تاریخ ایران/جمهوری اسلامی ایران

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="fa">
  <siteinfo>
    <sitename>ویکی‌کتاب</sitename>
    <dbname>fawikibooks</dbname>
    <base>https://fa.wikibooks.org/wiki/%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87%D9%94_%D8%A7%D8%B5%D9%84%DB%8C</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.24</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">مدیا</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">ویژه</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">بحث</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">کاربر</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">بحث کاربر</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">ویکی‌کتاب</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">بحث ویکی‌کتاب</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">پرونده</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">بحث پرونده</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">مدیاویکی</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">بحث مدیاویکی</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">الگو</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">بحث الگو</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">راهنما</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">بحث راهنما</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">رده</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">بحث رده</namespace>
      <namespace key="102" case="first-letter">کتاب‌آشپزی</namespace>
      <namespace key="103" case="first-letter">بحث کتاب‌آشپزی</namespace>
      <namespace key="110" case="first-letter">ویکی‌کودک</namespace>
      <namespace key="111" case="first-letter">بحث ویکی‌کودک</namespace>
      <namespace key="112" case="first-letter">موضوع</namespace>
      <namespace key="113" case="first-letter">بحث موضوع</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">پودمان</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">بحث پودمان</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>تاریخ ایران/جمهوری اسلامی ایران</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4317</id>
    <revision>
      <id>135879</id>
      <parentid>135769</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T09:52:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vivairan2</username>
        <id>28134</id>
      </contributor>
      <comment>/* اعتراضات مردمی در دوران جمهوری اسلامی */</comment>
      <origin>135879</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="63418" sha1="2q9ko168mlcijhw3wmue8srnx2z6h66" xml:space="preserve">
{{تاریخ_ایران}}


== حمله به مدرسه فیضیه ==
{{اصلی|[[تاریخ ایران/جمهوری اسلامی ایران/حمله به مدرسه فیضیه|حمله به مدرسه فیضیه]]}}
&lt;div align=&quot;justify&quot;&gt;
از اولین محرک‌های انقلاب ۵۷ به رهبری آیت الله خمینی می‌توان به مطرح شدن لایحه انجمن‌های ایالتی و ولایتی و نیز لوایح شش‌گانه و انقلاب سفید (شاه و ملت) توسط رژیم پهلوی اشاره نمود که در پی آن روحانیون و در رأس آنها آیت الله خمینی ساکت ننشستند، و نوروز سال ۴۲ را عزای عمومی اعلام کردند. رژیم پهلوی و عاملان حکومت پهلوی نیز ساکت نماندند و در تاریخ ۲ فروردین ۱۳۴۲ اقدام به سرکوب مدرسه فیضه قم کردند که در پی آن چند تن از طلبه‌ها کشته شدند.
&lt;/div&gt;

== کاپیتولاسیون و تبعید روح‌الله خمینی ==
[[پرونده:Tehran Mosavvar - Issue 27 - Page 20 (crop 02).jpg|بندانگشتی|صحنه‌هایی از جامعه ایران در اوایل انقلاب، اجرای تنبیه توسط کمیته]]
در ۲۵ دی ۱۳۴۲ برابر با ۱۵ ژانویه ۱۹۶۴ دولت علم قانون اجازه استفاده مستشاران آمریکایی در ایران از مصونیت‌ها و معافیت‌های قرارداد وین را که برای کارمندان اداری و فنی نوشته شده بود به مجلس سنا برد. در این میان اسدالله علم از پست خود کناره‌گیری کرد و حسنعلی منصور در فروردین ۱۳۴۴ نخست وزیر شد. 

روح‌الله خمینی جلسه‌ای با حضور علمای مذهبی قم تشکیل داد و پس از آن نمایندگانی را به شهرها برای اعتراض به این قانون فرستاد. در سخنرانی خمینی در چهارم آبان ۱۳۴۳ در قم، وی این قانون را احیای کاپیتولاسیون در ایران نامید. سخنرانی خمینی با این جملات آغاز شد:

... عزت ما پایکوب شد، عظمت ایران از بین رفت، عظمت ارتش ایران را پایکوب کردند. قانونی را به مجلس بردند که در آن ما را ملحق کردند به پیمان وین... که تمام مستشاران نظامی آمریکا با خانواده‌هایشان، با کارمندهای فنی‌شان با کارمندان اداری‌شان، با خدمه‌شان... از هر جنایتی که در ایران بکنند، مصون هستند. ملت ایران را از سگ‌های آمریکا پست‌تر کردند. چنان‌چه کسی سگ آمریکایی را زیر بگیرد از او مؤاخذه می‌کنند اگر شاه ایران یک سگ آمریکایی را زیر بگیرد مؤاخذه می‌کنند. چنان چه یک آشپز آمریکایی شاه ایران را زیر بگیرد، بزرگ‌ترین مقام را زیر بگیرد، هیچ‌کس حق تعرض ندارد. آقا من اعلام خطر می‌کنم، ای ارتش ایران من اعلام خطر می‌کنم، ای سیاسیون ایران من اعلام خطر می‌کنم... والله گناهکار است کسی که فریاد نکند. ای سران اسلام به داد اسلام برسید. ای علمای نجف به داد اسلام برسید. ای علمای قم به داد اسلام برسید...

پس از این سخنرانی خمینی در تاریخ ۱۳ آبان ۱۳۴۳ دستگیر و با پا درمیانی رییس ساواک وقت متعاقبا به ترکیه تبعید شد.

==انقلاب ضد پهلوی==
&lt;div align=&quot;justify&quot;&gt;
«انقلاب ۱۳۵۷ ایران» که به آن «انقلاب اسلامی» نیز گفته می‌شود، قیامی بود به رهبری روح‌الله خمینی و با شرکت اکثریت مردم، احزاب و روشنفکران ایران، که نظام پادشاهی این کشور را سرنگون، و پیش‌زمینهٔ روی کار آمدن نظام جمهوری اسلامی در ایران را فراهم کرد. انقلاب در ۲۲ بهمن سال ۱۳۵۷ به پیروزی رسید و در ادامه آن نظام جمهوری اسلامی ایران به رهبری سید روح‌الله خمینی شکل گرفت.
&lt;/div&gt;
==کودتای نوژه (۱۳۵۹)==
در ۱۸ تیرماه ۱۳۵۹ این کودتا که مرکز فرماندهی آن در همدان بود با هدف حملهٔ هوایی به منزل روح‌الله خمینی در حسینیهٔ جماران و کشتن او و سپس حمله به برج مراقبت فرودگاه مهرآباد طراحی شده بود. این کودتا که به فرماندهی سعید مهدیان (یک فرماندهِ پیشین نیروی هوایی ایران) قرار بود انجام شود لو رفت و عوامل آن دستگیر و مجازات شدند.

== جنگ ایران و عراق (۱۳۵۹) ==
به دنبال تثبیت انقلاب و پاکسازی ارتش ایران از طرفداران محمدرضا پهلوی و همچنین فرار برخی از ایرانی‌ها (مانند شاپور بختیار) به عراق و دادن مشاوره به صدام حسین، روابط بین دو کشور ایران و عراق تیره شد. از طرفی صدام حسین عرب‌های خوزستانی را تحریک به شورش و استقلال می‌کرد و از طرفی خمینی شیعیان عراقی را تحریک به قیام علیه حکومت صدام حسین می‌کرد. در نهایت با استمرار دعوای قدرت بین بنی صدر و مجاهدین خلق از یکسو و خمینی و حزب جمهوری اسلامی از سوی دیگر، صدام حسین جنگ با ایران را با پاره کردن قرارداد الجزایر آغاز کرد.

گر چه در ۳ خرداد ۱۳۶۱ شمسی، ایرانی‌ها توانستند نیروهای عراقی را به مرز پس برانند، ولی قدرت‌طلبی جمهوری اسلامی ایران باعث شد جنگ را ادامه دهند و از مذاکره سیاسی به منظور آتش‌بس سریع، خودداری کنند.

آخوندها که نیاز به سرکوب گسترده مخالفان داخلی داشتند، جنگ را نعمت الهی دانستند و آن را تا سال ۱۳۶۷ ادامه دادند.

== بحران‌های ایران پس از انقلاب ۱۳۵۷ ==
[[پرونده:Teheran Metro women only.jpg|250px|بندانگشتی|چپ|تفکیک جنسیتی در متروی تهران، ۱۳۹۶ هجری خورشیدی]]

یکی از ویژگی‌هایی که منتقدان انقلاب و جمهوری اسلامی به آن اشاره کرده‌اند، گسترش نوعی مذهبی‌گری و تظاهر مذهبی در بخش‌هایی از جامعه و ساختار حکومتی پس از انقلاب است. از دیدگاه این منتقدان، هنگامی که پایگاه اجتماعی و سیاسی افراد تا حد زیادی با میزان نزدیکی آنان به جریان‌های مذهبی و انقلابی ارتباط پیدا کرد، زمینه برای شکل‌گیری رفتارهایی مانند ریا، تظاهر و استفاده ابزاری از مفاهیم مذهبی برای دستیابی به موقعیت اجتماعی و سیاسی فراهم شد. آنان معتقدند که چنین شرایطی به گسترش بی‌اعتمادی و تضعیف برخی ارزش‌های اخلاقی، از جمله صداقت، در بخش‌هایی از جامعه انجامید.
* مثل قوانین صلاحیت برای کاندیدا شدن در مجلس یا ریاست جمهوری یا عضویت در سازمان های دولتی

همچنین، منتقدان جمهوری اسلامی شکل‌گیری شبکه‌های غیررسمی قدرت و دسترسی به رانت را از پیامدهای این وضعیت می‌دانند. به اعتقاد آنان، برخی افراد با نزدیک شدن به مسئولان و افراد بانفوذ، یا از طریق ارتباط با مساجد، محافل مذهبی و نهادهایی مانند بسیج، به اطلاعات، منابع و فرصت‌هایی دسترسی پیدا کردند که برای سایر افراد به همان اندازه در دسترس نبود. این روابط در برخی موارد به دستیابی به مناصب اداری و سیاسی و بهره‌مندی از امتیازات اقتصادی منجر شد. این پدیده در سطوح مختلف اجتماعی، از مناطق روستایی تا شهرهای بزرگ، مشاهده شده و در ادبیات سیاسی و اجتماعی ایران با مفاهیمی مانند «رانت» و «خودی‌گرایی» مورد بحث قرار گرفته است.

از دیدگاه برخی منتقدان، شکل‌گیری چنین شبکه‌هایی به پیدایش گروه‌هایی انجامید که از امتیازات سیاسی و اقتصادی بیشتری برخوردار بودند. این امر، به‌ویژه در مواردی که افراد بر اساس میزان نزدیکی سیاسی و انقلابی خود به ساختار قدرت از فرصت‌های بیشتری برخوردار می‌شدند، به شکل‌گیری احساس نابرابری در میان بخشی از جامعه انجامید. در نتیجه، در کنار طبقات اقتصادی موجود پیش از انقلاب، گروه‌هایی نیز پدید آمدند که موقعیت اجتماعی و اقتصادی آنان تا حدی تحت تأثیر ارتباط با ساختار سیاسی جدید قرار داشت.

این وضعیت در ادامه به یکی از زمینه‌های انتقاد از جمهوری اسلامی تبدیل شد. برخی منتقدان معتقدند فاصله میان شعارهای اولیه انقلاب، به‌ویژه درباره عدالت، مبارزه با فساد و برابری، و عملکرد برخی مسئولان پس از انقلاب، موجب کاهش اعتماد بخشی از جامعه به رهبران و نهادهای حکومتی شد. در میان نسل‌های جوان‌تر نیز این پرسش شکل گرفت که آیا اهداف اعلام‌شده انقلاب با عملکرد حکومت در دهه‌های بعد مطابقت داشته است یا خیر. برخی از منتقدان حتی استفاده گسترده از مفاهیم اسلامی در سیاست را ابزاری برای جلب حمایت مذهبی جامعه و تثبیت قدرت سیاسی دانسته‌اند؛ دیدگاهی که البته از سوی حامیان جمهوری اسلامی رد می‌شود.

از دیگر موضوعات مورد انتقاد، حذف یا محدود شدن تدریجی بسیاری از رقبای سیاسی پس از انقلاب و اختلاف میان برخی عملکردهای حکومت با برداشت‌هایی از قانون اساسی جمهوری اسلامی است. منتقدان، به‌ویژه درباره میزان پاسخگویی نهاد رهبری، عملکرد نهادهای نظارتی و نحوه برخورد با فسادهای اقتصادی، انتقاداتی را مطرح کرده‌اند. به باور آنان، عدم برخورد مؤثر با برخی پرونده‌های بزرگ فساد مالی، در کنار انتشار گسترده اطلاعات از طریق رسانه‌ها و فناوری‌های ارتباطی، موجب افزایش بدبینی بخشی از مردم نسبت به مسئولان شده است.

یکی از پیامدهایی که منتقدان برای این وضعیت برشمرده‌اند، کاهش وابستگی بخشی از جامعه به هویت دینی و افزایش توجه به هویت ملی و ایرانی است. در این دیدگاه، شکاف میان بخشی از جامعه و جریان‌های سیاسی و مذهبی نزدیک به حکومت در طول زمان افزایش یافته و میان نسل‌های مختلف انقلاب نیز اختلاف نظرهایی پدید آمده است. اعتراضات سال‌های ۱۳۸۸ و ۱۳۹۶ را می‌توان از جمله مقاطعی دانست که بخشی از این اختلافات و نارضایتی‌ها به شکل علنی و گسترده در جامعه نمایان شد.

از دیگر پیامدهای اجتماعی مورد بحث پس از انقلاب، گسترش سیاست‌های تفکیک جنسیتی در برخی عرصه‌های اجتماعی و تغییر الگوهای ازدواج و تشکیل خانواده است. منتقدان، بخشی از این تغییرات را با سیاست‌های فرهنگی و اجتماعی جمهوری اسلامی مرتبط می‌دانند؛ هرچند عواملی مانند شرایط اقتصادی، تغییرات جمعیتی و دگرگونی سبک زندگی نیز در تغییر الگوی ازدواج نقش داشته‌اند.

در حوزه سیاست خارجی نیز جمهوری اسلامی با برخی کشورهای منطقه دچار تنش‌های پایدار شد. حمایت مالی، سیاسی و نظامی از برخی گروه‌های شبه‌نظامی و بازیگران غیردولتی در منطقه، که حکومت ایران آن را در چارچوب مقابله با نفوذ آمریکا و اسرائیل و حمایت از متحدان منطقه‌ای خود توجیه می‌کند، از دیگر ویژگی‌های سیاست خارجی جمهوری اسلامی بوده است. منتقدان این سیاست، آن را موجب افزایش تنش‌های منطقه‌ای و صرف منابع قابل توجه کشور در خارج از مرزها می‌دانند. همچنین گسترش روابط ایران با گروه‌های شیعه در کشورهای منطقه، در ادبیات سیاسی با عنوان «هلال شیعی» توصیف شده است؛ اصطلاحی که از سوی برخی تحلیلگران برای اشاره به افزایش نفوذ ایران در مناطق عمدتاً شیعه‌نشین یا دارای جمعیت شیعه در خاورمیانه به کار رفته است.

===بحران جنسی===
[[پرونده:Iranian Girl's presence in the 22 Bahman 2017 rally by Tasnimnew.com01.jpg|بندانگشتی|چپ|حضور دختران جداشده از پسران (با تفکیک جنسی) در راهپیمایی]]

پس از انقلاب ۱۳۵۷ ایران تفکیک بین زنان و مردان در فضاهای عمومی، پررنگ‌تر شد. امروزه در بعضی از مکان‌ها مانند مدارس بین دانش‌آموزان جدایی جنسی وجود دارد اما در بعضی از مکان‌ها مثل دانشگاه‌ها جدایی جنسی وجود ندارد. با ظهور رژیم جمهوری اسلامی جداسازی جنسی در مکان‌های عمومی مثل سواحل و استخرهای شنا در قانون تصریح و تکلیف شده‌است، برای زنان در اتوبوس و مترو قسمت‌های جداگانه‌ای قرار داده شده‌است و به مردان اجازه نمی‌دهند وارد سمت زنانه بشوند. در مترو این اقدام مرد، ایجاد مزاحمت برای بانوان تلقی می‌شود و جرم است. بر اساس قوانین، بخش‌های جداگانه‌ای در جلسات سیاسی، کنفرانس‌ها، مراسم ازدواج و تشییع جنازه باید برای زنان و مردان در نظر گرفته شود. در ادارات و سازمان‌های رژیم جمهوری اسلامی تفکیک جنسی ممکن است در بین کارکنان و دوایر داخلی یک سازمان صورت گیرد، مانند بخش زنان و زایمان یک بیمارستان، یا ممکن است که سازمان به صورت تک جنسی تشکیل شود و به وظایف خاص خود در سطح جامعه بپردازد مانند سرای سالمندان بانوان یا آقایان و کتابخانه‌های تک جنسی پسرانه و دخترانه. کنسرت‌ها و جشن‌های بسیاری به دلیل اختلاط دو جنس توسط عوامل دولتی بسته شدند و با گردانندگان آن‌ها برخورد شد. یکی از فضاهای شهری تک جنسی‌ای که پس از انقلاب ۱۳۵۷ ساخته شده‌اند پارک‌های بانوان هستند: فضایی زنانه به منظور خلق فضاهای امن و دور از دسترس مردان. پارک‌های بانوان در بسیاری از شهرهای ایران ایجاد شده‌است که به مردان اجازه ورود داده نمی‌شود مثل بوستان بهشت مادران در تهران و پارک بانوان صدف اصفهان.

از اوایل دهه هشتاد بحران جنسی در جامعه ایران آغاز شد و به مهمترین آسیب اجتماعی در ایران مبدل شد. از آنجایی که اگر راه درستی برای تخلیه تحریکات جوانی در یک جامعه وجود نداشته باشد، قاعدتاً مسیرهای دیگری باز می‌شود و تحریکات اجتماعی در سطح بالایی باقی نمی‌ماند، بحران جنسی در ایران شکل گرفت. از مصادیق بحران جنسی در این سال‌ها می‌توان به دگرباشی جنسی، انحرافات جنسی، عدم ارضاء جنسی افراد در بستر خانواده، تمایل به رابطه جنسی انتزاعی و فانتزی تحتِ تأثیر محیط سایبری و اینترنتی و... اشاره کرد. تحول عظیمی در رابطه دختر و پسر در جامعه ایران مشاهده شده و مطالعات نشان می‌دهد این الگو به شدت دگرگون شده است. یکی از پیامدهای این بحران در ناسازگاری آن با فرهنگ جامعه ایرانی دیده می‌شود. از دیگر پیامدهای این بحران می‌توان به رژیم‌های غذایی که در جهت مسائل جنسی گرفته می‌شود، کوتاه‌شدن عمر زندگی زناشویی، تنوع جراحی‌های پزشکی، تمایل به برقراری شکل‌های مختلف رابطه جنسی و... اشاره کرد. پیامدهای این بحران به طور کلی هم بخش زناشویی و هم بخش‌های دیگر مانند دوران بلوغ افراد را در ایران درگیر کرد.&lt;ref&gt;https://ana.press/fa/news/45/29627/راه-گذار-از-بحران-جنسی-در-ایران-چیست&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.isna.ir/news/97021709251/جامعه-دچار-بحران-جنسی-شده-است&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://www.ghasednews.com/بخش-بحران-یا-انقلاب-جنسی-62/2251-هشدار-یک-مردم-شناس-درباره-وقوع-انقلاب-جنسی&lt;/ref&gt; در حالیکه مستندها و کتاب‌های بسیاری همچون قیام پرشور: انقلاب جنسی در ایران از پردیس مهدوی استاد جامعه‌شناسی منتشر شده است بعضی همچون امیر مهدی کلیدری محقق مسائل اجتماعی ادعا کرده‌اند کودتای جنسی در ایران رخ داده است نه انقلاب جنسی.&lt;ref&gt;http://www.ghasednews.com/بخش-بحران-یا-انقلاب-جنسی-62/7183-کودتای-جنسی-یا-انقلاب-جنسی&lt;/ref&gt;

دههٔ ۱۳۹۰ با گسترش و کاهش سن روسپی‌گری در ایران همراه شد و پژوهش دانشگاه شهید بهشتی نشان داد که آمار روسپیگری میان زنان متأهل این کشور، بیشتر از مجردها بوده‌است و ۱۱ درصد روسپیان پایتخت ایران، با آگاهی همسرانشان دست به روسپی‌گری می‌زده‌اند.  تن‌فروشی آنلاین چه از راه وبگاه‌هایی که زنان را برای صیغه (معمولاً کوتاه‌مدت و ساعتی) فهرست می‌کنند چه در شبکه‌های اجتماعی همانند اینستاگرام و تلگرام، در دههٔ ۱۳۹۰ گسترش بالایی یافت. در این دوران، در پوشش پیشه‌هایی چون ماساژوری، تن‌فروشی انجام گرفته‌است.

=== پارانویای جمهوری اسلامی ===
در پارانویای حکومت اسلامی، آمریکا، اسرائیل، فراماسون ها و بهایی ها جایگاه ویژه ای دارند. آخوندها که خود را وارث اسلام ناب حقیقی می دانند، دنیا را متهم می کنند که در برابر آنها قد علم کرده اند. آنها بهایی ها را فرقه ضاله‌ای می‌شمارند که در حال جاسوسی برای خارجی ها (اسرائیلی ها و آمریکایی ها) هستند و یهودی های ایرانی هم گاهاً مورد سوظن آخوندها قرار می گیرند، چرا که در مظان اتهام همدستی با همتایان اسرائیلی خود قرار دارند. آمریکا به خاطر اینکه تحت نفوذ یهودیان آمریکایی (که متحدان همیشگی اسرائیلی ها هستند) به عنوان شیطان بزرگ، حامی همیشگی اسرائیلی ها در پیمان های نظامی و وتوهای سازمان ملل متحد قلمداد می‌شوند و هدف نظام مقدس جمهوری اسلامی، نابودی اسرائیل، و برقرار سازی کشور مستقل فلسطین است.

پارانویای آخوندها بر علیه بهایی ها چند دلیل دارد. اول اینکه بابی گری و بهائیت، نخستین دین رسمی پس از اسلام است که اعلام وجود کرده است. با وجود اینکه محمد در قرآن به عنوان آخرین پیامبر نامیده شده، بهائیان به پیامبر پس از محمد از جمله بهاالله اعتقاد دارند. دومین مورد بستن پرونده امام زمان در دین بهائیت است و بهائی ها اعتقاد دارند که امام زمانشان ظهور کرده و دیگر نیازی به انتظار برای امام زمان نیست. سومین مسئله، بستن پرونده آخوندگی گری در بهائیت است. بدین ترتیب که بهایی ها کسی را واسطه مذهبی میان خودشان و خدا قرار نمی دهند و هر کس موظف است تا شخصاً مسائل دینی-مذهبی خودش را با تحقیق و تفحص حل کند.

از جمله پارانویای جمهوری اسلامی، می‌توان به باور به وارد شدن یهودیان به مذهب اسلام و تحریف و فرقه‌سازی این مذهب اشاره کرد. این اصطلاح را مسلمانان به اسم '''اسرائیلیات''' نامیده‌اند. آنها می‌پندارند که یهودیان قادر هستند با برنامه‌ریزی از قبل، به طور ظاهری مسلمان شده، در حالی که باطناً به آئین یهود اعتقاد دارند و دروغ‌هایی را به پیامبران و امامان مسلمانان وارد کنند و باعث شوند تا مردم مسلمان از اعتقاداتشان منحرف شوند. این اعتقاد البته ریشه در قرآن هم داشته است. در آنجایی که قرآن می‌گوید «هر آن دشمنترین انسان‌ها نسبت به اسلام را در میان مشرکین و یهودیان بینی»، باعث شده تا مسلمانان تمام مشکلات دنیوی و کج‌روی های فرقه‌های تشکیل شده از اسلام (که فرقه ظاله نامیده می‌شود) را به اسم یهودی‌ها تمام می‌کنند.

=== شکل‌گیری تقابل جمهوری اسلامی ایران و اسرائیل ===

تقابل جمهوری اسلامی ایران و اسرائیل یکی از مؤلفه‌های مهم سیاست خارجی جمهوری اسلامی از نخستین سال‌های پس از انقلاب ۱۳۵۷ بود. این تقابل تنها به اختلافات مذهبی محدود نبود و مجموعه‌ای از عوامل ایدئولوژیک، سیاسی و منطقه‌ای در شکل‌گیری آن نقش داشتند. رهبران جمهوری اسلامی، مسئله فلسطین و مخالفت با اسرائیل را بخشی از سیاست خارجی جدید ایران می‌دانستند و در مقابل، اسرائیل نیز جمهوری اسلامی را به‌تدریج به عنوان یکی از تهدیدهای اصلی امنیتی خود در منطقه در نظر گرفت.

در ادبیات رسمی جمهوری اسلامی، مخالفت با اسرائیل تا حدی با برداشت‌هایی از آیات قرآن درباره مقابله با کسانی که مسلمانان را از سرزمین و خانه‌هایشان بیرون رانده‌اند پیوند داده شد. با این حال، ریشه‌های سیاست جمهوری اسلامی در قبال اسرائیل را نمی‌توان صرفاً به یک برداشت قرآنی نسبت داد؛ مواضع ضداسرائیلی در میان برخی جریان‌های سیاسی و مذهبی ایران پیش از انقلاب نیز وجود داشت و پس از انقلاب با ایدئولوژی جدید حکومت و تحولات منطقه‌ای درهم آمیخت.

یکی از نخستین اقدامات حکومت جدید در این زمینه، قطع روابط رسمی ایران و اسرائیل بود. پس از انقلاب، ساختمان نمایندگی اسرائیل در تهران در اختیار سازمان آزادی‌بخش فلسطین (PLO) قرار گرفت و در سال ۱۳۵۸ به عنوان نمایندگی فلسطین مورد استفاده قرار گرفت. یاسر عرفات، رهبر سازمان آزادی‌بخش فلسطین، نیز در همان سال به تهران سفر کرد. این اقدامات نشان‌دهنده تغییر اساسی سیاست خارجی ایران در قبال مسئله فلسطین و اسرائیل بود.

در سال‌های نخست جمهوری اسلامی، سیاست منطقه‌ای ایران تحت تأثیر جنگ ایران و عراق نیز قرار داشت. عراق در شهریور ۱۳۵۹ به ایران حمله کرد و جنگ تا سال ۱۳۶۷ ادامه یافت. در همین دوره، در خرداد ۱۳۶۱، نیروهای ایرانی عملیات بیت‌المقدس را به پایان رساندند و خرمشهر را بازپس گرفتند. اندکی بعد، در ۶ ژوئن ۱۹۸۲، اسرائیل عملیات نظامی گسترده‌ای را در لبنان آغاز کرد. هدف اعلام‌شده اسرائیل، که در اسناد سازمان ملل نیز ثبت شده، دور کردن نیروهای فلسطینی و حملات آنان از مرزهای شمالی اسرائیل بود؛ نیروهای اسرائیلی در جریان این عملیات وارد بخش‌های وسیعی از لبنان شدند و تا اطراف بیروت پیشروی کردند.

تهاجم اسرائیل به لبنان، توجه حکومت ایران را که درگیر جنگ با عراق بود، به جبهه لبنان نیز جلب کرد. در میان برخی نیروهای سیاسی و نظامی جمهوری اسلامی، ایده اعزام نیرو برای مقابله مستقیم با اسرائیل مطرح شد. با این حال، جمهوری اسلامی در سال ۱۳۶۱ تصمیم نگرفت یک جنگ مستقیم گسترده با اسرائیل آغاز کند و جنگ با عراق همچنان اولویت اصلی نظامی کشور باقی ماند. در ادبیات سیاسی جمهوری اسلامی، جمله «راه قدس از کربلا می‌گذرد» بعدها برای توصیف این اولویت مورد استفاده گسترده قرار گرفت؛ یعنی حل مسئله جنگ ایران و عراق و رسیدن به پیروزی در آن، مقدم بر ورود مستقیم ایران به جنگ با اسرائیل تلقی می‌شد.

در عین حال، ایران در لبنان حضور نظامی و سازمانی پیدا کرد. سپاه پاسداران نیروهایی را به سوریه و لبنان اعزام کرد و بخشی از نیروهای شیعه لبنانی تحت آموزش و حمایت ایران قرار گرفتند. این نیروها در شکل‌گیری هسته اولیه حزب‌الله لبنان نقش داشتند. حزب‌الله در اوایل دهه ۱۹۸۰ در شرایطی شکل گرفت که لبنان درگیر جنگ داخلی و اشغال بخش‌هایی از خاک خود توسط اسرائیل بود. گروه‌های مختلف شیعه لبنان، از جمله افرادی که پیش‌تر با جنبش امل ارتباط داشتند، در روند شکل‌گیری این سازمان مشارکت کردند. بنابراین، حزب‌الله را نمی‌توان صرفاً به عنوان سازمانی که مستقیماً توسط ایران «ساخته شد» توصیف کرد؛ بلکه شکل‌گیری آن حاصل تعامل میان نیروهای شیعه لبنانی، شرایط داخلی لبنان، حضور اسرائیل و حمایت مالی، آموزشی و سازمانی ایران بود.

سپاه پاسداران در این روند نقش مهمی ایفا کرد. نیروهای ایرانی در دره بقاع لبنان مستقر شدند و به آموزش و سازمان‌دهی نیروهای شیعه پرداختند. این ارتباط در سال‌های بعد به یکی از مهم‌ترین پایه‌های نفوذ منطقه‌ای ایران تبدیل شد.

حزب‌الله در دهه ۱۹۸۰ به انجام عملیات مسلحانه علیه نیروهای اسرائیلی و همچنین نیروهای خارجی حاضر در لبنان پرداخت. این سازمان در سال ۱۹۸۵ نخستین بیانیه سیاسی مهم خود را منتشر کرد و در آن بر وفاداری خود به رهبر جمهوری اسلامی ایران و مخالفت با حضور اسرائیل و قدرت‌های غربی در لبنان تأکید کرد. در ادامه، فعالیت نظامی حزب‌الله یکی از عوامل مؤثر در افزایش هزینه حضور اسرائیل در جنوب لبنان شد. اسرائیل در سال ۲۰۰۰ نیروهای خود را از بیشتر مناطق اشغالی جنوب لبنان خارج کرد؛ حزب‌الله این خروج را نتیجه مقاومت خود دانست، در حالی که درباره عوامل مؤثر بر تصمیم اسرائیل، دیدگاه‌های متفاوتی وجود دارد.

در همین دوره، یکی از رویدادهای مهم و همچنان مورد اختلاف، ناپدید شدن چهار ایرانی در لبنان بود. در تیر ۱۳۶۱، احمد متوسلیان، وابسته نظامی ایران، محسن موسوی، کاردار سفارت ایران در بیروت، تقی رستگارمقدم و کاظم اخوان، خبرنگار، در نزدیکی ایست بازرسی برباره در شمال لبنان متوقف و ناپدید شدند. درباره سرنوشت آنان روایت‌های متفاوتی وجود دارد. ایران طی سال‌های بعد اسرائیل را نیز در این ماجرا مسئول دانست، در حالی که گزارش‌های دیگر، نیروهای مسلح لبنانی را عامل ربایش معرفی کرده‌اند. سرنوشت نهایی این چهار نفر هیچ‌گاه به شکل قطعی روشن نشد و به همین دلیل، نسبت دادن مسئولیت قطعی این حادثه به یک طرف، از نظر تاریخی نیازمند احتیاط است.

در نتیجه، رابطه ایران و اسرائیل در دهه ۱۳۶۰ به تدریج از مخالفت سیاسی و ایدئولوژیک به نوعی تقابل منطقه‌ای تبدیل شد. ایران از گروه‌های مسلحی مانند حزب‌الله حمایت می‌کرد و اسرائیل نیز فعالیت این گروه‌ها و گسترش نفوذ ایران در لبنان را تهدیدی علیه امنیت خود می‌دانست. به همین دلیل، لبنان به یکی از نخستین عرصه‌های مهم رویارویی غیرمستقیم ایران و اسرائیل تبدیل شد. با این حال، اصطلاح «اولین جنگ نیابتی ایران و اسرائیل» بیشتر یک توصیف تحلیلی است تا عنوانی رسمی برای یک جنگ مشخص؛ زیرا رابطه دو کشور و استفاده از نیروهای همسو در منطقه، به تدریج و طی چند مرحله شکل گرفت و حزب‌الله نیز سازمانی لبنانی با ساختار و تصمیم‌گیری مستقل، هرچند با حمایت گسترده ایران، بود.

=== تقابل ایران و ایالات متحده و ارتباط آن با مسئله اسرائیل ===

تقابل جمهوری اسلامی با اسرائیل از همان ابتدا با رابطه ایران و ایالات متحده نیز ارتباط پیدا کرد. حکومت پهلوی روابط نزدیکی با ایالات متحده داشت و پس از انقلاب، بخش قابل توجهی از نیروهای سیاسی انقلابی، آمریکا را حامی اصلی حکومت پیشین و یکی از قدرت‌های پشتیبان اسرائیل در منطقه می‌دانستند. علاوه بر جریان‌های اسلام‌گرا، گروه‌های چپ و برخی نیروهای ملی‌گرا نیز در سال‌های پیش و پس از انقلاب مواضع ضدآمریکایی داشتند.

یکی از عوامل تشدیدکننده این تنش، ورود محمدرضا شاه پهلوی به ایالات متحده در مهر ۱۳۵۸ برای دریافت درمان پزشکی بود. در ایران این اقدام با نگرانی از احتمال تکرار رویدادهایی مانند کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ و بازگشت شاه به قدرت همراه شد. در چنین فضایی، گروهی از دانشجویان اسلام‌گرا که خود را «دانشجویان پیرو خط امام» می‌نامیدند، در ۱۳ آبان ۱۳۵۸ سفارت ایالات متحده در تهران را اشغال کردند و کارکنان آن را به گروگان گرفتند. اسناد تاریخی ایالات متحده نیز نشان می‌دهند که بیش از ۵۰ آمریکایی در این بحران به گروگان گرفته شدند و این وضعیت ۴۴۴ روز ادامه پیدا کرد.

اشغال سفارت ابتدا از سوی دولت موقت بازرگان با مخالفت روبه‌رو شد و در ادامه، حمایت آیت‌الله خمینی از اقدام دانشجویان موجب شد اشغال سفارت به یک بحران طولانی‌مدت در روابط دو کشور تبدیل شود. مهدی بازرگان و دولت موقت پس از آن استعفا کردند. از سوی دیگر، دولت آمریکا در ۱۴ نوامبر ۱۹۷۹ دارایی‌های دولت ایران و بانک مرکزی ایران در ایالات متحده را مسدود کرد. این اقدام بخشی از مجموعه اقدامات اقتصادی و سیاسی آمریکا در واکنش به بحران گروگان‌گیری بود.

مقام‌های جمهوری اسلامی و دانشجویان اشغال‌کننده سفارت، اقدام خود را با مجموعه‌ای از عوامل توجیه می‌کردند؛ از جمله سابقه حمایت آمریکا از حکومت پهلوی، روابط واشنگتن با اسرائیل، پذیرش شاه در آمریکا و نگرانی از دخالت احتمالی ایالات متحده در تحولات داخلی ایران. در مقابل، دولت آمریکا اشغال سفارت و گروگان‌گیری دیپلمات‌ها را نقض حقوق دیپلماتیک و تعهدات بین‌المللی می‌دانست. بنابراین، برای بررسی تاریخی این رویداد، بهتر است انگیزه‌ها و استدلال‌های هر دو طرف از یکدیگر تفکیک شوند و توجیهات سیاسی یک طرف به عنوان واقعیت قطعی تاریخی ارائه نشوند.

بحران گروگان‌گیری در نهایت به یکی از نقاط عطف روابط ایران و آمریکا تبدیل شد و روابط دیپلماتیک دو کشور را برای دهه‌های بعد دگرگون کرد. در همین چارچوب، مخالفت جمهوری اسلامی با اسرائیل نیز به تدریج با تقابل گسترده‌تر آن با ایالات متحده و سیاست‌های آمریکا در خاورمیانه پیوند خورد. از دهه ۱۳۶۰ به بعد، این سه موضوع ــ حمایت ایران از گروه‌های فلسطینی و لبنانی، مخالفت با اسرائیل و تقابل با آمریکا ــ به عناصر مرتبط اما متمایز سیاست خارجی جمهوری اسلامی تبدیل شدند.

===بحران اقتصادی===
وقوع انقلاب در سال ۱۳۵۷، پایان ارز تک نرخی و آغاز دوره‌ای از جهش‌های پیاپی ارزی در ایران بود که باعث شد نرخ دلار آمریکا تا سال ۱۴۰۰ به بیش از چهار هزار برابر برسد. نرخ غیررسمی ارز که در پایان سال ۸۹ به ۱۰۳۳۷ ریال رسیده بود، از ماه‌های آغازین سال ۱۳۹۰ وارد یک جهش شد. افزایش مداوم نرخ ارز در ایران پس از انقلاب ۱۳۵۷ ایران آغاز شد و در دوران ریاست جمهوری محمود احمدی‌نژاد و پس از هدفمندسازی یارانه‌ها در ایران بین سال‌های ۱۳۹۰ تا ۱۳۹۲ شتاب گرفت.

در ۱۰ مهرماه ۱۳۹۹ قیمت دلار به ۳۰ هزار تومان رسید و قیمت سکه تمام بهار آزادی از مرز ۱۵ میلیون و ۲۰۰ هزار تومان گذشت. نرخ دلار آمریکا که در اوایل سال ۱۴۰۳ حدود ۶۰ هزار تومان بود، در پی حملهٔ موشکی و پهپادی ایران به اسرائیل، در روز ۲۶ فروردین ۱۴۰۳ از ۷۰ هزار تومان عبور کرد. افزایش نرخ ارز تداوم پیدا کرد و در بهمن ۱۴۰۳ نرخ دلار آمریکا در بازار آزاد ایران از ۹۰ هزار تومان عبور کرد. عبدالناصر همتی وزیر اقتصاد دولت پزشکیان بلافاصله پس از تصدی منصب وزارت اقتصاد به حمایت از یکسان‌سازی نرخ ارز و حذف سامانه نیما پرداخت و مدعی شد که این سیاست باعث کاهش قیمت ارز آزاد خواهد شد اما بر خلاف ادعای وی قیمت ارز به شدت افزایش یافت که حتی به انتقاد رسانه‌های اصلاح طلب و شروع فرایند استیضاح وی انجامید. به این ترتیب عبدالناصر همتی از وزارت اقتصاد برکنار شد.

در ۱۸ اردیبهشت ۱۳۹۹، مرکز آمار ایران، نرخ تورم گروه عمده خوراکی‌ها، آشامیدنی‌ها و دخانیات در سال ۱۳۹۸ را ۴۲٫۶ درصد اعلام کرد. در شهریور ۱۳۹۹، آمارهای جدید شرکای اصلی تجاری ایران نشان از افت چشمگیر صادرات ایران به این کشورها داشت و در کل صادرات آن‌ها به ایران نیز کاهش یافته‌بود. این آمار افت کل صادرات ایران به ۱۴۰ میلیون دلار در هفت‌ماهه ۲۰۲۰ را نشان می‌داد که علاوه بر قطع صادرات نفت، فروش کالاهای غیرنفتی ایران به هند نیز به شدت سقوط کرده‌بود. همچنین صادرات ایران به کره جنوبی از ۲٫۱ میلیارد دلار به زیر هفت میلیون دلار سقوط کرد و وارداتش از ۲۸۲ میلیون دلار به ۱۰۵ میلیون دلار کاهش یافت. بدین ترتیب صادرات ایران به کره جنوبی تقریباً قطع شد.

در حین بحران اقتصادی گوشت قرمز دچار کمبود و افزایش بهای چند برابری شد که از میانه سال ۱۳۹۷ شروع و در ماه‌های پایانی پائیز اوج گرفت. بحران گوشت به یکی دیگر از چالش‌های بزرگ دوران دوم دولت حسن روحانی تبدیل شد. بعد از تشدید بحران اقتصادی در ۱۳۹۸، وبسایت تابناک در ۹ تیر ۱۳۹۸ در این زمینه نوشت که افزایش قیمت مسکن عملاً خرید خانه را برای خیلی از مردم دشوار کرده‌است و به همین علت، تعداد معاملات مسکن در تهران در مقایسه با خرداد سال ۱۳۹۷ حدود ۶۰ درصد کاهش داشته‌است. تابناک با اشاره به افزایش قیمت مسکن در ۱۵ ماه گذشته (از تیر ۹۸) افزود که هر ماه، مردم برای خرید و حتی اجاره یک سرپناه برای زندگی خود، «ناامیدتر از ماه قبل می‌شوند». این گزارش حاکیست که در برخی شهرها مانند کرمان، به دلیل افزایش اجاره بها و قیمت مسکن، «مردم کانکس‌ها را به عنوان سرپناهی برای خود انتخاب کرده‌اند». با بالا گرفتن وضعیت ناپایدار اقتصادی و تعطیلی بسیاری از کارخانه‌جات و صنایع تولیدی کشور به دلیل کمبود مواد اولیه و عدم اختصاص ارز وارداتی از طرف دولت و همچنین احتکار کالاهای ضروری از طرف افراد سودجو که به منجر به کم شدن این کالاها در بازار شده‌بود، در سال ۱۳۹۷ قیمت برخی از کالاهای اساسی و ارزاق عمومی مردم رشد چند برابری پیدا کرد و برخی از گزارش‌ها حاکی از آن بود که مردم برای خرید این کالاها به فروشگاه‌های بزرگ و زنجیره‌ای هجوم آورده‌اند و قفسه‌ها را خالی کرده‌اند. قیمت انواع خودرو نیز در بازار ایران به شدت افزایش یافت.

بر اساس آمار رسمی، تعداد بیکاران ایران بین سه تا سه و نیم میلیون نفر است اما کارشناسان، آمار بیکاران را بیشتر از چهار میلیون نفر برآورد می‌کنند. هر ساله، دست کم حدود هشتصد هزار نفر، وارد بازار کار ایران می‌شوند و ایران توان کافی برای پاسخگویی به این حجم از متقاضیان کار را ندارد. اقتصاد ایران یک اقتصاد ترکیبی، شامل یک بخش دولتی بزرگ است که در حدود ۶۰ درصد آن به شیوهٔ متمرکز و دستوری اداره می‌شود.

===رونق شعایر اسلامی===
[[پرونده:Flag of Iran.svg|thumb|250px|پرچم کنونی ایران یک نشان الله در وسط دارد]]

تعداد مساجد (حدود ۳ برابر دوره پهلوی)، نمازخانه‌ها و وضوخانه‌های بین‌راهی در ایران افزایش یافته است. همچنین در جمهوری اسلامی تعداد امام‌زاده‌ها افزایش چشمگیری پیدا کرد (حدود ۷ برابر دوره پهلوی). در فیلم‌های تلویزیونی و سینمایی بازیگران زن با حجاب و روسری و چادر ظاهر شدند و با روزه‌خواری در روزهای ماه رمضان برخورد شدید شد. کتاب‌های دینی در مدارس افزایش یافت. افزایش مجازات‌های به شیوه اسلامی، جدا کردن دختر و پسر در مکان‌های مختلف، افزایش جشن‌ها و عزاداری‌های اسلامی، ... از ویژگی‌های بارز جمهوری اسلامی بوده است.

==حمله اسرائیل به ایران (۱۴۰۴)==
موضع خصمانه حکومت جمهوری اسلامی ایران در قبال اسرائیل و آمریکا پس از انقلاب ۱۳۵۷، به حمایت پنهانی جمهوری اسلامی از حزب‌الله در جریان درگیری‌های جنوب لبنان (۲۰۰۰–۱۹۸۵) و در سال ۲۰۰۵ به یک درگیری منطقه‌ای نیابتی تبدیل شد. در سال ۲۰۰۶، جمهوری اسلامی به‌طور فعال در حمایت از حزب‌الله در طول جنگ اسرائیل و لبنان مشارکت داشت و به موازات آن حمایت از حماس و جهاد اسلامی فلسطین را آغاز کرد. از طرف دیگر، اسرائیل با استفاده از چندین شبه نظامی در داخل ایران، یک کمپین برای آسیب رساندن به برنامه هسته‌ای ایران آغاز کرد. با شروع جنگ داخلی سوریه، درگیری‌ها بالا گرفت و تا سال ۲۰۱۸ به جنگ مستقیم جمهوری اسلامی و اسرائیل تبدیل شد. 

جمهوری اسلامی حمایت قابل توجهی از حزب‌الله، حماس، و جنبش جهاد اسلامی فلسطین می‌کند، در حالی که اسرائیل از سازمان مجاهدین خلق ایران حمایت می‌کند و به‌طور مستقیم ترور و حمله به اهداف مرتبط با جمهوری اسلامی انجام داده است. اسرائیل همچنین حملات سایبری علیه ایران را انجام داده و علناً از اقدام نظامی بین‌المللی علیه جمهوری اسلامی دفاع می‌کند.

در ۲۳ خرداد ۱۴۰۴، نیروی هوایی اسرائیل به چندین نقطه در سراسر ایران حملاتی انجام داد. این حملات با نام رمز عملیات ''شیر برخاسته'' که توسط نیروهای دفاعی اسرائیل و موساد انجام شد، تأسیسات هسته‌ای، پایگاه‌های نظامی، مناطق مسکونی و منازل مقامات ارشد نظامی را هدف قرار داد. ایران در پاسخ به حملات، مجموعه‌ای از موشک‌های بالستیک و پهپادها را به سوی اسرائیل پرتاب کرد اما به دلیل وجود سانسور شدید خبری، رسانه‌های اسرائیلی خسارت‌ها و تلفات این حمله‌ها را به طور کامل اعلام نکردند.

در طی روزهای جنگ، مقامات ایرانی پروازها در فرودگاه بین‌المللی امام خمینی را تعلیق کردند. بلافاصله پس از شروع حملات، ساکنان تهران به‌صورت گسترده شروع به ترک شهر کردند. سخنگوی نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران، ابوالفضل شکارچی، وعدهٔ انتقام از اسرائیل و ایالات متحده را داد. سرانجام ایران و اسرائیل با میانجی‌گری آمریکا و قطر با یک آتش‌بس دوجانبه در ۳ تیر ۱۴۰۴ موافقت کردند.

==اعتراضات مردمی در دوران جمهوری اسلامی==
جنبش‌های اعتراضی مختلفی در این دوره رخ داده است. 
===نخستین اعتراض‌ها===
حمله به کوی دانشگاه تهران (درگیری میان دانشجویان با نیروهای انتظامی و افراد موسوم به لباس شخصی‌ها در تیرماه ۱۳۷۸)، اعتراضات به نتیجه انتخابات دهم رئیس جمهوری (خرداد و تیر ۱۳۸۸)، اعتراضات دی ۱۳۹۶ (در پی گرانی و سیاست‌های دولت روحانی از مشهد و شهرهای بزرگ شروع شد)، اعتراضات آبان ۱۳۹۸ ایران یا آبان خونین (در پی افزایش قیمت بنزین) و اعتراضات شهریور ۱۴۰۱ (در پی کشته‌شدن مهسا امینی) از جمله بزرگ‌ترین اعتراضات مردمی این دوره است. اعتراض‌های ضدحکومتی ۱۳۸۸ تا ۱۴۰۱ در ایران، کشته‌های بسیاری بر جا گذاشتند و در جدیدترین آن‌ها رژیم جمهوری اسلامی اقدام به فیلترینگ گسترده اینترنت و شبکه‌های اجتماعی نمود. پس از رقم خوردن اعتراضات شهریور ۱۴۰۱، یک گروه مخالف به نام جوانان محلات تهران شکل گرفت.

===جنبش مهسا===
اعتراض‌های سراسری ۱۴۰۱ در پی کشته‌شدن مهسا امینی در عرض چند روز به تمام ۳۱ استان و به بیش از ۱۰۰ شهر ایران گسترش یافت. حمله به دانشگاه صنعتی شریف نیز از دیگر مواردی بود که در طول اعتراضات رخ داد که تعدادی تنبیه بدنی و حدود ۴۰–۳۰ دانشجو بازداشت شدند. در جمعه سیاه زاهدان حدود ۹۰ نفر کشته شدند.  در کشورهای دیگر نیز عده زیادی در حمایت از خیزش مردم ایران تجمع‌های اعتراضی برگزار کردند. شماری از چهره‌های سرشناس هنری، فرهنگی و ورزشی ایران و فراتر از ایران از اعتراضات سراسری ۱۴۰۱ ایران حمایت کردند. شمار بازیگرانی که از معترضان حمایت کرده‌اند به اندازه‌ای بود که صدا و سیمای ایران برای پخش و بازپخش تعداد زیادی از مجموعه‌ها و فیلم‌های تلویزیونی دچار مشکل شد.

نیروهایی از نیروی انتظامی، سپاه پاسداران و نیروی زمینی ارتش که زیرمجموعه ستاد کل نیروهای مسلح هستند در سرکوب معترضان در پی کشته‌شدن مهسا امینی نقش داشته‌اند. سپاه پاسداران انقلاب اسلامی جدای از نیروهای خودش از نیروهای بسیج نیز استفاده کرده‌است. همچنین از لباس‌شخصی‌ها و گروهی به نام نیروهای خودجوش سرزمین‌های اسلامی نیز استفاده شده‌است. نیروهای سرکوب جمهوری اسلامی برای سرکوب شهروندان در این اعتراضات از ابزارهای گوناگون مانند باتون، باتون برقی، اسلحه دستی و تفنگ جنگی و همچنین از خشونت، یورش به منازل مسکونی، شلیک مستقیم به شهروندان، آسیب رساندن به اموال عمومی و خصوصی مردم از جمله خودروها و مغازه‌ها استفاده کرد. رژیم جمهوری اسلامی تعدادی از معترضان را بازداشت و تعدادی از آن‌ها از جمله محسن شکاری، میلاد زهره‌وند و مجیدرضا رهنورد را که در اعتراضات حضور فعال داشتند اعدام کرد.

===اعتراضات دی ۱۴۰۴ ===
اعتراضات دی ۱۴۰۴ ایران موج گسترده‌ای از تجمع‌های اعتراضی و اعتصاب‌های ضد حکومتی در ایران است که از ۷ دی ۱۴۰۴ در تهران آغاز شد و در ادامه به سایر شهرهای ایران گسترش یافت. این اعتراضات در شرایطی رخ داد که ارزش ریال به کمترین میزان خود در طول تاریخ رسیده بود و بیکاری جوانان و فقر مردم به شدت افزایش یافته بود. معترضان با تجمعات علنی، سر دادن شعارهای ضد دولتی و ادامه اعتصاب‌ها برای روز دوم، هم‌زمان با رویدادهایی مانند استعفای رئیس کل بانک مرکزی، اعتراض خود را ادامه دادند. افراد لباس شخصی برای سرکوب معترضان از انواع تجهیزات مانند دشنه، سلاح گرم، گاز اشک‌آور، تونفا و شوکر استفاده کردند. افراد لباس شخصی در روزهای تظاهرات جلوی شهروندان عادی و خودروهایی را که در مسیر بودند گرفته و ضمن توهین به آن‌ها، مدارک شناسایی‌شان را چک می‌کردند. همچنین آن‌ها جلوی شهروندان عادی را به بهانه عکسبردای یا فیلمبرداری با گوشی می‌گرفتند و گوشی موبایل آن‌ها را چک می‌کردند. بسیاری از ماموران لباس شخصی و افسران نظامی از ترس شناسایی شدن توسط شهروندان، از کلاه و ماسک استفاده می‌کردند. در شهرهای بزرگ، از ماشین آب‌پاش برای سرکوب معترضان استفاده کردند. شاتگان‌های کالیبر ۱۶، کلاشنیکف، شاتگان Escort MPA-TS و تفنگ دراگونوف از پر کاربردترین تفنگ‌های استفاده شده توسط نیروهای سرکوبگر وابسته به حکومت بود.

علاوه بر جوانان بیکار، کاسبان بازار، دانشجویان دانشگاه‌ها، زنان خانه‌دار، ... در این اعتراضات حضور فعال داشتند. در شامگاه روز چهارم، معترضان در شهر اسدآباد استان همدان یک ساختمان را به آتش کشیدند، که بر اساس ادعای برخی گزارش‌ها، سازه مورد نظر، پایگاه نیروهای شبه‌نظامی بسیج بوده است.  تشکل‌ها و فعالان دانشجویی در دانشگاه‌های امیرکبیر، بهشتی و تهران با صدور بیانیه‌هایی جداگانه، از دانشجویان خواستند با تجمع و اعلام همبستگی، به موج اعتراض‌ها بپیوندند. اولین معترض کشته‌شده، جوان ۲۶ ساله‌ای به نام امیرحسام خدایاری‌فرد بود که در استان لرستان کشته شد. شرکت‌کنندگان در تجمعات و راهپیمایی‌ها شعارهایی را سر دادند که بازتاب‌دهندهٔ ترکیبی از مطالبات اقتصادی، اجتماعی و سیاسی بود. شعارهایی علیه رهبر جمهوری اسلامی مانند «مرگ بر خامنه‌ای» از رایج‌ترین شعارهای سیاسی در تجمعات بود. معترضان ویدئوهای بسیاری از نیروهای سرکوبگر که با توسل به زور در خیابان‌ها مردم را می‌زدند منتشر کرده‌اند. در مسیرهای منتهی به محل درگیری معترضان و سرکوب‌گران، بوق خودروها و وسایل نقلیه به نشانه اعتراض شهرهای ایران را در بر می‌گرفت.

فاطمه مهاجرانی سخنگوی دولت با تأکید بر اینکه معترضان فرزندان ما هستند، اظهار کرد: با دستور رئیس‌جمهوری همه وزارتخانه‌ها و دستگاه‌ها متناسب با وظایف خود موظف شده‌اند برای گفت‌وگو و پیگیری مطالبات مردم اقدام کنند. دولت ایران در واکنش به ادامه اعتراضات گسترده سراسری، دسترسی به اینترنت را در بسیاری از نقاط کشور قطع یا به‌طور جدی محدود کرد. ده‌ها نفر در این اعتراضات کشته و هزارن نفر مجروح شدند. همچنین نیروهای امنیتی در شهرهای مختلف از جمله اسفراین، دهلران، ایذه، بَغ‌ملَک و کرمانشاه معترضانی را بازداشت کردند، از جمله زنان، جوانان و افرادی از اقوام مختلف. گزارش‌هایی نیز از بازداشت چند دانشجو در دانشگاه‌ها و مراکز آموزشی منتشر شده است، هرچند رسانه‌های رسمی تعداد دقیق و هویت همهٔ بازداشت‌شدگان را اعلام نکرده‌اند.

از ۱۸ دی ۱۴۰۴، اینترنت در ایران به‌طور سراسری قطع شد و این قطعی تا ۷ بهمن ادامه داشت. حوالی ساعت ۸ شب روز پنجشنبه ۱۸ دی در پی فراخوان رضا پهلوی میلیون‌ها نفر در تمام شهرهای ایران وارد خیابان‌ها شدند و طبق اعلام نت بلاکس از ساعت ۷ شب به مرور اینترنت در سراسر کشور قطع شد. در روز یکشنبه ۲۱ دی ۱۴۰۴، اعتراض‌ها و واکنش‌هایی در چندین شهر ایران گزارش شد. در جریان مراسم خاکسپاری تعدادی از معترضانی که در روزهای گذشته کشته شده بودند، نیروهای امنیتی با گاز اشک‌آور و اسلحه پینت‌بال به خانواده‌ها و شرکت‌کنندگان حمله کردند و در این مراسم شعارهای ضدحکومتی سر داده شد. در بندرعباس، جمعیت قابل توجهی از معترضان به خیابان‌ها آمدند و در شیراز، کسبه دست به اعتصاب زدند تا همراهی خود با خیزش‌های مردمی را نشان دهند. در ۲۵ دی، قوهٔ قضاییه جمهوری اسلامی اعلام کرد برای عرفان سلطانی، معترض ۲۶ ساله بازداشت‌شده، حکم اعدام صادر نشده است. در ۲۶ دی، تجمع‌های اعتراضی در استرالیا (در شهرهایی از جمله ملبورن و کرایست‌چرچ) در حمایت از معترضان ایران برگزار شد. در روز یکشنبه ۲۸ دی، ایرانیان مقیم کشورهای مختلف، از جمله ایالات متحده، کانادا، آلمان و اتریش، در حمایت از مردم ایران، تجمع و راهپیمایی برگزار کردند و شعارهایی همچون «مرگ بر خامنه‌ای» و «جاوید شاه» سر دادند.

در روزهای بعد، حکومت با خشونت سیاسی مراسم دفن کشته‌شدگان را سرکوب کرد و علاوه بر معترضانی که در خیابان بازداشت کرده بود عده‌ای دیگر از آن‌ها را در خانه‌هایشان دستگیر کرد و به بازداشتگاه برد. اگرچه تعداد دقیق کشته‌شده‌ها بر اثر شلیک گلوله و ضرب و شتم مشخص نیست اما منابع مختلف ارقامی بین حدود ۳٬۴۰۰ نفر تا بیش از ۳۳٬۰۰۰ نفر را اعلام کرده‌اند. بر اساس گزارش‌های منتشرشده از سوی برخی اعضای کادر درمان، در جریان اعتراضات فشارهای امنیتی بر مراکز درمانی افزایش یافته و در مواردی پرونده‌های پزشکی مجروحان و کشته‌شدگان دستکاری شده است تا علت مرگ‌ها تغییر داده شود. یک پزشک در تهران نیز گفته است که نیروهای امنیتی «برای کشتن شلیک می‌کردند» و یک امدادگر در تهران نیز گزارش داده که «شلیک مستقیم به سرِ جوان‌ها و حتی به قلب‌شان» انجام شده است. علاوه بر این، شهادت‌های متعددی نشان می‌دهد که نیروهای امنیتی ایران به بیمارستان‌ها یورش برده و معترضان بستری‌شده را بازداشت کرده‌اند و در مواردی نیز آنان را اعدام کرده‌اند. بر اساس گزارش‌ها بیش از ۴۰ هزار شهروند ایرانی در بازداشت به سر می‌برند که رقمی بی‌سابقه در ایران است.
==حمله فلسطین اشغالی و آمریکا به ایران==

== پانویس ==
{{پانویس}}

[[رده:تاریخ ایران]]</text>
      <sha1>2q9ko168mlcijhw3wmue8srnx2z6h66</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>135880</id>
      <parentid>135879</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T09:53:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vivairan2</username>
        <id>28134</id>
      </contributor>
      <comment>/* حمله فلسطین اشغالی و آمریکا به ایران */</comment>
      <origin>135880</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="63495" sha1="my2oavxjns6alet6j1mq8togz4agzqb" xml:space="preserve">
{{تاریخ_ایران}}


== حمله به مدرسه فیضیه ==
{{اصلی|[[تاریخ ایران/جمهوری اسلامی ایران/حمله به مدرسه فیضیه|حمله به مدرسه فیضیه]]}}
&lt;div align=&quot;justify&quot;&gt;
از اولین محرک‌های انقلاب ۵۷ به رهبری آیت الله خمینی می‌توان به مطرح شدن لایحه انجمن‌های ایالتی و ولایتی و نیز لوایح شش‌گانه و انقلاب سفید (شاه و ملت) توسط رژیم پهلوی اشاره نمود که در پی آن روحانیون و در رأس آنها آیت الله خمینی ساکت ننشستند، و نوروز سال ۴۲ را عزای عمومی اعلام کردند. رژیم پهلوی و عاملان حکومت پهلوی نیز ساکت نماندند و در تاریخ ۲ فروردین ۱۳۴۲ اقدام به سرکوب مدرسه فیضه قم کردند که در پی آن چند تن از طلبه‌ها کشته شدند.
&lt;/div&gt;

== کاپیتولاسیون و تبعید روح‌الله خمینی ==
[[پرونده:Tehran Mosavvar - Issue 27 - Page 20 (crop 02).jpg|بندانگشتی|صحنه‌هایی از جامعه ایران در اوایل انقلاب، اجرای تنبیه توسط کمیته]]
در ۲۵ دی ۱۳۴۲ برابر با ۱۵ ژانویه ۱۹۶۴ دولت علم قانون اجازه استفاده مستشاران آمریکایی در ایران از مصونیت‌ها و معافیت‌های قرارداد وین را که برای کارمندان اداری و فنی نوشته شده بود به مجلس سنا برد. در این میان اسدالله علم از پست خود کناره‌گیری کرد و حسنعلی منصور در فروردین ۱۳۴۴ نخست وزیر شد. 

روح‌الله خمینی جلسه‌ای با حضور علمای مذهبی قم تشکیل داد و پس از آن نمایندگانی را به شهرها برای اعتراض به این قانون فرستاد. در سخنرانی خمینی در چهارم آبان ۱۳۴۳ در قم، وی این قانون را احیای کاپیتولاسیون در ایران نامید. سخنرانی خمینی با این جملات آغاز شد:

... عزت ما پایکوب شد، عظمت ایران از بین رفت، عظمت ارتش ایران را پایکوب کردند. قانونی را به مجلس بردند که در آن ما را ملحق کردند به پیمان وین... که تمام مستشاران نظامی آمریکا با خانواده‌هایشان، با کارمندهای فنی‌شان با کارمندان اداری‌شان، با خدمه‌شان... از هر جنایتی که در ایران بکنند، مصون هستند. ملت ایران را از سگ‌های آمریکا پست‌تر کردند. چنان‌چه کسی سگ آمریکایی را زیر بگیرد از او مؤاخذه می‌کنند اگر شاه ایران یک سگ آمریکایی را زیر بگیرد مؤاخذه می‌کنند. چنان چه یک آشپز آمریکایی شاه ایران را زیر بگیرد، بزرگ‌ترین مقام را زیر بگیرد، هیچ‌کس حق تعرض ندارد. آقا من اعلام خطر می‌کنم، ای ارتش ایران من اعلام خطر می‌کنم، ای سیاسیون ایران من اعلام خطر می‌کنم... والله گناهکار است کسی که فریاد نکند. ای سران اسلام به داد اسلام برسید. ای علمای نجف به داد اسلام برسید. ای علمای قم به داد اسلام برسید...

پس از این سخنرانی خمینی در تاریخ ۱۳ آبان ۱۳۴۳ دستگیر و با پا درمیانی رییس ساواک وقت متعاقبا به ترکیه تبعید شد.

==انقلاب ضد پهلوی==
&lt;div align=&quot;justify&quot;&gt;
«انقلاب ۱۳۵۷ ایران» که به آن «انقلاب اسلامی» نیز گفته می‌شود، قیامی بود به رهبری روح‌الله خمینی و با شرکت اکثریت مردم، احزاب و روشنفکران ایران، که نظام پادشاهی این کشور را سرنگون، و پیش‌زمینهٔ روی کار آمدن نظام جمهوری اسلامی در ایران را فراهم کرد. انقلاب در ۲۲ بهمن سال ۱۳۵۷ به پیروزی رسید و در ادامه آن نظام جمهوری اسلامی ایران به رهبری سید روح‌الله خمینی شکل گرفت.
&lt;/div&gt;
==کودتای نوژه (۱۳۵۹)==
در ۱۸ تیرماه ۱۳۵۹ این کودتا که مرکز فرماندهی آن در همدان بود با هدف حملهٔ هوایی به منزل روح‌الله خمینی در حسینیهٔ جماران و کشتن او و سپس حمله به برج مراقبت فرودگاه مهرآباد طراحی شده بود. این کودتا که به فرماندهی سعید مهدیان (یک فرماندهِ پیشین نیروی هوایی ایران) قرار بود انجام شود لو رفت و عوامل آن دستگیر و مجازات شدند.

== جنگ ایران و عراق (۱۳۵۹) ==
به دنبال تثبیت انقلاب و پاکسازی ارتش ایران از طرفداران محمدرضا پهلوی و همچنین فرار برخی از ایرانی‌ها (مانند شاپور بختیار) به عراق و دادن مشاوره به صدام حسین، روابط بین دو کشور ایران و عراق تیره شد. از طرفی صدام حسین عرب‌های خوزستانی را تحریک به شورش و استقلال می‌کرد و از طرفی خمینی شیعیان عراقی را تحریک به قیام علیه حکومت صدام حسین می‌کرد. در نهایت با استمرار دعوای قدرت بین بنی صدر و مجاهدین خلق از یکسو و خمینی و حزب جمهوری اسلامی از سوی دیگر، صدام حسین جنگ با ایران را با پاره کردن قرارداد الجزایر آغاز کرد.

گر چه در ۳ خرداد ۱۳۶۱ شمسی، ایرانی‌ها توانستند نیروهای عراقی را به مرز پس برانند، ولی قدرت‌طلبی جمهوری اسلامی ایران باعث شد جنگ را ادامه دهند و از مذاکره سیاسی به منظور آتش‌بس سریع، خودداری کنند.

آخوندها که نیاز به سرکوب گسترده مخالفان داخلی داشتند، جنگ را نعمت الهی دانستند و آن را تا سال ۱۳۶۷ ادامه دادند.

== بحران‌های ایران پس از انقلاب ۱۳۵۷ ==
[[پرونده:Teheran Metro women only.jpg|250px|بندانگشتی|چپ|تفکیک جنسیتی در متروی تهران، ۱۳۹۶ هجری خورشیدی]]

یکی از ویژگی‌هایی که منتقدان انقلاب و جمهوری اسلامی به آن اشاره کرده‌اند، گسترش نوعی مذهبی‌گری و تظاهر مذهبی در بخش‌هایی از جامعه و ساختار حکومتی پس از انقلاب است. از دیدگاه این منتقدان، هنگامی که پایگاه اجتماعی و سیاسی افراد تا حد زیادی با میزان نزدیکی آنان به جریان‌های مذهبی و انقلابی ارتباط پیدا کرد، زمینه برای شکل‌گیری رفتارهایی مانند ریا، تظاهر و استفاده ابزاری از مفاهیم مذهبی برای دستیابی به موقعیت اجتماعی و سیاسی فراهم شد. آنان معتقدند که چنین شرایطی به گسترش بی‌اعتمادی و تضعیف برخی ارزش‌های اخلاقی، از جمله صداقت، در بخش‌هایی از جامعه انجامید.
* مثل قوانین صلاحیت برای کاندیدا شدن در مجلس یا ریاست جمهوری یا عضویت در سازمان های دولتی

همچنین، منتقدان جمهوری اسلامی شکل‌گیری شبکه‌های غیررسمی قدرت و دسترسی به رانت را از پیامدهای این وضعیت می‌دانند. به اعتقاد آنان، برخی افراد با نزدیک شدن به مسئولان و افراد بانفوذ، یا از طریق ارتباط با مساجد، محافل مذهبی و نهادهایی مانند بسیج، به اطلاعات، منابع و فرصت‌هایی دسترسی پیدا کردند که برای سایر افراد به همان اندازه در دسترس نبود. این روابط در برخی موارد به دستیابی به مناصب اداری و سیاسی و بهره‌مندی از امتیازات اقتصادی منجر شد. این پدیده در سطوح مختلف اجتماعی، از مناطق روستایی تا شهرهای بزرگ، مشاهده شده و در ادبیات سیاسی و اجتماعی ایران با مفاهیمی مانند «رانت» و «خودی‌گرایی» مورد بحث قرار گرفته است.

از دیدگاه برخی منتقدان، شکل‌گیری چنین شبکه‌هایی به پیدایش گروه‌هایی انجامید که از امتیازات سیاسی و اقتصادی بیشتری برخوردار بودند. این امر، به‌ویژه در مواردی که افراد بر اساس میزان نزدیکی سیاسی و انقلابی خود به ساختار قدرت از فرصت‌های بیشتری برخوردار می‌شدند، به شکل‌گیری احساس نابرابری در میان بخشی از جامعه انجامید. در نتیجه، در کنار طبقات اقتصادی موجود پیش از انقلاب، گروه‌هایی نیز پدید آمدند که موقعیت اجتماعی و اقتصادی آنان تا حدی تحت تأثیر ارتباط با ساختار سیاسی جدید قرار داشت.

این وضعیت در ادامه به یکی از زمینه‌های انتقاد از جمهوری اسلامی تبدیل شد. برخی منتقدان معتقدند فاصله میان شعارهای اولیه انقلاب، به‌ویژه درباره عدالت، مبارزه با فساد و برابری، و عملکرد برخی مسئولان پس از انقلاب، موجب کاهش اعتماد بخشی از جامعه به رهبران و نهادهای حکومتی شد. در میان نسل‌های جوان‌تر نیز این پرسش شکل گرفت که آیا اهداف اعلام‌شده انقلاب با عملکرد حکومت در دهه‌های بعد مطابقت داشته است یا خیر. برخی از منتقدان حتی استفاده گسترده از مفاهیم اسلامی در سیاست را ابزاری برای جلب حمایت مذهبی جامعه و تثبیت قدرت سیاسی دانسته‌اند؛ دیدگاهی که البته از سوی حامیان جمهوری اسلامی رد می‌شود.

از دیگر موضوعات مورد انتقاد، حذف یا محدود شدن تدریجی بسیاری از رقبای سیاسی پس از انقلاب و اختلاف میان برخی عملکردهای حکومت با برداشت‌هایی از قانون اساسی جمهوری اسلامی است. منتقدان، به‌ویژه درباره میزان پاسخگویی نهاد رهبری، عملکرد نهادهای نظارتی و نحوه برخورد با فسادهای اقتصادی، انتقاداتی را مطرح کرده‌اند. به باور آنان، عدم برخورد مؤثر با برخی پرونده‌های بزرگ فساد مالی، در کنار انتشار گسترده اطلاعات از طریق رسانه‌ها و فناوری‌های ارتباطی، موجب افزایش بدبینی بخشی از مردم نسبت به مسئولان شده است.

یکی از پیامدهایی که منتقدان برای این وضعیت برشمرده‌اند، کاهش وابستگی بخشی از جامعه به هویت دینی و افزایش توجه به هویت ملی و ایرانی است. در این دیدگاه، شکاف میان بخشی از جامعه و جریان‌های سیاسی و مذهبی نزدیک به حکومت در طول زمان افزایش یافته و میان نسل‌های مختلف انقلاب نیز اختلاف نظرهایی پدید آمده است. اعتراضات سال‌های ۱۳۸۸ و ۱۳۹۶ را می‌توان از جمله مقاطعی دانست که بخشی از این اختلافات و نارضایتی‌ها به شکل علنی و گسترده در جامعه نمایان شد.

از دیگر پیامدهای اجتماعی مورد بحث پس از انقلاب، گسترش سیاست‌های تفکیک جنسیتی در برخی عرصه‌های اجتماعی و تغییر الگوهای ازدواج و تشکیل خانواده است. منتقدان، بخشی از این تغییرات را با سیاست‌های فرهنگی و اجتماعی جمهوری اسلامی مرتبط می‌دانند؛ هرچند عواملی مانند شرایط اقتصادی، تغییرات جمعیتی و دگرگونی سبک زندگی نیز در تغییر الگوی ازدواج نقش داشته‌اند.

در حوزه سیاست خارجی نیز جمهوری اسلامی با برخی کشورهای منطقه دچار تنش‌های پایدار شد. حمایت مالی، سیاسی و نظامی از برخی گروه‌های شبه‌نظامی و بازیگران غیردولتی در منطقه، که حکومت ایران آن را در چارچوب مقابله با نفوذ آمریکا و اسرائیل و حمایت از متحدان منطقه‌ای خود توجیه می‌کند، از دیگر ویژگی‌های سیاست خارجی جمهوری اسلامی بوده است. منتقدان این سیاست، آن را موجب افزایش تنش‌های منطقه‌ای و صرف منابع قابل توجه کشور در خارج از مرزها می‌دانند. همچنین گسترش روابط ایران با گروه‌های شیعه در کشورهای منطقه، در ادبیات سیاسی با عنوان «هلال شیعی» توصیف شده است؛ اصطلاحی که از سوی برخی تحلیلگران برای اشاره به افزایش نفوذ ایران در مناطق عمدتاً شیعه‌نشین یا دارای جمعیت شیعه در خاورمیانه به کار رفته است.

===بحران جنسی===
[[پرونده:Iranian Girl's presence in the 22 Bahman 2017 rally by Tasnimnew.com01.jpg|بندانگشتی|چپ|حضور دختران جداشده از پسران (با تفکیک جنسی) در راهپیمایی]]

پس از انقلاب ۱۳۵۷ ایران تفکیک بین زنان و مردان در فضاهای عمومی، پررنگ‌تر شد. امروزه در بعضی از مکان‌ها مانند مدارس بین دانش‌آموزان جدایی جنسی وجود دارد اما در بعضی از مکان‌ها مثل دانشگاه‌ها جدایی جنسی وجود ندارد. با ظهور رژیم جمهوری اسلامی جداسازی جنسی در مکان‌های عمومی مثل سواحل و استخرهای شنا در قانون تصریح و تکلیف شده‌است، برای زنان در اتوبوس و مترو قسمت‌های جداگانه‌ای قرار داده شده‌است و به مردان اجازه نمی‌دهند وارد سمت زنانه بشوند. در مترو این اقدام مرد، ایجاد مزاحمت برای بانوان تلقی می‌شود و جرم است. بر اساس قوانین، بخش‌های جداگانه‌ای در جلسات سیاسی، کنفرانس‌ها، مراسم ازدواج و تشییع جنازه باید برای زنان و مردان در نظر گرفته شود. در ادارات و سازمان‌های رژیم جمهوری اسلامی تفکیک جنسی ممکن است در بین کارکنان و دوایر داخلی یک سازمان صورت گیرد، مانند بخش زنان و زایمان یک بیمارستان، یا ممکن است که سازمان به صورت تک جنسی تشکیل شود و به وظایف خاص خود در سطح جامعه بپردازد مانند سرای سالمندان بانوان یا آقایان و کتابخانه‌های تک جنسی پسرانه و دخترانه. کنسرت‌ها و جشن‌های بسیاری به دلیل اختلاط دو جنس توسط عوامل دولتی بسته شدند و با گردانندگان آن‌ها برخورد شد. یکی از فضاهای شهری تک جنسی‌ای که پس از انقلاب ۱۳۵۷ ساخته شده‌اند پارک‌های بانوان هستند: فضایی زنانه به منظور خلق فضاهای امن و دور از دسترس مردان. پارک‌های بانوان در بسیاری از شهرهای ایران ایجاد شده‌است که به مردان اجازه ورود داده نمی‌شود مثل بوستان بهشت مادران در تهران و پارک بانوان صدف اصفهان.

از اوایل دهه هشتاد بحران جنسی در جامعه ایران آغاز شد و به مهمترین آسیب اجتماعی در ایران مبدل شد. از آنجایی که اگر راه درستی برای تخلیه تحریکات جوانی در یک جامعه وجود نداشته باشد، قاعدتاً مسیرهای دیگری باز می‌شود و تحریکات اجتماعی در سطح بالایی باقی نمی‌ماند، بحران جنسی در ایران شکل گرفت. از مصادیق بحران جنسی در این سال‌ها می‌توان به دگرباشی جنسی، انحرافات جنسی، عدم ارضاء جنسی افراد در بستر خانواده، تمایل به رابطه جنسی انتزاعی و فانتزی تحتِ تأثیر محیط سایبری و اینترنتی و... اشاره کرد. تحول عظیمی در رابطه دختر و پسر در جامعه ایران مشاهده شده و مطالعات نشان می‌دهد این الگو به شدت دگرگون شده است. یکی از پیامدهای این بحران در ناسازگاری آن با فرهنگ جامعه ایرانی دیده می‌شود. از دیگر پیامدهای این بحران می‌توان به رژیم‌های غذایی که در جهت مسائل جنسی گرفته می‌شود، کوتاه‌شدن عمر زندگی زناشویی، تنوع جراحی‌های پزشکی، تمایل به برقراری شکل‌های مختلف رابطه جنسی و... اشاره کرد. پیامدهای این بحران به طور کلی هم بخش زناشویی و هم بخش‌های دیگر مانند دوران بلوغ افراد را در ایران درگیر کرد.&lt;ref&gt;https://ana.press/fa/news/45/29627/راه-گذار-از-بحران-جنسی-در-ایران-چیست&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.isna.ir/news/97021709251/جامعه-دچار-بحران-جنسی-شده-است&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://www.ghasednews.com/بخش-بحران-یا-انقلاب-جنسی-62/2251-هشدار-یک-مردم-شناس-درباره-وقوع-انقلاب-جنسی&lt;/ref&gt; در حالیکه مستندها و کتاب‌های بسیاری همچون قیام پرشور: انقلاب جنسی در ایران از پردیس مهدوی استاد جامعه‌شناسی منتشر شده است بعضی همچون امیر مهدی کلیدری محقق مسائل اجتماعی ادعا کرده‌اند کودتای جنسی در ایران رخ داده است نه انقلاب جنسی.&lt;ref&gt;http://www.ghasednews.com/بخش-بحران-یا-انقلاب-جنسی-62/7183-کودتای-جنسی-یا-انقلاب-جنسی&lt;/ref&gt;

دههٔ ۱۳۹۰ با گسترش و کاهش سن روسپی‌گری در ایران همراه شد و پژوهش دانشگاه شهید بهشتی نشان داد که آمار روسپیگری میان زنان متأهل این کشور، بیشتر از مجردها بوده‌است و ۱۱ درصد روسپیان پایتخت ایران، با آگاهی همسرانشان دست به روسپی‌گری می‌زده‌اند.  تن‌فروشی آنلاین چه از راه وبگاه‌هایی که زنان را برای صیغه (معمولاً کوتاه‌مدت و ساعتی) فهرست می‌کنند چه در شبکه‌های اجتماعی همانند اینستاگرام و تلگرام، در دههٔ ۱۳۹۰ گسترش بالایی یافت. در این دوران، در پوشش پیشه‌هایی چون ماساژوری، تن‌فروشی انجام گرفته‌است.

=== پارانویای جمهوری اسلامی ===
در پارانویای حکومت اسلامی، آمریکا، اسرائیل، فراماسون ها و بهایی ها جایگاه ویژه ای دارند. آخوندها که خود را وارث اسلام ناب حقیقی می دانند، دنیا را متهم می کنند که در برابر آنها قد علم کرده اند. آنها بهایی ها را فرقه ضاله‌ای می‌شمارند که در حال جاسوسی برای خارجی ها (اسرائیلی ها و آمریکایی ها) هستند و یهودی های ایرانی هم گاهاً مورد سوظن آخوندها قرار می گیرند، چرا که در مظان اتهام همدستی با همتایان اسرائیلی خود قرار دارند. آمریکا به خاطر اینکه تحت نفوذ یهودیان آمریکایی (که متحدان همیشگی اسرائیلی ها هستند) به عنوان شیطان بزرگ، حامی همیشگی اسرائیلی ها در پیمان های نظامی و وتوهای سازمان ملل متحد قلمداد می‌شوند و هدف نظام مقدس جمهوری اسلامی، نابودی اسرائیل، و برقرار سازی کشور مستقل فلسطین است.

پارانویای آخوندها بر علیه بهایی ها چند دلیل دارد. اول اینکه بابی گری و بهائیت، نخستین دین رسمی پس از اسلام است که اعلام وجود کرده است. با وجود اینکه محمد در قرآن به عنوان آخرین پیامبر نامیده شده، بهائیان به پیامبر پس از محمد از جمله بهاالله اعتقاد دارند. دومین مورد بستن پرونده امام زمان در دین بهائیت است و بهائی ها اعتقاد دارند که امام زمانشان ظهور کرده و دیگر نیازی به انتظار برای امام زمان نیست. سومین مسئله، بستن پرونده آخوندگی گری در بهائیت است. بدین ترتیب که بهایی ها کسی را واسطه مذهبی میان خودشان و خدا قرار نمی دهند و هر کس موظف است تا شخصاً مسائل دینی-مذهبی خودش را با تحقیق و تفحص حل کند.

از جمله پارانویای جمهوری اسلامی، می‌توان به باور به وارد شدن یهودیان به مذهب اسلام و تحریف و فرقه‌سازی این مذهب اشاره کرد. این اصطلاح را مسلمانان به اسم '''اسرائیلیات''' نامیده‌اند. آنها می‌پندارند که یهودیان قادر هستند با برنامه‌ریزی از قبل، به طور ظاهری مسلمان شده، در حالی که باطناً به آئین یهود اعتقاد دارند و دروغ‌هایی را به پیامبران و امامان مسلمانان وارد کنند و باعث شوند تا مردم مسلمان از اعتقاداتشان منحرف شوند. این اعتقاد البته ریشه در قرآن هم داشته است. در آنجایی که قرآن می‌گوید «هر آن دشمنترین انسان‌ها نسبت به اسلام را در میان مشرکین و یهودیان بینی»، باعث شده تا مسلمانان تمام مشکلات دنیوی و کج‌روی های فرقه‌های تشکیل شده از اسلام (که فرقه ظاله نامیده می‌شود) را به اسم یهودی‌ها تمام می‌کنند.

=== شکل‌گیری تقابل جمهوری اسلامی ایران و اسرائیل ===

تقابل جمهوری اسلامی ایران و اسرائیل یکی از مؤلفه‌های مهم سیاست خارجی جمهوری اسلامی از نخستین سال‌های پس از انقلاب ۱۳۵۷ بود. این تقابل تنها به اختلافات مذهبی محدود نبود و مجموعه‌ای از عوامل ایدئولوژیک، سیاسی و منطقه‌ای در شکل‌گیری آن نقش داشتند. رهبران جمهوری اسلامی، مسئله فلسطین و مخالفت با اسرائیل را بخشی از سیاست خارجی جدید ایران می‌دانستند و در مقابل، اسرائیل نیز جمهوری اسلامی را به‌تدریج به عنوان یکی از تهدیدهای اصلی امنیتی خود در منطقه در نظر گرفت.

در ادبیات رسمی جمهوری اسلامی، مخالفت با اسرائیل تا حدی با برداشت‌هایی از آیات قرآن درباره مقابله با کسانی که مسلمانان را از سرزمین و خانه‌هایشان بیرون رانده‌اند پیوند داده شد. با این حال، ریشه‌های سیاست جمهوری اسلامی در قبال اسرائیل را نمی‌توان صرفاً به یک برداشت قرآنی نسبت داد؛ مواضع ضداسرائیلی در میان برخی جریان‌های سیاسی و مذهبی ایران پیش از انقلاب نیز وجود داشت و پس از انقلاب با ایدئولوژی جدید حکومت و تحولات منطقه‌ای درهم آمیخت.

یکی از نخستین اقدامات حکومت جدید در این زمینه، قطع روابط رسمی ایران و اسرائیل بود. پس از انقلاب، ساختمان نمایندگی اسرائیل در تهران در اختیار سازمان آزادی‌بخش فلسطین (PLO) قرار گرفت و در سال ۱۳۵۸ به عنوان نمایندگی فلسطین مورد استفاده قرار گرفت. یاسر عرفات، رهبر سازمان آزادی‌بخش فلسطین، نیز در همان سال به تهران سفر کرد. این اقدامات نشان‌دهنده تغییر اساسی سیاست خارجی ایران در قبال مسئله فلسطین و اسرائیل بود.

در سال‌های نخست جمهوری اسلامی، سیاست منطقه‌ای ایران تحت تأثیر جنگ ایران و عراق نیز قرار داشت. عراق در شهریور ۱۳۵۹ به ایران حمله کرد و جنگ تا سال ۱۳۶۷ ادامه یافت. در همین دوره، در خرداد ۱۳۶۱، نیروهای ایرانی عملیات بیت‌المقدس را به پایان رساندند و خرمشهر را بازپس گرفتند. اندکی بعد، در ۶ ژوئن ۱۹۸۲، اسرائیل عملیات نظامی گسترده‌ای را در لبنان آغاز کرد. هدف اعلام‌شده اسرائیل، که در اسناد سازمان ملل نیز ثبت شده، دور کردن نیروهای فلسطینی و حملات آنان از مرزهای شمالی اسرائیل بود؛ نیروهای اسرائیلی در جریان این عملیات وارد بخش‌های وسیعی از لبنان شدند و تا اطراف بیروت پیشروی کردند.

تهاجم اسرائیل به لبنان، توجه حکومت ایران را که درگیر جنگ با عراق بود، به جبهه لبنان نیز جلب کرد. در میان برخی نیروهای سیاسی و نظامی جمهوری اسلامی، ایده اعزام نیرو برای مقابله مستقیم با اسرائیل مطرح شد. با این حال، جمهوری اسلامی در سال ۱۳۶۱ تصمیم نگرفت یک جنگ مستقیم گسترده با اسرائیل آغاز کند و جنگ با عراق همچنان اولویت اصلی نظامی کشور باقی ماند. در ادبیات سیاسی جمهوری اسلامی، جمله «راه قدس از کربلا می‌گذرد» بعدها برای توصیف این اولویت مورد استفاده گسترده قرار گرفت؛ یعنی حل مسئله جنگ ایران و عراق و رسیدن به پیروزی در آن، مقدم بر ورود مستقیم ایران به جنگ با اسرائیل تلقی می‌شد.

در عین حال، ایران در لبنان حضور نظامی و سازمانی پیدا کرد. سپاه پاسداران نیروهایی را به سوریه و لبنان اعزام کرد و بخشی از نیروهای شیعه لبنانی تحت آموزش و حمایت ایران قرار گرفتند. این نیروها در شکل‌گیری هسته اولیه حزب‌الله لبنان نقش داشتند. حزب‌الله در اوایل دهه ۱۹۸۰ در شرایطی شکل گرفت که لبنان درگیر جنگ داخلی و اشغال بخش‌هایی از خاک خود توسط اسرائیل بود. گروه‌های مختلف شیعه لبنان، از جمله افرادی که پیش‌تر با جنبش امل ارتباط داشتند، در روند شکل‌گیری این سازمان مشارکت کردند. بنابراین، حزب‌الله را نمی‌توان صرفاً به عنوان سازمانی که مستقیماً توسط ایران «ساخته شد» توصیف کرد؛ بلکه شکل‌گیری آن حاصل تعامل میان نیروهای شیعه لبنانی، شرایط داخلی لبنان، حضور اسرائیل و حمایت مالی، آموزشی و سازمانی ایران بود.

سپاه پاسداران در این روند نقش مهمی ایفا کرد. نیروهای ایرانی در دره بقاع لبنان مستقر شدند و به آموزش و سازمان‌دهی نیروهای شیعه پرداختند. این ارتباط در سال‌های بعد به یکی از مهم‌ترین پایه‌های نفوذ منطقه‌ای ایران تبدیل شد.

حزب‌الله در دهه ۱۹۸۰ به انجام عملیات مسلحانه علیه نیروهای اسرائیلی و همچنین نیروهای خارجی حاضر در لبنان پرداخت. این سازمان در سال ۱۹۸۵ نخستین بیانیه سیاسی مهم خود را منتشر کرد و در آن بر وفاداری خود به رهبر جمهوری اسلامی ایران و مخالفت با حضور اسرائیل و قدرت‌های غربی در لبنان تأکید کرد. در ادامه، فعالیت نظامی حزب‌الله یکی از عوامل مؤثر در افزایش هزینه حضور اسرائیل در جنوب لبنان شد. اسرائیل در سال ۲۰۰۰ نیروهای خود را از بیشتر مناطق اشغالی جنوب لبنان خارج کرد؛ حزب‌الله این خروج را نتیجه مقاومت خود دانست، در حالی که درباره عوامل مؤثر بر تصمیم اسرائیل، دیدگاه‌های متفاوتی وجود دارد.

در همین دوره، یکی از رویدادهای مهم و همچنان مورد اختلاف، ناپدید شدن چهار ایرانی در لبنان بود. در تیر ۱۳۶۱، احمد متوسلیان، وابسته نظامی ایران، محسن موسوی، کاردار سفارت ایران در بیروت، تقی رستگارمقدم و کاظم اخوان، خبرنگار، در نزدیکی ایست بازرسی برباره در شمال لبنان متوقف و ناپدید شدند. درباره سرنوشت آنان روایت‌های متفاوتی وجود دارد. ایران طی سال‌های بعد اسرائیل را نیز در این ماجرا مسئول دانست، در حالی که گزارش‌های دیگر، نیروهای مسلح لبنانی را عامل ربایش معرفی کرده‌اند. سرنوشت نهایی این چهار نفر هیچ‌گاه به شکل قطعی روشن نشد و به همین دلیل، نسبت دادن مسئولیت قطعی این حادثه به یک طرف، از نظر تاریخی نیازمند احتیاط است.

در نتیجه، رابطه ایران و اسرائیل در دهه ۱۳۶۰ به تدریج از مخالفت سیاسی و ایدئولوژیک به نوعی تقابل منطقه‌ای تبدیل شد. ایران از گروه‌های مسلحی مانند حزب‌الله حمایت می‌کرد و اسرائیل نیز فعالیت این گروه‌ها و گسترش نفوذ ایران در لبنان را تهدیدی علیه امنیت خود می‌دانست. به همین دلیل، لبنان به یکی از نخستین عرصه‌های مهم رویارویی غیرمستقیم ایران و اسرائیل تبدیل شد. با این حال، اصطلاح «اولین جنگ نیابتی ایران و اسرائیل» بیشتر یک توصیف تحلیلی است تا عنوانی رسمی برای یک جنگ مشخص؛ زیرا رابطه دو کشور و استفاده از نیروهای همسو در منطقه، به تدریج و طی چند مرحله شکل گرفت و حزب‌الله نیز سازمانی لبنانی با ساختار و تصمیم‌گیری مستقل، هرچند با حمایت گسترده ایران، بود.

=== تقابل ایران و ایالات متحده و ارتباط آن با مسئله اسرائیل ===

تقابل جمهوری اسلامی با اسرائیل از همان ابتدا با رابطه ایران و ایالات متحده نیز ارتباط پیدا کرد. حکومت پهلوی روابط نزدیکی با ایالات متحده داشت و پس از انقلاب، بخش قابل توجهی از نیروهای سیاسی انقلابی، آمریکا را حامی اصلی حکومت پیشین و یکی از قدرت‌های پشتیبان اسرائیل در منطقه می‌دانستند. علاوه بر جریان‌های اسلام‌گرا، گروه‌های چپ و برخی نیروهای ملی‌گرا نیز در سال‌های پیش و پس از انقلاب مواضع ضدآمریکایی داشتند.

یکی از عوامل تشدیدکننده این تنش، ورود محمدرضا شاه پهلوی به ایالات متحده در مهر ۱۳۵۸ برای دریافت درمان پزشکی بود. در ایران این اقدام با نگرانی از احتمال تکرار رویدادهایی مانند کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ و بازگشت شاه به قدرت همراه شد. در چنین فضایی، گروهی از دانشجویان اسلام‌گرا که خود را «دانشجویان پیرو خط امام» می‌نامیدند، در ۱۳ آبان ۱۳۵۸ سفارت ایالات متحده در تهران را اشغال کردند و کارکنان آن را به گروگان گرفتند. اسناد تاریخی ایالات متحده نیز نشان می‌دهند که بیش از ۵۰ آمریکایی در این بحران به گروگان گرفته شدند و این وضعیت ۴۴۴ روز ادامه پیدا کرد.

اشغال سفارت ابتدا از سوی دولت موقت بازرگان با مخالفت روبه‌رو شد و در ادامه، حمایت آیت‌الله خمینی از اقدام دانشجویان موجب شد اشغال سفارت به یک بحران طولانی‌مدت در روابط دو کشور تبدیل شود. مهدی بازرگان و دولت موقت پس از آن استعفا کردند. از سوی دیگر، دولت آمریکا در ۱۴ نوامبر ۱۹۷۹ دارایی‌های دولت ایران و بانک مرکزی ایران در ایالات متحده را مسدود کرد. این اقدام بخشی از مجموعه اقدامات اقتصادی و سیاسی آمریکا در واکنش به بحران گروگان‌گیری بود.

مقام‌های جمهوری اسلامی و دانشجویان اشغال‌کننده سفارت، اقدام خود را با مجموعه‌ای از عوامل توجیه می‌کردند؛ از جمله سابقه حمایت آمریکا از حکومت پهلوی، روابط واشنگتن با اسرائیل، پذیرش شاه در آمریکا و نگرانی از دخالت احتمالی ایالات متحده در تحولات داخلی ایران. در مقابل، دولت آمریکا اشغال سفارت و گروگان‌گیری دیپلمات‌ها را نقض حقوق دیپلماتیک و تعهدات بین‌المللی می‌دانست. بنابراین، برای بررسی تاریخی این رویداد، بهتر است انگیزه‌ها و استدلال‌های هر دو طرف از یکدیگر تفکیک شوند و توجیهات سیاسی یک طرف به عنوان واقعیت قطعی تاریخی ارائه نشوند.

بحران گروگان‌گیری در نهایت به یکی از نقاط عطف روابط ایران و آمریکا تبدیل شد و روابط دیپلماتیک دو کشور را برای دهه‌های بعد دگرگون کرد. در همین چارچوب، مخالفت جمهوری اسلامی با اسرائیل نیز به تدریج با تقابل گسترده‌تر آن با ایالات متحده و سیاست‌های آمریکا در خاورمیانه پیوند خورد. از دهه ۱۳۶۰ به بعد، این سه موضوع ــ حمایت ایران از گروه‌های فلسطینی و لبنانی، مخالفت با اسرائیل و تقابل با آمریکا ــ به عناصر مرتبط اما متمایز سیاست خارجی جمهوری اسلامی تبدیل شدند.

===بحران اقتصادی===
وقوع انقلاب در سال ۱۳۵۷، پایان ارز تک نرخی و آغاز دوره‌ای از جهش‌های پیاپی ارزی در ایران بود که باعث شد نرخ دلار آمریکا تا سال ۱۴۰۰ به بیش از چهار هزار برابر برسد. نرخ غیررسمی ارز که در پایان سال ۸۹ به ۱۰۳۳۷ ریال رسیده بود، از ماه‌های آغازین سال ۱۳۹۰ وارد یک جهش شد. افزایش مداوم نرخ ارز در ایران پس از انقلاب ۱۳۵۷ ایران آغاز شد و در دوران ریاست جمهوری محمود احمدی‌نژاد و پس از هدفمندسازی یارانه‌ها در ایران بین سال‌های ۱۳۹۰ تا ۱۳۹۲ شتاب گرفت.

در ۱۰ مهرماه ۱۳۹۹ قیمت دلار به ۳۰ هزار تومان رسید و قیمت سکه تمام بهار آزادی از مرز ۱۵ میلیون و ۲۰۰ هزار تومان گذشت. نرخ دلار آمریکا که در اوایل سال ۱۴۰۳ حدود ۶۰ هزار تومان بود، در پی حملهٔ موشکی و پهپادی ایران به اسرائیل، در روز ۲۶ فروردین ۱۴۰۳ از ۷۰ هزار تومان عبور کرد. افزایش نرخ ارز تداوم پیدا کرد و در بهمن ۱۴۰۳ نرخ دلار آمریکا در بازار آزاد ایران از ۹۰ هزار تومان عبور کرد. عبدالناصر همتی وزیر اقتصاد دولت پزشکیان بلافاصله پس از تصدی منصب وزارت اقتصاد به حمایت از یکسان‌سازی نرخ ارز و حذف سامانه نیما پرداخت و مدعی شد که این سیاست باعث کاهش قیمت ارز آزاد خواهد شد اما بر خلاف ادعای وی قیمت ارز به شدت افزایش یافت که حتی به انتقاد رسانه‌های اصلاح طلب و شروع فرایند استیضاح وی انجامید. به این ترتیب عبدالناصر همتی از وزارت اقتصاد برکنار شد.

در ۱۸ اردیبهشت ۱۳۹۹، مرکز آمار ایران، نرخ تورم گروه عمده خوراکی‌ها، آشامیدنی‌ها و دخانیات در سال ۱۳۹۸ را ۴۲٫۶ درصد اعلام کرد. در شهریور ۱۳۹۹، آمارهای جدید شرکای اصلی تجاری ایران نشان از افت چشمگیر صادرات ایران به این کشورها داشت و در کل صادرات آن‌ها به ایران نیز کاهش یافته‌بود. این آمار افت کل صادرات ایران به ۱۴۰ میلیون دلار در هفت‌ماهه ۲۰۲۰ را نشان می‌داد که علاوه بر قطع صادرات نفت، فروش کالاهای غیرنفتی ایران به هند نیز به شدت سقوط کرده‌بود. همچنین صادرات ایران به کره جنوبی از ۲٫۱ میلیارد دلار به زیر هفت میلیون دلار سقوط کرد و وارداتش از ۲۸۲ میلیون دلار به ۱۰۵ میلیون دلار کاهش یافت. بدین ترتیب صادرات ایران به کره جنوبی تقریباً قطع شد.

در حین بحران اقتصادی گوشت قرمز دچار کمبود و افزایش بهای چند برابری شد که از میانه سال ۱۳۹۷ شروع و در ماه‌های پایانی پائیز اوج گرفت. بحران گوشت به یکی دیگر از چالش‌های بزرگ دوران دوم دولت حسن روحانی تبدیل شد. بعد از تشدید بحران اقتصادی در ۱۳۹۸، وبسایت تابناک در ۹ تیر ۱۳۹۸ در این زمینه نوشت که افزایش قیمت مسکن عملاً خرید خانه را برای خیلی از مردم دشوار کرده‌است و به همین علت، تعداد معاملات مسکن در تهران در مقایسه با خرداد سال ۱۳۹۷ حدود ۶۰ درصد کاهش داشته‌است. تابناک با اشاره به افزایش قیمت مسکن در ۱۵ ماه گذشته (از تیر ۹۸) افزود که هر ماه، مردم برای خرید و حتی اجاره یک سرپناه برای زندگی خود، «ناامیدتر از ماه قبل می‌شوند». این گزارش حاکیست که در برخی شهرها مانند کرمان، به دلیل افزایش اجاره بها و قیمت مسکن، «مردم کانکس‌ها را به عنوان سرپناهی برای خود انتخاب کرده‌اند». با بالا گرفتن وضعیت ناپایدار اقتصادی و تعطیلی بسیاری از کارخانه‌جات و صنایع تولیدی کشور به دلیل کمبود مواد اولیه و عدم اختصاص ارز وارداتی از طرف دولت و همچنین احتکار کالاهای ضروری از طرف افراد سودجو که به منجر به کم شدن این کالاها در بازار شده‌بود، در سال ۱۳۹۷ قیمت برخی از کالاهای اساسی و ارزاق عمومی مردم رشد چند برابری پیدا کرد و برخی از گزارش‌ها حاکی از آن بود که مردم برای خرید این کالاها به فروشگاه‌های بزرگ و زنجیره‌ای هجوم آورده‌اند و قفسه‌ها را خالی کرده‌اند. قیمت انواع خودرو نیز در بازار ایران به شدت افزایش یافت.

بر اساس آمار رسمی، تعداد بیکاران ایران بین سه تا سه و نیم میلیون نفر است اما کارشناسان، آمار بیکاران را بیشتر از چهار میلیون نفر برآورد می‌کنند. هر ساله، دست کم حدود هشتصد هزار نفر، وارد بازار کار ایران می‌شوند و ایران توان کافی برای پاسخگویی به این حجم از متقاضیان کار را ندارد. اقتصاد ایران یک اقتصاد ترکیبی، شامل یک بخش دولتی بزرگ است که در حدود ۶۰ درصد آن به شیوهٔ متمرکز و دستوری اداره می‌شود.

===رونق شعایر اسلامی===
[[پرونده:Flag of Iran.svg|thumb|250px|پرچم کنونی ایران یک نشان الله در وسط دارد]]

تعداد مساجد (حدود ۳ برابر دوره پهلوی)، نمازخانه‌ها و وضوخانه‌های بین‌راهی در ایران افزایش یافته است. همچنین در جمهوری اسلامی تعداد امام‌زاده‌ها افزایش چشمگیری پیدا کرد (حدود ۷ برابر دوره پهلوی). در فیلم‌های تلویزیونی و سینمایی بازیگران زن با حجاب و روسری و چادر ظاهر شدند و با روزه‌خواری در روزهای ماه رمضان برخورد شدید شد. کتاب‌های دینی در مدارس افزایش یافت. افزایش مجازات‌های به شیوه اسلامی، جدا کردن دختر و پسر در مکان‌های مختلف، افزایش جشن‌ها و عزاداری‌های اسلامی، ... از ویژگی‌های بارز جمهوری اسلامی بوده است.

==حمله اسرائیل به ایران (۱۴۰۴)==
موضع خصمانه حکومت جمهوری اسلامی ایران در قبال اسرائیل و آمریکا پس از انقلاب ۱۳۵۷، به حمایت پنهانی جمهوری اسلامی از حزب‌الله در جریان درگیری‌های جنوب لبنان (۲۰۰۰–۱۹۸۵) و در سال ۲۰۰۵ به یک درگیری منطقه‌ای نیابتی تبدیل شد. در سال ۲۰۰۶، جمهوری اسلامی به‌طور فعال در حمایت از حزب‌الله در طول جنگ اسرائیل و لبنان مشارکت داشت و به موازات آن حمایت از حماس و جهاد اسلامی فلسطین را آغاز کرد. از طرف دیگر، اسرائیل با استفاده از چندین شبه نظامی در داخل ایران، یک کمپین برای آسیب رساندن به برنامه هسته‌ای ایران آغاز کرد. با شروع جنگ داخلی سوریه، درگیری‌ها بالا گرفت و تا سال ۲۰۱۸ به جنگ مستقیم جمهوری اسلامی و اسرائیل تبدیل شد. 

جمهوری اسلامی حمایت قابل توجهی از حزب‌الله، حماس، و جنبش جهاد اسلامی فلسطین می‌کند، در حالی که اسرائیل از سازمان مجاهدین خلق ایران حمایت می‌کند و به‌طور مستقیم ترور و حمله به اهداف مرتبط با جمهوری اسلامی انجام داده است. اسرائیل همچنین حملات سایبری علیه ایران را انجام داده و علناً از اقدام نظامی بین‌المللی علیه جمهوری اسلامی دفاع می‌کند.

در ۲۳ خرداد ۱۴۰۴، نیروی هوایی اسرائیل به چندین نقطه در سراسر ایران حملاتی انجام داد. این حملات با نام رمز عملیات ''شیر برخاسته'' که توسط نیروهای دفاعی اسرائیل و موساد انجام شد، تأسیسات هسته‌ای، پایگاه‌های نظامی، مناطق مسکونی و منازل مقامات ارشد نظامی را هدف قرار داد. ایران در پاسخ به حملات، مجموعه‌ای از موشک‌های بالستیک و پهپادها را به سوی اسرائیل پرتاب کرد اما به دلیل وجود سانسور شدید خبری، رسانه‌های اسرائیلی خسارت‌ها و تلفات این حمله‌ها را به طور کامل اعلام نکردند.

در طی روزهای جنگ، مقامات ایرانی پروازها در فرودگاه بین‌المللی امام خمینی را تعلیق کردند. بلافاصله پس از شروع حملات، ساکنان تهران به‌صورت گسترده شروع به ترک شهر کردند. سخنگوی نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران، ابوالفضل شکارچی، وعدهٔ انتقام از اسرائیل و ایالات متحده را داد. سرانجام ایران و اسرائیل با میانجی‌گری آمریکا و قطر با یک آتش‌بس دوجانبه در ۳ تیر ۱۴۰۴ موافقت کردند.

==اعتراضات مردمی در دوران جمهوری اسلامی==
جنبش‌های اعتراضی مختلفی در این دوره رخ داده است. 
===نخستین اعتراض‌ها===
حمله به کوی دانشگاه تهران (درگیری میان دانشجویان با نیروهای انتظامی و افراد موسوم به لباس شخصی‌ها در تیرماه ۱۳۷۸)، اعتراضات به نتیجه انتخابات دهم رئیس جمهوری (خرداد و تیر ۱۳۸۸)، اعتراضات دی ۱۳۹۶ (در پی گرانی و سیاست‌های دولت روحانی از مشهد و شهرهای بزرگ شروع شد)، اعتراضات آبان ۱۳۹۸ ایران یا آبان خونین (در پی افزایش قیمت بنزین) و اعتراضات شهریور ۱۴۰۱ (در پی کشته‌شدن مهسا امینی) از جمله بزرگ‌ترین اعتراضات مردمی این دوره است. اعتراض‌های ضدحکومتی ۱۳۸۸ تا ۱۴۰۱ در ایران، کشته‌های بسیاری بر جا گذاشتند و در جدیدترین آن‌ها رژیم جمهوری اسلامی اقدام به فیلترینگ گسترده اینترنت و شبکه‌های اجتماعی نمود. پس از رقم خوردن اعتراضات شهریور ۱۴۰۱، یک گروه مخالف به نام جوانان محلات تهران شکل گرفت.

===جنبش مهسا===
اعتراض‌های سراسری ۱۴۰۱ در پی کشته‌شدن مهسا امینی در عرض چند روز به تمام ۳۱ استان و به بیش از ۱۰۰ شهر ایران گسترش یافت. حمله به دانشگاه صنعتی شریف نیز از دیگر مواردی بود که در طول اعتراضات رخ داد که تعدادی تنبیه بدنی و حدود ۴۰–۳۰ دانشجو بازداشت شدند. در جمعه سیاه زاهدان حدود ۹۰ نفر کشته شدند.  در کشورهای دیگر نیز عده زیادی در حمایت از خیزش مردم ایران تجمع‌های اعتراضی برگزار کردند. شماری از چهره‌های سرشناس هنری، فرهنگی و ورزشی ایران و فراتر از ایران از اعتراضات سراسری ۱۴۰۱ ایران حمایت کردند. شمار بازیگرانی که از معترضان حمایت کرده‌اند به اندازه‌ای بود که صدا و سیمای ایران برای پخش و بازپخش تعداد زیادی از مجموعه‌ها و فیلم‌های تلویزیونی دچار مشکل شد.

نیروهایی از نیروی انتظامی، سپاه پاسداران و نیروی زمینی ارتش که زیرمجموعه ستاد کل نیروهای مسلح هستند در سرکوب معترضان در پی کشته‌شدن مهسا امینی نقش داشته‌اند. سپاه پاسداران انقلاب اسلامی جدای از نیروهای خودش از نیروهای بسیج نیز استفاده کرده‌است. همچنین از لباس‌شخصی‌ها و گروهی به نام نیروهای خودجوش سرزمین‌های اسلامی نیز استفاده شده‌است. نیروهای سرکوب جمهوری اسلامی برای سرکوب شهروندان در این اعتراضات از ابزارهای گوناگون مانند باتون، باتون برقی، اسلحه دستی و تفنگ جنگی و همچنین از خشونت، یورش به منازل مسکونی، شلیک مستقیم به شهروندان، آسیب رساندن به اموال عمومی و خصوصی مردم از جمله خودروها و مغازه‌ها استفاده کرد. رژیم جمهوری اسلامی تعدادی از معترضان را بازداشت و تعدادی از آن‌ها از جمله محسن شکاری، میلاد زهره‌وند و مجیدرضا رهنورد را که در اعتراضات حضور فعال داشتند اعدام کرد.

===اعتراضات دی ۱۴۰۴ ===
اعتراضات دی ۱۴۰۴ ایران موج گسترده‌ای از تجمع‌های اعتراضی و اعتصاب‌های ضد حکومتی در ایران است که از ۷ دی ۱۴۰۴ در تهران آغاز شد و در ادامه به سایر شهرهای ایران گسترش یافت. این اعتراضات در شرایطی رخ داد که ارزش ریال به کمترین میزان خود در طول تاریخ رسیده بود و بیکاری جوانان و فقر مردم به شدت افزایش یافته بود. معترضان با تجمعات علنی، سر دادن شعارهای ضد دولتی و ادامه اعتصاب‌ها برای روز دوم، هم‌زمان با رویدادهایی مانند استعفای رئیس کل بانک مرکزی، اعتراض خود را ادامه دادند. افراد لباس شخصی برای سرکوب معترضان از انواع تجهیزات مانند دشنه، سلاح گرم، گاز اشک‌آور، تونفا و شوکر استفاده کردند. افراد لباس شخصی در روزهای تظاهرات جلوی شهروندان عادی و خودروهایی را که در مسیر بودند گرفته و ضمن توهین به آن‌ها، مدارک شناسایی‌شان را چک می‌کردند. همچنین آن‌ها جلوی شهروندان عادی را به بهانه عکسبردای یا فیلمبرداری با گوشی می‌گرفتند و گوشی موبایل آن‌ها را چک می‌کردند. بسیاری از ماموران لباس شخصی و افسران نظامی از ترس شناسایی شدن توسط شهروندان، از کلاه و ماسک استفاده می‌کردند. در شهرهای بزرگ، از ماشین آب‌پاش برای سرکوب معترضان استفاده کردند. شاتگان‌های کالیبر ۱۶، کلاشنیکف، شاتگان Escort MPA-TS و تفنگ دراگونوف از پر کاربردترین تفنگ‌های استفاده شده توسط نیروهای سرکوبگر وابسته به حکومت بود.

علاوه بر جوانان بیکار، کاسبان بازار، دانشجویان دانشگاه‌ها، زنان خانه‌دار، ... در این اعتراضات حضور فعال داشتند. در شامگاه روز چهارم، معترضان در شهر اسدآباد استان همدان یک ساختمان را به آتش کشیدند، که بر اساس ادعای برخی گزارش‌ها، سازه مورد نظر، پایگاه نیروهای شبه‌نظامی بسیج بوده است.  تشکل‌ها و فعالان دانشجویی در دانشگاه‌های امیرکبیر، بهشتی و تهران با صدور بیانیه‌هایی جداگانه، از دانشجویان خواستند با تجمع و اعلام همبستگی، به موج اعتراض‌ها بپیوندند. اولین معترض کشته‌شده، جوان ۲۶ ساله‌ای به نام امیرحسام خدایاری‌فرد بود که در استان لرستان کشته شد. شرکت‌کنندگان در تجمعات و راهپیمایی‌ها شعارهایی را سر دادند که بازتاب‌دهندهٔ ترکیبی از مطالبات اقتصادی، اجتماعی و سیاسی بود. شعارهایی علیه رهبر جمهوری اسلامی مانند «مرگ بر خامنه‌ای» از رایج‌ترین شعارهای سیاسی در تجمعات بود. معترضان ویدئوهای بسیاری از نیروهای سرکوبگر که با توسل به زور در خیابان‌ها مردم را می‌زدند منتشر کرده‌اند. در مسیرهای منتهی به محل درگیری معترضان و سرکوب‌گران، بوق خودروها و وسایل نقلیه به نشانه اعتراض شهرهای ایران را در بر می‌گرفت.

فاطمه مهاجرانی سخنگوی دولت با تأکید بر اینکه معترضان فرزندان ما هستند، اظهار کرد: با دستور رئیس‌جمهوری همه وزارتخانه‌ها و دستگاه‌ها متناسب با وظایف خود موظف شده‌اند برای گفت‌وگو و پیگیری مطالبات مردم اقدام کنند. دولت ایران در واکنش به ادامه اعتراضات گسترده سراسری، دسترسی به اینترنت را در بسیاری از نقاط کشور قطع یا به‌طور جدی محدود کرد. ده‌ها نفر در این اعتراضات کشته و هزارن نفر مجروح شدند. همچنین نیروهای امنیتی در شهرهای مختلف از جمله اسفراین، دهلران، ایذه، بَغ‌ملَک و کرمانشاه معترضانی را بازداشت کردند، از جمله زنان، جوانان و افرادی از اقوام مختلف. گزارش‌هایی نیز از بازداشت چند دانشجو در دانشگاه‌ها و مراکز آموزشی منتشر شده است، هرچند رسانه‌های رسمی تعداد دقیق و هویت همهٔ بازداشت‌شدگان را اعلام نکرده‌اند.

از ۱۸ دی ۱۴۰۴، اینترنت در ایران به‌طور سراسری قطع شد و این قطعی تا ۷ بهمن ادامه داشت. حوالی ساعت ۸ شب روز پنجشنبه ۱۸ دی در پی فراخوان رضا پهلوی میلیون‌ها نفر در تمام شهرهای ایران وارد خیابان‌ها شدند و طبق اعلام نت بلاکس از ساعت ۷ شب به مرور اینترنت در سراسر کشور قطع شد. در روز یکشنبه ۲۱ دی ۱۴۰۴، اعتراض‌ها و واکنش‌هایی در چندین شهر ایران گزارش شد. در جریان مراسم خاکسپاری تعدادی از معترضانی که در روزهای گذشته کشته شده بودند، نیروهای امنیتی با گاز اشک‌آور و اسلحه پینت‌بال به خانواده‌ها و شرکت‌کنندگان حمله کردند و در این مراسم شعارهای ضدحکومتی سر داده شد. در بندرعباس، جمعیت قابل توجهی از معترضان به خیابان‌ها آمدند و در شیراز، کسبه دست به اعتصاب زدند تا همراهی خود با خیزش‌های مردمی را نشان دهند. در ۲۵ دی، قوهٔ قضاییه جمهوری اسلامی اعلام کرد برای عرفان سلطانی، معترض ۲۶ ساله بازداشت‌شده، حکم اعدام صادر نشده است. در ۲۶ دی، تجمع‌های اعتراضی در استرالیا (در شهرهایی از جمله ملبورن و کرایست‌چرچ) در حمایت از معترضان ایران برگزار شد. در روز یکشنبه ۲۸ دی، ایرانیان مقیم کشورهای مختلف، از جمله ایالات متحده، کانادا، آلمان و اتریش، در حمایت از مردم ایران، تجمع و راهپیمایی برگزار کردند و شعارهایی همچون «مرگ بر خامنه‌ای» و «جاوید شاه» سر دادند.

در روزهای بعد، حکومت با خشونت سیاسی مراسم دفن کشته‌شدگان را سرکوب کرد و علاوه بر معترضانی که در خیابان بازداشت کرده بود عده‌ای دیگر از آن‌ها را در خانه‌هایشان دستگیر کرد و به بازداشتگاه برد. اگرچه تعداد دقیق کشته‌شده‌ها بر اثر شلیک گلوله و ضرب و شتم مشخص نیست اما منابع مختلف ارقامی بین حدود ۳٬۴۰۰ نفر تا بیش از ۳۳٬۰۰۰ نفر را اعلام کرده‌اند. بر اساس گزارش‌های منتشرشده از سوی برخی اعضای کادر درمان، در جریان اعتراضات فشارهای امنیتی بر مراکز درمانی افزایش یافته و در مواردی پرونده‌های پزشکی مجروحان و کشته‌شدگان دستکاری شده است تا علت مرگ‌ها تغییر داده شود. یک پزشک در تهران نیز گفته است که نیروهای امنیتی «برای کشتن شلیک می‌کردند» و یک امدادگر در تهران نیز گزارش داده که «شلیک مستقیم به سرِ جوان‌ها و حتی به قلب‌شان» انجام شده است. علاوه بر این، شهادت‌های متعددی نشان می‌دهد که نیروهای امنیتی ایران به بیمارستان‌ها یورش برده و معترضان بستری‌شده را بازداشت کرده‌اند و در مواردی نیز آنان را اعدام کرده‌اند. بر اساس گزارش‌ها بیش از ۴۰ هزار شهروند ایرانی در بازداشت به سر می‌برند که رقمی بی‌سابقه در ایران است.
==حمله فلسطین اشغالی و آمریکا به ایران==
{{اصلی|حمله آمریکا-فلسطین اشغالی به ایران}}

== پانویس ==
{{پانویس}}

[[رده:تاریخ ایران]]</text>
      <sha1>my2oavxjns6alet6j1mq8togz4agzqb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>135881</id>
      <parentid>135880</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T09:54:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vivairan2</username>
        <id>28134</id>
      </contributor>
      <comment>/* حمله فلسطین اشغالی و آمریکا به ایران */</comment>
      <origin>135881</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="63532" sha1="le4vhj7kl3gze05qpvq3yhrk432pj7o" xml:space="preserve">
{{تاریخ_ایران}}


== حمله به مدرسه فیضیه ==
{{اصلی|[[تاریخ ایران/جمهوری اسلامی ایران/حمله به مدرسه فیضیه|حمله به مدرسه فیضیه]]}}
&lt;div align=&quot;justify&quot;&gt;
از اولین محرک‌های انقلاب ۵۷ به رهبری آیت الله خمینی می‌توان به مطرح شدن لایحه انجمن‌های ایالتی و ولایتی و نیز لوایح شش‌گانه و انقلاب سفید (شاه و ملت) توسط رژیم پهلوی اشاره نمود که در پی آن روحانیون و در رأس آنها آیت الله خمینی ساکت ننشستند، و نوروز سال ۴۲ را عزای عمومی اعلام کردند. رژیم پهلوی و عاملان حکومت پهلوی نیز ساکت نماندند و در تاریخ ۲ فروردین ۱۳۴۲ اقدام به سرکوب مدرسه فیضه قم کردند که در پی آن چند تن از طلبه‌ها کشته شدند.
&lt;/div&gt;

== کاپیتولاسیون و تبعید روح‌الله خمینی ==
[[پرونده:Tehran Mosavvar - Issue 27 - Page 20 (crop 02).jpg|بندانگشتی|صحنه‌هایی از جامعه ایران در اوایل انقلاب، اجرای تنبیه توسط کمیته]]
در ۲۵ دی ۱۳۴۲ برابر با ۱۵ ژانویه ۱۹۶۴ دولت علم قانون اجازه استفاده مستشاران آمریکایی در ایران از مصونیت‌ها و معافیت‌های قرارداد وین را که برای کارمندان اداری و فنی نوشته شده بود به مجلس سنا برد. در این میان اسدالله علم از پست خود کناره‌گیری کرد و حسنعلی منصور در فروردین ۱۳۴۴ نخست وزیر شد. 

روح‌الله خمینی جلسه‌ای با حضور علمای مذهبی قم تشکیل داد و پس از آن نمایندگانی را به شهرها برای اعتراض به این قانون فرستاد. در سخنرانی خمینی در چهارم آبان ۱۳۴۳ در قم، وی این قانون را احیای کاپیتولاسیون در ایران نامید. سخنرانی خمینی با این جملات آغاز شد:

... عزت ما پایکوب شد، عظمت ایران از بین رفت، عظمت ارتش ایران را پایکوب کردند. قانونی را به مجلس بردند که در آن ما را ملحق کردند به پیمان وین... که تمام مستشاران نظامی آمریکا با خانواده‌هایشان، با کارمندهای فنی‌شان با کارمندان اداری‌شان، با خدمه‌شان... از هر جنایتی که در ایران بکنند، مصون هستند. ملت ایران را از سگ‌های آمریکا پست‌تر کردند. چنان‌چه کسی سگ آمریکایی را زیر بگیرد از او مؤاخذه می‌کنند اگر شاه ایران یک سگ آمریکایی را زیر بگیرد مؤاخذه می‌کنند. چنان چه یک آشپز آمریکایی شاه ایران را زیر بگیرد، بزرگ‌ترین مقام را زیر بگیرد، هیچ‌کس حق تعرض ندارد. آقا من اعلام خطر می‌کنم، ای ارتش ایران من اعلام خطر می‌کنم، ای سیاسیون ایران من اعلام خطر می‌کنم... والله گناهکار است کسی که فریاد نکند. ای سران اسلام به داد اسلام برسید. ای علمای نجف به داد اسلام برسید. ای علمای قم به داد اسلام برسید...

پس از این سخنرانی خمینی در تاریخ ۱۳ آبان ۱۳۴۳ دستگیر و با پا درمیانی رییس ساواک وقت متعاقبا به ترکیه تبعید شد.

==انقلاب ضد پهلوی==
&lt;div align=&quot;justify&quot;&gt;
«انقلاب ۱۳۵۷ ایران» که به آن «انقلاب اسلامی» نیز گفته می‌شود، قیامی بود به رهبری روح‌الله خمینی و با شرکت اکثریت مردم، احزاب و روشنفکران ایران، که نظام پادشاهی این کشور را سرنگون، و پیش‌زمینهٔ روی کار آمدن نظام جمهوری اسلامی در ایران را فراهم کرد. انقلاب در ۲۲ بهمن سال ۱۳۵۷ به پیروزی رسید و در ادامه آن نظام جمهوری اسلامی ایران به رهبری سید روح‌الله خمینی شکل گرفت.
&lt;/div&gt;
==کودتای نوژه (۱۳۵۹)==
در ۱۸ تیرماه ۱۳۵۹ این کودتا که مرکز فرماندهی آن در همدان بود با هدف حملهٔ هوایی به منزل روح‌الله خمینی در حسینیهٔ جماران و کشتن او و سپس حمله به برج مراقبت فرودگاه مهرآباد طراحی شده بود. این کودتا که به فرماندهی سعید مهدیان (یک فرماندهِ پیشین نیروی هوایی ایران) قرار بود انجام شود لو رفت و عوامل آن دستگیر و مجازات شدند.

== جنگ ایران و عراق (۱۳۵۹) ==
به دنبال تثبیت انقلاب و پاکسازی ارتش ایران از طرفداران محمدرضا پهلوی و همچنین فرار برخی از ایرانی‌ها (مانند شاپور بختیار) به عراق و دادن مشاوره به صدام حسین، روابط بین دو کشور ایران و عراق تیره شد. از طرفی صدام حسین عرب‌های خوزستانی را تحریک به شورش و استقلال می‌کرد و از طرفی خمینی شیعیان عراقی را تحریک به قیام علیه حکومت صدام حسین می‌کرد. در نهایت با استمرار دعوای قدرت بین بنی صدر و مجاهدین خلق از یکسو و خمینی و حزب جمهوری اسلامی از سوی دیگر، صدام حسین جنگ با ایران را با پاره کردن قرارداد الجزایر آغاز کرد.

گر چه در ۳ خرداد ۱۳۶۱ شمسی، ایرانی‌ها توانستند نیروهای عراقی را به مرز پس برانند، ولی قدرت‌طلبی جمهوری اسلامی ایران باعث شد جنگ را ادامه دهند و از مذاکره سیاسی به منظور آتش‌بس سریع، خودداری کنند.

آخوندها که نیاز به سرکوب گسترده مخالفان داخلی داشتند، جنگ را نعمت الهی دانستند و آن را تا سال ۱۳۶۷ ادامه دادند.

== بحران‌های ایران پس از انقلاب ۱۳۵۷ ==
[[پرونده:Teheran Metro women only.jpg|250px|بندانگشتی|چپ|تفکیک جنسیتی در متروی تهران، ۱۳۹۶ هجری خورشیدی]]

یکی از ویژگی‌هایی که منتقدان انقلاب و جمهوری اسلامی به آن اشاره کرده‌اند، گسترش نوعی مذهبی‌گری و تظاهر مذهبی در بخش‌هایی از جامعه و ساختار حکومتی پس از انقلاب است. از دیدگاه این منتقدان، هنگامی که پایگاه اجتماعی و سیاسی افراد تا حد زیادی با میزان نزدیکی آنان به جریان‌های مذهبی و انقلابی ارتباط پیدا کرد، زمینه برای شکل‌گیری رفتارهایی مانند ریا، تظاهر و استفاده ابزاری از مفاهیم مذهبی برای دستیابی به موقعیت اجتماعی و سیاسی فراهم شد. آنان معتقدند که چنین شرایطی به گسترش بی‌اعتمادی و تضعیف برخی ارزش‌های اخلاقی، از جمله صداقت، در بخش‌هایی از جامعه انجامید.
* مثل قوانین صلاحیت برای کاندیدا شدن در مجلس یا ریاست جمهوری یا عضویت در سازمان های دولتی

همچنین، منتقدان جمهوری اسلامی شکل‌گیری شبکه‌های غیررسمی قدرت و دسترسی به رانت را از پیامدهای این وضعیت می‌دانند. به اعتقاد آنان، برخی افراد با نزدیک شدن به مسئولان و افراد بانفوذ، یا از طریق ارتباط با مساجد، محافل مذهبی و نهادهایی مانند بسیج، به اطلاعات، منابع و فرصت‌هایی دسترسی پیدا کردند که برای سایر افراد به همان اندازه در دسترس نبود. این روابط در برخی موارد به دستیابی به مناصب اداری و سیاسی و بهره‌مندی از امتیازات اقتصادی منجر شد. این پدیده در سطوح مختلف اجتماعی، از مناطق روستایی تا شهرهای بزرگ، مشاهده شده و در ادبیات سیاسی و اجتماعی ایران با مفاهیمی مانند «رانت» و «خودی‌گرایی» مورد بحث قرار گرفته است.

از دیدگاه برخی منتقدان، شکل‌گیری چنین شبکه‌هایی به پیدایش گروه‌هایی انجامید که از امتیازات سیاسی و اقتصادی بیشتری برخوردار بودند. این امر، به‌ویژه در مواردی که افراد بر اساس میزان نزدیکی سیاسی و انقلابی خود به ساختار قدرت از فرصت‌های بیشتری برخوردار می‌شدند، به شکل‌گیری احساس نابرابری در میان بخشی از جامعه انجامید. در نتیجه، در کنار طبقات اقتصادی موجود پیش از انقلاب، گروه‌هایی نیز پدید آمدند که موقعیت اجتماعی و اقتصادی آنان تا حدی تحت تأثیر ارتباط با ساختار سیاسی جدید قرار داشت.

این وضعیت در ادامه به یکی از زمینه‌های انتقاد از جمهوری اسلامی تبدیل شد. برخی منتقدان معتقدند فاصله میان شعارهای اولیه انقلاب، به‌ویژه درباره عدالت، مبارزه با فساد و برابری، و عملکرد برخی مسئولان پس از انقلاب، موجب کاهش اعتماد بخشی از جامعه به رهبران و نهادهای حکومتی شد. در میان نسل‌های جوان‌تر نیز این پرسش شکل گرفت که آیا اهداف اعلام‌شده انقلاب با عملکرد حکومت در دهه‌های بعد مطابقت داشته است یا خیر. برخی از منتقدان حتی استفاده گسترده از مفاهیم اسلامی در سیاست را ابزاری برای جلب حمایت مذهبی جامعه و تثبیت قدرت سیاسی دانسته‌اند؛ دیدگاهی که البته از سوی حامیان جمهوری اسلامی رد می‌شود.

از دیگر موضوعات مورد انتقاد، حذف یا محدود شدن تدریجی بسیاری از رقبای سیاسی پس از انقلاب و اختلاف میان برخی عملکردهای حکومت با برداشت‌هایی از قانون اساسی جمهوری اسلامی است. منتقدان، به‌ویژه درباره میزان پاسخگویی نهاد رهبری، عملکرد نهادهای نظارتی و نحوه برخورد با فسادهای اقتصادی، انتقاداتی را مطرح کرده‌اند. به باور آنان، عدم برخورد مؤثر با برخی پرونده‌های بزرگ فساد مالی، در کنار انتشار گسترده اطلاعات از طریق رسانه‌ها و فناوری‌های ارتباطی، موجب افزایش بدبینی بخشی از مردم نسبت به مسئولان شده است.

یکی از پیامدهایی که منتقدان برای این وضعیت برشمرده‌اند، کاهش وابستگی بخشی از جامعه به هویت دینی و افزایش توجه به هویت ملی و ایرانی است. در این دیدگاه، شکاف میان بخشی از جامعه و جریان‌های سیاسی و مذهبی نزدیک به حکومت در طول زمان افزایش یافته و میان نسل‌های مختلف انقلاب نیز اختلاف نظرهایی پدید آمده است. اعتراضات سال‌های ۱۳۸۸ و ۱۳۹۶ را می‌توان از جمله مقاطعی دانست که بخشی از این اختلافات و نارضایتی‌ها به شکل علنی و گسترده در جامعه نمایان شد.

از دیگر پیامدهای اجتماعی مورد بحث پس از انقلاب، گسترش سیاست‌های تفکیک جنسیتی در برخی عرصه‌های اجتماعی و تغییر الگوهای ازدواج و تشکیل خانواده است. منتقدان، بخشی از این تغییرات را با سیاست‌های فرهنگی و اجتماعی جمهوری اسلامی مرتبط می‌دانند؛ هرچند عواملی مانند شرایط اقتصادی، تغییرات جمعیتی و دگرگونی سبک زندگی نیز در تغییر الگوی ازدواج نقش داشته‌اند.

در حوزه سیاست خارجی نیز جمهوری اسلامی با برخی کشورهای منطقه دچار تنش‌های پایدار شد. حمایت مالی، سیاسی و نظامی از برخی گروه‌های شبه‌نظامی و بازیگران غیردولتی در منطقه، که حکومت ایران آن را در چارچوب مقابله با نفوذ آمریکا و اسرائیل و حمایت از متحدان منطقه‌ای خود توجیه می‌کند، از دیگر ویژگی‌های سیاست خارجی جمهوری اسلامی بوده است. منتقدان این سیاست، آن را موجب افزایش تنش‌های منطقه‌ای و صرف منابع قابل توجه کشور در خارج از مرزها می‌دانند. همچنین گسترش روابط ایران با گروه‌های شیعه در کشورهای منطقه، در ادبیات سیاسی با عنوان «هلال شیعی» توصیف شده است؛ اصطلاحی که از سوی برخی تحلیلگران برای اشاره به افزایش نفوذ ایران در مناطق عمدتاً شیعه‌نشین یا دارای جمعیت شیعه در خاورمیانه به کار رفته است.

===بحران جنسی===
[[پرونده:Iranian Girl's presence in the 22 Bahman 2017 rally by Tasnimnew.com01.jpg|بندانگشتی|چپ|حضور دختران جداشده از پسران (با تفکیک جنسی) در راهپیمایی]]

پس از انقلاب ۱۳۵۷ ایران تفکیک بین زنان و مردان در فضاهای عمومی، پررنگ‌تر شد. امروزه در بعضی از مکان‌ها مانند مدارس بین دانش‌آموزان جدایی جنسی وجود دارد اما در بعضی از مکان‌ها مثل دانشگاه‌ها جدایی جنسی وجود ندارد. با ظهور رژیم جمهوری اسلامی جداسازی جنسی در مکان‌های عمومی مثل سواحل و استخرهای شنا در قانون تصریح و تکلیف شده‌است، برای زنان در اتوبوس و مترو قسمت‌های جداگانه‌ای قرار داده شده‌است و به مردان اجازه نمی‌دهند وارد سمت زنانه بشوند. در مترو این اقدام مرد، ایجاد مزاحمت برای بانوان تلقی می‌شود و جرم است. بر اساس قوانین، بخش‌های جداگانه‌ای در جلسات سیاسی، کنفرانس‌ها، مراسم ازدواج و تشییع جنازه باید برای زنان و مردان در نظر گرفته شود. در ادارات و سازمان‌های رژیم جمهوری اسلامی تفکیک جنسی ممکن است در بین کارکنان و دوایر داخلی یک سازمان صورت گیرد، مانند بخش زنان و زایمان یک بیمارستان، یا ممکن است که سازمان به صورت تک جنسی تشکیل شود و به وظایف خاص خود در سطح جامعه بپردازد مانند سرای سالمندان بانوان یا آقایان و کتابخانه‌های تک جنسی پسرانه و دخترانه. کنسرت‌ها و جشن‌های بسیاری به دلیل اختلاط دو جنس توسط عوامل دولتی بسته شدند و با گردانندگان آن‌ها برخورد شد. یکی از فضاهای شهری تک جنسی‌ای که پس از انقلاب ۱۳۵۷ ساخته شده‌اند پارک‌های بانوان هستند: فضایی زنانه به منظور خلق فضاهای امن و دور از دسترس مردان. پارک‌های بانوان در بسیاری از شهرهای ایران ایجاد شده‌است که به مردان اجازه ورود داده نمی‌شود مثل بوستان بهشت مادران در تهران و پارک بانوان صدف اصفهان.

از اوایل دهه هشتاد بحران جنسی در جامعه ایران آغاز شد و به مهمترین آسیب اجتماعی در ایران مبدل شد. از آنجایی که اگر راه درستی برای تخلیه تحریکات جوانی در یک جامعه وجود نداشته باشد، قاعدتاً مسیرهای دیگری باز می‌شود و تحریکات اجتماعی در سطح بالایی باقی نمی‌ماند، بحران جنسی در ایران شکل گرفت. از مصادیق بحران جنسی در این سال‌ها می‌توان به دگرباشی جنسی، انحرافات جنسی، عدم ارضاء جنسی افراد در بستر خانواده، تمایل به رابطه جنسی انتزاعی و فانتزی تحتِ تأثیر محیط سایبری و اینترنتی و... اشاره کرد. تحول عظیمی در رابطه دختر و پسر در جامعه ایران مشاهده شده و مطالعات نشان می‌دهد این الگو به شدت دگرگون شده است. یکی از پیامدهای این بحران در ناسازگاری آن با فرهنگ جامعه ایرانی دیده می‌شود. از دیگر پیامدهای این بحران می‌توان به رژیم‌های غذایی که در جهت مسائل جنسی گرفته می‌شود، کوتاه‌شدن عمر زندگی زناشویی، تنوع جراحی‌های پزشکی، تمایل به برقراری شکل‌های مختلف رابطه جنسی و... اشاره کرد. پیامدهای این بحران به طور کلی هم بخش زناشویی و هم بخش‌های دیگر مانند دوران بلوغ افراد را در ایران درگیر کرد.&lt;ref&gt;https://ana.press/fa/news/45/29627/راه-گذار-از-بحران-جنسی-در-ایران-چیست&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.isna.ir/news/97021709251/جامعه-دچار-بحران-جنسی-شده-است&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://www.ghasednews.com/بخش-بحران-یا-انقلاب-جنسی-62/2251-هشدار-یک-مردم-شناس-درباره-وقوع-انقلاب-جنسی&lt;/ref&gt; در حالیکه مستندها و کتاب‌های بسیاری همچون قیام پرشور: انقلاب جنسی در ایران از پردیس مهدوی استاد جامعه‌شناسی منتشر شده است بعضی همچون امیر مهدی کلیدری محقق مسائل اجتماعی ادعا کرده‌اند کودتای جنسی در ایران رخ داده است نه انقلاب جنسی.&lt;ref&gt;http://www.ghasednews.com/بخش-بحران-یا-انقلاب-جنسی-62/7183-کودتای-جنسی-یا-انقلاب-جنسی&lt;/ref&gt;

دههٔ ۱۳۹۰ با گسترش و کاهش سن روسپی‌گری در ایران همراه شد و پژوهش دانشگاه شهید بهشتی نشان داد که آمار روسپیگری میان زنان متأهل این کشور، بیشتر از مجردها بوده‌است و ۱۱ درصد روسپیان پایتخت ایران، با آگاهی همسرانشان دست به روسپی‌گری می‌زده‌اند.  تن‌فروشی آنلاین چه از راه وبگاه‌هایی که زنان را برای صیغه (معمولاً کوتاه‌مدت و ساعتی) فهرست می‌کنند چه در شبکه‌های اجتماعی همانند اینستاگرام و تلگرام، در دههٔ ۱۳۹۰ گسترش بالایی یافت. در این دوران، در پوشش پیشه‌هایی چون ماساژوری، تن‌فروشی انجام گرفته‌است.

=== پارانویای جمهوری اسلامی ===
در پارانویای حکومت اسلامی، آمریکا، اسرائیل، فراماسون ها و بهایی ها جایگاه ویژه ای دارند. آخوندها که خود را وارث اسلام ناب حقیقی می دانند، دنیا را متهم می کنند که در برابر آنها قد علم کرده اند. آنها بهایی ها را فرقه ضاله‌ای می‌شمارند که در حال جاسوسی برای خارجی ها (اسرائیلی ها و آمریکایی ها) هستند و یهودی های ایرانی هم گاهاً مورد سوظن آخوندها قرار می گیرند، چرا که در مظان اتهام همدستی با همتایان اسرائیلی خود قرار دارند. آمریکا به خاطر اینکه تحت نفوذ یهودیان آمریکایی (که متحدان همیشگی اسرائیلی ها هستند) به عنوان شیطان بزرگ، حامی همیشگی اسرائیلی ها در پیمان های نظامی و وتوهای سازمان ملل متحد قلمداد می‌شوند و هدف نظام مقدس جمهوری اسلامی، نابودی اسرائیل، و برقرار سازی کشور مستقل فلسطین است.

پارانویای آخوندها بر علیه بهایی ها چند دلیل دارد. اول اینکه بابی گری و بهائیت، نخستین دین رسمی پس از اسلام است که اعلام وجود کرده است. با وجود اینکه محمد در قرآن به عنوان آخرین پیامبر نامیده شده، بهائیان به پیامبر پس از محمد از جمله بهاالله اعتقاد دارند. دومین مورد بستن پرونده امام زمان در دین بهائیت است و بهائی ها اعتقاد دارند که امام زمانشان ظهور کرده و دیگر نیازی به انتظار برای امام زمان نیست. سومین مسئله، بستن پرونده آخوندگی گری در بهائیت است. بدین ترتیب که بهایی ها کسی را واسطه مذهبی میان خودشان و خدا قرار نمی دهند و هر کس موظف است تا شخصاً مسائل دینی-مذهبی خودش را با تحقیق و تفحص حل کند.

از جمله پارانویای جمهوری اسلامی، می‌توان به باور به وارد شدن یهودیان به مذهب اسلام و تحریف و فرقه‌سازی این مذهب اشاره کرد. این اصطلاح را مسلمانان به اسم '''اسرائیلیات''' نامیده‌اند. آنها می‌پندارند که یهودیان قادر هستند با برنامه‌ریزی از قبل، به طور ظاهری مسلمان شده، در حالی که باطناً به آئین یهود اعتقاد دارند و دروغ‌هایی را به پیامبران و امامان مسلمانان وارد کنند و باعث شوند تا مردم مسلمان از اعتقاداتشان منحرف شوند. این اعتقاد البته ریشه در قرآن هم داشته است. در آنجایی که قرآن می‌گوید «هر آن دشمنترین انسان‌ها نسبت به اسلام را در میان مشرکین و یهودیان بینی»، باعث شده تا مسلمانان تمام مشکلات دنیوی و کج‌روی های فرقه‌های تشکیل شده از اسلام (که فرقه ظاله نامیده می‌شود) را به اسم یهودی‌ها تمام می‌کنند.

=== شکل‌گیری تقابل جمهوری اسلامی ایران و اسرائیل ===

تقابل جمهوری اسلامی ایران و اسرائیل یکی از مؤلفه‌های مهم سیاست خارجی جمهوری اسلامی از نخستین سال‌های پس از انقلاب ۱۳۵۷ بود. این تقابل تنها به اختلافات مذهبی محدود نبود و مجموعه‌ای از عوامل ایدئولوژیک، سیاسی و منطقه‌ای در شکل‌گیری آن نقش داشتند. رهبران جمهوری اسلامی، مسئله فلسطین و مخالفت با اسرائیل را بخشی از سیاست خارجی جدید ایران می‌دانستند و در مقابل، اسرائیل نیز جمهوری اسلامی را به‌تدریج به عنوان یکی از تهدیدهای اصلی امنیتی خود در منطقه در نظر گرفت.

در ادبیات رسمی جمهوری اسلامی، مخالفت با اسرائیل تا حدی با برداشت‌هایی از آیات قرآن درباره مقابله با کسانی که مسلمانان را از سرزمین و خانه‌هایشان بیرون رانده‌اند پیوند داده شد. با این حال، ریشه‌های سیاست جمهوری اسلامی در قبال اسرائیل را نمی‌توان صرفاً به یک برداشت قرآنی نسبت داد؛ مواضع ضداسرائیلی در میان برخی جریان‌های سیاسی و مذهبی ایران پیش از انقلاب نیز وجود داشت و پس از انقلاب با ایدئولوژی جدید حکومت و تحولات منطقه‌ای درهم آمیخت.

یکی از نخستین اقدامات حکومت جدید در این زمینه، قطع روابط رسمی ایران و اسرائیل بود. پس از انقلاب، ساختمان نمایندگی اسرائیل در تهران در اختیار سازمان آزادی‌بخش فلسطین (PLO) قرار گرفت و در سال ۱۳۵۸ به عنوان نمایندگی فلسطین مورد استفاده قرار گرفت. یاسر عرفات، رهبر سازمان آزادی‌بخش فلسطین، نیز در همان سال به تهران سفر کرد. این اقدامات نشان‌دهنده تغییر اساسی سیاست خارجی ایران در قبال مسئله فلسطین و اسرائیل بود.

در سال‌های نخست جمهوری اسلامی، سیاست منطقه‌ای ایران تحت تأثیر جنگ ایران و عراق نیز قرار داشت. عراق در شهریور ۱۳۵۹ به ایران حمله کرد و جنگ تا سال ۱۳۶۷ ادامه یافت. در همین دوره، در خرداد ۱۳۶۱، نیروهای ایرانی عملیات بیت‌المقدس را به پایان رساندند و خرمشهر را بازپس گرفتند. اندکی بعد، در ۶ ژوئن ۱۹۸۲، اسرائیل عملیات نظامی گسترده‌ای را در لبنان آغاز کرد. هدف اعلام‌شده اسرائیل، که در اسناد سازمان ملل نیز ثبت شده، دور کردن نیروهای فلسطینی و حملات آنان از مرزهای شمالی اسرائیل بود؛ نیروهای اسرائیلی در جریان این عملیات وارد بخش‌های وسیعی از لبنان شدند و تا اطراف بیروت پیشروی کردند.

تهاجم اسرائیل به لبنان، توجه حکومت ایران را که درگیر جنگ با عراق بود، به جبهه لبنان نیز جلب کرد. در میان برخی نیروهای سیاسی و نظامی جمهوری اسلامی، ایده اعزام نیرو برای مقابله مستقیم با اسرائیل مطرح شد. با این حال، جمهوری اسلامی در سال ۱۳۶۱ تصمیم نگرفت یک جنگ مستقیم گسترده با اسرائیل آغاز کند و جنگ با عراق همچنان اولویت اصلی نظامی کشور باقی ماند. در ادبیات سیاسی جمهوری اسلامی، جمله «راه قدس از کربلا می‌گذرد» بعدها برای توصیف این اولویت مورد استفاده گسترده قرار گرفت؛ یعنی حل مسئله جنگ ایران و عراق و رسیدن به پیروزی در آن، مقدم بر ورود مستقیم ایران به جنگ با اسرائیل تلقی می‌شد.

در عین حال، ایران در لبنان حضور نظامی و سازمانی پیدا کرد. سپاه پاسداران نیروهایی را به سوریه و لبنان اعزام کرد و بخشی از نیروهای شیعه لبنانی تحت آموزش و حمایت ایران قرار گرفتند. این نیروها در شکل‌گیری هسته اولیه حزب‌الله لبنان نقش داشتند. حزب‌الله در اوایل دهه ۱۹۸۰ در شرایطی شکل گرفت که لبنان درگیر جنگ داخلی و اشغال بخش‌هایی از خاک خود توسط اسرائیل بود. گروه‌های مختلف شیعه لبنان، از جمله افرادی که پیش‌تر با جنبش امل ارتباط داشتند، در روند شکل‌گیری این سازمان مشارکت کردند. بنابراین، حزب‌الله را نمی‌توان صرفاً به عنوان سازمانی که مستقیماً توسط ایران «ساخته شد» توصیف کرد؛ بلکه شکل‌گیری آن حاصل تعامل میان نیروهای شیعه لبنانی، شرایط داخلی لبنان، حضور اسرائیل و حمایت مالی، آموزشی و سازمانی ایران بود.

سپاه پاسداران در این روند نقش مهمی ایفا کرد. نیروهای ایرانی در دره بقاع لبنان مستقر شدند و به آموزش و سازمان‌دهی نیروهای شیعه پرداختند. این ارتباط در سال‌های بعد به یکی از مهم‌ترین پایه‌های نفوذ منطقه‌ای ایران تبدیل شد.

حزب‌الله در دهه ۱۹۸۰ به انجام عملیات مسلحانه علیه نیروهای اسرائیلی و همچنین نیروهای خارجی حاضر در لبنان پرداخت. این سازمان در سال ۱۹۸۵ نخستین بیانیه سیاسی مهم خود را منتشر کرد و در آن بر وفاداری خود به رهبر جمهوری اسلامی ایران و مخالفت با حضور اسرائیل و قدرت‌های غربی در لبنان تأکید کرد. در ادامه، فعالیت نظامی حزب‌الله یکی از عوامل مؤثر در افزایش هزینه حضور اسرائیل در جنوب لبنان شد. اسرائیل در سال ۲۰۰۰ نیروهای خود را از بیشتر مناطق اشغالی جنوب لبنان خارج کرد؛ حزب‌الله این خروج را نتیجه مقاومت خود دانست، در حالی که درباره عوامل مؤثر بر تصمیم اسرائیل، دیدگاه‌های متفاوتی وجود دارد.

در همین دوره، یکی از رویدادهای مهم و همچنان مورد اختلاف، ناپدید شدن چهار ایرانی در لبنان بود. در تیر ۱۳۶۱، احمد متوسلیان، وابسته نظامی ایران، محسن موسوی، کاردار سفارت ایران در بیروت، تقی رستگارمقدم و کاظم اخوان، خبرنگار، در نزدیکی ایست بازرسی برباره در شمال لبنان متوقف و ناپدید شدند. درباره سرنوشت آنان روایت‌های متفاوتی وجود دارد. ایران طی سال‌های بعد اسرائیل را نیز در این ماجرا مسئول دانست، در حالی که گزارش‌های دیگر، نیروهای مسلح لبنانی را عامل ربایش معرفی کرده‌اند. سرنوشت نهایی این چهار نفر هیچ‌گاه به شکل قطعی روشن نشد و به همین دلیل، نسبت دادن مسئولیت قطعی این حادثه به یک طرف، از نظر تاریخی نیازمند احتیاط است.

در نتیجه، رابطه ایران و اسرائیل در دهه ۱۳۶۰ به تدریج از مخالفت سیاسی و ایدئولوژیک به نوعی تقابل منطقه‌ای تبدیل شد. ایران از گروه‌های مسلحی مانند حزب‌الله حمایت می‌کرد و اسرائیل نیز فعالیت این گروه‌ها و گسترش نفوذ ایران در لبنان را تهدیدی علیه امنیت خود می‌دانست. به همین دلیل، لبنان به یکی از نخستین عرصه‌های مهم رویارویی غیرمستقیم ایران و اسرائیل تبدیل شد. با این حال، اصطلاح «اولین جنگ نیابتی ایران و اسرائیل» بیشتر یک توصیف تحلیلی است تا عنوانی رسمی برای یک جنگ مشخص؛ زیرا رابطه دو کشور و استفاده از نیروهای همسو در منطقه، به تدریج و طی چند مرحله شکل گرفت و حزب‌الله نیز سازمانی لبنانی با ساختار و تصمیم‌گیری مستقل، هرچند با حمایت گسترده ایران، بود.

=== تقابل ایران و ایالات متحده و ارتباط آن با مسئله اسرائیل ===

تقابل جمهوری اسلامی با اسرائیل از همان ابتدا با رابطه ایران و ایالات متحده نیز ارتباط پیدا کرد. حکومت پهلوی روابط نزدیکی با ایالات متحده داشت و پس از انقلاب، بخش قابل توجهی از نیروهای سیاسی انقلابی، آمریکا را حامی اصلی حکومت پیشین و یکی از قدرت‌های پشتیبان اسرائیل در منطقه می‌دانستند. علاوه بر جریان‌های اسلام‌گرا، گروه‌های چپ و برخی نیروهای ملی‌گرا نیز در سال‌های پیش و پس از انقلاب مواضع ضدآمریکایی داشتند.

یکی از عوامل تشدیدکننده این تنش، ورود محمدرضا شاه پهلوی به ایالات متحده در مهر ۱۳۵۸ برای دریافت درمان پزشکی بود. در ایران این اقدام با نگرانی از احتمال تکرار رویدادهایی مانند کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ و بازگشت شاه به قدرت همراه شد. در چنین فضایی، گروهی از دانشجویان اسلام‌گرا که خود را «دانشجویان پیرو خط امام» می‌نامیدند، در ۱۳ آبان ۱۳۵۸ سفارت ایالات متحده در تهران را اشغال کردند و کارکنان آن را به گروگان گرفتند. اسناد تاریخی ایالات متحده نیز نشان می‌دهند که بیش از ۵۰ آمریکایی در این بحران به گروگان گرفته شدند و این وضعیت ۴۴۴ روز ادامه پیدا کرد.

اشغال سفارت ابتدا از سوی دولت موقت بازرگان با مخالفت روبه‌رو شد و در ادامه، حمایت آیت‌الله خمینی از اقدام دانشجویان موجب شد اشغال سفارت به یک بحران طولانی‌مدت در روابط دو کشور تبدیل شود. مهدی بازرگان و دولت موقت پس از آن استعفا کردند. از سوی دیگر، دولت آمریکا در ۱۴ نوامبر ۱۹۷۹ دارایی‌های دولت ایران و بانک مرکزی ایران در ایالات متحده را مسدود کرد. این اقدام بخشی از مجموعه اقدامات اقتصادی و سیاسی آمریکا در واکنش به بحران گروگان‌گیری بود.

مقام‌های جمهوری اسلامی و دانشجویان اشغال‌کننده سفارت، اقدام خود را با مجموعه‌ای از عوامل توجیه می‌کردند؛ از جمله سابقه حمایت آمریکا از حکومت پهلوی، روابط واشنگتن با اسرائیل، پذیرش شاه در آمریکا و نگرانی از دخالت احتمالی ایالات متحده در تحولات داخلی ایران. در مقابل، دولت آمریکا اشغال سفارت و گروگان‌گیری دیپلمات‌ها را نقض حقوق دیپلماتیک و تعهدات بین‌المللی می‌دانست. بنابراین، برای بررسی تاریخی این رویداد، بهتر است انگیزه‌ها و استدلال‌های هر دو طرف از یکدیگر تفکیک شوند و توجیهات سیاسی یک طرف به عنوان واقعیت قطعی تاریخی ارائه نشوند.

بحران گروگان‌گیری در نهایت به یکی از نقاط عطف روابط ایران و آمریکا تبدیل شد و روابط دیپلماتیک دو کشور را برای دهه‌های بعد دگرگون کرد. در همین چارچوب، مخالفت جمهوری اسلامی با اسرائیل نیز به تدریج با تقابل گسترده‌تر آن با ایالات متحده و سیاست‌های آمریکا در خاورمیانه پیوند خورد. از دهه ۱۳۶۰ به بعد، این سه موضوع ــ حمایت ایران از گروه‌های فلسطینی و لبنانی، مخالفت با اسرائیل و تقابل با آمریکا ــ به عناصر مرتبط اما متمایز سیاست خارجی جمهوری اسلامی تبدیل شدند.

===بحران اقتصادی===
وقوع انقلاب در سال ۱۳۵۷، پایان ارز تک نرخی و آغاز دوره‌ای از جهش‌های پیاپی ارزی در ایران بود که باعث شد نرخ دلار آمریکا تا سال ۱۴۰۰ به بیش از چهار هزار برابر برسد. نرخ غیررسمی ارز که در پایان سال ۸۹ به ۱۰۳۳۷ ریال رسیده بود، از ماه‌های آغازین سال ۱۳۹۰ وارد یک جهش شد. افزایش مداوم نرخ ارز در ایران پس از انقلاب ۱۳۵۷ ایران آغاز شد و در دوران ریاست جمهوری محمود احمدی‌نژاد و پس از هدفمندسازی یارانه‌ها در ایران بین سال‌های ۱۳۹۰ تا ۱۳۹۲ شتاب گرفت.

در ۱۰ مهرماه ۱۳۹۹ قیمت دلار به ۳۰ هزار تومان رسید و قیمت سکه تمام بهار آزادی از مرز ۱۵ میلیون و ۲۰۰ هزار تومان گذشت. نرخ دلار آمریکا که در اوایل سال ۱۴۰۳ حدود ۶۰ هزار تومان بود، در پی حملهٔ موشکی و پهپادی ایران به اسرائیل، در روز ۲۶ فروردین ۱۴۰۳ از ۷۰ هزار تومان عبور کرد. افزایش نرخ ارز تداوم پیدا کرد و در بهمن ۱۴۰۳ نرخ دلار آمریکا در بازار آزاد ایران از ۹۰ هزار تومان عبور کرد. عبدالناصر همتی وزیر اقتصاد دولت پزشکیان بلافاصله پس از تصدی منصب وزارت اقتصاد به حمایت از یکسان‌سازی نرخ ارز و حذف سامانه نیما پرداخت و مدعی شد که این سیاست باعث کاهش قیمت ارز آزاد خواهد شد اما بر خلاف ادعای وی قیمت ارز به شدت افزایش یافت که حتی به انتقاد رسانه‌های اصلاح طلب و شروع فرایند استیضاح وی انجامید. به این ترتیب عبدالناصر همتی از وزارت اقتصاد برکنار شد.

در ۱۸ اردیبهشت ۱۳۹۹، مرکز آمار ایران، نرخ تورم گروه عمده خوراکی‌ها، آشامیدنی‌ها و دخانیات در سال ۱۳۹۸ را ۴۲٫۶ درصد اعلام کرد. در شهریور ۱۳۹۹، آمارهای جدید شرکای اصلی تجاری ایران نشان از افت چشمگیر صادرات ایران به این کشورها داشت و در کل صادرات آن‌ها به ایران نیز کاهش یافته‌بود. این آمار افت کل صادرات ایران به ۱۴۰ میلیون دلار در هفت‌ماهه ۲۰۲۰ را نشان می‌داد که علاوه بر قطع صادرات نفت، فروش کالاهای غیرنفتی ایران به هند نیز به شدت سقوط کرده‌بود. همچنین صادرات ایران به کره جنوبی از ۲٫۱ میلیارد دلار به زیر هفت میلیون دلار سقوط کرد و وارداتش از ۲۸۲ میلیون دلار به ۱۰۵ میلیون دلار کاهش یافت. بدین ترتیب صادرات ایران به کره جنوبی تقریباً قطع شد.

در حین بحران اقتصادی گوشت قرمز دچار کمبود و افزایش بهای چند برابری شد که از میانه سال ۱۳۹۷ شروع و در ماه‌های پایانی پائیز اوج گرفت. بحران گوشت به یکی دیگر از چالش‌های بزرگ دوران دوم دولت حسن روحانی تبدیل شد. بعد از تشدید بحران اقتصادی در ۱۳۹۸، وبسایت تابناک در ۹ تیر ۱۳۹۸ در این زمینه نوشت که افزایش قیمت مسکن عملاً خرید خانه را برای خیلی از مردم دشوار کرده‌است و به همین علت، تعداد معاملات مسکن در تهران در مقایسه با خرداد سال ۱۳۹۷ حدود ۶۰ درصد کاهش داشته‌است. تابناک با اشاره به افزایش قیمت مسکن در ۱۵ ماه گذشته (از تیر ۹۸) افزود که هر ماه، مردم برای خرید و حتی اجاره یک سرپناه برای زندگی خود، «ناامیدتر از ماه قبل می‌شوند». این گزارش حاکیست که در برخی شهرها مانند کرمان، به دلیل افزایش اجاره بها و قیمت مسکن، «مردم کانکس‌ها را به عنوان سرپناهی برای خود انتخاب کرده‌اند». با بالا گرفتن وضعیت ناپایدار اقتصادی و تعطیلی بسیاری از کارخانه‌جات و صنایع تولیدی کشور به دلیل کمبود مواد اولیه و عدم اختصاص ارز وارداتی از طرف دولت و همچنین احتکار کالاهای ضروری از طرف افراد سودجو که به منجر به کم شدن این کالاها در بازار شده‌بود، در سال ۱۳۹۷ قیمت برخی از کالاهای اساسی و ارزاق عمومی مردم رشد چند برابری پیدا کرد و برخی از گزارش‌ها حاکی از آن بود که مردم برای خرید این کالاها به فروشگاه‌های بزرگ و زنجیره‌ای هجوم آورده‌اند و قفسه‌ها را خالی کرده‌اند. قیمت انواع خودرو نیز در بازار ایران به شدت افزایش یافت.

بر اساس آمار رسمی، تعداد بیکاران ایران بین سه تا سه و نیم میلیون نفر است اما کارشناسان، آمار بیکاران را بیشتر از چهار میلیون نفر برآورد می‌کنند. هر ساله، دست کم حدود هشتصد هزار نفر، وارد بازار کار ایران می‌شوند و ایران توان کافی برای پاسخگویی به این حجم از متقاضیان کار را ندارد. اقتصاد ایران یک اقتصاد ترکیبی، شامل یک بخش دولتی بزرگ است که در حدود ۶۰ درصد آن به شیوهٔ متمرکز و دستوری اداره می‌شود.

===رونق شعایر اسلامی===
[[پرونده:Flag of Iran.svg|thumb|250px|پرچم کنونی ایران یک نشان الله در وسط دارد]]

تعداد مساجد (حدود ۳ برابر دوره پهلوی)، نمازخانه‌ها و وضوخانه‌های بین‌راهی در ایران افزایش یافته است. همچنین در جمهوری اسلامی تعداد امام‌زاده‌ها افزایش چشمگیری پیدا کرد (حدود ۷ برابر دوره پهلوی). در فیلم‌های تلویزیونی و سینمایی بازیگران زن با حجاب و روسری و چادر ظاهر شدند و با روزه‌خواری در روزهای ماه رمضان برخورد شدید شد. کتاب‌های دینی در مدارس افزایش یافت. افزایش مجازات‌های به شیوه اسلامی، جدا کردن دختر و پسر در مکان‌های مختلف، افزایش جشن‌ها و عزاداری‌های اسلامی، ... از ویژگی‌های بارز جمهوری اسلامی بوده است.

==حمله اسرائیل به ایران (۱۴۰۴)==
موضع خصمانه حکومت جمهوری اسلامی ایران در قبال اسرائیل و آمریکا پس از انقلاب ۱۳۵۷، به حمایت پنهانی جمهوری اسلامی از حزب‌الله در جریان درگیری‌های جنوب لبنان (۲۰۰۰–۱۹۸۵) و در سال ۲۰۰۵ به یک درگیری منطقه‌ای نیابتی تبدیل شد. در سال ۲۰۰۶، جمهوری اسلامی به‌طور فعال در حمایت از حزب‌الله در طول جنگ اسرائیل و لبنان مشارکت داشت و به موازات آن حمایت از حماس و جهاد اسلامی فلسطین را آغاز کرد. از طرف دیگر، اسرائیل با استفاده از چندین شبه نظامی در داخل ایران، یک کمپین برای آسیب رساندن به برنامه هسته‌ای ایران آغاز کرد. با شروع جنگ داخلی سوریه، درگیری‌ها بالا گرفت و تا سال ۲۰۱۸ به جنگ مستقیم جمهوری اسلامی و اسرائیل تبدیل شد. 

جمهوری اسلامی حمایت قابل توجهی از حزب‌الله، حماس، و جنبش جهاد اسلامی فلسطین می‌کند، در حالی که اسرائیل از سازمان مجاهدین خلق ایران حمایت می‌کند و به‌طور مستقیم ترور و حمله به اهداف مرتبط با جمهوری اسلامی انجام داده است. اسرائیل همچنین حملات سایبری علیه ایران را انجام داده و علناً از اقدام نظامی بین‌المللی علیه جمهوری اسلامی دفاع می‌کند.

در ۲۳ خرداد ۱۴۰۴، نیروی هوایی اسرائیل به چندین نقطه در سراسر ایران حملاتی انجام داد. این حملات با نام رمز عملیات ''شیر برخاسته'' که توسط نیروهای دفاعی اسرائیل و موساد انجام شد، تأسیسات هسته‌ای، پایگاه‌های نظامی، مناطق مسکونی و منازل مقامات ارشد نظامی را هدف قرار داد. ایران در پاسخ به حملات، مجموعه‌ای از موشک‌های بالستیک و پهپادها را به سوی اسرائیل پرتاب کرد اما به دلیل وجود سانسور شدید خبری، رسانه‌های اسرائیلی خسارت‌ها و تلفات این حمله‌ها را به طور کامل اعلام نکردند.

در طی روزهای جنگ، مقامات ایرانی پروازها در فرودگاه بین‌المللی امام خمینی را تعلیق کردند. بلافاصله پس از شروع حملات، ساکنان تهران به‌صورت گسترده شروع به ترک شهر کردند. سخنگوی نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران، ابوالفضل شکارچی، وعدهٔ انتقام از اسرائیل و ایالات متحده را داد. سرانجام ایران و اسرائیل با میانجی‌گری آمریکا و قطر با یک آتش‌بس دوجانبه در ۳ تیر ۱۴۰۴ موافقت کردند.

==اعتراضات مردمی در دوران جمهوری اسلامی==
جنبش‌های اعتراضی مختلفی در این دوره رخ داده است. 
===نخستین اعتراض‌ها===
حمله به کوی دانشگاه تهران (درگیری میان دانشجویان با نیروهای انتظامی و افراد موسوم به لباس شخصی‌ها در تیرماه ۱۳۷۸)، اعتراضات به نتیجه انتخابات دهم رئیس جمهوری (خرداد و تیر ۱۳۸۸)، اعتراضات دی ۱۳۹۶ (در پی گرانی و سیاست‌های دولت روحانی از مشهد و شهرهای بزرگ شروع شد)، اعتراضات آبان ۱۳۹۸ ایران یا آبان خونین (در پی افزایش قیمت بنزین) و اعتراضات شهریور ۱۴۰۱ (در پی کشته‌شدن مهسا امینی) از جمله بزرگ‌ترین اعتراضات مردمی این دوره است. اعتراض‌های ضدحکومتی ۱۳۸۸ تا ۱۴۰۱ در ایران، کشته‌های بسیاری بر جا گذاشتند و در جدیدترین آن‌ها رژیم جمهوری اسلامی اقدام به فیلترینگ گسترده اینترنت و شبکه‌های اجتماعی نمود. پس از رقم خوردن اعتراضات شهریور ۱۴۰۱، یک گروه مخالف به نام جوانان محلات تهران شکل گرفت.

===جنبش مهسا===
اعتراض‌های سراسری ۱۴۰۱ در پی کشته‌شدن مهسا امینی در عرض چند روز به تمام ۳۱ استان و به بیش از ۱۰۰ شهر ایران گسترش یافت. حمله به دانشگاه صنعتی شریف نیز از دیگر مواردی بود که در طول اعتراضات رخ داد که تعدادی تنبیه بدنی و حدود ۴۰–۳۰ دانشجو بازداشت شدند. در جمعه سیاه زاهدان حدود ۹۰ نفر کشته شدند.  در کشورهای دیگر نیز عده زیادی در حمایت از خیزش مردم ایران تجمع‌های اعتراضی برگزار کردند. شماری از چهره‌های سرشناس هنری، فرهنگی و ورزشی ایران و فراتر از ایران از اعتراضات سراسری ۱۴۰۱ ایران حمایت کردند. شمار بازیگرانی که از معترضان حمایت کرده‌اند به اندازه‌ای بود که صدا و سیمای ایران برای پخش و بازپخش تعداد زیادی از مجموعه‌ها و فیلم‌های تلویزیونی دچار مشکل شد.

نیروهایی از نیروی انتظامی، سپاه پاسداران و نیروی زمینی ارتش که زیرمجموعه ستاد کل نیروهای مسلح هستند در سرکوب معترضان در پی کشته‌شدن مهسا امینی نقش داشته‌اند. سپاه پاسداران انقلاب اسلامی جدای از نیروهای خودش از نیروهای بسیج نیز استفاده کرده‌است. همچنین از لباس‌شخصی‌ها و گروهی به نام نیروهای خودجوش سرزمین‌های اسلامی نیز استفاده شده‌است. نیروهای سرکوب جمهوری اسلامی برای سرکوب شهروندان در این اعتراضات از ابزارهای گوناگون مانند باتون، باتون برقی، اسلحه دستی و تفنگ جنگی و همچنین از خشونت، یورش به منازل مسکونی، شلیک مستقیم به شهروندان، آسیب رساندن به اموال عمومی و خصوصی مردم از جمله خودروها و مغازه‌ها استفاده کرد. رژیم جمهوری اسلامی تعدادی از معترضان را بازداشت و تعدادی از آن‌ها از جمله محسن شکاری، میلاد زهره‌وند و مجیدرضا رهنورد را که در اعتراضات حضور فعال داشتند اعدام کرد.

===اعتراضات دی ۱۴۰۴ ===
اعتراضات دی ۱۴۰۴ ایران موج گسترده‌ای از تجمع‌های اعتراضی و اعتصاب‌های ضد حکومتی در ایران است که از ۷ دی ۱۴۰۴ در تهران آغاز شد و در ادامه به سایر شهرهای ایران گسترش یافت. این اعتراضات در شرایطی رخ داد که ارزش ریال به کمترین میزان خود در طول تاریخ رسیده بود و بیکاری جوانان و فقر مردم به شدت افزایش یافته بود. معترضان با تجمعات علنی، سر دادن شعارهای ضد دولتی و ادامه اعتصاب‌ها برای روز دوم، هم‌زمان با رویدادهایی مانند استعفای رئیس کل بانک مرکزی، اعتراض خود را ادامه دادند. افراد لباس شخصی برای سرکوب معترضان از انواع تجهیزات مانند دشنه، سلاح گرم، گاز اشک‌آور، تونفا و شوکر استفاده کردند. افراد لباس شخصی در روزهای تظاهرات جلوی شهروندان عادی و خودروهایی را که در مسیر بودند گرفته و ضمن توهین به آن‌ها، مدارک شناسایی‌شان را چک می‌کردند. همچنین آن‌ها جلوی شهروندان عادی را به بهانه عکسبردای یا فیلمبرداری با گوشی می‌گرفتند و گوشی موبایل آن‌ها را چک می‌کردند. بسیاری از ماموران لباس شخصی و افسران نظامی از ترس شناسایی شدن توسط شهروندان، از کلاه و ماسک استفاده می‌کردند. در شهرهای بزرگ، از ماشین آب‌پاش برای سرکوب معترضان استفاده کردند. شاتگان‌های کالیبر ۱۶، کلاشنیکف، شاتگان Escort MPA-TS و تفنگ دراگونوف از پر کاربردترین تفنگ‌های استفاده شده توسط نیروهای سرکوبگر وابسته به حکومت بود.

علاوه بر جوانان بیکار، کاسبان بازار، دانشجویان دانشگاه‌ها، زنان خانه‌دار، ... در این اعتراضات حضور فعال داشتند. در شامگاه روز چهارم، معترضان در شهر اسدآباد استان همدان یک ساختمان را به آتش کشیدند، که بر اساس ادعای برخی گزارش‌ها، سازه مورد نظر، پایگاه نیروهای شبه‌نظامی بسیج بوده است.  تشکل‌ها و فعالان دانشجویی در دانشگاه‌های امیرکبیر، بهشتی و تهران با صدور بیانیه‌هایی جداگانه، از دانشجویان خواستند با تجمع و اعلام همبستگی، به موج اعتراض‌ها بپیوندند. اولین معترض کشته‌شده، جوان ۲۶ ساله‌ای به نام امیرحسام خدایاری‌فرد بود که در استان لرستان کشته شد. شرکت‌کنندگان در تجمعات و راهپیمایی‌ها شعارهایی را سر دادند که بازتاب‌دهندهٔ ترکیبی از مطالبات اقتصادی، اجتماعی و سیاسی بود. شعارهایی علیه رهبر جمهوری اسلامی مانند «مرگ بر خامنه‌ای» از رایج‌ترین شعارهای سیاسی در تجمعات بود. معترضان ویدئوهای بسیاری از نیروهای سرکوبگر که با توسل به زور در خیابان‌ها مردم را می‌زدند منتشر کرده‌اند. در مسیرهای منتهی به محل درگیری معترضان و سرکوب‌گران، بوق خودروها و وسایل نقلیه به نشانه اعتراض شهرهای ایران را در بر می‌گرفت.

فاطمه مهاجرانی سخنگوی دولت با تأکید بر اینکه معترضان فرزندان ما هستند، اظهار کرد: با دستور رئیس‌جمهوری همه وزارتخانه‌ها و دستگاه‌ها متناسب با وظایف خود موظف شده‌اند برای گفت‌وگو و پیگیری مطالبات مردم اقدام کنند. دولت ایران در واکنش به ادامه اعتراضات گسترده سراسری، دسترسی به اینترنت را در بسیاری از نقاط کشور قطع یا به‌طور جدی محدود کرد. ده‌ها نفر در این اعتراضات کشته و هزارن نفر مجروح شدند. همچنین نیروهای امنیتی در شهرهای مختلف از جمله اسفراین، دهلران، ایذه، بَغ‌ملَک و کرمانشاه معترضانی را بازداشت کردند، از جمله زنان، جوانان و افرادی از اقوام مختلف. گزارش‌هایی نیز از بازداشت چند دانشجو در دانشگاه‌ها و مراکز آموزشی منتشر شده است، هرچند رسانه‌های رسمی تعداد دقیق و هویت همهٔ بازداشت‌شدگان را اعلام نکرده‌اند.

از ۱۸ دی ۱۴۰۴، اینترنت در ایران به‌طور سراسری قطع شد و این قطعی تا ۷ بهمن ادامه داشت. حوالی ساعت ۸ شب روز پنجشنبه ۱۸ دی در پی فراخوان رضا پهلوی میلیون‌ها نفر در تمام شهرهای ایران وارد خیابان‌ها شدند و طبق اعلام نت بلاکس از ساعت ۷ شب به مرور اینترنت در سراسر کشور قطع شد. در روز یکشنبه ۲۱ دی ۱۴۰۴، اعتراض‌ها و واکنش‌هایی در چندین شهر ایران گزارش شد. در جریان مراسم خاکسپاری تعدادی از معترضانی که در روزهای گذشته کشته شده بودند، نیروهای امنیتی با گاز اشک‌آور و اسلحه پینت‌بال به خانواده‌ها و شرکت‌کنندگان حمله کردند و در این مراسم شعارهای ضدحکومتی سر داده شد. در بندرعباس، جمعیت قابل توجهی از معترضان به خیابان‌ها آمدند و در شیراز، کسبه دست به اعتصاب زدند تا همراهی خود با خیزش‌های مردمی را نشان دهند. در ۲۵ دی، قوهٔ قضاییه جمهوری اسلامی اعلام کرد برای عرفان سلطانی، معترض ۲۶ ساله بازداشت‌شده، حکم اعدام صادر نشده است. در ۲۶ دی، تجمع‌های اعتراضی در استرالیا (در شهرهایی از جمله ملبورن و کرایست‌چرچ) در حمایت از معترضان ایران برگزار شد. در روز یکشنبه ۲۸ دی، ایرانیان مقیم کشورهای مختلف، از جمله ایالات متحده، کانادا، آلمان و اتریش، در حمایت از مردم ایران، تجمع و راهپیمایی برگزار کردند و شعارهایی همچون «مرگ بر خامنه‌ای» و «جاوید شاه» سر دادند.

در روزهای بعد، حکومت با خشونت سیاسی مراسم دفن کشته‌شدگان را سرکوب کرد و علاوه بر معترضانی که در خیابان بازداشت کرده بود عده‌ای دیگر از آن‌ها را در خانه‌هایشان دستگیر کرد و به بازداشتگاه برد. اگرچه تعداد دقیق کشته‌شده‌ها بر اثر شلیک گلوله و ضرب و شتم مشخص نیست اما منابع مختلف ارقامی بین حدود ۳٬۴۰۰ نفر تا بیش از ۳۳٬۰۰۰ نفر را اعلام کرده‌اند. بر اساس گزارش‌های منتشرشده از سوی برخی اعضای کادر درمان، در جریان اعتراضات فشارهای امنیتی بر مراکز درمانی افزایش یافته و در مواردی پرونده‌های پزشکی مجروحان و کشته‌شدگان دستکاری شده است تا علت مرگ‌ها تغییر داده شود. یک پزشک در تهران نیز گفته است که نیروهای امنیتی «برای کشتن شلیک می‌کردند» و یک امدادگر در تهران نیز گزارش داده که «شلیک مستقیم به سرِ جوان‌ها و حتی به قلب‌شان» انجام شده است. علاوه بر این، شهادت‌های متعددی نشان می‌دهد که نیروهای امنیتی ایران به بیمارستان‌ها یورش برده و معترضان بستری‌شده را بازداشت کرده‌اند و در مواردی نیز آنان را اعدام کرده‌اند. بر اساس گزارش‌ها بیش از ۴۰ هزار شهروند ایرانی در بازداشت به سر می‌برند که رقمی بی‌سابقه در ایران است.
==حمله فلسطین اشغالی و آمریکا به ایران==
{{اصلی|جمهوری اسلامی ایران/حمله آمریکا-فلسطین اشغالی به ایران}}

== پانویس ==
{{پانویس}}

[[رده:تاریخ ایران]]</text>
      <sha1>le4vhj7kl3gze05qpvq3yhrk432pj7o</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>135882</id>
      <parentid>135881</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T09:54:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vivairan2</username>
        <id>28134</id>
      </contributor>
      <comment>/* حمله فلسطین اشغالی و آمریکا به ایران */</comment>
      <origin>135882</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="63618" sha1="s3g8gqttdqqigng1xw2nrnvnt5cwtpk" xml:space="preserve">
{{تاریخ_ایران}}


== حمله به مدرسه فیضیه ==
{{اصلی|[[تاریخ ایران/جمهوری اسلامی ایران/حمله به مدرسه فیضیه|حمله به مدرسه فیضیه]]}}
&lt;div align=&quot;justify&quot;&gt;
از اولین محرک‌های انقلاب ۵۷ به رهبری آیت الله خمینی می‌توان به مطرح شدن لایحه انجمن‌های ایالتی و ولایتی و نیز لوایح شش‌گانه و انقلاب سفید (شاه و ملت) توسط رژیم پهلوی اشاره نمود که در پی آن روحانیون و در رأس آنها آیت الله خمینی ساکت ننشستند، و نوروز سال ۴۲ را عزای عمومی اعلام کردند. رژیم پهلوی و عاملان حکومت پهلوی نیز ساکت نماندند و در تاریخ ۲ فروردین ۱۳۴۲ اقدام به سرکوب مدرسه فیضه قم کردند که در پی آن چند تن از طلبه‌ها کشته شدند.
&lt;/div&gt;

== کاپیتولاسیون و تبعید روح‌الله خمینی ==
[[پرونده:Tehran Mosavvar - Issue 27 - Page 20 (crop 02).jpg|بندانگشتی|صحنه‌هایی از جامعه ایران در اوایل انقلاب، اجرای تنبیه توسط کمیته]]
در ۲۵ دی ۱۳۴۲ برابر با ۱۵ ژانویه ۱۹۶۴ دولت علم قانون اجازه استفاده مستشاران آمریکایی در ایران از مصونیت‌ها و معافیت‌های قرارداد وین را که برای کارمندان اداری و فنی نوشته شده بود به مجلس سنا برد. در این میان اسدالله علم از پست خود کناره‌گیری کرد و حسنعلی منصور در فروردین ۱۳۴۴ نخست وزیر شد. 

روح‌الله خمینی جلسه‌ای با حضور علمای مذهبی قم تشکیل داد و پس از آن نمایندگانی را به شهرها برای اعتراض به این قانون فرستاد. در سخنرانی خمینی در چهارم آبان ۱۳۴۳ در قم، وی این قانون را احیای کاپیتولاسیون در ایران نامید. سخنرانی خمینی با این جملات آغاز شد:

... عزت ما پایکوب شد، عظمت ایران از بین رفت، عظمت ارتش ایران را پایکوب کردند. قانونی را به مجلس بردند که در آن ما را ملحق کردند به پیمان وین... که تمام مستشاران نظامی آمریکا با خانواده‌هایشان، با کارمندهای فنی‌شان با کارمندان اداری‌شان، با خدمه‌شان... از هر جنایتی که در ایران بکنند، مصون هستند. ملت ایران را از سگ‌های آمریکا پست‌تر کردند. چنان‌چه کسی سگ آمریکایی را زیر بگیرد از او مؤاخذه می‌کنند اگر شاه ایران یک سگ آمریکایی را زیر بگیرد مؤاخذه می‌کنند. چنان چه یک آشپز آمریکایی شاه ایران را زیر بگیرد، بزرگ‌ترین مقام را زیر بگیرد، هیچ‌کس حق تعرض ندارد. آقا من اعلام خطر می‌کنم، ای ارتش ایران من اعلام خطر می‌کنم، ای سیاسیون ایران من اعلام خطر می‌کنم... والله گناهکار است کسی که فریاد نکند. ای سران اسلام به داد اسلام برسید. ای علمای نجف به داد اسلام برسید. ای علمای قم به داد اسلام برسید...

پس از این سخنرانی خمینی در تاریخ ۱۳ آبان ۱۳۴۳ دستگیر و با پا درمیانی رییس ساواک وقت متعاقبا به ترکیه تبعید شد.

==انقلاب ضد پهلوی==
&lt;div align=&quot;justify&quot;&gt;
«انقلاب ۱۳۵۷ ایران» که به آن «انقلاب اسلامی» نیز گفته می‌شود، قیامی بود به رهبری روح‌الله خمینی و با شرکت اکثریت مردم، احزاب و روشنفکران ایران، که نظام پادشاهی این کشور را سرنگون، و پیش‌زمینهٔ روی کار آمدن نظام جمهوری اسلامی در ایران را فراهم کرد. انقلاب در ۲۲ بهمن سال ۱۳۵۷ به پیروزی رسید و در ادامه آن نظام جمهوری اسلامی ایران به رهبری سید روح‌الله خمینی شکل گرفت.
&lt;/div&gt;
==کودتای نوژه (۱۳۵۹)==
در ۱۸ تیرماه ۱۳۵۹ این کودتا که مرکز فرماندهی آن در همدان بود با هدف حملهٔ هوایی به منزل روح‌الله خمینی در حسینیهٔ جماران و کشتن او و سپس حمله به برج مراقبت فرودگاه مهرآباد طراحی شده بود. این کودتا که به فرماندهی سعید مهدیان (یک فرماندهِ پیشین نیروی هوایی ایران) قرار بود انجام شود لو رفت و عوامل آن دستگیر و مجازات شدند.

== جنگ ایران و عراق (۱۳۵۹) ==
به دنبال تثبیت انقلاب و پاکسازی ارتش ایران از طرفداران محمدرضا پهلوی و همچنین فرار برخی از ایرانی‌ها (مانند شاپور بختیار) به عراق و دادن مشاوره به صدام حسین، روابط بین دو کشور ایران و عراق تیره شد. از طرفی صدام حسین عرب‌های خوزستانی را تحریک به شورش و استقلال می‌کرد و از طرفی خمینی شیعیان عراقی را تحریک به قیام علیه حکومت صدام حسین می‌کرد. در نهایت با استمرار دعوای قدرت بین بنی صدر و مجاهدین خلق از یکسو و خمینی و حزب جمهوری اسلامی از سوی دیگر، صدام حسین جنگ با ایران را با پاره کردن قرارداد الجزایر آغاز کرد.

گر چه در ۳ خرداد ۱۳۶۱ شمسی، ایرانی‌ها توانستند نیروهای عراقی را به مرز پس برانند، ولی قدرت‌طلبی جمهوری اسلامی ایران باعث شد جنگ را ادامه دهند و از مذاکره سیاسی به منظور آتش‌بس سریع، خودداری کنند.

آخوندها که نیاز به سرکوب گسترده مخالفان داخلی داشتند، جنگ را نعمت الهی دانستند و آن را تا سال ۱۳۶۷ ادامه دادند.

== بحران‌های ایران پس از انقلاب ۱۳۵۷ ==
[[پرونده:Teheran Metro women only.jpg|250px|بندانگشتی|چپ|تفکیک جنسیتی در متروی تهران، ۱۳۹۶ هجری خورشیدی]]

یکی از ویژگی‌هایی که منتقدان انقلاب و جمهوری اسلامی به آن اشاره کرده‌اند، گسترش نوعی مذهبی‌گری و تظاهر مذهبی در بخش‌هایی از جامعه و ساختار حکومتی پس از انقلاب است. از دیدگاه این منتقدان، هنگامی که پایگاه اجتماعی و سیاسی افراد تا حد زیادی با میزان نزدیکی آنان به جریان‌های مذهبی و انقلابی ارتباط پیدا کرد، زمینه برای شکل‌گیری رفتارهایی مانند ریا، تظاهر و استفاده ابزاری از مفاهیم مذهبی برای دستیابی به موقعیت اجتماعی و سیاسی فراهم شد. آنان معتقدند که چنین شرایطی به گسترش بی‌اعتمادی و تضعیف برخی ارزش‌های اخلاقی، از جمله صداقت، در بخش‌هایی از جامعه انجامید.
* مثل قوانین صلاحیت برای کاندیدا شدن در مجلس یا ریاست جمهوری یا عضویت در سازمان های دولتی

همچنین، منتقدان جمهوری اسلامی شکل‌گیری شبکه‌های غیررسمی قدرت و دسترسی به رانت را از پیامدهای این وضعیت می‌دانند. به اعتقاد آنان، برخی افراد با نزدیک شدن به مسئولان و افراد بانفوذ، یا از طریق ارتباط با مساجد، محافل مذهبی و نهادهایی مانند بسیج، به اطلاعات، منابع و فرصت‌هایی دسترسی پیدا کردند که برای سایر افراد به همان اندازه در دسترس نبود. این روابط در برخی موارد به دستیابی به مناصب اداری و سیاسی و بهره‌مندی از امتیازات اقتصادی منجر شد. این پدیده در سطوح مختلف اجتماعی، از مناطق روستایی تا شهرهای بزرگ، مشاهده شده و در ادبیات سیاسی و اجتماعی ایران با مفاهیمی مانند «رانت» و «خودی‌گرایی» مورد بحث قرار گرفته است.

از دیدگاه برخی منتقدان، شکل‌گیری چنین شبکه‌هایی به پیدایش گروه‌هایی انجامید که از امتیازات سیاسی و اقتصادی بیشتری برخوردار بودند. این امر، به‌ویژه در مواردی که افراد بر اساس میزان نزدیکی سیاسی و انقلابی خود به ساختار قدرت از فرصت‌های بیشتری برخوردار می‌شدند، به شکل‌گیری احساس نابرابری در میان بخشی از جامعه انجامید. در نتیجه، در کنار طبقات اقتصادی موجود پیش از انقلاب، گروه‌هایی نیز پدید آمدند که موقعیت اجتماعی و اقتصادی آنان تا حدی تحت تأثیر ارتباط با ساختار سیاسی جدید قرار داشت.

این وضعیت در ادامه به یکی از زمینه‌های انتقاد از جمهوری اسلامی تبدیل شد. برخی منتقدان معتقدند فاصله میان شعارهای اولیه انقلاب، به‌ویژه درباره عدالت، مبارزه با فساد و برابری، و عملکرد برخی مسئولان پس از انقلاب، موجب کاهش اعتماد بخشی از جامعه به رهبران و نهادهای حکومتی شد. در میان نسل‌های جوان‌تر نیز این پرسش شکل گرفت که آیا اهداف اعلام‌شده انقلاب با عملکرد حکومت در دهه‌های بعد مطابقت داشته است یا خیر. برخی از منتقدان حتی استفاده گسترده از مفاهیم اسلامی در سیاست را ابزاری برای جلب حمایت مذهبی جامعه و تثبیت قدرت سیاسی دانسته‌اند؛ دیدگاهی که البته از سوی حامیان جمهوری اسلامی رد می‌شود.

از دیگر موضوعات مورد انتقاد، حذف یا محدود شدن تدریجی بسیاری از رقبای سیاسی پس از انقلاب و اختلاف میان برخی عملکردهای حکومت با برداشت‌هایی از قانون اساسی جمهوری اسلامی است. منتقدان، به‌ویژه درباره میزان پاسخگویی نهاد رهبری، عملکرد نهادهای نظارتی و نحوه برخورد با فسادهای اقتصادی، انتقاداتی را مطرح کرده‌اند. به باور آنان، عدم برخورد مؤثر با برخی پرونده‌های بزرگ فساد مالی، در کنار انتشار گسترده اطلاعات از طریق رسانه‌ها و فناوری‌های ارتباطی، موجب افزایش بدبینی بخشی از مردم نسبت به مسئولان شده است.

یکی از پیامدهایی که منتقدان برای این وضعیت برشمرده‌اند، کاهش وابستگی بخشی از جامعه به هویت دینی و افزایش توجه به هویت ملی و ایرانی است. در این دیدگاه، شکاف میان بخشی از جامعه و جریان‌های سیاسی و مذهبی نزدیک به حکومت در طول زمان افزایش یافته و میان نسل‌های مختلف انقلاب نیز اختلاف نظرهایی پدید آمده است. اعتراضات سال‌های ۱۳۸۸ و ۱۳۹۶ را می‌توان از جمله مقاطعی دانست که بخشی از این اختلافات و نارضایتی‌ها به شکل علنی و گسترده در جامعه نمایان شد.

از دیگر پیامدهای اجتماعی مورد بحث پس از انقلاب، گسترش سیاست‌های تفکیک جنسیتی در برخی عرصه‌های اجتماعی و تغییر الگوهای ازدواج و تشکیل خانواده است. منتقدان، بخشی از این تغییرات را با سیاست‌های فرهنگی و اجتماعی جمهوری اسلامی مرتبط می‌دانند؛ هرچند عواملی مانند شرایط اقتصادی، تغییرات جمعیتی و دگرگونی سبک زندگی نیز در تغییر الگوی ازدواج نقش داشته‌اند.

در حوزه سیاست خارجی نیز جمهوری اسلامی با برخی کشورهای منطقه دچار تنش‌های پایدار شد. حمایت مالی، سیاسی و نظامی از برخی گروه‌های شبه‌نظامی و بازیگران غیردولتی در منطقه، که حکومت ایران آن را در چارچوب مقابله با نفوذ آمریکا و اسرائیل و حمایت از متحدان منطقه‌ای خود توجیه می‌کند، از دیگر ویژگی‌های سیاست خارجی جمهوری اسلامی بوده است. منتقدان این سیاست، آن را موجب افزایش تنش‌های منطقه‌ای و صرف منابع قابل توجه کشور در خارج از مرزها می‌دانند. همچنین گسترش روابط ایران با گروه‌های شیعه در کشورهای منطقه، در ادبیات سیاسی با عنوان «هلال شیعی» توصیف شده است؛ اصطلاحی که از سوی برخی تحلیلگران برای اشاره به افزایش نفوذ ایران در مناطق عمدتاً شیعه‌نشین یا دارای جمعیت شیعه در خاورمیانه به کار رفته است.

===بحران جنسی===
[[پرونده:Iranian Girl's presence in the 22 Bahman 2017 rally by Tasnimnew.com01.jpg|بندانگشتی|چپ|حضور دختران جداشده از پسران (با تفکیک جنسی) در راهپیمایی]]

پس از انقلاب ۱۳۵۷ ایران تفکیک بین زنان و مردان در فضاهای عمومی، پررنگ‌تر شد. امروزه در بعضی از مکان‌ها مانند مدارس بین دانش‌آموزان جدایی جنسی وجود دارد اما در بعضی از مکان‌ها مثل دانشگاه‌ها جدایی جنسی وجود ندارد. با ظهور رژیم جمهوری اسلامی جداسازی جنسی در مکان‌های عمومی مثل سواحل و استخرهای شنا در قانون تصریح و تکلیف شده‌است، برای زنان در اتوبوس و مترو قسمت‌های جداگانه‌ای قرار داده شده‌است و به مردان اجازه نمی‌دهند وارد سمت زنانه بشوند. در مترو این اقدام مرد، ایجاد مزاحمت برای بانوان تلقی می‌شود و جرم است. بر اساس قوانین، بخش‌های جداگانه‌ای در جلسات سیاسی، کنفرانس‌ها، مراسم ازدواج و تشییع جنازه باید برای زنان و مردان در نظر گرفته شود. در ادارات و سازمان‌های رژیم جمهوری اسلامی تفکیک جنسی ممکن است در بین کارکنان و دوایر داخلی یک سازمان صورت گیرد، مانند بخش زنان و زایمان یک بیمارستان، یا ممکن است که سازمان به صورت تک جنسی تشکیل شود و به وظایف خاص خود در سطح جامعه بپردازد مانند سرای سالمندان بانوان یا آقایان و کتابخانه‌های تک جنسی پسرانه و دخترانه. کنسرت‌ها و جشن‌های بسیاری به دلیل اختلاط دو جنس توسط عوامل دولتی بسته شدند و با گردانندگان آن‌ها برخورد شد. یکی از فضاهای شهری تک جنسی‌ای که پس از انقلاب ۱۳۵۷ ساخته شده‌اند پارک‌های بانوان هستند: فضایی زنانه به منظور خلق فضاهای امن و دور از دسترس مردان. پارک‌های بانوان در بسیاری از شهرهای ایران ایجاد شده‌است که به مردان اجازه ورود داده نمی‌شود مثل بوستان بهشت مادران در تهران و پارک بانوان صدف اصفهان.

از اوایل دهه هشتاد بحران جنسی در جامعه ایران آغاز شد و به مهمترین آسیب اجتماعی در ایران مبدل شد. از آنجایی که اگر راه درستی برای تخلیه تحریکات جوانی در یک جامعه وجود نداشته باشد، قاعدتاً مسیرهای دیگری باز می‌شود و تحریکات اجتماعی در سطح بالایی باقی نمی‌ماند، بحران جنسی در ایران شکل گرفت. از مصادیق بحران جنسی در این سال‌ها می‌توان به دگرباشی جنسی، انحرافات جنسی، عدم ارضاء جنسی افراد در بستر خانواده، تمایل به رابطه جنسی انتزاعی و فانتزی تحتِ تأثیر محیط سایبری و اینترنتی و... اشاره کرد. تحول عظیمی در رابطه دختر و پسر در جامعه ایران مشاهده شده و مطالعات نشان می‌دهد این الگو به شدت دگرگون شده است. یکی از پیامدهای این بحران در ناسازگاری آن با فرهنگ جامعه ایرانی دیده می‌شود. از دیگر پیامدهای این بحران می‌توان به رژیم‌های غذایی که در جهت مسائل جنسی گرفته می‌شود، کوتاه‌شدن عمر زندگی زناشویی، تنوع جراحی‌های پزشکی، تمایل به برقراری شکل‌های مختلف رابطه جنسی و... اشاره کرد. پیامدهای این بحران به طور کلی هم بخش زناشویی و هم بخش‌های دیگر مانند دوران بلوغ افراد را در ایران درگیر کرد.&lt;ref&gt;https://ana.press/fa/news/45/29627/راه-گذار-از-بحران-جنسی-در-ایران-چیست&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.isna.ir/news/97021709251/جامعه-دچار-بحران-جنسی-شده-است&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://www.ghasednews.com/بخش-بحران-یا-انقلاب-جنسی-62/2251-هشدار-یک-مردم-شناس-درباره-وقوع-انقلاب-جنسی&lt;/ref&gt; در حالیکه مستندها و کتاب‌های بسیاری همچون قیام پرشور: انقلاب جنسی در ایران از پردیس مهدوی استاد جامعه‌شناسی منتشر شده است بعضی همچون امیر مهدی کلیدری محقق مسائل اجتماعی ادعا کرده‌اند کودتای جنسی در ایران رخ داده است نه انقلاب جنسی.&lt;ref&gt;http://www.ghasednews.com/بخش-بحران-یا-انقلاب-جنسی-62/7183-کودتای-جنسی-یا-انقلاب-جنسی&lt;/ref&gt;

دههٔ ۱۳۹۰ با گسترش و کاهش سن روسپی‌گری در ایران همراه شد و پژوهش دانشگاه شهید بهشتی نشان داد که آمار روسپیگری میان زنان متأهل این کشور، بیشتر از مجردها بوده‌است و ۱۱ درصد روسپیان پایتخت ایران، با آگاهی همسرانشان دست به روسپی‌گری می‌زده‌اند.  تن‌فروشی آنلاین چه از راه وبگاه‌هایی که زنان را برای صیغه (معمولاً کوتاه‌مدت و ساعتی) فهرست می‌کنند چه در شبکه‌های اجتماعی همانند اینستاگرام و تلگرام، در دههٔ ۱۳۹۰ گسترش بالایی یافت. در این دوران، در پوشش پیشه‌هایی چون ماساژوری، تن‌فروشی انجام گرفته‌است.

=== پارانویای جمهوری اسلامی ===
در پارانویای حکومت اسلامی، آمریکا، اسرائیل، فراماسون ها و بهایی ها جایگاه ویژه ای دارند. آخوندها که خود را وارث اسلام ناب حقیقی می دانند، دنیا را متهم می کنند که در برابر آنها قد علم کرده اند. آنها بهایی ها را فرقه ضاله‌ای می‌شمارند که در حال جاسوسی برای خارجی ها (اسرائیلی ها و آمریکایی ها) هستند و یهودی های ایرانی هم گاهاً مورد سوظن آخوندها قرار می گیرند، چرا که در مظان اتهام همدستی با همتایان اسرائیلی خود قرار دارند. آمریکا به خاطر اینکه تحت نفوذ یهودیان آمریکایی (که متحدان همیشگی اسرائیلی ها هستند) به عنوان شیطان بزرگ، حامی همیشگی اسرائیلی ها در پیمان های نظامی و وتوهای سازمان ملل متحد قلمداد می‌شوند و هدف نظام مقدس جمهوری اسلامی، نابودی اسرائیل، و برقرار سازی کشور مستقل فلسطین است.

پارانویای آخوندها بر علیه بهایی ها چند دلیل دارد. اول اینکه بابی گری و بهائیت، نخستین دین رسمی پس از اسلام است که اعلام وجود کرده است. با وجود اینکه محمد در قرآن به عنوان آخرین پیامبر نامیده شده، بهائیان به پیامبر پس از محمد از جمله بهاالله اعتقاد دارند. دومین مورد بستن پرونده امام زمان در دین بهائیت است و بهائی ها اعتقاد دارند که امام زمانشان ظهور کرده و دیگر نیازی به انتظار برای امام زمان نیست. سومین مسئله، بستن پرونده آخوندگی گری در بهائیت است. بدین ترتیب که بهایی ها کسی را واسطه مذهبی میان خودشان و خدا قرار نمی دهند و هر کس موظف است تا شخصاً مسائل دینی-مذهبی خودش را با تحقیق و تفحص حل کند.

از جمله پارانویای جمهوری اسلامی، می‌توان به باور به وارد شدن یهودیان به مذهب اسلام و تحریف و فرقه‌سازی این مذهب اشاره کرد. این اصطلاح را مسلمانان به اسم '''اسرائیلیات''' نامیده‌اند. آنها می‌پندارند که یهودیان قادر هستند با برنامه‌ریزی از قبل، به طور ظاهری مسلمان شده، در حالی که باطناً به آئین یهود اعتقاد دارند و دروغ‌هایی را به پیامبران و امامان مسلمانان وارد کنند و باعث شوند تا مردم مسلمان از اعتقاداتشان منحرف شوند. این اعتقاد البته ریشه در قرآن هم داشته است. در آنجایی که قرآن می‌گوید «هر آن دشمنترین انسان‌ها نسبت به اسلام را در میان مشرکین و یهودیان بینی»، باعث شده تا مسلمانان تمام مشکلات دنیوی و کج‌روی های فرقه‌های تشکیل شده از اسلام (که فرقه ظاله نامیده می‌شود) را به اسم یهودی‌ها تمام می‌کنند.

=== شکل‌گیری تقابل جمهوری اسلامی ایران و اسرائیل ===

تقابل جمهوری اسلامی ایران و اسرائیل یکی از مؤلفه‌های مهم سیاست خارجی جمهوری اسلامی از نخستین سال‌های پس از انقلاب ۱۳۵۷ بود. این تقابل تنها به اختلافات مذهبی محدود نبود و مجموعه‌ای از عوامل ایدئولوژیک، سیاسی و منطقه‌ای در شکل‌گیری آن نقش داشتند. رهبران جمهوری اسلامی، مسئله فلسطین و مخالفت با اسرائیل را بخشی از سیاست خارجی جدید ایران می‌دانستند و در مقابل، اسرائیل نیز جمهوری اسلامی را به‌تدریج به عنوان یکی از تهدیدهای اصلی امنیتی خود در منطقه در نظر گرفت.

در ادبیات رسمی جمهوری اسلامی، مخالفت با اسرائیل تا حدی با برداشت‌هایی از آیات قرآن درباره مقابله با کسانی که مسلمانان را از سرزمین و خانه‌هایشان بیرون رانده‌اند پیوند داده شد. با این حال، ریشه‌های سیاست جمهوری اسلامی در قبال اسرائیل را نمی‌توان صرفاً به یک برداشت قرآنی نسبت داد؛ مواضع ضداسرائیلی در میان برخی جریان‌های سیاسی و مذهبی ایران پیش از انقلاب نیز وجود داشت و پس از انقلاب با ایدئولوژی جدید حکومت و تحولات منطقه‌ای درهم آمیخت.

یکی از نخستین اقدامات حکومت جدید در این زمینه، قطع روابط رسمی ایران و اسرائیل بود. پس از انقلاب، ساختمان نمایندگی اسرائیل در تهران در اختیار سازمان آزادی‌بخش فلسطین (PLO) قرار گرفت و در سال ۱۳۵۸ به عنوان نمایندگی فلسطین مورد استفاده قرار گرفت. یاسر عرفات، رهبر سازمان آزادی‌بخش فلسطین، نیز در همان سال به تهران سفر کرد. این اقدامات نشان‌دهنده تغییر اساسی سیاست خارجی ایران در قبال مسئله فلسطین و اسرائیل بود.

در سال‌های نخست جمهوری اسلامی، سیاست منطقه‌ای ایران تحت تأثیر جنگ ایران و عراق نیز قرار داشت. عراق در شهریور ۱۳۵۹ به ایران حمله کرد و جنگ تا سال ۱۳۶۷ ادامه یافت. در همین دوره، در خرداد ۱۳۶۱، نیروهای ایرانی عملیات بیت‌المقدس را به پایان رساندند و خرمشهر را بازپس گرفتند. اندکی بعد، در ۶ ژوئن ۱۹۸۲، اسرائیل عملیات نظامی گسترده‌ای را در لبنان آغاز کرد. هدف اعلام‌شده اسرائیل، که در اسناد سازمان ملل نیز ثبت شده، دور کردن نیروهای فلسطینی و حملات آنان از مرزهای شمالی اسرائیل بود؛ نیروهای اسرائیلی در جریان این عملیات وارد بخش‌های وسیعی از لبنان شدند و تا اطراف بیروت پیشروی کردند.

تهاجم اسرائیل به لبنان، توجه حکومت ایران را که درگیر جنگ با عراق بود، به جبهه لبنان نیز جلب کرد. در میان برخی نیروهای سیاسی و نظامی جمهوری اسلامی، ایده اعزام نیرو برای مقابله مستقیم با اسرائیل مطرح شد. با این حال، جمهوری اسلامی در سال ۱۳۶۱ تصمیم نگرفت یک جنگ مستقیم گسترده با اسرائیل آغاز کند و جنگ با عراق همچنان اولویت اصلی نظامی کشور باقی ماند. در ادبیات سیاسی جمهوری اسلامی، جمله «راه قدس از کربلا می‌گذرد» بعدها برای توصیف این اولویت مورد استفاده گسترده قرار گرفت؛ یعنی حل مسئله جنگ ایران و عراق و رسیدن به پیروزی در آن، مقدم بر ورود مستقیم ایران به جنگ با اسرائیل تلقی می‌شد.

در عین حال، ایران در لبنان حضور نظامی و سازمانی پیدا کرد. سپاه پاسداران نیروهایی را به سوریه و لبنان اعزام کرد و بخشی از نیروهای شیعه لبنانی تحت آموزش و حمایت ایران قرار گرفتند. این نیروها در شکل‌گیری هسته اولیه حزب‌الله لبنان نقش داشتند. حزب‌الله در اوایل دهه ۱۹۸۰ در شرایطی شکل گرفت که لبنان درگیر جنگ داخلی و اشغال بخش‌هایی از خاک خود توسط اسرائیل بود. گروه‌های مختلف شیعه لبنان، از جمله افرادی که پیش‌تر با جنبش امل ارتباط داشتند، در روند شکل‌گیری این سازمان مشارکت کردند. بنابراین، حزب‌الله را نمی‌توان صرفاً به عنوان سازمانی که مستقیماً توسط ایران «ساخته شد» توصیف کرد؛ بلکه شکل‌گیری آن حاصل تعامل میان نیروهای شیعه لبنانی، شرایط داخلی لبنان، حضور اسرائیل و حمایت مالی، آموزشی و سازمانی ایران بود.

سپاه پاسداران در این روند نقش مهمی ایفا کرد. نیروهای ایرانی در دره بقاع لبنان مستقر شدند و به آموزش و سازمان‌دهی نیروهای شیعه پرداختند. این ارتباط در سال‌های بعد به یکی از مهم‌ترین پایه‌های نفوذ منطقه‌ای ایران تبدیل شد.

حزب‌الله در دهه ۱۹۸۰ به انجام عملیات مسلحانه علیه نیروهای اسرائیلی و همچنین نیروهای خارجی حاضر در لبنان پرداخت. این سازمان در سال ۱۹۸۵ نخستین بیانیه سیاسی مهم خود را منتشر کرد و در آن بر وفاداری خود به رهبر جمهوری اسلامی ایران و مخالفت با حضور اسرائیل و قدرت‌های غربی در لبنان تأکید کرد. در ادامه، فعالیت نظامی حزب‌الله یکی از عوامل مؤثر در افزایش هزینه حضور اسرائیل در جنوب لبنان شد. اسرائیل در سال ۲۰۰۰ نیروهای خود را از بیشتر مناطق اشغالی جنوب لبنان خارج کرد؛ حزب‌الله این خروج را نتیجه مقاومت خود دانست، در حالی که درباره عوامل مؤثر بر تصمیم اسرائیل، دیدگاه‌های متفاوتی وجود دارد.

در همین دوره، یکی از رویدادهای مهم و همچنان مورد اختلاف، ناپدید شدن چهار ایرانی در لبنان بود. در تیر ۱۳۶۱، احمد متوسلیان، وابسته نظامی ایران، محسن موسوی، کاردار سفارت ایران در بیروت، تقی رستگارمقدم و کاظم اخوان، خبرنگار، در نزدیکی ایست بازرسی برباره در شمال لبنان متوقف و ناپدید شدند. درباره سرنوشت آنان روایت‌های متفاوتی وجود دارد. ایران طی سال‌های بعد اسرائیل را نیز در این ماجرا مسئول دانست، در حالی که گزارش‌های دیگر، نیروهای مسلح لبنانی را عامل ربایش معرفی کرده‌اند. سرنوشت نهایی این چهار نفر هیچ‌گاه به شکل قطعی روشن نشد و به همین دلیل، نسبت دادن مسئولیت قطعی این حادثه به یک طرف، از نظر تاریخی نیازمند احتیاط است.

در نتیجه، رابطه ایران و اسرائیل در دهه ۱۳۶۰ به تدریج از مخالفت سیاسی و ایدئولوژیک به نوعی تقابل منطقه‌ای تبدیل شد. ایران از گروه‌های مسلحی مانند حزب‌الله حمایت می‌کرد و اسرائیل نیز فعالیت این گروه‌ها و گسترش نفوذ ایران در لبنان را تهدیدی علیه امنیت خود می‌دانست. به همین دلیل، لبنان به یکی از نخستین عرصه‌های مهم رویارویی غیرمستقیم ایران و اسرائیل تبدیل شد. با این حال، اصطلاح «اولین جنگ نیابتی ایران و اسرائیل» بیشتر یک توصیف تحلیلی است تا عنوانی رسمی برای یک جنگ مشخص؛ زیرا رابطه دو کشور و استفاده از نیروهای همسو در منطقه، به تدریج و طی چند مرحله شکل گرفت و حزب‌الله نیز سازمانی لبنانی با ساختار و تصمیم‌گیری مستقل، هرچند با حمایت گسترده ایران، بود.

=== تقابل ایران و ایالات متحده و ارتباط آن با مسئله اسرائیل ===

تقابل جمهوری اسلامی با اسرائیل از همان ابتدا با رابطه ایران و ایالات متحده نیز ارتباط پیدا کرد. حکومت پهلوی روابط نزدیکی با ایالات متحده داشت و پس از انقلاب، بخش قابل توجهی از نیروهای سیاسی انقلابی، آمریکا را حامی اصلی حکومت پیشین و یکی از قدرت‌های پشتیبان اسرائیل در منطقه می‌دانستند. علاوه بر جریان‌های اسلام‌گرا، گروه‌های چپ و برخی نیروهای ملی‌گرا نیز در سال‌های پیش و پس از انقلاب مواضع ضدآمریکایی داشتند.

یکی از عوامل تشدیدکننده این تنش، ورود محمدرضا شاه پهلوی به ایالات متحده در مهر ۱۳۵۸ برای دریافت درمان پزشکی بود. در ایران این اقدام با نگرانی از احتمال تکرار رویدادهایی مانند کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ و بازگشت شاه به قدرت همراه شد. در چنین فضایی، گروهی از دانشجویان اسلام‌گرا که خود را «دانشجویان پیرو خط امام» می‌نامیدند، در ۱۳ آبان ۱۳۵۸ سفارت ایالات متحده در تهران را اشغال کردند و کارکنان آن را به گروگان گرفتند. اسناد تاریخی ایالات متحده نیز نشان می‌دهند که بیش از ۵۰ آمریکایی در این بحران به گروگان گرفته شدند و این وضعیت ۴۴۴ روز ادامه پیدا کرد.

اشغال سفارت ابتدا از سوی دولت موقت بازرگان با مخالفت روبه‌رو شد و در ادامه، حمایت آیت‌الله خمینی از اقدام دانشجویان موجب شد اشغال سفارت به یک بحران طولانی‌مدت در روابط دو کشور تبدیل شود. مهدی بازرگان و دولت موقت پس از آن استعفا کردند. از سوی دیگر، دولت آمریکا در ۱۴ نوامبر ۱۹۷۹ دارایی‌های دولت ایران و بانک مرکزی ایران در ایالات متحده را مسدود کرد. این اقدام بخشی از مجموعه اقدامات اقتصادی و سیاسی آمریکا در واکنش به بحران گروگان‌گیری بود.

مقام‌های جمهوری اسلامی و دانشجویان اشغال‌کننده سفارت، اقدام خود را با مجموعه‌ای از عوامل توجیه می‌کردند؛ از جمله سابقه حمایت آمریکا از حکومت پهلوی، روابط واشنگتن با اسرائیل، پذیرش شاه در آمریکا و نگرانی از دخالت احتمالی ایالات متحده در تحولات داخلی ایران. در مقابل، دولت آمریکا اشغال سفارت و گروگان‌گیری دیپلمات‌ها را نقض حقوق دیپلماتیک و تعهدات بین‌المللی می‌دانست. بنابراین، برای بررسی تاریخی این رویداد، بهتر است انگیزه‌ها و استدلال‌های هر دو طرف از یکدیگر تفکیک شوند و توجیهات سیاسی یک طرف به عنوان واقعیت قطعی تاریخی ارائه نشوند.

بحران گروگان‌گیری در نهایت به یکی از نقاط عطف روابط ایران و آمریکا تبدیل شد و روابط دیپلماتیک دو کشور را برای دهه‌های بعد دگرگون کرد. در همین چارچوب، مخالفت جمهوری اسلامی با اسرائیل نیز به تدریج با تقابل گسترده‌تر آن با ایالات متحده و سیاست‌های آمریکا در خاورمیانه پیوند خورد. از دهه ۱۳۶۰ به بعد، این سه موضوع ــ حمایت ایران از گروه‌های فلسطینی و لبنانی، مخالفت با اسرائیل و تقابل با آمریکا ــ به عناصر مرتبط اما متمایز سیاست خارجی جمهوری اسلامی تبدیل شدند.

===بحران اقتصادی===
وقوع انقلاب در سال ۱۳۵۷، پایان ارز تک نرخی و آغاز دوره‌ای از جهش‌های پیاپی ارزی در ایران بود که باعث شد نرخ دلار آمریکا تا سال ۱۴۰۰ به بیش از چهار هزار برابر برسد. نرخ غیررسمی ارز که در پایان سال ۸۹ به ۱۰۳۳۷ ریال رسیده بود، از ماه‌های آغازین سال ۱۳۹۰ وارد یک جهش شد. افزایش مداوم نرخ ارز در ایران پس از انقلاب ۱۳۵۷ ایران آغاز شد و در دوران ریاست جمهوری محمود احمدی‌نژاد و پس از هدفمندسازی یارانه‌ها در ایران بین سال‌های ۱۳۹۰ تا ۱۳۹۲ شتاب گرفت.

در ۱۰ مهرماه ۱۳۹۹ قیمت دلار به ۳۰ هزار تومان رسید و قیمت سکه تمام بهار آزادی از مرز ۱۵ میلیون و ۲۰۰ هزار تومان گذشت. نرخ دلار آمریکا که در اوایل سال ۱۴۰۳ حدود ۶۰ هزار تومان بود، در پی حملهٔ موشکی و پهپادی ایران به اسرائیل، در روز ۲۶ فروردین ۱۴۰۳ از ۷۰ هزار تومان عبور کرد. افزایش نرخ ارز تداوم پیدا کرد و در بهمن ۱۴۰۳ نرخ دلار آمریکا در بازار آزاد ایران از ۹۰ هزار تومان عبور کرد. عبدالناصر همتی وزیر اقتصاد دولت پزشکیان بلافاصله پس از تصدی منصب وزارت اقتصاد به حمایت از یکسان‌سازی نرخ ارز و حذف سامانه نیما پرداخت و مدعی شد که این سیاست باعث کاهش قیمت ارز آزاد خواهد شد اما بر خلاف ادعای وی قیمت ارز به شدت افزایش یافت که حتی به انتقاد رسانه‌های اصلاح طلب و شروع فرایند استیضاح وی انجامید. به این ترتیب عبدالناصر همتی از وزارت اقتصاد برکنار شد.

در ۱۸ اردیبهشت ۱۳۹۹، مرکز آمار ایران، نرخ تورم گروه عمده خوراکی‌ها، آشامیدنی‌ها و دخانیات در سال ۱۳۹۸ را ۴۲٫۶ درصد اعلام کرد. در شهریور ۱۳۹۹، آمارهای جدید شرکای اصلی تجاری ایران نشان از افت چشمگیر صادرات ایران به این کشورها داشت و در کل صادرات آن‌ها به ایران نیز کاهش یافته‌بود. این آمار افت کل صادرات ایران به ۱۴۰ میلیون دلار در هفت‌ماهه ۲۰۲۰ را نشان می‌داد که علاوه بر قطع صادرات نفت، فروش کالاهای غیرنفتی ایران به هند نیز به شدت سقوط کرده‌بود. همچنین صادرات ایران به کره جنوبی از ۲٫۱ میلیارد دلار به زیر هفت میلیون دلار سقوط کرد و وارداتش از ۲۸۲ میلیون دلار به ۱۰۵ میلیون دلار کاهش یافت. بدین ترتیب صادرات ایران به کره جنوبی تقریباً قطع شد.

در حین بحران اقتصادی گوشت قرمز دچار کمبود و افزایش بهای چند برابری شد که از میانه سال ۱۳۹۷ شروع و در ماه‌های پایانی پائیز اوج گرفت. بحران گوشت به یکی دیگر از چالش‌های بزرگ دوران دوم دولت حسن روحانی تبدیل شد. بعد از تشدید بحران اقتصادی در ۱۳۹۸، وبسایت تابناک در ۹ تیر ۱۳۹۸ در این زمینه نوشت که افزایش قیمت مسکن عملاً خرید خانه را برای خیلی از مردم دشوار کرده‌است و به همین علت، تعداد معاملات مسکن در تهران در مقایسه با خرداد سال ۱۳۹۷ حدود ۶۰ درصد کاهش داشته‌است. تابناک با اشاره به افزایش قیمت مسکن در ۱۵ ماه گذشته (از تیر ۹۸) افزود که هر ماه، مردم برای خرید و حتی اجاره یک سرپناه برای زندگی خود، «ناامیدتر از ماه قبل می‌شوند». این گزارش حاکیست که در برخی شهرها مانند کرمان، به دلیل افزایش اجاره بها و قیمت مسکن، «مردم کانکس‌ها را به عنوان سرپناهی برای خود انتخاب کرده‌اند». با بالا گرفتن وضعیت ناپایدار اقتصادی و تعطیلی بسیاری از کارخانه‌جات و صنایع تولیدی کشور به دلیل کمبود مواد اولیه و عدم اختصاص ارز وارداتی از طرف دولت و همچنین احتکار کالاهای ضروری از طرف افراد سودجو که به منجر به کم شدن این کالاها در بازار شده‌بود، در سال ۱۳۹۷ قیمت برخی از کالاهای اساسی و ارزاق عمومی مردم رشد چند برابری پیدا کرد و برخی از گزارش‌ها حاکی از آن بود که مردم برای خرید این کالاها به فروشگاه‌های بزرگ و زنجیره‌ای هجوم آورده‌اند و قفسه‌ها را خالی کرده‌اند. قیمت انواع خودرو نیز در بازار ایران به شدت افزایش یافت.

بر اساس آمار رسمی، تعداد بیکاران ایران بین سه تا سه و نیم میلیون نفر است اما کارشناسان، آمار بیکاران را بیشتر از چهار میلیون نفر برآورد می‌کنند. هر ساله، دست کم حدود هشتصد هزار نفر، وارد بازار کار ایران می‌شوند و ایران توان کافی برای پاسخگویی به این حجم از متقاضیان کار را ندارد. اقتصاد ایران یک اقتصاد ترکیبی، شامل یک بخش دولتی بزرگ است که در حدود ۶۰ درصد آن به شیوهٔ متمرکز و دستوری اداره می‌شود.

===رونق شعایر اسلامی===
[[پرونده:Flag of Iran.svg|thumb|250px|پرچم کنونی ایران یک نشان الله در وسط دارد]]

تعداد مساجد (حدود ۳ برابر دوره پهلوی)، نمازخانه‌ها و وضوخانه‌های بین‌راهی در ایران افزایش یافته است. همچنین در جمهوری اسلامی تعداد امام‌زاده‌ها افزایش چشمگیری پیدا کرد (حدود ۷ برابر دوره پهلوی). در فیلم‌های تلویزیونی و سینمایی بازیگران زن با حجاب و روسری و چادر ظاهر شدند و با روزه‌خواری در روزهای ماه رمضان برخورد شدید شد. کتاب‌های دینی در مدارس افزایش یافت. افزایش مجازات‌های به شیوه اسلامی، جدا کردن دختر و پسر در مکان‌های مختلف، افزایش جشن‌ها و عزاداری‌های اسلامی، ... از ویژگی‌های بارز جمهوری اسلامی بوده است.

==حمله اسرائیل به ایران (۱۴۰۴)==
موضع خصمانه حکومت جمهوری اسلامی ایران در قبال اسرائیل و آمریکا پس از انقلاب ۱۳۵۷، به حمایت پنهانی جمهوری اسلامی از حزب‌الله در جریان درگیری‌های جنوب لبنان (۲۰۰۰–۱۹۸۵) و در سال ۲۰۰۵ به یک درگیری منطقه‌ای نیابتی تبدیل شد. در سال ۲۰۰۶، جمهوری اسلامی به‌طور فعال در حمایت از حزب‌الله در طول جنگ اسرائیل و لبنان مشارکت داشت و به موازات آن حمایت از حماس و جهاد اسلامی فلسطین را آغاز کرد. از طرف دیگر، اسرائیل با استفاده از چندین شبه نظامی در داخل ایران، یک کمپین برای آسیب رساندن به برنامه هسته‌ای ایران آغاز کرد. با شروع جنگ داخلی سوریه، درگیری‌ها بالا گرفت و تا سال ۲۰۱۸ به جنگ مستقیم جمهوری اسلامی و اسرائیل تبدیل شد. 

جمهوری اسلامی حمایت قابل توجهی از حزب‌الله، حماس، و جنبش جهاد اسلامی فلسطین می‌کند، در حالی که اسرائیل از سازمان مجاهدین خلق ایران حمایت می‌کند و به‌طور مستقیم ترور و حمله به اهداف مرتبط با جمهوری اسلامی انجام داده است. اسرائیل همچنین حملات سایبری علیه ایران را انجام داده و علناً از اقدام نظامی بین‌المللی علیه جمهوری اسلامی دفاع می‌کند.

در ۲۳ خرداد ۱۴۰۴، نیروی هوایی اسرائیل به چندین نقطه در سراسر ایران حملاتی انجام داد. این حملات با نام رمز عملیات ''شیر برخاسته'' که توسط نیروهای دفاعی اسرائیل و موساد انجام شد، تأسیسات هسته‌ای، پایگاه‌های نظامی، مناطق مسکونی و منازل مقامات ارشد نظامی را هدف قرار داد. ایران در پاسخ به حملات، مجموعه‌ای از موشک‌های بالستیک و پهپادها را به سوی اسرائیل پرتاب کرد اما به دلیل وجود سانسور شدید خبری، رسانه‌های اسرائیلی خسارت‌ها و تلفات این حمله‌ها را به طور کامل اعلام نکردند.

در طی روزهای جنگ، مقامات ایرانی پروازها در فرودگاه بین‌المللی امام خمینی را تعلیق کردند. بلافاصله پس از شروع حملات، ساکنان تهران به‌صورت گسترده شروع به ترک شهر کردند. سخنگوی نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران، ابوالفضل شکارچی، وعدهٔ انتقام از اسرائیل و ایالات متحده را داد. سرانجام ایران و اسرائیل با میانجی‌گری آمریکا و قطر با یک آتش‌بس دوجانبه در ۳ تیر ۱۴۰۴ موافقت کردند.

==اعتراضات مردمی در دوران جمهوری اسلامی==
جنبش‌های اعتراضی مختلفی در این دوره رخ داده است. 
===نخستین اعتراض‌ها===
حمله به کوی دانشگاه تهران (درگیری میان دانشجویان با نیروهای انتظامی و افراد موسوم به لباس شخصی‌ها در تیرماه ۱۳۷۸)، اعتراضات به نتیجه انتخابات دهم رئیس جمهوری (خرداد و تیر ۱۳۸۸)، اعتراضات دی ۱۳۹۶ (در پی گرانی و سیاست‌های دولت روحانی از مشهد و شهرهای بزرگ شروع شد)، اعتراضات آبان ۱۳۹۸ ایران یا آبان خونین (در پی افزایش قیمت بنزین) و اعتراضات شهریور ۱۴۰۱ (در پی کشته‌شدن مهسا امینی) از جمله بزرگ‌ترین اعتراضات مردمی این دوره است. اعتراض‌های ضدحکومتی ۱۳۸۸ تا ۱۴۰۱ در ایران، کشته‌های بسیاری بر جا گذاشتند و در جدیدترین آن‌ها رژیم جمهوری اسلامی اقدام به فیلترینگ گسترده اینترنت و شبکه‌های اجتماعی نمود. پس از رقم خوردن اعتراضات شهریور ۱۴۰۱، یک گروه مخالف به نام جوانان محلات تهران شکل گرفت.

===جنبش مهسا===
اعتراض‌های سراسری ۱۴۰۱ در پی کشته‌شدن مهسا امینی در عرض چند روز به تمام ۳۱ استان و به بیش از ۱۰۰ شهر ایران گسترش یافت. حمله به دانشگاه صنعتی شریف نیز از دیگر مواردی بود که در طول اعتراضات رخ داد که تعدادی تنبیه بدنی و حدود ۴۰–۳۰ دانشجو بازداشت شدند. در جمعه سیاه زاهدان حدود ۹۰ نفر کشته شدند.  در کشورهای دیگر نیز عده زیادی در حمایت از خیزش مردم ایران تجمع‌های اعتراضی برگزار کردند. شماری از چهره‌های سرشناس هنری، فرهنگی و ورزشی ایران و فراتر از ایران از اعتراضات سراسری ۱۴۰۱ ایران حمایت کردند. شمار بازیگرانی که از معترضان حمایت کرده‌اند به اندازه‌ای بود که صدا و سیمای ایران برای پخش و بازپخش تعداد زیادی از مجموعه‌ها و فیلم‌های تلویزیونی دچار مشکل شد.

نیروهایی از نیروی انتظامی، سپاه پاسداران و نیروی زمینی ارتش که زیرمجموعه ستاد کل نیروهای مسلح هستند در سرکوب معترضان در پی کشته‌شدن مهسا امینی نقش داشته‌اند. سپاه پاسداران انقلاب اسلامی جدای از نیروهای خودش از نیروهای بسیج نیز استفاده کرده‌است. همچنین از لباس‌شخصی‌ها و گروهی به نام نیروهای خودجوش سرزمین‌های اسلامی نیز استفاده شده‌است. نیروهای سرکوب جمهوری اسلامی برای سرکوب شهروندان در این اعتراضات از ابزارهای گوناگون مانند باتون، باتون برقی، اسلحه دستی و تفنگ جنگی و همچنین از خشونت، یورش به منازل مسکونی، شلیک مستقیم به شهروندان، آسیب رساندن به اموال عمومی و خصوصی مردم از جمله خودروها و مغازه‌ها استفاده کرد. رژیم جمهوری اسلامی تعدادی از معترضان را بازداشت و تعدادی از آن‌ها از جمله محسن شکاری، میلاد زهره‌وند و مجیدرضا رهنورد را که در اعتراضات حضور فعال داشتند اعدام کرد.

===اعتراضات دی ۱۴۰۴ ===
اعتراضات دی ۱۴۰۴ ایران موج گسترده‌ای از تجمع‌های اعتراضی و اعتصاب‌های ضد حکومتی در ایران است که از ۷ دی ۱۴۰۴ در تهران آغاز شد و در ادامه به سایر شهرهای ایران گسترش یافت. این اعتراضات در شرایطی رخ داد که ارزش ریال به کمترین میزان خود در طول تاریخ رسیده بود و بیکاری جوانان و فقر مردم به شدت افزایش یافته بود. معترضان با تجمعات علنی، سر دادن شعارهای ضد دولتی و ادامه اعتصاب‌ها برای روز دوم، هم‌زمان با رویدادهایی مانند استعفای رئیس کل بانک مرکزی، اعتراض خود را ادامه دادند. افراد لباس شخصی برای سرکوب معترضان از انواع تجهیزات مانند دشنه، سلاح گرم، گاز اشک‌آور، تونفا و شوکر استفاده کردند. افراد لباس شخصی در روزهای تظاهرات جلوی شهروندان عادی و خودروهایی را که در مسیر بودند گرفته و ضمن توهین به آن‌ها، مدارک شناسایی‌شان را چک می‌کردند. همچنین آن‌ها جلوی شهروندان عادی را به بهانه عکسبردای یا فیلمبرداری با گوشی می‌گرفتند و گوشی موبایل آن‌ها را چک می‌کردند. بسیاری از ماموران لباس شخصی و افسران نظامی از ترس شناسایی شدن توسط شهروندان، از کلاه و ماسک استفاده می‌کردند. در شهرهای بزرگ، از ماشین آب‌پاش برای سرکوب معترضان استفاده کردند. شاتگان‌های کالیبر ۱۶، کلاشنیکف، شاتگان Escort MPA-TS و تفنگ دراگونوف از پر کاربردترین تفنگ‌های استفاده شده توسط نیروهای سرکوبگر وابسته به حکومت بود.

علاوه بر جوانان بیکار، کاسبان بازار، دانشجویان دانشگاه‌ها، زنان خانه‌دار، ... در این اعتراضات حضور فعال داشتند. در شامگاه روز چهارم، معترضان در شهر اسدآباد استان همدان یک ساختمان را به آتش کشیدند، که بر اساس ادعای برخی گزارش‌ها، سازه مورد نظر، پایگاه نیروهای شبه‌نظامی بسیج بوده است.  تشکل‌ها و فعالان دانشجویی در دانشگاه‌های امیرکبیر، بهشتی و تهران با صدور بیانیه‌هایی جداگانه، از دانشجویان خواستند با تجمع و اعلام همبستگی، به موج اعتراض‌ها بپیوندند. اولین معترض کشته‌شده، جوان ۲۶ ساله‌ای به نام امیرحسام خدایاری‌فرد بود که در استان لرستان کشته شد. شرکت‌کنندگان در تجمعات و راهپیمایی‌ها شعارهایی را سر دادند که بازتاب‌دهندهٔ ترکیبی از مطالبات اقتصادی، اجتماعی و سیاسی بود. شعارهایی علیه رهبر جمهوری اسلامی مانند «مرگ بر خامنه‌ای» از رایج‌ترین شعارهای سیاسی در تجمعات بود. معترضان ویدئوهای بسیاری از نیروهای سرکوبگر که با توسل به زور در خیابان‌ها مردم را می‌زدند منتشر کرده‌اند. در مسیرهای منتهی به محل درگیری معترضان و سرکوب‌گران، بوق خودروها و وسایل نقلیه به نشانه اعتراض شهرهای ایران را در بر می‌گرفت.

فاطمه مهاجرانی سخنگوی دولت با تأکید بر اینکه معترضان فرزندان ما هستند، اظهار کرد: با دستور رئیس‌جمهوری همه وزارتخانه‌ها و دستگاه‌ها متناسب با وظایف خود موظف شده‌اند برای گفت‌وگو و پیگیری مطالبات مردم اقدام کنند. دولت ایران در واکنش به ادامه اعتراضات گسترده سراسری، دسترسی به اینترنت را در بسیاری از نقاط کشور قطع یا به‌طور جدی محدود کرد. ده‌ها نفر در این اعتراضات کشته و هزارن نفر مجروح شدند. همچنین نیروهای امنیتی در شهرهای مختلف از جمله اسفراین، دهلران، ایذه، بَغ‌ملَک و کرمانشاه معترضانی را بازداشت کردند، از جمله زنان، جوانان و افرادی از اقوام مختلف. گزارش‌هایی نیز از بازداشت چند دانشجو در دانشگاه‌ها و مراکز آموزشی منتشر شده است، هرچند رسانه‌های رسمی تعداد دقیق و هویت همهٔ بازداشت‌شدگان را اعلام نکرده‌اند.

از ۱۸ دی ۱۴۰۴، اینترنت در ایران به‌طور سراسری قطع شد و این قطعی تا ۷ بهمن ادامه داشت. حوالی ساعت ۸ شب روز پنجشنبه ۱۸ دی در پی فراخوان رضا پهلوی میلیون‌ها نفر در تمام شهرهای ایران وارد خیابان‌ها شدند و طبق اعلام نت بلاکس از ساعت ۷ شب به مرور اینترنت در سراسر کشور قطع شد. در روز یکشنبه ۲۱ دی ۱۴۰۴، اعتراض‌ها و واکنش‌هایی در چندین شهر ایران گزارش شد. در جریان مراسم خاکسپاری تعدادی از معترضانی که در روزهای گذشته کشته شده بودند، نیروهای امنیتی با گاز اشک‌آور و اسلحه پینت‌بال به خانواده‌ها و شرکت‌کنندگان حمله کردند و در این مراسم شعارهای ضدحکومتی سر داده شد. در بندرعباس، جمعیت قابل توجهی از معترضان به خیابان‌ها آمدند و در شیراز، کسبه دست به اعتصاب زدند تا همراهی خود با خیزش‌های مردمی را نشان دهند. در ۲۵ دی، قوهٔ قضاییه جمهوری اسلامی اعلام کرد برای عرفان سلطانی، معترض ۲۶ ساله بازداشت‌شده، حکم اعدام صادر نشده است. در ۲۶ دی، تجمع‌های اعتراضی در استرالیا (در شهرهایی از جمله ملبورن و کرایست‌چرچ) در حمایت از معترضان ایران برگزار شد. در روز یکشنبه ۲۸ دی، ایرانیان مقیم کشورهای مختلف، از جمله ایالات متحده، کانادا، آلمان و اتریش، در حمایت از مردم ایران، تجمع و راهپیمایی برگزار کردند و شعارهایی همچون «مرگ بر خامنه‌ای» و «جاوید شاه» سر دادند.

در روزهای بعد، حکومت با خشونت سیاسی مراسم دفن کشته‌شدگان را سرکوب کرد و علاوه بر معترضانی که در خیابان بازداشت کرده بود عده‌ای دیگر از آن‌ها را در خانه‌هایشان دستگیر کرد و به بازداشتگاه برد. اگرچه تعداد دقیق کشته‌شده‌ها بر اثر شلیک گلوله و ضرب و شتم مشخص نیست اما منابع مختلف ارقامی بین حدود ۳٬۴۰۰ نفر تا بیش از ۳۳٬۰۰۰ نفر را اعلام کرده‌اند. بر اساس گزارش‌های منتشرشده از سوی برخی اعضای کادر درمان، در جریان اعتراضات فشارهای امنیتی بر مراکز درمانی افزایش یافته و در مواردی پرونده‌های پزشکی مجروحان و کشته‌شدگان دستکاری شده است تا علت مرگ‌ها تغییر داده شود. یک پزشک در تهران نیز گفته است که نیروهای امنیتی «برای کشتن شلیک می‌کردند» و یک امدادگر در تهران نیز گزارش داده که «شلیک مستقیم به سرِ جوان‌ها و حتی به قلب‌شان» انجام شده است. علاوه بر این، شهادت‌های متعددی نشان می‌دهد که نیروهای امنیتی ایران به بیمارستان‌ها یورش برده و معترضان بستری‌شده را بازداشت کرده‌اند و در مواردی نیز آنان را اعدام کرده‌اند. بر اساس گزارش‌ها بیش از ۴۰ هزار شهروند ایرانی در بازداشت به سر می‌برند که رقمی بی‌سابقه در ایران است.
==حمله فلسطین اشغالی و آمریکا به ایران==
{{اصلی|تاریخ ایران/جمهوری اسلامی ایران/حمله آمریکا-فلسطین اشغالی به ایران|حمله آمریکا-فلسطین اشغالی به ایران}}

== پانویس ==
{{پانویس}}

[[رده:تاریخ ایران]]</text>
      <sha1>s3g8gqttdqqigng1xw2nrnvnt5cwtpk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>135883</id>
      <parentid>135882</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T09:54:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vivairan2</username>
        <id>28134</id>
      </contributor>
      <comment>/* حمله فلسطین اشغالی و آمریکا به ایران */</comment>
      <origin>135883</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="63554" sha1="4t0cfz83d05ga6tg9sx32lgxfs1l5j2" xml:space="preserve">
{{تاریخ_ایران}}


== حمله به مدرسه فیضیه ==
{{اصلی|[[تاریخ ایران/جمهوری اسلامی ایران/حمله به مدرسه فیضیه|حمله به مدرسه فیضیه]]}}
&lt;div align=&quot;justify&quot;&gt;
از اولین محرک‌های انقلاب ۵۷ به رهبری آیت الله خمینی می‌توان به مطرح شدن لایحه انجمن‌های ایالتی و ولایتی و نیز لوایح شش‌گانه و انقلاب سفید (شاه و ملت) توسط رژیم پهلوی اشاره نمود که در پی آن روحانیون و در رأس آنها آیت الله خمینی ساکت ننشستند، و نوروز سال ۴۲ را عزای عمومی اعلام کردند. رژیم پهلوی و عاملان حکومت پهلوی نیز ساکت نماندند و در تاریخ ۲ فروردین ۱۳۴۲ اقدام به سرکوب مدرسه فیضه قم کردند که در پی آن چند تن از طلبه‌ها کشته شدند.
&lt;/div&gt;

== کاپیتولاسیون و تبعید روح‌الله خمینی ==
[[پرونده:Tehran Mosavvar - Issue 27 - Page 20 (crop 02).jpg|بندانگشتی|صحنه‌هایی از جامعه ایران در اوایل انقلاب، اجرای تنبیه توسط کمیته]]
در ۲۵ دی ۱۳۴۲ برابر با ۱۵ ژانویه ۱۹۶۴ دولت علم قانون اجازه استفاده مستشاران آمریکایی در ایران از مصونیت‌ها و معافیت‌های قرارداد وین را که برای کارمندان اداری و فنی نوشته شده بود به مجلس سنا برد. در این میان اسدالله علم از پست خود کناره‌گیری کرد و حسنعلی منصور در فروردین ۱۳۴۴ نخست وزیر شد. 

روح‌الله خمینی جلسه‌ای با حضور علمای مذهبی قم تشکیل داد و پس از آن نمایندگانی را به شهرها برای اعتراض به این قانون فرستاد. در سخنرانی خمینی در چهارم آبان ۱۳۴۳ در قم، وی این قانون را احیای کاپیتولاسیون در ایران نامید. سخنرانی خمینی با این جملات آغاز شد:

... عزت ما پایکوب شد، عظمت ایران از بین رفت، عظمت ارتش ایران را پایکوب کردند. قانونی را به مجلس بردند که در آن ما را ملحق کردند به پیمان وین... که تمام مستشاران نظامی آمریکا با خانواده‌هایشان، با کارمندهای فنی‌شان با کارمندان اداری‌شان، با خدمه‌شان... از هر جنایتی که در ایران بکنند، مصون هستند. ملت ایران را از سگ‌های آمریکا پست‌تر کردند. چنان‌چه کسی سگ آمریکایی را زیر بگیرد از او مؤاخذه می‌کنند اگر شاه ایران یک سگ آمریکایی را زیر بگیرد مؤاخذه می‌کنند. چنان چه یک آشپز آمریکایی شاه ایران را زیر بگیرد، بزرگ‌ترین مقام را زیر بگیرد، هیچ‌کس حق تعرض ندارد. آقا من اعلام خطر می‌کنم، ای ارتش ایران من اعلام خطر می‌کنم، ای سیاسیون ایران من اعلام خطر می‌کنم... والله گناهکار است کسی که فریاد نکند. ای سران اسلام به داد اسلام برسید. ای علمای نجف به داد اسلام برسید. ای علمای قم به داد اسلام برسید...

پس از این سخنرانی خمینی در تاریخ ۱۳ آبان ۱۳۴۳ دستگیر و با پا درمیانی رییس ساواک وقت متعاقبا به ترکیه تبعید شد.

==انقلاب ضد پهلوی==
&lt;div align=&quot;justify&quot;&gt;
«انقلاب ۱۳۵۷ ایران» که به آن «انقلاب اسلامی» نیز گفته می‌شود، قیامی بود به رهبری روح‌الله خمینی و با شرکت اکثریت مردم، احزاب و روشنفکران ایران، که نظام پادشاهی این کشور را سرنگون، و پیش‌زمینهٔ روی کار آمدن نظام جمهوری اسلامی در ایران را فراهم کرد. انقلاب در ۲۲ بهمن سال ۱۳۵۷ به پیروزی رسید و در ادامه آن نظام جمهوری اسلامی ایران به رهبری سید روح‌الله خمینی شکل گرفت.
&lt;/div&gt;
==کودتای نوژه (۱۳۵۹)==
در ۱۸ تیرماه ۱۳۵۹ این کودتا که مرکز فرماندهی آن در همدان بود با هدف حملهٔ هوایی به منزل روح‌الله خمینی در حسینیهٔ جماران و کشتن او و سپس حمله به برج مراقبت فرودگاه مهرآباد طراحی شده بود. این کودتا که به فرماندهی سعید مهدیان (یک فرماندهِ پیشین نیروی هوایی ایران) قرار بود انجام شود لو رفت و عوامل آن دستگیر و مجازات شدند.

== جنگ ایران و عراق (۱۳۵۹) ==
به دنبال تثبیت انقلاب و پاکسازی ارتش ایران از طرفداران محمدرضا پهلوی و همچنین فرار برخی از ایرانی‌ها (مانند شاپور بختیار) به عراق و دادن مشاوره به صدام حسین، روابط بین دو کشور ایران و عراق تیره شد. از طرفی صدام حسین عرب‌های خوزستانی را تحریک به شورش و استقلال می‌کرد و از طرفی خمینی شیعیان عراقی را تحریک به قیام علیه حکومت صدام حسین می‌کرد. در نهایت با استمرار دعوای قدرت بین بنی صدر و مجاهدین خلق از یکسو و خمینی و حزب جمهوری اسلامی از سوی دیگر، صدام حسین جنگ با ایران را با پاره کردن قرارداد الجزایر آغاز کرد.

گر چه در ۳ خرداد ۱۳۶۱ شمسی، ایرانی‌ها توانستند نیروهای عراقی را به مرز پس برانند، ولی قدرت‌طلبی جمهوری اسلامی ایران باعث شد جنگ را ادامه دهند و از مذاکره سیاسی به منظور آتش‌بس سریع، خودداری کنند.

آخوندها که نیاز به سرکوب گسترده مخالفان داخلی داشتند، جنگ را نعمت الهی دانستند و آن را تا سال ۱۳۶۷ ادامه دادند.

== بحران‌های ایران پس از انقلاب ۱۳۵۷ ==
[[پرونده:Teheran Metro women only.jpg|250px|بندانگشتی|چپ|تفکیک جنسیتی در متروی تهران، ۱۳۹۶ هجری خورشیدی]]

یکی از ویژگی‌هایی که منتقدان انقلاب و جمهوری اسلامی به آن اشاره کرده‌اند، گسترش نوعی مذهبی‌گری و تظاهر مذهبی در بخش‌هایی از جامعه و ساختار حکومتی پس از انقلاب است. از دیدگاه این منتقدان، هنگامی که پایگاه اجتماعی و سیاسی افراد تا حد زیادی با میزان نزدیکی آنان به جریان‌های مذهبی و انقلابی ارتباط پیدا کرد، زمینه برای شکل‌گیری رفتارهایی مانند ریا، تظاهر و استفاده ابزاری از مفاهیم مذهبی برای دستیابی به موقعیت اجتماعی و سیاسی فراهم شد. آنان معتقدند که چنین شرایطی به گسترش بی‌اعتمادی و تضعیف برخی ارزش‌های اخلاقی، از جمله صداقت، در بخش‌هایی از جامعه انجامید.
* مثل قوانین صلاحیت برای کاندیدا شدن در مجلس یا ریاست جمهوری یا عضویت در سازمان های دولتی

همچنین، منتقدان جمهوری اسلامی شکل‌گیری شبکه‌های غیررسمی قدرت و دسترسی به رانت را از پیامدهای این وضعیت می‌دانند. به اعتقاد آنان، برخی افراد با نزدیک شدن به مسئولان و افراد بانفوذ، یا از طریق ارتباط با مساجد، محافل مذهبی و نهادهایی مانند بسیج، به اطلاعات، منابع و فرصت‌هایی دسترسی پیدا کردند که برای سایر افراد به همان اندازه در دسترس نبود. این روابط در برخی موارد به دستیابی به مناصب اداری و سیاسی و بهره‌مندی از امتیازات اقتصادی منجر شد. این پدیده در سطوح مختلف اجتماعی، از مناطق روستایی تا شهرهای بزرگ، مشاهده شده و در ادبیات سیاسی و اجتماعی ایران با مفاهیمی مانند «رانت» و «خودی‌گرایی» مورد بحث قرار گرفته است.

از دیدگاه برخی منتقدان، شکل‌گیری چنین شبکه‌هایی به پیدایش گروه‌هایی انجامید که از امتیازات سیاسی و اقتصادی بیشتری برخوردار بودند. این امر، به‌ویژه در مواردی که افراد بر اساس میزان نزدیکی سیاسی و انقلابی خود به ساختار قدرت از فرصت‌های بیشتری برخوردار می‌شدند، به شکل‌گیری احساس نابرابری در میان بخشی از جامعه انجامید. در نتیجه، در کنار طبقات اقتصادی موجود پیش از انقلاب، گروه‌هایی نیز پدید آمدند که موقعیت اجتماعی و اقتصادی آنان تا حدی تحت تأثیر ارتباط با ساختار سیاسی جدید قرار داشت.

این وضعیت در ادامه به یکی از زمینه‌های انتقاد از جمهوری اسلامی تبدیل شد. برخی منتقدان معتقدند فاصله میان شعارهای اولیه انقلاب، به‌ویژه درباره عدالت، مبارزه با فساد و برابری، و عملکرد برخی مسئولان پس از انقلاب، موجب کاهش اعتماد بخشی از جامعه به رهبران و نهادهای حکومتی شد. در میان نسل‌های جوان‌تر نیز این پرسش شکل گرفت که آیا اهداف اعلام‌شده انقلاب با عملکرد حکومت در دهه‌های بعد مطابقت داشته است یا خیر. برخی از منتقدان حتی استفاده گسترده از مفاهیم اسلامی در سیاست را ابزاری برای جلب حمایت مذهبی جامعه و تثبیت قدرت سیاسی دانسته‌اند؛ دیدگاهی که البته از سوی حامیان جمهوری اسلامی رد می‌شود.

از دیگر موضوعات مورد انتقاد، حذف یا محدود شدن تدریجی بسیاری از رقبای سیاسی پس از انقلاب و اختلاف میان برخی عملکردهای حکومت با برداشت‌هایی از قانون اساسی جمهوری اسلامی است. منتقدان، به‌ویژه درباره میزان پاسخگویی نهاد رهبری، عملکرد نهادهای نظارتی و نحوه برخورد با فسادهای اقتصادی، انتقاداتی را مطرح کرده‌اند. به باور آنان، عدم برخورد مؤثر با برخی پرونده‌های بزرگ فساد مالی، در کنار انتشار گسترده اطلاعات از طریق رسانه‌ها و فناوری‌های ارتباطی، موجب افزایش بدبینی بخشی از مردم نسبت به مسئولان شده است.

یکی از پیامدهایی که منتقدان برای این وضعیت برشمرده‌اند، کاهش وابستگی بخشی از جامعه به هویت دینی و افزایش توجه به هویت ملی و ایرانی است. در این دیدگاه، شکاف میان بخشی از جامعه و جریان‌های سیاسی و مذهبی نزدیک به حکومت در طول زمان افزایش یافته و میان نسل‌های مختلف انقلاب نیز اختلاف نظرهایی پدید آمده است. اعتراضات سال‌های ۱۳۸۸ و ۱۳۹۶ را می‌توان از جمله مقاطعی دانست که بخشی از این اختلافات و نارضایتی‌ها به شکل علنی و گسترده در جامعه نمایان شد.

از دیگر پیامدهای اجتماعی مورد بحث پس از انقلاب، گسترش سیاست‌های تفکیک جنسیتی در برخی عرصه‌های اجتماعی و تغییر الگوهای ازدواج و تشکیل خانواده است. منتقدان، بخشی از این تغییرات را با سیاست‌های فرهنگی و اجتماعی جمهوری اسلامی مرتبط می‌دانند؛ هرچند عواملی مانند شرایط اقتصادی، تغییرات جمعیتی و دگرگونی سبک زندگی نیز در تغییر الگوی ازدواج نقش داشته‌اند.

در حوزه سیاست خارجی نیز جمهوری اسلامی با برخی کشورهای منطقه دچار تنش‌های پایدار شد. حمایت مالی، سیاسی و نظامی از برخی گروه‌های شبه‌نظامی و بازیگران غیردولتی در منطقه، که حکومت ایران آن را در چارچوب مقابله با نفوذ آمریکا و اسرائیل و حمایت از متحدان منطقه‌ای خود توجیه می‌کند، از دیگر ویژگی‌های سیاست خارجی جمهوری اسلامی بوده است. منتقدان این سیاست، آن را موجب افزایش تنش‌های منطقه‌ای و صرف منابع قابل توجه کشور در خارج از مرزها می‌دانند. همچنین گسترش روابط ایران با گروه‌های شیعه در کشورهای منطقه، در ادبیات سیاسی با عنوان «هلال شیعی» توصیف شده است؛ اصطلاحی که از سوی برخی تحلیلگران برای اشاره به افزایش نفوذ ایران در مناطق عمدتاً شیعه‌نشین یا دارای جمعیت شیعه در خاورمیانه به کار رفته است.

===بحران جنسی===
[[پرونده:Iranian Girl's presence in the 22 Bahman 2017 rally by Tasnimnew.com01.jpg|بندانگشتی|چپ|حضور دختران جداشده از پسران (با تفکیک جنسی) در راهپیمایی]]

پس از انقلاب ۱۳۵۷ ایران تفکیک بین زنان و مردان در فضاهای عمومی، پررنگ‌تر شد. امروزه در بعضی از مکان‌ها مانند مدارس بین دانش‌آموزان جدایی جنسی وجود دارد اما در بعضی از مکان‌ها مثل دانشگاه‌ها جدایی جنسی وجود ندارد. با ظهور رژیم جمهوری اسلامی جداسازی جنسی در مکان‌های عمومی مثل سواحل و استخرهای شنا در قانون تصریح و تکلیف شده‌است، برای زنان در اتوبوس و مترو قسمت‌های جداگانه‌ای قرار داده شده‌است و به مردان اجازه نمی‌دهند وارد سمت زنانه بشوند. در مترو این اقدام مرد، ایجاد مزاحمت برای بانوان تلقی می‌شود و جرم است. بر اساس قوانین، بخش‌های جداگانه‌ای در جلسات سیاسی، کنفرانس‌ها، مراسم ازدواج و تشییع جنازه باید برای زنان و مردان در نظر گرفته شود. در ادارات و سازمان‌های رژیم جمهوری اسلامی تفکیک جنسی ممکن است در بین کارکنان و دوایر داخلی یک سازمان صورت گیرد، مانند بخش زنان و زایمان یک بیمارستان، یا ممکن است که سازمان به صورت تک جنسی تشکیل شود و به وظایف خاص خود در سطح جامعه بپردازد مانند سرای سالمندان بانوان یا آقایان و کتابخانه‌های تک جنسی پسرانه و دخترانه. کنسرت‌ها و جشن‌های بسیاری به دلیل اختلاط دو جنس توسط عوامل دولتی بسته شدند و با گردانندگان آن‌ها برخورد شد. یکی از فضاهای شهری تک جنسی‌ای که پس از انقلاب ۱۳۵۷ ساخته شده‌اند پارک‌های بانوان هستند: فضایی زنانه به منظور خلق فضاهای امن و دور از دسترس مردان. پارک‌های بانوان در بسیاری از شهرهای ایران ایجاد شده‌است که به مردان اجازه ورود داده نمی‌شود مثل بوستان بهشت مادران در تهران و پارک بانوان صدف اصفهان.

از اوایل دهه هشتاد بحران جنسی در جامعه ایران آغاز شد و به مهمترین آسیب اجتماعی در ایران مبدل شد. از آنجایی که اگر راه درستی برای تخلیه تحریکات جوانی در یک جامعه وجود نداشته باشد، قاعدتاً مسیرهای دیگری باز می‌شود و تحریکات اجتماعی در سطح بالایی باقی نمی‌ماند، بحران جنسی در ایران شکل گرفت. از مصادیق بحران جنسی در این سال‌ها می‌توان به دگرباشی جنسی، انحرافات جنسی، عدم ارضاء جنسی افراد در بستر خانواده، تمایل به رابطه جنسی انتزاعی و فانتزی تحتِ تأثیر محیط سایبری و اینترنتی و... اشاره کرد. تحول عظیمی در رابطه دختر و پسر در جامعه ایران مشاهده شده و مطالعات نشان می‌دهد این الگو به شدت دگرگون شده است. یکی از پیامدهای این بحران در ناسازگاری آن با فرهنگ جامعه ایرانی دیده می‌شود. از دیگر پیامدهای این بحران می‌توان به رژیم‌های غذایی که در جهت مسائل جنسی گرفته می‌شود، کوتاه‌شدن عمر زندگی زناشویی، تنوع جراحی‌های پزشکی، تمایل به برقراری شکل‌های مختلف رابطه جنسی و... اشاره کرد. پیامدهای این بحران به طور کلی هم بخش زناشویی و هم بخش‌های دیگر مانند دوران بلوغ افراد را در ایران درگیر کرد.&lt;ref&gt;https://ana.press/fa/news/45/29627/راه-گذار-از-بحران-جنسی-در-ایران-چیست&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.isna.ir/news/97021709251/جامعه-دچار-بحران-جنسی-شده-است&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://www.ghasednews.com/بخش-بحران-یا-انقلاب-جنسی-62/2251-هشدار-یک-مردم-شناس-درباره-وقوع-انقلاب-جنسی&lt;/ref&gt; در حالیکه مستندها و کتاب‌های بسیاری همچون قیام پرشور: انقلاب جنسی در ایران از پردیس مهدوی استاد جامعه‌شناسی منتشر شده است بعضی همچون امیر مهدی کلیدری محقق مسائل اجتماعی ادعا کرده‌اند کودتای جنسی در ایران رخ داده است نه انقلاب جنسی.&lt;ref&gt;http://www.ghasednews.com/بخش-بحران-یا-انقلاب-جنسی-62/7183-کودتای-جنسی-یا-انقلاب-جنسی&lt;/ref&gt;

دههٔ ۱۳۹۰ با گسترش و کاهش سن روسپی‌گری در ایران همراه شد و پژوهش دانشگاه شهید بهشتی نشان داد که آمار روسپیگری میان زنان متأهل این کشور، بیشتر از مجردها بوده‌است و ۱۱ درصد روسپیان پایتخت ایران، با آگاهی همسرانشان دست به روسپی‌گری می‌زده‌اند.  تن‌فروشی آنلاین چه از راه وبگاه‌هایی که زنان را برای صیغه (معمولاً کوتاه‌مدت و ساعتی) فهرست می‌کنند چه در شبکه‌های اجتماعی همانند اینستاگرام و تلگرام، در دههٔ ۱۳۹۰ گسترش بالایی یافت. در این دوران، در پوشش پیشه‌هایی چون ماساژوری، تن‌فروشی انجام گرفته‌است.

=== پارانویای جمهوری اسلامی ===
در پارانویای حکومت اسلامی، آمریکا، اسرائیل، فراماسون ها و بهایی ها جایگاه ویژه ای دارند. آخوندها که خود را وارث اسلام ناب حقیقی می دانند، دنیا را متهم می کنند که در برابر آنها قد علم کرده اند. آنها بهایی ها را فرقه ضاله‌ای می‌شمارند که در حال جاسوسی برای خارجی ها (اسرائیلی ها و آمریکایی ها) هستند و یهودی های ایرانی هم گاهاً مورد سوظن آخوندها قرار می گیرند، چرا که در مظان اتهام همدستی با همتایان اسرائیلی خود قرار دارند. آمریکا به خاطر اینکه تحت نفوذ یهودیان آمریکایی (که متحدان همیشگی اسرائیلی ها هستند) به عنوان شیطان بزرگ، حامی همیشگی اسرائیلی ها در پیمان های نظامی و وتوهای سازمان ملل متحد قلمداد می‌شوند و هدف نظام مقدس جمهوری اسلامی، نابودی اسرائیل، و برقرار سازی کشور مستقل فلسطین است.

پارانویای آخوندها بر علیه بهایی ها چند دلیل دارد. اول اینکه بابی گری و بهائیت، نخستین دین رسمی پس از اسلام است که اعلام وجود کرده است. با وجود اینکه محمد در قرآن به عنوان آخرین پیامبر نامیده شده، بهائیان به پیامبر پس از محمد از جمله بهاالله اعتقاد دارند. دومین مورد بستن پرونده امام زمان در دین بهائیت است و بهائی ها اعتقاد دارند که امام زمانشان ظهور کرده و دیگر نیازی به انتظار برای امام زمان نیست. سومین مسئله، بستن پرونده آخوندگی گری در بهائیت است. بدین ترتیب که بهایی ها کسی را واسطه مذهبی میان خودشان و خدا قرار نمی دهند و هر کس موظف است تا شخصاً مسائل دینی-مذهبی خودش را با تحقیق و تفحص حل کند.

از جمله پارانویای جمهوری اسلامی، می‌توان به باور به وارد شدن یهودیان به مذهب اسلام و تحریف و فرقه‌سازی این مذهب اشاره کرد. این اصطلاح را مسلمانان به اسم '''اسرائیلیات''' نامیده‌اند. آنها می‌پندارند که یهودیان قادر هستند با برنامه‌ریزی از قبل، به طور ظاهری مسلمان شده، در حالی که باطناً به آئین یهود اعتقاد دارند و دروغ‌هایی را به پیامبران و امامان مسلمانان وارد کنند و باعث شوند تا مردم مسلمان از اعتقاداتشان منحرف شوند. این اعتقاد البته ریشه در قرآن هم داشته است. در آنجایی که قرآن می‌گوید «هر آن دشمنترین انسان‌ها نسبت به اسلام را در میان مشرکین و یهودیان بینی»، باعث شده تا مسلمانان تمام مشکلات دنیوی و کج‌روی های فرقه‌های تشکیل شده از اسلام (که فرقه ظاله نامیده می‌شود) را به اسم یهودی‌ها تمام می‌کنند.

=== شکل‌گیری تقابل جمهوری اسلامی ایران و اسرائیل ===

تقابل جمهوری اسلامی ایران و اسرائیل یکی از مؤلفه‌های مهم سیاست خارجی جمهوری اسلامی از نخستین سال‌های پس از انقلاب ۱۳۵۷ بود. این تقابل تنها به اختلافات مذهبی محدود نبود و مجموعه‌ای از عوامل ایدئولوژیک، سیاسی و منطقه‌ای در شکل‌گیری آن نقش داشتند. رهبران جمهوری اسلامی، مسئله فلسطین و مخالفت با اسرائیل را بخشی از سیاست خارجی جدید ایران می‌دانستند و در مقابل، اسرائیل نیز جمهوری اسلامی را به‌تدریج به عنوان یکی از تهدیدهای اصلی امنیتی خود در منطقه در نظر گرفت.

در ادبیات رسمی جمهوری اسلامی، مخالفت با اسرائیل تا حدی با برداشت‌هایی از آیات قرآن درباره مقابله با کسانی که مسلمانان را از سرزمین و خانه‌هایشان بیرون رانده‌اند پیوند داده شد. با این حال، ریشه‌های سیاست جمهوری اسلامی در قبال اسرائیل را نمی‌توان صرفاً به یک برداشت قرآنی نسبت داد؛ مواضع ضداسرائیلی در میان برخی جریان‌های سیاسی و مذهبی ایران پیش از انقلاب نیز وجود داشت و پس از انقلاب با ایدئولوژی جدید حکومت و تحولات منطقه‌ای درهم آمیخت.

یکی از نخستین اقدامات حکومت جدید در این زمینه، قطع روابط رسمی ایران و اسرائیل بود. پس از انقلاب، ساختمان نمایندگی اسرائیل در تهران در اختیار سازمان آزادی‌بخش فلسطین (PLO) قرار گرفت و در سال ۱۳۵۸ به عنوان نمایندگی فلسطین مورد استفاده قرار گرفت. یاسر عرفات، رهبر سازمان آزادی‌بخش فلسطین، نیز در همان سال به تهران سفر کرد. این اقدامات نشان‌دهنده تغییر اساسی سیاست خارجی ایران در قبال مسئله فلسطین و اسرائیل بود.

در سال‌های نخست جمهوری اسلامی، سیاست منطقه‌ای ایران تحت تأثیر جنگ ایران و عراق نیز قرار داشت. عراق در شهریور ۱۳۵۹ به ایران حمله کرد و جنگ تا سال ۱۳۶۷ ادامه یافت. در همین دوره، در خرداد ۱۳۶۱، نیروهای ایرانی عملیات بیت‌المقدس را به پایان رساندند و خرمشهر را بازپس گرفتند. اندکی بعد، در ۶ ژوئن ۱۹۸۲، اسرائیل عملیات نظامی گسترده‌ای را در لبنان آغاز کرد. هدف اعلام‌شده اسرائیل، که در اسناد سازمان ملل نیز ثبت شده، دور کردن نیروهای فلسطینی و حملات آنان از مرزهای شمالی اسرائیل بود؛ نیروهای اسرائیلی در جریان این عملیات وارد بخش‌های وسیعی از لبنان شدند و تا اطراف بیروت پیشروی کردند.

تهاجم اسرائیل به لبنان، توجه حکومت ایران را که درگیر جنگ با عراق بود، به جبهه لبنان نیز جلب کرد. در میان برخی نیروهای سیاسی و نظامی جمهوری اسلامی، ایده اعزام نیرو برای مقابله مستقیم با اسرائیل مطرح شد. با این حال، جمهوری اسلامی در سال ۱۳۶۱ تصمیم نگرفت یک جنگ مستقیم گسترده با اسرائیل آغاز کند و جنگ با عراق همچنان اولویت اصلی نظامی کشور باقی ماند. در ادبیات سیاسی جمهوری اسلامی، جمله «راه قدس از کربلا می‌گذرد» بعدها برای توصیف این اولویت مورد استفاده گسترده قرار گرفت؛ یعنی حل مسئله جنگ ایران و عراق و رسیدن به پیروزی در آن، مقدم بر ورود مستقیم ایران به جنگ با اسرائیل تلقی می‌شد.

در عین حال، ایران در لبنان حضور نظامی و سازمانی پیدا کرد. سپاه پاسداران نیروهایی را به سوریه و لبنان اعزام کرد و بخشی از نیروهای شیعه لبنانی تحت آموزش و حمایت ایران قرار گرفتند. این نیروها در شکل‌گیری هسته اولیه حزب‌الله لبنان نقش داشتند. حزب‌الله در اوایل دهه ۱۹۸۰ در شرایطی شکل گرفت که لبنان درگیر جنگ داخلی و اشغال بخش‌هایی از خاک خود توسط اسرائیل بود. گروه‌های مختلف شیعه لبنان، از جمله افرادی که پیش‌تر با جنبش امل ارتباط داشتند، در روند شکل‌گیری این سازمان مشارکت کردند. بنابراین، حزب‌الله را نمی‌توان صرفاً به عنوان سازمانی که مستقیماً توسط ایران «ساخته شد» توصیف کرد؛ بلکه شکل‌گیری آن حاصل تعامل میان نیروهای شیعه لبنانی، شرایط داخلی لبنان، حضور اسرائیل و حمایت مالی، آموزشی و سازمانی ایران بود.

سپاه پاسداران در این روند نقش مهمی ایفا کرد. نیروهای ایرانی در دره بقاع لبنان مستقر شدند و به آموزش و سازمان‌دهی نیروهای شیعه پرداختند. این ارتباط در سال‌های بعد به یکی از مهم‌ترین پایه‌های نفوذ منطقه‌ای ایران تبدیل شد.

حزب‌الله در دهه ۱۹۸۰ به انجام عملیات مسلحانه علیه نیروهای اسرائیلی و همچنین نیروهای خارجی حاضر در لبنان پرداخت. این سازمان در سال ۱۹۸۵ نخستین بیانیه سیاسی مهم خود را منتشر کرد و در آن بر وفاداری خود به رهبر جمهوری اسلامی ایران و مخالفت با حضور اسرائیل و قدرت‌های غربی در لبنان تأکید کرد. در ادامه، فعالیت نظامی حزب‌الله یکی از عوامل مؤثر در افزایش هزینه حضور اسرائیل در جنوب لبنان شد. اسرائیل در سال ۲۰۰۰ نیروهای خود را از بیشتر مناطق اشغالی جنوب لبنان خارج کرد؛ حزب‌الله این خروج را نتیجه مقاومت خود دانست، در حالی که درباره عوامل مؤثر بر تصمیم اسرائیل، دیدگاه‌های متفاوتی وجود دارد.

در همین دوره، یکی از رویدادهای مهم و همچنان مورد اختلاف، ناپدید شدن چهار ایرانی در لبنان بود. در تیر ۱۳۶۱، احمد متوسلیان، وابسته نظامی ایران، محسن موسوی، کاردار سفارت ایران در بیروت، تقی رستگارمقدم و کاظم اخوان، خبرنگار، در نزدیکی ایست بازرسی برباره در شمال لبنان متوقف و ناپدید شدند. درباره سرنوشت آنان روایت‌های متفاوتی وجود دارد. ایران طی سال‌های بعد اسرائیل را نیز در این ماجرا مسئول دانست، در حالی که گزارش‌های دیگر، نیروهای مسلح لبنانی را عامل ربایش معرفی کرده‌اند. سرنوشت نهایی این چهار نفر هیچ‌گاه به شکل قطعی روشن نشد و به همین دلیل، نسبت دادن مسئولیت قطعی این حادثه به یک طرف، از نظر تاریخی نیازمند احتیاط است.

در نتیجه، رابطه ایران و اسرائیل در دهه ۱۳۶۰ به تدریج از مخالفت سیاسی و ایدئولوژیک به نوعی تقابل منطقه‌ای تبدیل شد. ایران از گروه‌های مسلحی مانند حزب‌الله حمایت می‌کرد و اسرائیل نیز فعالیت این گروه‌ها و گسترش نفوذ ایران در لبنان را تهدیدی علیه امنیت خود می‌دانست. به همین دلیل، لبنان به یکی از نخستین عرصه‌های مهم رویارویی غیرمستقیم ایران و اسرائیل تبدیل شد. با این حال، اصطلاح «اولین جنگ نیابتی ایران و اسرائیل» بیشتر یک توصیف تحلیلی است تا عنوانی رسمی برای یک جنگ مشخص؛ زیرا رابطه دو کشور و استفاده از نیروهای همسو در منطقه، به تدریج و طی چند مرحله شکل گرفت و حزب‌الله نیز سازمانی لبنانی با ساختار و تصمیم‌گیری مستقل، هرچند با حمایت گسترده ایران، بود.

=== تقابل ایران و ایالات متحده و ارتباط آن با مسئله اسرائیل ===

تقابل جمهوری اسلامی با اسرائیل از همان ابتدا با رابطه ایران و ایالات متحده نیز ارتباط پیدا کرد. حکومت پهلوی روابط نزدیکی با ایالات متحده داشت و پس از انقلاب، بخش قابل توجهی از نیروهای سیاسی انقلابی، آمریکا را حامی اصلی حکومت پیشین و یکی از قدرت‌های پشتیبان اسرائیل در منطقه می‌دانستند. علاوه بر جریان‌های اسلام‌گرا، گروه‌های چپ و برخی نیروهای ملی‌گرا نیز در سال‌های پیش و پس از انقلاب مواضع ضدآمریکایی داشتند.

یکی از عوامل تشدیدکننده این تنش، ورود محمدرضا شاه پهلوی به ایالات متحده در مهر ۱۳۵۸ برای دریافت درمان پزشکی بود. در ایران این اقدام با نگرانی از احتمال تکرار رویدادهایی مانند کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ و بازگشت شاه به قدرت همراه شد. در چنین فضایی، گروهی از دانشجویان اسلام‌گرا که خود را «دانشجویان پیرو خط امام» می‌نامیدند، در ۱۳ آبان ۱۳۵۸ سفارت ایالات متحده در تهران را اشغال کردند و کارکنان آن را به گروگان گرفتند. اسناد تاریخی ایالات متحده نیز نشان می‌دهند که بیش از ۵۰ آمریکایی در این بحران به گروگان گرفته شدند و این وضعیت ۴۴۴ روز ادامه پیدا کرد.

اشغال سفارت ابتدا از سوی دولت موقت بازرگان با مخالفت روبه‌رو شد و در ادامه، حمایت آیت‌الله خمینی از اقدام دانشجویان موجب شد اشغال سفارت به یک بحران طولانی‌مدت در روابط دو کشور تبدیل شود. مهدی بازرگان و دولت موقت پس از آن استعفا کردند. از سوی دیگر، دولت آمریکا در ۱۴ نوامبر ۱۹۷۹ دارایی‌های دولت ایران و بانک مرکزی ایران در ایالات متحده را مسدود کرد. این اقدام بخشی از مجموعه اقدامات اقتصادی و سیاسی آمریکا در واکنش به بحران گروگان‌گیری بود.

مقام‌های جمهوری اسلامی و دانشجویان اشغال‌کننده سفارت، اقدام خود را با مجموعه‌ای از عوامل توجیه می‌کردند؛ از جمله سابقه حمایت آمریکا از حکومت پهلوی، روابط واشنگتن با اسرائیل، پذیرش شاه در آمریکا و نگرانی از دخالت احتمالی ایالات متحده در تحولات داخلی ایران. در مقابل، دولت آمریکا اشغال سفارت و گروگان‌گیری دیپلمات‌ها را نقض حقوق دیپلماتیک و تعهدات بین‌المللی می‌دانست. بنابراین، برای بررسی تاریخی این رویداد، بهتر است انگیزه‌ها و استدلال‌های هر دو طرف از یکدیگر تفکیک شوند و توجیهات سیاسی یک طرف به عنوان واقعیت قطعی تاریخی ارائه نشوند.

بحران گروگان‌گیری در نهایت به یکی از نقاط عطف روابط ایران و آمریکا تبدیل شد و روابط دیپلماتیک دو کشور را برای دهه‌های بعد دگرگون کرد. در همین چارچوب، مخالفت جمهوری اسلامی با اسرائیل نیز به تدریج با تقابل گسترده‌تر آن با ایالات متحده و سیاست‌های آمریکا در خاورمیانه پیوند خورد. از دهه ۱۳۶۰ به بعد، این سه موضوع ــ حمایت ایران از گروه‌های فلسطینی و لبنانی، مخالفت با اسرائیل و تقابل با آمریکا ــ به عناصر مرتبط اما متمایز سیاست خارجی جمهوری اسلامی تبدیل شدند.

===بحران اقتصادی===
وقوع انقلاب در سال ۱۳۵۷، پایان ارز تک نرخی و آغاز دوره‌ای از جهش‌های پیاپی ارزی در ایران بود که باعث شد نرخ دلار آمریکا تا سال ۱۴۰۰ به بیش از چهار هزار برابر برسد. نرخ غیررسمی ارز که در پایان سال ۸۹ به ۱۰۳۳۷ ریال رسیده بود، از ماه‌های آغازین سال ۱۳۹۰ وارد یک جهش شد. افزایش مداوم نرخ ارز در ایران پس از انقلاب ۱۳۵۷ ایران آغاز شد و در دوران ریاست جمهوری محمود احمدی‌نژاد و پس از هدفمندسازی یارانه‌ها در ایران بین سال‌های ۱۳۹۰ تا ۱۳۹۲ شتاب گرفت.

در ۱۰ مهرماه ۱۳۹۹ قیمت دلار به ۳۰ هزار تومان رسید و قیمت سکه تمام بهار آزادی از مرز ۱۵ میلیون و ۲۰۰ هزار تومان گذشت. نرخ دلار آمریکا که در اوایل سال ۱۴۰۳ حدود ۶۰ هزار تومان بود، در پی حملهٔ موشکی و پهپادی ایران به اسرائیل، در روز ۲۶ فروردین ۱۴۰۳ از ۷۰ هزار تومان عبور کرد. افزایش نرخ ارز تداوم پیدا کرد و در بهمن ۱۴۰۳ نرخ دلار آمریکا در بازار آزاد ایران از ۹۰ هزار تومان عبور کرد. عبدالناصر همتی وزیر اقتصاد دولت پزشکیان بلافاصله پس از تصدی منصب وزارت اقتصاد به حمایت از یکسان‌سازی نرخ ارز و حذف سامانه نیما پرداخت و مدعی شد که این سیاست باعث کاهش قیمت ارز آزاد خواهد شد اما بر خلاف ادعای وی قیمت ارز به شدت افزایش یافت که حتی به انتقاد رسانه‌های اصلاح طلب و شروع فرایند استیضاح وی انجامید. به این ترتیب عبدالناصر همتی از وزارت اقتصاد برکنار شد.

در ۱۸ اردیبهشت ۱۳۹۹، مرکز آمار ایران، نرخ تورم گروه عمده خوراکی‌ها، آشامیدنی‌ها و دخانیات در سال ۱۳۹۸ را ۴۲٫۶ درصد اعلام کرد. در شهریور ۱۳۹۹، آمارهای جدید شرکای اصلی تجاری ایران نشان از افت چشمگیر صادرات ایران به این کشورها داشت و در کل صادرات آن‌ها به ایران نیز کاهش یافته‌بود. این آمار افت کل صادرات ایران به ۱۴۰ میلیون دلار در هفت‌ماهه ۲۰۲۰ را نشان می‌داد که علاوه بر قطع صادرات نفت، فروش کالاهای غیرنفتی ایران به هند نیز به شدت سقوط کرده‌بود. همچنین صادرات ایران به کره جنوبی از ۲٫۱ میلیارد دلار به زیر هفت میلیون دلار سقوط کرد و وارداتش از ۲۸۲ میلیون دلار به ۱۰۵ میلیون دلار کاهش یافت. بدین ترتیب صادرات ایران به کره جنوبی تقریباً قطع شد.

در حین بحران اقتصادی گوشت قرمز دچار کمبود و افزایش بهای چند برابری شد که از میانه سال ۱۳۹۷ شروع و در ماه‌های پایانی پائیز اوج گرفت. بحران گوشت به یکی دیگر از چالش‌های بزرگ دوران دوم دولت حسن روحانی تبدیل شد. بعد از تشدید بحران اقتصادی در ۱۳۹۸، وبسایت تابناک در ۹ تیر ۱۳۹۸ در این زمینه نوشت که افزایش قیمت مسکن عملاً خرید خانه را برای خیلی از مردم دشوار کرده‌است و به همین علت، تعداد معاملات مسکن در تهران در مقایسه با خرداد سال ۱۳۹۷ حدود ۶۰ درصد کاهش داشته‌است. تابناک با اشاره به افزایش قیمت مسکن در ۱۵ ماه گذشته (از تیر ۹۸) افزود که هر ماه، مردم برای خرید و حتی اجاره یک سرپناه برای زندگی خود، «ناامیدتر از ماه قبل می‌شوند». این گزارش حاکیست که در برخی شهرها مانند کرمان، به دلیل افزایش اجاره بها و قیمت مسکن، «مردم کانکس‌ها را به عنوان سرپناهی برای خود انتخاب کرده‌اند». با بالا گرفتن وضعیت ناپایدار اقتصادی و تعطیلی بسیاری از کارخانه‌جات و صنایع تولیدی کشور به دلیل کمبود مواد اولیه و عدم اختصاص ارز وارداتی از طرف دولت و همچنین احتکار کالاهای ضروری از طرف افراد سودجو که به منجر به کم شدن این کالاها در بازار شده‌بود، در سال ۱۳۹۷ قیمت برخی از کالاهای اساسی و ارزاق عمومی مردم رشد چند برابری پیدا کرد و برخی از گزارش‌ها حاکی از آن بود که مردم برای خرید این کالاها به فروشگاه‌های بزرگ و زنجیره‌ای هجوم آورده‌اند و قفسه‌ها را خالی کرده‌اند. قیمت انواع خودرو نیز در بازار ایران به شدت افزایش یافت.

بر اساس آمار رسمی، تعداد بیکاران ایران بین سه تا سه و نیم میلیون نفر است اما کارشناسان، آمار بیکاران را بیشتر از چهار میلیون نفر برآورد می‌کنند. هر ساله، دست کم حدود هشتصد هزار نفر، وارد بازار کار ایران می‌شوند و ایران توان کافی برای پاسخگویی به این حجم از متقاضیان کار را ندارد. اقتصاد ایران یک اقتصاد ترکیبی، شامل یک بخش دولتی بزرگ است که در حدود ۶۰ درصد آن به شیوهٔ متمرکز و دستوری اداره می‌شود.

===رونق شعایر اسلامی===
[[پرونده:Flag of Iran.svg|thumb|250px|پرچم کنونی ایران یک نشان الله در وسط دارد]]

تعداد مساجد (حدود ۳ برابر دوره پهلوی)، نمازخانه‌ها و وضوخانه‌های بین‌راهی در ایران افزایش یافته است. همچنین در جمهوری اسلامی تعداد امام‌زاده‌ها افزایش چشمگیری پیدا کرد (حدود ۷ برابر دوره پهلوی). در فیلم‌های تلویزیونی و سینمایی بازیگران زن با حجاب و روسری و چادر ظاهر شدند و با روزه‌خواری در روزهای ماه رمضان برخورد شدید شد. کتاب‌های دینی در مدارس افزایش یافت. افزایش مجازات‌های به شیوه اسلامی، جدا کردن دختر و پسر در مکان‌های مختلف، افزایش جشن‌ها و عزاداری‌های اسلامی، ... از ویژگی‌های بارز جمهوری اسلامی بوده است.

==حمله اسرائیل به ایران (۱۴۰۴)==
موضع خصمانه حکومت جمهوری اسلامی ایران در قبال اسرائیل و آمریکا پس از انقلاب ۱۳۵۷، به حمایت پنهانی جمهوری اسلامی از حزب‌الله در جریان درگیری‌های جنوب لبنان (۲۰۰۰–۱۹۸۵) و در سال ۲۰۰۵ به یک درگیری منطقه‌ای نیابتی تبدیل شد. در سال ۲۰۰۶، جمهوری اسلامی به‌طور فعال در حمایت از حزب‌الله در طول جنگ اسرائیل و لبنان مشارکت داشت و به موازات آن حمایت از حماس و جهاد اسلامی فلسطین را آغاز کرد. از طرف دیگر، اسرائیل با استفاده از چندین شبه نظامی در داخل ایران، یک کمپین برای آسیب رساندن به برنامه هسته‌ای ایران آغاز کرد. با شروع جنگ داخلی سوریه، درگیری‌ها بالا گرفت و تا سال ۲۰۱۸ به جنگ مستقیم جمهوری اسلامی و اسرائیل تبدیل شد. 

جمهوری اسلامی حمایت قابل توجهی از حزب‌الله، حماس، و جنبش جهاد اسلامی فلسطین می‌کند، در حالی که اسرائیل از سازمان مجاهدین خلق ایران حمایت می‌کند و به‌طور مستقیم ترور و حمله به اهداف مرتبط با جمهوری اسلامی انجام داده است. اسرائیل همچنین حملات سایبری علیه ایران را انجام داده و علناً از اقدام نظامی بین‌المللی علیه جمهوری اسلامی دفاع می‌کند.

در ۲۳ خرداد ۱۴۰۴، نیروی هوایی اسرائیل به چندین نقطه در سراسر ایران حملاتی انجام داد. این حملات با نام رمز عملیات ''شیر برخاسته'' که توسط نیروهای دفاعی اسرائیل و موساد انجام شد، تأسیسات هسته‌ای، پایگاه‌های نظامی، مناطق مسکونی و منازل مقامات ارشد نظامی را هدف قرار داد. ایران در پاسخ به حملات، مجموعه‌ای از موشک‌های بالستیک و پهپادها را به سوی اسرائیل پرتاب کرد اما به دلیل وجود سانسور شدید خبری، رسانه‌های اسرائیلی خسارت‌ها و تلفات این حمله‌ها را به طور کامل اعلام نکردند.

در طی روزهای جنگ، مقامات ایرانی پروازها در فرودگاه بین‌المللی امام خمینی را تعلیق کردند. بلافاصله پس از شروع حملات، ساکنان تهران به‌صورت گسترده شروع به ترک شهر کردند. سخنگوی نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران، ابوالفضل شکارچی، وعدهٔ انتقام از اسرائیل و ایالات متحده را داد. سرانجام ایران و اسرائیل با میانجی‌گری آمریکا و قطر با یک آتش‌بس دوجانبه در ۳ تیر ۱۴۰۴ موافقت کردند.

==اعتراضات مردمی در دوران جمهوری اسلامی==
جنبش‌های اعتراضی مختلفی در این دوره رخ داده است. 
===نخستین اعتراض‌ها===
حمله به کوی دانشگاه تهران (درگیری میان دانشجویان با نیروهای انتظامی و افراد موسوم به لباس شخصی‌ها در تیرماه ۱۳۷۸)، اعتراضات به نتیجه انتخابات دهم رئیس جمهوری (خرداد و تیر ۱۳۸۸)، اعتراضات دی ۱۳۹۶ (در پی گرانی و سیاست‌های دولت روحانی از مشهد و شهرهای بزرگ شروع شد)، اعتراضات آبان ۱۳۹۸ ایران یا آبان خونین (در پی افزایش قیمت بنزین) و اعتراضات شهریور ۱۴۰۱ (در پی کشته‌شدن مهسا امینی) از جمله بزرگ‌ترین اعتراضات مردمی این دوره است. اعتراض‌های ضدحکومتی ۱۳۸۸ تا ۱۴۰۱ در ایران، کشته‌های بسیاری بر جا گذاشتند و در جدیدترین آن‌ها رژیم جمهوری اسلامی اقدام به فیلترینگ گسترده اینترنت و شبکه‌های اجتماعی نمود. پس از رقم خوردن اعتراضات شهریور ۱۴۰۱، یک گروه مخالف به نام جوانان محلات تهران شکل گرفت.

===جنبش مهسا===
اعتراض‌های سراسری ۱۴۰۱ در پی کشته‌شدن مهسا امینی در عرض چند روز به تمام ۳۱ استان و به بیش از ۱۰۰ شهر ایران گسترش یافت. حمله به دانشگاه صنعتی شریف نیز از دیگر مواردی بود که در طول اعتراضات رخ داد که تعدادی تنبیه بدنی و حدود ۴۰–۳۰ دانشجو بازداشت شدند. در جمعه سیاه زاهدان حدود ۹۰ نفر کشته شدند.  در کشورهای دیگر نیز عده زیادی در حمایت از خیزش مردم ایران تجمع‌های اعتراضی برگزار کردند. شماری از چهره‌های سرشناس هنری، فرهنگی و ورزشی ایران و فراتر از ایران از اعتراضات سراسری ۱۴۰۱ ایران حمایت کردند. شمار بازیگرانی که از معترضان حمایت کرده‌اند به اندازه‌ای بود که صدا و سیمای ایران برای پخش و بازپخش تعداد زیادی از مجموعه‌ها و فیلم‌های تلویزیونی دچار مشکل شد.

نیروهایی از نیروی انتظامی، سپاه پاسداران و نیروی زمینی ارتش که زیرمجموعه ستاد کل نیروهای مسلح هستند در سرکوب معترضان در پی کشته‌شدن مهسا امینی نقش داشته‌اند. سپاه پاسداران انقلاب اسلامی جدای از نیروهای خودش از نیروهای بسیج نیز استفاده کرده‌است. همچنین از لباس‌شخصی‌ها و گروهی به نام نیروهای خودجوش سرزمین‌های اسلامی نیز استفاده شده‌است. نیروهای سرکوب جمهوری اسلامی برای سرکوب شهروندان در این اعتراضات از ابزارهای گوناگون مانند باتون، باتون برقی، اسلحه دستی و تفنگ جنگی و همچنین از خشونت، یورش به منازل مسکونی، شلیک مستقیم به شهروندان، آسیب رساندن به اموال عمومی و خصوصی مردم از جمله خودروها و مغازه‌ها استفاده کرد. رژیم جمهوری اسلامی تعدادی از معترضان را بازداشت و تعدادی از آن‌ها از جمله محسن شکاری، میلاد زهره‌وند و مجیدرضا رهنورد را که در اعتراضات حضور فعال داشتند اعدام کرد.

===اعتراضات دی ۱۴۰۴ ===
اعتراضات دی ۱۴۰۴ ایران موج گسترده‌ای از تجمع‌های اعتراضی و اعتصاب‌های ضد حکومتی در ایران است که از ۷ دی ۱۴۰۴ در تهران آغاز شد و در ادامه به سایر شهرهای ایران گسترش یافت. این اعتراضات در شرایطی رخ داد که ارزش ریال به کمترین میزان خود در طول تاریخ رسیده بود و بیکاری جوانان و فقر مردم به شدت افزایش یافته بود. معترضان با تجمعات علنی، سر دادن شعارهای ضد دولتی و ادامه اعتصاب‌ها برای روز دوم، هم‌زمان با رویدادهایی مانند استعفای رئیس کل بانک مرکزی، اعتراض خود را ادامه دادند. افراد لباس شخصی برای سرکوب معترضان از انواع تجهیزات مانند دشنه، سلاح گرم، گاز اشک‌آور، تونفا و شوکر استفاده کردند. افراد لباس شخصی در روزهای تظاهرات جلوی شهروندان عادی و خودروهایی را که در مسیر بودند گرفته و ضمن توهین به آن‌ها، مدارک شناسایی‌شان را چک می‌کردند. همچنین آن‌ها جلوی شهروندان عادی را به بهانه عکسبردای یا فیلمبرداری با گوشی می‌گرفتند و گوشی موبایل آن‌ها را چک می‌کردند. بسیاری از ماموران لباس شخصی و افسران نظامی از ترس شناسایی شدن توسط شهروندان، از کلاه و ماسک استفاده می‌کردند. در شهرهای بزرگ، از ماشین آب‌پاش برای سرکوب معترضان استفاده کردند. شاتگان‌های کالیبر ۱۶، کلاشنیکف، شاتگان Escort MPA-TS و تفنگ دراگونوف از پر کاربردترین تفنگ‌های استفاده شده توسط نیروهای سرکوبگر وابسته به حکومت بود.

علاوه بر جوانان بیکار، کاسبان بازار، دانشجویان دانشگاه‌ها، زنان خانه‌دار، ... در این اعتراضات حضور فعال داشتند. در شامگاه روز چهارم، معترضان در شهر اسدآباد استان همدان یک ساختمان را به آتش کشیدند، که بر اساس ادعای برخی گزارش‌ها، سازه مورد نظر، پایگاه نیروهای شبه‌نظامی بسیج بوده است.  تشکل‌ها و فعالان دانشجویی در دانشگاه‌های امیرکبیر، بهشتی و تهران با صدور بیانیه‌هایی جداگانه، از دانشجویان خواستند با تجمع و اعلام همبستگی، به موج اعتراض‌ها بپیوندند. اولین معترض کشته‌شده، جوان ۲۶ ساله‌ای به نام امیرحسام خدایاری‌فرد بود که در استان لرستان کشته شد. شرکت‌کنندگان در تجمعات و راهپیمایی‌ها شعارهایی را سر دادند که بازتاب‌دهندهٔ ترکیبی از مطالبات اقتصادی، اجتماعی و سیاسی بود. شعارهایی علیه رهبر جمهوری اسلامی مانند «مرگ بر خامنه‌ای» از رایج‌ترین شعارهای سیاسی در تجمعات بود. معترضان ویدئوهای بسیاری از نیروهای سرکوبگر که با توسل به زور در خیابان‌ها مردم را می‌زدند منتشر کرده‌اند. در مسیرهای منتهی به محل درگیری معترضان و سرکوب‌گران، بوق خودروها و وسایل نقلیه به نشانه اعتراض شهرهای ایران را در بر می‌گرفت.

فاطمه مهاجرانی سخنگوی دولت با تأکید بر اینکه معترضان فرزندان ما هستند، اظهار کرد: با دستور رئیس‌جمهوری همه وزارتخانه‌ها و دستگاه‌ها متناسب با وظایف خود موظف شده‌اند برای گفت‌وگو و پیگیری مطالبات مردم اقدام کنند. دولت ایران در واکنش به ادامه اعتراضات گسترده سراسری، دسترسی به اینترنت را در بسیاری از نقاط کشور قطع یا به‌طور جدی محدود کرد. ده‌ها نفر در این اعتراضات کشته و هزارن نفر مجروح شدند. همچنین نیروهای امنیتی در شهرهای مختلف از جمله اسفراین، دهلران، ایذه، بَغ‌ملَک و کرمانشاه معترضانی را بازداشت کردند، از جمله زنان، جوانان و افرادی از اقوام مختلف. گزارش‌هایی نیز از بازداشت چند دانشجو در دانشگاه‌ها و مراکز آموزشی منتشر شده است، هرچند رسانه‌های رسمی تعداد دقیق و هویت همهٔ بازداشت‌شدگان را اعلام نکرده‌اند.

از ۱۸ دی ۱۴۰۴، اینترنت در ایران به‌طور سراسری قطع شد و این قطعی تا ۷ بهمن ادامه داشت. حوالی ساعت ۸ شب روز پنجشنبه ۱۸ دی در پی فراخوان رضا پهلوی میلیون‌ها نفر در تمام شهرهای ایران وارد خیابان‌ها شدند و طبق اعلام نت بلاکس از ساعت ۷ شب به مرور اینترنت در سراسر کشور قطع شد. در روز یکشنبه ۲۱ دی ۱۴۰۴، اعتراض‌ها و واکنش‌هایی در چندین شهر ایران گزارش شد. در جریان مراسم خاکسپاری تعدادی از معترضانی که در روزهای گذشته کشته شده بودند، نیروهای امنیتی با گاز اشک‌آور و اسلحه پینت‌بال به خانواده‌ها و شرکت‌کنندگان حمله کردند و در این مراسم شعارهای ضدحکومتی سر داده شد. در بندرعباس، جمعیت قابل توجهی از معترضان به خیابان‌ها آمدند و در شیراز، کسبه دست به اعتصاب زدند تا همراهی خود با خیزش‌های مردمی را نشان دهند. در ۲۵ دی، قوهٔ قضاییه جمهوری اسلامی اعلام کرد برای عرفان سلطانی، معترض ۲۶ ساله بازداشت‌شده، حکم اعدام صادر نشده است. در ۲۶ دی، تجمع‌های اعتراضی در استرالیا (در شهرهایی از جمله ملبورن و کرایست‌چرچ) در حمایت از معترضان ایران برگزار شد. در روز یکشنبه ۲۸ دی، ایرانیان مقیم کشورهای مختلف، از جمله ایالات متحده، کانادا، آلمان و اتریش، در حمایت از مردم ایران، تجمع و راهپیمایی برگزار کردند و شعارهایی همچون «مرگ بر خامنه‌ای» و «جاوید شاه» سر دادند.

در روزهای بعد، حکومت با خشونت سیاسی مراسم دفن کشته‌شدگان را سرکوب کرد و علاوه بر معترضانی که در خیابان بازداشت کرده بود عده‌ای دیگر از آن‌ها را در خانه‌هایشان دستگیر کرد و به بازداشتگاه برد. اگرچه تعداد دقیق کشته‌شده‌ها بر اثر شلیک گلوله و ضرب و شتم مشخص نیست اما منابع مختلف ارقامی بین حدود ۳٬۴۰۰ نفر تا بیش از ۳۳٬۰۰۰ نفر را اعلام کرده‌اند. بر اساس گزارش‌های منتشرشده از سوی برخی اعضای کادر درمان، در جریان اعتراضات فشارهای امنیتی بر مراکز درمانی افزایش یافته و در مواردی پرونده‌های پزشکی مجروحان و کشته‌شدگان دستکاری شده است تا علت مرگ‌ها تغییر داده شود. یک پزشک در تهران نیز گفته است که نیروهای امنیتی «برای کشتن شلیک می‌کردند» و یک امدادگر در تهران نیز گزارش داده که «شلیک مستقیم به سرِ جوان‌ها و حتی به قلب‌شان» انجام شده است. علاوه بر این، شهادت‌های متعددی نشان می‌دهد که نیروهای امنیتی ایران به بیمارستان‌ها یورش برده و معترضان بستری‌شده را بازداشت کرده‌اند و در مواردی نیز آنان را اعدام کرده‌اند. بر اساس گزارش‌ها بیش از ۴۰ هزار شهروند ایرانی در بازداشت به سر می‌برند که رقمی بی‌سابقه در ایران است.
==حمله فلسطین اشغالی و آمریکا به ایران==
{{اصلی|تاریخ ایران/جمهوری اسلامی ایران/حمله آمریکا-فلسطین اشغالی به ایران}}

== پانویس ==
{{پانویس}}

[[رده:تاریخ ایران]]</text>
      <sha1>4t0cfz83d05ga6tg9sx32lgxfs1l5j2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>135884</id>
      <parentid>135883</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T09:55:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vivairan2</username>
        <id>28134</id>
      </contributor>
      <comment>/* حمله فلسطین اشغالی و آمریکا به ایران */</comment>
      <origin>135884</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="63565" sha1="q0c2liavvi0mi98t09wh4hlirykvojc" xml:space="preserve">
{{تاریخ_ایران}}


== حمله به مدرسه فیضیه ==
{{اصلی|[[تاریخ ایران/جمهوری اسلامی ایران/حمله به مدرسه فیضیه|حمله به مدرسه فیضیه]]}}
&lt;div align=&quot;justify&quot;&gt;
از اولین محرک‌های انقلاب ۵۷ به رهبری آیت الله خمینی می‌توان به مطرح شدن لایحه انجمن‌های ایالتی و ولایتی و نیز لوایح شش‌گانه و انقلاب سفید (شاه و ملت) توسط رژیم پهلوی اشاره نمود که در پی آن روحانیون و در رأس آنها آیت الله خمینی ساکت ننشستند، و نوروز سال ۴۲ را عزای عمومی اعلام کردند. رژیم پهلوی و عاملان حکومت پهلوی نیز ساکت نماندند و در تاریخ ۲ فروردین ۱۳۴۲ اقدام به سرکوب مدرسه فیضه قم کردند که در پی آن چند تن از طلبه‌ها کشته شدند.
&lt;/div&gt;

== کاپیتولاسیون و تبعید روح‌الله خمینی ==
[[پرونده:Tehran Mosavvar - Issue 27 - Page 20 (crop 02).jpg|بندانگشتی|صحنه‌هایی از جامعه ایران در اوایل انقلاب، اجرای تنبیه توسط کمیته]]
در ۲۵ دی ۱۳۴۲ برابر با ۱۵ ژانویه ۱۹۶۴ دولت علم قانون اجازه استفاده مستشاران آمریکایی در ایران از مصونیت‌ها و معافیت‌های قرارداد وین را که برای کارمندان اداری و فنی نوشته شده بود به مجلس سنا برد. در این میان اسدالله علم از پست خود کناره‌گیری کرد و حسنعلی منصور در فروردین ۱۳۴۴ نخست وزیر شد. 

روح‌الله خمینی جلسه‌ای با حضور علمای مذهبی قم تشکیل داد و پس از آن نمایندگانی را به شهرها برای اعتراض به این قانون فرستاد. در سخنرانی خمینی در چهارم آبان ۱۳۴۳ در قم، وی این قانون را احیای کاپیتولاسیون در ایران نامید. سخنرانی خمینی با این جملات آغاز شد:

... عزت ما پایکوب شد، عظمت ایران از بین رفت، عظمت ارتش ایران را پایکوب کردند. قانونی را به مجلس بردند که در آن ما را ملحق کردند به پیمان وین... که تمام مستشاران نظامی آمریکا با خانواده‌هایشان، با کارمندهای فنی‌شان با کارمندان اداری‌شان، با خدمه‌شان... از هر جنایتی که در ایران بکنند، مصون هستند. ملت ایران را از سگ‌های آمریکا پست‌تر کردند. چنان‌چه کسی سگ آمریکایی را زیر بگیرد از او مؤاخذه می‌کنند اگر شاه ایران یک سگ آمریکایی را زیر بگیرد مؤاخذه می‌کنند. چنان چه یک آشپز آمریکایی شاه ایران را زیر بگیرد، بزرگ‌ترین مقام را زیر بگیرد، هیچ‌کس حق تعرض ندارد. آقا من اعلام خطر می‌کنم، ای ارتش ایران من اعلام خطر می‌کنم، ای سیاسیون ایران من اعلام خطر می‌کنم... والله گناهکار است کسی که فریاد نکند. ای سران اسلام به داد اسلام برسید. ای علمای نجف به داد اسلام برسید. ای علمای قم به داد اسلام برسید...

پس از این سخنرانی خمینی در تاریخ ۱۳ آبان ۱۳۴۳ دستگیر و با پا درمیانی رییس ساواک وقت متعاقبا به ترکیه تبعید شد.

==انقلاب ضد پهلوی==
&lt;div align=&quot;justify&quot;&gt;
«انقلاب ۱۳۵۷ ایران» که به آن «انقلاب اسلامی» نیز گفته می‌شود، قیامی بود به رهبری روح‌الله خمینی و با شرکت اکثریت مردم، احزاب و روشنفکران ایران، که نظام پادشاهی این کشور را سرنگون، و پیش‌زمینهٔ روی کار آمدن نظام جمهوری اسلامی در ایران را فراهم کرد. انقلاب در ۲۲ بهمن سال ۱۳۵۷ به پیروزی رسید و در ادامه آن نظام جمهوری اسلامی ایران به رهبری سید روح‌الله خمینی شکل گرفت.
&lt;/div&gt;
==کودتای نوژه (۱۳۵۹)==
در ۱۸ تیرماه ۱۳۵۹ این کودتا که مرکز فرماندهی آن در همدان بود با هدف حملهٔ هوایی به منزل روح‌الله خمینی در حسینیهٔ جماران و کشتن او و سپس حمله به برج مراقبت فرودگاه مهرآباد طراحی شده بود. این کودتا که به فرماندهی سعید مهدیان (یک فرماندهِ پیشین نیروی هوایی ایران) قرار بود انجام شود لو رفت و عوامل آن دستگیر و مجازات شدند.

== جنگ ایران و عراق (۱۳۵۹) ==
به دنبال تثبیت انقلاب و پاکسازی ارتش ایران از طرفداران محمدرضا پهلوی و همچنین فرار برخی از ایرانی‌ها (مانند شاپور بختیار) به عراق و دادن مشاوره به صدام حسین، روابط بین دو کشور ایران و عراق تیره شد. از طرفی صدام حسین عرب‌های خوزستانی را تحریک به شورش و استقلال می‌کرد و از طرفی خمینی شیعیان عراقی را تحریک به قیام علیه حکومت صدام حسین می‌کرد. در نهایت با استمرار دعوای قدرت بین بنی صدر و مجاهدین خلق از یکسو و خمینی و حزب جمهوری اسلامی از سوی دیگر، صدام حسین جنگ با ایران را با پاره کردن قرارداد الجزایر آغاز کرد.

گر چه در ۳ خرداد ۱۳۶۱ شمسی، ایرانی‌ها توانستند نیروهای عراقی را به مرز پس برانند، ولی قدرت‌طلبی جمهوری اسلامی ایران باعث شد جنگ را ادامه دهند و از مذاکره سیاسی به منظور آتش‌بس سریع، خودداری کنند.

آخوندها که نیاز به سرکوب گسترده مخالفان داخلی داشتند، جنگ را نعمت الهی دانستند و آن را تا سال ۱۳۶۷ ادامه دادند.

== بحران‌های ایران پس از انقلاب ۱۳۵۷ ==
[[پرونده:Teheran Metro women only.jpg|250px|بندانگشتی|چپ|تفکیک جنسیتی در متروی تهران، ۱۳۹۶ هجری خورشیدی]]

یکی از ویژگی‌هایی که منتقدان انقلاب و جمهوری اسلامی به آن اشاره کرده‌اند، گسترش نوعی مذهبی‌گری و تظاهر مذهبی در بخش‌هایی از جامعه و ساختار حکومتی پس از انقلاب است. از دیدگاه این منتقدان، هنگامی که پایگاه اجتماعی و سیاسی افراد تا حد زیادی با میزان نزدیکی آنان به جریان‌های مذهبی و انقلابی ارتباط پیدا کرد، زمینه برای شکل‌گیری رفتارهایی مانند ریا، تظاهر و استفاده ابزاری از مفاهیم مذهبی برای دستیابی به موقعیت اجتماعی و سیاسی فراهم شد. آنان معتقدند که چنین شرایطی به گسترش بی‌اعتمادی و تضعیف برخی ارزش‌های اخلاقی، از جمله صداقت، در بخش‌هایی از جامعه انجامید.
* مثل قوانین صلاحیت برای کاندیدا شدن در مجلس یا ریاست جمهوری یا عضویت در سازمان های دولتی

همچنین، منتقدان جمهوری اسلامی شکل‌گیری شبکه‌های غیررسمی قدرت و دسترسی به رانت را از پیامدهای این وضعیت می‌دانند. به اعتقاد آنان، برخی افراد با نزدیک شدن به مسئولان و افراد بانفوذ، یا از طریق ارتباط با مساجد، محافل مذهبی و نهادهایی مانند بسیج، به اطلاعات، منابع و فرصت‌هایی دسترسی پیدا کردند که برای سایر افراد به همان اندازه در دسترس نبود. این روابط در برخی موارد به دستیابی به مناصب اداری و سیاسی و بهره‌مندی از امتیازات اقتصادی منجر شد. این پدیده در سطوح مختلف اجتماعی، از مناطق روستایی تا شهرهای بزرگ، مشاهده شده و در ادبیات سیاسی و اجتماعی ایران با مفاهیمی مانند «رانت» و «خودی‌گرایی» مورد بحث قرار گرفته است.

از دیدگاه برخی منتقدان، شکل‌گیری چنین شبکه‌هایی به پیدایش گروه‌هایی انجامید که از امتیازات سیاسی و اقتصادی بیشتری برخوردار بودند. این امر، به‌ویژه در مواردی که افراد بر اساس میزان نزدیکی سیاسی و انقلابی خود به ساختار قدرت از فرصت‌های بیشتری برخوردار می‌شدند، به شکل‌گیری احساس نابرابری در میان بخشی از جامعه انجامید. در نتیجه، در کنار طبقات اقتصادی موجود پیش از انقلاب، گروه‌هایی نیز پدید آمدند که موقعیت اجتماعی و اقتصادی آنان تا حدی تحت تأثیر ارتباط با ساختار سیاسی جدید قرار داشت.

این وضعیت در ادامه به یکی از زمینه‌های انتقاد از جمهوری اسلامی تبدیل شد. برخی منتقدان معتقدند فاصله میان شعارهای اولیه انقلاب، به‌ویژه درباره عدالت، مبارزه با فساد و برابری، و عملکرد برخی مسئولان پس از انقلاب، موجب کاهش اعتماد بخشی از جامعه به رهبران و نهادهای حکومتی شد. در میان نسل‌های جوان‌تر نیز این پرسش شکل گرفت که آیا اهداف اعلام‌شده انقلاب با عملکرد حکومت در دهه‌های بعد مطابقت داشته است یا خیر. برخی از منتقدان حتی استفاده گسترده از مفاهیم اسلامی در سیاست را ابزاری برای جلب حمایت مذهبی جامعه و تثبیت قدرت سیاسی دانسته‌اند؛ دیدگاهی که البته از سوی حامیان جمهوری اسلامی رد می‌شود.

از دیگر موضوعات مورد انتقاد، حذف یا محدود شدن تدریجی بسیاری از رقبای سیاسی پس از انقلاب و اختلاف میان برخی عملکردهای حکومت با برداشت‌هایی از قانون اساسی جمهوری اسلامی است. منتقدان، به‌ویژه درباره میزان پاسخگویی نهاد رهبری، عملکرد نهادهای نظارتی و نحوه برخورد با فسادهای اقتصادی، انتقاداتی را مطرح کرده‌اند. به باور آنان، عدم برخورد مؤثر با برخی پرونده‌های بزرگ فساد مالی، در کنار انتشار گسترده اطلاعات از طریق رسانه‌ها و فناوری‌های ارتباطی، موجب افزایش بدبینی بخشی از مردم نسبت به مسئولان شده است.

یکی از پیامدهایی که منتقدان برای این وضعیت برشمرده‌اند، کاهش وابستگی بخشی از جامعه به هویت دینی و افزایش توجه به هویت ملی و ایرانی است. در این دیدگاه، شکاف میان بخشی از جامعه و جریان‌های سیاسی و مذهبی نزدیک به حکومت در طول زمان افزایش یافته و میان نسل‌های مختلف انقلاب نیز اختلاف نظرهایی پدید آمده است. اعتراضات سال‌های ۱۳۸۸ و ۱۳۹۶ را می‌توان از جمله مقاطعی دانست که بخشی از این اختلافات و نارضایتی‌ها به شکل علنی و گسترده در جامعه نمایان شد.

از دیگر پیامدهای اجتماعی مورد بحث پس از انقلاب، گسترش سیاست‌های تفکیک جنسیتی در برخی عرصه‌های اجتماعی و تغییر الگوهای ازدواج و تشکیل خانواده است. منتقدان، بخشی از این تغییرات را با سیاست‌های فرهنگی و اجتماعی جمهوری اسلامی مرتبط می‌دانند؛ هرچند عواملی مانند شرایط اقتصادی، تغییرات جمعیتی و دگرگونی سبک زندگی نیز در تغییر الگوی ازدواج نقش داشته‌اند.

در حوزه سیاست خارجی نیز جمهوری اسلامی با برخی کشورهای منطقه دچار تنش‌های پایدار شد. حمایت مالی، سیاسی و نظامی از برخی گروه‌های شبه‌نظامی و بازیگران غیردولتی در منطقه، که حکومت ایران آن را در چارچوب مقابله با نفوذ آمریکا و اسرائیل و حمایت از متحدان منطقه‌ای خود توجیه می‌کند، از دیگر ویژگی‌های سیاست خارجی جمهوری اسلامی بوده است. منتقدان این سیاست، آن را موجب افزایش تنش‌های منطقه‌ای و صرف منابع قابل توجه کشور در خارج از مرزها می‌دانند. همچنین گسترش روابط ایران با گروه‌های شیعه در کشورهای منطقه، در ادبیات سیاسی با عنوان «هلال شیعی» توصیف شده است؛ اصطلاحی که از سوی برخی تحلیلگران برای اشاره به افزایش نفوذ ایران در مناطق عمدتاً شیعه‌نشین یا دارای جمعیت شیعه در خاورمیانه به کار رفته است.

===بحران جنسی===
[[پرونده:Iranian Girl's presence in the 22 Bahman 2017 rally by Tasnimnew.com01.jpg|بندانگشتی|چپ|حضور دختران جداشده از پسران (با تفکیک جنسی) در راهپیمایی]]

پس از انقلاب ۱۳۵۷ ایران تفکیک بین زنان و مردان در فضاهای عمومی، پررنگ‌تر شد. امروزه در بعضی از مکان‌ها مانند مدارس بین دانش‌آموزان جدایی جنسی وجود دارد اما در بعضی از مکان‌ها مثل دانشگاه‌ها جدایی جنسی وجود ندارد. با ظهور رژیم جمهوری اسلامی جداسازی جنسی در مکان‌های عمومی مثل سواحل و استخرهای شنا در قانون تصریح و تکلیف شده‌است، برای زنان در اتوبوس و مترو قسمت‌های جداگانه‌ای قرار داده شده‌است و به مردان اجازه نمی‌دهند وارد سمت زنانه بشوند. در مترو این اقدام مرد، ایجاد مزاحمت برای بانوان تلقی می‌شود و جرم است. بر اساس قوانین، بخش‌های جداگانه‌ای در جلسات سیاسی، کنفرانس‌ها، مراسم ازدواج و تشییع جنازه باید برای زنان و مردان در نظر گرفته شود. در ادارات و سازمان‌های رژیم جمهوری اسلامی تفکیک جنسی ممکن است در بین کارکنان و دوایر داخلی یک سازمان صورت گیرد، مانند بخش زنان و زایمان یک بیمارستان، یا ممکن است که سازمان به صورت تک جنسی تشکیل شود و به وظایف خاص خود در سطح جامعه بپردازد مانند سرای سالمندان بانوان یا آقایان و کتابخانه‌های تک جنسی پسرانه و دخترانه. کنسرت‌ها و جشن‌های بسیاری به دلیل اختلاط دو جنس توسط عوامل دولتی بسته شدند و با گردانندگان آن‌ها برخورد شد. یکی از فضاهای شهری تک جنسی‌ای که پس از انقلاب ۱۳۵۷ ساخته شده‌اند پارک‌های بانوان هستند: فضایی زنانه به منظور خلق فضاهای امن و دور از دسترس مردان. پارک‌های بانوان در بسیاری از شهرهای ایران ایجاد شده‌است که به مردان اجازه ورود داده نمی‌شود مثل بوستان بهشت مادران در تهران و پارک بانوان صدف اصفهان.

از اوایل دهه هشتاد بحران جنسی در جامعه ایران آغاز شد و به مهمترین آسیب اجتماعی در ایران مبدل شد. از آنجایی که اگر راه درستی برای تخلیه تحریکات جوانی در یک جامعه وجود نداشته باشد، قاعدتاً مسیرهای دیگری باز می‌شود و تحریکات اجتماعی در سطح بالایی باقی نمی‌ماند، بحران جنسی در ایران شکل گرفت. از مصادیق بحران جنسی در این سال‌ها می‌توان به دگرباشی جنسی، انحرافات جنسی، عدم ارضاء جنسی افراد در بستر خانواده، تمایل به رابطه جنسی انتزاعی و فانتزی تحتِ تأثیر محیط سایبری و اینترنتی و... اشاره کرد. تحول عظیمی در رابطه دختر و پسر در جامعه ایران مشاهده شده و مطالعات نشان می‌دهد این الگو به شدت دگرگون شده است. یکی از پیامدهای این بحران در ناسازگاری آن با فرهنگ جامعه ایرانی دیده می‌شود. از دیگر پیامدهای این بحران می‌توان به رژیم‌های غذایی که در جهت مسائل جنسی گرفته می‌شود، کوتاه‌شدن عمر زندگی زناشویی، تنوع جراحی‌های پزشکی، تمایل به برقراری شکل‌های مختلف رابطه جنسی و... اشاره کرد. پیامدهای این بحران به طور کلی هم بخش زناشویی و هم بخش‌های دیگر مانند دوران بلوغ افراد را در ایران درگیر کرد.&lt;ref&gt;https://ana.press/fa/news/45/29627/راه-گذار-از-بحران-جنسی-در-ایران-چیست&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.isna.ir/news/97021709251/جامعه-دچار-بحران-جنسی-شده-است&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://www.ghasednews.com/بخش-بحران-یا-انقلاب-جنسی-62/2251-هشدار-یک-مردم-شناس-درباره-وقوع-انقلاب-جنسی&lt;/ref&gt; در حالیکه مستندها و کتاب‌های بسیاری همچون قیام پرشور: انقلاب جنسی در ایران از پردیس مهدوی استاد جامعه‌شناسی منتشر شده است بعضی همچون امیر مهدی کلیدری محقق مسائل اجتماعی ادعا کرده‌اند کودتای جنسی در ایران رخ داده است نه انقلاب جنسی.&lt;ref&gt;http://www.ghasednews.com/بخش-بحران-یا-انقلاب-جنسی-62/7183-کودتای-جنسی-یا-انقلاب-جنسی&lt;/ref&gt;

دههٔ ۱۳۹۰ با گسترش و کاهش سن روسپی‌گری در ایران همراه شد و پژوهش دانشگاه شهید بهشتی نشان داد که آمار روسپیگری میان زنان متأهل این کشور، بیشتر از مجردها بوده‌است و ۱۱ درصد روسپیان پایتخت ایران، با آگاهی همسرانشان دست به روسپی‌گری می‌زده‌اند.  تن‌فروشی آنلاین چه از راه وبگاه‌هایی که زنان را برای صیغه (معمولاً کوتاه‌مدت و ساعتی) فهرست می‌کنند چه در شبکه‌های اجتماعی همانند اینستاگرام و تلگرام، در دههٔ ۱۳۹۰ گسترش بالایی یافت. در این دوران، در پوشش پیشه‌هایی چون ماساژوری، تن‌فروشی انجام گرفته‌است.

=== پارانویای جمهوری اسلامی ===
در پارانویای حکومت اسلامی، آمریکا، اسرائیل، فراماسون ها و بهایی ها جایگاه ویژه ای دارند. آخوندها که خود را وارث اسلام ناب حقیقی می دانند، دنیا را متهم می کنند که در برابر آنها قد علم کرده اند. آنها بهایی ها را فرقه ضاله‌ای می‌شمارند که در حال جاسوسی برای خارجی ها (اسرائیلی ها و آمریکایی ها) هستند و یهودی های ایرانی هم گاهاً مورد سوظن آخوندها قرار می گیرند، چرا که در مظان اتهام همدستی با همتایان اسرائیلی خود قرار دارند. آمریکا به خاطر اینکه تحت نفوذ یهودیان آمریکایی (که متحدان همیشگی اسرائیلی ها هستند) به عنوان شیطان بزرگ، حامی همیشگی اسرائیلی ها در پیمان های نظامی و وتوهای سازمان ملل متحد قلمداد می‌شوند و هدف نظام مقدس جمهوری اسلامی، نابودی اسرائیل، و برقرار سازی کشور مستقل فلسطین است.

پارانویای آخوندها بر علیه بهایی ها چند دلیل دارد. اول اینکه بابی گری و بهائیت، نخستین دین رسمی پس از اسلام است که اعلام وجود کرده است. با وجود اینکه محمد در قرآن به عنوان آخرین پیامبر نامیده شده، بهائیان به پیامبر پس از محمد از جمله بهاالله اعتقاد دارند. دومین مورد بستن پرونده امام زمان در دین بهائیت است و بهائی ها اعتقاد دارند که امام زمانشان ظهور کرده و دیگر نیازی به انتظار برای امام زمان نیست. سومین مسئله، بستن پرونده آخوندگی گری در بهائیت است. بدین ترتیب که بهایی ها کسی را واسطه مذهبی میان خودشان و خدا قرار نمی دهند و هر کس موظف است تا شخصاً مسائل دینی-مذهبی خودش را با تحقیق و تفحص حل کند.

از جمله پارانویای جمهوری اسلامی، می‌توان به باور به وارد شدن یهودیان به مذهب اسلام و تحریف و فرقه‌سازی این مذهب اشاره کرد. این اصطلاح را مسلمانان به اسم '''اسرائیلیات''' نامیده‌اند. آنها می‌پندارند که یهودیان قادر هستند با برنامه‌ریزی از قبل، به طور ظاهری مسلمان شده، در حالی که باطناً به آئین یهود اعتقاد دارند و دروغ‌هایی را به پیامبران و امامان مسلمانان وارد کنند و باعث شوند تا مردم مسلمان از اعتقاداتشان منحرف شوند. این اعتقاد البته ریشه در قرآن هم داشته است. در آنجایی که قرآن می‌گوید «هر آن دشمنترین انسان‌ها نسبت به اسلام را در میان مشرکین و یهودیان بینی»، باعث شده تا مسلمانان تمام مشکلات دنیوی و کج‌روی های فرقه‌های تشکیل شده از اسلام (که فرقه ظاله نامیده می‌شود) را به اسم یهودی‌ها تمام می‌کنند.

=== شکل‌گیری تقابل جمهوری اسلامی ایران و اسرائیل ===

تقابل جمهوری اسلامی ایران و اسرائیل یکی از مؤلفه‌های مهم سیاست خارجی جمهوری اسلامی از نخستین سال‌های پس از انقلاب ۱۳۵۷ بود. این تقابل تنها به اختلافات مذهبی محدود نبود و مجموعه‌ای از عوامل ایدئولوژیک، سیاسی و منطقه‌ای در شکل‌گیری آن نقش داشتند. رهبران جمهوری اسلامی، مسئله فلسطین و مخالفت با اسرائیل را بخشی از سیاست خارجی جدید ایران می‌دانستند و در مقابل، اسرائیل نیز جمهوری اسلامی را به‌تدریج به عنوان یکی از تهدیدهای اصلی امنیتی خود در منطقه در نظر گرفت.

در ادبیات رسمی جمهوری اسلامی، مخالفت با اسرائیل تا حدی با برداشت‌هایی از آیات قرآن درباره مقابله با کسانی که مسلمانان را از سرزمین و خانه‌هایشان بیرون رانده‌اند پیوند داده شد. با این حال، ریشه‌های سیاست جمهوری اسلامی در قبال اسرائیل را نمی‌توان صرفاً به یک برداشت قرآنی نسبت داد؛ مواضع ضداسرائیلی در میان برخی جریان‌های سیاسی و مذهبی ایران پیش از انقلاب نیز وجود داشت و پس از انقلاب با ایدئولوژی جدید حکومت و تحولات منطقه‌ای درهم آمیخت.

یکی از نخستین اقدامات حکومت جدید در این زمینه، قطع روابط رسمی ایران و اسرائیل بود. پس از انقلاب، ساختمان نمایندگی اسرائیل در تهران در اختیار سازمان آزادی‌بخش فلسطین (PLO) قرار گرفت و در سال ۱۳۵۸ به عنوان نمایندگی فلسطین مورد استفاده قرار گرفت. یاسر عرفات، رهبر سازمان آزادی‌بخش فلسطین، نیز در همان سال به تهران سفر کرد. این اقدامات نشان‌دهنده تغییر اساسی سیاست خارجی ایران در قبال مسئله فلسطین و اسرائیل بود.

در سال‌های نخست جمهوری اسلامی، سیاست منطقه‌ای ایران تحت تأثیر جنگ ایران و عراق نیز قرار داشت. عراق در شهریور ۱۳۵۹ به ایران حمله کرد و جنگ تا سال ۱۳۶۷ ادامه یافت. در همین دوره، در خرداد ۱۳۶۱، نیروهای ایرانی عملیات بیت‌المقدس را به پایان رساندند و خرمشهر را بازپس گرفتند. اندکی بعد، در ۶ ژوئن ۱۹۸۲، اسرائیل عملیات نظامی گسترده‌ای را در لبنان آغاز کرد. هدف اعلام‌شده اسرائیل، که در اسناد سازمان ملل نیز ثبت شده، دور کردن نیروهای فلسطینی و حملات آنان از مرزهای شمالی اسرائیل بود؛ نیروهای اسرائیلی در جریان این عملیات وارد بخش‌های وسیعی از لبنان شدند و تا اطراف بیروت پیشروی کردند.

تهاجم اسرائیل به لبنان، توجه حکومت ایران را که درگیر جنگ با عراق بود، به جبهه لبنان نیز جلب کرد. در میان برخی نیروهای سیاسی و نظامی جمهوری اسلامی، ایده اعزام نیرو برای مقابله مستقیم با اسرائیل مطرح شد. با این حال، جمهوری اسلامی در سال ۱۳۶۱ تصمیم نگرفت یک جنگ مستقیم گسترده با اسرائیل آغاز کند و جنگ با عراق همچنان اولویت اصلی نظامی کشور باقی ماند. در ادبیات سیاسی جمهوری اسلامی، جمله «راه قدس از کربلا می‌گذرد» بعدها برای توصیف این اولویت مورد استفاده گسترده قرار گرفت؛ یعنی حل مسئله جنگ ایران و عراق و رسیدن به پیروزی در آن، مقدم بر ورود مستقیم ایران به جنگ با اسرائیل تلقی می‌شد.

در عین حال، ایران در لبنان حضور نظامی و سازمانی پیدا کرد. سپاه پاسداران نیروهایی را به سوریه و لبنان اعزام کرد و بخشی از نیروهای شیعه لبنانی تحت آموزش و حمایت ایران قرار گرفتند. این نیروها در شکل‌گیری هسته اولیه حزب‌الله لبنان نقش داشتند. حزب‌الله در اوایل دهه ۱۹۸۰ در شرایطی شکل گرفت که لبنان درگیر جنگ داخلی و اشغال بخش‌هایی از خاک خود توسط اسرائیل بود. گروه‌های مختلف شیعه لبنان، از جمله افرادی که پیش‌تر با جنبش امل ارتباط داشتند، در روند شکل‌گیری این سازمان مشارکت کردند. بنابراین، حزب‌الله را نمی‌توان صرفاً به عنوان سازمانی که مستقیماً توسط ایران «ساخته شد» توصیف کرد؛ بلکه شکل‌گیری آن حاصل تعامل میان نیروهای شیعه لبنانی، شرایط داخلی لبنان، حضور اسرائیل و حمایت مالی، آموزشی و سازمانی ایران بود.

سپاه پاسداران در این روند نقش مهمی ایفا کرد. نیروهای ایرانی در دره بقاع لبنان مستقر شدند و به آموزش و سازمان‌دهی نیروهای شیعه پرداختند. این ارتباط در سال‌های بعد به یکی از مهم‌ترین پایه‌های نفوذ منطقه‌ای ایران تبدیل شد.

حزب‌الله در دهه ۱۹۸۰ به انجام عملیات مسلحانه علیه نیروهای اسرائیلی و همچنین نیروهای خارجی حاضر در لبنان پرداخت. این سازمان در سال ۱۹۸۵ نخستین بیانیه سیاسی مهم خود را منتشر کرد و در آن بر وفاداری خود به رهبر جمهوری اسلامی ایران و مخالفت با حضور اسرائیل و قدرت‌های غربی در لبنان تأکید کرد. در ادامه، فعالیت نظامی حزب‌الله یکی از عوامل مؤثر در افزایش هزینه حضور اسرائیل در جنوب لبنان شد. اسرائیل در سال ۲۰۰۰ نیروهای خود را از بیشتر مناطق اشغالی جنوب لبنان خارج کرد؛ حزب‌الله این خروج را نتیجه مقاومت خود دانست، در حالی که درباره عوامل مؤثر بر تصمیم اسرائیل، دیدگاه‌های متفاوتی وجود دارد.

در همین دوره، یکی از رویدادهای مهم و همچنان مورد اختلاف، ناپدید شدن چهار ایرانی در لبنان بود. در تیر ۱۳۶۱، احمد متوسلیان، وابسته نظامی ایران، محسن موسوی، کاردار سفارت ایران در بیروت، تقی رستگارمقدم و کاظم اخوان، خبرنگار، در نزدیکی ایست بازرسی برباره در شمال لبنان متوقف و ناپدید شدند. درباره سرنوشت آنان روایت‌های متفاوتی وجود دارد. ایران طی سال‌های بعد اسرائیل را نیز در این ماجرا مسئول دانست، در حالی که گزارش‌های دیگر، نیروهای مسلح لبنانی را عامل ربایش معرفی کرده‌اند. سرنوشت نهایی این چهار نفر هیچ‌گاه به شکل قطعی روشن نشد و به همین دلیل، نسبت دادن مسئولیت قطعی این حادثه به یک طرف، از نظر تاریخی نیازمند احتیاط است.

در نتیجه، رابطه ایران و اسرائیل در دهه ۱۳۶۰ به تدریج از مخالفت سیاسی و ایدئولوژیک به نوعی تقابل منطقه‌ای تبدیل شد. ایران از گروه‌های مسلحی مانند حزب‌الله حمایت می‌کرد و اسرائیل نیز فعالیت این گروه‌ها و گسترش نفوذ ایران در لبنان را تهدیدی علیه امنیت خود می‌دانست. به همین دلیل، لبنان به یکی از نخستین عرصه‌های مهم رویارویی غیرمستقیم ایران و اسرائیل تبدیل شد. با این حال، اصطلاح «اولین جنگ نیابتی ایران و اسرائیل» بیشتر یک توصیف تحلیلی است تا عنوانی رسمی برای یک جنگ مشخص؛ زیرا رابطه دو کشور و استفاده از نیروهای همسو در منطقه، به تدریج و طی چند مرحله شکل گرفت و حزب‌الله نیز سازمانی لبنانی با ساختار و تصمیم‌گیری مستقل، هرچند با حمایت گسترده ایران، بود.

=== تقابل ایران و ایالات متحده و ارتباط آن با مسئله اسرائیل ===

تقابل جمهوری اسلامی با اسرائیل از همان ابتدا با رابطه ایران و ایالات متحده نیز ارتباط پیدا کرد. حکومت پهلوی روابط نزدیکی با ایالات متحده داشت و پس از انقلاب، بخش قابل توجهی از نیروهای سیاسی انقلابی، آمریکا را حامی اصلی حکومت پیشین و یکی از قدرت‌های پشتیبان اسرائیل در منطقه می‌دانستند. علاوه بر جریان‌های اسلام‌گرا، گروه‌های چپ و برخی نیروهای ملی‌گرا نیز در سال‌های پیش و پس از انقلاب مواضع ضدآمریکایی داشتند.

یکی از عوامل تشدیدکننده این تنش، ورود محمدرضا شاه پهلوی به ایالات متحده در مهر ۱۳۵۸ برای دریافت درمان پزشکی بود. در ایران این اقدام با نگرانی از احتمال تکرار رویدادهایی مانند کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ و بازگشت شاه به قدرت همراه شد. در چنین فضایی، گروهی از دانشجویان اسلام‌گرا که خود را «دانشجویان پیرو خط امام» می‌نامیدند، در ۱۳ آبان ۱۳۵۸ سفارت ایالات متحده در تهران را اشغال کردند و کارکنان آن را به گروگان گرفتند. اسناد تاریخی ایالات متحده نیز نشان می‌دهند که بیش از ۵۰ آمریکایی در این بحران به گروگان گرفته شدند و این وضعیت ۴۴۴ روز ادامه پیدا کرد.

اشغال سفارت ابتدا از سوی دولت موقت بازرگان با مخالفت روبه‌رو شد و در ادامه، حمایت آیت‌الله خمینی از اقدام دانشجویان موجب شد اشغال سفارت به یک بحران طولانی‌مدت در روابط دو کشور تبدیل شود. مهدی بازرگان و دولت موقت پس از آن استعفا کردند. از سوی دیگر، دولت آمریکا در ۱۴ نوامبر ۱۹۷۹ دارایی‌های دولت ایران و بانک مرکزی ایران در ایالات متحده را مسدود کرد. این اقدام بخشی از مجموعه اقدامات اقتصادی و سیاسی آمریکا در واکنش به بحران گروگان‌گیری بود.

مقام‌های جمهوری اسلامی و دانشجویان اشغال‌کننده سفارت، اقدام خود را با مجموعه‌ای از عوامل توجیه می‌کردند؛ از جمله سابقه حمایت آمریکا از حکومت پهلوی، روابط واشنگتن با اسرائیل، پذیرش شاه در آمریکا و نگرانی از دخالت احتمالی ایالات متحده در تحولات داخلی ایران. در مقابل، دولت آمریکا اشغال سفارت و گروگان‌گیری دیپلمات‌ها را نقض حقوق دیپلماتیک و تعهدات بین‌المللی می‌دانست. بنابراین، برای بررسی تاریخی این رویداد، بهتر است انگیزه‌ها و استدلال‌های هر دو طرف از یکدیگر تفکیک شوند و توجیهات سیاسی یک طرف به عنوان واقعیت قطعی تاریخی ارائه نشوند.

بحران گروگان‌گیری در نهایت به یکی از نقاط عطف روابط ایران و آمریکا تبدیل شد و روابط دیپلماتیک دو کشور را برای دهه‌های بعد دگرگون کرد. در همین چارچوب، مخالفت جمهوری اسلامی با اسرائیل نیز به تدریج با تقابل گسترده‌تر آن با ایالات متحده و سیاست‌های آمریکا در خاورمیانه پیوند خورد. از دهه ۱۳۶۰ به بعد، این سه موضوع ــ حمایت ایران از گروه‌های فلسطینی و لبنانی، مخالفت با اسرائیل و تقابل با آمریکا ــ به عناصر مرتبط اما متمایز سیاست خارجی جمهوری اسلامی تبدیل شدند.

===بحران اقتصادی===
وقوع انقلاب در سال ۱۳۵۷، پایان ارز تک نرخی و آغاز دوره‌ای از جهش‌های پیاپی ارزی در ایران بود که باعث شد نرخ دلار آمریکا تا سال ۱۴۰۰ به بیش از چهار هزار برابر برسد. نرخ غیررسمی ارز که در پایان سال ۸۹ به ۱۰۳۳۷ ریال رسیده بود، از ماه‌های آغازین سال ۱۳۹۰ وارد یک جهش شد. افزایش مداوم نرخ ارز در ایران پس از انقلاب ۱۳۵۷ ایران آغاز شد و در دوران ریاست جمهوری محمود احمدی‌نژاد و پس از هدفمندسازی یارانه‌ها در ایران بین سال‌های ۱۳۹۰ تا ۱۳۹۲ شتاب گرفت.

در ۱۰ مهرماه ۱۳۹۹ قیمت دلار به ۳۰ هزار تومان رسید و قیمت سکه تمام بهار آزادی از مرز ۱۵ میلیون و ۲۰۰ هزار تومان گذشت. نرخ دلار آمریکا که در اوایل سال ۱۴۰۳ حدود ۶۰ هزار تومان بود، در پی حملهٔ موشکی و پهپادی ایران به اسرائیل، در روز ۲۶ فروردین ۱۴۰۳ از ۷۰ هزار تومان عبور کرد. افزایش نرخ ارز تداوم پیدا کرد و در بهمن ۱۴۰۳ نرخ دلار آمریکا در بازار آزاد ایران از ۹۰ هزار تومان عبور کرد. عبدالناصر همتی وزیر اقتصاد دولت پزشکیان بلافاصله پس از تصدی منصب وزارت اقتصاد به حمایت از یکسان‌سازی نرخ ارز و حذف سامانه نیما پرداخت و مدعی شد که این سیاست باعث کاهش قیمت ارز آزاد خواهد شد اما بر خلاف ادعای وی قیمت ارز به شدت افزایش یافت که حتی به انتقاد رسانه‌های اصلاح طلب و شروع فرایند استیضاح وی انجامید. به این ترتیب عبدالناصر همتی از وزارت اقتصاد برکنار شد.

در ۱۸ اردیبهشت ۱۳۹۹، مرکز آمار ایران، نرخ تورم گروه عمده خوراکی‌ها، آشامیدنی‌ها و دخانیات در سال ۱۳۹۸ را ۴۲٫۶ درصد اعلام کرد. در شهریور ۱۳۹۹، آمارهای جدید شرکای اصلی تجاری ایران نشان از افت چشمگیر صادرات ایران به این کشورها داشت و در کل صادرات آن‌ها به ایران نیز کاهش یافته‌بود. این آمار افت کل صادرات ایران به ۱۴۰ میلیون دلار در هفت‌ماهه ۲۰۲۰ را نشان می‌داد که علاوه بر قطع صادرات نفت، فروش کالاهای غیرنفتی ایران به هند نیز به شدت سقوط کرده‌بود. همچنین صادرات ایران به کره جنوبی از ۲٫۱ میلیارد دلار به زیر هفت میلیون دلار سقوط کرد و وارداتش از ۲۸۲ میلیون دلار به ۱۰۵ میلیون دلار کاهش یافت. بدین ترتیب صادرات ایران به کره جنوبی تقریباً قطع شد.

در حین بحران اقتصادی گوشت قرمز دچار کمبود و افزایش بهای چند برابری شد که از میانه سال ۱۳۹۷ شروع و در ماه‌های پایانی پائیز اوج گرفت. بحران گوشت به یکی دیگر از چالش‌های بزرگ دوران دوم دولت حسن روحانی تبدیل شد. بعد از تشدید بحران اقتصادی در ۱۳۹۸، وبسایت تابناک در ۹ تیر ۱۳۹۸ در این زمینه نوشت که افزایش قیمت مسکن عملاً خرید خانه را برای خیلی از مردم دشوار کرده‌است و به همین علت، تعداد معاملات مسکن در تهران در مقایسه با خرداد سال ۱۳۹۷ حدود ۶۰ درصد کاهش داشته‌است. تابناک با اشاره به افزایش قیمت مسکن در ۱۵ ماه گذشته (از تیر ۹۸) افزود که هر ماه، مردم برای خرید و حتی اجاره یک سرپناه برای زندگی خود، «ناامیدتر از ماه قبل می‌شوند». این گزارش حاکیست که در برخی شهرها مانند کرمان، به دلیل افزایش اجاره بها و قیمت مسکن، «مردم کانکس‌ها را به عنوان سرپناهی برای خود انتخاب کرده‌اند». با بالا گرفتن وضعیت ناپایدار اقتصادی و تعطیلی بسیاری از کارخانه‌جات و صنایع تولیدی کشور به دلیل کمبود مواد اولیه و عدم اختصاص ارز وارداتی از طرف دولت و همچنین احتکار کالاهای ضروری از طرف افراد سودجو که به منجر به کم شدن این کالاها در بازار شده‌بود، در سال ۱۳۹۷ قیمت برخی از کالاهای اساسی و ارزاق عمومی مردم رشد چند برابری پیدا کرد و برخی از گزارش‌ها حاکی از آن بود که مردم برای خرید این کالاها به فروشگاه‌های بزرگ و زنجیره‌ای هجوم آورده‌اند و قفسه‌ها را خالی کرده‌اند. قیمت انواع خودرو نیز در بازار ایران به شدت افزایش یافت.

بر اساس آمار رسمی، تعداد بیکاران ایران بین سه تا سه و نیم میلیون نفر است اما کارشناسان، آمار بیکاران را بیشتر از چهار میلیون نفر برآورد می‌کنند. هر ساله، دست کم حدود هشتصد هزار نفر، وارد بازار کار ایران می‌شوند و ایران توان کافی برای پاسخگویی به این حجم از متقاضیان کار را ندارد. اقتصاد ایران یک اقتصاد ترکیبی، شامل یک بخش دولتی بزرگ است که در حدود ۶۰ درصد آن به شیوهٔ متمرکز و دستوری اداره می‌شود.

===رونق شعایر اسلامی===
[[پرونده:Flag of Iran.svg|thumb|250px|پرچم کنونی ایران یک نشان الله در وسط دارد]]

تعداد مساجد (حدود ۳ برابر دوره پهلوی)، نمازخانه‌ها و وضوخانه‌های بین‌راهی در ایران افزایش یافته است. همچنین در جمهوری اسلامی تعداد امام‌زاده‌ها افزایش چشمگیری پیدا کرد (حدود ۷ برابر دوره پهلوی). در فیلم‌های تلویزیونی و سینمایی بازیگران زن با حجاب و روسری و چادر ظاهر شدند و با روزه‌خواری در روزهای ماه رمضان برخورد شدید شد. کتاب‌های دینی در مدارس افزایش یافت. افزایش مجازات‌های به شیوه اسلامی، جدا کردن دختر و پسر در مکان‌های مختلف، افزایش جشن‌ها و عزاداری‌های اسلامی، ... از ویژگی‌های بارز جمهوری اسلامی بوده است.

==حمله اسرائیل به ایران (۱۴۰۴)==
موضع خصمانه حکومت جمهوری اسلامی ایران در قبال اسرائیل و آمریکا پس از انقلاب ۱۳۵۷، به حمایت پنهانی جمهوری اسلامی از حزب‌الله در جریان درگیری‌های جنوب لبنان (۲۰۰۰–۱۹۸۵) و در سال ۲۰۰۵ به یک درگیری منطقه‌ای نیابتی تبدیل شد. در سال ۲۰۰۶، جمهوری اسلامی به‌طور فعال در حمایت از حزب‌الله در طول جنگ اسرائیل و لبنان مشارکت داشت و به موازات آن حمایت از حماس و جهاد اسلامی فلسطین را آغاز کرد. از طرف دیگر، اسرائیل با استفاده از چندین شبه نظامی در داخل ایران، یک کمپین برای آسیب رساندن به برنامه هسته‌ای ایران آغاز کرد. با شروع جنگ داخلی سوریه، درگیری‌ها بالا گرفت و تا سال ۲۰۱۸ به جنگ مستقیم جمهوری اسلامی و اسرائیل تبدیل شد. 

جمهوری اسلامی حمایت قابل توجهی از حزب‌الله، حماس، و جنبش جهاد اسلامی فلسطین می‌کند، در حالی که اسرائیل از سازمان مجاهدین خلق ایران حمایت می‌کند و به‌طور مستقیم ترور و حمله به اهداف مرتبط با جمهوری اسلامی انجام داده است. اسرائیل همچنین حملات سایبری علیه ایران را انجام داده و علناً از اقدام نظامی بین‌المللی علیه جمهوری اسلامی دفاع می‌کند.

در ۲۳ خرداد ۱۴۰۴، نیروی هوایی اسرائیل به چندین نقطه در سراسر ایران حملاتی انجام داد. این حملات با نام رمز عملیات ''شیر برخاسته'' که توسط نیروهای دفاعی اسرائیل و موساد انجام شد، تأسیسات هسته‌ای، پایگاه‌های نظامی، مناطق مسکونی و منازل مقامات ارشد نظامی را هدف قرار داد. ایران در پاسخ به حملات، مجموعه‌ای از موشک‌های بالستیک و پهپادها را به سوی اسرائیل پرتاب کرد اما به دلیل وجود سانسور شدید خبری، رسانه‌های اسرائیلی خسارت‌ها و تلفات این حمله‌ها را به طور کامل اعلام نکردند.

در طی روزهای جنگ، مقامات ایرانی پروازها در فرودگاه بین‌المللی امام خمینی را تعلیق کردند. بلافاصله پس از شروع حملات، ساکنان تهران به‌صورت گسترده شروع به ترک شهر کردند. سخنگوی نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران، ابوالفضل شکارچی، وعدهٔ انتقام از اسرائیل و ایالات متحده را داد. سرانجام ایران و اسرائیل با میانجی‌گری آمریکا و قطر با یک آتش‌بس دوجانبه در ۳ تیر ۱۴۰۴ موافقت کردند.

==اعتراضات مردمی در دوران جمهوری اسلامی==
جنبش‌های اعتراضی مختلفی در این دوره رخ داده است. 
===نخستین اعتراض‌ها===
حمله به کوی دانشگاه تهران (درگیری میان دانشجویان با نیروهای انتظامی و افراد موسوم به لباس شخصی‌ها در تیرماه ۱۳۷۸)، اعتراضات به نتیجه انتخابات دهم رئیس جمهوری (خرداد و تیر ۱۳۸۸)، اعتراضات دی ۱۳۹۶ (در پی گرانی و سیاست‌های دولت روحانی از مشهد و شهرهای بزرگ شروع شد)، اعتراضات آبان ۱۳۹۸ ایران یا آبان خونین (در پی افزایش قیمت بنزین) و اعتراضات شهریور ۱۴۰۱ (در پی کشته‌شدن مهسا امینی) از جمله بزرگ‌ترین اعتراضات مردمی این دوره است. اعتراض‌های ضدحکومتی ۱۳۸۸ تا ۱۴۰۱ در ایران، کشته‌های بسیاری بر جا گذاشتند و در جدیدترین آن‌ها رژیم جمهوری اسلامی اقدام به فیلترینگ گسترده اینترنت و شبکه‌های اجتماعی نمود. پس از رقم خوردن اعتراضات شهریور ۱۴۰۱، یک گروه مخالف به نام جوانان محلات تهران شکل گرفت.

===جنبش مهسا===
اعتراض‌های سراسری ۱۴۰۱ در پی کشته‌شدن مهسا امینی در عرض چند روز به تمام ۳۱ استان و به بیش از ۱۰۰ شهر ایران گسترش یافت. حمله به دانشگاه صنعتی شریف نیز از دیگر مواردی بود که در طول اعتراضات رخ داد که تعدادی تنبیه بدنی و حدود ۴۰–۳۰ دانشجو بازداشت شدند. در جمعه سیاه زاهدان حدود ۹۰ نفر کشته شدند.  در کشورهای دیگر نیز عده زیادی در حمایت از خیزش مردم ایران تجمع‌های اعتراضی برگزار کردند. شماری از چهره‌های سرشناس هنری، فرهنگی و ورزشی ایران و فراتر از ایران از اعتراضات سراسری ۱۴۰۱ ایران حمایت کردند. شمار بازیگرانی که از معترضان حمایت کرده‌اند به اندازه‌ای بود که صدا و سیمای ایران برای پخش و بازپخش تعداد زیادی از مجموعه‌ها و فیلم‌های تلویزیونی دچار مشکل شد.

نیروهایی از نیروی انتظامی، سپاه پاسداران و نیروی زمینی ارتش که زیرمجموعه ستاد کل نیروهای مسلح هستند در سرکوب معترضان در پی کشته‌شدن مهسا امینی نقش داشته‌اند. سپاه پاسداران انقلاب اسلامی جدای از نیروهای خودش از نیروهای بسیج نیز استفاده کرده‌است. همچنین از لباس‌شخصی‌ها و گروهی به نام نیروهای خودجوش سرزمین‌های اسلامی نیز استفاده شده‌است. نیروهای سرکوب جمهوری اسلامی برای سرکوب شهروندان در این اعتراضات از ابزارهای گوناگون مانند باتون، باتون برقی، اسلحه دستی و تفنگ جنگی و همچنین از خشونت، یورش به منازل مسکونی، شلیک مستقیم به شهروندان، آسیب رساندن به اموال عمومی و خصوصی مردم از جمله خودروها و مغازه‌ها استفاده کرد. رژیم جمهوری اسلامی تعدادی از معترضان را بازداشت و تعدادی از آن‌ها از جمله محسن شکاری، میلاد زهره‌وند و مجیدرضا رهنورد را که در اعتراضات حضور فعال داشتند اعدام کرد.

===اعتراضات دی ۱۴۰۴ ===
اعتراضات دی ۱۴۰۴ ایران موج گسترده‌ای از تجمع‌های اعتراضی و اعتصاب‌های ضد حکومتی در ایران است که از ۷ دی ۱۴۰۴ در تهران آغاز شد و در ادامه به سایر شهرهای ایران گسترش یافت. این اعتراضات در شرایطی رخ داد که ارزش ریال به کمترین میزان خود در طول تاریخ رسیده بود و بیکاری جوانان و فقر مردم به شدت افزایش یافته بود. معترضان با تجمعات علنی، سر دادن شعارهای ضد دولتی و ادامه اعتصاب‌ها برای روز دوم، هم‌زمان با رویدادهایی مانند استعفای رئیس کل بانک مرکزی، اعتراض خود را ادامه دادند. افراد لباس شخصی برای سرکوب معترضان از انواع تجهیزات مانند دشنه، سلاح گرم، گاز اشک‌آور، تونفا و شوکر استفاده کردند. افراد لباس شخصی در روزهای تظاهرات جلوی شهروندان عادی و خودروهایی را که در مسیر بودند گرفته و ضمن توهین به آن‌ها، مدارک شناسایی‌شان را چک می‌کردند. همچنین آن‌ها جلوی شهروندان عادی را به بهانه عکسبردای یا فیلمبرداری با گوشی می‌گرفتند و گوشی موبایل آن‌ها را چک می‌کردند. بسیاری از ماموران لباس شخصی و افسران نظامی از ترس شناسایی شدن توسط شهروندان، از کلاه و ماسک استفاده می‌کردند. در شهرهای بزرگ، از ماشین آب‌پاش برای سرکوب معترضان استفاده کردند. شاتگان‌های کالیبر ۱۶، کلاشنیکف، شاتگان Escort MPA-TS و تفنگ دراگونوف از پر کاربردترین تفنگ‌های استفاده شده توسط نیروهای سرکوبگر وابسته به حکومت بود.

علاوه بر جوانان بیکار، کاسبان بازار، دانشجویان دانشگاه‌ها، زنان خانه‌دار، ... در این اعتراضات حضور فعال داشتند. در شامگاه روز چهارم، معترضان در شهر اسدآباد استان همدان یک ساختمان را به آتش کشیدند، که بر اساس ادعای برخی گزارش‌ها، سازه مورد نظر، پایگاه نیروهای شبه‌نظامی بسیج بوده است.  تشکل‌ها و فعالان دانشجویی در دانشگاه‌های امیرکبیر، بهشتی و تهران با صدور بیانیه‌هایی جداگانه، از دانشجویان خواستند با تجمع و اعلام همبستگی، به موج اعتراض‌ها بپیوندند. اولین معترض کشته‌شده، جوان ۲۶ ساله‌ای به نام امیرحسام خدایاری‌فرد بود که در استان لرستان کشته شد. شرکت‌کنندگان در تجمعات و راهپیمایی‌ها شعارهایی را سر دادند که بازتاب‌دهندهٔ ترکیبی از مطالبات اقتصادی، اجتماعی و سیاسی بود. شعارهایی علیه رهبر جمهوری اسلامی مانند «مرگ بر خامنه‌ای» از رایج‌ترین شعارهای سیاسی در تجمعات بود. معترضان ویدئوهای بسیاری از نیروهای سرکوبگر که با توسل به زور در خیابان‌ها مردم را می‌زدند منتشر کرده‌اند. در مسیرهای منتهی به محل درگیری معترضان و سرکوب‌گران، بوق خودروها و وسایل نقلیه به نشانه اعتراض شهرهای ایران را در بر می‌گرفت.

فاطمه مهاجرانی سخنگوی دولت با تأکید بر اینکه معترضان فرزندان ما هستند، اظهار کرد: با دستور رئیس‌جمهوری همه وزارتخانه‌ها و دستگاه‌ها متناسب با وظایف خود موظف شده‌اند برای گفت‌وگو و پیگیری مطالبات مردم اقدام کنند. دولت ایران در واکنش به ادامه اعتراضات گسترده سراسری، دسترسی به اینترنت را در بسیاری از نقاط کشور قطع یا به‌طور جدی محدود کرد. ده‌ها نفر در این اعتراضات کشته و هزارن نفر مجروح شدند. همچنین نیروهای امنیتی در شهرهای مختلف از جمله اسفراین، دهلران، ایذه، بَغ‌ملَک و کرمانشاه معترضانی را بازداشت کردند، از جمله زنان، جوانان و افرادی از اقوام مختلف. گزارش‌هایی نیز از بازداشت چند دانشجو در دانشگاه‌ها و مراکز آموزشی منتشر شده است، هرچند رسانه‌های رسمی تعداد دقیق و هویت همهٔ بازداشت‌شدگان را اعلام نکرده‌اند.

از ۱۸ دی ۱۴۰۴، اینترنت در ایران به‌طور سراسری قطع شد و این قطعی تا ۷ بهمن ادامه داشت. حوالی ساعت ۸ شب روز پنجشنبه ۱۸ دی در پی فراخوان رضا پهلوی میلیون‌ها نفر در تمام شهرهای ایران وارد خیابان‌ها شدند و طبق اعلام نت بلاکس از ساعت ۷ شب به مرور اینترنت در سراسر کشور قطع شد. در روز یکشنبه ۲۱ دی ۱۴۰۴، اعتراض‌ها و واکنش‌هایی در چندین شهر ایران گزارش شد. در جریان مراسم خاکسپاری تعدادی از معترضانی که در روزهای گذشته کشته شده بودند، نیروهای امنیتی با گاز اشک‌آور و اسلحه پینت‌بال به خانواده‌ها و شرکت‌کنندگان حمله کردند و در این مراسم شعارهای ضدحکومتی سر داده شد. در بندرعباس، جمعیت قابل توجهی از معترضان به خیابان‌ها آمدند و در شیراز، کسبه دست به اعتصاب زدند تا همراهی خود با خیزش‌های مردمی را نشان دهند. در ۲۵ دی، قوهٔ قضاییه جمهوری اسلامی اعلام کرد برای عرفان سلطانی، معترض ۲۶ ساله بازداشت‌شده، حکم اعدام صادر نشده است. در ۲۶ دی، تجمع‌های اعتراضی در استرالیا (در شهرهایی از جمله ملبورن و کرایست‌چرچ) در حمایت از معترضان ایران برگزار شد. در روز یکشنبه ۲۸ دی، ایرانیان مقیم کشورهای مختلف، از جمله ایالات متحده، کانادا، آلمان و اتریش، در حمایت از مردم ایران، تجمع و راهپیمایی برگزار کردند و شعارهایی همچون «مرگ بر خامنه‌ای» و «جاوید شاه» سر دادند.

در روزهای بعد، حکومت با خشونت سیاسی مراسم دفن کشته‌شدگان را سرکوب کرد و علاوه بر معترضانی که در خیابان بازداشت کرده بود عده‌ای دیگر از آن‌ها را در خانه‌هایشان دستگیر کرد و به بازداشتگاه برد. اگرچه تعداد دقیق کشته‌شده‌ها بر اثر شلیک گلوله و ضرب و شتم مشخص نیست اما منابع مختلف ارقامی بین حدود ۳٬۴۰۰ نفر تا بیش از ۳۳٬۰۰۰ نفر را اعلام کرده‌اند. بر اساس گزارش‌های منتشرشده از سوی برخی اعضای کادر درمان، در جریان اعتراضات فشارهای امنیتی بر مراکز درمانی افزایش یافته و در مواردی پرونده‌های پزشکی مجروحان و کشته‌شدگان دستکاری شده است تا علت مرگ‌ها تغییر داده شود. یک پزشک در تهران نیز گفته است که نیروهای امنیتی «برای کشتن شلیک می‌کردند» و یک امدادگر در تهران نیز گزارش داده که «شلیک مستقیم به سرِ جوان‌ها و حتی به قلب‌شان» انجام شده است. علاوه بر این، شهادت‌های متعددی نشان می‌دهد که نیروهای امنیتی ایران به بیمارستان‌ها یورش برده و معترضان بستری‌شده را بازداشت کرده‌اند و در مواردی نیز آنان را اعدام کرده‌اند. بر اساس گزارش‌ها بیش از ۴۰ هزار شهروند ایرانی در بازداشت به سر می‌برند که رقمی بی‌سابقه در ایران است.
==حمله فلسطین اشغالی و آمریکا به ایران (۱۴۰۵)==
{{اصلی|تاریخ ایران/جمهوری اسلامی ایران/حمله آمریکا-فلسطین اشغالی به ایران}}

== پانویس ==
{{پانویس}}

[[رده:تاریخ ایران]]</text>
      <sha1>q0c2liavvi0mi98t09wh4hlirykvojc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>135885</id>
      <parentid>135884</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T09:57:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vivairan2</username>
        <id>28134</id>
      </contributor>
      <comment>/* حمله به مدرسه فیضیه */</comment>
      <origin>135885</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="63525" sha1="ptpbiot691rn45bk0n1iiom9thrg5hh" xml:space="preserve">
{{تاریخ_ایران}}


== حمله به مدرسه فیضیه ==
{{اصلی|تاریخ ایران/جمهوری اسلامی ایران/حمله به مدرسه فیضیه}}
&lt;div align=&quot;justify&quot;&gt;
از اولین محرک‌های انقلاب ۵۷ به رهبری آیت الله خمینی می‌توان به مطرح شدن لایحه انجمن‌های ایالتی و ولایتی و نیز لوایح شش‌گانه و انقلاب سفید (شاه و ملت) توسط رژیم پهلوی اشاره نمود که در پی آن روحانیون و در رأس آنها آیت الله خمینی ساکت ننشستند، و نوروز سال ۴۲ را عزای عمومی اعلام کردند. رژیم پهلوی و عاملان حکومت پهلوی نیز ساکت نماندند و در تاریخ ۲ فروردین ۱۳۴۲ اقدام به سرکوب مدرسه فیضه قم کردند که در پی آن چند تن از طلبه‌ها کشته شدند.
&lt;/div&gt;

== کاپیتولاسیون و تبعید روح‌الله خمینی ==
[[پرونده:Tehran Mosavvar - Issue 27 - Page 20 (crop 02).jpg|بندانگشتی|صحنه‌هایی از جامعه ایران در اوایل انقلاب، اجرای تنبیه توسط کمیته]]
در ۲۵ دی ۱۳۴۲ برابر با ۱۵ ژانویه ۱۹۶۴ دولت علم قانون اجازه استفاده مستشاران آمریکایی در ایران از مصونیت‌ها و معافیت‌های قرارداد وین را که برای کارمندان اداری و فنی نوشته شده بود به مجلس سنا برد. در این میان اسدالله علم از پست خود کناره‌گیری کرد و حسنعلی منصور در فروردین ۱۳۴۴ نخست وزیر شد. 

روح‌الله خمینی جلسه‌ای با حضور علمای مذهبی قم تشکیل داد و پس از آن نمایندگانی را به شهرها برای اعتراض به این قانون فرستاد. در سخنرانی خمینی در چهارم آبان ۱۳۴۳ در قم، وی این قانون را احیای کاپیتولاسیون در ایران نامید. سخنرانی خمینی با این جملات آغاز شد:

... عزت ما پایکوب شد، عظمت ایران از بین رفت، عظمت ارتش ایران را پایکوب کردند. قانونی را به مجلس بردند که در آن ما را ملحق کردند به پیمان وین... که تمام مستشاران نظامی آمریکا با خانواده‌هایشان، با کارمندهای فنی‌شان با کارمندان اداری‌شان، با خدمه‌شان... از هر جنایتی که در ایران بکنند، مصون هستند. ملت ایران را از سگ‌های آمریکا پست‌تر کردند. چنان‌چه کسی سگ آمریکایی را زیر بگیرد از او مؤاخذه می‌کنند اگر شاه ایران یک سگ آمریکایی را زیر بگیرد مؤاخذه می‌کنند. چنان چه یک آشپز آمریکایی شاه ایران را زیر بگیرد، بزرگ‌ترین مقام را زیر بگیرد، هیچ‌کس حق تعرض ندارد. آقا من اعلام خطر می‌کنم، ای ارتش ایران من اعلام خطر می‌کنم، ای سیاسیون ایران من اعلام خطر می‌کنم... والله گناهکار است کسی که فریاد نکند. ای سران اسلام به داد اسلام برسید. ای علمای نجف به داد اسلام برسید. ای علمای قم به داد اسلام برسید...

پس از این سخنرانی خمینی در تاریخ ۱۳ آبان ۱۳۴۳ دستگیر و با پا درمیانی رییس ساواک وقت متعاقبا به ترکیه تبعید شد.

==انقلاب ضد پهلوی==
&lt;div align=&quot;justify&quot;&gt;
«انقلاب ۱۳۵۷ ایران» که به آن «انقلاب اسلامی» نیز گفته می‌شود، قیامی بود به رهبری روح‌الله خمینی و با شرکت اکثریت مردم، احزاب و روشنفکران ایران، که نظام پادشاهی این کشور را سرنگون، و پیش‌زمینهٔ روی کار آمدن نظام جمهوری اسلامی در ایران را فراهم کرد. انقلاب در ۲۲ بهمن سال ۱۳۵۷ به پیروزی رسید و در ادامه آن نظام جمهوری اسلامی ایران به رهبری سید روح‌الله خمینی شکل گرفت.
&lt;/div&gt;
==کودتای نوژه (۱۳۵۹)==
در ۱۸ تیرماه ۱۳۵۹ این کودتا که مرکز فرماندهی آن در همدان بود با هدف حملهٔ هوایی به منزل روح‌الله خمینی در حسینیهٔ جماران و کشتن او و سپس حمله به برج مراقبت فرودگاه مهرآباد طراحی شده بود. این کودتا که به فرماندهی سعید مهدیان (یک فرماندهِ پیشین نیروی هوایی ایران) قرار بود انجام شود لو رفت و عوامل آن دستگیر و مجازات شدند.

== جنگ ایران و عراق (۱۳۵۹) ==
به دنبال تثبیت انقلاب و پاکسازی ارتش ایران از طرفداران محمدرضا پهلوی و همچنین فرار برخی از ایرانی‌ها (مانند شاپور بختیار) به عراق و دادن مشاوره به صدام حسین، روابط بین دو کشور ایران و عراق تیره شد. از طرفی صدام حسین عرب‌های خوزستانی را تحریک به شورش و استقلال می‌کرد و از طرفی خمینی شیعیان عراقی را تحریک به قیام علیه حکومت صدام حسین می‌کرد. در نهایت با استمرار دعوای قدرت بین بنی صدر و مجاهدین خلق از یکسو و خمینی و حزب جمهوری اسلامی از سوی دیگر، صدام حسین جنگ با ایران را با پاره کردن قرارداد الجزایر آغاز کرد.

گر چه در ۳ خرداد ۱۳۶۱ شمسی، ایرانی‌ها توانستند نیروهای عراقی را به مرز پس برانند، ولی قدرت‌طلبی جمهوری اسلامی ایران باعث شد جنگ را ادامه دهند و از مذاکره سیاسی به منظور آتش‌بس سریع، خودداری کنند.

آخوندها که نیاز به سرکوب گسترده مخالفان داخلی داشتند، جنگ را نعمت الهی دانستند و آن را تا سال ۱۳۶۷ ادامه دادند.

== بحران‌های ایران پس از انقلاب ۱۳۵۷ ==
[[پرونده:Teheran Metro women only.jpg|250px|بندانگشتی|چپ|تفکیک جنسیتی در متروی تهران، ۱۳۹۶ هجری خورشیدی]]

یکی از ویژگی‌هایی که منتقدان انقلاب و جمهوری اسلامی به آن اشاره کرده‌اند، گسترش نوعی مذهبی‌گری و تظاهر مذهبی در بخش‌هایی از جامعه و ساختار حکومتی پس از انقلاب است. از دیدگاه این منتقدان، هنگامی که پایگاه اجتماعی و سیاسی افراد تا حد زیادی با میزان نزدیکی آنان به جریان‌های مذهبی و انقلابی ارتباط پیدا کرد، زمینه برای شکل‌گیری رفتارهایی مانند ریا، تظاهر و استفاده ابزاری از مفاهیم مذهبی برای دستیابی به موقعیت اجتماعی و سیاسی فراهم شد. آنان معتقدند که چنین شرایطی به گسترش بی‌اعتمادی و تضعیف برخی ارزش‌های اخلاقی، از جمله صداقت، در بخش‌هایی از جامعه انجامید.
* مثل قوانین صلاحیت برای کاندیدا شدن در مجلس یا ریاست جمهوری یا عضویت در سازمان های دولتی

همچنین، منتقدان جمهوری اسلامی شکل‌گیری شبکه‌های غیررسمی قدرت و دسترسی به رانت را از پیامدهای این وضعیت می‌دانند. به اعتقاد آنان، برخی افراد با نزدیک شدن به مسئولان و افراد بانفوذ، یا از طریق ارتباط با مساجد، محافل مذهبی و نهادهایی مانند بسیج، به اطلاعات، منابع و فرصت‌هایی دسترسی پیدا کردند که برای سایر افراد به همان اندازه در دسترس نبود. این روابط در برخی موارد به دستیابی به مناصب اداری و سیاسی و بهره‌مندی از امتیازات اقتصادی منجر شد. این پدیده در سطوح مختلف اجتماعی، از مناطق روستایی تا شهرهای بزرگ، مشاهده شده و در ادبیات سیاسی و اجتماعی ایران با مفاهیمی مانند «رانت» و «خودی‌گرایی» مورد بحث قرار گرفته است.

از دیدگاه برخی منتقدان، شکل‌گیری چنین شبکه‌هایی به پیدایش گروه‌هایی انجامید که از امتیازات سیاسی و اقتصادی بیشتری برخوردار بودند. این امر، به‌ویژه در مواردی که افراد بر اساس میزان نزدیکی سیاسی و انقلابی خود به ساختار قدرت از فرصت‌های بیشتری برخوردار می‌شدند، به شکل‌گیری احساس نابرابری در میان بخشی از جامعه انجامید. در نتیجه، در کنار طبقات اقتصادی موجود پیش از انقلاب، گروه‌هایی نیز پدید آمدند که موقعیت اجتماعی و اقتصادی آنان تا حدی تحت تأثیر ارتباط با ساختار سیاسی جدید قرار داشت.

این وضعیت در ادامه به یکی از زمینه‌های انتقاد از جمهوری اسلامی تبدیل شد. برخی منتقدان معتقدند فاصله میان شعارهای اولیه انقلاب، به‌ویژه درباره عدالت، مبارزه با فساد و برابری، و عملکرد برخی مسئولان پس از انقلاب، موجب کاهش اعتماد بخشی از جامعه به رهبران و نهادهای حکومتی شد. در میان نسل‌های جوان‌تر نیز این پرسش شکل گرفت که آیا اهداف اعلام‌شده انقلاب با عملکرد حکومت در دهه‌های بعد مطابقت داشته است یا خیر. برخی از منتقدان حتی استفاده گسترده از مفاهیم اسلامی در سیاست را ابزاری برای جلب حمایت مذهبی جامعه و تثبیت قدرت سیاسی دانسته‌اند؛ دیدگاهی که البته از سوی حامیان جمهوری اسلامی رد می‌شود.

از دیگر موضوعات مورد انتقاد، حذف یا محدود شدن تدریجی بسیاری از رقبای سیاسی پس از انقلاب و اختلاف میان برخی عملکردهای حکومت با برداشت‌هایی از قانون اساسی جمهوری اسلامی است. منتقدان، به‌ویژه درباره میزان پاسخگویی نهاد رهبری، عملکرد نهادهای نظارتی و نحوه برخورد با فسادهای اقتصادی، انتقاداتی را مطرح کرده‌اند. به باور آنان، عدم برخورد مؤثر با برخی پرونده‌های بزرگ فساد مالی، در کنار انتشار گسترده اطلاعات از طریق رسانه‌ها و فناوری‌های ارتباطی، موجب افزایش بدبینی بخشی از مردم نسبت به مسئولان شده است.

یکی از پیامدهایی که منتقدان برای این وضعیت برشمرده‌اند، کاهش وابستگی بخشی از جامعه به هویت دینی و افزایش توجه به هویت ملی و ایرانی است. در این دیدگاه، شکاف میان بخشی از جامعه و جریان‌های سیاسی و مذهبی نزدیک به حکومت در طول زمان افزایش یافته و میان نسل‌های مختلف انقلاب نیز اختلاف نظرهایی پدید آمده است. اعتراضات سال‌های ۱۳۸۸ و ۱۳۹۶ را می‌توان از جمله مقاطعی دانست که بخشی از این اختلافات و نارضایتی‌ها به شکل علنی و گسترده در جامعه نمایان شد.

از دیگر پیامدهای اجتماعی مورد بحث پس از انقلاب، گسترش سیاست‌های تفکیک جنسیتی در برخی عرصه‌های اجتماعی و تغییر الگوهای ازدواج و تشکیل خانواده است. منتقدان، بخشی از این تغییرات را با سیاست‌های فرهنگی و اجتماعی جمهوری اسلامی مرتبط می‌دانند؛ هرچند عواملی مانند شرایط اقتصادی، تغییرات جمعیتی و دگرگونی سبک زندگی نیز در تغییر الگوی ازدواج نقش داشته‌اند.

در حوزه سیاست خارجی نیز جمهوری اسلامی با برخی کشورهای منطقه دچار تنش‌های پایدار شد. حمایت مالی، سیاسی و نظامی از برخی گروه‌های شبه‌نظامی و بازیگران غیردولتی در منطقه، که حکومت ایران آن را در چارچوب مقابله با نفوذ آمریکا و اسرائیل و حمایت از متحدان منطقه‌ای خود توجیه می‌کند، از دیگر ویژگی‌های سیاست خارجی جمهوری اسلامی بوده است. منتقدان این سیاست، آن را موجب افزایش تنش‌های منطقه‌ای و صرف منابع قابل توجه کشور در خارج از مرزها می‌دانند. همچنین گسترش روابط ایران با گروه‌های شیعه در کشورهای منطقه، در ادبیات سیاسی با عنوان «هلال شیعی» توصیف شده است؛ اصطلاحی که از سوی برخی تحلیلگران برای اشاره به افزایش نفوذ ایران در مناطق عمدتاً شیعه‌نشین یا دارای جمعیت شیعه در خاورمیانه به کار رفته است.

===بحران جنسی===
[[پرونده:Iranian Girl's presence in the 22 Bahman 2017 rally by Tasnimnew.com01.jpg|بندانگشتی|چپ|حضور دختران جداشده از پسران (با تفکیک جنسی) در راهپیمایی]]

پس از انقلاب ۱۳۵۷ ایران تفکیک بین زنان و مردان در فضاهای عمومی، پررنگ‌تر شد. امروزه در بعضی از مکان‌ها مانند مدارس بین دانش‌آموزان جدایی جنسی وجود دارد اما در بعضی از مکان‌ها مثل دانشگاه‌ها جدایی جنسی وجود ندارد. با ظهور رژیم جمهوری اسلامی جداسازی جنسی در مکان‌های عمومی مثل سواحل و استخرهای شنا در قانون تصریح و تکلیف شده‌است، برای زنان در اتوبوس و مترو قسمت‌های جداگانه‌ای قرار داده شده‌است و به مردان اجازه نمی‌دهند وارد سمت زنانه بشوند. در مترو این اقدام مرد، ایجاد مزاحمت برای بانوان تلقی می‌شود و جرم است. بر اساس قوانین، بخش‌های جداگانه‌ای در جلسات سیاسی، کنفرانس‌ها، مراسم ازدواج و تشییع جنازه باید برای زنان و مردان در نظر گرفته شود. در ادارات و سازمان‌های رژیم جمهوری اسلامی تفکیک جنسی ممکن است در بین کارکنان و دوایر داخلی یک سازمان صورت گیرد، مانند بخش زنان و زایمان یک بیمارستان، یا ممکن است که سازمان به صورت تک جنسی تشکیل شود و به وظایف خاص خود در سطح جامعه بپردازد مانند سرای سالمندان بانوان یا آقایان و کتابخانه‌های تک جنسی پسرانه و دخترانه. کنسرت‌ها و جشن‌های بسیاری به دلیل اختلاط دو جنس توسط عوامل دولتی بسته شدند و با گردانندگان آن‌ها برخورد شد. یکی از فضاهای شهری تک جنسی‌ای که پس از انقلاب ۱۳۵۷ ساخته شده‌اند پارک‌های بانوان هستند: فضایی زنانه به منظور خلق فضاهای امن و دور از دسترس مردان. پارک‌های بانوان در بسیاری از شهرهای ایران ایجاد شده‌است که به مردان اجازه ورود داده نمی‌شود مثل بوستان بهشت مادران در تهران و پارک بانوان صدف اصفهان.

از اوایل دهه هشتاد بحران جنسی در جامعه ایران آغاز شد و به مهمترین آسیب اجتماعی در ایران مبدل شد. از آنجایی که اگر راه درستی برای تخلیه تحریکات جوانی در یک جامعه وجود نداشته باشد، قاعدتاً مسیرهای دیگری باز می‌شود و تحریکات اجتماعی در سطح بالایی باقی نمی‌ماند، بحران جنسی در ایران شکل گرفت. از مصادیق بحران جنسی در این سال‌ها می‌توان به دگرباشی جنسی، انحرافات جنسی، عدم ارضاء جنسی افراد در بستر خانواده، تمایل به رابطه جنسی انتزاعی و فانتزی تحتِ تأثیر محیط سایبری و اینترنتی و... اشاره کرد. تحول عظیمی در رابطه دختر و پسر در جامعه ایران مشاهده شده و مطالعات نشان می‌دهد این الگو به شدت دگرگون شده است. یکی از پیامدهای این بحران در ناسازگاری آن با فرهنگ جامعه ایرانی دیده می‌شود. از دیگر پیامدهای این بحران می‌توان به رژیم‌های غذایی که در جهت مسائل جنسی گرفته می‌شود، کوتاه‌شدن عمر زندگی زناشویی، تنوع جراحی‌های پزشکی، تمایل به برقراری شکل‌های مختلف رابطه جنسی و... اشاره کرد. پیامدهای این بحران به طور کلی هم بخش زناشویی و هم بخش‌های دیگر مانند دوران بلوغ افراد را در ایران درگیر کرد.&lt;ref&gt;https://ana.press/fa/news/45/29627/راه-گذار-از-بحران-جنسی-در-ایران-چیست&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.isna.ir/news/97021709251/جامعه-دچار-بحران-جنسی-شده-است&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://www.ghasednews.com/بخش-بحران-یا-انقلاب-جنسی-62/2251-هشدار-یک-مردم-شناس-درباره-وقوع-انقلاب-جنسی&lt;/ref&gt; در حالیکه مستندها و کتاب‌های بسیاری همچون قیام پرشور: انقلاب جنسی در ایران از پردیس مهدوی استاد جامعه‌شناسی منتشر شده است بعضی همچون امیر مهدی کلیدری محقق مسائل اجتماعی ادعا کرده‌اند کودتای جنسی در ایران رخ داده است نه انقلاب جنسی.&lt;ref&gt;http://www.ghasednews.com/بخش-بحران-یا-انقلاب-جنسی-62/7183-کودتای-جنسی-یا-انقلاب-جنسی&lt;/ref&gt;

دههٔ ۱۳۹۰ با گسترش و کاهش سن روسپی‌گری در ایران همراه شد و پژوهش دانشگاه شهید بهشتی نشان داد که آمار روسپیگری میان زنان متأهل این کشور، بیشتر از مجردها بوده‌است و ۱۱ درصد روسپیان پایتخت ایران، با آگاهی همسرانشان دست به روسپی‌گری می‌زده‌اند.  تن‌فروشی آنلاین چه از راه وبگاه‌هایی که زنان را برای صیغه (معمولاً کوتاه‌مدت و ساعتی) فهرست می‌کنند چه در شبکه‌های اجتماعی همانند اینستاگرام و تلگرام، در دههٔ ۱۳۹۰ گسترش بالایی یافت. در این دوران، در پوشش پیشه‌هایی چون ماساژوری، تن‌فروشی انجام گرفته‌است.

=== پارانویای جمهوری اسلامی ===
در پارانویای حکومت اسلامی، آمریکا، اسرائیل، فراماسون ها و بهایی ها جایگاه ویژه ای دارند. آخوندها که خود را وارث اسلام ناب حقیقی می دانند، دنیا را متهم می کنند که در برابر آنها قد علم کرده اند. آنها بهایی ها را فرقه ضاله‌ای می‌شمارند که در حال جاسوسی برای خارجی ها (اسرائیلی ها و آمریکایی ها) هستند و یهودی های ایرانی هم گاهاً مورد سوظن آخوندها قرار می گیرند، چرا که در مظان اتهام همدستی با همتایان اسرائیلی خود قرار دارند. آمریکا به خاطر اینکه تحت نفوذ یهودیان آمریکایی (که متحدان همیشگی اسرائیلی ها هستند) به عنوان شیطان بزرگ، حامی همیشگی اسرائیلی ها در پیمان های نظامی و وتوهای سازمان ملل متحد قلمداد می‌شوند و هدف نظام مقدس جمهوری اسلامی، نابودی اسرائیل، و برقرار سازی کشور مستقل فلسطین است.

پارانویای آخوندها بر علیه بهایی ها چند دلیل دارد. اول اینکه بابی گری و بهائیت، نخستین دین رسمی پس از اسلام است که اعلام وجود کرده است. با وجود اینکه محمد در قرآن به عنوان آخرین پیامبر نامیده شده، بهائیان به پیامبر پس از محمد از جمله بهاالله اعتقاد دارند. دومین مورد بستن پرونده امام زمان در دین بهائیت است و بهائی ها اعتقاد دارند که امام زمانشان ظهور کرده و دیگر نیازی به انتظار برای امام زمان نیست. سومین مسئله، بستن پرونده آخوندگی گری در بهائیت است. بدین ترتیب که بهایی ها کسی را واسطه مذهبی میان خودشان و خدا قرار نمی دهند و هر کس موظف است تا شخصاً مسائل دینی-مذهبی خودش را با تحقیق و تفحص حل کند.

از جمله پارانویای جمهوری اسلامی، می‌توان به باور به وارد شدن یهودیان به مذهب اسلام و تحریف و فرقه‌سازی این مذهب اشاره کرد. این اصطلاح را مسلمانان به اسم '''اسرائیلیات''' نامیده‌اند. آنها می‌پندارند که یهودیان قادر هستند با برنامه‌ریزی از قبل، به طور ظاهری مسلمان شده، در حالی که باطناً به آئین یهود اعتقاد دارند و دروغ‌هایی را به پیامبران و امامان مسلمانان وارد کنند و باعث شوند تا مردم مسلمان از اعتقاداتشان منحرف شوند. این اعتقاد البته ریشه در قرآن هم داشته است. در آنجایی که قرآن می‌گوید «هر آن دشمنترین انسان‌ها نسبت به اسلام را در میان مشرکین و یهودیان بینی»، باعث شده تا مسلمانان تمام مشکلات دنیوی و کج‌روی های فرقه‌های تشکیل شده از اسلام (که فرقه ظاله نامیده می‌شود) را به اسم یهودی‌ها تمام می‌کنند.

=== شکل‌گیری تقابل جمهوری اسلامی ایران و اسرائیل ===

تقابل جمهوری اسلامی ایران و اسرائیل یکی از مؤلفه‌های مهم سیاست خارجی جمهوری اسلامی از نخستین سال‌های پس از انقلاب ۱۳۵۷ بود. این تقابل تنها به اختلافات مذهبی محدود نبود و مجموعه‌ای از عوامل ایدئولوژیک، سیاسی و منطقه‌ای در شکل‌گیری آن نقش داشتند. رهبران جمهوری اسلامی، مسئله فلسطین و مخالفت با اسرائیل را بخشی از سیاست خارجی جدید ایران می‌دانستند و در مقابل، اسرائیل نیز جمهوری اسلامی را به‌تدریج به عنوان یکی از تهدیدهای اصلی امنیتی خود در منطقه در نظر گرفت.

در ادبیات رسمی جمهوری اسلامی، مخالفت با اسرائیل تا حدی با برداشت‌هایی از آیات قرآن درباره مقابله با کسانی که مسلمانان را از سرزمین و خانه‌هایشان بیرون رانده‌اند پیوند داده شد. با این حال، ریشه‌های سیاست جمهوری اسلامی در قبال اسرائیل را نمی‌توان صرفاً به یک برداشت قرآنی نسبت داد؛ مواضع ضداسرائیلی در میان برخی جریان‌های سیاسی و مذهبی ایران پیش از انقلاب نیز وجود داشت و پس از انقلاب با ایدئولوژی جدید حکومت و تحولات منطقه‌ای درهم آمیخت.

یکی از نخستین اقدامات حکومت جدید در این زمینه، قطع روابط رسمی ایران و اسرائیل بود. پس از انقلاب، ساختمان نمایندگی اسرائیل در تهران در اختیار سازمان آزادی‌بخش فلسطین (PLO) قرار گرفت و در سال ۱۳۵۸ به عنوان نمایندگی فلسطین مورد استفاده قرار گرفت. یاسر عرفات، رهبر سازمان آزادی‌بخش فلسطین، نیز در همان سال به تهران سفر کرد. این اقدامات نشان‌دهنده تغییر اساسی سیاست خارجی ایران در قبال مسئله فلسطین و اسرائیل بود.

در سال‌های نخست جمهوری اسلامی، سیاست منطقه‌ای ایران تحت تأثیر جنگ ایران و عراق نیز قرار داشت. عراق در شهریور ۱۳۵۹ به ایران حمله کرد و جنگ تا سال ۱۳۶۷ ادامه یافت. در همین دوره، در خرداد ۱۳۶۱، نیروهای ایرانی عملیات بیت‌المقدس را به پایان رساندند و خرمشهر را بازپس گرفتند. اندکی بعد، در ۶ ژوئن ۱۹۸۲، اسرائیل عملیات نظامی گسترده‌ای را در لبنان آغاز کرد. هدف اعلام‌شده اسرائیل، که در اسناد سازمان ملل نیز ثبت شده، دور کردن نیروهای فلسطینی و حملات آنان از مرزهای شمالی اسرائیل بود؛ نیروهای اسرائیلی در جریان این عملیات وارد بخش‌های وسیعی از لبنان شدند و تا اطراف بیروت پیشروی کردند.

تهاجم اسرائیل به لبنان، توجه حکومت ایران را که درگیر جنگ با عراق بود، به جبهه لبنان نیز جلب کرد. در میان برخی نیروهای سیاسی و نظامی جمهوری اسلامی، ایده اعزام نیرو برای مقابله مستقیم با اسرائیل مطرح شد. با این حال، جمهوری اسلامی در سال ۱۳۶۱ تصمیم نگرفت یک جنگ مستقیم گسترده با اسرائیل آغاز کند و جنگ با عراق همچنان اولویت اصلی نظامی کشور باقی ماند. در ادبیات سیاسی جمهوری اسلامی، جمله «راه قدس از کربلا می‌گذرد» بعدها برای توصیف این اولویت مورد استفاده گسترده قرار گرفت؛ یعنی حل مسئله جنگ ایران و عراق و رسیدن به پیروزی در آن، مقدم بر ورود مستقیم ایران به جنگ با اسرائیل تلقی می‌شد.

در عین حال، ایران در لبنان حضور نظامی و سازمانی پیدا کرد. سپاه پاسداران نیروهایی را به سوریه و لبنان اعزام کرد و بخشی از نیروهای شیعه لبنانی تحت آموزش و حمایت ایران قرار گرفتند. این نیروها در شکل‌گیری هسته اولیه حزب‌الله لبنان نقش داشتند. حزب‌الله در اوایل دهه ۱۹۸۰ در شرایطی شکل گرفت که لبنان درگیر جنگ داخلی و اشغال بخش‌هایی از خاک خود توسط اسرائیل بود. گروه‌های مختلف شیعه لبنان، از جمله افرادی که پیش‌تر با جنبش امل ارتباط داشتند، در روند شکل‌گیری این سازمان مشارکت کردند. بنابراین، حزب‌الله را نمی‌توان صرفاً به عنوان سازمانی که مستقیماً توسط ایران «ساخته شد» توصیف کرد؛ بلکه شکل‌گیری آن حاصل تعامل میان نیروهای شیعه لبنانی، شرایط داخلی لبنان، حضور اسرائیل و حمایت مالی، آموزشی و سازمانی ایران بود.

سپاه پاسداران در این روند نقش مهمی ایفا کرد. نیروهای ایرانی در دره بقاع لبنان مستقر شدند و به آموزش و سازمان‌دهی نیروهای شیعه پرداختند. این ارتباط در سال‌های بعد به یکی از مهم‌ترین پایه‌های نفوذ منطقه‌ای ایران تبدیل شد.

حزب‌الله در دهه ۱۹۸۰ به انجام عملیات مسلحانه علیه نیروهای اسرائیلی و همچنین نیروهای خارجی حاضر در لبنان پرداخت. این سازمان در سال ۱۹۸۵ نخستین بیانیه سیاسی مهم خود را منتشر کرد و در آن بر وفاداری خود به رهبر جمهوری اسلامی ایران و مخالفت با حضور اسرائیل و قدرت‌های غربی در لبنان تأکید کرد. در ادامه، فعالیت نظامی حزب‌الله یکی از عوامل مؤثر در افزایش هزینه حضور اسرائیل در جنوب لبنان شد. اسرائیل در سال ۲۰۰۰ نیروهای خود را از بیشتر مناطق اشغالی جنوب لبنان خارج کرد؛ حزب‌الله این خروج را نتیجه مقاومت خود دانست، در حالی که درباره عوامل مؤثر بر تصمیم اسرائیل، دیدگاه‌های متفاوتی وجود دارد.

در همین دوره، یکی از رویدادهای مهم و همچنان مورد اختلاف، ناپدید شدن چهار ایرانی در لبنان بود. در تیر ۱۳۶۱، احمد متوسلیان، وابسته نظامی ایران، محسن موسوی، کاردار سفارت ایران در بیروت، تقی رستگارمقدم و کاظم اخوان، خبرنگار، در نزدیکی ایست بازرسی برباره در شمال لبنان متوقف و ناپدید شدند. درباره سرنوشت آنان روایت‌های متفاوتی وجود دارد. ایران طی سال‌های بعد اسرائیل را نیز در این ماجرا مسئول دانست، در حالی که گزارش‌های دیگر، نیروهای مسلح لبنانی را عامل ربایش معرفی کرده‌اند. سرنوشت نهایی این چهار نفر هیچ‌گاه به شکل قطعی روشن نشد و به همین دلیل، نسبت دادن مسئولیت قطعی این حادثه به یک طرف، از نظر تاریخی نیازمند احتیاط است.

در نتیجه، رابطه ایران و اسرائیل در دهه ۱۳۶۰ به تدریج از مخالفت سیاسی و ایدئولوژیک به نوعی تقابل منطقه‌ای تبدیل شد. ایران از گروه‌های مسلحی مانند حزب‌الله حمایت می‌کرد و اسرائیل نیز فعالیت این گروه‌ها و گسترش نفوذ ایران در لبنان را تهدیدی علیه امنیت خود می‌دانست. به همین دلیل، لبنان به یکی از نخستین عرصه‌های مهم رویارویی غیرمستقیم ایران و اسرائیل تبدیل شد. با این حال، اصطلاح «اولین جنگ نیابتی ایران و اسرائیل» بیشتر یک توصیف تحلیلی است تا عنوانی رسمی برای یک جنگ مشخص؛ زیرا رابطه دو کشور و استفاده از نیروهای همسو در منطقه، به تدریج و طی چند مرحله شکل گرفت و حزب‌الله نیز سازمانی لبنانی با ساختار و تصمیم‌گیری مستقل، هرچند با حمایت گسترده ایران، بود.

=== تقابل ایران و ایالات متحده و ارتباط آن با مسئله اسرائیل ===

تقابل جمهوری اسلامی با اسرائیل از همان ابتدا با رابطه ایران و ایالات متحده نیز ارتباط پیدا کرد. حکومت پهلوی روابط نزدیکی با ایالات متحده داشت و پس از انقلاب، بخش قابل توجهی از نیروهای سیاسی انقلابی، آمریکا را حامی اصلی حکومت پیشین و یکی از قدرت‌های پشتیبان اسرائیل در منطقه می‌دانستند. علاوه بر جریان‌های اسلام‌گرا، گروه‌های چپ و برخی نیروهای ملی‌گرا نیز در سال‌های پیش و پس از انقلاب مواضع ضدآمریکایی داشتند.

یکی از عوامل تشدیدکننده این تنش، ورود محمدرضا شاه پهلوی به ایالات متحده در مهر ۱۳۵۸ برای دریافت درمان پزشکی بود. در ایران این اقدام با نگرانی از احتمال تکرار رویدادهایی مانند کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ و بازگشت شاه به قدرت همراه شد. در چنین فضایی، گروهی از دانشجویان اسلام‌گرا که خود را «دانشجویان پیرو خط امام» می‌نامیدند، در ۱۳ آبان ۱۳۵۸ سفارت ایالات متحده در تهران را اشغال کردند و کارکنان آن را به گروگان گرفتند. اسناد تاریخی ایالات متحده نیز نشان می‌دهند که بیش از ۵۰ آمریکایی در این بحران به گروگان گرفته شدند و این وضعیت ۴۴۴ روز ادامه پیدا کرد.

اشغال سفارت ابتدا از سوی دولت موقت بازرگان با مخالفت روبه‌رو شد و در ادامه، حمایت آیت‌الله خمینی از اقدام دانشجویان موجب شد اشغال سفارت به یک بحران طولانی‌مدت در روابط دو کشور تبدیل شود. مهدی بازرگان و دولت موقت پس از آن استعفا کردند. از سوی دیگر، دولت آمریکا در ۱۴ نوامبر ۱۹۷۹ دارایی‌های دولت ایران و بانک مرکزی ایران در ایالات متحده را مسدود کرد. این اقدام بخشی از مجموعه اقدامات اقتصادی و سیاسی آمریکا در واکنش به بحران گروگان‌گیری بود.

مقام‌های جمهوری اسلامی و دانشجویان اشغال‌کننده سفارت، اقدام خود را با مجموعه‌ای از عوامل توجیه می‌کردند؛ از جمله سابقه حمایت آمریکا از حکومت پهلوی، روابط واشنگتن با اسرائیل، پذیرش شاه در آمریکا و نگرانی از دخالت احتمالی ایالات متحده در تحولات داخلی ایران. در مقابل، دولت آمریکا اشغال سفارت و گروگان‌گیری دیپلمات‌ها را نقض حقوق دیپلماتیک و تعهدات بین‌المللی می‌دانست. بنابراین، برای بررسی تاریخی این رویداد، بهتر است انگیزه‌ها و استدلال‌های هر دو طرف از یکدیگر تفکیک شوند و توجیهات سیاسی یک طرف به عنوان واقعیت قطعی تاریخی ارائه نشوند.

بحران گروگان‌گیری در نهایت به یکی از نقاط عطف روابط ایران و آمریکا تبدیل شد و روابط دیپلماتیک دو کشور را برای دهه‌های بعد دگرگون کرد. در همین چارچوب، مخالفت جمهوری اسلامی با اسرائیل نیز به تدریج با تقابل گسترده‌تر آن با ایالات متحده و سیاست‌های آمریکا در خاورمیانه پیوند خورد. از دهه ۱۳۶۰ به بعد، این سه موضوع ــ حمایت ایران از گروه‌های فلسطینی و لبنانی، مخالفت با اسرائیل و تقابل با آمریکا ــ به عناصر مرتبط اما متمایز سیاست خارجی جمهوری اسلامی تبدیل شدند.

===بحران اقتصادی===
وقوع انقلاب در سال ۱۳۵۷، پایان ارز تک نرخی و آغاز دوره‌ای از جهش‌های پیاپی ارزی در ایران بود که باعث شد نرخ دلار آمریکا تا سال ۱۴۰۰ به بیش از چهار هزار برابر برسد. نرخ غیررسمی ارز که در پایان سال ۸۹ به ۱۰۳۳۷ ریال رسیده بود، از ماه‌های آغازین سال ۱۳۹۰ وارد یک جهش شد. افزایش مداوم نرخ ارز در ایران پس از انقلاب ۱۳۵۷ ایران آغاز شد و در دوران ریاست جمهوری محمود احمدی‌نژاد و پس از هدفمندسازی یارانه‌ها در ایران بین سال‌های ۱۳۹۰ تا ۱۳۹۲ شتاب گرفت.

در ۱۰ مهرماه ۱۳۹۹ قیمت دلار به ۳۰ هزار تومان رسید و قیمت سکه تمام بهار آزادی از مرز ۱۵ میلیون و ۲۰۰ هزار تومان گذشت. نرخ دلار آمریکا که در اوایل سال ۱۴۰۳ حدود ۶۰ هزار تومان بود، در پی حملهٔ موشکی و پهپادی ایران به اسرائیل، در روز ۲۶ فروردین ۱۴۰۳ از ۷۰ هزار تومان عبور کرد. افزایش نرخ ارز تداوم پیدا کرد و در بهمن ۱۴۰۳ نرخ دلار آمریکا در بازار آزاد ایران از ۹۰ هزار تومان عبور کرد. عبدالناصر همتی وزیر اقتصاد دولت پزشکیان بلافاصله پس از تصدی منصب وزارت اقتصاد به حمایت از یکسان‌سازی نرخ ارز و حذف سامانه نیما پرداخت و مدعی شد که این سیاست باعث کاهش قیمت ارز آزاد خواهد شد اما بر خلاف ادعای وی قیمت ارز به شدت افزایش یافت که حتی به انتقاد رسانه‌های اصلاح طلب و شروع فرایند استیضاح وی انجامید. به این ترتیب عبدالناصر همتی از وزارت اقتصاد برکنار شد.

در ۱۸ اردیبهشت ۱۳۹۹، مرکز آمار ایران، نرخ تورم گروه عمده خوراکی‌ها، آشامیدنی‌ها و دخانیات در سال ۱۳۹۸ را ۴۲٫۶ درصد اعلام کرد. در شهریور ۱۳۹۹، آمارهای جدید شرکای اصلی تجاری ایران نشان از افت چشمگیر صادرات ایران به این کشورها داشت و در کل صادرات آن‌ها به ایران نیز کاهش یافته‌بود. این آمار افت کل صادرات ایران به ۱۴۰ میلیون دلار در هفت‌ماهه ۲۰۲۰ را نشان می‌داد که علاوه بر قطع صادرات نفت، فروش کالاهای غیرنفتی ایران به هند نیز به شدت سقوط کرده‌بود. همچنین صادرات ایران به کره جنوبی از ۲٫۱ میلیارد دلار به زیر هفت میلیون دلار سقوط کرد و وارداتش از ۲۸۲ میلیون دلار به ۱۰۵ میلیون دلار کاهش یافت. بدین ترتیب صادرات ایران به کره جنوبی تقریباً قطع شد.

در حین بحران اقتصادی گوشت قرمز دچار کمبود و افزایش بهای چند برابری شد که از میانه سال ۱۳۹۷ شروع و در ماه‌های پایانی پائیز اوج گرفت. بحران گوشت به یکی دیگر از چالش‌های بزرگ دوران دوم دولت حسن روحانی تبدیل شد. بعد از تشدید بحران اقتصادی در ۱۳۹۸، وبسایت تابناک در ۹ تیر ۱۳۹۸ در این زمینه نوشت که افزایش قیمت مسکن عملاً خرید خانه را برای خیلی از مردم دشوار کرده‌است و به همین علت، تعداد معاملات مسکن در تهران در مقایسه با خرداد سال ۱۳۹۷ حدود ۶۰ درصد کاهش داشته‌است. تابناک با اشاره به افزایش قیمت مسکن در ۱۵ ماه گذشته (از تیر ۹۸) افزود که هر ماه، مردم برای خرید و حتی اجاره یک سرپناه برای زندگی خود، «ناامیدتر از ماه قبل می‌شوند». این گزارش حاکیست که در برخی شهرها مانند کرمان، به دلیل افزایش اجاره بها و قیمت مسکن، «مردم کانکس‌ها را به عنوان سرپناهی برای خود انتخاب کرده‌اند». با بالا گرفتن وضعیت ناپایدار اقتصادی و تعطیلی بسیاری از کارخانه‌جات و صنایع تولیدی کشور به دلیل کمبود مواد اولیه و عدم اختصاص ارز وارداتی از طرف دولت و همچنین احتکار کالاهای ضروری از طرف افراد سودجو که به منجر به کم شدن این کالاها در بازار شده‌بود، در سال ۱۳۹۷ قیمت برخی از کالاهای اساسی و ارزاق عمومی مردم رشد چند برابری پیدا کرد و برخی از گزارش‌ها حاکی از آن بود که مردم برای خرید این کالاها به فروشگاه‌های بزرگ و زنجیره‌ای هجوم آورده‌اند و قفسه‌ها را خالی کرده‌اند. قیمت انواع خودرو نیز در بازار ایران به شدت افزایش یافت.

بر اساس آمار رسمی، تعداد بیکاران ایران بین سه تا سه و نیم میلیون نفر است اما کارشناسان، آمار بیکاران را بیشتر از چهار میلیون نفر برآورد می‌کنند. هر ساله، دست کم حدود هشتصد هزار نفر، وارد بازار کار ایران می‌شوند و ایران توان کافی برای پاسخگویی به این حجم از متقاضیان کار را ندارد. اقتصاد ایران یک اقتصاد ترکیبی، شامل یک بخش دولتی بزرگ است که در حدود ۶۰ درصد آن به شیوهٔ متمرکز و دستوری اداره می‌شود.

===رونق شعایر اسلامی===
[[پرونده:Flag of Iran.svg|thumb|250px|پرچم کنونی ایران یک نشان الله در وسط دارد]]

تعداد مساجد (حدود ۳ برابر دوره پهلوی)، نمازخانه‌ها و وضوخانه‌های بین‌راهی در ایران افزایش یافته است. همچنین در جمهوری اسلامی تعداد امام‌زاده‌ها افزایش چشمگیری پیدا کرد (حدود ۷ برابر دوره پهلوی). در فیلم‌های تلویزیونی و سینمایی بازیگران زن با حجاب و روسری و چادر ظاهر شدند و با روزه‌خواری در روزهای ماه رمضان برخورد شدید شد. کتاب‌های دینی در مدارس افزایش یافت. افزایش مجازات‌های به شیوه اسلامی، جدا کردن دختر و پسر در مکان‌های مختلف، افزایش جشن‌ها و عزاداری‌های اسلامی، ... از ویژگی‌های بارز جمهوری اسلامی بوده است.

==حمله اسرائیل به ایران (۱۴۰۴)==
موضع خصمانه حکومت جمهوری اسلامی ایران در قبال اسرائیل و آمریکا پس از انقلاب ۱۳۵۷، به حمایت پنهانی جمهوری اسلامی از حزب‌الله در جریان درگیری‌های جنوب لبنان (۲۰۰۰–۱۹۸۵) و در سال ۲۰۰۵ به یک درگیری منطقه‌ای نیابتی تبدیل شد. در سال ۲۰۰۶، جمهوری اسلامی به‌طور فعال در حمایت از حزب‌الله در طول جنگ اسرائیل و لبنان مشارکت داشت و به موازات آن حمایت از حماس و جهاد اسلامی فلسطین را آغاز کرد. از طرف دیگر، اسرائیل با استفاده از چندین شبه نظامی در داخل ایران، یک کمپین برای آسیب رساندن به برنامه هسته‌ای ایران آغاز کرد. با شروع جنگ داخلی سوریه، درگیری‌ها بالا گرفت و تا سال ۲۰۱۸ به جنگ مستقیم جمهوری اسلامی و اسرائیل تبدیل شد. 

جمهوری اسلامی حمایت قابل توجهی از حزب‌الله، حماس، و جنبش جهاد اسلامی فلسطین می‌کند، در حالی که اسرائیل از سازمان مجاهدین خلق ایران حمایت می‌کند و به‌طور مستقیم ترور و حمله به اهداف مرتبط با جمهوری اسلامی انجام داده است. اسرائیل همچنین حملات سایبری علیه ایران را انجام داده و علناً از اقدام نظامی بین‌المللی علیه جمهوری اسلامی دفاع می‌کند.

در ۲۳ خرداد ۱۴۰۴، نیروی هوایی اسرائیل به چندین نقطه در سراسر ایران حملاتی انجام داد. این حملات با نام رمز عملیات ''شیر برخاسته'' که توسط نیروهای دفاعی اسرائیل و موساد انجام شد، تأسیسات هسته‌ای، پایگاه‌های نظامی، مناطق مسکونی و منازل مقامات ارشد نظامی را هدف قرار داد. ایران در پاسخ به حملات، مجموعه‌ای از موشک‌های بالستیک و پهپادها را به سوی اسرائیل پرتاب کرد اما به دلیل وجود سانسور شدید خبری، رسانه‌های اسرائیلی خسارت‌ها و تلفات این حمله‌ها را به طور کامل اعلام نکردند.

در طی روزهای جنگ، مقامات ایرانی پروازها در فرودگاه بین‌المللی امام خمینی را تعلیق کردند. بلافاصله پس از شروع حملات، ساکنان تهران به‌صورت گسترده شروع به ترک شهر کردند. سخنگوی نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران، ابوالفضل شکارچی، وعدهٔ انتقام از اسرائیل و ایالات متحده را داد. سرانجام ایران و اسرائیل با میانجی‌گری آمریکا و قطر با یک آتش‌بس دوجانبه در ۳ تیر ۱۴۰۴ موافقت کردند.

==اعتراضات مردمی در دوران جمهوری اسلامی==
جنبش‌های اعتراضی مختلفی در این دوره رخ داده است. 
===نخستین اعتراض‌ها===
حمله به کوی دانشگاه تهران (درگیری میان دانشجویان با نیروهای انتظامی و افراد موسوم به لباس شخصی‌ها در تیرماه ۱۳۷۸)، اعتراضات به نتیجه انتخابات دهم رئیس جمهوری (خرداد و تیر ۱۳۸۸)، اعتراضات دی ۱۳۹۶ (در پی گرانی و سیاست‌های دولت روحانی از مشهد و شهرهای بزرگ شروع شد)، اعتراضات آبان ۱۳۹۸ ایران یا آبان خونین (در پی افزایش قیمت بنزین) و اعتراضات شهریور ۱۴۰۱ (در پی کشته‌شدن مهسا امینی) از جمله بزرگ‌ترین اعتراضات مردمی این دوره است. اعتراض‌های ضدحکومتی ۱۳۸۸ تا ۱۴۰۱ در ایران، کشته‌های بسیاری بر جا گذاشتند و در جدیدترین آن‌ها رژیم جمهوری اسلامی اقدام به فیلترینگ گسترده اینترنت و شبکه‌های اجتماعی نمود. پس از رقم خوردن اعتراضات شهریور ۱۴۰۱، یک گروه مخالف به نام جوانان محلات تهران شکل گرفت.

===جنبش مهسا===
اعتراض‌های سراسری ۱۴۰۱ در پی کشته‌شدن مهسا امینی در عرض چند روز به تمام ۳۱ استان و به بیش از ۱۰۰ شهر ایران گسترش یافت. حمله به دانشگاه صنعتی شریف نیز از دیگر مواردی بود که در طول اعتراضات رخ داد که تعدادی تنبیه بدنی و حدود ۴۰–۳۰ دانشجو بازداشت شدند. در جمعه سیاه زاهدان حدود ۹۰ نفر کشته شدند.  در کشورهای دیگر نیز عده زیادی در حمایت از خیزش مردم ایران تجمع‌های اعتراضی برگزار کردند. شماری از چهره‌های سرشناس هنری، فرهنگی و ورزشی ایران و فراتر از ایران از اعتراضات سراسری ۱۴۰۱ ایران حمایت کردند. شمار بازیگرانی که از معترضان حمایت کرده‌اند به اندازه‌ای بود که صدا و سیمای ایران برای پخش و بازپخش تعداد زیادی از مجموعه‌ها و فیلم‌های تلویزیونی دچار مشکل شد.

نیروهایی از نیروی انتظامی، سپاه پاسداران و نیروی زمینی ارتش که زیرمجموعه ستاد کل نیروهای مسلح هستند در سرکوب معترضان در پی کشته‌شدن مهسا امینی نقش داشته‌اند. سپاه پاسداران انقلاب اسلامی جدای از نیروهای خودش از نیروهای بسیج نیز استفاده کرده‌است. همچنین از لباس‌شخصی‌ها و گروهی به نام نیروهای خودجوش سرزمین‌های اسلامی نیز استفاده شده‌است. نیروهای سرکوب جمهوری اسلامی برای سرکوب شهروندان در این اعتراضات از ابزارهای گوناگون مانند باتون، باتون برقی، اسلحه دستی و تفنگ جنگی و همچنین از خشونت، یورش به منازل مسکونی، شلیک مستقیم به شهروندان، آسیب رساندن به اموال عمومی و خصوصی مردم از جمله خودروها و مغازه‌ها استفاده کرد. رژیم جمهوری اسلامی تعدادی از معترضان را بازداشت و تعدادی از آن‌ها از جمله محسن شکاری، میلاد زهره‌وند و مجیدرضا رهنورد را که در اعتراضات حضور فعال داشتند اعدام کرد.

===اعتراضات دی ۱۴۰۴ ===
اعتراضات دی ۱۴۰۴ ایران موج گسترده‌ای از تجمع‌های اعتراضی و اعتصاب‌های ضد حکومتی در ایران است که از ۷ دی ۱۴۰۴ در تهران آغاز شد و در ادامه به سایر شهرهای ایران گسترش یافت. این اعتراضات در شرایطی رخ داد که ارزش ریال به کمترین میزان خود در طول تاریخ رسیده بود و بیکاری جوانان و فقر مردم به شدت افزایش یافته بود. معترضان با تجمعات علنی، سر دادن شعارهای ضد دولتی و ادامه اعتصاب‌ها برای روز دوم، هم‌زمان با رویدادهایی مانند استعفای رئیس کل بانک مرکزی، اعتراض خود را ادامه دادند. افراد لباس شخصی برای سرکوب معترضان از انواع تجهیزات مانند دشنه، سلاح گرم، گاز اشک‌آور، تونفا و شوکر استفاده کردند. افراد لباس شخصی در روزهای تظاهرات جلوی شهروندان عادی و خودروهایی را که در مسیر بودند گرفته و ضمن توهین به آن‌ها، مدارک شناسایی‌شان را چک می‌کردند. همچنین آن‌ها جلوی شهروندان عادی را به بهانه عکسبردای یا فیلمبرداری با گوشی می‌گرفتند و گوشی موبایل آن‌ها را چک می‌کردند. بسیاری از ماموران لباس شخصی و افسران نظامی از ترس شناسایی شدن توسط شهروندان، از کلاه و ماسک استفاده می‌کردند. در شهرهای بزرگ، از ماشین آب‌پاش برای سرکوب معترضان استفاده کردند. شاتگان‌های کالیبر ۱۶، کلاشنیکف، شاتگان Escort MPA-TS و تفنگ دراگونوف از پر کاربردترین تفنگ‌های استفاده شده توسط نیروهای سرکوبگر وابسته به حکومت بود.

علاوه بر جوانان بیکار، کاسبان بازار، دانشجویان دانشگاه‌ها، زنان خانه‌دار، ... در این اعتراضات حضور فعال داشتند. در شامگاه روز چهارم، معترضان در شهر اسدآباد استان همدان یک ساختمان را به آتش کشیدند، که بر اساس ادعای برخی گزارش‌ها، سازه مورد نظر، پایگاه نیروهای شبه‌نظامی بسیج بوده است.  تشکل‌ها و فعالان دانشجویی در دانشگاه‌های امیرکبیر، بهشتی و تهران با صدور بیانیه‌هایی جداگانه، از دانشجویان خواستند با تجمع و اعلام همبستگی، به موج اعتراض‌ها بپیوندند. اولین معترض کشته‌شده، جوان ۲۶ ساله‌ای به نام امیرحسام خدایاری‌فرد بود که در استان لرستان کشته شد. شرکت‌کنندگان در تجمعات و راهپیمایی‌ها شعارهایی را سر دادند که بازتاب‌دهندهٔ ترکیبی از مطالبات اقتصادی، اجتماعی و سیاسی بود. شعارهایی علیه رهبر جمهوری اسلامی مانند «مرگ بر خامنه‌ای» از رایج‌ترین شعارهای سیاسی در تجمعات بود. معترضان ویدئوهای بسیاری از نیروهای سرکوبگر که با توسل به زور در خیابان‌ها مردم را می‌زدند منتشر کرده‌اند. در مسیرهای منتهی به محل درگیری معترضان و سرکوب‌گران، بوق خودروها و وسایل نقلیه به نشانه اعتراض شهرهای ایران را در بر می‌گرفت.

فاطمه مهاجرانی سخنگوی دولت با تأکید بر اینکه معترضان فرزندان ما هستند، اظهار کرد: با دستور رئیس‌جمهوری همه وزارتخانه‌ها و دستگاه‌ها متناسب با وظایف خود موظف شده‌اند برای گفت‌وگو و پیگیری مطالبات مردم اقدام کنند. دولت ایران در واکنش به ادامه اعتراضات گسترده سراسری، دسترسی به اینترنت را در بسیاری از نقاط کشور قطع یا به‌طور جدی محدود کرد. ده‌ها نفر در این اعتراضات کشته و هزارن نفر مجروح شدند. همچنین نیروهای امنیتی در شهرهای مختلف از جمله اسفراین، دهلران، ایذه، بَغ‌ملَک و کرمانشاه معترضانی را بازداشت کردند، از جمله زنان، جوانان و افرادی از اقوام مختلف. گزارش‌هایی نیز از بازداشت چند دانشجو در دانشگاه‌ها و مراکز آموزشی منتشر شده است، هرچند رسانه‌های رسمی تعداد دقیق و هویت همهٔ بازداشت‌شدگان را اعلام نکرده‌اند.

از ۱۸ دی ۱۴۰۴، اینترنت در ایران به‌طور سراسری قطع شد و این قطعی تا ۷ بهمن ادامه داشت. حوالی ساعت ۸ شب روز پنجشنبه ۱۸ دی در پی فراخوان رضا پهلوی میلیون‌ها نفر در تمام شهرهای ایران وارد خیابان‌ها شدند و طبق اعلام نت بلاکس از ساعت ۷ شب به مرور اینترنت در سراسر کشور قطع شد. در روز یکشنبه ۲۱ دی ۱۴۰۴، اعتراض‌ها و واکنش‌هایی در چندین شهر ایران گزارش شد. در جریان مراسم خاکسپاری تعدادی از معترضانی که در روزهای گذشته کشته شده بودند، نیروهای امنیتی با گاز اشک‌آور و اسلحه پینت‌بال به خانواده‌ها و شرکت‌کنندگان حمله کردند و در این مراسم شعارهای ضدحکومتی سر داده شد. در بندرعباس، جمعیت قابل توجهی از معترضان به خیابان‌ها آمدند و در شیراز، کسبه دست به اعتصاب زدند تا همراهی خود با خیزش‌های مردمی را نشان دهند. در ۲۵ دی، قوهٔ قضاییه جمهوری اسلامی اعلام کرد برای عرفان سلطانی، معترض ۲۶ ساله بازداشت‌شده، حکم اعدام صادر نشده است. در ۲۶ دی، تجمع‌های اعتراضی در استرالیا (در شهرهایی از جمله ملبورن و کرایست‌چرچ) در حمایت از معترضان ایران برگزار شد. در روز یکشنبه ۲۸ دی، ایرانیان مقیم کشورهای مختلف، از جمله ایالات متحده، کانادا، آلمان و اتریش، در حمایت از مردم ایران، تجمع و راهپیمایی برگزار کردند و شعارهایی همچون «مرگ بر خامنه‌ای» و «جاوید شاه» سر دادند.

در روزهای بعد، حکومت با خشونت سیاسی مراسم دفن کشته‌شدگان را سرکوب کرد و علاوه بر معترضانی که در خیابان بازداشت کرده بود عده‌ای دیگر از آن‌ها را در خانه‌هایشان دستگیر کرد و به بازداشتگاه برد. اگرچه تعداد دقیق کشته‌شده‌ها بر اثر شلیک گلوله و ضرب و شتم مشخص نیست اما منابع مختلف ارقامی بین حدود ۳٬۴۰۰ نفر تا بیش از ۳۳٬۰۰۰ نفر را اعلام کرده‌اند. بر اساس گزارش‌های منتشرشده از سوی برخی اعضای کادر درمان، در جریان اعتراضات فشارهای امنیتی بر مراکز درمانی افزایش یافته و در مواردی پرونده‌های پزشکی مجروحان و کشته‌شدگان دستکاری شده است تا علت مرگ‌ها تغییر داده شود. یک پزشک در تهران نیز گفته است که نیروهای امنیتی «برای کشتن شلیک می‌کردند» و یک امدادگر در تهران نیز گزارش داده که «شلیک مستقیم به سرِ جوان‌ها و حتی به قلب‌شان» انجام شده است. علاوه بر این، شهادت‌های متعددی نشان می‌دهد که نیروهای امنیتی ایران به بیمارستان‌ها یورش برده و معترضان بستری‌شده را بازداشت کرده‌اند و در مواردی نیز آنان را اعدام کرده‌اند. بر اساس گزارش‌ها بیش از ۴۰ هزار شهروند ایرانی در بازداشت به سر می‌برند که رقمی بی‌سابقه در ایران است.
==حمله فلسطین اشغالی و آمریکا به ایران (۱۴۰۵)==
{{اصلی|تاریخ ایران/جمهوری اسلامی ایران/حمله آمریکا-فلسطین اشغالی به ایران}}

== پانویس ==
{{پانویس}}

[[رده:تاریخ ایران]]</text>
      <sha1>ptpbiot691rn45bk0n1iiom9thrg5hh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>مدیاویکی:Gadgets-definition</title>
    <ns>8</ns>
    <id>7306</id>
    <revision>
      <id>135872</id>
      <parentid>135020</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T22:22:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>NguoiDungKhongDinhDanh</username>
        <id>22931</id>
      </contributor>
      <comment>Remove deprecated options: requiresES6, targets, top ([[:m:GS|global sysop]] action)</comment>
      <origin>135872</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1248" sha1="dxbfaum6pld136utmbp58uu33vf8ueg" xml:space="preserve">== browsing-gadgets ==
* popups|popups.js
== mobile ==
* mobile-common[skins=minerva|dependencies=mediawiki.util]|mobile-common.js

== LanguageSupport ==
* BiDiEditing|BiDiEditing.js
* ShortLink|ShortLink.js

== Interface ==
* AutoNav[dependencies=mediawiki.util|default]|AutoNav.js
* editzero[dependencies=mediawiki.util]|editzero.js
* lastdiff[dependencies=mediawiki.util]|lastdiff.js
* purgetab[dependencies=mediawiki.util]|purgetab.js
* contribsrange|contribsrange.js
* diffswitchdir|diffswitchdir.js
* localclock|localclock.js
* defaultsummaries|defaultsummaries.js
* UserisOnlineOrNo[dependencies=mediawiki.util]|UserisOnlineOrNo.js

== Extra-Editbuttons ==
* Extra-Editbuttons[default|actions=edit|rights=minoredit|dependencies=ext.wikiEditor]|Extra-Editbuttons-dictionary.js|Extra-Editbuttons-autoed.js|Extra-Editbuttons-persianwikitools.js|Extra-Editbuttons-persiantools.js|Extra-Editbuttons.js

== admin-gadgets ==
* CleanDeleteReasons[rights=delete]|CleanDeleteReasons.js
== Categories ==
* HotCat|HotCat.js
* Cat-a-lot[dependencies=mediawiki.util]|Cat-a-lot.css|Cat-a-lot.js

== Statistics==
* Contributions-report[dependencies=mediawiki.util]|Contributions-report.js
* XTools|XTools.js

== othermod ==
* GreenRedirect|GreenRedirect.css</text>
      <sha1>dxbfaum6pld136utmbp58uu33vf8ueg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>کوهنوردی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>32710</id>
    <revision>
      <id>135864</id>
      <parentid>135825</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T18:33:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Fwldom</username>
        <id>26269</id>
      </contributor>
      <comment>/* فصل ۵: کمپینگ، گروهی، محیط‌زیست و اصول */</comment>
      <origin>135864</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3355" sha1="ttklz6jizfod1dzug54426nx1t33rjf" xml:space="preserve">{{وضعیت|75%}}
{{پارسی سره}}

== کوهنوردی چیست؟ ==
[[پرونده:K2 8611.jpg|بندانگشتی|چپ|چکاد K2 در هیمالیا]]
پیمایش راه‌ها در کوهستان، با به‌کارگیری ابزارهای شگردی و درگیر شدن با راه‌های سنگی و یخی را '''کوه‌نوردی''' می‌نامند. به بلندی‌های بیش از ۶۰۰ متر از زمین‌های پیرامونی، '''کوه''' گفته می‌شود. کوهنوردی به پاد بسیاری از دیگر ورزش‌ها دارای دستورهای پیچیده نیست. کوهنوردان شگردها و فلسفه‌های ناهمگونی برای بالا رفتن از کوه دارند.

== فهرست کتاب ==

=== آغاز کتاب ===

* [[/صفحه اصلی/]] {{پیشرفت|100%}}
* [[/پیش‌گفتار/]] {{پیشرفت|100%}}

=== فصل ۱: تاریخچه، مبانی و آمادگی کوهنورد ===

* [[/تاریخچه کوهنوردی/]] {{پیشرفت|100%}}
* [[/تاریخچه کوهنوردی ایران/]] {{پیشرفت|100%}}
* [[/آمادگی پیکری/]] {{پیشرفت|100%}}
* [[/آمادگی روانی/]] {{پیشرفت|100%}}
* [[/افزارگان کوهنوردی/]] {{پیشرفت|100%}}

=== فصل ۲: تجهیزات، کوله‌چینی و تغذیه ===

* [[/پوشاک و کفش کوهنوردی/]] {{پیشرفت|100%}}
* [[/کوله‌چینی و مدیریت بار/]] {{پیشرفت|100%}}
* [[/خورد و خوراک/]] {{پیشرفت|100%}}
* [[/آب و نوشیدنی در کوهستان/]] {{پیشرفت|100%}}
* [[/ناوبری و نقشه‌خوانی/]] {{پیشرفت|80%}}

=== فصل ۳: پیمایش مسیر، هواشناسی و برنامه‌ریزی ===

* [[/کوه‌پیمایی و پیمایش مسیر/]] {{پیشرفت|100%}}
* [[/هواشناسی کوهستان/]] {{پیشرفت|100%}}
* [[/برنامه‌ریزی صعود/]] {{پیشرفت|100%}}
* [[/ثبت و گزارش صعود/]] {{پیشرفت|100%}}
* [[/ایمنی و پیشگیری از خطر/]] {{پیشرفت|100%}}

=== فصل ۴: کمک‌های نخستین، ارتفاع و صعودهای تخصصی ===

* [[/کمک‌های نخستین در کوهستان/]] {{پیشرفت|10%}}
* [[/ارتفاع‌زدگی و سازگاری با ارتفاع/]] {{پیشرفت|10%}}
* [[/صعود سنگی/]] {{پیشرفت|10%}}
* [[/صعود یخی و برفی/]] {{پیشرفت|10%}}
* [[/کوهنوردی زمستانی/]] {{پیشرفت|10%}}

=== فصل ۵: کمپینگ، گروهی، محیط‌زیست و اصول ===

* [[/کمپینگ و شب‌مانی در کوهستان/]] {{پیشرفت|10%}}
* [[/کوهنوردی گروهی/]] {{پیشرفت|100%}}
* [[/محیط زیست کوهستان/]] {{پیشرفت|100%}}
* [[/اصول اخلاقی کوهنوردی/]] {{پیشرفت|100%}}
* [[/درجه‌بندی دشواری مسیرها/]] {{پیشرفت|10%}}

=== فصل ۶: قله‌ها و کوهنوردان نامدار ===

* [[/معرفی قله‌های ایران/]] {{پیشرفت|100%}}
* [[/معرفی رشته کوه‌های ایران/]] {{پیشرفت|100%}}
* [[/معرفی قله‌های جهان/]] {{پیشرفت|100%}}
* [[/کوهنوردان نامدار ایران/]] {{پیشرفت|100%}}

[[رده:کوهنوردی]]</text>
      <sha1>ttklz6jizfod1dzug54426nx1t33rjf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>135865</id>
      <parentid>135864</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T18:34:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Fwldom</username>
        <id>26269</id>
      </contributor>
      <comment>/* فصل ۵: کمپینگ، گروهی، محیط‌زیست و اصول */</comment>
      <origin>135865</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3280" sha1="2yc151zge3yvxxgp62fppouhq771nm4" xml:space="preserve">{{وضعیت|75%}}
{{پارسی سره}}

== کوهنوردی چیست؟ ==
[[پرونده:K2 8611.jpg|بندانگشتی|چپ|چکاد K2 در هیمالیا]]
پیمایش راه‌ها در کوهستان، با به‌کارگیری ابزارهای شگردی و درگیر شدن با راه‌های سنگی و یخی را '''کوه‌نوردی''' می‌نامند. به بلندی‌های بیش از ۶۰۰ متر از زمین‌های پیرامونی، '''کوه''' گفته می‌شود. کوهنوردی به پاد بسیاری از دیگر ورزش‌ها دارای دستورهای پیچیده نیست. کوهنوردان شگردها و فلسفه‌های ناهمگونی برای بالا رفتن از کوه دارند.

== فهرست کتاب ==

=== آغاز کتاب ===

* [[/صفحه اصلی/]] {{پیشرفت|100%}}
* [[/پیش‌گفتار/]] {{پیشرفت|100%}}

=== فصل ۱: تاریخچه، مبانی و آمادگی کوهنورد ===

* [[/تاریخچه کوهنوردی/]] {{پیشرفت|100%}}
* [[/تاریخچه کوهنوردی ایران/]] {{پیشرفت|100%}}
* [[/آمادگی پیکری/]] {{پیشرفت|100%}}
* [[/آمادگی روانی/]] {{پیشرفت|100%}}
* [[/افزارگان کوهنوردی/]] {{پیشرفت|100%}}

=== فصل ۲: تجهیزات، کوله‌چینی و تغذیه ===

* [[/پوشاک و کفش کوهنوردی/]] {{پیشرفت|100%}}
* [[/کوله‌چینی و مدیریت بار/]] {{پیشرفت|100%}}
* [[/خورد و خوراک/]] {{پیشرفت|100%}}
* [[/آب و نوشیدنی در کوهستان/]] {{پیشرفت|100%}}
* [[/ناوبری و نقشه‌خوانی/]] {{پیشرفت|80%}}

=== فصل ۳: پیمایش مسیر، هواشناسی و برنامه‌ریزی ===

* [[/کوه‌پیمایی و پیمایش مسیر/]] {{پیشرفت|100%}}
* [[/هواشناسی کوهستان/]] {{پیشرفت|100%}}
* [[/برنامه‌ریزی صعود/]] {{پیشرفت|100%}}
* [[/ثبت و گزارش صعود/]] {{پیشرفت|100%}}
* [[/ایمنی و پیشگیری از خطر/]] {{پیشرفت|100%}}

=== فصل ۴: کمک‌های نخستین، ارتفاع و صعودهای تخصصی ===

* [[/کمک‌های نخستین در کوهستان/]] {{پیشرفت|10%}}
* [[/ارتفاع‌زدگی و سازگاری با ارتفاع/]] {{پیشرفت|10%}}
* [[/صعود سنگی/]] {{پیشرفت|10%}}
* [[/صعود یخی و برفی/]] {{پیشرفت|10%}}
* [[/کوهنوردی زمستانی/]] {{پیشرفت|10%}}

=== فصل ۵: کمپینگ، گروهی، محیط‌زیست و اصول ===

* [[/کمپینگ و شب‌مانی در کوهستان/]] {{پیشرفت|10%}}
* [[/کوهنوردی گروهی/]] {{پیشرفت|100%}}
* [[/محیط زیست کوهستان/]] {{پیشرفت|100%}}
* [[/اصول اخلاقی کوهنوردی/]] {{پیشرفت|100%}}

=== فصل ۶: قله‌ها و کوهنوردان نامدار ===

* [[/معرفی قله‌های ایران/]] {{پیشرفت|100%}}
* [[/معرفی رشته کوه‌های ایران/]] {{پیشرفت|100%}}
* [[/معرفی قله‌های جهان/]] {{پیشرفت|100%}}
* [[/کوهنوردان نامدار ایران/]] {{پیشرفت|100%}}

[[رده:کوهنوردی]]</text>
      <sha1>2yc151zge3yvxxgp62fppouhq771nm4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>اقتصاد خرد ۱</title>
    <ns>0</ns>
    <id>35085</id>
    <revision>
      <id>135887</id>
      <parentid>124679</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T10:06:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vivairan2</username>
        <id>28134</id>
      </contributor>
      <comment>/* فهرست */</comment>
      <origin>135887</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="274" sha1="pkl9ami78nwzkpixmyssgegk3lsezne" xml:space="preserve">{{کمک}}
{{عنوان کتاب|اقتصاد خرد ۱}}

[[پرونده:Flickr - USCapitol - Gold Prospectors.jpg|بندانگشتی|وسط]]

==فهرست==
* [[اقتصاد خرد ۱/مقدمه|'''مقدمه''']] [[تصویر:00%.png]]

[[رده:اقتصاد خرد ۱]]</text>
      <sha1>pkl9ami78nwzkpixmyssgegk3lsezne</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>بحث کاربر:Fwldom</title>
    <ns>3</ns>
    <id>39167</id>
    <revision>
      <id>135871</id>
      <parentid>135819</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T20:05:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vivairan2</username>
        <id>28134</id>
      </contributor>
      <comment>/* نوشتن رهنمود جدید */ بخش جدید</comment>
      <origin>135871</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12633" sha1="c02ptyqnnigev360sg66onkwuingc51" xml:space="preserve">{{جعبه بایگانی|
[[/بایگانی۱|بایگانی۱]] &lt;br&gt;
[[/بایگانی۲|بایگانی۲]] &lt;br&gt;
[[/بایگانی۳|بایگانی۳]] &lt;br&gt;
{{سخ}}
}}
&lt;div style=&quot;width:90%;background:#FFFFF0;color:#8B4513;padding:40px;
font-size:9pt;a:link:#8B0000;a:visited:#CD853F;&quot;&gt;
&lt;div align=&quot;center&quot; dir=rtl&gt;گفت‌و‌گو با کاربر Fwldom&lt;/div&gt;
----

&lt;div align=&quot;center&quot; class=&quot;usermessage&quot; style=&quot; center; border:#8B4513 solid 3px; margin:15; background: FloralWhite&quot;&gt;[[Image:Cup-o-coffee-simple.svg|50px|left]]'''&lt;span class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
&lt;font color=&quot;Maroon&quot; size=&quot;3px&quot; face=&quot;Arial&quot; color=&quot;Black&quot;&gt;
برای مطرح نمودن بحث جدید [https://fa.wikibooks.org/w/index.php?title=بحث_کاربر:Fwldom&amp;action=edit&amp;section=new اینجا] کلیک کنید!&lt;br&gt;


&lt;/font&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
برای موارد زیر میتوانید بحث ایجاد کنید.
* اعطای دسترسی
* گزارش خرابکاری یا هرزه‌نگاری
* درخواست حذف یا انتقال صفحات ([[ویکی‌کتاب: نظرخواهی برای حذف|نظرخواهی برای حذف]])
* جمع بندی نظرخواهی ها ([[ویکی‌کتاب:نظرخواهی|نظرخواهی‌]])
* و ...
&lt;/div&gt;

== هشدار ==
درود. درخواست مدیر شدن من رو پاک نکنید وگرنه ازتون شکایت می‌کنم. [[کاربر:Vivairan2|Vivairan2]] ([[بحث کاربر:Vivairan2|بحث]]) ۲۹ سپتامبر ۲۰۲۶، ساعت ۰۶:۴۰ (UTC)

:درود بر شما،
:اگر شما انقدر خواهان مدیریت هستید تا ۳ روز دیگر این درخواست را باز نگه می‌دارم. پس از این مدت درخواست شما جمع‌بندی و به بایگانی منتقل خواهد شد و در صورت ادامه درخواست‌دادن با توجه به قوانین ویکی‌کتاب برای بستن دسترسی ویرایش شما اقدام خواهم کرد. [[کاربر:Fwldom|Fwldom]] ([[بحث کاربر:Fwldom|بحث]]) ۲۹ سپتامبر ۲۰۲۶، ساعت ۰۶:۴۴ (UTC)
::من خواهان چیزی نیستم. درخواست من باید حداقل تا یک ماه و حتی بیشتر باز باشد. اگر خطایی بکنید از شما شکایت می‌کنم. [[کاربر:Vivairan2|Vivairan2]] ([[بحث کاربر:Vivairan2|بحث]]) ۲۹ سپتامبر ۲۰۲۶، ساعت ۰۶:۴۶ (UTC)
:::مشکلی نیست درخواست شما می‌تواند نهایتاً تا ۱۷ مهر ۱۴۰۵ بر روی صفحه نظرخواهی باشد. [[کاربر:Fwldom|Fwldom]] ([[بحث کاربر:Fwldom|بحث]]) ۲۹ سپتامبر ۲۰۲۶، ساعت ۰۸:۱۳ (UTC)

== شرح غزلیات سعدی - دکتر مهرداد مولایی ==
درود. این خرابکاری چیست؟ کاربرها یک روز می‌آیند اینجا هر مطلبی میخواهند مینویسند و می روند. شما هم مدیر این ویکی هستید ولی فقط نگاه میکنید. این کتاب محتوای کافی ندارد. یک صفحه است اصلا در حد کتاب نیست. همان هم مشکل های متعددی دارد. پر از غلط املایی، پر از پیوندهای سرخ، فاقد ساختار بندی و بخش‌بندی و فهرست، ... از همه مهمتر با توجه به موضوع کتاب که درباره شعر است ممکن است محتوایی که نوشته شود مغایر با [[ویکی‌کتاب:ویکی‌کتاب چیست؟]] باشد. دریغ از یک تذکر به کاربر ایجاد کننده! حداقل آن لقب دکتر را پاک می‌کردید تا بی‌طرفی حفظ شده و به دور از تعصب باشد. [[کاربر:Vivairan2|Vivairan2]] ([[بحث کاربر:Vivairan2|بحث]]) ۱۰ اکتبر ۲۰۲۶، ساعت ۰۶:۴۱ (UTC)

:درود بر شما،
:بله شوربختانه کاربران مخرب در ویکی‌کتاب زیاد هستند و بنده هم همانند شما بدنبال مقابله با آن هستم.
:از شما نیز بابت تلاش‌هایتان سپاسگزارم.
:ویکی‌کتاب نیاز به یک احیا گسترده دارد و نیاز هست تمام کتاب‌هایی که نوشته شده است در یکجا لیست شود و بصورت تقسیم‌بندی شده بازبینی شود و کتاب ها سرفصل دهی و اگر کاربردی نیستند حذف شدند البته ما باید ترجیح‌مان بر این باشد که کتابی حذف نشود ولی دلیل نمیشود کتاب‌هایی که به هیچ‌وجه نمیتوانند در ویکی‌کتاب کاربردی باشند جایی در آن داشته باشند. [[کاربر:Fwldom|Fwldom]] ([[بحث کاربر:Fwldom|بحث]]) ۱۰ اکتبر ۲۰۲۶، ساعت ۱۰:۰۰ (UTC)
::در پست بعدی برای پیدا کردن کتاب ها یک راهنمایی نوشتم براتون. [[کاربر:Vivairan2|Vivairan2]] ([[بحث کاربر:Vivairan2|بحث]]) ۱۲ اکتبر ۲۰۲۶، ساعت ۰۸:۴۹ (UTC)

== پیدا کردن کتاب ها از طریق رده‌بندی شان ==
درود. برای مدیریت بهتر کتاب ها میتونید به [[:رده:کتاب‌های ویکی‌کتاب بر حسب وضعیت تکمیل شدگی]] مراجعه کنید. این رده، نشان میدهد هر کتاب در چه [[راهنما:مراحل توسعه|مرحله‌ای]] قرار دارد و چقدر تا تکمیل شدن فاصله دارد. دیدم دنبال رده‌بندی کتابها میگردید، گفتم این شاید بتواند کمک بکند. اگر دنبال ایبوک (کتاب) یا ایبوک‌های خاصی میگردید به من بگویید شاید بتوانم راهنمایی کنم. [[کاربر:Vivairan2|Vivairan2]] ([[بحث کاربر:Vivairan2|بحث]]) ۱۱ اکتبر ۲۰۲۶، ساعت ۱۹:۱۲ (UTC)

:درود بر شما، نیازی به راهنمایی نیست بنده قبل از اینکه شما عضو این ویکی شوید با این رده ها کار کرده‌ام. [[کاربر:Fwldom|Fwldom]] ([[بحث کاربر:Fwldom|بحث]]) ۱۳ اکتبر ۲۰۲۶، ساعت ۰۸:۵۱ (UTC)

== زبان برنامه‌نویسی گو/مدیریت خطاها ==
درود. هر صفحه از کتاب فقط یک رده دارد که هم‌نام کتاب است. برای این صفحه از کتاب «زبان برنامه‌نویسی گو» نیز فقط یک رده نیاز است دو رده دیگر («مدیریت خطا» و «برنامه‌نویسی») اضافی هستند. [[کاربر:Vivairan2|Vivairan2]] ([[بحث کاربر:Vivairan2|بحث]]) ۱۱ اکتبر ۲۰۲۶، ساعت ۱۹:۲۹ (UTC)

== ایبوک نیازمند تصمیم‌گیری ==
[[حل تمرین نظریه زبانها و ماشینها]] یک ایبوک است با محتوای علمی. حدود ۱۶ سال پیش نوشتن این ایبوک شروع شده است. از نظر کمیت فقط ۲ فصل از ۱۴ فصل کتاب اصلی وارد ویکی‌کتاب شده است. یک بار ایبوک [[ویکی‌کتاب:پیشنهادهای حذف/بایگانی۵|برای حذف نامزد شده است]]. با توجه به موارد بالا چه نظری دارید؟ حذف کنیم؟ تکمیل کنیم؟ منتظر کاربران علاقه‌مند بمانیم؟ ... [[کاربر:Vivairan2|Vivairan2]] ([[بحث کاربر:Vivairan2|بحث]]) ۱۱ اکتبر ۲۰۲۶، ساعت ۱۹:۴۲ (UTC)

:درود بر شما،
:این درس یکی از دروس مهم در دانشگاه‌های ایران هست و بنظر بنده حذف نشود زیرا میتواند برای کاربران ویکی بسیار مفید باشد. [[کاربر:Fwldom|Fwldom]] ([[بحث کاربر:Fwldom|بحث]]) ۱۳ اکتبر ۲۰۲۶، ساعت ۰۸:۵۳ (UTC)
::چطور تکمیل بشود؟ با توجه به اینکه شما گفتید میخواهید یک احیای گسترده در ویکی‌کتاب انجام بدهید و کتاب ها را بازبینی بکنید، اگر کاربردی نبودند حذف شان کنید. فقط ۲ فصل از ۱۴ فصل را داریم، کاربردی است؟ [[کاربر:Vivairan2|Vivairan2]] ([[بحث کاربر:Vivairan2|بحث]]) ۱۳ اکتبر ۲۰۲۶، ساعت ۲۰:۰۵ (UTC)
:::سپاسگزارم که بنده را همراهی میکنید و همچنین یک بحث جدید در نبح برای این کتاب اضافه خواهم کرد و سپس تحقیق می‌کنم که چطور میتوانیم این کتاب را تکمیل یا حداقل سرفصل دهی بکنیم و اگر کاربردی نبود حذف شود. [[کاربر:Fwldom|Fwldom]] ([[بحث کاربر:Fwldom|بحث]]) ۱۴ اکتبر ۲۰۲۶، ساعت ۰۶:۴۴ (UTC)

== کمیت کار شما ==
درود. تا اینجا فقط حدود ۱۱۰۰ در این وبگاه ویرایش انجام داده‌اید، برای یک مدیر خیلی کم است. ما کاربران ویکی‌کتاب فارسی مدیر کم‌کار نمی‌خواهیم. ما یک ویکی‌کتاب در حال رشد داریم. [[کاربر:Vivairan2|Vivairan2]] ([[بحث کاربر:Vivairan2|بحث]]) ۱۱ اکتبر ۲۰۲۶، ساعت ۱۹:۵۵ (UTC)

:درود بر شما، از شما خواهشمندم صفحه بحث بنده را پر نکنید و سعی کنید بجای ایراد به عملکرد دیگران عملکرد خود را بهبود دهید.
:سپاس بیکران [[کاربر:Fwldom|Fwldom]] ([[بحث کاربر:Fwldom|بحث]]) ۱۳ اکتبر ۲۰۲۶، ساعت ۰۸:۵۴ (UTC)

== چرا هیچ فعالیت مدیریتی ندارید؟ ==
درود. [[ویکی‌کتاب:نظرخواهی]] چند نظرخواهی دارد که شما نه در آن نظر داده‌اید نه جمع‌بندی می‌کنید. به [[ویکی‌کتاب:تابلوی اعلانات مدیران]] هم که رسیدگی نمیکنید. [[کاربر:Vivairan2|Vivairan2]] ([[بحث کاربر:Vivairan2|بحث]]) ۱۲ اکتبر ۲۰۲۶، ساعت ۰۸:۴۶ (UTC)

:برای نظرخواهی های موجود پس از رویداد فعلی  (ویکی پهلوان) کامل جمع بندی خواهیم کرد.
:و میگذاریم  تا آن موقع کاربران نظر بدهند و سپس بر اساس نظرات کاربران و مدیران قبلی و فعلی جمع بندی خواهیم کرد.
:از شما خواهشمندم در صفحه بحث این نظرخواهی ها بحثی  ایجاد تا باهم جمع بندی کنیم. [[کاربر:Fwldom|Fwldom]] ([[بحث کاربر:Fwldom|بحث]]) ۱۳ اکتبر ۲۰۲۶، ساعت ۰۸:۵۶ (UTC)
::{{شد}} [[کاربر:Vivairan2|Vivairan2]] ([[بحث کاربر:Vivairan2|بحث]]) ۱۳ اکتبر ۲۰۲۶، ساعت ۲۱:۱۵ (UTC)

== نوشتن رهنمود جدید ==
درود. با توجه به اینکه انواع هوش مصنوعی و ابزارهای ترجمه ماشینی گسترش یافته است و استفاده بی ملاحظه از این ابزارها فقط باعث ایجاد صفحه به صورت فله ای خواهد شد ضمن اینکه این ابزارها حق تکثیر را رعایت نمی کنند و ما اجازه نداریم متنی را که حق تکثیر ندارد وارد ویکی‌کتاب کنیم بر آن شدم جهت پیشگیری از خرابکاری های آتی یک رهنمود بنویسم. اگر نیاز شد یک نظرخواهی هم میتوانیم در این باره ایجاد کنیم. جامعه ویکی‌پدیا هم با ترجمه ماشینی یک ویکی‌پدیای جدید ایجاد کرده است به نام abstract wikipedia تا کاربرانی که قصد ترجمه ماشینی و ایجاد مطلب با هوش مصنوعی را دارند بدون مشکل حق تکثیر در آنجا مشارکت کنند. این وبگاه با زبان برنامه‌نویسی لوآ کار میکند و از داده‌های ویکی‌داده استفاده می‌کند. با این حال ما باید برای جلوگیری از خرابکاری در ویکی خودمان که بر خلاف نسخه انگلیسی هنوز یک small wiki است رهنمود بنویسیم. [[کاربر:Vivairan2|Vivairan2]] ([[بحث کاربر:Vivairan2|بحث]]) ۱۷ اکتبر ۲۰۲۶، ساعت ۲۰:۰۵ (UTC)</text>
      <sha1>c02ptyqnnigev360sg66onkwuingc51</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>135886</id>
      <parentid>135871</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T10:01:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vivairan2</username>
        <id>28134</id>
      </contributor>
      <comment>/* چرا هیچ فعالیت مدیریتی ندارید؟ */ پاسخ</comment>
      <origin>135886</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12942" sha1="o6uct5m482n6k1dzd59dece762s2b7p" xml:space="preserve">{{جعبه بایگانی|
[[/بایگانی۱|بایگانی۱]] &lt;br&gt;
[[/بایگانی۲|بایگانی۲]] &lt;br&gt;
[[/بایگانی۳|بایگانی۳]] &lt;br&gt;
{{سخ}}
}}
&lt;div style=&quot;width:90%;background:#FFFFF0;color:#8B4513;padding:40px;
font-size:9pt;a:link:#8B0000;a:visited:#CD853F;&quot;&gt;
&lt;div align=&quot;center&quot; dir=rtl&gt;گفت‌و‌گو با کاربر Fwldom&lt;/div&gt;
----

&lt;div align=&quot;center&quot; class=&quot;usermessage&quot; style=&quot; center; border:#8B4513 solid 3px; margin:15; background: FloralWhite&quot;&gt;[[Image:Cup-o-coffee-simple.svg|50px|left]]'''&lt;span class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
&lt;font color=&quot;Maroon&quot; size=&quot;3px&quot; face=&quot;Arial&quot; color=&quot;Black&quot;&gt;
برای مطرح نمودن بحث جدید [https://fa.wikibooks.org/w/index.php?title=بحث_کاربر:Fwldom&amp;action=edit&amp;section=new اینجا] کلیک کنید!&lt;br&gt;


&lt;/font&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
برای موارد زیر میتوانید بحث ایجاد کنید.
* اعطای دسترسی
* گزارش خرابکاری یا هرزه‌نگاری
* درخواست حذف یا انتقال صفحات ([[ویکی‌کتاب: نظرخواهی برای حذف|نظرخواهی برای حذف]])
* جمع بندی نظرخواهی ها ([[ویکی‌کتاب:نظرخواهی|نظرخواهی‌]])
* و ...
&lt;/div&gt;

== هشدار ==
درود. درخواست مدیر شدن من رو پاک نکنید وگرنه ازتون شکایت می‌کنم. [[کاربر:Vivairan2|Vivairan2]] ([[بحث کاربر:Vivairan2|بحث]]) ۲۹ سپتامبر ۲۰۲۶، ساعت ۰۶:۴۰ (UTC)

:درود بر شما،
:اگر شما انقدر خواهان مدیریت هستید تا ۳ روز دیگر این درخواست را باز نگه می‌دارم. پس از این مدت درخواست شما جمع‌بندی و به بایگانی منتقل خواهد شد و در صورت ادامه درخواست‌دادن با توجه به قوانین ویکی‌کتاب برای بستن دسترسی ویرایش شما اقدام خواهم کرد. [[کاربر:Fwldom|Fwldom]] ([[بحث کاربر:Fwldom|بحث]]) ۲۹ سپتامبر ۲۰۲۶، ساعت ۰۶:۴۴ (UTC)
::من خواهان چیزی نیستم. درخواست من باید حداقل تا یک ماه و حتی بیشتر باز باشد. اگر خطایی بکنید از شما شکایت می‌کنم. [[کاربر:Vivairan2|Vivairan2]] ([[بحث کاربر:Vivairan2|بحث]]) ۲۹ سپتامبر ۲۰۲۶، ساعت ۰۶:۴۶ (UTC)
:::مشکلی نیست درخواست شما می‌تواند نهایتاً تا ۱۷ مهر ۱۴۰۵ بر روی صفحه نظرخواهی باشد. [[کاربر:Fwldom|Fwldom]] ([[بحث کاربر:Fwldom|بحث]]) ۲۹ سپتامبر ۲۰۲۶، ساعت ۰۸:۱۳ (UTC)

== شرح غزلیات سعدی - دکتر مهرداد مولایی ==
درود. این خرابکاری چیست؟ کاربرها یک روز می‌آیند اینجا هر مطلبی میخواهند مینویسند و می روند. شما هم مدیر این ویکی هستید ولی فقط نگاه میکنید. این کتاب محتوای کافی ندارد. یک صفحه است اصلا در حد کتاب نیست. همان هم مشکل های متعددی دارد. پر از غلط املایی، پر از پیوندهای سرخ، فاقد ساختار بندی و بخش‌بندی و فهرست، ... از همه مهمتر با توجه به موضوع کتاب که درباره شعر است ممکن است محتوایی که نوشته شود مغایر با [[ویکی‌کتاب:ویکی‌کتاب چیست؟]] باشد. دریغ از یک تذکر به کاربر ایجاد کننده! حداقل آن لقب دکتر را پاک می‌کردید تا بی‌طرفی حفظ شده و به دور از تعصب باشد. [[کاربر:Vivairan2|Vivairan2]] ([[بحث کاربر:Vivairan2|بحث]]) ۱۰ اکتبر ۲۰۲۶، ساعت ۰۶:۴۱ (UTC)

:درود بر شما،
:بله شوربختانه کاربران مخرب در ویکی‌کتاب زیاد هستند و بنده هم همانند شما بدنبال مقابله با آن هستم.
:از شما نیز بابت تلاش‌هایتان سپاسگزارم.
:ویکی‌کتاب نیاز به یک احیا گسترده دارد و نیاز هست تمام کتاب‌هایی که نوشته شده است در یکجا لیست شود و بصورت تقسیم‌بندی شده بازبینی شود و کتاب ها سرفصل دهی و اگر کاربردی نیستند حذف شدند البته ما باید ترجیح‌مان بر این باشد که کتابی حذف نشود ولی دلیل نمیشود کتاب‌هایی که به هیچ‌وجه نمیتوانند در ویکی‌کتاب کاربردی باشند جایی در آن داشته باشند. [[کاربر:Fwldom|Fwldom]] ([[بحث کاربر:Fwldom|بحث]]) ۱۰ اکتبر ۲۰۲۶، ساعت ۱۰:۰۰ (UTC)
::در پست بعدی برای پیدا کردن کتاب ها یک راهنمایی نوشتم براتون. [[کاربر:Vivairan2|Vivairan2]] ([[بحث کاربر:Vivairan2|بحث]]) ۱۲ اکتبر ۲۰۲۶، ساعت ۰۸:۴۹ (UTC)

== پیدا کردن کتاب ها از طریق رده‌بندی شان ==
درود. برای مدیریت بهتر کتاب ها میتونید به [[:رده:کتاب‌های ویکی‌کتاب بر حسب وضعیت تکمیل شدگی]] مراجعه کنید. این رده، نشان میدهد هر کتاب در چه [[راهنما:مراحل توسعه|مرحله‌ای]] قرار دارد و چقدر تا تکمیل شدن فاصله دارد. دیدم دنبال رده‌بندی کتابها میگردید، گفتم این شاید بتواند کمک بکند. اگر دنبال ایبوک (کتاب) یا ایبوک‌های خاصی میگردید به من بگویید شاید بتوانم راهنمایی کنم. [[کاربر:Vivairan2|Vivairan2]] ([[بحث کاربر:Vivairan2|بحث]]) ۱۱ اکتبر ۲۰۲۶، ساعت ۱۹:۱۲ (UTC)

:درود بر شما، نیازی به راهنمایی نیست بنده قبل از اینکه شما عضو این ویکی شوید با این رده ها کار کرده‌ام. [[کاربر:Fwldom|Fwldom]] ([[بحث کاربر:Fwldom|بحث]]) ۱۳ اکتبر ۲۰۲۶، ساعت ۰۸:۵۱ (UTC)

== زبان برنامه‌نویسی گو/مدیریت خطاها ==
درود. هر صفحه از کتاب فقط یک رده دارد که هم‌نام کتاب است. برای این صفحه از کتاب «زبان برنامه‌نویسی گو» نیز فقط یک رده نیاز است دو رده دیگر («مدیریت خطا» و «برنامه‌نویسی») اضافی هستند. [[کاربر:Vivairan2|Vivairan2]] ([[بحث کاربر:Vivairan2|بحث]]) ۱۱ اکتبر ۲۰۲۶، ساعت ۱۹:۲۹ (UTC)

== ایبوک نیازمند تصمیم‌گیری ==
[[حل تمرین نظریه زبانها و ماشینها]] یک ایبوک است با محتوای علمی. حدود ۱۶ سال پیش نوشتن این ایبوک شروع شده است. از نظر کمیت فقط ۲ فصل از ۱۴ فصل کتاب اصلی وارد ویکی‌کتاب شده است. یک بار ایبوک [[ویکی‌کتاب:پیشنهادهای حذف/بایگانی۵|برای حذف نامزد شده است]]. با توجه به موارد بالا چه نظری دارید؟ حذف کنیم؟ تکمیل کنیم؟ منتظر کاربران علاقه‌مند بمانیم؟ ... [[کاربر:Vivairan2|Vivairan2]] ([[بحث کاربر:Vivairan2|بحث]]) ۱۱ اکتبر ۲۰۲۶، ساعت ۱۹:۴۲ (UTC)

:درود بر شما،
:این درس یکی از دروس مهم در دانشگاه‌های ایران هست و بنظر بنده حذف نشود زیرا میتواند برای کاربران ویکی بسیار مفید باشد. [[کاربر:Fwldom|Fwldom]] ([[بحث کاربر:Fwldom|بحث]]) ۱۳ اکتبر ۲۰۲۶، ساعت ۰۸:۵۳ (UTC)
::چطور تکمیل بشود؟ با توجه به اینکه شما گفتید میخواهید یک احیای گسترده در ویکی‌کتاب انجام بدهید و کتاب ها را بازبینی بکنید، اگر کاربردی نبودند حذف شان کنید. فقط ۲ فصل از ۱۴ فصل را داریم، کاربردی است؟ [[کاربر:Vivairan2|Vivairan2]] ([[بحث کاربر:Vivairan2|بحث]]) ۱۳ اکتبر ۲۰۲۶، ساعت ۲۰:۰۵ (UTC)
:::سپاسگزارم که بنده را همراهی میکنید و همچنین یک بحث جدید در نبح برای این کتاب اضافه خواهم کرد و سپس تحقیق می‌کنم که چطور میتوانیم این کتاب را تکمیل یا حداقل سرفصل دهی بکنیم و اگر کاربردی نبود حذف شود. [[کاربر:Fwldom|Fwldom]] ([[بحث کاربر:Fwldom|بحث]]) ۱۴ اکتبر ۲۰۲۶، ساعت ۰۶:۴۴ (UTC)

== کمیت کار شما ==
درود. تا اینجا فقط حدود ۱۱۰۰ در این وبگاه ویرایش انجام داده‌اید، برای یک مدیر خیلی کم است. ما کاربران ویکی‌کتاب فارسی مدیر کم‌کار نمی‌خواهیم. ما یک ویکی‌کتاب در حال رشد داریم. [[کاربر:Vivairan2|Vivairan2]] ([[بحث کاربر:Vivairan2|بحث]]) ۱۱ اکتبر ۲۰۲۶، ساعت ۱۹:۵۵ (UTC)

:درود بر شما، از شما خواهشمندم صفحه بحث بنده را پر نکنید و سعی کنید بجای ایراد به عملکرد دیگران عملکرد خود را بهبود دهید.
:سپاس بیکران [[کاربر:Fwldom|Fwldom]] ([[بحث کاربر:Fwldom|بحث]]) ۱۳ اکتبر ۲۰۲۶، ساعت ۰۸:۵۴ (UTC)

== چرا هیچ فعالیت مدیریتی ندارید؟ ==
درود. [[ویکی‌کتاب:نظرخواهی]] چند نظرخواهی دارد که شما نه در آن نظر داده‌اید نه جمع‌بندی می‌کنید. به [[ویکی‌کتاب:تابلوی اعلانات مدیران]] هم که رسیدگی نمیکنید. [[کاربر:Vivairan2|Vivairan2]] ([[بحث کاربر:Vivairan2|بحث]]) ۱۲ اکتبر ۲۰۲۶، ساعت ۰۸:۴۶ (UTC)

:برای نظرخواهی های موجود پس از رویداد فعلی  (ویکی پهلوان) کامل جمع بندی خواهیم کرد.
:و میگذاریم  تا آن موقع کاربران نظر بدهند و سپس بر اساس نظرات کاربران و مدیران قبلی و فعلی جمع بندی خواهیم کرد.
:از شما خواهشمندم در صفحه بحث این نظرخواهی ها بحثی  ایجاد تا باهم جمع بندی کنیم. [[کاربر:Fwldom|Fwldom]] ([[بحث کاربر:Fwldom|بحث]]) ۱۳ اکتبر ۲۰۲۶، ساعت ۰۸:۵۶ (UTC)
::{{شد}} [[کاربر:Vivairan2|Vivairan2]] ([[بحث کاربر:Vivairan2|بحث]]) ۱۳ اکتبر ۲۰۲۶، ساعت ۲۱:۱۵ (UTC)

:

:نظرخواهی ایجاد شده است رأی بدهید. زمان رویداد ویکی‌پهلوان به پایان رسیده است، بنر را برمیدارید؟ [[کاربر:Vivairan2|Vivairan2]] ([[بحث کاربر:Vivairan2|بحث]]) ۱۸ اکتبر ۲۰۲۶، ساعت ۱۰:۰۱ (UTC)

== نوشتن رهنمود جدید ==
درود. با توجه به اینکه انواع هوش مصنوعی و ابزارهای ترجمه ماشینی گسترش یافته است و استفاده بی ملاحظه از این ابزارها فقط باعث ایجاد صفحه به صورت فله ای خواهد شد ضمن اینکه این ابزارها حق تکثیر را رعایت نمی کنند و ما اجازه نداریم متنی را که حق تکثیر ندارد وارد ویکی‌کتاب کنیم بر آن شدم جهت پیشگیری از خرابکاری های آتی یک رهنمود بنویسم. اگر نیاز شد یک نظرخواهی هم میتوانیم در این باره ایجاد کنیم. جامعه ویکی‌پدیا هم با ترجمه ماشینی یک ویکی‌پدیای جدید ایجاد کرده است به نام abstract wikipedia تا کاربرانی که قصد ترجمه ماشینی و ایجاد مطلب با هوش مصنوعی را دارند بدون مشکل حق تکثیر در آنجا مشارکت کنند. این وبگاه با زبان برنامه‌نویسی لوآ کار میکند و از داده‌های ویکی‌داده استفاده می‌کند. با این حال ما باید برای جلوگیری از خرابکاری در ویکی خودمان که بر خلاف نسخه انگلیسی هنوز یک small wiki است رهنمود بنویسیم. [[کاربر:Vivairan2|Vivairan2]] ([[بحث کاربر:Vivairan2|بحث]]) ۱۷ اکتبر ۲۰۲۶، ساعت ۲۰:۰۵ (UTC)</text>
      <sha1>o6uct5m482n6k1dzd59dece762s2b7p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>کاربر:Fwldom</title>
    <ns>2</ns>
    <id>39169</id>
    <revision>
      <id>135870</id>
      <parentid>135674</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T18:36:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Fwldom</username>
        <id>26269</id>
      </contributor>
      <comment>/* آمار */ اصلاح ارقام</comment>
      <origin>135870</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1305" sha1="hmailbqtk47fnbkotfk4mjdaq6qpqdw" xml:space="preserve">{نشان های من: &gt;&gt;&gt;
{{نشان مدیر}}
{{خوش آمد گویی صفحه کاربری}}
{{جعبه رنگی‌شده
| background-content-color = gold
| text-color = gold
| title = درود بر شما
| content = {{شعر|نستعلیق}}
{{ب|بیا تا جهان را به بد نسپریم|به کوشش همه دست نیکی بریم}} 
{{ب|نباشد همی نیک و بد ، پایدار|همان به که نیکی بود یادگار}}
{{پایان شعر}}
}}

== کتاب های ایجاد شده توسط من == 
* [[آموزش کامل خط فرمان ویندوز]] 
* [[مبانی شبکه‌های کامپیوتری و سخت‌افزار|مبانی شبکه‌های کامپیوتری و سخت افزار]]
* [[برنامه نویسی PSP]]
* [[زبان برنامه‌نویسی گو]]
* [[اپل]]
* [[سی‌اس‌اس|CSS]]
=== همکاری در کتاب های: === 
* [[پی‌اچ‌پی|پی اچ پی]]
* [[آموزش کار با تری‌دی مکس]]
* [[اچ‌تی‌ام‌ال]]
* [[کوهنوردی]]
* [[غلبه بر سستی]]

=== آمار ===
* الگو ها: ۶
* کتاب کامل: ۴
* کتاب ناقص: ۲
* [[کاربر:Fwldom/آمار|آمار کاربر]]

{{کاربر کوروش بزرگ}}

[[رده:کاربران ایران|{{PAGENAME}}]]</text>
      <sha1>hmailbqtk47fnbkotfk4mjdaq6qpqdw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>کاربر:Fwldom/آمار</title>
    <ns>2</ns>
    <id>40459</id>
    <revision>
      <id>135868</id>
      <parentid>135676</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T18:36:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Fwldom</username>
        <id>26269</id>
      </contributor>
      <comment>/* الگو‌ها */</comment>
      <origin>135868</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1392" sha1="diz7305qea1oshhclj8aly7jmxm5i96" xml:space="preserve">این صفحه جهت مستندسازی سوابق و فعالیت‌های کاربر Fwldom در ویکی‌کتاب ایجاد شده است.
== سابقه ==
تا ۱۶ مهر ۱۴۰۵ {{کاربر ویرایش|۱۱۰۰}}{{کاربر هزار}}


* این حساب کاربری در ۴ اسفند ۱۴۰۲ ایجاد شده است.

=== همکاری در کتاب های: === 
* [[پی‌اچ‌پی|پی اچ پی]]
* [[آموزش کار با تری‌دی مکس]]
* [[اچ‌تی‌ام‌ال]]
* [[کوهنوردی]]
* [[غلبه بر سستی]]

== الگو‌ها ==
*تعداد: ۴
*[[الگو:کاربر زن زندگی آزادی]]
*[[الگو:کاربر کوروش بزرگ]]
* [[الگو:خوش آمد گویی صفحه کاربری]]
* [[الگو:ناوبری]]
*[[الگو:راهنمای تعاملی]]
* [[الگو:پیشرفت]]

== کتاب‌های ایجاد شده توسط من==
* تعداد کل: ۶
* تعداد ناقص: ۲
* تعداد کامل: ۴
=== ناقص ===
*[[زبان برنامه‌نویسی گو]] [[پرونده:75 percent.svg]]
*[[اپل]] [[پرونده:25 percent.svg]]

=== کامل ===
*[[آموزش کامل خط فرمان ویندوز]] 
*[[مبانی شبکه‌های کامپیوتری و سخت‌افزار|مبانی شبکه‌های کامپیوتری و سخت افزار]]
*[[برنامه نویسی PSP]]
*[[سی‌اس‌اس]]</text>
      <sha1>diz7305qea1oshhclj8aly7jmxm5i96</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>135869</id>
      <parentid>135868</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T18:36:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Fwldom</username>
        <id>26269</id>
      </contributor>
      <comment>/* الگو‌ها */ اصلاح ارقام</comment>
      <origin>135869</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1392" sha1="fex8atbjobz7ksx4m6bkbi5mo98fime" xml:space="preserve">این صفحه جهت مستندسازی سوابق و فعالیت‌های کاربر Fwldom در ویکی‌کتاب ایجاد شده است.
== سابقه ==
تا ۱۶ مهر ۱۴۰۵ {{کاربر ویرایش|۱۱۰۰}}{{کاربر هزار}}


* این حساب کاربری در ۴ اسفند ۱۴۰۲ ایجاد شده است.

=== همکاری در کتاب های: === 
* [[پی‌اچ‌پی|پی اچ پی]]
* [[آموزش کار با تری‌دی مکس]]
* [[اچ‌تی‌ام‌ال]]
* [[کوهنوردی]]
* [[غلبه بر سستی]]

== الگو‌ها ==
*تعداد: ۶
*[[الگو:کاربر زن زندگی آزادی]]
*[[الگو:کاربر کوروش بزرگ]]
* [[الگو:خوش آمد گویی صفحه کاربری]]
* [[الگو:ناوبری]]
*[[الگو:راهنمای تعاملی]]
* [[الگو:پیشرفت]]

== کتاب‌های ایجاد شده توسط من==
* تعداد کل: ۶
* تعداد ناقص: ۲
* تعداد کامل: ۴
=== ناقص ===
*[[زبان برنامه‌نویسی گو]] [[پرونده:75 percent.svg]]
*[[اپل]] [[پرونده:25 percent.svg]]

=== کامل ===
*[[آموزش کامل خط فرمان ویندوز]] 
*[[مبانی شبکه‌های کامپیوتری و سخت‌افزار|مبانی شبکه‌های کامپیوتری و سخت افزار]]
*[[برنامه نویسی PSP]]
*[[سی‌اس‌اس]]</text>
      <sha1>fex8atbjobz7ksx4m6bkbi5mo98fime</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ویکی‌کتاب:میز تحریر</title>
    <ns>4</ns>
    <id>41152</id>
    <revision>
      <id>135875</id>
      <parentid>135720</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T09:35:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vivairan2</username>
        <id>28134</id>
      </contributor>
      <comment>حذف خرابکاری</comment>
      <origin>135875</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3005" sha1="7j8s65s3jikncngfp20awcj02a2n9w6" xml:space="preserve">{| class=&quot;plainlinks&quot; style=&quot;background:transparent; width:100%; border: 2px ridge #A7D7F9; &quot;
|-
| colspan=2 style=&quot;vertical-align: top; background-color:#F0F2F5;text-align:center;font-size:9pt;border: 2px #A7D7F9;&quot;|
{{میان‌بر|وک:مت}}
[[تصویر:Polarstern library hg.jpg|left|200px|link=ویکی‌کتاب:میز تحریر]]
[[تصویر:Gnome-applications.svg|right|140px|link=ویکی‌کتاب:میز تحریر]]
'''ردکردن به:'''  [[#toc|فهرست بحث‌ها]] {{ن}} [[#below_toc|آغاز بحث‌ها]]{{ن}}[[#footer|پایین صفحه]]{{ن}}'''[{{fullurl:{{FULLPAGENAME}}|action=edit&amp;section=new}} افزودن بحث تازه]'''&lt;br/&gt;
{{Purge|پاکسازی میانگیر برای تازه‌کردن صفحه}}
----
&lt;big&gt;میز تحریر در ویکی‌کتاب، مکانی برای مطرح کردن سوالات عمومی، درخواست راهنمایی {{سخ}}و اظهار نظر از دیگر کاربران، و بحث بر سر مسایل مختلفی است که در ویکی‌کتاب اهمیت دارد.&lt;/big&gt;
|-
| style=&quot;vertical-align: top; background-color:#F6F6F6;font-size:9pt;&quot;|
&lt;div style=&quot;padding:1px 10px; text-align:right; font-size: 13pt; border-bottom:1px solid #A7D7F9; background:#E8F2F8; color:#534741;&quot;&gt;استفاده از این صفحه&lt;/div&gt;
*بحث‌های جدید را به '''انتهای''' این صفحه بیفزایید.
*'''[{{SERVER}}{{localurl:{{ns:project}}:میز تحریر|action=edit&amp;section=new}} برای افزودن بحث تازه اینجا کلیک کنید.]'''

&lt;div style=&quot;padding:1px 10px; text-align:right; font-size: 13pt; border-bottom:1px solid #A7D7F9; background:#E8F2F8; color:#534741;&quot;&gt;بایگانی&lt;/div&gt;
{{جعبه بایگانی|
[[/بایگانی۱|بایگانی۱]]{{*}}
[[/بایگانی۲|بایگانی۲]]{{*}}
[[/بایگانی۳|بایگانی۳]]{{*}}
[[/بایگانی۴|بایگانی۴]]{{*}}
[[/بایگانی۵|بایگانی۵]]{{*}}
[[/بایگانی۶|بایگانی۶]]{{*}}
[[/بایگانی۷|بایگانی۷]]{{*}}
[[/بایگانی۸|بایگانی۸]]{{*}}
[[/بایگانی۹|بایگانی۹]]{{*}}
[[/بایگانی۱۰|بایگانی۱۰]]{{*}}
[[/بایگانی۱۱|بایگانی۱۱]]{{*}}
[[/بایگانی۱۲|بایگانی۱۲]]{{*}}
[[/بایگانی۱۳|بایگانی۱۳]]{{*}}
[[/بایگانی۱۴|بایگانی۱۴]]{{*}}
[[/بایگانی۱۵|بایگانی۱۵]]{{*}}
[[/بایگانی۱۶|بایگانی۱۶]]{{*}}
[[/بایگانی۱۷|بایگانی۱۷]]{{*}}
[[/بایگانی۱۸|بایگانی۱۸]]{{*}}
[[/بایگانی۱۹|بایگانی۱۹]]{{*}}
[[/بایگانی۲۰|بایگانی۲۰]]{{*}}
[[/بایگانی۲۱|بایگانی۲۱]]{{*}}
[[/بایگانی۲۲|بایگانی۲۲]]
[[/بایگانی۲۳|بایگانی۲۳]]

}}
&lt;inputbox&gt;
type=fulltext
bgcolor=transparent
prefix=ویکی‌کتاب:میز تحریر
break=no
searchbuttonlabel=جستجو در بایگانی‌های میز تحریر
&lt;/inputbox&gt;
|}</text>
      <sha1>7j8s65s3jikncngfp20awcj02a2n9w6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>تاریخ ایران/جمهوری اسلامی ایران/حمله آمریکا-فلسطین اشغالی به ایران</title>
    <ns>0</ns>
    <id>42000</id>
    <revision>
      <id>135877</id>
      <parentid>134920</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T09:50:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vivairan2</username>
        <id>28134</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Vivairan2 صفحهٔ [[تاریخ ایران/حمله آمریکا-فلسطین اشغالی به ایران]] را بدون برجای‌گذاشتن تغییرمسیر به [[تاریخ ایران/جمهوری اسلامی ایران/حمله آمریکا-فلسطین اشغالی به ایران]] منتقل کرد</comment>
      <origin>134920</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16225" sha1="bvpdyu3dv3ol6iuhyzdn3b5adgy797a" xml:space="preserve">در زمستان ۱۴۰۴ ایالات متحده خواستار آن شد که ایران باقی‌مانده ۴۰۰ کیلوگرم اورانیوم غنی‌شده خود را تحویل دهد، توسعه سلاح هسته‌ای را متوقف کند، برنامه موشک‌های بالستیک خود را محدود سازد و به حمایت از گروه‌های مسلحی مانند حزب‌الله، حماس و حوثی‌ها پایان دهد.&lt;ref&gt;{{یادکرد وب|عنوان=گزارش «معاریو» دربارهٔ 5 خواسته اصلی ترامپ از ایران|نشانی=https://farsi.alarabiya.net/iran/2026/02/02/گزارش-معاریو-درباره-5-خواسته-اصلی-ترامپ-از-ایران|وبگاه=العربیه فارسی|تاریخ=2026-02-02|بازبینی=2026-02-11|کد زبان=fa}}&lt;/ref&gt;
[[پرونده:Amin graduation 2004.jpg|200px|بندانگشتی|چپ|قالیباف رئیس مجلس]]
در روزهای منتهی به این گفت‌وگوها، ایران دیپلماسی منطقه‌ای خود را تشدید کرد. علی لاریجانی (دبیر شورای عالی امنیت ملی در آن زمان) برای دیدار با ولادیمیر پوتین (رئیس‌جمهور کنونی روسیه) به مسکو سفر کرد، عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، در استانبول رایزنی‌هایی انجام داد و شیخ محمد بن عبدالرحمن آل ثانی، نخست‌وزیر قطر، به تهران سفر کرد. لاریجانی پس از آن اعلام کرد که چارچوبی ساختاریافته برای مذاکرات در حال شکل‌گیری است.&lt;ref&gt;{{یادکرد وب|عنوان=Can US-Iran diplomacy work? Inside the narrow window for talks|نشانی=https://www.aljazeera.com/news/2026/2/4/can-us-iran-diplomacy-work-inside-the-narrow-window-for-talks|وبگاه=Al Jazeera|بازبینی=2026-02-11|کد زبان=en|نام=Ali|نام خانوادگی=Hashem}}&lt;/ref&gt;

در ۲۳ فبروری ۲۰۲۶ ''اکسیوس'' به نقل از منابع آمریکایی گزارش کرد تلاش‌های دیپلماتیک جاری ممکن است آخرین فرصت جمهوری‌اسلامی ایران برای توافق با دولت دونالد ترامپ پیش از اقدام احتمالی نظامی باشد. &lt;ref&gt;{{یادکرد وب|عنوان=رسانه آمریکایی: مذاکرات پنجشنبه آخرین فرصت ایران پیش از حمله احتمالی است|نشانی=https://www.afintl.com/fa/202602233173|وبگاه=www.afintl.com|تاریخ=2026-02-23|بازبینی=2026-02-23|کد زبان=fa}}&lt;/ref&gt;

علی خامنه‌ای رهبر ایران در آن زمان در سخنانی در روز سه‌شنبه ۲۸ بهمن ۱۴۰۴ با تأکید بر ضرورت تقویت توان دفاعی کشور گفت: «باید تسلیحات بازدارنده داشته باشیم تا زیر پای دشمن له نشویم.» وی در ادامه با اشاره به انتقادهای ایالات متحده از برنامه موشکی ایران اظهار داشت: «آمریکا بی‌خود در مورد موشک‌های ما و بردشان دخالت می‌کند، به آن‌ها هیچ ارتباطی ندارد.» او همچنین با دفاع از ماهیت برنامه هسته‌ای ایران، صنعت «صلح‌آمیز هسته‌ای» را برای اداره کشور و نه اهداف جنگی دانست. این موضع‌گیری در چارچوب تأکیدهای مکرر مقام‌های جمهوری اسلامی بر غیرنظامی بودن برنامه هسته‌ای ایران ارزیابی می‌شود. خامنه‌ای در بخش دیگری از سخنان خود هشدار داد که مقام‌های آمریکایی از پیامدهای هرگونه «اشتباه» آگاه هستند و گفت: «آن‌ها می‌دانند که اگر اشتباهی بکنند، چه آینده‌ای در انتظارشان است.» وی همچنین «بی‌منطق بودن» سیاست‌های آمریکا را یکی از نشانه‌های «زوال امپراتوری آمریکا» توصیف کرد.&lt;ref&gt;{{یادکرد وب|عنوان=علی خامنه‌ای: برد موشک‌های ما به آمریکا ارتباطی ندارد|نشانی=https://www.iranintl.com/fa/202602179971|وبگاه=www.iranintl.com|تاریخ=2026-02-17|بازبینی=2026-02-18|کد زبان=fa}}&lt;/ref&gt;
[[پرونده:US casualities Iran attack in kuwait March 1st 2026.jpg|200px|بندانگشتی|چپ|چهار نظامی آمریکایی به هلاکت رسیده در کویت در جریان جنگ]]
جنگ آمریکا و فلسطین اشغالی با ایران در ۹ اسفند ۱۴۰۴ آغاز شد، زمانی که فلسطین اشغالی و ایالات متحده حملات هوایی هماهنگ (با نام رمز عملیات شیر غران و عملیات خشم حماسی) را با هدف قرار دادن رهبران ارشد ایران، تأسیسات هسته‌ای و اماکن نظامی، از جمله ترور رهبر جمهوری اسلامی ایران، سید علی خامنه‌ای آغاز کردند. قابلیت‌های سایبری و جنگ الکترونیک در مرحله آغازین برای مختل کردن شبکه‌های فرماندهی و کنترل، ارتباطات و حسگرهای ایران ادغام شدند.&lt;ref name=&quot;CSIS&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.csis.org/analysis/how-will-cyber-warfare-shape-us-israel-conflict-iran|title=How Will Cyber Warfare Shape the U.S. -Israel Conflict with Iran?|last=|date=3 March 2026|website=Center for Strategic and International Studies|accessdate=4 March 2026}}&lt;/ref&gt;

بنا به گزارش‌ها، اطلاعات فلسطین اشغالی دسترسی بلندمدتی به شبکه‌های دوربین‌های ترافیکی و زیرساخت‌های تلفن همراه تهران داشته و از این اطلاعات برای هدف قرار دادن رهبران ارشد ایران، از جمله حمله‌ای که منجر به ترور خامنه‌ای شد، استفاده کرده است. پس از آن‌که حملات هوایی اسرائیل به دفاتر سازمان صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران آسیب رساند، هکرها حداقل دو کانال را هک کرده و سخنرانی‌های ضبط شده دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، و بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل را که از ایرانیان می‌خواستند علیه رژیم قیام کنند، پخش کردند. در ۹ اسفند ۱۴۰۴، همزمان با شروع حملات هوایی، حملات سایبری هماهنگ، زیرساخت‌های ایران، رسانه‌های دولتی و برنامه‌های تلفن همراه را هدف قرار داد. ژنرال دن کین، رئیس ستاد مشترک ارتش ایالات متحده، اظهار داشت که «عملیات‌های فضایی و سایبری هماهنگ، ارتباطات و شبکه‌های حسگر» را در ایران قبل از حملات اصلی جنبشی، به‌طور مؤثر مختل کردند، با هدف صریح «مختل، سردرگم و گیج کردن دشمن».&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://techcrunch.com/2026/03/03/hacked-traffic-cams-and-hijacked-tvs-how-cyber-operations-supported-the-war-against-iran/|title=Hacked traffic cams and hijacked TVs: How cyber operations supported the war against Iran|last=|date=3 March 2026|website=TechCrunch|accessdate=4 March 2026|archivedate=3 March 2026|archiveurl=https://web.archive.org/web/20260303235221/https://techcrunch.com/2026/03/03/hacked-traffic-cams-and-hijacked-tvs-how-cyber-operations-supported-the-war-against-iran/?}}&lt;/ref&gt;
[[پرونده:Attack around Enghelab Square 1.jpg|200px|بندانگشتی|چپ|آثار جنگ ایران-آمریکا و اسرائیل در تهران]]
در ۹ اسفند ۱۴۰۴، پس از شکست مذاکرات و گفتگوهای ایران و آمریکا، مکان‌هایی در سراسر اسرائیل هدف حملات موشکی تلافی‌جویانه متعدد ایران با رمز وعدهٔ صادق ۴ قرار گرفته‌اند. برای چندین روز پس از شروع خصومت‌ها، حریم هوایی اسرائیل بسته شد و پروازها از فرودگاه بن گوریون و سایر نقاط کشور مختل شد. با وجود سیستم قوی دفاع موشکی، هشدارها و پناهگاه‌ها، موشک‌های ایرانی مکان‌های مختلفی را در سراسر کشور هدف قرار داده‌اند. مقام‌های اسرائیلی آمارهایی آشکارا دروغ از تعداد کشته‌شدگان و زخمی‌ها اعلام کردند. تعداد ۲۴ کشته‌شده و بیش از ۴۰۰۰ زخمی آماری که از سوی اسرائیل اعلام شد آشکارا غیرواقعی است. در طول حمله‌های موشکی و پهپادی ایران، گنبد آهنین فروریخته و چنان که تصاویر و ویدئوهای به بیرون درز کرده از اسرائیل نشان می‌دهند ساختمان‌های بسیاری ویران شده‌اند. همچنین گزارش‌هایی از وقوع انفجار در کویت و ابوظبی در امارات متحده عربی منتشر شد. به گزارش شبکهٔ سی‌ان‌ان، سپاه پاسداران انقلاب اسلامی اعلام کرد که ایران چهار پایگاه آمریکا در خاورمیانه را هدف قرار داده است: پایگاه هوایی العدید در قطر، پایگاه هوایی السالم در کویت، پایگاه هوایی الظفره در امارات متحدهٔ عربی، و پایگاه ناوگان پنجم نیروی دریایی آمریکا در بحرین. گزارش‌ها حاکی از شنیده شدن صدای انفجار در ریاض، پایتخت عربستان سعودی، نیز بود.

نیروی هوایی اسرائیل در تاریخ ۱۰ اسفند حملات گسترده‌ای را در تهران اجرا کرد. ارتش اسرائیل اعلام کرد نیروی هوایی این کشور با اتکا به اطلاعات دقیق، چندین مرکز وابسته به ایران را هدف قرار داده است. به گفته این منبع، فرودگاه مشهد و ساختمان دادگاه انقلاب در تهران نیز از جمله اهداف این حملات بوده‌اند. انفجارهایی در نزدیکی ورزشگاه آزادی، میدان آزادی و برج میلاد گزارش شد. در ۱۱ اسفند، آمریکا و اسرائیل حملات خود را ادامه دادند. این حملات بر اهدافی در تهران و سنندج متمرکز بود و همچنین مراکز نظامی و راهبردی از جمله مراکز فرماندهی و پایگاه‌های موشکی را هدف قرار داد. ایران اعلام کرد که تأسیسات هسته‌ای نطنز در حملات هوایی آمریکا و اسرائیل هدف قرار گرفته است.

نیروهای آمریکا و اسرائیل در ۱۶ اسفند حملاتی را علیه اهداف متعددی در تهران و اصفهان انجام دادند. بر اساس گزارش منابع، اهداف این حملات زیرساخت‌های «رژیم تروریستی» عنوان شده است. همچنین فرودگاه بین‌المللی مهرآباد تهران در ساعات اولیه بامداد هدف حمله قرار گرفت. شامگاه ۱۶ اسفند حملات هوایی اسرائیل برای نخستین بار تأسیسات نفتی ایران را هدف گرفت و چهار نفر کشته شدند. هر روز جنگنده‌های اف ۳۵ شهرهای ایران را بمباران می‌کردند و پهپادهای دشمن در آسمان پرواز می‌کردند.

همراه با جنگ ترور شخصیت‌ها که از سال ۱۳۸۸ با ترور شخصیت‌های هسته‌ای ایران آغاز شده بود شدت گرفت. از مهمترین اشخاصی که در این دوره در ایران ترور شدند علی لاریجانی (۲۵ اسفند ۱۴۰۴) و غلامرضا سلیمانی فارسانی (۲۶ اسفند ۱۴۰۴) بودند. بر اساس برآوردها تا ماه خرداد ۱۴۰۵، آمریکا نزدیک به ۷۲ میلیارد دلار و اسرائیل ۱۱ میلیارد دلار برای جنگ با ایران هزینه کرده‌اند. با شروع جام جهانی فوتبال ۲۰۲۶ آتش جنگ به تدریج خاموش شد و حتی تیم ملی فوتبال ایران در این مسابقات شرکت کرد. میزبانی این دوره به‌صورت مشترک بر عهدهٔ شانزده شهر بود؛ یازده شهر در ایالات متحده آمریکا، سه شهر در مکزیک و دو شهر در کانادا. این رقابت‌ها نخستین جام جهانی فوتبال بود که به میزبانی سه کشور و با حضور ۴۸ تیم برگزار شد. جنجال میزبانی تیم ملی ایران در جام جهانی ۲۰۲۶ به حواشی و اختلافات سیاسی پیرامون محل استقرار تیم ملی فوتبال ایران در جریان جام جهانی فوتبال ۲۰۲۶ اشاره دارد. این موضوع در هفته‌های منتهی به آغاز مسابقات، پس از انتشار گزارش‌هایی دربارهٔ مخالفت مقام‌های ایالات متحده آمریکا با اقامت بلندمدت بازیکنان تیم ملی ایران در خاک آمریکا، به یکی از مباحث مورد توجه رسانه‌های ورزشی و سیاسی جهان تبدیل شد. حواشی از جای سر گرفت که مسئولان آمریکایی با استقرار طولانی‌مدت تیم ملی ایران در ایالات متحده موافقت نکردند. 

ایران، ایالات متحده و اسرائیل با میانجی‌گری پاکستان با آتش‌بس دو هفته‌ای موافقت کردند که در ۱۹ فروردین آغاز شد. این آتش‌بس به دلیل امتناع ایران از بازگشایی تنگه هرمز و حملات اسرائیل به لبنان، بلافاصله تحت فشار قرار گرفت. پس از شکست مذاکرات اسلام‌آباد، ترامپ گفت که دیگر به مذاکرات اهمیتی نمی‌دهد. تنگه هرمز که تا پیش از این جنگ، در بسیاری از نقاط جهان خیلی شناخته شده نبود، ناگهان در جهان مشهور شد. ایران برای حفظ امنیت تنگه هرمز، از عبور بسیاری از کشتی‌ها از جمله کشتی‌های متعلق به دشمن جلوگیری کرده است.

در شهریور ۱۴۰۵، آمریکا تحریم‌های بیشتری را علیه ایران وضع کرد و بسیاری از کشورهای جهان را مجبور کرد که این تحریم‌ها را علیه ایران اجرا کنند. تحریم‌های آمریکا (انگلیسی: United States sanctions)، شامل تحریم‌های اقتصادی، تحریم‌های تسلیحاتی و تحریم‌های حقوق بشری است که آمریکا علیه سایر کشورها اعمال می‌کند. کشورهایی که بیشترین تحریم‌های آمریکا را تجربه کرده‌اند عبارت‌اند از: روسیه، ایران، سوریه، کوبا‌، ونزوئلا و کره شمالی.
==منابع==
[[رده:تاریخ ایران]]</text>
      <sha1>bvpdyu3dv3ol6iuhyzdn3b5adgy797a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>بحث:تاریخ ایران/جمهوری اسلامی ایران/حمله آمریکا-فلسطین اشغالی به ایران</title>
    <ns>1</ns>
    <id>42091</id>
    <revision>
      <id>135878</id>
      <parentid>135065</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T09:50:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vivairan2</username>
        <id>28134</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Vivairan2 صفحهٔ [[بحث:تاریخ ایران/حمله آمریکا-فلسطین اشغالی به ایران]] را بدون برجای‌گذاشتن تغییرمسیر به [[بحث:تاریخ ایران/جمهوری اسلامی ایران/حمله آمریکا-فلسطین اشغالی به ایران]] منتقل کرد</comment>
      <origin>135065</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3099" sha1="g5hjtf0kjrifvwlprn9ugn9bybhl53l" xml:space="preserve">== سوگیری مشخص در صفحه ==
در این صفحه سوگیری مشخصی در محتوا و عنوان وجود دارد که مخالف قوانین ویکی کتاب است و همچنین این صفحه نباید بصورت جداگانه وجود داشته باشد و میتواند بخشی از صفحه جمهوری اسلامی در این کتاب باشد. [[کاربر:Fwldom|Fwldom]] ([[بحث کاربر:Fwldom|بحث]]) ۱۶ سپتامبر ۲۰۲۶، ساعت ۱۴:۲۷ (UTC)

:به ویرایش هایتان ادامه بدهید مشکلی وجود ندارد. بدون نگرانی مطالب جدید بیفزایید. در مطالب قبلی اگر میخواهید تغییری ایجاد کنید ابتدا در صفحه بحث نظر دیگران را جویا شوید. عنوان هم خوب است و صفحه های کتاب هم مرتب هستند. [[کاربر:Vivairan2|Vivairan2]] ([[بحث کاربر:Vivairan2|بحث]]) ۱۷ سپتامبر ۲۰۲۶، ساعت ۱۸:۵۷ (UTC)
::درود بر شما، نیازی به اطلاع رسانی مجدد کارهایی که میتوانم در ویکی کتاب انجام بدهم نبود.
::عنوان کاملا سوگیری دارد و کشوری که در سازمان ملل بنام اسرائیل شناخته میشود با یک نام تقلبی بنام فلسطین اشغالی که معمولا توسط حامیان حکومت ایران استفاده میشود. و این مصداق بارز سوگیری مشخص هست.
::و در مورد صفحه های کتاب هر صفحه یک بخش از تاریخ ایران را در برمیگرد و جنگ آمریکا-اسرائیل با جمهوری اسلامی ایران بخش جداگانه‌ای نیست و جزوی از بخش جمهوری اسلامی هست. [[کاربر:Fwldom|Fwldom]] ([[بحث کاربر:Fwldom|بحث]]) ۱۹ سپتامبر ۲۰۲۶، ساعت ۱۸:۲۰ (UTC)
:::درود جناب فوئلدم. مگر شما اجازه ویرایش در صفحه جمهوری اسلامی را دارید؟ اگر ندارید چه انتظاری از بقیه کاربران دارید؟ این کتاب مربوط به تاریخ هست و نام هایی که رایج هستند به کار میروند. ربطی به سوگیری ندارد، برخلاف ویکی‌پدیا که مقاله دارد اینجا مقاله وجود ندارد که در آن بخواهد سوگیری رخ بدهد که ناشی از پرداختن به یک سری از جنبه های موضوع و نپرداختن به جنبه های دیگر است. در ویکی‌کتاب، کتاب داریم، یک چهارچوبی به صورت فهرست کتاب دارد و بقیه مشارکت‌کنندگان مطابق نظر نویسنده اصلی کتاب، محتوایی در راستای چهارچوب کتاب و با هماهنگی با سایر فصول کتاب مینویسند. [[کاربر:Vivairan2|Vivairan2]] ([[بحث کاربر:Vivairan2|بحث]]) ۱۹ سپتامبر ۲۰۲۶، ساعت ۲۲:۴۳ (UTC)</text>
      <sha1>g5hjtf0kjrifvwlprn9ugn9bybhl53l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>بحث کاربر:Zagros-m</title>
    <ns>3</ns>
    <id>42205</id>
    <revision>
      <id>135876</id>
      <parentid>135729</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T09:40:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vivairan2</username>
        <id>28134</id>
      </contributor>
      <comment>/* بسته شدن */ بخش جدید</comment>
      <origin>135876</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4767" sha1="1iq4ymd3n83z0ykgiqmcko83f41zbpf" xml:space="preserve">== خوش آمدید ==
[[File:Carl Spitzweg 021-detail.jpg|thumb|left|180px|خوش‌آمدید!]]
&lt;br/&gt;

سلام {{PAGENAME}}، به ویکی‌کتاب خوش آمدید. از مشارکت شما سپاسگزارم. امیدوارم که از اینجا خوشتان بیاید و تصمیم به ماندن بگیرید.  راهنماهای ویکی‌کتاب در [[راهنما:فهرست|اینجا]] است اما پیوندهای زیر برای کاربرهای جدید مفیدند:

{|
|- 
|[[پرونده:Noia 64 apps help index.png|30px|right|link=ویکی‌کتاب:ویکی‌کتاب چیست؟|ویکی‌نسک (ویکی‌کتاب) چیست؟]] || [[ویکی‌کتاب:ویکی‌کتاب چیست؟|ویکی‌نسک (ویکی‌کتاب) چیست؟]]
|- 
| [[پرونده:Nuvola apps ksig.png|30px|right|link=ویکی‌کتاب:آموزش سریع|آموزش سریع]] || [[ویکی‌کتاب:آموزش سریع|آموزش سریع]] آموزش کار با زبان مدیاویکی (محیط ویکی‌کتاب)
|-
| [[پرونده:Cscr-featured.svg|30px|right|link=ویکی‌کتاب:کتاب‌های برگزیده|کتاب‌های برگزیده]] || [[ویکی‌کتاب:کتاب‌های برگزیده|کتاب‌های برگزیده]] فهرستی از کتاب‌های برگزیده 
|-
| [[پرونده:Nuvola apps chat.png|30px|right|link=ویکی‌کتاب:میز تحریر|میز تحریر]]||[[ویکی‌کتاب:میز تحریر]]  برای گفتگو دربارهٔ مسائل فنی و سیاست‌ها.
|-
| [[پرونده:Nuvola_apps_bookcase_1.svg|30px|right|link=ویکی‌کتاب:خودآموز/کمک کردن در یکی از کتاب‌های موجود|کمک کردن در یکی از کتاب‌های موجود]]||[[ویکی‌کتاب:خودآموز/کمک کردن در یکی از کتاب‌های موجود|کمک کردن در یکی از کتاب‌های موجود]] راه‌های تکمیل و ویرایش ایبوک‌های ویکی‌کتاب
|-
|[[File:Bucket in the sand.svg|right|50px|link=ویکی‌کتاب:صفحه تمرین|صفحه تمرین]]||[[ویکی‌کتاب:صفحه تمرین|صفحه تمرین]] برای تمرین ویرایش
|-
|[[پرونده:Nuvola apps agent.svg|30px|right|link=w:ویکی‌کتاب:خودآموز|آموزش پیشرفته]]||[[w:ویکی‌پدیا:خودآموز|آموزش پیشرفته]]
|-
|'''پروژه‌های دیگر بنیاد'''||[[پرونده:Wikipedia-logo.png|20px|link=w:صفحه_اصلی|ویکی‌پدیا]][[پرونده:HSWikimedia.svg|25px|link=m:Special:Recentchanges|فراویکی]] [[پرونده:HSCommons.svg|25px|link=commons:Special:Recentchanges|ویکی‌انبار]][[پرونده:HSWNews.svg|25px|link=n:ویژه:تغییرات اخیر|ویکی‌خبر]] [[پرونده:HSWtionary.svg|25px|link=wikt:صفحه_اصلی|ویکی‌واژه]] [[پرونده:HSWQuote.svg|25px|link=q:صفحه_اصلی|ویکی‌گفتاورد]][[پرونده:HSWSource.svg|30px|link=s:صفحه_اصلی|ویکی‌نبشته]][[پرونده:Wikidata-logo.svg|25px|link=wikidata:صفحه_اصلی|ویکی‌داده]]
|}
امیدوارم از ''[[ویکی‌نسک:ویکی‌نسک‌نویسان|ویکی‌نسک‌نویس]]'' بودن لذت ببرید! لطفاً برای آزمایش از [[ویکی‌کتاب:گودال ماسه‌بازی]] استفاده کنید. باز هم خوش آمد می‌گویم.شاد باشید!


-- [[کاربر:New user message|New user message]] ([[بحث کاربر:New user message|بحث]]) ۶ اکتبر ۲۰۲۶، ساعت ۱۰:۴۷ (UTC)

== شرح غزلیات سعدی - دکتر مهرداد مولایی ==
درود. کتابی که ایجاد کرده‌اید دارای محتوای کافی نیست. وضعیت را مشخص کنید وگرنه کتاب حذف و کاربر ایجاد کننده، بسته خواهد شد. [[کاربر:Vivairan2|Vivairan2]] ([[بحث کاربر:Vivairan2|بحث]]) ۸ اکتبر ۲۰۲۶، ساعت ۰۹:۵۶ (UTC)

== هشدار ==
{{هشدار خرابکاری}}
درود. در صورتی که وضعیت کتاب ایجاد شده را مشخص نکنید، کاربر خرابکار شناخته می‌شوید و حساب کاربری شما بسته خواهد شد. [[کاربر:Vivairan2|Vivairan2]] ([[بحث کاربر:Vivairan2|بحث]]) ۱۰ اکتبر ۲۰۲۶، ساعت ۰۶:۱۴ (UTC)

== بسته شدن ==
درود. با توجه به خرابکاری‌های که انجام دادید حساب کاربری شما به مدت یک هفته بسته شد. [[کاربر:Vivairan2|Vivairan2]] ([[بحث کاربر:Vivairan2|بحث]]) ۱۸ اکتبر ۲۰۲۶، ساعت ۰۹:۴۰ (UTC)</text>
      <sha1>1iq4ymd3n83z0ykgiqmcko83f41zbpf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>کوهنوردی/اصول اخلاقی کوهنوردی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>42247</id>
    <revision>
      <id>135867</id>
      <parentid>135796</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T18:35:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Fwldom</username>
        <id>26269</id>
      </contributor>
      <origin>135867</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4686" sha1="74upjkxuk1z2omawsvnijbfjjaelhcc" xml:space="preserve">{{ناوبری|قبلی=محیط زیست کوهستان|فعلی=اصول اخلاقی کوهنوردی|بعدی=معرفی قله‌های ایران}}
== اصول اخلاقی کوهنوردی ==

'''اصول اخلاقی کوهنوردی''' مجموعه‌ای از رفتارها و ارزش‌هایی است که کوهنورد را نسبت به طبیعت، هم‌گروه‌ها، دیگر کوهنوردان و جامعه مسئول می‌سازد. این اصول فراتر از مهارت‌های فنی هستند و هویت واقعی کوهنوردی را شکل می‌دهند.

== احترام به کوهستان ==

کوهستان زیستگاه زنده‌ای است، نه میدان نمایش توانایی. هر گام باید با کم‌ترین آسیب به محیط همراه باشد:
* از مسیرهای پاکوب پیروی کنید و میان‌بر نزنید.
* گیاهان، سنگ‌ها و خاک را بی‌دلیل جابه‌جا نکنید.
* زباله را، حتی کوچک‌ترین تکه، با خود بازگردانید.
* آتش را تنها در جای مجاز و با احتیاط کامل بیفروزید و پیش از ترک، آن را به‌طور کامل خاموش کنید.
* از ایجاد سروصدا و برهم زدن آرامش طبیعی بپرهیزید.

== احترام به هم‌گروه‌ها ==

* توان و محدودیت هر عضو را بپذیرید و بر اساس ضعیف‌ترین فرد برنامه را تنظیم کنید.
* اطلاعات و تجربه خود را با دیگران به اشتراک بگذارید، نه آنکه پنهان کنید.
* در تصمیم‌گیری‌های مهم، نظر همه را بشنوید.
* از تحقیر، فشار روانی یا رقابت ناسالم دوری کنید.
* در هنگام خستگی یا خطر، یاری‌رسانی را بر رسیدن به هدف مقدم بدانید.

== احترام به دیگر کوهنوردان ==

* حق تقدم را در مسیرهای باریک رعایت کنید (معمولاً گروهی که در حال صعود است اولویت دارد، مگر شرایط ایجاب کند).
* در پناهگاه‌ها و کمپ‌گاه‌ها فضای کافی برای دیگران بگذارید.
* از ایجاد مزاحمت با سروصدا، نور شدید یا اشغال بیش از اندازه فضا خودداری کنید.
* اگر گروهی در تنگناست، در حد توان یاری برسانید، اما خود را در خطر نیندازید.

== صداقت و مسئولیت‌پذیری ==

* گزارش‌های صعود را راست و بدون اغراق بنویسید.
* اگر برنامه‌ای را ناتمام گذاشتید، آن را پنهان نکنید.
* مسئولیت اشتباهات خود را بپذیرید و دیگران را مقصر نشمارید.
* از ثبت‌نام در برنامه‌هایی که فراتر از توان واقعی شماست خودداری کنید.
* به قول‌هایی که به گروه یا سرپرست می‌دهید پایبند باشید.

== حفظ میراث و فرهنگ کوهنوردی ==

* یادبودها، سنگ‌نوشته‌ها و نشانه‌های تاریخی را آسیب نرسانید.
* از نام‌گذاری خودسرانه مسیرها یا چکادها بپرهیزید مگر آنکه عرف و توافق جمعی وجود داشته باشد.
* تجربه و دانش خود را به نسل بعدی منتقل کنید.
* از رفتارهایی که چهره کوهنوردی را در جامعه مخدوش می‌کند (مانند نمایش‌های خطرناک بدون آمادگی) دوری کنید.

== اصول کلیدی در یک نگاه ==

* کوهستان را همان‌گونه که یافتید ترک کنید.
* ایمنی خود و دیگران بر هر هدفی مقدم است.
* فروتنی در برابر طبیعت و هم‌نوع، نشانه بلوغ کوهنورد است.
* موفقیت واقعی، بازگشت سالم و حفظ محیط است، نه تنها ایستادن بر چکاد.

== نتیجه‌گیری ==

اصول اخلاقی کوهنوردی نوشته‌ای روی کاغذ نیست؛ در هر تصمیم کوچک و بزرگ، در هر گام و هر نگاه به کوه، خود را نشان می‌دهد. کوهنوردی که این اصول را درونی کرده باشد، نه تنها ایمن‌تر است، بلکه کوهستان را برای نسل‌های آینده نیز زنده نگه می‌دارد.


[[رده:کوهنوردی]]</text>
      <sha1>74upjkxuk1z2omawsvnijbfjjaelhcc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>کوهنوردی/معرفی قله‌های ایران</title>
    <ns>0</ns>
    <id>42255</id>
    <revision>
      <id>135866</id>
      <parentid>135822</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T18:34:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Fwldom</username>
        <id>26269</id>
      </contributor>
      <origin>135866</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17008" sha1="k9xls5de516zsnlcbtru3fay8ab32t9" xml:space="preserve">{{ناوبری|قبلی=اصول اخلاقی کوهنوردی|فعلی=معرفی قله‌های ایران|بعدی=معرفی رشته کوه‌های ایران}}

= قله‌های ایران =
این بخش به معرفی مهم‌ترین و بلندترین قله‌های ایران می‌پردازد. اطلاعات ارائه‌شده بر پایه داده‌های توپوگرافی معتبر، گزارش‌های میدانی کوهنوردان و منابع فدراسیون کوهنوردی تنظیم شده‌اند. برای هر قله مشخصات دقیق، مسیرهای اصلی صعود، میزان ارتفاع‌گیری، نوع مسیر، امکانات بین‌راهی و نکات عملی آورده شده است.

== دماوند ==
* '''ارتفاع''': ۵۶۱۰ متر (بلندترین قله ایران و بلندترین آتشفشان آسیا)
* '''موقعیت''': رشته‌کوه البرز مرکزی، استان مازندران، شهرستان آمل (منطقه لاریجان)
* '''نوع''': آتشفشان خاموش با دهانه گوگردی فعال
* '''درجه سختی کلی''': متوسط تا سخت (بسته به مسیر و فصل)

=== مسیرهای اصلی صعود ===
==== مسیر جنوبی (رایج‌ترین و ساده‌ترین) ====
* '''نقطه شروع''': گوسفندسرا (مسجد صاحب‌الزمان) در ارتفاع حدود ۳۰۵۰ متر (دسترسی از پلور یا رینه)
* '''پناهگاه اصلی''': بارگاه سوم در ارتفاع ۴۱۵۰–۴۲۵۰ متر (مجهز به خوابگاه، بوفه، سرویس بهداشتی و آب آشامیدنی)
* '''مسافت تقریبی تا قله''': ۸ کیلومتر
* '''ارتفاع‌گیری از گوسفندسرا''': حدود ۲۵۶۰ متر
* '''زمان تقریبی''': روز اول تا بارگاه سوم (۵–۷ ساعت)، روز دوم بارگاه تا قله و بازگشت (۶–۸ ساعت)
* '''نوع مسیر''': پاکوب مشخص، شیب متوسط تا تند در بخش‌های پایانی، بدون درگیری فنی قابل توجه در تابستان
* '''امکانات بین‌راهی''': گوسفندسرا (مسجد، دکه فروش مواد غذایی در فصل)، بارگاه سوم (کامل‌ترین پناهگاه دماوند)

==== مسیر شمال‌شرقی ====
* '''نقطه شروع''': روستای ناندل یا گزانه (ارتفاع حدود ۲۱۰۰–۲۵۰۰ متر)
* '''پناهگاه''': تخت فریدون در ارتفاع حدود ۴۳۵۰ متر (ظرفیت محدود حدود ۲۰ نفر)
* '''مسافت تقریبی''': ۱۵–۱۷ کیلومتر
* '''ارتفاع‌گیری''': بیش از ۳۱۰۰ متر
* '''زمان''': معمولاً ۲–۳ روز
* '''نوع مسیر''': طولانی‌تر، دارای بخش‌های شن‌اسکی و یخچالی در ارتفاع بالا
* '''امکانات''': محدود؛ آب فقط در گوسفندسراهای پایین‌دست

==== مسیر غربی ====
* '''نقطه شروع''': روستای پلور یا اطراف
* '''پناهگاه''': سیمرغ در ارتفاع حدود ۴۲۰۰–۴۲۵۰ متر
* '''مسافت تقریبی''': حدود ۸–۱۰ کیلومتر
* '''ارتفاع‌گیری''': حدود ۲۵۰۰–۲۶۰۰ متر
* '''نوع مسیر''': شیب تندتر نسبت به جنوبی، احتمال ریزش سنگ
* '''امکانات''': پناهگاه سیمرغ (ظرفیت حدود ۳۰ نفر، آب موجود)

==== مسیر شمالی ====
* '''نقطه شروع''': روستای ناندل
* '''پناهگاه''': دو جان‌پناه در ارتفاعات تقریبی ۴۰۰۰ و ۴۷۰۰ متر (امکانات بسیار محدود)
* '''نوع مسیر''': سخت‌ترین مسیر رایج؛ دارای یخچال‌های دائمی و شیب زیاد
* '''ارتفاع‌گیری''': بیش از ۳۰۰۰ متر
* '''زمان''': معمولاً ۳ روز

'''نکات''': در مسیر جنوبی آب آشامیدنی فقط در بارگاه سوم موجود است. بهترین فصل صعود تیر تا شهریور. در زمستان همه مسیرها فنی و نیازمند تجهیزات کامل یخ‌نوردی هستند.

== توچال ==
* '''ارتفاع''': ۳۹۶۲–۳۹۶۵ متر (بلندترین قله مشرف به تهران)
* '''موقعیت''': رشته‌کوه البرز مرکزی، شمال تهران
* '''درجه سختی کلی''': متوسط تا سخت (بسته به مسیر)

=== مسیرهای اصلی صعود ===
==== مسیر دربند – شیرپلا (رایج‌ترین و کوتاه‌ترین) ====
* '''نقطه شروع''': میدان سربند (دربند) در ارتفاع حدود ۱۷۰۰–۱۸۰۰ متر
* '''پناهگاه‌ها''':
** پناهگاه شیرپلا در ارتفاع حدود ۲۷۵۰ متر (مجهز به خوابگاه، سالن غذاخوری و سرویس بهداشتی)
** جان‌پناه امیری (سیاه‌سنگ) در ارتفاع حدود ۳۳۵۰–۳۴۰۰ متر
* '''مسافت تقریبی یک‌طرفه''': ۸–۹ کیلومتر
* '''ارتفاع‌گیری''': حدود ۲۱۵۰–۲۲۰۰ متر
* '''زمان تقریبی''': ۵–۷ ساعت صعود + ۳–۴ ساعت فرود
* '''نوع مسیر''': پاکوب مشخص با شیب متوسط تا تند در بخش‌های پایانی؛ بدون درگیری فنی قابل توجه در تابستان
* '''امکانات بین‌راهی''': چندین چشمه تا شیرپلا؛ امکانات کامل در پناهگاه شیرپلا

==== مسیر ولنجک (تله‌کابین) ====
* '''نقطه شروع''': ایستگاه اول تله‌کابین ولنجک در ارتفاع حدود ۱۹۰۰–۲۰۰۰ متر
* '''ایستگاه‌های میانی''': ایستگاه ۵ (حدود ۲۹۴۰ متر)، ایستگاه ۷ (حدود ۳۶۸۰–۳۷۴۰ متر)
* '''مسافت از ایستگاه ۷ تا قله''': حدود ۲ کیلومتر
* '''ارتفاع‌گیری از ایستگاه ۷''': حدود ۲۵۰–۳۰۰ متر
* '''زمان''': با تله‌کابین تا ایستگاه ۷ + ۱–۲ ساعت پیاده‌روی تا قله
* '''نوع مسیر''': جاده خاکی زیر دکل‌ها تا ایستگاه‌ها، سپس پاکوب تا قله؛ آسان‌ترین گزینه
* '''امکانات''': ایستگاه‌های تله‌کابین مجهز

==== مسیر کلک‌چال (از جمشیدیه) ====
* '''نقطه شروع''': بوستان جمشیدیه
* '''پناهگاه''': اردوگاه و پناهگاه کلک‌چال در ارتفاع حدود ۲۶۰۰ متر
* '''مسافت تقریبی''': ۱۸–۲۰ کیلومتر (رفت‌وبرگشت)
* '''ارتفاع‌گیری''': بیش از ۲۰۰۰ متر
* '''زمان''': ۹–۱۳ ساعت
* '''نوع مسیر''': طولانی‌تر؛ عبور از دره پیازچال و خط‌الرأس شرقی
* '''امکانات''': پناهگاه کلک‌چال

==== مسیر درکه – پلنگ‌چال ====
* '''نقطه شروع''': درکه
* '''پناهگاه''': پلنگ‌چال در ارتفاع حدود ۲۵۵۰ متر
* '''مسافت تقریبی''': حدود ۱۶ کیلومتر
* '''زمان''': ۷–۱۱ ساعت
* '''نوع مسیر''': متوسط؛ خلوت‌تر از مسیر دربند

==== مسیر دارآباد ====
* '''نقطه شروع''': دارآباد (ارتفاع حدود ۱۷۵۰ متر)
* '''مسافت تقریبی''': ۱۷–۲۲ کیلومتر (رفت‌وبرگشت)
* '''ارتفاع‌گیری''': بیش از ۲۲۰۰ متر
* '''زمان''': ۱۰–۱۴ ساعت
* '''نوع مسیر''': طولانی و سخت‌تر؛ عبور از قله دارآباد و پیازچال

'''نکات''': بهترین فصل بهار تا پاییز. در تابستان شروع زودهنگام توصیه می‌شود. آب در مسیر دربند تا شیرپلا موجود است؛ از آن به بعد محدود.

== علیمستان (امامزاده قاسم) ==
* '''ارتفاع''': حدود ۲۵۰۰–۲۵۱۰ متر
* '''موقعیت''': استان مازندران، شهرستان آمل، نزدیک روستای الیمستان (لهاش)
* '''ویژگی''': مسیر جنگلی زیبا با چشم‌انداز دماوند؛ محبوب برای برنامه‌های یک‌روزه و مبتدی تا متوسط
* '''درجه سختی کلی''': متوسط (مناسب کوهنوردان با آمادگی متوسط)

=== مسیر اصلی صعود ===
* '''نقطه شروع''': نزدیکی روستای الیمستان / لهاش در ارتفاع حدود ۱۴۵۰–۱۵۰۰ متر
* '''مسافت تقریبی یک‌طرفه''': ۷–۸ کیلومتر
* '''مسافت رفت‌وبرگشت''': ۱۴–۱۶٫۵ کیلومتر
* '''ارتفاع‌گیری''': حدود ۱۰۰۰–۱۰۶۰ متر
* '''زمان تقریبی''': ۳–۴ ساعت صعود + ۲–۳ ساعت فرود (کل برنامه ۶–۹ ساعت)
* '''نوع مسیر''': دو سوم ابتدایی جنگلی با شیب ملایم تا متوسط، سپس مراتع باز و یال علفی تا قله؛ پاکوب مشخص و علامت‌گذاری‌شده؛ بدون دست‌به‌سنگ
* '''امکانات بین‌راهی''':
  * دشت اول (محل مناسب شب‌مانی یا استراحت)
  * یک تا دو چشمه فصلی (یکی در حدود ارتفاع ۲۱۰۰ متر)
  * امامزاده قاسم در نزدیکی قله
* '''چشم‌انداز''': در بخش‌های بالایی و قله، نمای کامل قله دماوند

'''نکات''': مسیر در مه ممکن است کمی گمراه‌کننده باشد؛ استفاده از GPS توصیه می‌شود. بهترین فصل بهار تا پاییز. در زمستان به دلیل بارش برف و مه نیاز به تجربه بیشتر دارد. آب محدود است؛ آب کافی همراه داشته باشید.

== علم‌کوه ==
* '''ارتفاع''': ۴۸۵۰ متر (دومین قله بلند ایران)
* '''موقعیت''': رشته‌کوه البرز مرکزی (منطقه تخت سلیمان)، استان مازندران، ۲۰ کیلومتری جنوب‌غربی کلاردشت
* '''ویژگی''': دارای دیواره شمالی معروف (یکی از بزرگ‌ترین دیواره‌های ایران) و یخچال‌های متعدد
* '''درجه سختی کلی''': متوسط تا بسیار سخت (بسته به مسیر)

=== مسیرهای اصلی صعود ===
==== مسیر جنوبی (حصارچال – ساده‌ترین) ====
* '''نقطه شروع''': تنگ‌گلو در ارتفاع تقریبی ۳۲۰۰ متر (دسترسی از رودبارک → ونداربن با خودرو آفرود)
* '''محل کمپ اصلی''': دشت حصارچال در ارتفاع تقریبی ۳۸۰۰ متر
* '''مسافت از تنگ‌گلو تا قله''': حدود ۸ کیلومتر
* '''ارتفاع‌گیری از تنگ‌گلو''': حدود ۱۶۵۰ متر (از حصارچال حدود ۱۰۵۰ متر)
* '''زمان''': یک‌روزه ممکن (۱۰–۱۲ ساعت رفت‌وبرگشت) یا با شب‌مانی در حصارچال
* '''نوع مسیر''': کوهپیمایی بدون درگیری فنی قابل توجه، پاکوب مشخص
* '''امکانات''': دشت حصارچال مناسب چادرزنی؛ چشمه آب در مسیر پایین‌دست

==== مسیر شمالی (سیاه‌سنگ‌ها) ====
* '''نقطه شروع''': قرارگاه ونداربن (ارتفاع حدود ۲۲۰۰ متر)
* '''پناهگاه''': سرچال در ارتفاع تقریبی ۳۹۵۰ متر و سپس علم‌چال روی یخچال (حدود ۴۲۰۰ متر)
* '''مسافت و ارتفاع‌گیری''': طولانی‌تر؛ ارتفاع‌گیری بیش از ۲۶۰۰ متر
* '''نوع مسیر''': دارای بخش‌های دست‌به‌سنگ و تراورس؛ متوسط تا سخت
* '''امکانات''': پناهگاه سرچال

==== مسیر گرده آلمان‌ها و دیواره شمالی ====
* '''نوع مسیر''': فنی؛ نیازمند مهارت سنگ‌نوردی و ابزارگذاری (دیواره شمالی حدود ۶۰۰ متر)
* '''مناسب برای''': کوهنوردان حرفه‌ای و دیواره‌نوردان
* '''زمان''': معمولاً با شب‌مانی در سرچال یا علم‌چال

'''نکات''': بهترین فصل تیر و مرداد. مسیر حصارچال برای اولین صعود توصیه می‌شود.

== سبلان ==
* '''ارتفاع''': ۴۸۱۱ متر (قله سلطان – سومین قله بلند ایران)
* '''موقعیت''': استان اردبیل، شمال‌غرب ایران
* '''نوع''': آتشفشان خاموش با دریاچه دهانه‌ای در قله
* '''قله‌های فرعی مهم''': هرم (حدود ۴۶۰۰ متر)، کسری (حدود ۴۴۵۰ متر)
* '''درجه سختی کلی''': متوسط (مسیر رایج)

=== مسیرهای اصلی صعود ===
==== مسیر شمال‌شرقی (شابیل – رایج‌ترین و آسان‌ترین) ====
* '''نقطه شروع''': آبگرم شابیل (نزدیک لاهرود)
* '''پناهگاه''': پناهگاه اصلی سبلان در ارتفاع تقریبی ۳۶۰۰–۳۷۰۰ متر (دسترسی با لندرور یا خودرو آفرود)
* '''مسافت از پناهگاه تا قله''': حدود ۵ کیلومتر
* '''ارتفاع‌گیری از پناهگاه''': حدود ۱۱۰۰–۱۲۰۰ متر
* '''زمان''': ۴–۷ ساعت صعود + ۲–۴ ساعت فرود
* '''نوع مسیر''': پاکوب مشخص با پرچم‌های راهنما، شیب متوسط
* '''امکانات''': پناهگاه مجهز؛ چشمه‌های آب در مسیر پایین‌دست؛ آبگرم شابیل در نقطه شروع

==== مسیر غربی ====
* '''نقطه شروع''': دریاچه قره‌گل
* '''پناهگاه''': جان‌پناه غربی (عقاب) در ارتفاع پایین‌تر
* '''نوع مسیر''': دشوارتر؛ عبور از کنار یخچال هرم و سنگ عقاب؛ شیب بیشتر و ریزشی
* '''زمان''': ۸–۱۰ ساعت صعود

==== مسیر جنوبی (آلوارس) ====
* '''نقطه شروع''': پیست آسکی آلوارس (نزدیک سرعین)
* '''نوع مسیر''': طولانی‌ترین و سخت‌ترین مسیر رایج؛ سنگلاخی و شن‌اسکی
* '''امکانات''': محدود؛ بدون پناهگاه استاندارد در مسیر اصلی

'''نکات''': مسیر شابیل برای کوهنوردان با آمادگی متوسط مناسب است. دریاچه قله در تابستان قابل مشاهده است. بهترین فصل خرداد تا شهریور.

== دیگر قله‌های مهم ==
=== تخت سلیمان ===
* ارتفاع حدود ۴۶۵۰ متر
* موقعیت: منطقه تخت سلیمان (نزدیک علم‌کوه)
* مسیرها معمولاً با مسیرهای علم‌کوه هم‌پوشانی دارند و اغلب به صورت ترکیبی صعود می‌شوند.

=== خلنو ===
* ارتفاع ۴۳۷۵ متر
* موقعیت: البرز مرکزی (مرز تهران و مازندران)
* مسیر رایج از شمال تهران؛ متوسط تا سخت.

=== زردکوه ===
* ارتفاع حدود ۴۲۲۱ متر
* موقعیت: زاگرس مرکزی، چهارمحال و بختیاری
* مسیرهای طولانی‌تر و استقامتی.

=== دنا (قاش مستان) ===
* ارتفاع حدود ۴۴۰۹ متر (بلندترین نقطه زاگرس)
* موقعیت: کهگیلویه و بویراحمد / اصفهان
* دارای خط‌الراس طولانی با چندین قله بالای ۴۰۰۰ متر.

=== شیرکوه ===
* ارتفاع حدود ۴۰۷۵ متر
* موقعیت: استان یزد
* مسیر نسبتاً خشک و استقامتی.

== نکات کلی برای صعود به قله‌های ایران ==
* همیشه پیش از حرکت وضعیت هواشناسی را بررسی کنید.
* در ارتفاعات بالای ۴۰۰۰ متر خطر بیماری ارتفاع وجود دارد؛ هم هوایی ضروری است.
* تجهیزات پایه (کفش مناسب، لباس لایه‌ای، کلاه، عینک، باتوم، آب و غذای کافی) را همراه داشته باشید.
* در مسیرهای فنی تجهیزات کامل سنگ‌نوردی یا یخ‌نوردی لازم است.
* زباله را با خود پایین بیاورید و به محیط کوهستان آسیب نرسانید.

[[رده:کوهنوردی]]</text>
      <sha1>k9xls5de516zsnlcbtru3fay8ab32t9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>کوهنوردی/محیط زیست کوهستان</title>
    <ns>0</ns>
    <id>42262</id>
    <revision>
      <id>135863</id>
      <timestamp>2026-10-17T18:32:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Fwldom</username>
        <id>26269</id>
      </contributor>
      <comment>صفحه‌ای تازه حاوی «{{ناوبری|قبلی=کوهنوردی گروهی|فعلی=محیط زیست کوهستان|بعدی=اصول اخلاقی کوهنوردی}} == محیط زیست کوهستان ==  محیط زیست کوهستان شامل مجموعه شرایط فیزیکی، اقلیمی، زیستی و زمین‌شناختی است که در ارتفاعات بالا حاکم است و مستقیماً بر ایمنی، عملکرد و تصمی...» ایجاد کرد</comment>
      <origin>135863</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4436" sha1="bpsuvr6j7ia2tcp2gkcyl2d2nyuhlzw" xml:space="preserve">{{ناوبری|قبلی=کوهنوردی گروهی|فعلی=محیط زیست کوهستان|بعدی=اصول اخلاقی کوهنوردی}}
== محیط زیست کوهستان ==

محیط زیست کوهستان شامل مجموعه شرایط فیزیکی، اقلیمی، زیستی و زمین‌شناختی است که در ارتفاعات بالا حاکم است و مستقیماً بر ایمنی، عملکرد و تصمیم‌گیری کوهنورد تأثیر می‌گذارد.

== اقلیم و آب‌وهوا ==

در کوهستان، دما با افزایش ارتفاع به‌طور متوسط حدود ۶ درجه سانتی‌گراد در هر ۱۰۰۰ متر کاهش می‌یابد. تغییرات آب‌وهوایی سریع و شدید است. بادهای قوی، مه ناگهانی، رعدوبرق و بارش‌های سنگین از ویژگی‌های رایج هستند.

فشار هوا و چگالی اکسیژن با ارتفاع کاهش می‌یابد. در ارتفاع حدود ۵۵۰۰ متری، فشار هوا تقریباً نصف سطح دریا است.

تابش فرابنفش (UV) با افزایش ارتفاع شدیدتر می‌شود و خطر آفتاب‌سوختگی و آسیب چشمی را افزایش می‌دهد.

== ارتفاع و اثرات فیزیولوژیک ==

کاهش فشار جزئی اکسیژن منجر به هیپوکسی می‌شود. بدن با افزایش تعداد گلبول‌های قرمز و تهویه ریوی سازگار می‌شود، اما این سازگاری زمان‌بر است.

عوارض شایع مرتبط با ارتفاع عبارتند از:
* بیماری حاد کوهستان (AMS)
* ادم ریوی ارتفاع بالا (HAPE)
* ادم مغزی ارتفاع بالا (HACE)

سرعت صعود کنترل‌شده و استراحت در ارتفاع مناسب، اصلی‌ترین راه پیشگیری است.

== زمین و توپوگرافی ==

کوهستان‌ها ترکیبی از سنگ، یخ، برف و خاک ناپایدار هستند. شیب‌های تند، ریزش سنگ، بهمن و شکاف‌های یخچالی از مخاطرات اصلی محسوب می‌شوند.

نوع سنگ (آذرین، رسوبی یا دگرگونی) بر پایداری مسیر و نیاز به تجهیزات تأثیر مستقیم دارد. یخچال‌ها و برف‌چال‌ها نیازمند دانش تشخیص خطر بهمن و استفاده از ابزارهای ایمنی مربوطه هستند.

== پوشش گیاهی و حیات وحش ==

با افزایش ارتفاع، پوشش گیاهی از جنگل به مرتع آلپی و سپس به منطقه بدون پوشش گیاهی (نival) تغییر می‌کند. گیاهان کوهستانی معمولاً کوتاه‌قد، مقاوم به سرما و باد هستند.

حیات وحش کوهستان شامل گونه‌های تخصصی است که به شرایط سخت سازگار شده‌اند. برخورد با حیوانات وحشی باید با حفظ فاصله و اجتناب از تغذیه آن‌ها همراه باشد.

== مخاطرات محیطی ==

مخاطرات اصلی محیط کوهستان عبارتند از:
* سرمازدگی و هیپوترمی
* آفتاب‌سوختگی و برف‌کوری
* رعدوبرق (به‌ویژه در یال‌ها و قله‌ها)
* بهمن و ریزش سنگ
* مه و کاهش دید
* کمبود آب آشامیدنی سالم در ارتفاعات بالا

شناخت این مخاطرات و برنامه‌ریزی بر اساس پیش‌بینی هوا و شرایط محلی، بخش جدایی‌ناپذیر کوهنوردی ایمن است.

== حفاظت از محیط زیست کوهستان ==

کوهنوردان موظف به رعایت اصول حداقل تأثیر هستند:
* حمل تمام زباله‌ها به پایین
* اجتناب از ایجاد مسیرهای جدید و تخریب پوشش گیاهی
* استفاده از توالت‌های صحرایی در فاصله مناسب از منابع آب
* پرهیز از ایجاد آتش در مناطق حساس
* احترام به حیات وحش و عدم تغذیه حیوانات

رعایت این اصول، پایداری محیط کوهستان را برای نسل‌های بعدی حفظ می‌کند.

[[رده:کوهنوردی]]</text>
      <sha1>bpsuvr6j7ia2tcp2gkcyl2d2nyuhlzw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>135873</id>
      <parentid>135863</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T07:17:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vivairan2</username>
        <id>28134</id>
      </contributor>
      <comment>/* محیط زیست کوهستان */</comment>
      <origin>135873</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4451" sha1="sker3ntiiysudcs71o3w6nh6hox2jc3" xml:space="preserve">{{ناوبری|قبلی=کوهنوردی گروهی|فعلی=محیط زیست کوهستان|بعدی=اصول اخلاقی کوهنوردی}}
== محیط زیست کوهستان ==

محیط زیست (زاستار) کوهستان شامل مجموعه شرایط فیزیکی، اقلیمی، زیستی و زمین‌شناختی است که در ارتفاعات بالا حاکم است و مستقیماً بر ایمنی، عملکرد و تصمیم‌گیری کوهنورد تأثیر می‌گذارد.

== اقلیم و آب‌وهوا ==

در کوهستان، دما با افزایش ارتفاع به‌طور متوسط حدود ۶ درجه سانتی‌گراد در هر ۱۰۰۰ متر کاهش می‌یابد. تغییرات آب‌وهوایی سریع و شدید است. بادهای قوی، مه ناگهانی، رعدوبرق و بارش‌های سنگین از ویژگی‌های رایج هستند.

فشار هوا و چگالی اکسیژن با ارتفاع کاهش می‌یابد. در ارتفاع حدود ۵۵۰۰ متری، فشار هوا تقریباً نصف سطح دریا است.

تابش فرابنفش (UV) با افزایش ارتفاع شدیدتر می‌شود و خطر آفتاب‌سوختگی و آسیب چشمی را افزایش می‌دهد.

== ارتفاع و اثرات فیزیولوژیک ==

کاهش فشار جزئی اکسیژن منجر به هیپوکسی می‌شود. بدن با افزایش تعداد گلبول‌های قرمز و تهویه ریوی سازگار می‌شود، اما این سازگاری زمان‌بر است.

عوارض شایع مرتبط با ارتفاع عبارتند از:
* بیماری حاد کوهستان (AMS)
* ادم ریوی ارتفاع بالا (HAPE)
* ادم مغزی ارتفاع بالا (HACE)

سرعت صعود کنترل‌شده و استراحت در ارتفاع مناسب، اصلی‌ترین راه پیشگیری است.

== زمین و توپوگرافی ==

کوهستان‌ها ترکیبی از سنگ، یخ، برف و خاک ناپایدار هستند. شیب‌های تند، ریزش سنگ، بهمن و شکاف‌های یخچالی از مخاطرات اصلی محسوب می‌شوند.

نوع سنگ (آذرین، رسوبی یا دگرگونی) بر پایداری مسیر و نیاز به تجهیزات تأثیر مستقیم دارد. یخچال‌ها و برف‌چال‌ها نیازمند دانش تشخیص خطر بهمن و استفاده از ابزارهای ایمنی مربوطه هستند.

== پوشش گیاهی و حیات وحش ==

با افزایش ارتفاع، پوشش گیاهی از جنگل به مرتع آلپی و سپس به منطقه بدون پوشش گیاهی (نival) تغییر می‌کند. گیاهان کوهستانی معمولاً کوتاه‌قد، مقاوم به سرما و باد هستند.

حیات وحش کوهستان شامل گونه‌های تخصصی است که به شرایط سخت سازگار شده‌اند. برخورد با حیوانات وحشی باید با حفظ فاصله و اجتناب از تغذیه آن‌ها همراه باشد.

== مخاطرات محیطی ==

مخاطرات اصلی محیط کوهستان عبارتند از:
* سرمازدگی و هیپوترمی
* آفتاب‌سوختگی و برف‌کوری
* رعدوبرق (به‌ویژه در یال‌ها و قله‌ها)
* بهمن و ریزش سنگ
* مه و کاهش دید
* کمبود آب آشامیدنی سالم در ارتفاعات بالا

شناخت این مخاطرات و برنامه‌ریزی بر اساس پیش‌بینی هوا و شرایط محلی، بخش جدایی‌ناپذیر کوهنوردی ایمن است.

== حفاظت از محیط زیست کوهستان ==

کوهنوردان موظف به رعایت اصول حداقل تأثیر هستند:
* حمل تمام زباله‌ها به پایین
* اجتناب از ایجاد مسیرهای جدید و تخریب پوشش گیاهی
* استفاده از توالت‌های صحرایی در فاصله مناسب از منابع آب
* پرهیز از ایجاد آتش در مناطق حساس
* احترام به حیات وحش و عدم تغذیه حیوانات

رعایت این اصول، پایداری محیط کوهستان را برای نسل‌های بعدی حفظ می‌کند.

[[رده:کوهنوردی]]</text>
      <sha1>sker3ntiiysudcs71o3w6nh6hox2jc3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>135874</id>
      <parentid>135873</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T07:19:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vivairan2</username>
        <id>28134</id>
      </contributor>
      <comment>اصلاح نگارشی</comment>
      <origin>135874</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4442" sha1="kal1qu5cq3ifvdvq7am7mzi101fka4c" xml:space="preserve">{{ناوبری|قبلی=کوهنوردی گروهی|فعلی=محیط زیست کوهستان|بعدی=اصول اخلاقی کوهنوردی}}
== محیط زیست کوهستان ==

محیط زیست (زاستار) کوهستان شامل مجموعه شرایط فیزیکی، اقلیمی، زیستی و زمین‌شناختی است که در ارتفاعات بالا حاکم است و مستقیماً بر ایمنی، عملکرد و تصمیم‌گیری کوهنورد تأثیر می‌گذارد.

== اقلیم و آب‌وهوا ==

در کوهستان، دما با افزایش ارتفاع به‌طور متوسط حدود ۶ درجه سانتی‌گراد در هر ۱۰۰۰ متر کاهش می‌یابد. تغییرات آب‌وهوایی سریع و شدید است. بادهای قوی، مه ناگهانی، رعدوبرق و بارش‌های سنگین از ویژگی‌های رایج هستند.

فشار هوا و چگالی اکسیژن با ارتفاع کاهش می‌یابد. در ارتفاع حدود ۵۵۰۰ متری، فشار هوا تقریباً نصف سطح دریا است.

تابش فرابنفش (UV) با افزایش ارتفاع شدیدتر می‌شود و خطر آفتاب‌سوختگی و آسیب چشمی را افزایش می‌دهد.

== ارتفاع و اثرات فیزیولوژیک ==

کاهش فشار جزئی اکسیژن منجر به هیپوکسی می‌شود. بدن با افزایش تعداد گلبول‌های قرمز و تهویه ریوی سازگار می‌شود، اما این سازگاری زمان‌بر است.

عوارض شایع مرتبط با ارتفاع عبارتند از:
* بیماری حاد کوهستان (AMS)
* ادم ریوی ارتفاع بالا (HAPE)
* ادم مغزی ارتفاع بالا (HACE)

سرعت صعود کنترل‌شده و استراحت در ارتفاع مناسب، اصلی‌ترین راه پیشگیری است.

== زمین و توپوگرافی ==

کوهستان‌ها ترکیبی از سنگ، یخ، برف و خاک ناپایدار هستند. شیب‌های تند، ریزش سنگ، بهمن و شکاف‌های یخچالی از مخاطرات اصلی محسوب می‌شوند.

نوع سنگ (آذرین، رسوبی یا دگرگونی) بر پایداری مسیر و نیاز به تجهیزات تأثیر مستقیم دارد. یخچال‌ها و برف‌چال‌ها نیازمند دانش تشخیص خطر بهمن و استفاده از ابزارهای ایمنی مربوطه هستند.

== پوشش گیاهی و حیات وحش ==

با افزایش ارتفاع، پوشش گیاهی از جنگل به مرتع آلپی و سپس به منطقه بدون پوشش گیاهی تغییر می‌کند. گیاهان کوهستانی معمولاً کوتاه‌قد، مقاوم به سرما و باد هستند.

حیات وحش کوهستان شامل گونه‌های تخصصی است که به شرایط سخت سازگار شده‌اند. برخورد با حیوانات وحشی باید با حفظ فاصله و اجتناب از تغذیه آن‌ها همراه باشد.

== مخاطرات محیطی ==

مخاطرات اصلی محیط کوهستان عبارتند از:
* سرمازدگی و هیپوترمی
* آفتاب‌سوختگی و برف‌کوری
* رعدوبرق (به‌ویژه در یال‌ها و قله‌ها)
* بهمن و ریزش سنگ
* مه و کاهش دید
* کمبود آب آشامیدنی سالم در ارتفاعات بالا

شناخت این مخاطرات و برنامه‌ریزی بر اساس پیش‌بینی هوا و شرایط محلی، بخش جدایی‌ناپذیر کوهنوردی ایمن است.

== حفاظت از محیط زیست کوهستان ==

کوهنوردان موظف به رعایت اصول حداقل تأثیر هستند:
* حمل تمام زباله‌ها به پایین
* اجتناب از ایجاد مسیرهای جدید و تخریب پوشش گیاهی
* استفاده از توالت‌های صحرایی در فاصله مناسب از منابع آب
* پرهیز از ایجاد آتش در مناطق حساس
* احترام به حیات وحش و عدم تغذیه حیوانات

رعایت این اصول، پایداری محیط کوهستان را برای نسل‌های بعدی حفظ می‌کند.

[[رده:کوهنوردی]]</text>
      <sha1>kal1qu5cq3ifvdvq7am7mzi101fka4c</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>