*[[الگو:کاربر کوروش بزرگ]]
*[[الگو:راهنمای تعاملی]]
* [[الگو:خوش آمد گویی صفحه کاربری]]

== کتاب‌های ایجاد شده توسط من==
* تعداد کل: ۶
* تعداد ناقص: ۲
* تعداد کامل: ۴
=== ناقص ===
*[[زبان برنامه‌نویسی گو]] [[پرونده:75 percent.svg]]
*[[اپل]] [[پرونده:25 percent.svg]]

=== کامل ===
*[[آموزش کامل خط فرمان ویندوز]] 
*[[مبانی شبکه‌های کامپیوتری و سخت‌افزار|مبانی شبکه‌های کامپیوتری و سخت افزار]]
*[[برنامه نویسی PSP]]
*[[سی‌اس‌اس]]</text>
      <sha1>4lpmh6conqvd5dhr65bq11trvncvtg0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>کوهنوردی/کوهنوردان نامدار ایران</title>
    <ns>0</ns>
    <id>42186</id>
    <revision>
      <id>135620</id>
      <parentid>135499</parentid>
      <timestamp>2026-10-07T10:29:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Fwldom</username>
        <id>26269</id>
      </contributor>
      <origin>135620</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5478" sha1="dni74hv8ps8g8jotk9dlbyk9519w54r" xml:space="preserve">{{ناوبری|قبلی=تاریخچه کوهنوردی ایران|فعلی=کوهنوردان نامدار ایران}}
'''کوهنوردان نامدار ایران'''

ایران در چند دههٔ گذشته کوهنوردان و هیمالیانوردان برجسته‌ای داشته است که در صعودهای داخلی و بین‌المللی نقش مهمی ایفا کرده‌اند. برخی از آنان با صعود به قله‌های بلند جهان شناخته شده‌اند و برخی دیگر به دلیل فعالیت‌های آموزشی، ورزشی و توسعهٔ کوهنوردی در ایران اهمیت دارند.

این پودمان به معرفی کوتاه شماری از چهره‌های شناخته‌شدهٔ کوهنوردی ایران می‌پردازد. برای هر کوهنورد می‌توان در آینده صفحه‌ای جداگانه برای زندگی، صعودها، دستاوردها و فعالیت‌های او ایجاد کرد.

== محمد اوراز ==

[[w:fa:محمد اوراز|محمد اوراز]] از کوهنوردان برجستهٔ ایران و عضو تیم ملی کوهنوردی ایران بود. او در سال ۱۳۴۸ در نقده زاده شد و فعالیت جدی خود در کوهنوردی را از دههٔ ۱۳۶۰ آغاز کرد. او در سال ۱۳۷۶ در صعود به راکاپوشی شرکت کرد و سپس در سال ۱۳۷۷ همراه تیم ملی ایران به قلهٔ اورست صعود کرد.

اوراز در ادامهٔ فعالیت‌های خود در چندین برنامهٔ هیمالیا‌نوردی شرکت کرد. در سال ۱۳۸۲ هنگام تلاش برای صعود به گاشربروم ۱ در پاکستان، بر اثر سقوط بهمن دچار آسیب شد و پس از انتقال به بیمارستان درگذشت.

== مهدی عمیدی آهنگ ==

[[w:fa:مهدی عمیدی|مهدی عمیدی]] از کوهنوردان و هیمالیانوردان ایرانی بود که در برنامه‌های بین‌المللی کوهنوردی نیز فعالیت داشت. او در سال ۱۳۹۰ سرپرستی برنامه‌های صعود به اورست و لوتسه را بر عهده داشت و بر پایهٔ گزارش‌های منتشرشده، اورست را بدون استفاده از اکسیژن مصنوعی صعود کرد و سپس به قلهٔ لوتسه نیز رسید.

عمیدی همچنین از چهره‌های شناخته‌شدهٔ کوهنوردی خراسان بود و در برنامه‌های آموزشی و گروهی کوهنوردی فعالیت داشت.

== پروانه کاظمی ==

[[w:fa:پروانه کاظمی|پروانه کاظمی]] از کوهنوردان و هیمالیانوردان زن ایران است که با صعود به شماری از قله‌های بلند هیمالیا شناخته شده است. فعالیت او نمونه‌ای از حضور پررنگ‌تر زنان ایرانی در کوهنوردی ارتفاع و صعودهای برون‌مرزی است.

== مقبل هنرپژوه ==

[[w:fa:مقبل هنرپژوه|مقبل هنرپژوه]] از کوهنوردان ایرانی و از همنوردان محمد اوراز بود. او در برنامهٔ صعود به گاشربروم ۱ در سال ۱۳۸۲ همراه اوراز حضور داشت و پس از حادثهٔ سقوط بهمن زنده ماند.

== عیسی میرشکاری ==

عیسی میرشکاری از کوهنوردان ایرانی فعال در صعودهای بلند بود و در برنامه‌های هیمالیانوردی ایران حضور داشت.

== همایون بهزادی ==

همایون بهزادی از کوهنوردان و فعالان کوهستان ایران بود که در گسترش فرهنگ کوهنوردی و فعالیت‌های مرتبط با کوهستان نقش داشت.

== اهمیت کوهنوردان نامدار ==

معرفی کوهنوردان نامدار تنها به ثبت نام و فهرست کردن صعودها محدود نمی‌شود. بررسی زندگی و فعالیت آنان می‌تواند روند رشد کوهنوردی در ایران، تغییر روش‌های صعود، پیشرفت تجهیزات، شکل‌گیری تیم‌های ملی و باشگاه‌های کوهنوردی و افزایش حضور ایرانیان در صعودهای بین‌المللی را نشان دهد.

در این دانشنامه بهتر است اطلاعات مربوط به هر کوهنورد بر پایهٔ منابع معتبر گردآوری شود و میان '''دستاوردهای ورزشی، فعالیت‌های آموزشی و سایر فعالیت‌ها''' تفاوت گذاشته شود. همچنین دربارهٔ رکوردها و عنوان‌هایی مانند «نخستین ایرانی» یا «اولین صعود» باید از منابع معتبر استفاده شود، زیرا برخی از این عنوان‌ها ممکن است در منابع مختلف به شکل متفاوتی گزارش شده باشند.

== جستارهای وابسته ==

* [[../تاریخچهٔ کوهنوردی ایران/]]
* [[../معرفی قله‌های ایران/]]
* [[../معرفی رشته‌کوه‌های ایران/]]
* [[../تاریخچهٔ کوهنوردی/]]
* [[../کوهنوردی گروهی/]]</text>
      <sha1>dni74hv8ps8g8jotk9dlbyk9519w54r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>کوهنوردی/پوشاک و کفش کوهنوردی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>42197</id>
    <revision>
      <id>135631</id>
      <parentid>135579</parentid>
      <timestamp>2026-10-07T11:39:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Fwldom</username>
        <id>26269</id>
      </contributor>
      <origin>135631</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26678" sha1="gxgcrzmd3z3c4nytylx32pcilmojbk8" xml:space="preserve">{{ناوبری|قبلی=افزارگان کوهنوردی|فعلی=پوشاک و کفش کوهنوردی|بعدی=کوله‌چینی و مدیریت بار}}
== تجهیزات و پوشش عمومی ==

#'''[[w:fa:چکمه|چکمه]]''': باید ۱۵ تا ۱۸ سانتی‌متر ارتفاع داشته باشند. جنس زیره می‌تواند از چرم یا لاستیک ویبرام باشد. اتصال داخلی می‌تواند دوخته، چسبانده، پرچ‌شده یا ترکیبی از این روش‌ها باشد و می‌تواند دارای کفی میانی سخت یا انعطاف‌پذیر باشد. ضدآب کردن چرم پوتین‌ها را می‌توان با موم، سیلیکون یا چربی انجام داد. برخی پوتین‌ها نیز از پلاستیک ساخته می‌شوند.
#'''جوراب''': دو سیستم وجود دارد:
::* الف) در تماس مستقیم با پوست، جوراب‌های ابریشمی، پلی‌پروپیلن یا نایلونی پوشیده شود و روی آن دو جفت جوراب پشمی قرار گیرد.
::* ب) '''سد بخار''': در تماس با پوست، جوراب پلی‌پروپیلن پوشیده شود، سپس یک لایه نایلون و روی آن دو جفت جوراب پشمی قرار گیرد. در صورت نیاز می‌توان یک لایه دیگر نایلون نیز اضافه کرد. اگر پیش از پوشیدن جوراب‌ها، پاها را با ضدتعریق اسپری کنیم، بسیار کمک‌کننده است.
#'''گتر یا روکش پوتین''': باید به ارتفاع، نوع بسته‌شدن، عایق بودن پارچه و وزن آن توجه کرد.
#'''شلوار''': می‌توان از شلوارهای پشمی کوتاه تا زیر زانو یا شلوار ورزشی استفاده کرد. برای دماهای پایین می‌توان از لباس‌های پرِ اردک یا غاز و لباس‌های پشمی استفاده کرد. زیر شلوار ورزشی نیز می‌توان لباس زیر از جنس پشم، پلی‌پروپیلن یا توری پوشید. همچنین شلوارهای بادگیر یا ضدآب نیز وجود دارند. باید در نظر داشت که تعادل گرما از طریق حفظ تعادل آن، که [[w:fa:هم‌ایستایی|هم‌ایستایی]] نامیده می‌شود، حفظ می‌گردد.
#'''آنوراک''': می‌تواند مصنوعی یا پر باشد و هر دو نوع در قسمت بیرونی با نایلون پوشانده می‌شوند.
#'''بادگیر''': معمولاً از نایلون ساخته می‌شود و هدف آن جلوگیری از اتلاف گرما بر اثر [[w:fa:همرفت|همرفت]] است؛ یعنی جریان‌های هوا و اثر دمِ لباس.
#'''دستکش''': برای انگشتان توصیه می‌شود در تماس مستقیم با پوست، دستکش‌های نایلونی یا ابریشمی پوشیده و روی آن پلی‌پروپیلن یا پشم قرار داده شود. روی این لایه‌ها می‌توان از '''دستکش‌های روکش‌دار''' از جنس پشم، نایلون، فلانل، پر، الیاف پشمی یا دارای سد بخار استفاده کرد.
#'''قمقمه''': توصیه می‌شود برای آب از بطری پلاستیکی عایق و دهان‌گشاد استفاده شود.
#'''اجاق''': بهتر است گازی یا فشاری باشد.
#'''قابلمه، فنجان و قاشق''': ترجیحاً از جنس آلومینیوم باشند.
#'''عینک''': اگر قرار است روی برف حرکت کنیم، عینک باید دارای حفاظت [[w:fa:پرتو فرابنفش|فرابنفش]] استاندارد باشد و تمام میدان دید را بپوشاند؛ مانند عینک‌های اسکی. اگر به عینک طبی نیاز داریم یا از لنز تماسی استفاده می‌کنیم، همراه داشتن یک جفت جایگزین مفید است.
#'''کوله‌پشتی''': باید راحت، بادوام (با توجه به جنس پارچه و دوخت‌ها)، سبک و متناسب با نوع استفاده باشد. کوله‌پشتی‌ها می‌توانند دارای قاب یا بدون قاب باشند که نوع بدون قاب توصیه می‌شود.
#'''کرامپون''': انواع سخت یا انعطاف‌پذیر دارند. از برندهای رایج می‌توان به Salewa، SMC، Stubai و Chouinard اشاره کرد. معمولاً از آهن نرم یا آلیاژهای آلومینیوم ساخته می‌شوند.
#'''کلنگ کوهنوردی''': اندازه آن برای صعودهای فنی ۵۵ تا ۶۵ سانتی‌متر و برای صعودهای معمولی ۷۵ تا ۸۰ سانتی‌متر است. انواع مختلفی از آن وجود دارد: چوب زبان‌گنجشک (که ارتعاشات را جذب می‌کند و در عین حال استحکام دارد)، فایبرگلاس (سبک و مقاوم) و فلزی (قوی، سرد و فاقد تعادل).
#'''چادر''': چادرهای مناسب ارتفاعات باید کف ضدآب، پوشش دولایه داشته باشند، سبک باشند و دارای مهارهای مناسب باشند. از نظر شکل می‌توانند گنبدی، دوشیب یا به شکل موش‌خانه‌ای باشند.
#'''تشک''': بر اساس جنس می‌توانند بادی، فومی یا زیراندازی باشند.
#'''کیسه خواب''': می‌توانند مستطیلی یا [[w:fa:کیسه خواب|مومیایی‌شکل]] باشند و از پر غاز یا مواد مصنوعی ساخته شوند. باید توجه داشت که کیسه خواب گرما تولید نمی‌کند و تنها عایق است. ترجیحاً رنگ آن تیره باشد.
#'''سایر موارد''': [[w:fa:قطب‌نما|قطب‌نما]]، [[w:fa:جعبه کمک‌های اولیه|جعبه کمک‌های اولیه]]، چراغ‌قوه، دوربین عکاسی، هارنس، کلاه یا کلاه‌کامل.

== تجهیزات فنی ==

=== کلنگ کوهنوردی ===

==== تعریف کلنگ کوهنوردی ====

به دلیل ناآگاهی از کاربرد کلنگ کوهنوردی در کوهنوردی مکزیک، این وسیله به عنوان ابزار یا تجهیزاتی انحصاری برای کوهستان‌های مرتفع و به‌طور خاص مکان‌هایی که برف یا یخ وجود دارد شناخته شده است. این مفهوم اشتباه نسل به نسل در میان کوهنوردی تجربی (بدون آموزش رسمی) منتقل شده است. امروزه باشگاه‌های سازمان‌یافته کوهنوردی مکزیک و همچنین مؤسسات معتبر مانند امداد کوهستان و صلیب سرخ مکزیک، کارزارهای مختلفی را برای از بین بردن این عادت آغاز کرده‌اند؛ عادتی که تنها تنوع کاربردهای کلنگ کوهنوردی را محدود می‌کند.

کلنگ کوهنوردی کاربردهای متنوعی دارد که از یک گردش ساده در کوهستان‌های متوسط که در آن برف یا یخ وجود دارد تا صعود به ارتفاعات بلند که این عناصر در آن وجود دارند، قابل استفاده است. اگر کلنگ در کوهستان متوسط استفاده نمی‌شود، دلیل آن ناآگاهی از کاربردهای آن است. در ادامه نمونه‌هایی از کاربرد آن ارائه می‌شود.

==== بخش‌های کلنگ کوهنوردی ====

*'''سر یا صلیب کلنگ''': 
:* الف) از پیک یا نوک و بیلچه تشکیل شده است و بهتر است این دو در یک قطعه فولاد کربنی یکپارچه باشند. برخی سرها دارای سوراخی در قسمت صلیب هستند که برای اتصال کارابین استفاده می‌شود.
:* ب) عرض بیلچه باید حداقل ۵ تا ۷ سانتی‌متر باشد و عمدتاً برای تراشیدن پله‌ها و به‌عنوان تکیه‌گاه کف دست هنگام استفاده از کلنگ برای خودحمایتی به کار می‌رود و می‌تواند دندانه‌دار یا بدون دندانه باشد.
:* ج) طول پیک یا نوک باید حداقل ۱۵ تا ۱۸ سانتی‌متر باشد و می‌تواند دندانه‌دار یا بدون دندانه باشد.
:* د) سر کلنگ باید کاملاً به بدنه آن متصل باشد.
:* هـ) هم پیک و هم بیلچه باید به لبه‌های تیز ختم شوند، اما نباید حالت نوک بسیار برنده داشته باشند.

*'''دسته یا بدنه کلنگ''':
:* الف) بدنه اصلی کلنگ است. انواع مختلفی از مواد مانند چوب، فایبرگلاس و دورآلومین ساخته می‌شوند و برخی نیز با روکش‌های پلاستیکی محافظت شده‌اند. 
:* ب) بدنه کلنگ باید بیضی‌شکل باشد، زیرا این شکل مقاومت بیشتری ایجاد می‌کند و خارج کردن آن را با چرخاندن جزئی هنگامی که در زمین یا برف فرو رفته است آسان‌تر می‌کند. همچنین ایمنی بیشتری در استفاده ایجاد می‌کند، زیرا از لغزش جلوگیری می‌شود و کوهنورد با لمس دسته می‌تواند موقعیت آن را تشخیص دهد.
:* ج) قسمت پایینی دسته باید توسط یک بوش یا غلاف فلزی محافظت شود تا از ترک‌خوردن آن جلوگیری کرده و هم‌زمان به ثابت کردن انتهای فلزی کمک کند.
:* د) طول دسته به کاربرد یا تکنیک مورد نظر بستگی دارد؛ طول معمول آن به‌گونه‌ای است که وقتی کوهنورد ایستاده و سر کلنگ را در دست گرفته است، قسمت انتهایی کلنگ به زمین برسد.
*'''انتهای کلنگ''': انتهای کلنگ باید از فولاد کربنی باشد و کاملاً به دسته متصل شده باشد. می‌تواند دارای مقطع مربعی، مستطیلی یا مخروطی باشد و حداقل ۶ سانتی‌متر طول داشته باشد و به یک لبه تیز، اما نه برنده، ختم شود. 
* '''مچ‌بند''': مچ‌بند کوتاه (که بسته به تکنیک متفاوت است) برای آویزان کردن کلنگ در مانورهایی که هر دو دست مورد نیاز هستند مفید است. این مچ‌بند در تمام طول دسته قابل حرکت است و در بالای انتهای کلنگ دارای یک متوقف‌کننده است که از خارج شدن آن جلوگیری می‌کند.

==== توصیه‌هایی برای نگهداری ====

* هنگامی که کلنگ استفاده نمی‌شود، بهتر است انتهای کلنگ، پیک و بیلچه با روکش‌های مخصوص خود محافظت شوند. 
* هنگام حمل در شهر یا هر نوع وسیله نقلیه، باید محافظ‌های آن نصب باشند تا از آسیب‌دیدن افراد یا خود کلنگ جلوگیری شود. 
* تا حد امکان باید از تماس مستقیم کلنگ با سنگ جلوگیری کرد؛ یعنی انتهای کلنگ، بیلچه و پیک نباید مستقیماً با سنگ تماس داشته باشند، زیرا در غیر این صورت لبه‌های آن‌ها گرد شده و دیگر عملکردی را که برای آن طراحی شده‌اند نخواهند داشت.
* هنگامی که کلنگ در خانه نگهداری می‌شود، باید از سوراخ قسمت سر یا صلیب یا در صورت نبود آن از پیک یا بیلچه آویزان شود، به‌گونه‌ای که تا حد امکان از خم شدن بدنه جلوگیری شود. 
* تا حد امکان باید از وارد شدن ضربه از هر نوع به کلنگ جلوگیری کرد، زیرا ممکن است هر یک از قسمت‌های آن ترک خورده یا شکسته شود. 
* برای حفظ چوب کلنگ باید به تمیز نگه داشتن هرچه بیشتر آن توجه ویژه داشت. اگر بدنه چوبی است، هنگام نگهداری طولانی‌مدت آن را لاک زده یا با روغن بزرک چرب کنید.

==== توصیه‌هایی برای استفاده ====

#کلنگ نباید برای بازی قرض داده یا استفاده شود و در کوهستان هرگز نباید از کوهنورد جدا شود؛ حتی بیشتر از این، باید آن را بخشی از بدن خود در نظر گرفت.
#کوهنورد باید به استفاده از کلنگ با هر دو دست عادت کند تا انجام هر نوع کار با آن آسان‌تر شود.
#پیک اساساً برای ایجاد پله در سطوح سخت، مانند زمین یا یخ، استفاده می‌شود.
#بیلچه اساساً برای ایجاد پله در سطوح نرم، مانند خاک نرم یا برف، استفاده می‌شود.
#خودایستایی با پیک یا بیلچه انجام می‌شود و انتخاب آن به سختی زمین بستگی دارد؛ پیک در زمین سخت و بیلچه در زمین نرم استفاده می‌شود.
#برای ایجاد نقطه حمایت، کلنگ باید کاملاً در زمین یا برف فرو برده شود. هنگامی که امکان فرو بردن کامل آن وجود ندارد، پیک یا بیلچه را تا حد امکان فرو کرده و روی آن فشار وارد می‌کنند تا خارج نشود.
#کلنگ در هر شرایطی باید در سمت کوه قرار داشته باشد؛ یعنی هنگام صعود، بین کوهنورد و کوه قرار گیرد.
#در هنگام فرود، کلنگ باید بین فرد و دره قرار گیرد، مشروط بر اینکه حرکت به‌درستی انجام شود.

==== کاربردهای کلنگ ====

#'''کلنگ به‌عنوان سومین نقطه اتکا یا کلنگ‌عصا''': همان‌طور که از نام آن پیداست، در این حالت از کلنگ مانند عصا برای ایجاد یک نقطه اتکا و حفظ تعادل استفاده می‌شود. هنگام حرکت با کلنگ در این وضعیت، چه در صعود و چه در فرود، پیک آن باید همیشه در جهتی باشد که کوهنورد در حال حرکت است؛ یعنی در صعود، پیک باید به سمت کوه و در فرود به سمت دره باشد. باید به یاد داشت که در اصطلاح کوهنوردی، رفتن به سمت دره یعنی رفتن به سمت پایین. روش صحیح حمل کلنگ این است که کف دست کوهنورد روی بیلچه قرار گیرد و با انگشت شست یا اشاره، پیک را دربرگیرد، بدون استفاده از مچ‌بند، و کلنگ همیشه بین کوهنورد و کوه قرار داشته باشد.
#'''کلنگ جارویی یا راماس''' (en ramasse): در این روش، کلنگ در فرودها، تراورس‌های افقی، تراورس‌های مورب صعودی یا نزولی با شیب نسبتاً زیاد استفاده می‌شود و وضعیت کلنگ به شکل زیر است:
::*'''تراورس افقی''': کلنگ به‌صورت افقی در مقابل کوهنورد قرار می‌گیرد و با هر دو دست نگه داشته می‌شود؛ در حالی که پیک باید در جلوی بدن باشد. انتهای کلنگ باید با فشاری مناسب با شیب در تماس باشد، به‌گونه‌ای که نلغزد و ایمنی بیشتری ایجاد کند. یک دست سر کلنگ را می‌گیرد و نیرویی رو به بالا وارد می‌کند و دست دیگر کلنگ را تا حد امکان نزدیک به انتهای آن می‌گیرد. تعادل با تکیه بر کلنگ حفظ می‌شود. هنگامی که یک پا در حال حرکت است، پای دیگر باید کاملاً ثابت و ایمن باشد و حرکات به‌گونه‌ای هماهنگ شوند که همیشه حداقل دو نقطه اتکا یا تماس با شیب وجود داشته باشد: یک پا و انتهای کلنگ، یا هر دو پا در زمانی که انتهای کلنگ با شیب تماس ندارد.
::*'''تراورس مورب صعودی یا نزولی''': همان حرکات حالت قبل انجام می‌شود و تنها تفاوت این است که حرکت به‌صورت مورب رو به بالا یا پایین انجام می‌شود. باید به یاد داشت که پیک کلنگ همیشه باید رو به جلو باشد و کلنگ باید محکم گرفته شود تا از افتادن آن جلوگیری شود.
::*'''فرود از شیب‌های بسیار پرشیب''': وضعیت کلنگ به این صورت است: کلنگ به‌صورت افقی در مقابل کوهنورد قرار می‌گیرد، پیک به سمت جلو است و با هر دو دست نگه داشته می‌شود. پشت کوهنورد به سمت شیب و صورت او به سمت دره قرار دارد. انتهای کلنگ به سمت شیب برده می‌شود تا با آن تماس پیدا کند و در پشت کوهنورد قرار گیرد. در طول فرود، انتهای کلنگ باید همواره با شیب در تماس باشد. هنگامی که کلنگ در سمت راست قرار دارد، پیک باید به سمت راست کوهنورد و هنگامی که در سمت چپ قرار دارد، پیک باید به سمت چپ کوهنورد اشاره کند.
::*'''کلنگ در خودایستایی''': خودایستایی را می‌توان با پیک یا بیلچه کلنگ و در برخی موارد با بدنه آن انجام داد؛ بنابراین کوهنورد باید بتواند زمین زیر پای خود را ارزیابی کند. اگر زمین سخت باشد، خودایستایی باید با پیک کلنگ انجام شود؛ اگر زمین نرم باشد، با بیلچه و اگر زمین بسیار نرم و شیب بسیار زیاد باشد، باید تلاش شود انتهای کلنگ و دسته آن تا حد امکان در زمین فرو رود و کلنگ محکم گرفته شود. هدف از تمام این کارها متوقف کردن سقوط است. اگر کوهنورد نتواند به این شکل متوقف شود، باید سریع واکنش نشان داده و روش دیگری را امتحان کند و این کار را ادامه دهد و همیشه از کلنگ استفاده کرده و از رها کردن آن خودداری کند. اما در صورت از دست دادن کلنگ، باید به شکم قرار گرفته و رو به شیب باشد، پاها و دست‌ها را تا حد امکان باز کرده و کاملاً کشیده نگه دارد و با آن‌ها به سمت زمین فشار وارد کند. هنگامی که کوهنورد در حال فرود است و زمین می‌خورد، نخستین کار این است که کلنگ را با هر دو دست بگیرد، غلت بزند و پیش از پایان غلت، بدن را طوری بچرخاند که صورت کوهنورد رو به شیب قرار گیرد، پاها تا حد امکان باز باشند و کلنگ زیر بدن کوهنورد قرار گیرد و به‌صورت مورب از کمی بالاتر از شانه، جایی که سر یا صلیب کلنگ قرار دارد، تا کمر، یعنی محل انتهای کلنگ، امتداد داشته باشد. بدن کوهنورد باید تا توقف سقوط بر کلنگ فشار وارد کند و تمام روش‌های ذکرشده را برای توقف سقوط به کار گیرد.
::*'''کلنگ لنگر''': در این حالت کوهنورد از کلنگ مانند یک لنگر استفاده می‌کند؛ یعنی آن را با پیک یا بیلچه در نقطه‌ای ایمن فرو می‌کند. این کار را می‌توان با یک دست انجام داد؛ به این صورت که کلنگ از نزدیکی انتهای آن گرفته شده و بالاتر از آن لنگر می‌شود و سپس برای صعود از آن کشیده می‌شود. همچنین می‌توان این کار را با هر دو دست انجام داد؛ یک دست سر کلنگ را می‌گیرد و دست دیگر نزدیک انتهای آن قرار گرفته، آن را مهار کرده و کوهنورد خود را با آن بالا می‌کشد. می‌توان پیش از هر حرکت برای پاها پله‌هایی ایجاد کرد و در هر حرکت و هر بالا کشیدن، کلنگ باید بسته به جنس زمین، با پیک یا بیلچه به‌طور کامل مهار شود.
::*'''کلنگ تکیه‌گاه''': در این حالت کوهنورد از کلنگ به‌عنوان یک نقطه اتکای دیگر، هم در صعود و هم در فرود، استفاده می‌کند. در صعود، سر کلنگ را گرفته و آن را کمی بالاتر از زانو روی شیب فرو می‌کند و برای بالا رفتن به آن تکیه می‌کند. پیش از آن می‌توان برای پاها پله‌هایی ایجاد کرد. این تکنیک برای صعود از دیواره‌های پرشیب مفید است و می‌توان از یک یا دو کلنگ، یکی در هر دست، استفاده کرد. در فرود، کلنگ از قسمت بدنه و نزدیک سر آن گرفته شده و هم‌زمان با پایین آمدن، در شیب فرو برده می‌شود و همیشه حداقل دو نقطه اتکا برای حفظ تعادل وجود دارد.

=== کرامپون‌ها ===

کرامپون‌ها امکان حرکت در زمین‌های دارای یخ سخت یا شیب‌های بسیار زیاد را فراهم می‌کنند. آن‌ها از میخ‌ها، حلقه‌ها، پاشنه‌بندها، پیچ‌ها، پل، بند و سگک تشکیل شده‌اند. کرامپون‌ها می‌توانند ۱۰ یا ۱۲ میخ داشته باشند. بندهای کرامپون از چرم، پنبه، نایلون یا نئوپرن ساخته می‌شوند که نوع نئوپرن به دلیل سهولت نصب و یخ نزدن، بیشتر توصیه می‌شود. بند کرامپون به شکل ضربدر بسته می‌شود؛ از پاشنه بیرونی شروع شده و به‌صورت زیگزاگ تا حلقه‌های قسمت جلو ادامه می‌یابد و در انتها مسیر به‌صورت معکوس طی شده و در پایان با دو سر بند یک گره ساده زده می‌شود. کرامپون‌ها باید همیشه به‌خوبی تیز باشند، اما فقط لبه‌های جانبی آن‌ها تیز شوند و نباید در زمین‌های مورنی یا برف سست استفاده شوند. پوتین باید به‌خوبی روی کرامپون محکم شود و هنگامی که کرامپون پاشنه‌بند ندارد، باید با سیم محکم شود. هم کرامپون‌ها و هم کلنگ باید پس از صعود تمیز شوند. بهتر است کرامپون‌ها در خارج از کوله‌پشتی، اما به‌خوبی مهار شده، حمل شوند و کلنگ نیز در قسمت بیرونی قرار گیرد و انتهای آن رو به بالا باشد.

=== طناب و مراقبت از آن ===

طناب مهم‌ترین و ضروری‌ترین عنصر در [[w:fa:سنگ‌نوردی|سنگ‌نوردی]] است، زیرا نمایانگر یکپارچگی هم‌طناب‌ها و وسیله پیشروی است و در چهار وظیفه‌ای که تجهیزات برای آن طراحی شده‌اند کاربرد دارد:

#برای ایجاد ایمنی.
#برای تشکیل تیم هم‌طناب‌ها.
#برای تسهیل صعود.
#برای امکان‌پذیر کردن صعودهایی که بدون استفاده از طناب غیرممکن هستند.

طناب باید پیش، هنگام و پس از صعود با دقت ویژه‌ای نگهداری شود. طناب باید حداکثر مقاومت در برابر پارگی، انعطاف‌پذیری و سبکی را داشته باشد. برای حفظ طناب در وضعیت مناسب، باید موارد زیر رعایت شود:

*هرگز روی طناب پا نگذارید.
*از برخورد سنگ‌ها با طناب جلوگیری کنید؛ اگر چنین اتفاقی افتاد، طناب را فوراً بررسی کنید.
*طناب را بی‌دلیل در معرض نور خورشید قرار ندهید. پرتوهای فرابنفش طناب را سفت و شکننده می‌کنند.
*اگر طناب خیس شد، آن را در سایه خشک کنید.
*آن را در محلی خنک، خشک و دارای تهویه نگهداری کنید. هرگز آن را در صندوق عقب خودرو قرار ندهید.
*از طناب منحصراً برای سنگ‌نوردی استفاده کنید. طنابی که برای کشیدن یک خودرو استفاده شده است، هرگز نباید برای سنگ‌نوردی استفاده شود.
*پیش از نگهداری، تمام گره‌ها را باز کنید.
*اجازه ندهید طناب روی لبه‌های تیز سر بخورد.
*طناب را تقریباً پس از هر ۲۰ صعود با شوینده ملایم بشویید.

[[رده:کوهنوردی]]</text>
      <sha1>gxgcrzmd3z3c4nytylx32pcilmojbk8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>کوهنوردی/خورد و خوراک</title>
    <ns>0</ns>
    <id>42198</id>
    <revision>
      <id>135628</id>
      <parentid>135568</parentid>
      <timestamp>2026-10-07T11:36:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Fwldom</username>
        <id>26269</id>
      </contributor>
      <origin>135628</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="181" sha1="f59lya5gpf387ceno4glqpxsnvazl7l" xml:space="preserve">{{ناوبری|قبلی=کوله‌چینی و مدیریت بار|فعلی=خورد و خوراک|بعدی=آب و نوشیدنی در کوهستان}}

[[رده:کوهنوردی]]</text>
      <sha1>f59lya5gpf387ceno4glqpxsnvazl7l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>شرح غزلیات سعدی - دکتر مهرداد مولایی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>42206</id>
    <revision>
      <id>135603</id>
      <parentid>135599</parentid>
      <timestamp>2026-10-06T13:43:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zagros-m</username>
        <id>28385</id>
      </contributor>
      <comment>/* پیشگفتار */</comment>
      <origin>135603</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7321" sha1="2vmpksb3750epr8ge70li2tn02zkais" xml:space="preserve">== پیشگفتار ==

شرح غزلیات [[سعدی]] کوششی است برای فراهم آوردنِ شرحی ساختارمند، مستند و آموزشی از غزلیات سعدی شیرازی. این کتاب بر آن است که هر غزل را جداگانه و با رعایت اصول پژوهش ادبی بررسی کند: از تصحیح متن و ضبط نسخه‌ها گرفته تا وزن و قافیه، واژگان و [[تلمیحات]]، شرح بیت‌به‌بیت، تحلیل تماتیک، آرایه‌های ادبی، ساختار و سبک، و سرانجام معرفی منابع و مقالات مرتبط.


سعدی از ستون‌های ادب فارسی است و غزل‌های او، با زبان سهل و ممتنع، عمق عاطفی، و پیوند کم‌نظیر با زندگی روزمره، قرن‌هاست بر ذهن و زبان فارسی‌زبانان اثر گذاشته است. با این حال، شرح کامل و نظام‌مند غزلیات او، به‌ویژه با توجه به اختلاف نسخه‌ها و لایه‌های معنایی متعدد، همچنان کاری ضروری و ناتمام است. این کتاب می‌کوشد گامی در همین مسیر بردارد.

== نویسنده این مطلب: ==
 [https://fa.wikipedia.org/wiki/%D9%85%D9%87%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D8%AF_%D9%85%D9%88%D9%84%D8%A7%DB%8C%DB%8C مهرداد مولایی]
هدف این کتاب

هدف اصلی، ارائهٔ شرحی است که هم برای پژوهشگران ادبیات مفید باشد و هم برای دانشجویان، دبیران، و علاقه‌مندان به شعر [https://fa.wikipedia.org/wiki/%D8%B3%D8%B9%D8%AF%DB%8C سعدی] قابل استفاده. از این رو، در کنار تحلیل‌های علمی، از پیچیده‌گویی و ارجاع‌های مبهم پرهیز می‌شود. هر بیت، نخست به زبان ساده معنا می‌شود، سپس لایه‌های عمیق‌تر آن، در حد توان و بر پایهٔ منابع، بازنمایی می‌گردد.
روش کار

در این کتاب، برای هر غزل بخش‌های مشخصی در نظر گرفته شده است:

۱. شناسنامه غزل: مطلع، تعداد ابیات، قالب، [[قافیه]]، ردیف، وزن عروضی و بحر.
۲. تصحیح و ضبط متن: بررسی املایی و نسخه‌ای، اشاره به ضبط‌های جایگزین و اختلاف نسخه‌ها.
۳. واژگان و تعبیرات: توضیح واژه‌ها، ترکیب‌ها، اصطلاحات، تلمیحات قرآنی، تاریخی، عرفانی و اساطیری.
۴. شرح بیت‌به‌بیت: معنی تحت‌اللفظی، مفهوم عمیق‌تر، ارتباط با ابیات پیش و پس.
۵. تحلیل تماتیک: استخراج تم‌های اصلی و فرعی و بررسی رابطهٔ آن‌ها با جهان‌بینی سعدی.
۶. آرایه‌های ادبی: بررسی آرایه‌های بدیع لفظی و معنوی، بیان و معانی، همراه با شاهد و توضیح تأثیر هنری.
۷. ساختار و روایت غزل: توالی ابیات، وحدت موضوع، نقش ردیف و قافیه، لحن و فضا.
۸. سبک و مقایسه: ویژگی‌های سبکی و مقایسه با دیگر غزلیات سعدی و شاعران هم‌سبک.
۹. منابع و مقالات مرتبط: معرفی منابع معتبر داخلی و خارجی، با ذکر نشانی و بخش مرتبط.
اصل مستندسازی

در این کتاب، نقل از تحلیل، و روایت از نقد جدا می‌شود. هرجا مطلبی از منبعی گرفته شده باشد، نشانی دقیق آن در بخش منابع یا پانویس می‌آید. از جعل منبع، لینک ساختگی، و نسبت‌دادن سخن به پژوهشگران بدون پشتوانه پرهیز می‌شود. اگر مطلبی نیازمند بررسی بیشتر باشد، صریحاً با عبارت «نیازمند بررسی بیشتر» مشخص می‌گردد. همچنین، در مباحث وزن و قافیه، ضبط‌های معتبر مانند کلیات سعدی به تصحیح فروغی، گنجور، و نسخه‌های دیجیتال مورد توجه قرار می‌گیرد و اختلاف‌ها ذکر می‌شود.
مخاطبان

این کتاب برای گروه‌های زیر نوشته می‌شود:

    دانشجویان و پژوهشگران ادبیات فارسی

    دبیران و مدرسان ادبیات

    علاقه‌مندان به شعر کلاسیک و غزل سعدی

    کسانی که می‌خواهند غزلیات سعدی را نه فقط بخوانند، بلکه بفهمند و تحلیل کنند

مشارکت در ویکی‌کتاب

این اثر در فضای ویکی‌کتاب منتشر می‌شود؛ فضایی مشارکتی که در آن اصلاح، تکمیل، نقد، و افزودن منابع معتبر ارزشمند است. از همهٔ سعدی‌پژوهان، دانشجویان، و علاقه‌مندان دعوت می‌شود در بهبود این کتاب سهیم شوند. با این حال، مشارکت‌کنندگان باید به چند اصل پایبند باشند:

    رعایت لحن علمی و بی‌طرفانه

    پرهیز از جانبداری‌های شخصی و تفسیرهای بی‌پشتوانه

    ارجاع دقیق به منابع معتبر

    پرهیز از جعل منبع و نقل نادرست

    احترام به حق تکثیر و مجوزهای آزاد

حق تکثیر

متن غزلیات سعدی در مالکیت عمومی قرار دارد و استفاده از آن آزاد است. تحلیل‌ها و شرح‌های نوشته‌شده در این کتاب، در چارچوب مجوزهای ویکی‌کتاب منتشر می‌شوند. نقل قول از منابع دیگر، با ذکر مأخذ و در حد متعارف انجام می‌شود.
هشدار روش‌شناختی

شرح شعر کلاسیک، به‌ویژه غزل سعدی، همواره با احتمال چندخوانشی همراه است. یک بیت می‌تواند در سنت عاشقانه، عرفانی، و اجتماعی معناهای متفاوت بپذیرد. این کتاب می‌کوشد معتبرترین خوانش‌ها را بر پایهٔ منابع ارائه کند، اما ادعای قطعیت مطلق ندارد. تفاوت نسخه‌ها، ابهام‌های زبانی، و ظرفیت‌های تأویلی شعر سعدی، همگی اقتضا می‌کنند که خواننده نیز با نگاه نقادانه با متن روبه‌رو شود.
سخن پایانی

سعدی، شاعرِ انسان و زندگی است. غزل‌های او آینه‌ای است که در آن عشق، فراق، تسلیم، رندی، نقد اجتماعی، و تجربه‌های عمیق بشری بازتاب می‌یابد. اگر این کتاب بتواند خواننده را یک گام به فهم بهتر این آینه نزدیک کند، هدف خود را برآورده است.</text>
      <sha1>2vmpksb3750epr8ge70li2tn02zkais</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>کاربر:Zagros-m</title>
    <ns>2</ns>
    <id>42207</id>
    <revision>
      <id>135600</id>
      <timestamp>2026-10-06T12:03:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zagros-m</username>
        <id>28385</id>
      </contributor>
      <comment>صفحه‌ای تازه حاوی «'''صفحه اختصاصی دکتر مهرداد مولایی'''» ایجاد کرد</comment>
      <origin>135600</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="64" sha1="3rzwg31tif8jr462mv43cdtabzlv561" xml:space="preserve">'''صفحه اختصاصی دکتر مهرداد مولایی'''</text>
      <sha1>3rzwg31tif8jr462mv43cdtabzlv561</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>شرح غزلیات سعدی / دکتر مهرداد مولایی / 120</title>
    <ns>0</ns>
    <id>42208</id>
    <revision>
      <id>135601</id>
      <timestamp>2026-10-06T12:27:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zagros-m</username>
        <id>28385</id>
      </contributor>
      <comment>صفحه‌ای تازه حاوی «== '''شرح بیت‌به‌بیت غزل 120 سعدی''' ==  '''بیت ۱:''' خبرت هست که بی‌روی تو آرامم نیست؟ / طاقت بار فراق این همه ایامم نیست؟ شاعر با دو پرسش بلاغی، از معشوق می‌پرسد: آیا می‌دانی که دور از چهره‌ات آرامش ندارم و تحمل بار جدایی را در این مدت طولانی ندارم؟ پ...» ایجاد کرد</comment>
      <origin>135601</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9174" sha1="88nm0ktytiybrgaj49yfi2ph3jk9b46" xml:space="preserve">== '''شرح بیت‌به‌بیت غزل 120 سعدی''' ==

'''بیت ۱:''' خبرت هست که بی‌روی تو آرامم نیست؟ / طاقت بار فراق این همه ایامم نیست؟
شاعر با دو پرسش بلاغی، از معشوق می‌پرسد: آیا می‌دانی که دور از چهره‌ات آرامش ندارم و تحمل بار جدایی را در این مدت طولانی ندارم؟ پرسش اول با «آرامم نیست» و پرسش دوم با «طاقت... نیست» بر ناتوانی عاشق در تحمل فراق تأکید دارد. این بیت مطلع غزل است و موضوع اصلی (فراق و ناآرامی) را معرفی می‌کند.

'''بیت ۲:''' خالی از ذکر تو عضوی چه حکایت باشد؟ / سر مویی به غلط در همه اندامم نیست
هیچ عضوی از بدن من از یاد تو خالی نیست. اگر حتی به اندازه سر مویی در تمام اندامم خطا رخ دهد و تو را به یاد نیاورد، وجود ندارد. «ذکر» در اینجا به معنای یاد کردن است. عاشق تمام وجودش را وقف یاد معشوق کرده و ذره‌ای غفلت در او راه ندارد.

'''بیت ۳:''' میل آن دانهٔ خالم نظری بیش نبود / چون بدیدم، ره بیرون شدن از دامم نیست
گرایش من به خالِ همچون دانه‌ات فقط یک نگاه بود، اما وقتی آن را دیدم، دیگر راهی برای رهایی از دام عشق نمی‌یابم. «نظر» در اینجا به معنای نگاه کردن است. یک نگاه کافی بود تا عاشق برای همیشه اسیر شود. این بیت مفهوم «نظر اول» در عشق را به یاد می‌آورد که در ادب عرفانی، اولین نگاه عاشق به معشوق، آغاز گرفتاری است.

'''بیت ۴:''' شب بر آنم که مگر روز نخواهد بودن / بامدادت که نبینم طمع شامم نیست
شب فکر می‌کنم که ای کاش روز هرگز نیاید، زیرا اگر بامداد تو را نبینم، به شب نیز امیدی ندارم. این بیت تصویری از عاشقی است که شب و روز برایش معنایی جز وصال معشوق ندارد. اگر روز (وصال) نباشد، شب (هجران) نیز امیدی به پایان ندارد.

'''بیت ۵:''' چشم از آن روز که برکردم و رویت دیدم / به همین دیده، سرِ دیدن اقوامم نیست
از روزی که چشم باز کردم و چهره‌ات را دیدم، با همین چشم، میلی به دیدن دیگران ندارم. «سر دیدن» در اینجا به معنای قصد کردن و میل داشتن به دیدن است. عاشق پس از دیدن معشوق، دیگر به هیچ‌کس دیگری نگاه نمی‌کند.

'''بیت ۶:''' نازنینا! مکن آن جور که کافر نکند / ور جهودی بکنم، بهره در اسلامم نیست
ای نازنین، آن‌قدر جور مکن که حتی کافر نیز چنین نمی‌کند. اگر من نیز (به خاطر ظلم تو) به کفر روی آورم، دیگر بهره‌ای از اسلام نخواهم داشت. این بیت با استفاده از مفاهیم دینی، بر شدت جور معشوق تأکید دارد. برخی شارحان معتقدند «مکن» در این بیت به معنای تأکید بر ترک جور است و اگر «بکن» باشد، معنا روشن‌تر می‌شود: «بکن آن جور که کافر نکند» — یعنی جوری کن که کافر هم نمی‌کند.

'''بیت ۷:''' گو همه شهر به جنگم به درآیند و خلاف / من که در خلوت خاصم، خبر از عامم نیست
بگذار تمام شهر به جنگ من بیایند و با من مخالفت کنند. من که در خلوت خاص (راز و نیاز خصوصی با معشوق) هستم، از عام (مردم عادی) خبری ندارم. عاشق در عالم خاص خود غرق است و به قضاوت دیگران بی‌اعتناست.

'''بیت ۸:''' نه به زرق آمده‌ام تا به ملامت بروم / بندگی لازم اگر عزت و اکرامم نیست
با ریاکاری نیامده‌ام تا با سرزنش روبه‌رو شوم. بندگی واجب است، حتی اگر عزت و اکرام نباشد. سعدی در این بیت بر اخلاص در بندگی تأکید دارد. عاشق واقعی با تظاهر به عشق نیامده است و بندگی را حتی در نبود پاداش و احترام، وظیفه خود می‌داند.

'''بیت ۹:''' به خدا و به سراپای تو، کز دوستی‌ات / خبر از دشمن و اندیشه ز دشنامم نیست
به خدا و به تمام وجود تو سوگند، از دوستی تو، نه خبری از دشمن دارم و نه اندیشه‌ای از دشنام. این بیت سوگندی عاشقانه است که عاشق را از دشمن و سرزنش‌های دیگران بی‌خبر می‌کند.

'''بیت ۱۰:''' دوستت دارم اگر لطف کنی ور نکنی / به دو چشم تو، که چشم از تو به انعامم نیست
تو را دوست دارم، چه لطف کنی و چه نکنی. به دو چشم تو سوگند که چشم من از تو انتظار انعام و پاداشی ندارد. عشق در این بیت بی‌قید و شرط است — عاشق حتی در نبود لطف معشوق، دوستدار اوست.

'''بیت ۱۱:''' سعدیا! نامتناسب حیَوانی باشد / هر که گوید که دلم هست و دل‌آرامم نیست
ای سعدی، موجودی ناهماهنگ و ناسازگار (حیوانی نامتناسب) است کسی که بگوید دل دارم اما دل‌آرام ندارم. این بیت پایانی، جمع‌بندی غزل است: عاشق واقعی کسی است که دلش با دل‌آرام (معشوق) یکی باشد و اگر کسی دم از دل بزند اما معشوق را نداشته باشد، از انسانیت خارج شده است.

== تحلیل تماتیک غزل 120 سعدی ==
'''


تم اصلی: فراق و ناآرامی عاشق. محور اصلی غزل، درد جدایی از معشوق است. عاشق در تمام ابیات از بی‌قراری، بی‌خوابی، و ناتوانی در تحمل فراق سخن می‌گوید.

تم دوم: عشق به‌عنوان دام. در بیت ۳، عشق به «دام» تشبیه شده است — عاشق با یک نگاه اسیر می‌شود و راه رهایی ندارد. این تصویر، نشان‌دهنده قدرت مطلق عشق در اندیشه سعدی است.

تم سوم: تسلیم و بندگی. سعدی در بیت ۸ بندگی را «لازم» می‌داند، حتی اگر عزت و اکرام نباشد. این تسلیم محض، ریشه در نگاه عرفانی سعدی دارد که عاشق را در برابر معشوق کاملاً بی‌اختیار می‌بیند.

تم چهارم: عشق بی‌قید و شرط. در بیت ۱۰، عاشق می‌گوید «دوستت دارم اگر لطف کنی ور نکنی» — عشقی که به لطف و پاداش معشوق وابسته نیست. این تم، نقطه اوج غزل است و آن را از غزلیات معمولی عاشقانه متمایز می‌کند.

تم پنجم: نقد اجتماعی و پرهیز از ریا. سعدی در بیت ۷ و ۸ بر بی‌اعتنایی به قضاوت عام و پرهیز از زرق تأکید دارد. این تم، سعدی را به‌عنوان شاعری مصلح و نقاد جامعه نشان می‌دهد.

تم ششم: وحدت وجودی. در بیت ۲، تمام اندام عاشق از یاد معشوق پر شده است. این تصویر، نمودی از وحدت وجودی است — عاشق تمام وجودش را آینه معشوق کرده است.

رابطه تم‌ها: فراق (تم اصلی) → دام عشق (پیامد) → تسلیم و بندگی (راه‌حل) → عشق بی‌قید (اوج) → نقد اجتماعی (زمینه). تم‌ها در یک زنجیره منطقی قرار دارند و هر بیت مکمل بیت قبل است.

مقایسه با دیگر غزلیات سعدی: این غزل با غزل‌های عاشقانه سعدی مانند «خبرت هست که بی روی تو» هم‌مضمون است. سعدی در غزلیات خود از عام‌ترین عواطف آدمی با سادگی و ایجاز سخن می‌گوید. در این غزل نیز، مضامین عشق، فراق و تسلیم با همان زبان ساده و روان سعدی بیان شده است.

[https://hub.zagrospediaa.com نویسنده: دکتر مهرداد مولایی - سایت پژوهشگران فردا]</text>
      <sha1>88nm0ktytiybrgaj49yfi2ph3jk9b46</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>135602</id>
      <parentid>135601</parentid>
      <timestamp>2026-10-06T12:42:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zagros-m</username>
        <id>28385</id>
      </contributor>
      <origin>135602</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9366" sha1="6pvwp8go5ra64ksji5nfvu26k47o3rl" xml:space="preserve">برای رفتن به پیشگفتار این کتاب روی پیشگفتار بزنید

[[شرح_غزلیات_سعدی_-_دکتر_مهرداد_مولایی|== '''پیشگفتار''' ==]]

== '''شرح بیت‌به‌بیت غزل 120 سعدی''' ==

'''بیت ۱:''' خبرت هست که بی‌روی تو آرامم نیست؟ / طاقت بار فراق این همه ایامم نیست؟
شاعر با دو پرسش بلاغی، از معشوق می‌پرسد: آیا می‌دانی که دور از چهره‌ات آرامش ندارم و تحمل بار جدایی را در این مدت طولانی ندارم؟ پرسش اول با «آرامم نیست» و پرسش دوم با «طاقت... نیست» بر ناتوانی عاشق در تحمل فراق تأکید دارد. این بیت مطلع غزل است و موضوع اصلی (فراق و ناآرامی) را معرفی می‌کند.

'''بیت ۲:''' خالی از ذکر تو عضوی چه حکایت باشد؟ / سر مویی به غلط در همه اندامم نیست
هیچ عضوی از بدن من از یاد تو خالی نیست. اگر حتی به اندازه سر مویی در تمام اندامم خطا رخ دهد و تو را به یاد نیاورد، وجود ندارد. «ذکر» در اینجا به معنای یاد کردن است. عاشق تمام وجودش را وقف یاد معشوق کرده و ذره‌ای غفلت در او راه ندارد.

'''بیت ۳:''' میل آن دانهٔ خالم نظری بیش نبود / چون بدیدم، ره بیرون شدن از دامم نیست
گرایش من به خالِ همچون دانه‌ات فقط یک نگاه بود، اما وقتی آن را دیدم، دیگر راهی برای رهایی از دام عشق نمی‌یابم. «نظر» در اینجا به معنای نگاه کردن است. یک نگاه کافی بود تا عاشق برای همیشه اسیر شود. این بیت مفهوم «نظر اول» در عشق را به یاد می‌آورد که در ادب عرفانی، اولین نگاه عاشق به معشوق، آغاز گرفتاری است.

'''بیت ۴:''' شب بر آنم که مگر روز نخواهد بودن / بامدادت که نبینم طمع شامم نیست
شب فکر می‌کنم که ای کاش روز هرگز نیاید، زیرا اگر بامداد تو را نبینم، به شب نیز امیدی ندارم. این بیت تصویری از عاشقی است که شب و روز برایش معنایی جز وصال معشوق ندارد. اگر روز (وصال) نباشد، شب (هجران) نیز امیدی به پایان ندارد.

'''بیت ۵:''' چشم از آن روز که برکردم و رویت دیدم / به همین دیده، سرِ دیدن اقوامم نیست
از روزی که چشم باز کردم و چهره‌ات را دیدم، با همین چشم، میلی به دیدن دیگران ندارم. «سر دیدن» در اینجا به معنای قصد کردن و میل داشتن به دیدن است. عاشق پس از دیدن معشوق، دیگر به هیچ‌کس دیگری نگاه نمی‌کند.

'''بیت ۶:''' نازنینا! مکن آن جور که کافر نکند / ور جهودی بکنم، بهره در اسلامم نیست
ای نازنین، آن‌قدر جور مکن که حتی کافر نیز چنین نمی‌کند. اگر من نیز (به خاطر ظلم تو) به کفر روی آورم، دیگر بهره‌ای از اسلام نخواهم داشت. این بیت با استفاده از مفاهیم دینی، بر شدت جور معشوق تأکید دارد. برخی شارحان معتقدند «مکن» در این بیت به معنای تأکید بر ترک جور است و اگر «بکن» باشد، معنا روشن‌تر می‌شود: «بکن آن جور که کافر نکند» — یعنی جوری کن که کافر هم نمی‌کند.

'''بیت ۷:''' گو همه شهر به جنگم به درآیند و خلاف / من که در خلوت خاصم، خبر از عامم نیست
بگذار تمام شهر به جنگ من بیایند و با من مخالفت کنند. من که در خلوت خاص (راز و نیاز خصوصی با معشوق) هستم، از عام (مردم عادی) خبری ندارم. عاشق در عالم خاص خود غرق است و به قضاوت دیگران بی‌اعتناست.

'''بیت ۸:''' نه به زرق آمده‌ام تا به ملامت بروم / بندگی لازم اگر عزت و اکرامم نیست
با ریاکاری نیامده‌ام تا با سرزنش روبه‌رو شوم. بندگی واجب است، حتی اگر عزت و اکرام نباشد. سعدی در این بیت بر اخلاص در بندگی تأکید دارد. عاشق واقعی با تظاهر به عشق نیامده است و بندگی را حتی در نبود پاداش و احترام، وظیفه خود می‌داند.

'''بیت ۹:''' به خدا و به سراپای تو، کز دوستی‌ات / خبر از دشمن و اندیشه ز دشنامم نیست
به خدا و به تمام وجود تو سوگند، از دوستی تو، نه خبری از دشمن دارم و نه اندیشه‌ای از دشنام. این بیت سوگندی عاشقانه است که عاشق را از دشمن و سرزنش‌های دیگران بی‌خبر می‌کند.

'''بیت ۱۰:''' دوستت دارم اگر لطف کنی ور نکنی / به دو چشم تو، که چشم از تو به انعامم نیست
تو را دوست دارم، چه لطف کنی و چه نکنی. به دو چشم تو سوگند که چشم من از تو انتظار انعام و پاداشی ندارد. عشق در این بیت بی‌قید و شرط است — عاشق حتی در نبود لطف معشوق، دوستدار اوست.

'''بیت ۱۱:''' سعدیا! نامتناسب حیَوانی باشد / هر که گوید که دلم هست و دل‌آرامم نیست
ای سعدی، موجودی ناهماهنگ و ناسازگار (حیوانی نامتناسب) است کسی که بگوید دل دارم اما دل‌آرام ندارم. این بیت پایانی، جمع‌بندی غزل است: عاشق واقعی کسی است که دلش با دل‌آرام (معشوق) یکی باشد و اگر کسی دم از دل بزند اما معشوق را نداشته باشد، از انسانیت خارج شده است.

== تحلیل تماتیک غزل 120 سعدی ==
'''


تم اصلی: فراق و ناآرامی عاشق. محور اصلی غزل، درد جدایی از معشوق است. عاشق در تمام ابیات از بی‌قراری، بی‌خوابی، و ناتوانی در تحمل فراق سخن می‌گوید.

تم دوم: عشق به‌عنوان دام. در بیت ۳، عشق به «دام» تشبیه شده است — عاشق با یک نگاه اسیر می‌شود و راه رهایی ندارد. این تصویر، نشان‌دهنده قدرت مطلق عشق در اندیشه سعدی است.

تم سوم: تسلیم و بندگی. سعدی در بیت ۸ بندگی را «لازم» می‌داند، حتی اگر عزت و اکرام نباشد. این تسلیم محض، ریشه در نگاه عرفانی سعدی دارد که عاشق را در برابر معشوق کاملاً بی‌اختیار می‌بیند.

تم چهارم: عشق بی‌قید و شرط. در بیت ۱۰، عاشق می‌گوید «دوستت دارم اگر لطف کنی ور نکنی» — عشقی که به لطف و پاداش معشوق وابسته نیست. این تم، نقطه اوج غزل است و آن را از غزلیات معمولی عاشقانه متمایز می‌کند.

تم پنجم: نقد اجتماعی و پرهیز از ریا. سعدی در بیت ۷ و ۸ بر بی‌اعتنایی به قضاوت عام و پرهیز از زرق تأکید دارد. این تم، سعدی را به‌عنوان شاعری مصلح و نقاد جامعه نشان می‌دهد.

تم ششم: وحدت وجودی. در بیت ۲، تمام اندام عاشق از یاد معشوق پر شده است. این تصویر، نمودی از وحدت وجودی است — عاشق تمام وجودش را آینه معشوق کرده است.

رابطه تم‌ها: فراق (تم اصلی) → دام عشق (پیامد) → تسلیم و بندگی (راه‌حل) → عشق بی‌قید (اوج) → نقد اجتماعی (زمینه). تم‌ها در یک زنجیره منطقی قرار دارند و هر بیت مکمل بیت قبل است.

مقایسه با دیگر غزلیات سعدی: این غزل با غزل‌های عاشقانه سعدی مانند «خبرت هست که بی روی تو» هم‌مضمون است. سعدی در غزلیات خود از عام‌ترین عواطف آدمی با سادگی و ایجاز سخن می‌گوید. در این غزل نیز، مضامین عشق، فراق و تسلیم با همان زبان ساده و روان سعدی بیان شده است.

[https://hub.zagrospediaa.com نویسنده: دکتر مهرداد مولایی - سایت پژوهشگران فردا]</text>
      <sha1>6pvwp8go5ra64ksji5nfvu26k47o3rl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>بحث کاربر:Javadmehrban</title>
    <ns>3</ns>
    <id>42209</id>
    <revision>
      <id>135604</id>
      <timestamp>2026-10-06T13:59:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>New user message</username>
        <id>8356</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>افزودن [[الگو:خوشامدید|پیام خوش‌آمد]] به صفحهٔ بحث کاربر تازه</comment>
      <origin>135604</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3655" sha1="80g4ljr6yy5v7209cou2knaeyyb0lwv" xml:space="preserve">== خوش آمدید ==
[[File:Carl Spitzweg 021-detail.jpg|thumb|left|180px|خوش‌آمدید!]]
&lt;br/&gt;

سلام {{PAGENAME}}، به ویکی‌کتاب خوش آمدید. از مشارکت شما سپاسگزارم. امیدوارم که از اینجا خوشتان بیاید و تصمیم به ماندن بگیرید.  راهنماهای ویکی‌کتاب در [[راهنما:فهرست|اینجا]] است اما پیوندهای زیر برای کاربرهای جدید مفیدند:

{|
|- 
|[[پرونده:Noia 64 apps help index.png|30px|right|link=ویکی‌کتاب:ویکی‌کتاب چیست؟|ویکی‌نسک (ویکی‌کتاب) چیست؟]] || [[ویکی‌کتاب:ویکی‌کتاب چیست؟|ویکی‌نسک (ویکی‌کتاب) چیست؟]]
|- 
| [[پرونده:Nuvola apps ksig.png|30px|right|link=ویکی‌کتاب:آموزش سریع|آموزش سریع]] || [[ویکی‌کتاب:آموزش سریع|آموزش سریع]] آموزش کار با زبان مدیاویکی (محیط ویکی‌کتاب)
|-
| [[پرونده:Cscr-featured.svg|30px|right|link=ویکی‌کتاب:کتاب‌های برگزیده|کتاب‌های برگزیده]] || [[ویکی‌کتاب:کتاب‌های برگزیده|کتاب‌های برگزیده]] فهرستی از کتاب‌های برگزیده 
|-
| [[پرونده:Nuvola apps chat.png|30px|right|link=ویکی‌کتاب:میز تحریر|میز تحریر]]||[[ویکی‌کتاب:میز تحریر]]  برای گفتگو دربارهٔ مسائل فنی و سیاست‌ها.
|-
| [[پرونده:Nuvola_apps_bookcase_1.svg|30px|right|link=ویکی‌کتاب:خودآموز/کمک کردن در یکی از کتاب‌های موجود|کمک کردن در یکی از کتاب‌های موجود]]||[[ویکی‌کتاب:خودآموز/کمک کردن در یکی از کتاب‌های موجود|کمک کردن در یکی از کتاب‌های موجود]] راه‌های تکمیل و ویرایش ایبوک‌های ویکی‌کتاب
|-
|[[File:Bucket in the sand.svg|right|50px|link=ویکی‌کتاب:صفحه تمرین|صفحه تمرین]]||[[ویکی‌کتاب:صفحه تمرین|صفحه تمرین]] برای تمرین ویرایش
|-
|[[پرونده:Nuvola apps agent.svg|30px|right|link=w:ویکی‌کتاب:خودآموز|آموزش پیشرفته]]||[[w:ویکی‌پدیا:خودآموز|آموزش پیشرفته]]
|-
|'''پروژه‌های دیگر بنیاد'''||[[پرونده:Wikipedia-logo.png|20px|link=w:صفحه_اصلی|ویکی‌پدیا]][[پرونده:HSWikimedia.svg|25px|link=m:Special:Recentchanges|فراویکی]] [[پرونده:HSCommons.svg|25px|link=commons:Special:Recentchanges|ویکی‌انبار]][[پرونده:HSWNews.svg|25px|link=n:ویژه:تغییرات اخیر|ویکی‌خبر]] [[پرونده:HSWtionary.svg|25px|link=wikt:صفحه_اصلی|ویکی‌واژه]] [[پرونده:HSWQuote.svg|25px|link=q:صفحه_اصلی|ویکی‌گفتاورد]][[پرونده:HSWSource.svg|30px|link=s:صفحه_اصلی|ویکی‌نبشته]][[پرونده:Wikidata-logo.svg|25px|link=wikidata:صفحه_اصلی|ویکی‌داده]]
|}
امیدوارم از ''[[ویکی‌نسک:ویکی‌نسک‌نویسان|ویکی‌نسک‌نویس]]'' بودن لذت ببرید! لطفاً برای آزمایش از [[ویکی‌کتاب:گودال ماسه‌بازی]] استفاده کنید. باز هم خوش آمد می‌گویم.شاد باشید!


-- [[کاربر:New user message|New user message]] ([[بحث کاربر:New user message|بحث]]) ۶ اکتبر ۲۰۲۶، ساعت ۱۳:۵۹ (UTC)</text>
      <sha1>80g4ljr6yy5v7209cou2knaeyyb0lwv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>بحث:شرح غزلیات سعدی / دکتر مهرداد مولایی / 120</title>
    <ns>1</ns>
    <id>42210</id>
    <revision>
      <id>135605</id>
      <timestamp>2026-10-06T14:19:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zagros-m</username>
        <id>28385</id>
      </contributor>
      <comment>/* دعوت از دوستان برای توسعه این نوشتار */ بخش جدید</comment>
      <origin>135605</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="260" sha1="8k95tsursdq3r3bs7fvoqhfgxp0pq2d" xml:space="preserve">== دعوت از دوستان برای توسعه این نوشتار ==
دوستان گرامی این صفحه را توسعه دهید [[کاربر:Zagros-m|Zagros-m]] ([[بحث کاربر:Zagros-m|بحث]]) ۶ اکتبر ۲۰۲۶، ساعت ۱۴:۱۹ (UTC)</text>
      <sha1>8k95tsursdq3r3bs7fvoqhfgxp0pq2d</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>135606</id>
      <parentid>135605</parentid>
      <timestamp>2026-10-06T14:21:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Javadmehrban</username>
        <id>28387</id>
      </contributor>
      <comment>/* آرایه های ادبی غزل۱۲۰ */ بخش جدید</comment>
      <origin>135606</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="573" sha1="hlvlvxmbhlsxhhok18d06olur7j1rou" xml:space="preserve">== دعوت از دوستان برای توسعه این نوشتار ==
دوستان گرامی این صفحه را توسعه دهید [[کاربر:Zagros-m|Zagros-m]] ([[بحث کاربر:Zagros-m|بحث]]) ۶ اکتبر ۲۰۲۶، ساعت ۱۴:۱۹ (UTC)

== آرایه های ادبی غزل۱۲۰ ==
اصلی ترین شیوه ی سخن سعدی تقابل و طباق یا تضاد بین گزاره های گوناگون است. [[کاربر:Javadmehrban|Javadmehrban]] ([[بحث کاربر:Javadmehrban|بحث]]) ۶ اکتبر ۲۰۲۶، ساعت ۱۴:۲۱ (UTC)</text>
      <sha1>hlvlvxmbhlsxhhok18d06olur7j1rou</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>135607</id>
      <parentid>135606</parentid>
      <timestamp>2026-10-06T14:24:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zagros-m</username>
        <id>28385</id>
      </contributor>
      <comment>/* آرایه های ادبی غزل۱۲۰ */ پاسخ</comment>
      <origin>135607</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="765" sha1="f9ogx8eog5li1u6djfyxeuirok87cdp" xml:space="preserve">== دعوت از دوستان برای توسعه این نوشتار ==
دوستان گرامی این صفحه را توسعه دهید [[کاربر:Zagros-m|Zagros-m]] ([[بحث کاربر:Zagros-m|بحث]]) ۶ اکتبر ۲۰۲۶، ساعت ۱۴:۱۹ (UTC)

== آرایه های ادبی غزل۱۲۰ ==
اصلی ترین شیوه ی سخن سعدی تقابل و طباق یا تضاد بین گزاره های گوناگون است. [[کاربر:Javadmehrban|Javadmehrban]] ([[بحث کاربر:Javadmehrban|بحث]]) ۶ اکتبر ۲۰۲۶، ساعت ۱۴:۲۱ (UTC)

:لطفا یک بیت را از این منظر بررسی کنید [[کاربر:Zagros-m|Zagros-m]] ([[بحث کاربر:Zagros-m|بحث]]) ۶ اکتبر ۲۰۲۶، ساعت ۱۴:۲۴ (UTC)</text>
      <sha1>f9ogx8eog5li1u6djfyxeuirok87cdp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>135608</id>
      <parentid>135607</parentid>
      <timestamp>2026-10-06T14:30:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Javadmehrban</username>
        <id>28387</id>
      </contributor>
      <comment>/* آرایه های ادبی غزل۱۲۰ */ پاسخ</comment>
      <origin>135608</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1063" sha1="dz6vlm66n0r2625ismneieupvlbuk1g" xml:space="preserve">== دعوت از دوستان برای توسعه این نوشتار ==
دوستان گرامی این صفحه را توسعه دهید [[کاربر:Zagros-m|Zagros-m]] ([[بحث کاربر:Zagros-m|بحث]]) ۶ اکتبر ۲۰۲۶، ساعت ۱۴:۱۹ (UTC)

== آرایه های ادبی غزل۱۲۰ ==
اصلی ترین شیوه ی سخن سعدی تقابل و طباق یا تضاد بین گزاره های گوناگون است. [[کاربر:Javadmehrban|Javadmehrban]] ([[بحث کاربر:Javadmehrban|بحث]]) ۶ اکتبر ۲۰۲۶، ساعت ۱۴:۲۱ (UTC)

:لطفا یک بیت را از این منظر بررسی کنید [[کاربر:Zagros-m|Zagros-m]] ([[بحث کاربر:Zagros-m|بحث]]) ۶ اکتبر ۲۰۲۶، ساعت ۱۴:۲۴ (UTC)
::مثلا در بیت اول غزل ۱۲۰ بین فراق و داشتن آرامش تقابل ایجاد کرده که تا فراق هست آرامش نیست. [[کاربر:Javadmehrban|Javadmehrban]] ([[بحث کاربر:Javadmehrban|بحث]]) ۶ اکتبر ۲۰۲۶، ساعت ۱۴:۳۰ (UTC)</text>
      <sha1>dz6vlm66n0r2625ismneieupvlbuk1g</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>135616</id>
      <parentid>135608</parentid>
      <timestamp>2026-10-07T09:06:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mseanj</username>
        <id>28391</id>
      </contributor>
      <comment>/* آرایه های ادبی غزل۱۲۰ */ پاسخ</comment>
      <origin>135616</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1284" sha1="dqwajw728w74l7z521o6x3zppgqh5xf" xml:space="preserve">== دعوت از دوستان برای توسعه این نوشتار ==
دوستان گرامی این صفحه را توسعه دهید [[کاربر:Zagros-m|Zagros-m]] ([[بحث کاربر:Zagros-m|بحث]]) ۶ اکتبر ۲۰۲۶، ساعت ۱۴:۱۹ (UTC)

== آرایه های ادبی غزل۱۲۰ ==
اصلی ترین شیوه ی سخن سعدی تقابل و طباق یا تضاد بین گزاره های گوناگون است. [[کاربر:Javadmehrban|Javadmehrban]] ([[بحث کاربر:Javadmehrban|بحث]]) ۶ اکتبر ۲۰۲۶، ساعت ۱۴:۲۱ (UTC)

:لطفا یک بیت را از این منظر بررسی کنید [[کاربر:Zagros-m|Zagros-m]] ([[بحث کاربر:Zagros-m|بحث]]) ۶ اکتبر ۲۰۲۶، ساعت ۱۴:۲۴ (UTC)
::مثلا در بیت اول غزل ۱۲۰ بین فراق و داشتن آرامش تقابل ایجاد کرده که تا فراق هست آرامش نیست. [[کاربر:Javadmehrban|Javadmehrban]] ([[بحث کاربر:Javadmehrban|بحث]]) ۶ اکتبر ۲۰۲۶، ساعت ۱۴:۳۰ (UTC)
:::درود بر اساتید عزیز و همه دوستان، سپاس از زحمات شما🌷🌷 [[کاربر:Mseanj|Mseanj]] ([[بحث کاربر:Mseanj|بحث]]) ۷ اکتبر ۲۰۲۶، ساعت ۰۹:۰۶ (UTC)</text>
      <sha1>dqwajw728w74l7z521o6x3zppgqh5xf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>بحث کاربر:حلسام</title>
    <ns>3</ns>
    <id>42211</id>
    <revision>
      <id>135609</id>
      <timestamp>2026-10-06T17:06:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>New user message</username>
        <id>8356</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>افزودن [[الگو:خوشامدید|پیام خوش‌آمد]] به صفحهٔ بحث کاربر تازه</comment>
      <origin>135609</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3655" sha1="6dyruq2cexvri86mchr591gnvomrtsx" xml:space="preserve">== خوش آمدید ==
[[File:Carl Spitzweg 021-detail.jpg|thumb|left|180px|خوش‌آمدید!]]
&lt;br/&gt;

سلام {{PAGENAME}}، به ویکی‌کتاب خوش آمدید. از مشارکت شما سپاسگزارم. امیدوارم که از اینجا خوشتان بیاید و تصمیم به ماندن بگیرید.  راهنماهای ویکی‌کتاب در [[راهنما:فهرست|اینجا]] است اما پیوندهای زیر برای کاربرهای جدید مفیدند:

{|
|- 
|[[پرونده:Noia 64 apps help index.png|30px|right|link=ویکی‌کتاب:ویکی‌کتاب چیست؟|ویکی‌نسک (ویکی‌کتاب) چیست؟]] || [[ویکی‌کتاب:ویکی‌کتاب چیست؟|ویکی‌نسک (ویکی‌کتاب) چیست؟]]
|- 
| [[پرونده:Nuvola apps ksig.png|30px|right|link=ویکی‌کتاب:آموزش سریع|آموزش سریع]] || [[ویکی‌کتاب:آموزش سریع|آموزش سریع]] آموزش کار با زبان مدیاویکی (محیط ویکی‌کتاب)
|-
| [[پرونده:Cscr-featured.svg|30px|right|link=ویکی‌کتاب:کتاب‌های برگزیده|کتاب‌های برگزیده]] || [[ویکی‌کتاب:کتاب‌های برگزیده|کتاب‌های برگزیده]] فهرستی از کتاب‌های برگزیده 
|-
| [[پرونده:Nuvola apps chat.png|30px|right|link=ویکی‌کتاب:میز تحریر|میز تحریر]]||[[ویکی‌کتاب:میز تحریر]]  برای گفتگو دربارهٔ مسائل فنی و سیاست‌ها.
|-
| [[پرونده:Nuvola_apps_bookcase_1.svg|30px|right|link=ویکی‌کتاب:خودآموز/کمک کردن در یکی از کتاب‌های موجود|کمک کردن در یکی از کتاب‌های موجود]]||[[ویکی‌کتاب:خودآموز/کمک کردن در یکی از کتاب‌های موجود|کمک کردن در یکی از کتاب‌های موجود]] راه‌های تکمیل و ویرایش ایبوک‌های ویکی‌کتاب
|-
|[[File:Bucket in the sand.svg|right|50px|link=ویکی‌کتاب:صفحه تمرین|صفحه تمرین]]||[[ویکی‌کتاب:صفحه تمرین|صفحه تمرین]] برای تمرین ویرایش
|-
|[[پرونده:Nuvola apps agent.svg|30px|right|link=w:ویکی‌کتاب:خودآموز|آموزش پیشرفته]]||[[w:ویکی‌پدیا:خودآموز|آموزش پیشرفته]]
|-
|'''پروژه‌های دیگر بنیاد'''||[[پرونده:Wikipedia-logo.png|20px|link=w:صفحه_اصلی|ویکی‌پدیا]][[پرونده:HSWikimedia.svg|25px|link=m:Special:Recentchanges|فراویکی]] [[پرونده:HSCommons.svg|25px|link=commons:Special:Recentchanges|ویکی‌انبار]][[پرونده:HSWNews.svg|25px|link=n:ویژه:تغییرات اخیر|ویکی‌خبر]] [[پرونده:HSWtionary.svg|25px|link=wikt:صفحه_اصلی|ویکی‌واژه]] [[پرونده:HSWQuote.svg|25px|link=q:صفحه_اصلی|ویکی‌گفتاورد]][[پرونده:HSWSource.svg|30px|link=s:صفحه_اصلی|ویکی‌نبشته]][[پرونده:Wikidata-logo.svg|25px|link=wikidata:صفحه_اصلی|ویکی‌داده]]
|}
امیدوارم از ''[[ویکی‌نسک:ویکی‌نسک‌نویسان|ویکی‌نسک‌نویس]]'' بودن لذت ببرید! لطفاً برای آزمایش از [[ویکی‌کتاب:گودال ماسه‌بازی]] استفاده کنید. باز هم خوش آمد می‌گویم.شاد باشید!


-- [[کاربر:New user message|New user message]] ([[بحث کاربر:New user message|بحث]]) ۶ اکتبر ۲۰۲۶، ساعت ۱۷:۰۶ (UTC)</text>
      <sha1>6dyruq2cexvri86mchr591gnvomrtsx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>بحث کاربر:Mseanj</title>
    <ns>3</ns>
    <id>42212</id>
    <revision>
      <id>135615</id>
      <timestamp>2026-10-07T08:58:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>New user message</username>
        <id>8356</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>افزودن [[Template:Welcome|پیام خوش‌آمد]] به صفحهٔ بحث کاربر تازه</comment>
      <origin>135615</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3655" sha1="5yn34693r5cmxzxvjb8bc23oi6lsype" xml:space="preserve">== خوش آمدید ==
[[File:Carl Spitzweg 021-detail.jpg|thumb|left|180px|خوش‌آمدید!]]
&lt;br/&gt;

سلام {{PAGENAME}}، به ویکی‌کتاب خوش آمدید. از مشارکت شما سپاسگزارم. امیدوارم که از اینجا خوشتان بیاید و تصمیم به ماندن بگیرید.  راهنماهای ویکی‌کتاب در [[راهنما:فهرست|اینجا]] است اما پیوندهای زیر برای کاربرهای جدید مفیدند:

{|
|- 
|[[پرونده:Noia 64 apps help index.png|30px|right|link=ویکی‌کتاب:ویکی‌کتاب چیست؟|ویکی‌نسک (ویکی‌کتاب) چیست؟]] || [[ویکی‌کتاب:ویکی‌کتاب چیست؟|ویکی‌نسک (ویکی‌کتاب) چیست؟]]
|- 
| [[پرونده:Nuvola apps ksig.png|30px|right|link=ویکی‌کتاب:آموزش سریع|آموزش سریع]] || [[ویکی‌کتاب:آموزش سریع|آموزش سریع]] آموزش کار با زبان مدیاویکی (محیط ویکی‌کتاب)
|-
| [[پرونده:Cscr-featured.svg|30px|right|link=ویکی‌کتاب:کتاب‌های برگزیده|کتاب‌های برگزیده]] || [[ویکی‌کتاب:کتاب‌های برگزیده|کتاب‌های برگزیده]] فهرستی از کتاب‌های برگزیده 
|-
| [[پرونده:Nuvola apps chat.png|30px|right|link=ویکی‌کتاب:میز تحریر|میز تحریر]]||[[ویکی‌کتاب:میز تحریر]]  برای گفتگو دربارهٔ مسائل فنی و سیاست‌ها.
|-
| [[پرونده:Nuvola_apps_bookcase_1.svg|30px|right|link=ویکی‌کتاب:خودآموز/کمک کردن در یکی از کتاب‌های موجود|کمک کردن در یکی از کتاب‌های موجود]]||[[ویکی‌کتاب:خودآموز/کمک کردن در یکی از کتاب‌های موجود|کمک کردن در یکی از کتاب‌های موجود]] راه‌های تکمیل و ویرایش ایبوک‌های ویکی‌کتاب
|-
|[[File:Bucket in the sand.svg|right|50px|link=ویکی‌کتاب:صفحه تمرین|صفحه تمرین]]||[[ویکی‌کتاب:صفحه تمرین|صفحه تمرین]] برای تمرین ویرایش
|-
|[[پرونده:Nuvola apps agent.svg|30px|right|link=w:ویکی‌کتاب:خودآموز|آموزش پیشرفته]]||[[w:ویکی‌پدیا:خودآموز|آموزش پیشرفته]]
|-
|'''پروژه‌های دیگر بنیاد'''||[[پرونده:Wikipedia-logo.png|20px|link=w:صفحه_اصلی|ویکی‌پدیا]][[پرونده:HSWikimedia.svg|25px|link=m:Special:Recentchanges|فراویکی]] [[پرونده:HSCommons.svg|25px|link=commons:Special:Recentchanges|ویکی‌انبار]][[پرونده:HSWNews.svg|25px|link=n:ویژه:تغییرات اخیر|ویکی‌خبر]] [[پرونده:HSWtionary.svg|25px|link=wikt:صفحه_اصلی|ویکی‌واژه]] [[پرونده:HSWQuote.svg|25px|link=q:صفحه_اصلی|ویکی‌گفتاورد]][[پرونده:HSWSource.svg|30px|link=s:صفحه_اصلی|ویکی‌نبشته]][[پرونده:Wikidata-logo.svg|25px|link=wikidata:صفحه_اصلی|ویکی‌داده]]
|}
امیدوارم از ''[[ویکی‌نسک:ویکی‌نسک‌نویسان|ویکی‌نسک‌نویس]]'' بودن لذت ببرید! لطفاً برای آزمایش از [[ویکی‌کتاب:گودال ماسه‌بازی]] استفاده کنید. باز هم خوش آمد می‌گویم.شاد باشید!


-- [[کاربر:New user message|New user message]] ([[بحث کاربر:New user message|بحث]]) ۷ اکتبر ۲۰۲۶، ساعت ۰۸:۵۸ (UTC)</text>
      <sha1>5yn34693r5cmxzxvjb8bc23oi6lsype</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>کوهنوردی/تاریخچه کوهنوردی ایران</title>
    <ns>0</ns>
    <id>42213</id>
    <revision>
      <id>135617</id>
      <timestamp>2026-10-07T10:26:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Fwldom</username>
        <id>26269</id>
      </contributor>
      <comment>صفحه‌ای تازه حاوی «= تاریخچه کوهنوردی ایران =  '''تاریخچه کوهنوردی ایران''' را می‌توان به دو بخش کلی تقسیم کرد: پیشینهٔ حضور انسان در کوهستان، که در روایت‌های تاریخی، مذهبی و اسطوره‌ای ایران سابقه‌ای بسیار طولانی دارد، و '''کوهنوردی نوین به‌عنوان یک فعالیت ورزشی...» ایجاد کرد</comment>
      <origin>135617</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22826" sha1="rdgppftz9c7y3curvek4e4aiuuvvmx3" xml:space="preserve">= تاریخچه کوهنوردی ایران =

'''تاریخچه کوهنوردی ایران''' را می‌توان به دو بخش کلی تقسیم کرد: پیشینهٔ حضور انسان در کوهستان، که در روایت‌های تاریخی، مذهبی و اسطوره‌ای ایران سابقه‌ای بسیار طولانی دارد، و '''کوهنوردی نوین به‌عنوان یک فعالیت ورزشی و سازمان‌یافته''' که از دورهٔ قاجار نشانه‌های مستند آن آشکار می‌شود و در سدهٔ چهاردهم خورشیدی به شکل یک ورزش سازمان‌یافته گسترش می‌یابد.

کوهستان در فرهنگ ایران تنها یک پدیدهٔ طبیعی نبوده است؛ بسیاری از کوه‌ها مانند دماوند، سبلان، الوند و البرز جایگاه مهمی در اسطوره‌ها، باورهای دینی، تاریخ سیاسی و زندگی مردم داشته‌اند. با این حال، باید میان این پیشینهٔ فرهنگی و '''کوهنوردی ورزشی به معنای امروزی''' تفاوت گذاشت.

== کوهستان در فرهنگ و تاریخ ایران ==

کوه‌ها از دیرباز بخشی مهم از جغرافیا و فرهنگ ایران بوده‌اند. در اسطوره‌های ایرانی، کوه جایگاه بسیاری از رویدادهای مهم است. '''دماوند''' بیش از همه در داستان‌های اساطیری ایران اهمیت دارد و در شاهنامه و دیگر منابع ادبی با نام‌ها و روایت‌های گوناگون به آن اشاره شده است.

در روایت‌های اسطوره‌ای، داستان‌هایی مانند به بند کشیده شدن ضحاک در دماوند و داستان آرش کمانگیر با کوهستان پیوند دارند. چنین روایت‌هایی نشان‌دهندهٔ جایگاه نمادین کوه در فرهنگ ایرانی هستند؛ اما از نظر تاریخ کوهنوردی، نمی‌توان این داستان‌ها را به‌عنوان اسناد صعود ورزشی به شمار آورد.

کوهستان همچنین در زندگی واقعی ایرانیان نقش‌های گوناگونی داشته است. راه‌های ارتباطی، شکار، دامداری، معدن‌کاری، دیده‌بانی، جنگ و ساخت دژها از جمله فعالیت‌هایی بوده‌اند که انسان را به مناطق کوهستانی می‌کشاندند.

== گزارش‌های تاریخی از صعود به کوه‌ها ==

پیش از پیدایش کوهنوردی نوین، سفر به کوهستان معمولاً با اهدافی مانند جست‌وجوی منابع طبیعی، سفر، پژوهش جغرافیایی، فعالیت نظامی یا امور مذهبی انجام می‌شد.

یکی از مهم‌ترین کوه‌های ایران از نظر اسناد تاریخی، دماوند است. '''ابودلف خزرجی''' در سفرنامهٔ خود گزارشی از دماوند و تلاش برای نزدیک شدن به قله ارائه کرده است. پس از او نیز جغرافی‌دانان و جهانگردانی مانند مسعودی، ابن‌فقیه و ناصرخسرو دربارهٔ دماوند و ویژگی‌های آن مطالبی نوشته‌اند. این گزارش‌ها از نخستین شواهد مکتوب دربارهٔ شناخت و پیمایش ارتفاعات ایران هستند. [[w:fa:دماوند|دماوند]] در منابع تاریخی و جغرافیایی جایگاه ویژه‌ای دارد.

با وجود این گزارش‌ها، بسیاری از ادعاهای مربوط به صعودهای بسیار کهن به قله‌های ایران از نظر تاریخی قطعی نیستند. بنابراین در بررسی تاریخ کوهنوردی باید میان '''گزارش صعود، ادعای صعود و صعود مستند''' تفاوت گذاشت.

== نخستین صعود مستند ایرانیان به دماوند ==

یکی از مهم‌ترین نقاط عطف تاریخ کوهنوردی ایران در دورهٔ قاجار رخ داد.

در سال '''۱۲۳۶ خورشیدی (۱۸۵۷ میلادی)''' گروهی چهار نفره به سرپرستی '''محمدصادق‌خان قاجار'''، سرهنگ توپخانه، برای صعود و بررسی دماوند اقدام کردند. اعضای گروه عبارت بودند از:

* محمدصادق‌خان قاجار
* مصطفی‌قلی‌خان، یاور توپخانه
* میرزا فتح‌الله، فرزند نصیرالملک
* عسکرخان، برادر صاحب‌جمع

این برنامه از نظر تاریخ کوهنوردی اهمیت زیادی دارد؛ زیرا گزارشی مستند از یک صعود ایرانی به بلندترین قلهٔ ایران در دورهٔ قاجار به دست می‌دهد. در جریان این برنامه، ارتفاع دماوند نیز اندازه‌گیری شد، هرچند اندازه‌گیری آن زمان با ارتفاع پذیرفته‌شدهٔ امروزی اختلاف زیادی داشت.

این صعود را می‌توان یکی از نقاط آغاز تاریخ مستند کوهنوردی ایرانی دانست، نه لزوماً نخستین باری که یک ایرانی در تاریخ به دماوند یا دیگر کوه‌های ایران قدم گذاشته است.

== از صعودهای اکتشافی تا پیدایش کوهنوردی نوین ==

در نیمهٔ دوم دورهٔ قاجار و سپس در دورهٔ پهلوی، شناخت علمی و جغرافیایی کوه‌های ایران افزایش یافت. سفرهای خارجیان، نقشه‌برداری، فعالیت‌های نظامی و علمی و افزایش ارتباط ایران با کشورهای اروپایی، شناخت دقیق‌تری از کوهستان‌های کشور ایجاد کرد.

در این دوره، دماوند بیش از دیگر قله‌ها مورد توجه قرار گرفت. صعودهای خارجی نیز به شناخت بیشتر مسیرها و ویژگی‌های جغرافیایی آن کمک کردند.

اما '''کوهنوردی به‌عنوان ورزش''' با صعودهای پراکنده تفاوت داشت. پیدایش باشگاه‌ها، آموزش، انتشار مطالب تخصصی، برگزاری برنامه‌های منظم و تشکیل تشکیلات رسمی بود که کوهنوردی را به یک ورزش نوین تبدیل کرد.

== شکل‌گیری کوهنوردی نوین ایران ==

آغاز سدهٔ چهاردهم خورشیدی را می‌توان دورهٔ شکل‌گیری تدریجی کوهنوردی نوین در ایران دانست.

در دههٔ ۱۳۱۰ خورشیدی، صعودهای متعددی به قله‌هایی مانند دماوند، توچال، علم‌کوه و سبلان انجام شد. در همین دوره، کوهنوردانی پدیدار شدند که نقش مهمی در انتقال تجربه و تبدیل کوه‌پیمایی سنتی به کوهنوردی فنی داشتند.

از چهره‌های مهم این دوره می‌توان به '''محمود اجل'''، '''کیغام میناسیان''' و '''محمدکاظم گیلانپور''' اشاره کرد.

در همین سال‌ها، باشگاه‌ها و گروه‌های کوهنوردی نیز به تدریج شکل گرفتند. از جمله می‌توان به باشگاه کوهنوردی عباس‌آباد تبریز و تشکل‌های کوهنوردی تهران اشاره کرد. این روند زمینه را برای گسترش آموزش، تجهیزات فنی و برنامه‌های سازمان‌یافته فراهم کرد.

== محمود اجل و نسل نخست کوهنوردان کلاسیک ایران ==

'''محمود اجل''' از چهره‌های مهم نسل نخست کوهنوردی نوین ایران به شمار می‌رود. فعالیت او تنها به صعود قله‌ها محدود نبود و در آموزش، انتقال تجربه و معرفی کوهستان‌های ایران نیز نقش داشت.

از صعودهای مهمی که در منابع به اجل نسبت داده شده است، فعالیت در منطقهٔ الوند، صعود توچال و سپس برنامه‌های کوهنوردی در دماوند، دنا، کرمان، علم‌کوه، تخت‌سلیمان و اشترانکوه است.

اهمیت اجل در تاریخ کوهنوردی ایران تنها در تعداد صعودهای او نیست. نسل او کوهنوردی را از یک فعالیت فردی و پراکنده به سمت '''شناخت مسیر، آموزش، کار گروهی و استفاده از روش‌های فنی''' سوق داد.

در سال ۱۳۲۷ نیز محمود اجل همراه با تعدادی از کوهنوردان جوان، گروه '''کوهنوردان آزاد''' را تشکیل داد که بعداً در شهرهایی مانند همدان، رشت و کرمان نیز فعالیت‌هایی داشت.

== پیدایش باشگاه‌ها و گروه‌های کوهنوردی ==

با افزایش علاقه به کوهنوردی، گروه‌ها و باشگاه‌های مختلفی در ایران شکل گرفتند.

از رویدادهای مهم این دوره می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

* تشکیل باشگاه‌ها و گروه‌های کوهنوردی در دههٔ ۱۳۱۰
* فعالیت باشگاه ورزشی پیکار و سپس شکل‌گیری تشکل‌های مرتبط با آن
* تشکیل باشگاه کوهنوردی و اسکی افسران ارتش در دههٔ ۱۳۲۰
* گسترش فعالیت‌های کوهنوردی در شهرهایی مانند تهران، همدان، تبریز، کرمانشاه و دیگر شهرها
* انتشار مطالب و نشریات مرتبط با ورزش و کوهنوردی
* ساخت جان‌پناه‌های کوهستانی
* افزایش آموزش کوهنوردی و سنگ‌نوردی

این تحولات باعث شد کوهنوردی به تدریج از فعالیت چند فرد علاقه‌مند فراتر رود و به یک فعالیت گروهی و ورزشی تبدیل شود.

== نخستین جان‌پناه‌ها ==

یکی از نشانه‌های رشد کوهنوردی سازمان‌یافته، ساخت جان‌پناه در ارتفاعات بود.

'''جان‌پناه اسپیدکمر''' از نخستین جان‌پناه‌های شناخته‌شدهٔ کوهنوردی ایران بود که در سال '''۱۳۲۶ خورشیدی''' ساخته شد. ایجاد چنین سازه‌هایی نشان می‌داد که برنامه‌های کوهنوردی از صعودهای کوتاه و اتفاقی فاصله گرفته و به برنامه‌های چندروزه و فنی‌تر نزدیک شده‌اند.

جان‌پناه‌ها علاوه بر فراهم کردن محل استراحت، در ایمنی و توسعهٔ مسیرهای کوهنوردی نیز اهمیت داشتند.

== تأسیس فدراسیون کوهنوردی ==

با گسترش گروه‌ها و باشگاه‌های کوهنوردی، نیاز به یک نهاد رسمی برای سامان‌دهی این ورزش بیشتر شد.

در '''سال ۱۳۲۷ خورشیدی''' فدراسیون کوهنوردی ایران تشکیل شد. این رویداد یکی از مهم‌ترین نقاط عطف تاریخ کوهنوردی ایران بود؛ زیرا برای نخستین بار فعالیت‌های کوهنوردی در سطح کشور وارد چارچوب رسمی‌تری شد.

از این دوره به بعد، آموزش، برگزاری دوره‌ها، اعزام کوهنوردان، ایجاد ارتباط با تشکل‌های خارجی و سازمان‌دهی برنامه‌های کوهنوردی اهمیت بیشتری پیدا کرد.

در سال‌های بعد ساختار فدراسیون دستخوش تغییرات مختلف شد. در سال ۱۳۵۶، فدراسیون‌های کوهنوردی و اسکی در یکدیگر ادغام شدند و با عنوان '''فدراسیون کوهنوردی و اسکی ایران''' فعالیت کردند. پس از تحولات بعدی، ساختار مستقل کوهنوردی دوباره شکل گرفت و در دورهٔ معاصر عنوان '''فدراسیون کوهنوردی و صعودهای ورزشی''' برای آن به کار رفت.

== محمدکاظم گیلانپور و گسترش کوهنوردی فنی ==

'''محمدکاظم گیلانپور''' از مهم‌ترین چهره‌های نسل پس از محمود اجل بود و نقش قابل توجهی در توسعهٔ کوهنوردی فنی ایران داشت.

در دورهٔ فعالیت گیلانپور، توجه کوهنوردان ایرانی به مناطق سنگی و دیواره‌ای، آموزش روش‌های فنی و صعودهای دشوارتر افزایش یافت. علم‌کوه و منطقهٔ تخت‌سلیمان از مهم‌ترین عرصه‌های این تحول بودند.

گسترش سنگ‌نوردی و استفاده از ابزارهای فنی موجب شد کوهنوردی ایران از مرحلهٔ صرفاً قله‌پیمایی عبور کند و شاخه‌های تخصصی‌تری در آن شکل بگیرد.

این دوره را می‌توان مرحلهٔ مهمی در انتقال کوهنوردی ایران از '''کوه‌پیمایی سنتی به کوهنوردی فنی''' دانست.

== حضور زنان در کوهنوردی ایران ==

زنان نیز از نخستین دوره‌های شکل‌گیری کوهنوردی نوین ایران در این ورزش حضور داشتند.

'''ملوک تیموری''' از نخستین زنان شناخته‌شدهٔ کوهنورد ایران بود. در دههٔ ۱۳۱۰ گزارش‌هایی از حضور او در برنامه‌های کوهنوردی، از جمله صعود توچال، منتشر شده است. او در سال '''۱۳۲۵ خورشیدی''' به دماوند صعود کرد و از نخستین زنان ایرانی شناخته‌شده در تاریخ صعود این قله به شمار می‌رود.

حضور زنان در این دوره اهمیت زیادی داشت؛ زیرا نشان می‌داد کوهنوردی از همان مراحل ابتدایی رشد خود تنها یک فعالیت مردانه نبوده است.

در سال ۱۳۲۷ نیز '''روح‌انگیز حکیمی''' در یک برنامهٔ کوهنوردی در هیمالیا حضور یافت که در منابع تاریخی کوهنوردی ایران به آن اشاره شده است.

== تشکل‌های مستقل کوهنوردی ==

در کنار فدراسیون، کوهنوردان ایرانی همواره به دنبال تشکیل گروه‌ها و تشکل‌های مستقل خود بوده‌اند.

یکی از تلاش‌های مهم، تشکیل '''اتحادیهٔ کوهنوردان ایران''' در سال ۱۳۲۹ بود. تعدادی از کوهنوردان شناخته‌شدهٔ آن زمان در این تشکل حضور داشتند.

این اتحادیه در ابتدا فعالیت‌هایی از جمله هماهنگی میان کوهنوردان و انتشار مطالب ورزشی داشت، اما پس از تحولات سیاسی سال ۱۳۳۲ فعالیت آن متوقف شد.

در دهه‌های بعد نیز تلاش‌های دیگری برای ایجاد تشکل‌های فراگیر کوهنوردی صورت گرفت. این روند سرانجام به شکل‌گیری ساختارهای مختلف باشگاهی و انجمنی در دوره‌های بعد کمک کرد.

== کوهنوردی ایران پس از دههٔ ۱۳۳۰ ==

از دههٔ ۱۳۳۰ به بعد، کوهنوردی ایران وارد مرحلهٔ جدیدی شد.

در این دوره:

* تعداد باشگاه‌ها و گروه‌های کوهنوردی افزایش یافت.
* آموزش‌های فنی توسعه پیدا کرد.
* سنگ‌نوردی و دیواره‌نوردی اهمیت بیشتری یافت.
* صعودهای زمستانی جدی‌تر دنبال شد.
* مناطق دورافتادهٔ ایران بیشتر مورد شناسایی قرار گرفتند.
* ارتباط کوهنوردان ایرانی با مراکز آموزشی و کوهنوردی خارجی افزایش یافت.
* توجه به صعودهای بلند و هیمالیانوردی بیشتر شد.

در این دوره، علم‌کوه، تخت‌سلیمان، دماوند، سبلان، دنا، اشترانکوه، زاگرس و البرز به عرصه‌های مهم فعالیت کوهنوردان تبدیل شدند.

== از کوهنوردی کلاسیک تا هیمالیانوردی ==

در مراحل نخست، بخش عمدهٔ فعالیت کوهنوردان ایرانی به شناسایی کوه‌ها، صعود قله‌ها و آموزش مهارت‌های پایه اختصاص داشت.

با افزایش تجربه و پیشرفت تجهیزات، هدف‌ها نیز تغییر کرد. کوهنوردان به تدریج به سمت:

# صعودهای زمستانی

# صعود مسیرهای فنی

# سنگ‌نوردی و دیواره‌نوردی

# پیمایش رشته‌کوه‌ها

# صعود قله‌های بلند خارج از ایران

# هیمالیانوردی

حرکت کردند.

این تغییر، کوهنوردی ایران را به بخشی از جریان جهانی کوهنوردی نزدیک‌تر کرد.

== انقلاب ۱۳۵۷ و دورهٔ پس از آن ==

پس از انقلاب ۱۳۵۷، ساختار تشکل‌های ورزشی کشور تغییر کرد و کوهنوردی نیز وارد دوره‌ای تازه شد.

در سال‌های نخست، گروه‌ها، باشگاه‌ها، دانشگاه‌ها و دیگر مجموعه‌های فعال کوهنوردی برای مشخص کردن شیوهٔ ادامهٔ فعالیت و سازمان‌دهی این ورزش جلساتی برگزار کردند. '''شورای کوهنوردان''' نیز در همین فضای گذار شکل گرفت و تا اوایل دههٔ ۱۳۶۰ فعالیت داشت.

در دهه‌های بعد، فعالیت فدراسیون، باشگاه‌ها و گروه‌های کوهنوردی ادامه یافت و رشته‌های تخصصی مختلف کوهستان توسعه پیدا کردند.

== شکل‌گیری کوهنوردی نوین و رشته‌های تخصصی ==

کوهنوردی امروز دیگر تنها به صعود قله محدود نمی‌شود. در ساختار نوین ورزش کوهستان، فعالیت‌هایی مانند موارد زیر اهمیت دارند:

* کوه‌پیمایی
* کوهنوردی
* سنگ‌نوردی
* دیواره‌نوردی
* یخ‌نوردی
* صعودهای بلند
* هیمالیانوردی
* غارنوردی
* اسکی کوهستان
* امداد و نجات کوهستان

توسعهٔ این رشته‌ها باعث شده است آموزش کوهنوردی نیز تخصصی‌تر شود و موضوعاتی مانند هواشناسی کوهستان، نقشه‌خوانی، کار با قطب‌نما و GPS، کمک‌های اولیه، تغذیه، مدیریت خطر، اصول سرپرستی و مدیریت برنامه اهمیت بیشتری پیدا کنند.

== اهمیت تاریخ کوهنوردی برای یک کوهنورد ==

مطالعهٔ تاریخ کوهنوردی تنها برای شناخت نام قله‌ها و پیشکسوتان نیست. تاریخ به کوهنورد کمک می‌کند بفهمد بسیاری از روش‌هایی که امروزه بدیهی به نظر می‌رسند، نتیجهٔ ده‌ها سال تجربه و گاه حوادث تلخ هستند.

شناخت تاریخ کوهنوردی ایران چند فایدهٔ عملی دارد:

* شناخت پیشکسوتان و تجربه‌های نسل‌های گذشته
* آشنایی با مسیرهای قدیمی و شیوهٔ پیمایش آنها
* شناخت تحول تجهیزات و روش‌های فنی
* درک اهمیت آموزش و کار گروهی
* آشنایی با فرهنگ کوهنوردی
* شناخت اهمیت حفظ محیط کوهستان
* جلوگیری از تکرار اشتباهات گذشته

بنابراین تاریخ کوهنوردی را باید بخشی از '''فرهنگ و دانش کوهنوردی''' دانست، نه صرفاً مجموعه‌ای از تاریخ‌ها و نام‌ها.

== جمع‌بندی ==

تاریخ کوهنوردی ایران از ارتباط دیرینهٔ ایرانیان با کوهستان آغاز می‌شود، اما '''کوهنوردی به‌عنوان یک ورزش سازمان‌یافته''' عمدتاً در سدهٔ چهاردهم خورشیدی شکل گرفت.

صعود مستند سال ۱۲۳۶ خورشیدی به دماوند را می‌توان یکی از مهم‌ترین نقاط آغاز تاریخ مستند کوهنوردی ایران دانست. پس از آن، در دهه‌های ۱۳۱۰ و ۱۳۲۰ با ظهور کوهنوردانی مانند محمود اجل و محمدکاظم گیلانپور، تشکیل باشگاه‌ها، ساخت جان‌پناه‌ها و تأسیس فدراسیون، کوهنوردی وارد مرحله‌ای تازه شد.

در ادامه، افزایش آموزش‌های فنی، توسعهٔ سنگ‌نوردی و دیواره‌نوردی و سپس گسترش صعودهای بلند و هیمالیانوردی، کوهنوردی ایران را به یک مجموعهٔ گسترده از فعالیت‌های ورزشی و تخصصی تبدیل کرد.

امروزه شناخت این مسیر تاریخی به کوهنورد کمک می‌کند جایگاه خود را در زنجیره‌ای از تجربه‌های نسل‌های پیشین بشناسد و بداند که بخش مهمی از دانش و فرهنگ کوهنوردی امروز، حاصل تلاش و تجربهٔ همان نسل‌هاست.

[[رده:کوهنوردی]]</text>
      <sha1>rdgppftz9c7y3curvek4e4aiuuvvmx3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>135619</id>
      <parentid>135617</parentid>
      <timestamp>2026-10-07T10:28:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Fwldom</username>
        <id>26269</id>
      </contributor>
      <origin>135619</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22994" sha1="3kmu8zcui27lae0x8pd2p3s6440m9v8" xml:space="preserve">{{ناوبری|قبلی=معرفی قله‌های جهان|فعلی=تاریخچه کوهنوردی ایران|بعدی=کوهنوردان نامدار ایران}}
== تاریخچه کوهنوردی ایران ==

'''تاریخچه کوهنوردی ایران''' را می‌توان به دو بخش کلی تقسیم کرد: پیشینهٔ حضور انسان در کوهستان، که در روایت‌های تاریخی، مذهبی و اسطوره‌ای ایران سابقه‌ای بسیار طولانی دارد، و '''کوهنوردی نوین به‌عنوان یک فعالیت ورزشی و سازمان‌یافته''' که از دورهٔ قاجار نشانه‌های مستند آن آشکار می‌شود و در سدهٔ چهاردهم خورشیدی به شکل یک ورزش سازمان‌یافته گسترش می‌یابد.

کوهستان در فرهنگ ایران تنها یک پدیدهٔ طبیعی نبوده است؛ بسیاری از کوه‌ها مانند دماوند، سبلان، الوند و البرز جایگاه مهمی در اسطوره‌ها، باورهای دینی، تاریخ سیاسی و زندگی مردم داشته‌اند. با این حال، باید میان این پیشینهٔ فرهنگی و '''کوهنوردی ورزشی به معنای امروزی''' تفاوت گذاشت.

== کوهستان در فرهنگ و تاریخ ایران ==

کوه‌ها از دیرباز بخشی مهم از جغرافیا و فرهنگ ایران بوده‌اند. در اسطوره‌های ایرانی، کوه جایگاه بسیاری از رویدادهای مهم است. '''دماوند''' بیش از همه در داستان‌های اساطیری ایران اهمیت دارد و در شاهنامه و دیگر منابع ادبی با نام‌ها و روایت‌های گوناگون به آن اشاره شده است.

در روایت‌های اسطوره‌ای، داستان‌هایی مانند به بند کشیده شدن ضحاک در دماوند و داستان آرش کمانگیر با کوهستان پیوند دارند. چنین روایت‌هایی نشان‌دهندهٔ جایگاه نمادین کوه در فرهنگ ایرانی هستند؛ اما از نظر تاریخ کوهنوردی، نمی‌توان این داستان‌ها را به‌عنوان اسناد صعود ورزشی به شمار آورد.

کوهستان همچنین در زندگی واقعی ایرانیان نقش‌های گوناگونی داشته است. راه‌های ارتباطی، شکار، دامداری، معدن‌کاری، دیده‌بانی، جنگ و ساخت دژها از جمله فعالیت‌هایی بوده‌اند که انسان را به مناطق کوهستانی می‌کشاندند.

== گزارش‌های تاریخی از صعود به کوه‌ها ==

پیش از پیدایش کوهنوردی نوین، سفر به کوهستان معمولاً با اهدافی مانند جست‌وجوی منابع طبیعی، سفر، پژوهش جغرافیایی، فعالیت نظامی یا امور مذهبی انجام می‌شد.

یکی از مهم‌ترین کوه‌های ایران از نظر اسناد تاریخی، دماوند است. '''ابودلف خزرجی''' در سفرنامهٔ خود گزارشی از دماوند و تلاش برای نزدیک شدن به قله ارائه کرده است. پس از او نیز جغرافی‌دانان و جهانگردانی مانند مسعودی، ابن‌فقیه و ناصرخسرو دربارهٔ دماوند و ویژگی‌های آن مطالبی نوشته‌اند. این گزارش‌ها از نخستین شواهد مکتوب دربارهٔ شناخت و پیمایش ارتفاعات ایران هستند. [[w:fa:دماوند|دماوند]] در منابع تاریخی و جغرافیایی جایگاه ویژه‌ای دارد.

با وجود این گزارش‌ها، بسیاری از ادعاهای مربوط به صعودهای بسیار کهن به قله‌های ایران از نظر تاریخی قطعی نیستند. بنابراین در بررسی تاریخ کوهنوردی باید میان '''گزارش صعود، ادعای صعود و صعود مستند''' تفاوت گذاشت.

== نخستین صعود مستند ایرانیان به دماوند ==

یکی از مهم‌ترین نقاط عطف تاریخ کوهنوردی ایران در دورهٔ قاجار رخ داد.

در سال '''۱۲۳۶ خورشیدی (۱۸۵۷ میلادی)''' گروهی چهار نفره به سرپرستی '''محمدصادق‌خان قاجار'''، سرهنگ توپخانه، برای صعود و بررسی دماوند اقدام کردند. اعضای گروه عبارت بودند از:

* محمدصادق‌خان قاجار
* مصطفی‌قلی‌خان، یاور توپخانه
* میرزا فتح‌الله، فرزند نصیرالملک
* عسکرخان، برادر صاحب‌جمع

این برنامه از نظر تاریخ کوهنوردی اهمیت زیادی دارد؛ زیرا گزارشی مستند از یک صعود ایرانی به بلندترین قلهٔ ایران در دورهٔ قاجار به دست می‌دهد. در جریان این برنامه، ارتفاع دماوند نیز اندازه‌گیری شد، هرچند اندازه‌گیری آن زمان با ارتفاع پذیرفته‌شدهٔ امروزی اختلاف زیادی داشت.

این صعود را می‌توان یکی از نقاط آغاز تاریخ مستند کوهنوردی ایرانی دانست، نه لزوماً نخستین باری که یک ایرانی در تاریخ به دماوند یا دیگر کوه‌های ایران قدم گذاشته است.

== از صعودهای اکتشافی تا پیدایش کوهنوردی نوین ==

در نیمهٔ دوم دورهٔ قاجار و سپس در دورهٔ پهلوی، شناخت علمی و جغرافیایی کوه‌های ایران افزایش یافت. سفرهای خارجیان، نقشه‌برداری، فعالیت‌های نظامی و علمی و افزایش ارتباط ایران با کشورهای اروپایی، شناخت دقیق‌تری از کوهستان‌های کشور ایجاد کرد.

در این دوره، دماوند بیش از دیگر قله‌ها مورد توجه قرار گرفت. صعودهای خارجی نیز به شناخت بیشتر مسیرها و ویژگی‌های جغرافیایی آن کمک کردند.

اما '''کوهنوردی به‌عنوان ورزش''' با صعودهای پراکنده تفاوت داشت. پیدایش باشگاه‌ها، آموزش، انتشار مطالب تخصصی، برگزاری برنامه‌های منظم و تشکیل تشکیلات رسمی بود که کوهنوردی را به یک ورزش نوین تبدیل کرد.

== شکل‌گیری کوهنوردی نوین ایران ==

آغاز سدهٔ چهاردهم خورشیدی را می‌توان دورهٔ شکل‌گیری تدریجی کوهنوردی نوین در ایران دانست.

در دههٔ ۱۳۱۰ خورشیدی، صعودهای متعددی به قله‌هایی مانند دماوند، توچال، علم‌کوه و سبلان انجام شد. در همین دوره، کوهنوردانی پدیدار شدند که نقش مهمی در انتقال تجربه و تبدیل کوه‌پیمایی سنتی به کوهنوردی فنی داشتند.

از چهره‌های مهم این دوره می‌توان به '''محمود اجل'''، '''کیغام میناسیان''' و '''محمدکاظم گیلانپور''' اشاره کرد.

در همین سال‌ها، باشگاه‌ها و گروه‌های کوهنوردی نیز به تدریج شکل گرفتند. از جمله می‌توان به باشگاه کوهنوردی عباس‌آباد تبریز و تشکل‌های کوهنوردی تهران اشاره کرد. این روند زمینه را برای گسترش آموزش، تجهیزات فنی و برنامه‌های سازمان‌یافته فراهم کرد.

== محمود اجل و نسل نخست کوهنوردان کلاسیک ایران ==

'''محمود اجل''' از چهره‌های مهم نسل نخست کوهنوردی نوین ایران به شمار می‌رود. فعالیت او تنها به صعود قله‌ها محدود نبود و در آموزش، انتقال تجربه و معرفی کوهستان‌های ایران نیز نقش داشت.

از صعودهای مهمی که در منابع به اجل نسبت داده شده است، فعالیت در منطقهٔ الوند، صعود توچال و سپس برنامه‌های کوهنوردی در دماوند، دنا، کرمان، علم‌کوه، تخت‌سلیمان و اشترانکوه است.

اهمیت اجل در تاریخ کوهنوردی ایران تنها در تعداد صعودهای او نیست. نسل او کوهنوردی را از یک فعالیت فردی و پراکنده به سمت '''شناخت مسیر، آموزش، کار گروهی و استفاده از روش‌های فنی''' سوق داد.

در سال ۱۳۲۷ نیز محمود اجل همراه با تعدادی از کوهنوردان جوان، گروه '''کوهنوردان آزاد''' را تشکیل داد که بعداً در شهرهایی مانند همدان، رشت و کرمان نیز فعالیت‌هایی داشت.

== پیدایش باشگاه‌ها و گروه‌های کوهنوردی ==

با افزایش علاقه به کوهنوردی، گروه‌ها و باشگاه‌های مختلفی در ایران شکل گرفتند.

از رویدادهای مهم این دوره می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

* تشکیل باشگاه‌ها و گروه‌های کوهنوردی در دههٔ ۱۳۱۰
* فعالیت باشگاه ورزشی پیکار و سپس شکل‌گیری تشکل‌های مرتبط با آن
* تشکیل باشگاه کوهنوردی و اسکی افسران ارتش در دههٔ ۱۳۲۰
* گسترش فعالیت‌های کوهنوردی در شهرهایی مانند تهران، همدان، تبریز، کرمانشاه و دیگر شهرها
* انتشار مطالب و نشریات مرتبط با ورزش و کوهنوردی
* ساخت جان‌پناه‌های کوهستانی
* افزایش آموزش کوهنوردی و سنگ‌نوردی

این تحولات باعث شد کوهنوردی به تدریج از فعالیت چند فرد علاقه‌مند فراتر رود و به یک فعالیت گروهی و ورزشی تبدیل شود.

== نخستین جان‌پناه‌ها ==

یکی از نشانه‌های رشد کوهنوردی سازمان‌یافته، ساخت جان‌پناه در ارتفاعات بود.

'''جان‌پناه اسپیدکمر''' از نخستین جان‌پناه‌های شناخته‌شدهٔ کوهنوردی ایران بود که در سال '''۱۳۲۶ خورشیدی''' ساخته شد. ایجاد چنین سازه‌هایی نشان می‌داد که برنامه‌های کوهنوردی از صعودهای کوتاه و اتفاقی فاصله گرفته و به برنامه‌های چندروزه و فنی‌تر نزدیک شده‌اند.

جان‌پناه‌ها علاوه بر فراهم کردن محل استراحت، در ایمنی و توسعهٔ مسیرهای کوهنوردی نیز اهمیت داشتند.

== تأسیس فدراسیون کوهنوردی ==

با گسترش گروه‌ها و باشگاه‌های کوهنوردی، نیاز به یک نهاد رسمی برای سامان‌دهی این ورزش بیشتر شد.

در '''سال ۱۳۲۷ خورشیدی''' فدراسیون کوهنوردی ایران تشکیل شد. این رویداد یکی از مهم‌ترین نقاط عطف تاریخ کوهنوردی ایران بود؛ زیرا برای نخستین بار فعالیت‌های کوهنوردی در سطح کشور وارد چارچوب رسمی‌تری شد.

از این دوره به بعد، آموزش، برگزاری دوره‌ها، اعزام کوهنوردان، ایجاد ارتباط با تشکل‌های خارجی و سازمان‌دهی برنامه‌های کوهنوردی اهمیت بیشتری پیدا کرد.

در سال‌های بعد ساختار فدراسیون دستخوش تغییرات مختلف شد. در سال ۱۳۵۶، فدراسیون‌های کوهنوردی و اسکی در یکدیگر ادغام شدند و با عنوان '''فدراسیون کوهنوردی و اسکی ایران''' فعالیت کردند. پس از تحولات بعدی، ساختار مستقل کوهنوردی دوباره شکل گرفت و در دورهٔ معاصر عنوان '''فدراسیون کوهنوردی و صعودهای ورزشی''' برای آن به کار رفت.

== محمدکاظم گیلانپور و گسترش کوهنوردی فنی ==

'''محمدکاظم گیلانپور''' از مهم‌ترین چهره‌های نسل پس از محمود اجل بود و نقش قابل توجهی در توسعهٔ کوهنوردی فنی ایران داشت.

در دورهٔ فعالیت گیلانپور، توجه کوهنوردان ایرانی به مناطق سنگی و دیواره‌ای، آموزش روش‌های فنی و صعودهای دشوارتر افزایش یافت. علم‌کوه و منطقهٔ تخت‌سلیمان از مهم‌ترین عرصه‌های این تحول بودند.

گسترش سنگ‌نوردی و استفاده از ابزارهای فنی موجب شد کوهنوردی ایران از مرحلهٔ صرفاً قله‌پیمایی عبور کند و شاخه‌های تخصصی‌تری در آن شکل بگیرد.

این دوره را می‌توان مرحلهٔ مهمی در انتقال کوهنوردی ایران از '''کوه‌پیمایی سنتی به کوهنوردی فنی''' دانست.

== حضور زنان در کوهنوردی ایران ==

زنان نیز از نخستین دوره‌های شکل‌گیری کوهنوردی نوین ایران در این ورزش حضور داشتند.

'''ملوک تیموری''' از نخستین زنان شناخته‌شدهٔ کوهنورد ایران بود. در دههٔ ۱۳۱۰ گزارش‌هایی از حضور او در برنامه‌های کوهنوردی، از جمله صعود توچال، منتشر شده است. او در سال '''۱۳۲۵ خورشیدی''' به دماوند صعود کرد و از نخستین زنان ایرانی شناخته‌شده در تاریخ صعود این قله به شمار می‌رود.

حضور زنان در این دوره اهمیت زیادی داشت؛ زیرا نشان می‌داد کوهنوردی از همان مراحل ابتدایی رشد خود تنها یک فعالیت مردانه نبوده است.

در سال ۱۳۲۷ نیز '''روح‌انگیز حکیمی''' در یک برنامهٔ کوهنوردی در هیمالیا حضور یافت که در منابع تاریخی کوهنوردی ایران به آن اشاره شده است.

== تشکل‌های مستقل کوهنوردی ==

در کنار فدراسیون، کوهنوردان ایرانی همواره به دنبال تشکیل گروه‌ها و تشکل‌های مستقل خود بوده‌اند.

یکی از تلاش‌های مهم، تشکیل '''اتحادیهٔ کوهنوردان ایران''' در سال ۱۳۲۹ بود. تعدادی از کوهنوردان شناخته‌شدهٔ آن زمان در این تشکل حضور داشتند.

این اتحادیه در ابتدا فعالیت‌هایی از جمله هماهنگی میان کوهنوردان و انتشار مطالب ورزشی داشت، اما پس از تحولات سیاسی سال ۱۳۳۲ فعالیت آن متوقف شد.

در دهه‌های بعد نیز تلاش‌های دیگری برای ایجاد تشکل‌های فراگیر کوهنوردی صورت گرفت. این روند سرانجام به شکل‌گیری ساختارهای مختلف باشگاهی و انجمنی در دوره‌های بعد کمک کرد.

== کوهنوردی ایران پس از دههٔ ۱۳۳۰ ==

از دههٔ ۱۳۳۰ به بعد، کوهنوردی ایران وارد مرحلهٔ جدیدی شد.

در این دوره:

* تعداد باشگاه‌ها و گروه‌های کوهنوردی افزایش یافت.
* آموزش‌های فنی توسعه پیدا کرد.
* سنگ‌نوردی و دیواره‌نوردی اهمیت بیشتری یافت.
* صعودهای زمستانی جدی‌تر دنبال شد.
* مناطق دورافتادهٔ ایران بیشتر مورد شناسایی قرار گرفتند.
* ارتباط کوهنوردان ایرانی با مراکز آموزشی و کوهنوردی خارجی افزایش یافت.
* توجه به صعودهای بلند و هیمالیانوردی بیشتر شد.

در این دوره، علم‌کوه، تخت‌سلیمان، دماوند، سبلان، دنا، اشترانکوه، زاگرس و البرز به عرصه‌های مهم فعالیت کوهنوردان تبدیل شدند.

== از کوهنوردی کلاسیک تا هیمالیانوردی ==

در مراحل نخست، بخش عمدهٔ فعالیت کوهنوردان ایرانی به شناسایی کوه‌ها، صعود قله‌ها و آموزش مهارت‌های پایه اختصاص داشت.

با افزایش تجربه و پیشرفت تجهیزات، هدف‌ها نیز تغییر کرد. کوهنوردان به تدریج به سمت:

# صعودهای زمستانی

# صعود مسیرهای فنی

# سنگ‌نوردی و دیواره‌نوردی

# پیمایش رشته‌کوه‌ها

# صعود قله‌های بلند خارج از ایران

# هیمالیانوردی

حرکت کردند.

این تغییر، کوهنوردی ایران را به بخشی از جریان جهانی کوهنوردی نزدیک‌تر کرد.

== انقلاب ۱۳۵۷ و دورهٔ پس از آن ==

پس از انقلاب ۱۳۵۷، ساختار تشکل‌های ورزشی کشور تغییر کرد و کوهنوردی نیز وارد دوره‌ای تازه شد.

در سال‌های نخست، گروه‌ها، باشگاه‌ها، دانشگاه‌ها و دیگر مجموعه‌های فعال کوهنوردی برای مشخص کردن شیوهٔ ادامهٔ فعالیت و سازمان‌دهی این ورزش جلساتی برگزار کردند. '''شورای کوهنوردان''' نیز در همین فضای گذار شکل گرفت و تا اوایل دههٔ ۱۳۶۰ فعالیت داشت.

در دهه‌های بعد، فعالیت فدراسیون، باشگاه‌ها و گروه‌های کوهنوردی ادامه یافت و رشته‌های تخصصی مختلف کوهستان توسعه پیدا کردند.

== شکل‌گیری کوهنوردی نوین و رشته‌های تخصصی ==

کوهنوردی امروز دیگر تنها به صعود قله محدود نمی‌شود. در ساختار نوین ورزش کوهستان، فعالیت‌هایی مانند موارد زیر اهمیت دارند:

* کوه‌پیمایی
* کوهنوردی
* سنگ‌نوردی
* دیواره‌نوردی
* یخ‌نوردی
* صعودهای بلند
* هیمالیانوردی
* غارنوردی
* اسکی کوهستان
* امداد و نجات کوهستان

توسعهٔ این رشته‌ها باعث شده است آموزش کوهنوردی نیز تخصصی‌تر شود و موضوعاتی مانند هواشناسی کوهستان، نقشه‌خوانی، کار با قطب‌نما و GPS، کمک‌های اولیه، تغذیه، مدیریت خطر، اصول سرپرستی و مدیریت برنامه اهمیت بیشتری پیدا کنند.

== اهمیت تاریخ کوهنوردی برای یک کوهنورد ==

مطالعهٔ تاریخ کوهنوردی تنها برای شناخت نام قله‌ها و پیشکسوتان نیست. تاریخ به کوهنورد کمک می‌کند بفهمد بسیاری از روش‌هایی که امروزه بدیهی به نظر می‌رسند، نتیجهٔ ده‌ها سال تجربه و گاه حوادث تلخ هستند.

شناخت تاریخ کوهنوردی ایران چند فایدهٔ عملی دارد:

* شناخت پیشکسوتان و تجربه‌های نسل‌های گذشته
* آشنایی با مسیرهای قدیمی و شیوهٔ پیمایش آنها
* شناخت تحول تجهیزات و روش‌های فنی
* درک اهمیت آموزش و کار گروهی
* آشنایی با فرهنگ کوهنوردی
* شناخت اهمیت حفظ محیط کوهستان
* جلوگیری از تکرار اشتباهات گذشته

بنابراین تاریخ کوهنوردی را باید بخشی از '''فرهنگ و دانش کوهنوردی''' دانست، نه صرفاً مجموعه‌ای از تاریخ‌ها و نام‌ها.

== جمع‌بندی ==

تاریخ کوهنوردی ایران از ارتباط دیرینهٔ ایرانیان با کوهستان آغاز می‌شود، اما '''کوهنوردی به‌عنوان یک ورزش سازمان‌یافته''' عمدتاً در سدهٔ چهاردهم خورشیدی شکل گرفت.

صعود مستند سال ۱۲۳۶ خورشیدی به دماوند را می‌توان یکی از مهم‌ترین نقاط آغاز تاریخ مستند کوهنوردی ایران دانست. پس از آن، در دهه‌های ۱۳۱۰ و ۱۳۲۰ با ظهور کوهنوردانی مانند محمود اجل و محمدکاظم گیلانپور، تشکیل باشگاه‌ها، ساخت جان‌پناه‌ها و تأسیس فدراسیون، کوهنوردی وارد مرحله‌ای تازه شد.

در ادامه، افزایش آموزش‌های فنی، توسعهٔ سنگ‌نوردی و دیواره‌نوردی و سپس گسترش صعودهای بلند و هیمالیانوردی، کوهنوردی ایران را به یک مجموعهٔ گسترده از فعالیت‌های ورزشی و تخصصی تبدیل کرد.

امروزه شناخت این مسیر تاریخی به کوهنورد کمک می‌کند جایگاه خود را در زنجیره‌ای از تجربه‌های نسل‌های پیشین بشناسد و بداند که بخش مهمی از دانش و فرهنگ کوهنوردی امروز، حاصل تلاش و تجربهٔ همان نسل‌هاست.

[[رده:کوهنوردی]]</text>
      <sha1>3kmu8zcui27lae0x8pd2p3s6440m9v8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>کوهنوردی/معرفی قله‌های جهان</title>
    <ns>0</ns>
    <id>42214</id>
    <revision>
      <id>135621</id>
      <timestamp>2026-10-07T11:29:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Fwldom</username>
        <id>26269</id>
      </contributor>
      <comment>اصلاح ارقام، اصلاح نویسه، اصلاح فاصلهٔ مجازی، اصلاح نویسه‌های عربی، اصلاح سجاوندی، اصلاح املا، ابرابزار</comment>
      <origin>135621</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21043" sha1="mnwt6zlsxj3a3e4ftt1ss6b8dqketqs" xml:space="preserve">'''معرفی قله‌های جهان''' یکی از بخش‌های کتاب [[کوهنوردی]] است. شناخت قله‌های مهم جهان برای کوهنوردان تنها به دانستن ارتفاع آن‌ها محدود نمی‌شود؛ موقعیت جغرافیایی، رشته‌کوه، شرایط آب‌وهوایی، دشواری مسیر، میزان دورافتادگی و نوع مهارت‌های مورد نیاز نیز در انتخاب و برنامه‌ریزی یک صعود اهمیت دارند.

در این صفحه، مهم‌ترین قله‌های جهان، به‌ویژه قله‌های بلند و شناخته‌شده در کوهنوردی، معرفی می‌شوند.

== قله‌های بلند جهان ==
بلندترین قلهٔ زمین از نظر ارتفاع از سطح دریا، [[w:fa:اورست|اورست]] است. این قله در رشته‌کوه هیمالیا و در مرز نپال و تبت قرار دارد و ارتفاع رسمی آن ۸٬۸۴۸٫۸۶ متر اندازه‌گیری شده است.

پس از اورست، '''کی۲''' با ارتفاع حدود ۸٬۶۱۱ متر قرار دارد. کی۲ در رشته‌کوه قراقروم واقع شده و به دلیل شرایط فنی و آب‌وهوایی دشوار، یکی از مهم‌ترین اهداف کوهنوردی جهان به شمار می‌رود.

بلندترین قله‌ها در محدودهٔ هیمالیا و قراقروم متمرکز هستند. چهارده قلهٔ شناخته‌شدهٔ بالاتر از ۸۰۰۰ متر، که معمولاً با عنوان '''هشت‌هزارمتری‌ها''' شناخته می‌شوند، در همین دو ناحیه قرار دارند. اتحادیهٔ جهانی کوهنوردی (UIAA) نیز فهرست کلاسیک ۱۴ قلهٔ هشت‌هزارمتری را به رسمیت می‌شناسد.

=== چهارده قلهٔ هشت‌هزارمتری ===

این ۱۴ قله، فهرست کلاسیک و پذیرفته‌شدهٔ قله‌های بالاتر از ۸۰۰۰ متر هستند. البته دربارهٔ تعریف دقیق «قلهٔ مستقل» و اینکه چه ارتفاع یا برجستگی‌ای برای جدا دانستن یک قله لازم است، میان کوه‌نوردان و نهادهای تخصصی بحث‌هایی وجود دارد.

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! ردیف
! قله
! ارتفاع تقریبی
! رشته‌کوه
! کشور یا ناحیه
|-
| ۱
| [[w:fa:اورست|اورست]]
| ۸٬۸۴۹ متر
| هیمالیا
| نپال / چین
|-
| ۲
| [[w:fa:کی۲|کی۲]]
| ۸٬۶۱۱ متر
| قراقروم
| پاکستان / چین
|-
| ۳
| [[w:fa:کانگچنجونگا|کانگچنجونگا]]
| ۸٬۵۸۶ متر
| هیمالیا
| نپال / هند
|-
| ۴
| [[w:fa:لهوتسه|لهوتسه]]
| ۸٬۵۱۶ متر
| هیمالیا
| نپال / چین
|-
| ۵
| [[w:fa:ماکالو|ماکالو]]
| ۸٬۴۸۵ متر
| هیمالیا
| نپال / چین
|-
| ۶
| [[w:fa:چو اویو|چو اویو]]
| ۸٬۱۸۸ متر
| هیمالیا
| نپال / چین
|-
| ۷
| [[w:fa:دائولاگیری|دائولاگیری ۱]]
| ۸٬۱۶۷ متر
| هیمالیا
| نپال
|-
| ۸
| [[w:fa:ماناسلو|ماناسلو]]
| ۸٬۱۶۳ متر
| هیمالیا
| نپال
|-
| ۹
| [[w:fa:نانگا پاربات|نانگا پاربات]]
| ۸٬۱۲۶ متر
| هیمالیا
| پاکستان
|-
| ۱۰
| [[w:fa:آناپورنا|آناپورنا ۱]]
| ۸٬۰۹۱ متر
| هیمالیا
| نپال
|-
| ۱۱
| [[w:fa:گاشربروم ۱|گاشربروم ۱]]
| ۸٬۰۸۰ متر
| قراقروم
| پاکستان / چین
|-
| ۱۲
| [[w:fa:برود پیک|برود پیک]]
| ۸٬۰۵۱ متر
| قراقروم
| پاکستان / چین
|-
| ۱۳
| [[w:fa:گاشربروم ۲|گاشربروم ۲]]
| ۸٬۰۳۵ متر
| قراقروم
| پاکستان / چین
|-
| ۱۴
| [[w:fa:شیشاپانگما|شیشاپانگما]]
| ۸٬۰۲۷ متر
| هیمالیا
| چین
|}

== هفت قلهٔ بلند قاره‌ها ==
یکی از مشهورترین مجموعه‌های کوهنوردی جهان، '''هفت قله''' (Seven Summits) است. منظور از هفت قله، بلندترین قلهٔ هر یک از هفت قارهٔ معمول جهان است.

نخستین صعود کامل این مجموعه در سال ۱۹۸۵ توسط '''ریچارد باس''' انجام شد. پس از آن، فهرست‌های متفاوتی برای قلهٔ بلند استرالیا و اقیانوسیه مطرح شد. در فهرست موسوم به '''فهرست مسنر'''، قلهٔ پونچاک جایا به جای کوه کوسیوسکو قرار می‌گیرد.

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! قاره
! قله
! ارتفاع تقریبی
! رشته‌کوه / ناحیه
! کشور
! نکته
|-
| آسیا
| [[w:fa:اورست|اورست]]
| ۸٬۸۴۹ متر
| هیمالیا
| نپال / چین
| بلندترین قلهٔ زمین
|-
| آمریکای جنوبی
| [[w:fa:آکونکاگوا|آکونکاگوا]]
| ۶٬۹۶۱ متر
| آند
| آرژانتین
| بلندترین قله خارج از آسیا
|-
| آمریکای شمالی
| [[w:fa:دنالی|دنالی]]
| حدود ۶٬۱۹۰ متر
| رشته‌کوه آلاسکا
| ایالات متحده
| بلندترین قلهٔ آمریکای شمالی
|-
| آفریقا
| [[w:fa:کلیمانجارو|کلیمانجارو]]
| ۵٬۸۹۵ متر
| —
| تانزانیا
| آتشفشان منفرد و بلندترین قلهٔ آفریقا
|-
| اروپا
| [[w:fa:البروس|البروس]]
| ۵٬۶۴۲ متر
| قفقاز
| روسیه
| در تعریف رایج، بلندترین قلهٔ اروپا
|-
| جنوبگان
| [[w:fa:توده وینسون|تودهٔ وینسون]]
| ۴٬۸۹۲ متر
| رشته‌کوه سنتینل
| جنوبگان
| بلندترین قلهٔ جنوبگان
|-
| اقیانوسیه
| پونچاک جایا
| ۴٬۸۸۴ متر
| سودیرمان
| اندونزی
| در فهرست مسنر
|}

ارتفاع برخی قله‌ها در منابع مختلف با اختلاف جزئی گزارش می‌شود؛ برای نمونه ارتفاع دنالی و آکونکاگوا بسته به روش اندازه‌گیری و منبع ممکن است اندکی متفاوت نوشته شود. اعداد جدول برای استفادهٔ آموزشی و کوهنوردی به صورت تقریبی گرد شده‌اند.

== قله‌های شاخص هر قاره ==
=== آسیا ===
آسیا مهم‌ترین منطقهٔ جهان از نظر وجود قله‌های بسیار بلند است. هیمالیا و قراقروم در این قاره قرار دارند و هر ۱۴ قلهٔ هشت‌هزارمتری در همین دو ناحیه جای گرفته‌اند.

قله‌های مهم آسیا عبارت‌اند از:
* '''اورست''' — ۸٬۸۴۹ متر
* '''کی۲''' — ۸٬۶۱۱ متر
* '''کانگچنجونگا''' — ۸٬۵۸۶ متر
* '''لهوتسه''' — ۸٬۵۱۶ متر
* '''ماکالو''' — ۸٬۴۸۵ متر
* '''چو اویو''' — ۸٬۱۸۸ متر
* '''ماناسلو''' — ۸٬۱۶۳ متر
* '''نانگا پاربات''' — ۸٬۱۲۶ متر
* '''آناپورنا ۱''' — ۸٬۰۹۱ متر

برای کوهنوردی، ارتفاع زیاد تنها عامل دشواری این قله‌ها نیست. سرما، کمبود اکسیژن، یخچال‌ها، بهمن، شکاف‌های یخی، دیواره‌های سنگی و یخی و تغییر سریع هوا نیز نقش مهمی دارند.

=== اروپا ===
'''البروس''' با ارتفاع ۵٬۶۴۲ متر، در تعریف رایج بلندترین قلهٔ اروپا به شمار می‌آید. قرار گرفتن مرز جغرافیایی اروپا و آسیا در ناحیهٔ قفقاز باعث شده است که دربارهٔ بلندترین قلهٔ اروپا بحث وجود داشته باشد. اگر تعریف دیگری از مرز دو قاره استفاده شود، ممکن است [[w:fa:مون‌بلان|مون‌بلان]] به عنوان بلندترین قلهٔ اروپا مطرح شود.

=== آفریقا ===
'''کلیمانجارو''' با ارتفاع ۵٬۸۹۵ متر بلندترین قلهٔ آفریقا است. این کوه برخلاف بسیاری از قله‌های بزرگ جهان، بخشی از یک رشته‌کوه بلند پیوسته نیست و به صورت یک تودهٔ آتشفشانی بزرگ و منفرد در تانزانیا قرار گرفته است.

کلیمانجارو از نظر ارتفاع زیاد است، اما مسیرهای معمول آن از نظر فنی با بسیاری از قله‌های هشت‌هزارمتری قابل مقایسه نیستند. با این حال، ارتفاع نهایی آن می‌تواند باعث بروز بیماری ارتفاع شود.

=== آمریکای جنوبی ===
'''آکونکاگوا''' در رشته‌کوه آند در آرژانتین قرار دارد و با ارتفاع حدود ۶٬۹۶۱ متر، بلندترین قلهٔ آمریکای جنوبی و بلندترین کوه خارج از آسیا است.

آکونکاگوا یکی از مقصدهای مهم برای کوهنوردانی است که می‌خواهند پیش از ورود به ارتفاعات بسیار زیاد، تجربهٔ صعود در ارتفاع بالا را به دست آورند. با وجود این، نباید آن را یک کوه ساده دانست؛ ارتفاع زیاد، سرمای شدید، باد و شرایط متغیر می‌توانند صعود را دشوار کنند.

=== آمریکای شمالی ===
'''دنالی''' در آلاسکا با ارتفاع حدود ۶٬۱۹۰ متر بلندترین قلهٔ آمریکای شمالی است.

ویژگی مهم دنالی، علاوه بر ارتفاع، سرمای شدید و شرایط سخت محیطی است. کوهنوردان معمولاً باید بخشی از تجهیزات و بار خود را در مسیر حمل کنند و برای شرایط یخچالی و هوای متغیر آمادگی داشته باشند.

=== جنوبگان ===
'''تودهٔ وینسون''' با ارتفاع حدود ۴٬۸۹۲ متر بلندترین قلهٔ جنوبگان است.

دشواری اصلی این منطقه تنها ارتفاع نیست؛ سرمای شدید، باد، دورافتادگی و دشواری دسترسی نیز اهمیت زیادی دارند. به همین دلیل صعود به وینسون معمولاً به صورت یک برنامهٔ اعزامی و با پشتیبانی تخصصی انجام می‌شود.

=== اقیانوسیه ===
در فهرست مسنر، '''پونچاک جایا''' یا '''هرم کارستنز''' در اندونزی به عنوان بلندترین قلهٔ اقیانوسیه در نظر گرفته می‌شود. ارتفاع آن حدود ۴٬۸۸۴ متر است.

این قله نمونهٔ خوبی از این موضوع است که '''بلندترین قله لزوماً از نظر فنی ساده‌ترین قله نیست'''. مسیر پونچاک جایا می‌تواند شامل سنگ‌نوردی و عبور از زمین‌های دشوار باشد.

در فهرست دیگری که به فهرست باس معروف است، '''کوه کوسیوسکو''' در استرالیا با ارتفاع ۲٬۲۲۸ متر به عنوان قلهٔ این بخش در نظر گرفته می‌شود. اختلاف این دو فهرست بیشتر به تعریف قارهٔ استرالیا و اقیانوسیه مربوط است.

== بلندترین همیشه سخت‌ترین نیست ==
یکی از نکات مهم برای کوهنوردان این است که '''ارتفاع به تنهایی معیار مناسبی برای سنجش دشواری یک قله نیست'''.

برای مثال، ممکن است قله‌ای ارتفاع کمتری داشته باشد اما به دلیل دیوارهٔ فنی، سنگ و یخ، مسیر باریک، هوای ناپایدار یا دشواری دسترسی، صعود سخت‌تری نسبت به یک قلهٔ بلندتر داشته باشد.

دشواری یک صعود را می‌توان با عوامل زیر بررسی کرد:
* ارتفاع و میزان کاهش اکسیژن
* اختلاف ارتفاع بین مبدأ و قله
* طول مسیر
* شیب و ساختار مسیر
* سنگ‌نوردی و یخ‌نوردی مورد نیاز
* وجود یخچال و شکاف‌های یخی
* احتمال ریزش سنگ و بهمن
* سرعت تغییر آب‌وهوا
* دمای هوا و سرعت باد
* دشواری دسترسی به پای کوه
* دورافتادگی و امکان امدادرسانی
* نیاز به حمل تجهیزات و بار
* نیاز به سازگاری بدن با ارتفاع

بنابراین هنگام انتخاب یک قله نباید فقط به عدد ارتفاع نگاه کرد.

== قله‌های مناسب برای شناخت مرحله‌ای کوهنوردی ==
برای کوهنوردی آموزشی، بهتر است قله‌ها بر اساس '''سطح تجربه و نوع مهارت مورد نیاز''' بررسی شوند، نه فقط بر اساس ارتفاع.

=== قله‌های کم‌ارتفاع و کوهستانی ===
این دسته برای آشنایی با اصول کوهپیمایی، پیمایش طولانی، جهت‌یابی و مدیریت انرژی مناسب‌تر هستند. البته دشواری واقعی هر مسیر به فصل، مسیر انتخابی و شرایط هوا بستگی دارد.

مهارت‌های اصلی:
* آمادگی جسمانی
* پیمایش طولانی
* استفاده از نقشه و قطب‌نما
* مدیریت آب و غذا
* شناخت وضعیت هوا
* انتخاب لباس و کفش مناسب

=== قله‌های مرتفع ===
در ارتفاع‌های بالاتر، سازگاری بدن با ارتفاع اهمیت بیشتری پیدا می‌کند. سرعت صعود باید کنترل شود و علائم بیماری ارتفاع جدی گرفته شوند.

مهارت‌های مهم:
* هم‌هوایی
* کنترل سرعت حرکت
* مدیریت آب و انرژی
* شناخت علائم بیماری ارتفاع
* استفادهٔ درست از تجهیزات فنی در صورت نیاز

=== قله‌های فنی ===
در قله‌های فنی، علاوه بر آمادگی جسمانی، مهارت‌های تخصصی لازم است. بسته به مسیر ممکن است کوهنورد به مهارت‌های سنگ‌نوردی، یخ‌نوردی، کار با طناب، فرود، صعود از مسیرهای ترکیبی و عبور از یخچال نیاز داشته باشد.

== چند قلهٔ مشهور خارج از فهرست هشت‌هزارمتری‌ها ==
شهرت یک قله همیشه به ارتفاع آن وابسته نیست. برخی کوه‌ها به دلیل شکل ظاهری، اهمیت تاریخی، دشواری فنی یا جایگاه فرهنگی خود در میان کوهنوردان بسیار شناخته‌شده‌اند.

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! قله
! ارتفاع تقریبی
! منطقه
! دلیل اهمیت
|-
| [[w:fa:ماترهورن|ماترهورن]]
| ۴٬۴۷۸ متر
| آلپ
| شکل هرمی و مسیرهای فنی مشهور
|-
| [[w:fa:مون‌بلان|مون‌بلان]]
| حدود ۴٬۸۱۰ متر
| آلپ
| یکی از مشهورترین قله‌های اروپا
|-
| [[w:fa:فوجی|فوجی]]
| ۳٬۷۷۶ متر
| ژاپن
| اهمیت طبیعی و فرهنگی
|-
| [[w:fa:آراگاتس|آراگاتس]]
| ۵٬۱۶۵ متر
| قفقاز
| یکی از قله‌های شاخص منطقه
|-
| [[w:fa:آکونکاگوا|آکونکاگوا]]
| ۶٬۹۶۱ متر
| آند
| بلندترین قله خارج از آسیا
|-
| [[w:fa:دنالی|دنالی]]
| حدود ۶٬۱۹۰ متر
| آلاسکا
| ارتفاع زیاد و شرایط محیطی سخت
|}

== چگونه یک قله را برای صعود انتخاب کنیم؟ ==
انتخاب قله باید بر اساس توانایی واقعی کوهنورد انجام شود. ارتفاع قله به تنهایی برای انتخاب مقصد کافی نیست.

پیش از برنامه‌ریزی باید موارد زیر بررسی شوند:

# '''ارتفاع قله''' و سابقهٔ کوهنورد در ارتفاع.
# '''درجهٔ فنی مسیر''' و مهارت‌های مورد نیاز.
# '''فصل مناسب صعود''' و وضعیت معمول آب‌وهوا.
# '''مدت برنامه''' و زمان لازم برای هم‌هوایی.
# '''دسترسی و مجوزها'''.
# '''امکانات امدادی''' و فاصله از مراکز درمانی.
# '''نوع تجهیزات''' مورد نیاز.
# '''وضعیت جسمانی و آمادگی اعضای گروه'''.
# '''شرایط سیاسی و امنیتی منطقه'''.
# '''پیش‌بینی هوا در روزهای صعود'''.

یک قلهٔ مناسب، قله‌ای نیست که صرفاً از نظر عدد ارتفاع جذاب باشد؛ قله‌ای مناسب است که کوهنورد بتواند با آمادگی کافی و با حاشیهٔ ایمنی مناسب آن را صعود کند.

== نکات ایمنی در صعود به قله‌های بلند ==
هرچه ارتفاع افزایش پیدا می‌کند، احتمال بروز مشکلات ناشی از ارتفاع نیز بیشتر می‌شود؛ بنابراین در برنامه‌های ارتفاع بالا باید زمان کافی برای سازگاری بدن با ارتفاع در نظر گرفته شود.

نشانه‌هایی مانند سردرد شدید، تهوع، سرگیجه، ضعف غیرعادی، اختلال در راه رفتن یا تغییر وضعیت هوشیاری نباید نادیده گرفته شوند. در صورت بدتر شدن علائم، ادامهٔ صعود می‌تواند خطرناک باشد و '''فرود''' معمولاً مهم‌ترین اقدام است.

در قله‌های مرتفع همچنین باید خطرهای دیگری مانند:
* کم‌آبی بدن
* سرمازدگی
* هیپوترمی
* آفتاب‌سوختگی و آسیب ناشی از تابش شدید
* بهمن
* سقوط سنگ و یخ
* شکاف یخچالی
* گم‌شدن در مه یا کولاک
* خستگی شدید

را در برنامه‌ریزی در نظر گرفت.

== فهرست‌های مشهور در کوهنوردی جهان ==
=== هشت‌هزارمتری‌ها ===
فهرست ۱۴ قلهٔ بالاتر از ۸۰۰۰ متر، یکی از شناخته‌شده‌ترین معیارهای بزرگ در کوهنوردی ارتفاع بالا است. صعود همهٔ این قله‌ها یکی از دشوارترین دستاوردهای کوهنوردی به شمار می‌آید. UIAA همچنان فهرست کلاسیک ۱۴ قله را به عنوان فهرست شناخته‌شدهٔ هشت‌هزارمتری‌ها تأیید می‌کند.

=== هفت قله ===
هفت قله، مجموعهٔ بلندترین قله‌های هفت قاره است. این مجموعه بیشتر از آنکه صرفاً آزمونی برای ارتفاع باشد، یک هدف بزرگ برای کوهنوردانی است که قصد دارند در محیط‌های کوهستانی بسیار متفاوت تجربه کسب کنند.

اورست، آکونکاگوا، دنالی، کلیمانجارو، البروس، وینسون و پونچاک جایا در فهرست مسنر قرار دارند.

== نکتهٔ پایانی ==
شناخت قله‌های جهان مقدمه‌ای برای شناخت بهتر کوهستان است. کوهنورد موفق کسی نیست که صرفاً نام بلندترین قله‌ها را بداند یا به دنبال عددهای بزرگ‌تر باشد؛ بلکه باید بتواند میان '''ارتفاع، دشواری فنی، شرایط محیطی، آمادگی شخصی و خطرهای مسیر''' ارتباط برقرار کند.

برای یک کوهنورد، رسیدن به قله هدف مهمی است، اما '''بازگشت سالم''' بخش جدایی‌ناپذیر یک صعود موفق محسوب می‌شود.

== جستارهای وابسته ==
* [[کوهنوردی]]
* [[کوهنوردی/افزارگان کوهنوردی]]
* [[کوهنوردی/آمادگی پیکری]]
* [[w:fa:فهرست بلندترین کوه‌های جهان|فهرست بلندترین کوه‌های جهان]]
* [[w:fa:هفت قله|هفت قله]]
* [[w:fa:هشت‌هزارمتری‌ها|هشت‌هزارمتری‌ها]]

[[رده:کوهنوردی]]</text>
      <sha1>mnwt6zlsxj3a3e4ftt1ss6b8dqketqs</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>135622</id>
      <parentid>135621</parentid>
      <timestamp>2026-10-07T11:31:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Fwldom</username>
        <id>26269</id>
      </contributor>
      <origin>135622</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21205" sha1="88mmubb62ntn27gkx97jczwq433gaxq" xml:space="preserve">{{ناوبری|قبلی=معرفی رشته‌ کوه‌های ایران|فعلی=قله‌های جهان|بعدی=تاریخچه کوهنوردی ایران}}
'''معرفی قله‌های جهان''' یکی از بخش‌های کتاب [[کوهنوردی]] است. شناخت قله‌های مهم جهان برای کوهنوردان تنها به دانستن ارتفاع آن‌ها محدود نمی‌شود؛ موقعیت جغرافیایی، رشته‌کوه، شرایط آب‌وهوایی، دشواری مسیر، میزان دورافتادگی و نوع مهارت‌های مورد نیاز نیز در انتخاب و برنامه‌ریزی یک صعود اهمیت دارند.

در این صفحه، مهم‌ترین قله‌های جهان، به‌ویژه قله‌های بلند و شناخته‌شده در کوهنوردی، معرفی می‌شوند.

== قله‌های بلند جهان ==
بلندترین قلهٔ زمین از نظر ارتفاع از سطح دریا، [[w:fa:اورست|اورست]] است. این قله در رشته‌کوه هیمالیا و در مرز نپال و تبت قرار دارد و ارتفاع رسمی آن ۸٬۸۴۸٫۸۶ متر اندازه‌گیری شده است.

پس از اورست، '''کی۲''' با ارتفاع حدود ۸٬۶۱۱ متر قرار دارد. کی۲ در رشته‌کوه قراقروم واقع شده و به دلیل شرایط فنی و آب‌وهوایی دشوار، یکی از مهم‌ترین اهداف کوهنوردی جهان به شمار می‌رود.

بلندترین قله‌ها در محدودهٔ هیمالیا و قراقروم متمرکز هستند. چهارده قلهٔ شناخته‌شدهٔ بالاتر از ۸۰۰۰ متر، که معمولاً با عنوان '''هشت‌هزارمتری‌ها''' شناخته می‌شوند، در همین دو ناحیه قرار دارند. اتحادیهٔ جهانی کوهنوردی (UIAA) نیز فهرست کلاسیک ۱۴ قلهٔ هشت‌هزارمتری را به رسمیت می‌شناسد.

=== چهارده قلهٔ هشت‌هزارمتری ===

این ۱۴ قله، فهرست کلاسیک و پذیرفته‌شدهٔ قله‌های بالاتر از ۸۰۰۰ متر هستند. البته دربارهٔ تعریف دقیق «قلهٔ مستقل» و اینکه چه ارتفاع یا برجستگی‌ای برای جدا دانستن یک قله لازم است، میان کوه‌نوردان و نهادهای تخصصی بحث‌هایی وجود دارد.

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! ردیف
! قله
! ارتفاع تقریبی
! رشته‌کوه
! کشور یا ناحیه
|-
| ۱
| [[w:fa:اورست|اورست]]
| ۸٬۸۴۹ متر
| هیمالیا
| نپال / چین
|-
| ۲
| [[w:fa:کی۲|کی۲]]
| ۸٬۶۱۱ متر
| قراقروم
| پاکستان / چین
|-
| ۳
| [[w:fa:کانگچنجونگا|کانگچنجونگا]]
| ۸٬۵۸۶ متر
| هیمالیا
| نپال / هند
|-
| ۴
| [[w:fa:لهوتسه|لهوتسه]]
| ۸٬۵۱۶ متر
| هیمالیا
| نپال / چین
|-
| ۵
| [[w:fa:ماکالو|ماکالو]]
| ۸٬۴۸۵ متر
| هیمالیا
| نپال / چین
|-
| ۶
| [[w:fa:چو اویو|چو اویو]]
| ۸٬۱۸۸ متر
| هیمالیا
| نپال / چین
|-
| ۷
| [[w:fa:دائولاگیری|دائولاگیری ۱]]
| ۸٬۱۶۷ متر
| هیمالیا
| نپال
|-
| ۸
| [[w:fa:ماناسلو|ماناسلو]]
| ۸٬۱۶۳ متر
| هیمالیا
| نپال
|-
| ۹
| [[w:fa:نانگا پاربات|نانگا پاربات]]
| ۸٬۱۲۶ متر
| هیمالیا
| پاکستان
|-
| ۱۰
| [[w:fa:آناپورنا|آناپورنا ۱]]
| ۸٬۰۹۱ متر
| هیمالیا
| نپال
|-
| ۱۱
| [[w:fa:گاشربروم ۱|گاشربروم ۱]]
| ۸٬۰۸۰ متر
| قراقروم
| پاکستان / چین
|-
| ۱۲
| [[w:fa:برود پیک|برود پیک]]
| ۸٬۰۵۱ متر
| قراقروم
| پاکستان / چین
|-
| ۱۳
| [[w:fa:گاشربروم ۲|گاشربروم ۲]]
| ۸٬۰۳۵ متر
| قراقروم
| پاکستان / چین
|-
| ۱۴
| [[w:fa:شیشاپانگما|شیشاپانگما]]
| ۸٬۰۲۷ متر
| هیمالیا
| چین
|}

== هفت قلهٔ بلند قاره‌ها ==
یکی از مشهورترین مجموعه‌های کوهنوردی جهان، '''هفت قله''' (Seven Summits) است. منظور از هفت قله، بلندترین قلهٔ هر یک از هفت قارهٔ معمول جهان است.

نخستین صعود کامل این مجموعه در سال ۱۹۸۵ توسط '''ریچارد باس''' انجام شد. پس از آن، فهرست‌های متفاوتی برای قلهٔ بلند استرالیا و اقیانوسیه مطرح شد. در فهرست موسوم به '''فهرست مسنر'''، قلهٔ پونچاک جایا به جای کوه کوسیوسکو قرار می‌گیرد.

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! قاره
! قله
! ارتفاع تقریبی
! رشته‌کوه / ناحیه
! کشور
! نکته
|-
| آسیا
| [[w:fa:اورست|اورست]]
| ۸٬۸۴۹ متر
| هیمالیا
| نپال / چین
| بلندترین قلهٔ زمین
|-
| آمریکای جنوبی
| [[w:fa:آکونکاگوا|آکونکاگوا]]
| ۶٬۹۶۱ متر
| آند
| آرژانتین
| بلندترین قله خارج از آسیا
|-
| آمریکای شمالی
| [[w:fa:دنالی|دنالی]]
| حدود ۶٬۱۹۰ متر
| رشته‌کوه آلاسکا
| ایالات متحده
| بلندترین قلهٔ آمریکای شمالی
|-
| آفریقا
| [[w:fa:کلیمانجارو|کلیمانجارو]]
| ۵٬۸۹۵ متر
| —
| تانزانیا
| آتشفشان منفرد و بلندترین قلهٔ آفریقا
|-
| اروپا
| [[w:fa:البروس|البروس]]
| ۵٬۶۴۲ متر
| قفقاز
| روسیه
| در تعریف رایج، بلندترین قلهٔ اروپا
|-
| جنوبگان
| [[w:fa:توده وینسون|تودهٔ وینسون]]
| ۴٬۸۹۲ متر
| رشته‌کوه سنتینل
| جنوبگان
| بلندترین قلهٔ جنوبگان
|-
| اقیانوسیه
| پونچاک جایا
| ۴٬۸۸۴ متر
| سودیرمان
| اندونزی
| در فهرست مسنر
|}

ارتفاع برخی قله‌ها در منابع مختلف با اختلاف جزئی گزارش می‌شود؛ برای نمونه ارتفاع دنالی و آکونکاگوا بسته به روش اندازه‌گیری و منبع ممکن است اندکی متفاوت نوشته شود. اعداد جدول برای استفادهٔ آموزشی و کوهنوردی به صورت تقریبی گرد شده‌اند.

== قله‌های شاخص هر قاره ==
=== آسیا ===
آسیا مهم‌ترین منطقهٔ جهان از نظر وجود قله‌های بسیار بلند است. هیمالیا و قراقروم در این قاره قرار دارند و هر ۱۴ قلهٔ هشت‌هزارمتری در همین دو ناحیه جای گرفته‌اند.

قله‌های مهم آسیا عبارت‌اند از:
* '''اورست''' — ۸٬۸۴۹ متر
* '''کی۲''' — ۸٬۶۱۱ متر
* '''کانگچنجونگا''' — ۸٬۵۸۶ متر
* '''لهوتسه''' — ۸٬۵۱۶ متر
* '''ماکالو''' — ۸٬۴۸۵ متر
* '''چو اویو''' — ۸٬۱۸۸ متر
* '''ماناسلو''' — ۸٬۱۶۳ متر
* '''نانگا پاربات''' — ۸٬۱۲۶ متر
* '''آناپورنا ۱''' — ۸٬۰۹۱ متر

برای کوهنوردی، ارتفاع زیاد تنها عامل دشواری این قله‌ها نیست. سرما، کمبود اکسیژن، یخچال‌ها، بهمن، شکاف‌های یخی، دیواره‌های سنگی و یخی و تغییر سریع هوا نیز نقش مهمی دارند.

=== اروپا ===
'''البروس''' با ارتفاع ۵٬۶۴۲ متر، در تعریف رایج بلندترین قلهٔ اروپا به شمار می‌آید. قرار گرفتن مرز جغرافیایی اروپا و آسیا در ناحیهٔ قفقاز باعث شده است که دربارهٔ بلندترین قلهٔ اروپا بحث وجود داشته باشد. اگر تعریف دیگری از مرز دو قاره استفاده شود، ممکن است [[w:fa:مون‌بلان|مون‌بلان]] به عنوان بلندترین قلهٔ اروپا مطرح شود.

=== آفریقا ===
'''کلیمانجارو''' با ارتفاع ۵٬۸۹۵ متر بلندترین قلهٔ آفریقا است. این کوه برخلاف بسیاری از قله‌های بزرگ جهان، بخشی از یک رشته‌کوه بلند پیوسته نیست و به صورت یک تودهٔ آتشفشانی بزرگ و منفرد در تانزانیا قرار گرفته است.

کلیمانجارو از نظر ارتفاع زیاد است، اما مسیرهای معمول آن از نظر فنی با بسیاری از قله‌های هشت‌هزارمتری قابل مقایسه نیستند. با این حال، ارتفاع نهایی آن می‌تواند باعث بروز بیماری ارتفاع شود.

=== آمریکای جنوبی ===
'''آکونکاگوا''' در رشته‌کوه آند در آرژانتین قرار دارد و با ارتفاع حدود ۶٬۹۶۱ متر، بلندترین قلهٔ آمریکای جنوبی و بلندترین کوه خارج از آسیا است.

آکونکاگوا یکی از مقصدهای مهم برای کوهنوردانی است که می‌خواهند پیش از ورود به ارتفاعات بسیار زیاد، تجربهٔ صعود در ارتفاع بالا را به دست آورند. با وجود این، نباید آن را یک کوه ساده دانست؛ ارتفاع زیاد، سرمای شدید، باد و شرایط متغیر می‌توانند صعود را دشوار کنند.

=== آمریکای شمالی ===
'''دنالی''' در آلاسکا با ارتفاع حدود ۶٬۱۹۰ متر بلندترین قلهٔ آمریکای شمالی است.

ویژگی مهم دنالی، علاوه بر ارتفاع، سرمای شدید و شرایط سخت محیطی است. کوهنوردان معمولاً باید بخشی از تجهیزات و بار خود را در مسیر حمل کنند و برای شرایط یخچالی و هوای متغیر آمادگی داشته باشند.

=== جنوبگان ===
'''تودهٔ وینسون''' با ارتفاع حدود ۴٬۸۹۲ متر بلندترین قلهٔ جنوبگان است.

دشواری اصلی این منطقه تنها ارتفاع نیست؛ سرمای شدید، باد، دورافتادگی و دشواری دسترسی نیز اهمیت زیادی دارند. به همین دلیل صعود به وینسون معمولاً به صورت یک برنامهٔ اعزامی و با پشتیبانی تخصصی انجام می‌شود.

=== اقیانوسیه ===
در فهرست مسنر، '''پونچاک جایا''' یا '''هرم کارستنز''' در اندونزی به عنوان بلندترین قلهٔ اقیانوسیه در نظر گرفته می‌شود. ارتفاع آن حدود ۴٬۸۸۴ متر است.

این قله نمونهٔ خوبی از این موضوع است که '''بلندترین قله لزوماً از نظر فنی ساده‌ترین قله نیست'''. مسیر پونچاک جایا می‌تواند شامل سنگ‌نوردی و عبور از زمین‌های دشوار باشد.

در فهرست دیگری که به فهرست باس معروف است، '''کوه کوسیوسکو''' در استرالیا با ارتفاع ۲٬۲۲۸ متر به عنوان قلهٔ این بخش در نظر گرفته می‌شود. اختلاف این دو فهرست بیشتر به تعریف قارهٔ استرالیا و اقیانوسیه مربوط است.

== بلندترین همیشه سخت‌ترین نیست ==
یکی از نکات مهم برای کوهنوردان این است که '''ارتفاع به تنهایی معیار مناسبی برای سنجش دشواری یک قله نیست'''.

برای مثال، ممکن است قله‌ای ارتفاع کمتری داشته باشد اما به دلیل دیوارهٔ فنی، سنگ و یخ، مسیر باریک، هوای ناپایدار یا دشواری دسترسی، صعود سخت‌تری نسبت به یک قلهٔ بلندتر داشته باشد.

دشواری یک صعود را می‌توان با عوامل زیر بررسی کرد:
* ارتفاع و میزان کاهش اکسیژن
* اختلاف ارتفاع بین مبدأ و قله
* طول مسیر
* شیب و ساختار مسیر
* سنگ‌نوردی و یخ‌نوردی مورد نیاز
* وجود یخچال و شکاف‌های یخی
* احتمال ریزش سنگ و بهمن
* سرعت تغییر آب‌وهوا
* دمای هوا و سرعت باد
* دشواری دسترسی به پای کوه
* دورافتادگی و امکان امدادرسانی
* نیاز به حمل تجهیزات و بار
* نیاز به سازگاری بدن با ارتفاع

بنابراین هنگام انتخاب یک قله نباید فقط به عدد ارتفاع نگاه کرد.

== قله‌های مناسب برای شناخت مرحله‌ای کوهنوردی ==
برای کوهنوردی آموزشی، بهتر است قله‌ها بر اساس '''سطح تجربه و نوع مهارت مورد نیاز''' بررسی شوند، نه فقط بر اساس ارتفاع.

=== قله‌های کم‌ارتفاع و کوهستانی ===
این دسته برای آشنایی با اصول کوهپیمایی، پیمایش طولانی، جهت‌یابی و مدیریت انرژی مناسب‌تر هستند. البته دشواری واقعی هر مسیر به فصل، مسیر انتخابی و شرایط هوا بستگی دارد.

مهارت‌های اصلی:
* آمادگی جسمانی
* پیمایش طولانی
* استفاده از نقشه و قطب‌نما
* مدیریت آب و غذا
* شناخت وضعیت هوا
* انتخاب لباس و کفش مناسب

=== قله‌های مرتفع ===
در ارتفاع‌های بالاتر، سازگاری بدن با ارتفاع اهمیت بیشتری پیدا می‌کند. سرعت صعود باید کنترل شود و علائم بیماری ارتفاع جدی گرفته شوند.

مهارت‌های مهم:
* هم‌هوایی
* کنترل سرعت حرکت
* مدیریت آب و انرژی
* شناخت علائم بیماری ارتفاع
* استفادهٔ درست از تجهیزات فنی در صورت نیاز

=== قله‌های فنی ===
در قله‌های فنی، علاوه بر آمادگی جسمانی، مهارت‌های تخصصی لازم است. بسته به مسیر ممکن است کوهنورد به مهارت‌های سنگ‌نوردی، یخ‌نوردی، کار با طناب، فرود، صعود از مسیرهای ترکیبی و عبور از یخچال نیاز داشته باشد.

== چند قلهٔ مشهور خارج از فهرست هشت‌هزارمتری‌ها ==
شهرت یک قله همیشه به ارتفاع آن وابسته نیست. برخی کوه‌ها به دلیل شکل ظاهری، اهمیت تاریخی، دشواری فنی یا جایگاه فرهنگی خود در میان کوهنوردان بسیار شناخته‌شده‌اند.

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! قله
! ارتفاع تقریبی
! منطقه
! دلیل اهمیت
|-
| [[w:fa:ماترهورن|ماترهورن]]
| ۴٬۴۷۸ متر
| آلپ
| شکل هرمی و مسیرهای فنی مشهور
|-
| [[w:fa:مون‌بلان|مون‌بلان]]
| حدود ۴٬۸۱۰ متر
| آلپ
| یکی از مشهورترین قله‌های اروپا
|-
| [[w:fa:فوجی|فوجی]]
| ۳٬۷۷۶ متر
| ژاپن
| اهمیت طبیعی و فرهنگی
|-
| [[w:fa:آراگاتس|آراگاتس]]
| ۵٬۱۶۵ متر
| قفقاز
| یکی از قله‌های شاخص منطقه
|-
| [[w:fa:آکونکاگوا|آکونکاگوا]]
| ۶٬۹۶۱ متر
| آند
| بلندترین قله خارج از آسیا
|-
| [[w:fa:دنالی|دنالی]]
| حدود ۶٬۱۹۰ متر
| آلاسکا
| ارتفاع زیاد و شرایط محیطی سخت
|}

== چگونه یک قله را برای صعود انتخاب کنیم؟ ==
انتخاب قله باید بر اساس توانایی واقعی کوهنورد انجام شود. ارتفاع قله به تنهایی برای انتخاب مقصد کافی نیست.

پیش از برنامه‌ریزی باید موارد زیر بررسی شوند:

# '''ارتفاع قله''' و سابقهٔ کوهنورد در ارتفاع.
# '''درجهٔ فنی مسیر''' و مهارت‌های مورد نیاز.
# '''فصل مناسب صعود''' و وضعیت معمول آب‌وهوا.
# '''مدت برنامه''' و زمان لازم برای هم‌هوایی.
# '''دسترسی و مجوزها'''.
# '''امکانات امدادی''' و فاصله از مراکز درمانی.
# '''نوع تجهیزات''' مورد نیاز.
# '''وضعیت جسمانی و آمادگی اعضای گروه'''.
# '''شرایط سیاسی و امنیتی منطقه'''.
# '''پیش‌بینی هوا در روزهای صعود'''.

یک قلهٔ مناسب، قله‌ای نیست که صرفاً از نظر عدد ارتفاع جذاب باشد؛ قله‌ای مناسب است که کوهنورد بتواند با آمادگی کافی و با حاشیهٔ ایمنی مناسب آن را صعود کند.

== نکات ایمنی در صعود به قله‌های بلند ==
هرچه ارتفاع افزایش پیدا می‌کند، احتمال بروز مشکلات ناشی از ارتفاع نیز بیشتر می‌شود؛ بنابراین در برنامه‌های ارتفاع بالا باید زمان کافی برای سازگاری بدن با ارتفاع در نظر گرفته شود.

نشانه‌هایی مانند سردرد شدید، تهوع، سرگیجه، ضعف غیرعادی، اختلال در راه رفتن یا تغییر وضعیت هوشیاری نباید نادیده گرفته شوند. در صورت بدتر شدن علائم، ادامهٔ صعود می‌تواند خطرناک باشد و '''فرود''' معمولاً مهم‌ترین اقدام است.

در قله‌های مرتفع همچنین باید خطرهای دیگری مانند:
* کم‌آبی بدن
* سرمازدگی
* هیپوترمی
* آفتاب‌سوختگی و آسیب ناشی از تابش شدید
* بهمن
* سقوط سنگ و یخ
* شکاف یخچالی
* گم‌شدن در مه یا کولاک
* خستگی شدید

را در برنامه‌ریزی در نظر گرفت.

== فهرست‌های مشهور در کوهنوردی جهان ==
=== هشت‌هزارمتری‌ها ===
فهرست ۱۴ قلهٔ بالاتر از ۸۰۰۰ متر، یکی از شناخته‌شده‌ترین معیارهای بزرگ در کوهنوردی ارتفاع بالا است. صعود همهٔ این قله‌ها یکی از دشوارترین دستاوردهای کوهنوردی به شمار می‌آید. UIAA همچنان فهرست کلاسیک ۱۴ قله را به عنوان فهرست شناخته‌شدهٔ هشت‌هزارمتری‌ها تأیید می‌کند.

=== هفت قله ===
هفت قله، مجموعهٔ بلندترین قله‌های هفت قاره است. این مجموعه بیشتر از آنکه صرفاً آزمونی برای ارتفاع باشد، یک هدف بزرگ برای کوهنوردانی است که قصد دارند در محیط‌های کوهستانی بسیار متفاوت تجربه کسب کنند.

اورست، آکونکاگوا، دنالی، کلیمانجارو، البروس، وینسون و پونچاک جایا در فهرست مسنر قرار دارند.

== نکتهٔ پایانی ==
شناخت قله‌های جهان مقدمه‌ای برای شناخت بهتر کوهستان است. کوهنورد موفق کسی نیست که صرفاً نام بلندترین قله‌ها را بداند یا به دنبال عددهای بزرگ‌تر باشد؛ بلکه باید بتواند میان '''ارتفاع، دشواری فنی، شرایط محیطی، آمادگی شخصی و خطرهای مسیر''' ارتباط برقرار کند.

برای یک کوهنورد، رسیدن به قله هدف مهمی است، اما '''بازگشت سالم''' بخش جدایی‌ناپذیر یک صعود موفق محسوب می‌شود.

== جستارهای وابسته ==
* [[کوهنوردی]]
* [[کوهنوردی/افزارگان کوهنوردی]]
* [[کوهنوردی/آمادگی پیکری]]
* [[w:fa:فهرست بلندترین کوه‌های جهان|فهرست بلندترین کوه‌های جهان]]
* [[w:fa:هفت قله|هفت قله]]
* [[w:fa:هشت‌هزارمتری‌ها|هشت‌هزارمتری‌ها]]

[[رده:کوهنوردی]]</text>
      <sha1>88mmubb62ntn27gkx97jczwq433gaxq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>کوهنوردی/آب و نوشیدنی در کوهستان</title>
    <ns>0</ns>
    <id>42215</id>
    <revision>
      <id>135626</id>
      <timestamp>2026-10-07T11:34:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Fwldom</username>
        <id>26269</id>
      </contributor>
      <comment>صفحه‌ای تازه حاوی «{{ناوبری|قبلی=خورد و خوراک|فعلی=آب و نوشیدنی در کوهستان|بعدی=ناوبری  و نقشه‌خوانی}}  [[رده:کوهنوردی]]» ایجاد کرد</comment>
      <origin>135626</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="177" sha1="0pdelpxh4k7w6ebbei905jkhmguqxax" xml:space="preserve">{{ناوبری|قبلی=خورد و خوراک|فعلی=آب و نوشیدنی در کوهستان|بعدی=ناوبری  و نقشه‌خوانی}}

[[رده:کوهنوردی]]</text>
      <sha1>0pdelpxh4k7w6ebbei905jkhmguqxax</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>کوهنوردی/ناوبری و نقشه‌خوانی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>42216</id>
    <revision>
      <id>135627</id>
      <timestamp>2026-10-07T11:35:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Fwldom</username>
        <id>26269</id>
      </contributor>
      <comment>صفحه‌ای تازه حاوی «{{ناوبری|قبلی=آب و نوشیدنی در کوهستان|فعلی=ناوبری و نقشه‌خوانی|بعدی=کوه‌پیمایی و پیمایش مسیر}}  [[رده:کوهنوردی]]» ایجاد کرد</comment>
      <origin>135627</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="200" sha1="5md4dgbl0sbtcwps5s2esbedjo1mc92" xml:space="preserve">{{ناوبری|قبلی=آب و نوشیدنی در کوهستان|فعلی=ناوبری و نقشه‌خوانی|بعدی=کوه‌پیمایی و پیمایش مسیر}}

[[رده:کوهنوردی]]</text>
      <sha1>5md4dgbl0sbtcwps5s2esbedjo1mc92</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>کوهنوردی/کوله‌چینی و مدیریت بار</title>
    <ns>0</ns>
    <id>42217</id>
    <revision>
      <id>135629</id>
      <timestamp>2026-10-07T11:37:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Fwldom</username>
        <id>26269</id>
      </contributor>
      <comment>صفحه‌ای تازه حاوی «{{ناوبری|قبلی=پوشاک و کفش کوهنوردی|فعلی=کوله‌چینی و مدیریت بار|بعدی=خورد و خوراک}}» ایجاد کرد</comment>
      <origin>135629</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="147" sha1="67s1k294ufceye8cmkl72vu8av1a6o8" xml:space="preserve">{{ناوبری|قبلی=پوشاک و کفش کوهنوردی|فعلی=کوله‌چینی و مدیریت بار|بعدی=خورد و خوراک}}</text>
      <sha1>67s1k294ufceye8cmkl72vu8av1a6o8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>135632</id>
      <parentid>135629</parentid>
      <timestamp>2026-10-07T11:39:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Fwldom</username>
        <id>26269</id>
      </contributor>
      <comment>added [[Category:کوهنوردی]] با استفاده از رده‌ساز</comment>
      <origin>135632</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="176" sha1="lff44kpo5u2fpmaey6x596x24viqznz" xml:space="preserve">{{ناوبری|قبلی=پوشاک و کفش کوهنوردی|فعلی=کوله‌چینی و مدیریت بار|بعدی=خورد و خوراک}}

[[رده:کوهنوردی]]</text>
      <sha1>lff44kpo5u2fpmaey6x596x24viqznz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>کوهنوردی/کوه‌پیمایی و پیمایش مسیر</title>
    <ns>0</ns>
    <id>42218</id>
    <revision>
      <id>135633</id>
      <timestamp>2026-10-07T11:42:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Fwldom</username>
        <id>26269</id>
      </contributor>
      <comment>صفحه‌ای تازه حاوی «{{ناوبری|قبلی=ناوبری و نقشه‌خوانی|فعلی=کوه‌پیمایی و پیمایش مسیر|بعدی=هواشناسی کوهستان}}» ایجاد کرد</comment>
      <origin>135633</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="160" sha1="l69sl57rpggof67gly0h5tmn2vh03ra" xml:space="preserve">{{ناوبری|قبلی=ناوبری و نقشه‌خوانی|فعلی=کوه‌پیمایی و پیمایش مسیر|بعدی=هواشناسی کوهستان}}</text>
      <sha1>l69sl57rpggof67gly0h5tmn2vh03ra</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>135634</id>
      <parentid>135633</parentid>
      <timestamp>2026-10-07T11:42:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Fwldom</username>
        <id>26269</id>
      </contributor>
      <comment>added [[Category:کوهنوردی]] با استفاده از رده‌ساز</comment>
      <origin>135634</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="189" sha1="nkdvchkj7q9jtquhu7oeibuqdt39cih" xml:space="preserve">{{ناوبری|قبلی=ناوبری و نقشه‌خوانی|فعلی=کوه‌پیمایی و پیمایش مسیر|بعدی=هواشناسی کوهستان}}

[[رده:کوهنوردی]]</text>
      <sha1>nkdvchkj7q9jtquhu7oeibuqdt39cih</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>کوهنوردی/هواشناسی کوهستان</title>
    <ns>0</ns>
    <id>42219</id>
    <revision>
      <id>135635</id>
      <timestamp>2026-10-07T11:43:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Fwldom</username>
        <id>26269</id>
      </contributor>
      <comment>صفحه‌ای تازه حاوی «{{ناوبری|قبلی=کوه‌پیمایی و پیمایش مسیر|فعلی=هواشناسی کوهستان|بعدی=برنامه‌ریزی صعود}}» ایجاد کرد</comment>
      <origin>135635</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="155" sha1="qkadgd7l0wdx2i5wn0r9hls4z8gkp5u" xml:space="preserve">{{ناوبری|قبلی=کوه‌پیمایی و پیمایش مسیر|فعلی=هواشناسی کوهستان|بعدی=برنامه‌ریزی صعود}}</text>
      <sha1>qkadgd7l0wdx2i5wn0r9hls4z8gkp5u</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>135636</id>
      <parentid>135635</parentid>
      <timestamp>2026-10-07T11:43:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Fwldom</username>
        <id>26269</id>
      </contributor>
      <comment>added [[Category:کوهنوردی]] با استفاده از رده‌ساز</comment>
      <origin>135636</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="184" sha1="85hv2wrumbtmygclvd5p7qtek7e3c3g" xml:space="preserve">{{ناوبری|قبلی=کوه‌پیمایی و پیمایش مسیر|فعلی=هواشناسی کوهستان|بعدی=برنامه‌ریزی صعود}}

[[رده:کوهنوردی]]</text>
      <sha1>85hv2wrumbtmygclvd5p7qtek7e3c3g</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>