ویکی‌کتاب fawikibooks https://fa.wikibooks.org/wiki/%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87%D9%94_%D8%A7%D8%B5%D9%84%DB%8C MediaWiki 1.47.0-wmf.24 first-letter مدیا ویژه بحث کاربر بحث کاربر ویکی‌کتاب بحث ویکی‌کتاب پرونده بحث پرونده مدیاویکی بحث مدیاویکی الگو بحث الگو راهنما بحث راهنما رده بحث رده کتاب‌آشپزی بحث کتاب‌آشپزی ویکی‌کودک بحث ویکی‌کودک موضوع بحث موضوع TimedText TimedText talk پودمان بحث پودمان Event Event talk 110 2353 135934 132676 2026-10-21T14:55:54Z ~2026-56371-27 28420 /* دستور زبان آن */ 135934 wikitext text/x-wiki سخن گفتن از زبان و ادب فارسی هیچ‌گاه کسی را خسته و دل‌زده نمی‌کند زیرا می‌دانیم که هنوز در جهان تاثیر و نفوذ خود را در عرصه‌های مختلف فکر و اندیشه حفظ کرده است. غنای ادبیات فارسی که مملو از تلمیحات، تعابیر و ظرایف شوق‌انگیز و منطبق و سازگار با فطرت انسان هاست، در دنیای امروز، هم چنان جان و روان مخاطبان و علاقه مندان خود را تحت تاثیر قرار می‌دهد. معانی نیکو و سبک استوار و خیال پردازهای زیبا و الفاظ فصیح در گنجینه‌های نثر و شعر فارسی موهبتی است که باید بیش از پیش در حفظ و اعتلای آن کوشید. زبان و ادبیات فارسی به دلیل ویژگی محتوایی عرفانی و اخلاقی و ارزش‌های انسانی و فطری، در تمام دوران تاریخ خود، زبان شعر و ادب، زبان دل، زبان علم، زبان سیاست و زبان صلح در میان مردم این مناطق بوده است. زیرا زبان عرفان به ویژه از نوع دینی و اسلامی آن، از کشش و جاذبه نیرومندی برخوردار است و صلحی که عرفان ایرانی جست و جوگر آن بوده است، و زیبایی و رمز داری که از آن حاصل می‌شود، در کمتر ادبیاتی یافت می‌شود. بسیاری از ایران شناسان و استادان زبان فارسی اروپایی، اعتقاد دارند که فرهنگ اسلامی ایرانی یکی از بهترین شاهکارهای ادبیات جهان را در دل خود دارد؛ و می‌گویند که زبان و ادب فارسی، حاوی عالی ترین احساسات و تمدن انسان امروزی است که ارزش این زبان و نیاز به محتوای ادبی آن را بیش از پیش در میان جهانیان نمایان می‌سازد. ترجمه و تالیف صدها کتاب و مقاله از سوی غربی‌ها و ایرانی‌های مقیم کشورهای اروپایی و آمریکا در باره آثار جاودان و جهانی ادب فارسی، مانند شاهنامه فردوسی، آثار نظامی گنجوی، گلستان و بوستان سعدی، اشعار عرفانی حافظ، رباعیات حکیم عمر خیام، آثار مولانا و صدها ایران شناس و ایران دوست غیر ایرانی را به خود شیفته و مشغول کرده است و بسیاری از دانشجویان این رشته را به سوی خود جلب کرده است. == در چه کشورهایی به این زبان صحبت می‌کنند؟ == در کشورهای ایران، افغانستان و تاجیکستان مردم به زبان فارسی صحبت می‌کنند و فارسی می‌نویسند. در کشورهای دیگر جمعیت مردم فارسی زبان کم است. === از انقراض حکومت ساسانی تا پایان قرن سوم هجری، آغاز ادب فارسی === :اگر چه ادبیات پهلوی در برابر نفوذ و رسمیت زبان عربی اندک اندک راه ضعف و فراموشی می‌پیمود لیکن لهجه‌های محلی دیگر ایران با آمیزش با زبان عربی آماده ایجاد ادبیات کامل و وسیعی می‌شد و از آن جمله بود لهجه کردی، لهجه فارسی (معمول در فارس)، لهجه‌های مرکزی ایران، لهجه طبری، لهجه گیلی و دیلمانی، لهجه سگزی، لهجه خراسانی، لهجه سغدی، لهجه خوارزمی و جز آن. لهجه عمومی مشرق ایران و شعب آن از این میان ثروتمندترین لهجه‌های ایرانی بود و چون بازمانده لهجه‌های ادبی مهمی مانند پهلوی اشکانی (پهلوی شمالی)، سغدی قدیم، تخاری و خوارزمی قدیم بود بزودی و با کوچکترین رسمیت سیاسی می‌توانست بهترین وسیله ایجاد ادبیات جدیدی در ایران گردد و این امر خوشبختانه بیاری یعقوب سر لیث صفار(۲۵۴ـ۲۶۵) مؤسس سلسله مشهور صفاری در اواسط قرن سوم هجری بشرحی که در تاریخ سیستان بتفصیل آمده است صورت گرفت و با ظهور شاعرانی مانند محمد بن وصیف سگزی دبیر یعقوب و بسام کورد (کرد) از خوارج سیستان که بصلح نزد یعقوب رفته بود و محمد بن مخلد سگزی از فاضلان عهد یعقوب نخستین اشعار عروضی پارسی سروده شد. '''از انقراض حکومت ساسانی تا پایان قرن سوم هجری --> نفوذ لغات عربی در لهجات ایرانی''' پیداست که این نفوذ سیاسی و دینی و همچنین مهاجرت برخی از قبایل عرب بداخله ایران و آمیزش با ایرانیان و عواملی از این قبیل باعث شد که لغاتی از زبان عربی در لهجات ایرانی نفوذ کند. این نفوذ تا چند قرن اول هجری بکندی صورت می‌گرفت و بیشتر ببرخی از اصطلاحات دینی (مانند: زکوة، حج، قصاص...) واداری (مانند: حاکم، عامل، امیر، قاضی، خراج...) و دسته‌ای از لغات ساده که گشایشی در زبان ایجاد می‌کرد یا بر مترادفات می‌افزود (مانند: غم، راحت، بل، اول، آخر...) منحصر بود و حتی ایرانیان پاره‌ای از اصطلاحات دینی و اداری عربی را ترجمه کردند مثلاً بجای «صلوة» معادل پارسی آن «نماز» و بجای «صوم» روزه بکار بردند. در این میان بسیاری اصطلاحات اداری (دیوان، دفتر، وزیر...) و علمی (فرجار، هندسه، استوانه، جوارشنات، زیج، کدخداه...) و لغات عادی لهجات ایرانی بسرعت در زبان عربی نفوذ کرد و تقریباً بهمان نسبت که لغات عربی در لهجات ایرانی وارد شد از کلمات ایرانی هم در زبان تازیان راه یافت. باید بیاد داشت که نفوذ زبان عربی بعد از قرن چهارم هجری و خصوصاً از قرن ششم و هفتم ببعد در لهجات ایرانی سرعت و شدت بیشتری یافت. نخستین علت این امر اشتداد نفوذ دین اسلام است که هر چه از عمر آن در ایران بیشتر گذشت نفوذ آن بیشتر شد و بهمان نسبت که جریانهای دینی در این کشور فزونی یافت بر درجه محبوبیت متعلقات آن که زبان عربی نیز یکی از آنهاست، افزوده شد. دومین سبب نفوذ زبان عربی در لهجات عربی در لهجات ایرانی خاصه لهجه دری، تفنن و اظهار علم و ادب بسیاری از نویسندگانست از اواخر قرن پنجم به بعد. جنبه علمی زبان تازی نیز که در قرن دوم و سوم قوت یافت از علل نفوذ آن در زبان فارسی باید شمرده شد. این نفوذ از حیث قواعد دستوری به‌هیچ‌روی (بجز در بعض موارد معدود بی اهمیت) در زبان فارسی صورت نگرفته و تنها از طریق مفردات بوده است و حتی در مفردات لغات عربی هم که در زبان ما راه جست براههای گوناگون از قبیل تلفظ و معنی آنها دخالتهای صریح شد تا آنجا که مثلاً بعضی از افعال معنی و وصفی گرفت (مانند:لاابالی= بی‌باک. لایعقل= بی‌عقل، لایشعر= بی‌شعور، نافهم...) و برخی از جمعها بمعنی مفرد معمول شده و علامت جمع فارسی را بر آنها افزودند مانند: ملوکان، ابدالان، حوران، الحانها، منازلها، معانیها، عجایبها، موالیان، اواینها... چنانکه در شواهد ذیل می‌بینیم: ببوستان ملوکان هزار گشتم بیش گل شکفته برخسارکان تو ماند (دقیقی) وگر بهمت گویی دعای ابدالان نبود هرگز با پای همتش همبر (عنصری) گر چنین حور در بهشت آید همه حوران شوند غلمانش (سعدی) زنان دشمنان در پیش ضربت بیاموزند الحانهای شیون (منوچهری) بیابان درنورد و کوه بگذار منازلها بکوب و راه بگسل (منوچهری) من معانیهای آنرا یاور دانش کنم گر کند طبع تو شاها خاطرم را یاوری (ازرقی) گذشته از این نزدیک تمام اسمها و صفتهای عربی را که بفارسی آوردند با علامتهای جمع فارسی بکار بردند (مانند: شاعران، حکیمان، زائران، امامان، عالمان. نکتها، نسخها، کتابها...) بدین جهات باید گفت لغات عربی که در زبان فارسی آمده بتمام معنی تابع زبان فارسی شده و اصولاً تا اواخر قرن پنجم جمعهای عربی نیز بنحوی که امروز میان ما معمول است تقریباً مورد استعمالی نداشته است. == حرف‌های الفبای فارسی == الف ب پ ت ث ج چ ح خ د ذ ر ز س ش ص ض ط ظ ع غ ف ق ک گ ل م ن و هٔ ی == تلفظ == الف (اَ اِ اُ آ) ب (بـ ب) پ (پـ پ) ت (تـ ت) ث (ثـ ث) ج (جیم) (جـ ـجـ ج) چ (چـ ـچـ چ) ح (حـ ـحـ ح) خ (خـ ـخـ خ) د (دال) ذ (ذال) ر (ر) ز (ز) س (سین) (سـ س) ش (شین) (شـ ش) ص (صاد) (صـ ص) ض (ضاد) (ضـ ض) ط (ـطـ ط) ظ (ـظـ ظ) ع (عین) (عـ ـعـ ع) غ (غین) (غـ ـغـ غ) ف (فـ ـفـ ف) ق (قاف) (قـ ـقـ ق) ک (کاف) (کـ ـکـ ک) گ (گاف) (گـ ـگـ گ) ل (لام) (لـ ـلـ ل) م (میم) (مـ ـمـ م) ن (نون) (نـ ـنـ ن) و (واو) (ـو و) ه (هـ ـهـ ـه ه) ی (یـ ـیـ ـی ی) == دستور زبان آن == '''جمله:''' انسان همیشه مقصودخود را به صورت جمله بیان می‌کند. جمله، یک یا مجموع چند کلمه است که بر روی هم پیام کاملی را از گوینده به شنونده برساند. هرجا که جمله تمام شود، نقطه‌ای می‌گذاریم. مثال:ابوعلی سینا از بزرگترین دانشمندان ایران است. هیچکس به دلیل رنگ و نژاد بر دیگری برتری ندارد. '''انواع جمله:''' جمله‌ای که خبری را بیان میکندجمله '''خبری''' نامیده می‌شود. مثال:فردا سالگرد پیروزی مردم نیکاراگوئه است. جمله‌ای که درآن پرسشی باشد جمله '''پرسشی''' نامیده می‌شود. مثال:فردا چه روزی است؟ جمله‌ای که درآن فرمانی داده شده است جمله '''امری''' خوانده می‌شود. مثال:همه در جای خود بایستند. جمله‌ای که عاطفه‌ای را بهمراه داشته باشد جمله عاطفی یا''' تعجبی''' نامیده می‌شود. مثال:چه باغ باصفایی! ------------------------------------------------------------------------ '''جمله، نهاد، گزاره:''' هرجمله به دو قسمت تقسیم می‌شود: قسمت اول، که درباره آن خبری می‌دهیم که به آن نهاد می‌گوییم. قسمت دوم، خبری است که درباره قسمت اول می‌گوییم و آن را گزاره می‌نامیم. مثال:کوروش بابل را فتح کرد. کوروش=نهاد بابل را فتح کرد =گزاره '''فعل:''' در هر گزاره یک جزء اصلی وجود دارد که بدون وجود آن جمله ناقص و ناتمام است که به آن فعل می‌گوییم، مثل کلمه گذشت در این جمله. مثال:فصل تابستان گذشت. فصل آن کلمه‌ای است که دلالت می‌کند بر کردن کاری یا روی دادن امری یا داشتنحالتی در زمان گذشته یا اکنون یا آینده. گفتیم در گزاره کلمه اصلی «فعل» است. هر جمله‌ای باید «فعل» داشته باشد عبارتی که در آن «فعل» نباشد جمله نیست. فعل کلمه‌ای است که کاری یا حالتی را می‌رساند و معنی آن با زمان رابطه دارد. زمان دارای سه مرحله است: گذشته، اکنون، آینده اکنون یا حال وقتی است که در حال گفتن جمله هستیم. گذشته یا ماضی مرحله‌ای است که پیش از گفتن جمله بوده است. آینده یا مستقبل زمان بعد از گفتن جمله است. فعل علاوه بر زمان بر یکی از سه شخص «گوینده»، «شنونده»، «دیگرکس» نیز دلالت دارد. مثال:در فعل «می‌روی» سه مفهوم وجود دارد: یکی مفهوم انجام دادن کار که «رفتن» است، دیگر مفهوم زمان که در اینجا «حال» است. سوم مفهوم کسی که کار رفتن را انجام می‌دهد که در اینجا شنونده یا دوم شخص است. هر فعل سه مفهوم، کار یا حالت و زمان شخص را در بر دارد. فعلی که به یک تن نسبت داده شود، مفرد خوانده می‌شود. مثال:آن مرد با عجله آمد فعلی که به بیش از یک تن نسبت دادهه شود، جمع نامیده می‌شود. دانش آموزان با عجله رفتند با توجه به مسایل مطرح شده می‌توانیم صورتهای فعل «آمدن» را درزمان گذشته بنویسیم. آمدم ـ آمدی ـ آمد آمدیم ـ آمدید ـ آمدند که در هر کدام از این شش صورت می‌توانیم علاوه بر زمان ـ شخص و یا نفرد و جمع بودن آن را نیز دریافت کنیم. پس تعریف هرکدام از شش صورت فوق می‌تواند به این صورت بیان شود که: '''آمدم=اول شخص مفرد آمدی=دوم شخص مفرد آمد=سوم شخص مفرد آمدیم=اول شخص جمع آمدید=دوم شخص جمع آمدند=سوم شخص جمع''' درهر فعل جزئی ازآن معنی اصلی را در بر دارد و در همه صورتها تغییر نمی کندکه به آن ماده فعل می‌گویند، مثلا در همان فعل آمدن جزء «آمد» در هر شش صورت حضور دارد. جزء دیگر فعل که در هر شش صورت حضور دارد. جزئ دیگر فعل که در هر صورت با صورت قبل تفاوت دارد '''شناسه نامیده''' می‌شود. مثلا در همان فعل آمدن جزء دوم هر صورت شکلی دیگر دارد یعنی این صورتها: م ـ ی ـ یم ـ ید ـ ند که به آنها شناسه می‌گوییم، به عبارتی آنها فعل را برای ما شناسه می‌کنند که مربوط به چه شخصی است و مفرد است یا جمع. ماده فعل: '''ماده ماضی، ماده مضارع''' قبلا مطرح کردیم که ماده فعل، جزئی از فعل است که در همه صورتها ثابت می‌ماند و حالا اضافه می‌کنیم که در زبان فارسی هر فعل دو ماده مختلف دارد که هر کدام برخی از صورتهای فعل را می‌سازند. برای مثال فعل «نوشتن» را در نظر می‌گیریم، برخی از صورتهای این فعل که رد گفتار و نوشتار بکار می‌بریم اینها هستند: '''نوشتم، می‌نوشتم، نوشته‌ام، نوشته باشم، نوشته بودم، می‌نویسم، بنویس، بنویسیم.''' جنانکه ملاحظه می‌شود این صورتها از فعل «نوشتن» به دو دسته تقسیم شده‌اند، در دسته اول جزئی که ثابت است و تغییر نمی‌کند «نوشت» است و در دسته دوم «نویس» ،از نظر زمان فعل‌هایی که جزء ثابت آنها «نوشت» می‌باشد، برزمان گذشته دلالت می‌کنند و فعل‌هایی که جزء ثابت آنها «نویس» می‌باشد، زمانهای حال و آینده را می‌سازند، بهمین دلیل ماده صورتهای اول را «ماده ماضی» و ماده صورتهای دوم را «ماده مضارع» می‌نامیم پس در زبان فارسی هر فعلی دو ماده دارد: یکی ماده ماضی و دیگری ماده مضارع همه صورتهایی که معنی حال و آینده از انها بر می‌آید از ماده مضارع ساخته می‌شوند. '''نهاد. فاعل:''' گفتیم نهاد قسمتی از جمله است که درباره آن خبر می‌دهیم و گزاره خبری است که درباره نهاد می‌دهیم. حال می‌گوییم: خبری که درباره نهاد می‌دهیم بیان یکی از این چهار حالت است. '''۱. انجام دادن یا انجام دادن عملی، مانند:خوردن، شکستن، پختن''' '''۲. پذیرفتن عملی، مانند خورده شدن، شکسته شدن، پخته شدن''' '''۳. داشتن صفتی، مانند دانا بودن، سفید بودن، گرم بودن''' '''۴. پذیرفتن صفتی، مانند دانا شدن، گرم شدن، بیمارشدن''' درحالت اول کلمه‌ای که نهاد قرار بگیردکننده کار هم هست مثلا اگر «'''اکبر» نهاد''' قرار بگیرد انجام دهنده عمل خوردن هم هست. «اکبر چای را خورد» درحالت دوم کلمه‌ای که نهاد قرار بگیرد پذیرنده کار است. مثلا «آش پخته شد» در حالت سوم کلمه‌ای که نهاد قرار بگیرد پذیرنده صفت است مثلا «هوشنگ بیمار شد» به این جمله توجه کنید: '''سعدی گلستان را نوشت''' در این جمله، نهاد، یعنی قسمتی از جمله درباره آن خبری داده‌ایم کلمه «سعدی» است. فعلی که در گزاره آمده، کاری است که از سعدی سرزده است. یعنی عمل «نوشتن گلستان» را سعدی انجام داده است. پس او کننده کار است، در دستور زبان به کننده کار، فاعل می‌گوییم، پس: '''«فاعل کلمه‌ای است که انجام دادن کاری را به آن نسبت دهیم»''' *************************************************************** در جمله «جواد به سرعت آمد» جواد، نهاد است، زیرا درباره او خبری می‌دهیم، این کلمه فاعل هم هست زیراانجام دهنده عمل آمدن است، کلمه جواد اگر در جمله دیگری قرار بگیرد ممکن است نهاد یا فاعل نباشد. مثلا در جمله دیگری قرار بگیرد ممکن است نهاد یا فاعل نباشد، مثلا در جمله «کتاب جواد را آوردم». امااگر کلمه «جواد» را به تنهایی در نظر بگیریم، متوجه می‌شویم که این کلمه نام کسی است از این جهت کلمه «جواد» اسم است. درجمله «گاو شیر می‌دهد» کلمه «گاو» علاوه بر اینکه نهاد جمله و فاعل آن است، چون بر حیوانی نیز دلالت می‌کند، پس «اسم» هم هست. پس اسم کلمه‌ای است که برای نام بردن کسی یا چیزی بکار می‌رود. چیزی که به وسیله «اسم» نام برده می‌شود: گاهی شخصی است. مانند مرد، زن، حسن، هوشنگ گاهی حیوانی است. مانند خرگوش، گاو، اسب، پلنگ گاهی مکانی است. مانند کوه، دشت، رود، تهران، پاریس گاهی گیاهی است. مانند درخت، چمن، بید، سرو گاهی نام ستارگان است. مانند ماه، خورشید، زهره، عطارد گاهی نام اشیاء است. مانند صندلی، کاغذ، میز، مداد، تخته گاهی نام حالتی است که در کسی یا چیزی وجود دارد مانند سفیدی، سرما، گرما، رنج، شادی ویژگی‌های اسم عام. خاص گاهی اسم تنها بر یک فرد معین دلالت می‌کند، وقتی که می‌گوییم «فرهادآمد» مقصود ما یک شخص معین است و یا در جمله «مشهد از شهرهای مذهبی ایران است» کلمه «مشهد» و «ایران» به یک شهر و کشور معین دلالت می‌کند، اما وقتی می‌گوییم «گربه دشمن موش است» مقصود تنها گربه خانه خودمان نیست بلکه به هر گربه‌ای دلالت می‌کند. اگر با اسم تنها یک فرد معین را بتوانیم نام ببریم به آن اسم خاص می‌گوییم اما اگر بتوانیم اسم را نوعی به کار ببریم که شامل افراد متعدد باشد آن را اسم عام می‌نامیم، پس اسم خاص کلمه‌ای است که برای نام بردن یک کَس معین یا یک چیز معین بکار می‌رود و اسم عام به کلمه‌ای می‌گوییم که با آن کسان یا چیزهای همنوع را می‌توان نام برد. ممکن است یک «اسم خاص» برای نامگذاری چندین کس یا چیز بکار می‌رود. «فاطمه» اسم خاص است، اماهزاران نفر ممکن است فاطمه نام داشته باشند، باید بدانیم که هر بار اسم خاصی مانند فاطمه را در گفتار و یا نوشتار به کار می‌بریم منظور ما فرد معینی است نه اینکه همه خانمهایی که نام آنها فاطمه است. ذات. معنی گاهی چیزی که نام برده می‌شود خود به خود وجود دارد، مانند دیوار، کتاب. اما گاهی وجود آن چیز مستقل نیست بلکه وابسته به چیز دیگری است یا در چیز دیگری وجود دارد مانند: سرخی، سرخی به تنهایی وجود ندارد و در چیزهای دیگر می‌شود او را دید مثل گل، پارچه و... به چیزی که به خودی خود وجود داشته باشد اسم ذات و به اسمی که بر مفهومی دلالت می کندکه وجودش در چیز دیگری است و نام حالتی یا صفتی است اسم معنی می‌گوییم. مفرد. جمع گاهی اسم برای نام بردن یک شخص یا یک چیز است در این حال مفرد است. در جمله‌های مرد آمد، چراغ روشن شد، درخت سایه دارد، اسم‌های مرد، چراغ و درخت مفرد هستند. اما گاهی به وسیله اسم، چند شخص یا چند چیز را نام می‌بریم در جمله‌های مردان آمدند، چراغها روشن شدند، درختان سایه دارند، اسم‌های مردان، چراغ‌ها و درختان، جمع هستند چون بیشتر از یک شخص یا چیز دلالت می‌کنند. اسم جمع علامتی دارد که در پایان آن می‌آید، علامت جمع اسم در فارسی «ان» و «ها» می‌باشد. ضمیر: گاهی به جای آنکه کسی یا چیزی را نام ببریم، یعنی اسم او را بگوییم، کلمه دیگری می‌آوریم که جای اسم را می‌گیرد، مثلا به جای آنکه بگوییم. «پرویز را دیدم و به پرویز گفتم» می‌گوییم «پرویز را دیدم و به او گفتم» اینجا این کلمه «او» جای اسم پرویز را گرفته است، این گونه کلمات را که جانشین اسم می‌شوند «ضمیر» و چون جانشین اسم شخص هشتند ضمیر شخصی نامیده می‌شوند. ضمایر شخصی برای اول شخص «من» و «ما» هستند. ضمایر شخصی برای دوم شخص «تو» و «شما» هستند. ضمایر شخصی برای سوم شخص «او» و «ایشان» هستند. گاهی به جای «او» ضمیر سوم شخص مفرد «وی» می‌آید. ضمیر اشاره: به کلماتی که با آنها چیزی یا کسی را نشان می‌دهیم «ضمیر اشاره» می‌گوییم، مثلا اگر از کسی بخواهیم که کتابی رابردارد کتاب نزدیک باشد به جای جمله «کتاب را بردار» می‌گوییم «این رابردار» کلمه این ضمیر اشاره است وبه جای اسم «کتاب» نشسته است. اما اگر کتاب دور باشد می‌گوییم «آن را بردار». ضمیر اشاره نیز مانند اسم می‌تواند جمع بسته شود: آنان، اینان، آنها، اینها. مفعول: فاعل کسی است که فعل را انجام می‌دهد و گاهی واقع شدن فعل به فاعل تمام می‌شود. یعنی اثرآن به دیگری نمی‌رسد، در جمله «هوشنگ نشست» هوشنگ فاعل است، زیرا فعل نشستن را انجام داده است و پای شخص دیگری در میان نیست، اما اگر بگوییم «رستم کشت» جمله کامل نیست زیرا فعل کشتن به فاعل که رستم است تمام نمی‌شود و پای کسی دیگر در میان است و شنونده جمله به سرعت خواهد پرسید «چه کسی را کشت» گاهی فعل از فاعل فراتر می‌رود و برروی کسی یا چیز دیگری اثر می‌گذارد که آنرا مفعول می‌نامیم مثلا در جمله «رستم پهلوان سهراب کشت» کلمه سهراب مفعول است. صفت: گاهی اسمی که د رجمله فاعل یا مفعول واقع می‌شود تنها نیست بلکه برای آنکه شنونده آنرا بهتر بشناسد درباره آن توضیح می‌دهیم یعنی یکی از حالتها یا صفتهای او را نیز بیان می‌کنیم، مثلا اگرکسی بگوید: «من برادر خود را دوست دارم» معنی کلمه برادردرصورتی واضح است که گوینده یک برادر داشته باشد، برای اینکه شنونده متوجه شود که منظور کدام برادر گوینده است مثلا خواهد گفت «من برادر بزرگترم را دوست دارم» کلمه بزرگ در این جا به مفهوم اسم «برادر» افزوده شده است، این کلمه که حالت یا چگونگی اسم را بیان می‌کند «صفت» خوانده می‌شود یعنی وصف شده. قید: به این چند جمله توجه کنید: فریدون زود آمد فریدون شتابان آمد فریدون سرافکنده آمد فریدون نوامیدانه آمد فریدون آهسته آمد فعلی که در همه این جمله‌ها بکار رفته «آمدن» است اما چگونگی انجام گرفتن این فعل در جمله‌های مذکور با هم متفاوت است این تفاوت‌ها با کلمه یا عبارتی بیان می‌شود که آن را قید می‌خوانیم پس جمله های مذکور کلمه‌های زود، شتابان، خندان، سرافکنده، نوامیدانه و آهسته قید هستند. همچنانکه صفت برای بیان حالت یا چگونگی اسم می‌آید و وابسته اسم است، قید چگونگی روی دادن فعل را بیان می کندو به فعل وابسته است. [[Category:کودکان]] [[رده:ویکی‌کودک:زبان‌ها]] mb89syobprxno3arxartio3blmm34xt 0 4008 135953 132936 2026-10-22T11:09:16Z Fwldom 26269 /* منابع */ 135953 wikitext text/x-wiki {{وضعیت|100%}} {{عنوان کتاب|'''آموزش اچ‌تی‌ام‌ال'''|مقدماتی}} :'''سال گردآوری:''' ۱۳۸۷ :'''آخرین بروزرسانی:''' ۱۴۰۴ :'''حقوق نسخه‌برداری:''' استفاده آزاد برای همه ([[مجوز مستندات آزاد گنو]]) == پیش‌گفتار == '''اچ‌تی‌ام‌ال''' مخفف واژگان '''زبان نشانه‌گذاری ابرمتن''' یا '''Hyper Text Markup Language''' است. ابرمتن یعنی در کنار متن، از ''تصویر''، رسانه، پیوندهای ناوبری (پیوندی که ما را از یک برگه به برگۀ دیگر جابه‌جا می‌کند) و... می‌توان استفاده کرد. به زبان استاندارد ابرمتن، زبان HTML می‌گویند. نشانه‌های زبان HTML به صورت فرمان‌های متنی است که به سادگی می‌توان این فرمان‌ها را توسط نرم‌افزارهای ساده‌ای چون '''Notepad''' درون یک پروندۀ متن ساده وارد کرد تا پروندۀ متنی به‌صورت ابرمتن در آید. پسوند پرونده‌های HTML به‌صورت '''html.''' یا '''htm.''' می‌باشند. همچنین به‌دلیل آنکه این زبان برای برگه‌های اینترنتی ساخته شده است، همۀ مرورگرها می‌توانند پرونده‌هایی با این پسوندها را بدون مشکل اجرا کنند. == بخش‌های آموزشی == ‏{{اچ‌تی‌ام‌ال}} == پیش‌آموزش اچ‌تی‌ام‌ال == یک برگۀ اچ‌تی‌ام‌ال از ده‌ها یا صدها یا... '''برچسب (Tag)''' است.{{سخ}} برچسب‌ها در اچ‌تی‌ام‌ال یا تکی و یا دوگانه هستند. برچسب تکی، بسته نمی‌شود ولی تا ''اچ‌تی‌ام‌ال۴'' باید در آخر آن یک فاصله داد و '''/'''(اسلش) گذاشت و آن را بست و در ادامۀ آن، عبارت‌های مورد نظر را نوشت. ولی برچسب دوگانه باید بسته شود و میان دو برچسب، باید محتوای موردنظر نوشته شود. شیوۀ بستن برچسب‌های دوگانه در پایین همین بخش توضیح داده شده است.{{سخ}} {{نکته|در اچ‌تی‌ام‌ال۵ محدودیت و اجبار بستن برچسب‌های تکی برداشته شده و نیازی به درج فاصله یا ممیز نیست.}} برای اچ‌تی‌ام‌ال‌نویسی در ویندوز از برنامۀ '''notepad''' که به طور پیش‌فرض نصب است استفاده کنید. البته نرم‌افزارهای زیادی در این زمینه وجود دارد.{{سخ}} {{نکته|اگر دوست دارید از ویژگی‌هایی مانند رنگین‌کنندۀ ساختار استفاده کنید، توصیۀ ما، نرم‌افزار '''Notepad++''' است.}} این رمزنگاره‌ها، رمزهای اصلی اچ‌تی‌ام‌ال هستند:{{سخ}} <div dir='ltr'> '''&lt;html&gt;''' شروع‌کنندۀ برگۀ اچ‌تی‌ام‌ال{{سخ}} '''&lt;head&gt;''' شروع برچسب سرسند{{سخ}} در این‌جا برچسب‌هایی قرار می‌گیرند که اطلاعاتی دربارۀ برگه به مرورگر و موتورهای جستجو می‌دهند.{{سخ}} '''&lt;/head&gt;''' پایان برچسب سرسند{{سخ}} '''&lt;body&gt;''' شروع بدنه{{سخ}} در اینجا هرچیزی درج شود، در مرورگر نمایش داده می شود.{{سخ}} '''&lt;/body&gt;''' پایان بدنه{{سخ}} '''&lt;/html&gt;''' پایان برگۀ اچ‌تی‌ام‌ال{{سخ}} </div> {{نکته|برای بستن برچسب‌های دوگانه، باید برچسب باز شود و '''/''' یا همان اسلش در ابتدای آن (سمت چپ) گذاشته شود و سپس نام برچسب باز نوشته شود و سپس برچسب بسته شود.}} نمونه:{{سخ}} {{چپ‌چین}}&lt;/tagname&gt;{{پایان چپ‌چین}} == پیوست == * [[/فهرست برچسب‌ها|جدول برچسب‌ها]] * [[/سبک|جدول سبک‌ها]] == منابع == * [http://html.ir/ HTML.ir] * [https://webgoo.ir/ ‎وبگو‎] [[رده:اچ‌تی‌ام‌ال]] 9voojp15ec00zut7c0xb8qi7gdlkf0z 0 4317 135982 135885 2026-10-22T11:47:47Z Fwldom 26269 /* حمله فلسطین اشغالی و آمریکا به ایران (۱۴۰۵) */ 135982 wikitext text/x-wiki {{تاریخ_ایران}} == حمله به مدرسه فیضیه == {{اصلی|تاریخ ایران/جمهوری اسلامی ایران/حمله به مدرسه فیضیه}} <div align="justify"> از اولین محرک‌های انقلاب ۵۷ به رهبری آیت الله خمینی می‌توان به مطرح شدن لایحه انجمن‌های ایالتی و ولایتی و نیز لوایح شش‌گانه و انقلاب سفید (شاه و ملت) توسط رژیم پهلوی اشاره نمود که در پی آن روحانیون و در رأس آنها آیت الله خمینی ساکت ننشستند، و نوروز سال ۴۲ را عزای عمومی اعلام کردند. رژیم پهلوی و عاملان حکومت پهلوی نیز ساکت نماندند و در تاریخ ۲ فروردین ۱۳۴۲ اقدام به سرکوب مدرسه فیضه قم کردند که در پی آن چند تن از طلبه‌ها کشته شدند. </div> == کاپیتولاسیون و تبعید روح‌الله خمینی == [[پرونده:Tehran Mosavvar - Issue 27 - Page 20 (crop 02).jpg|بندانگشتی|صحنه‌هایی از جامعه ایران در اوایل انقلاب، اجرای تنبیه توسط کمیته]] در ۲۵ دی ۱۳۴۲ برابر با ۱۵ ژانویه ۱۹۶۴ دولت علم قانون اجازه استفاده مستشاران آمریکایی در ایران از مصونیت‌ها و معافیت‌های قرارداد وین را که برای کارمندان اداری و فنی نوشته شده بود به مجلس سنا برد. در این میان اسدالله علم از پست خود کناره‌گیری کرد و حسنعلی منصور در فروردین ۱۳۴۴ نخست وزیر شد. روح‌الله خمینی جلسه‌ای با حضور علمای مذهبی قم تشکیل داد و پس از آن نمایندگانی را به شهرها برای اعتراض به این قانون فرستاد. در سخنرانی خمینی در چهارم آبان ۱۳۴۳ در قم، وی این قانون را احیای کاپیتولاسیون در ایران نامید. سخنرانی خمینی با این جملات آغاز شد: ... عزت ما پایکوب شد، عظمت ایران از بین رفت، عظمت ارتش ایران را پایکوب کردند. قانونی را به مجلس بردند که در آن ما را ملحق کردند به پیمان وین... که تمام مستشاران نظامی آمریکا با خانواده‌هایشان، با کارمندهای فنی‌شان با کارمندان اداری‌شان، با خدمه‌شان... از هر جنایتی که در ایران بکنند، مصون هستند. ملت ایران را از سگ‌های آمریکا پست‌تر کردند. چنان‌چه کسی سگ آمریکایی را زیر بگیرد از او مؤاخذه می‌کنند اگر شاه ایران یک سگ آمریکایی را زیر بگیرد مؤاخذه می‌کنند. چنان چه یک آشپز آمریکایی شاه ایران را زیر بگیرد، بزرگ‌ترین مقام را زیر بگیرد، هیچ‌کس حق تعرض ندارد. آقا من اعلام خطر می‌کنم، ای ارتش ایران من اعلام خطر می‌کنم، ای سیاسیون ایران من اعلام خطر می‌کنم... والله گناهکار است کسی که فریاد نکند. ای سران اسلام به داد اسلام برسید. ای علمای نجف به داد اسلام برسید. ای علمای قم به داد اسلام برسید... پس از این سخنرانی خمینی در تاریخ ۱۳ آبان ۱۳۴۳ دستگیر و با پا درمیانی رییس ساواک وقت متعاقبا به ترکیه تبعید شد. ==انقلاب ضد پهلوی== <div align="justify"> «انقلاب ۱۳۵۷ ایران» که به آن «انقلاب اسلامی» نیز گفته می‌شود، قیامی بود به رهبری روح‌الله خمینی و با شرکت اکثریت مردم، احزاب و روشنفکران ایران، که نظام پادشاهی این کشور را سرنگون، و پیش‌زمینهٔ روی کار آمدن نظام جمهوری اسلامی در ایران را فراهم کرد. انقلاب در ۲۲ بهمن سال ۱۳۵۷ به پیروزی رسید و در ادامه آن نظام جمهوری اسلامی ایران به رهبری سید روح‌الله خمینی شکل گرفت. </div> ==کودتای نوژه (۱۳۵۹)== در ۱۸ تیرماه ۱۳۵۹ این کودتا که مرکز فرماندهی آن در همدان بود با هدف حملهٔ هوایی به منزل روح‌الله خمینی در حسینیهٔ جماران و کشتن او و سپس حمله به برج مراقبت فرودگاه مهرآباد طراحی شده بود. این کودتا که به فرماندهی سعید مهدیان (یک فرماندهِ پیشین نیروی هوایی ایران) قرار بود انجام شود لو رفت و عوامل آن دستگیر و مجازات شدند. == جنگ ایران و عراق (۱۳۵۹) == به دنبال تثبیت انقلاب و پاکسازی ارتش ایران از طرفداران محمدرضا پهلوی و همچنین فرار برخی از ایرانی‌ها (مانند شاپور بختیار) به عراق و دادن مشاوره به صدام حسین، روابط بین دو کشور ایران و عراق تیره شد. از طرفی صدام حسین عرب‌های خوزستانی را تحریک به شورش و استقلال می‌کرد و از طرفی خمینی شیعیان عراقی را تحریک به قیام علیه حکومت صدام حسین می‌کرد. در نهایت با استمرار دعوای قدرت بین بنی صدر و مجاهدین خلق از یکسو و خمینی و حزب جمهوری اسلامی از سوی دیگر، صدام حسین جنگ با ایران را با پاره کردن قرارداد الجزایر آغاز کرد. گر چه در ۳ خرداد ۱۳۶۱ شمسی، ایرانی‌ها توانستند نیروهای عراقی را به مرز پس برانند، ولی قدرت‌طلبی جمهوری اسلامی ایران باعث شد جنگ را ادامه دهند و از مذاکره سیاسی به منظور آتش‌بس سریع، خودداری کنند. آخوندها که نیاز به سرکوب گسترده مخالفان داخلی داشتند، جنگ را نعمت الهی دانستند و آن را تا سال ۱۳۶۷ ادامه دادند. == بحران‌های ایران پس از انقلاب ۱۳۵۷ == [[پرونده:Teheran Metro women only.jpg|250px|بندانگشتی|چپ|تفکیک جنسیتی در متروی تهران، ۱۳۹۶ هجری خورشیدی]] یکی از ویژگی‌هایی که منتقدان انقلاب و جمهوری اسلامی به آن اشاره کرده‌اند، گسترش نوعی مذهبی‌گری و تظاهر مذهبی در بخش‌هایی از جامعه و ساختار حکومتی پس از انقلاب است. از دیدگاه این منتقدان، هنگامی که پایگاه اجتماعی و سیاسی افراد تا حد زیادی با میزان نزدیکی آنان به جریان‌های مذهبی و انقلابی ارتباط پیدا کرد، زمینه برای شکل‌گیری رفتارهایی مانند ریا، تظاهر و استفاده ابزاری از مفاهیم مذهبی برای دستیابی به موقعیت اجتماعی و سیاسی فراهم شد. آنان معتقدند که چنین شرایطی به گسترش بی‌اعتمادی و تضعیف برخی ارزش‌های اخلاقی، از جمله صداقت، در بخش‌هایی از جامعه انجامید. * مثل قوانین صلاحیت برای کاندیدا شدن در مجلس یا ریاست جمهوری یا عضویت در سازمان های دولتی همچنین، منتقدان جمهوری اسلامی شکل‌گیری شبکه‌های غیررسمی قدرت و دسترسی به رانت را از پیامدهای این وضعیت می‌دانند. به اعتقاد آنان، برخی افراد با نزدیک شدن به مسئولان و افراد بانفوذ، یا از طریق ارتباط با مساجد، محافل مذهبی و نهادهایی مانند بسیج، به اطلاعات، منابع و فرصت‌هایی دسترسی پیدا کردند که برای سایر افراد به همان اندازه در دسترس نبود. این روابط در برخی موارد به دستیابی به مناصب اداری و سیاسی و بهره‌مندی از امتیازات اقتصادی منجر شد. این پدیده در سطوح مختلف اجتماعی، از مناطق روستایی تا شهرهای بزرگ، مشاهده شده و در ادبیات سیاسی و اجتماعی ایران با مفاهیمی مانند «رانت» و «خودی‌گرایی» مورد بحث قرار گرفته است. از دیدگاه برخی منتقدان، شکل‌گیری چنین شبکه‌هایی به پیدایش گروه‌هایی انجامید که از امتیازات سیاسی و اقتصادی بیشتری برخوردار بودند. این امر، به‌ویژه در مواردی که افراد بر اساس میزان نزدیکی سیاسی و انقلابی خود به ساختار قدرت از فرصت‌های بیشتری برخوردار می‌شدند، به شکل‌گیری احساس نابرابری در میان بخشی از جامعه انجامید. در نتیجه، در کنار طبقات اقتصادی موجود پیش از انقلاب، گروه‌هایی نیز پدید آمدند که موقعیت اجتماعی و اقتصادی آنان تا حدی تحت تأثیر ارتباط با ساختار سیاسی جدید قرار داشت. این وضعیت در ادامه به یکی از زمینه‌های انتقاد از جمهوری اسلامی تبدیل شد. برخی منتقدان معتقدند فاصله میان شعارهای اولیه انقلاب، به‌ویژه درباره عدالت، مبارزه با فساد و برابری، و عملکرد برخی مسئولان پس از انقلاب، موجب کاهش اعتماد بخشی از جامعه به رهبران و نهادهای حکومتی شد. در میان نسل‌های جوان‌تر نیز این پرسش شکل گرفت که آیا اهداف اعلام‌شده انقلاب با عملکرد حکومت در دهه‌های بعد مطابقت داشته است یا خیر. برخی از منتقدان حتی استفاده گسترده از مفاهیم اسلامی در سیاست را ابزاری برای جلب حمایت مذهبی جامعه و تثبیت قدرت سیاسی دانسته‌اند؛ دیدگاهی که البته از سوی حامیان جمهوری اسلامی رد می‌شود. از دیگر موضوعات مورد انتقاد، حذف یا محدود شدن تدریجی بسیاری از رقبای سیاسی پس از انقلاب و اختلاف میان برخی عملکردهای حکومت با برداشت‌هایی از قانون اساسی جمهوری اسلامی است. منتقدان، به‌ویژه درباره میزان پاسخگویی نهاد رهبری، عملکرد نهادهای نظارتی و نحوه برخورد با فسادهای اقتصادی، انتقاداتی را مطرح کرده‌اند. به باور آنان، عدم برخورد مؤثر با برخی پرونده‌های بزرگ فساد مالی، در کنار انتشار گسترده اطلاعات از طریق رسانه‌ها و فناوری‌های ارتباطی، موجب افزایش بدبینی بخشی از مردم نسبت به مسئولان شده است. یکی از پیامدهایی که منتقدان برای این وضعیت برشمرده‌اند، کاهش وابستگی بخشی از جامعه به هویت دینی و افزایش توجه به هویت ملی و ایرانی است. در این دیدگاه، شکاف میان بخشی از جامعه و جریان‌های سیاسی و مذهبی نزدیک به حکومت در طول زمان افزایش یافته و میان نسل‌های مختلف انقلاب نیز اختلاف نظرهایی پدید آمده است. اعتراضات سال‌های ۱۳۸۸ و ۱۳۹۶ را می‌توان از جمله مقاطعی دانست که بخشی از این اختلافات و نارضایتی‌ها به شکل علنی و گسترده در جامعه نمایان شد. از دیگر پیامدهای اجتماعی مورد بحث پس از انقلاب، گسترش سیاست‌های تفکیک جنسیتی در برخی عرصه‌های اجتماعی و تغییر الگوهای ازدواج و تشکیل خانواده است. منتقدان، بخشی از این تغییرات را با سیاست‌های فرهنگی و اجتماعی جمهوری اسلامی مرتبط می‌دانند؛ هرچند عواملی مانند شرایط اقتصادی، تغییرات جمعیتی و دگرگونی سبک زندگی نیز در تغییر الگوی ازدواج نقش داشته‌اند. در حوزه سیاست خارجی نیز جمهوری اسلامی با برخی کشورهای منطقه دچار تنش‌های پایدار شد. حمایت مالی، سیاسی و نظامی از برخی گروه‌های شبه‌نظامی و بازیگران غیردولتی در منطقه، که حکومت ایران آن را در چارچوب مقابله با نفوذ آمریکا و اسرائیل و حمایت از متحدان منطقه‌ای خود توجیه می‌کند، از دیگر ویژگی‌های سیاست خارجی جمهوری اسلامی بوده است. منتقدان این سیاست، آن را موجب افزایش تنش‌های منطقه‌ای و صرف منابع قابل توجه کشور در خارج از مرزها می‌دانند. همچنین گسترش روابط ایران با گروه‌های شیعه در کشورهای منطقه، در ادبیات سیاسی با عنوان «هلال شیعی» توصیف شده است؛ اصطلاحی که از سوی برخی تحلیلگران برای اشاره به افزایش نفوذ ایران در مناطق عمدتاً شیعه‌نشین یا دارای جمعیت شیعه در خاورمیانه به کار رفته است. ===بحران جنسی=== [[پرونده:Iranian Girl's presence in the 22 Bahman 2017 rally by Tasnimnew.com01.jpg|بندانگشتی|چپ|حضور دختران جداشده از پسران (با تفکیک جنسی) در راهپیمایی]] پس از انقلاب ۱۳۵۷ ایران تفکیک بین زنان و مردان در فضاهای عمومی، پررنگ‌تر شد. امروزه در بعضی از مکان‌ها مانند مدارس بین دانش‌آموزان جدایی جنسی وجود دارد اما در بعضی از مکان‌ها مثل دانشگاه‌ها جدایی جنسی وجود ندارد. با ظهور رژیم جمهوری اسلامی جداسازی جنسی در مکان‌های عمومی مثل سواحل و استخرهای شنا در قانون تصریح و تکلیف شده‌است، برای زنان در اتوبوس و مترو قسمت‌های جداگانه‌ای قرار داده شده‌است و به مردان اجازه نمی‌دهند وارد سمت زنانه بشوند. در مترو این اقدام مرد، ایجاد مزاحمت برای بانوان تلقی می‌شود و جرم است. بر اساس قوانین، بخش‌های جداگانه‌ای در جلسات سیاسی، کنفرانس‌ها، مراسم ازدواج و تشییع جنازه باید برای زنان و مردان در نظر گرفته شود. در ادارات و سازمان‌های رژیم جمهوری اسلامی تفکیک جنسی ممکن است در بین کارکنان و دوایر داخلی یک سازمان صورت گیرد، مانند بخش زنان و زایمان یک بیمارستان، یا ممکن است که سازمان به صورت تک جنسی تشکیل شود و به وظایف خاص خود در سطح جامعه بپردازد مانند سرای سالمندان بانوان یا آقایان و کتابخانه‌های تک جنسی پسرانه و دخترانه. کنسرت‌ها و جشن‌های بسیاری به دلیل اختلاط دو جنس توسط عوامل دولتی بسته شدند و با گردانندگان آن‌ها برخورد شد. یکی از فضاهای شهری تک جنسی‌ای که پس از انقلاب ۱۳۵۷ ساخته شده‌اند پارک‌های بانوان هستند: فضایی زنانه به منظور خلق فضاهای امن و دور از دسترس مردان. پارک‌های بانوان در بسیاری از شهرهای ایران ایجاد شده‌است که به مردان اجازه ورود داده نمی‌شود مثل بوستان بهشت مادران در تهران و پارک بانوان صدف اصفهان. از اوایل دهه هشتاد بحران جنسی در جامعه ایران آغاز شد و به مهمترین آسیب اجتماعی در ایران مبدل شد. از آنجایی که اگر راه درستی برای تخلیه تحریکات جوانی در یک جامعه وجود نداشته باشد، قاعدتاً مسیرهای دیگری باز می‌شود و تحریکات اجتماعی در سطح بالایی باقی نمی‌ماند، بحران جنسی در ایران شکل گرفت. از مصادیق بحران جنسی در این سال‌ها می‌توان به دگرباشی جنسی، انحرافات جنسی، عدم ارضاء جنسی افراد در بستر خانواده، تمایل به رابطه جنسی انتزاعی و فانتزی تحتِ تأثیر محیط سایبری و اینترنتی و... اشاره کرد. تحول عظیمی در رابطه دختر و پسر در جامعه ایران مشاهده شده و مطالعات نشان می‌دهد این الگو به شدت دگرگون شده است. یکی از پیامدهای این بحران در ناسازگاری آن با فرهنگ جامعه ایرانی دیده می‌شود. از دیگر پیامدهای این بحران می‌توان به رژیم‌های غذایی که در جهت مسائل جنسی گرفته می‌شود، کوتاه‌شدن عمر زندگی زناشویی، تنوع جراحی‌های پزشکی، تمایل به برقراری شکل‌های مختلف رابطه جنسی و... اشاره کرد. پیامدهای این بحران به طور کلی هم بخش زناشویی و هم بخش‌های دیگر مانند دوران بلوغ افراد را در ایران درگیر کرد.<ref>https://ana.press/fa/news/45/29627/راه-گذار-از-بحران-جنسی-در-ایران-چیست</ref><ref>https://www.isna.ir/news/97021709251/جامعه-دچار-بحران-جنسی-شده-است</ref><ref>http://www.ghasednews.com/بخش-بحران-یا-انقلاب-جنسی-62/2251-هشدار-یک-مردم-شناس-درباره-وقوع-انقلاب-جنسی</ref> در حالیکه مستندها و کتاب‌های بسیاری همچون قیام پرشور: انقلاب جنسی در ایران از پردیس مهدوی استاد جامعه‌شناسی منتشر شده است بعضی همچون امیر مهدی کلیدری محقق مسائل اجتماعی ادعا کرده‌اند کودتای جنسی در ایران رخ داده است نه انقلاب جنسی.<ref>http://www.ghasednews.com/بخش-بحران-یا-انقلاب-جنسی-62/7183-کودتای-جنسی-یا-انقلاب-جنسی</ref> دههٔ ۱۳۹۰ با گسترش و کاهش سن روسپی‌گری در ایران همراه شد و پژوهش دانشگاه شهید بهشتی نشان داد که آمار روسپیگری میان زنان متأهل این کشور، بیشتر از مجردها بوده‌است و ۱۱ درصد روسپیان پایتخت ایران، با آگاهی همسرانشان دست به روسپی‌گری می‌زده‌اند. تن‌فروشی آنلاین چه از راه وبگاه‌هایی که زنان را برای صیغه (معمولاً کوتاه‌مدت و ساعتی) فهرست می‌کنند چه در شبکه‌های اجتماعی همانند اینستاگرام و تلگرام، در دههٔ ۱۳۹۰ گسترش بالایی یافت. در این دوران، در پوشش پیشه‌هایی چون ماساژوری، تن‌فروشی انجام گرفته‌است. === پارانویای جمهوری اسلامی === در پارانویای حکومت اسلامی، آمریکا، اسرائیل، فراماسون ها و بهایی ها جایگاه ویژه ای دارند. آخوندها که خود را وارث اسلام ناب حقیقی می دانند، دنیا را متهم می کنند که در برابر آنها قد علم کرده اند. آنها بهایی ها را فرقه ضاله‌ای می‌شمارند که در حال جاسوسی برای خارجی ها (اسرائیلی ها و آمریکایی ها) هستند و یهودی های ایرانی هم گاهاً مورد سوظن آخوندها قرار می گیرند، چرا که در مظان اتهام همدستی با همتایان اسرائیلی خود قرار دارند. آمریکا به خاطر اینکه تحت نفوذ یهودیان آمریکایی (که متحدان همیشگی اسرائیلی ها هستند) به عنوان شیطان بزرگ، حامی همیشگی اسرائیلی ها در پیمان های نظامی و وتوهای سازمان ملل متحد قلمداد می‌شوند و هدف نظام مقدس جمهوری اسلامی، نابودی اسرائیل، و برقرار سازی کشور مستقل فلسطین است. پارانویای آخوندها بر علیه بهایی ها چند دلیل دارد. اول اینکه بابی گری و بهائیت، نخستین دین رسمی پس از اسلام است که اعلام وجود کرده است. با وجود اینکه محمد در قرآن به عنوان آخرین پیامبر نامیده شده، بهائیان به پیامبر پس از محمد از جمله بهاالله اعتقاد دارند. دومین مورد بستن پرونده امام زمان در دین بهائیت است و بهائی ها اعتقاد دارند که امام زمانشان ظهور کرده و دیگر نیازی به انتظار برای امام زمان نیست. سومین مسئله، بستن پرونده آخوندگی گری در بهائیت است. بدین ترتیب که بهایی ها کسی را واسطه مذهبی میان خودشان و خدا قرار نمی دهند و هر کس موظف است تا شخصاً مسائل دینی-مذهبی خودش را با تحقیق و تفحص حل کند. از جمله پارانویای جمهوری اسلامی، می‌توان به باور به وارد شدن یهودیان به مذهب اسلام و تحریف و فرقه‌سازی این مذهب اشاره کرد. این اصطلاح را مسلمانان به اسم '''اسرائیلیات''' نامیده‌اند. آنها می‌پندارند که یهودیان قادر هستند با برنامه‌ریزی از قبل، به طور ظاهری مسلمان شده، در حالی که باطناً به آئین یهود اعتقاد دارند و دروغ‌هایی را به پیامبران و امامان مسلمانان وارد کنند و باعث شوند تا مردم مسلمان از اعتقاداتشان منحرف شوند. این اعتقاد البته ریشه در قرآن هم داشته است. در آنجایی که قرآن می‌گوید «هر آن دشمنترین انسان‌ها نسبت به اسلام را در میان مشرکین و یهودیان بینی»، باعث شده تا مسلمانان تمام مشکلات دنیوی و کج‌روی های فرقه‌های تشکیل شده از اسلام (که فرقه ظاله نامیده می‌شود) را به اسم یهودی‌ها تمام می‌کنند. === شکل‌گیری تقابل جمهوری اسلامی ایران و اسرائیل === تقابل جمهوری اسلامی ایران و اسرائیل یکی از مؤلفه‌های مهم سیاست خارجی جمهوری اسلامی از نخستین سال‌های پس از انقلاب ۱۳۵۷ بود. این تقابل تنها به اختلافات مذهبی محدود نبود و مجموعه‌ای از عوامل ایدئولوژیک، سیاسی و منطقه‌ای در شکل‌گیری آن نقش داشتند. رهبران جمهوری اسلامی، مسئله فلسطین و مخالفت با اسرائیل را بخشی از سیاست خارجی جدید ایران می‌دانستند و در مقابل، اسرائیل نیز جمهوری اسلامی را به‌تدریج به عنوان یکی از تهدیدهای اصلی امنیتی خود در منطقه در نظر گرفت. در ادبیات رسمی جمهوری اسلامی، مخالفت با اسرائیل تا حدی با برداشت‌هایی از آیات قرآن درباره مقابله با کسانی که مسلمانان را از سرزمین و خانه‌هایشان بیرون رانده‌اند پیوند داده شد. با این حال، ریشه‌های سیاست جمهوری اسلامی در قبال اسرائیل را نمی‌توان صرفاً به یک برداشت قرآنی نسبت داد؛ مواضع ضداسرائیلی در میان برخی جریان‌های سیاسی و مذهبی ایران پیش از انقلاب نیز وجود داشت و پس از انقلاب با ایدئولوژی جدید حکومت و تحولات منطقه‌ای درهم آمیخت. یکی از نخستین اقدامات حکومت جدید در این زمینه، قطع روابط رسمی ایران و اسرائیل بود. پس از انقلاب، ساختمان نمایندگی اسرائیل در تهران در اختیار سازمان آزادی‌بخش فلسطین (PLO) قرار گرفت و در سال ۱۳۵۸ به عنوان نمایندگی فلسطین مورد استفاده قرار گرفت. یاسر عرفات، رهبر سازمان آزادی‌بخش فلسطین، نیز در همان سال به تهران سفر کرد. این اقدامات نشان‌دهنده تغییر اساسی سیاست خارجی ایران در قبال مسئله فلسطین و اسرائیل بود. در سال‌های نخست جمهوری اسلامی، سیاست منطقه‌ای ایران تحت تأثیر جنگ ایران و عراق نیز قرار داشت. عراق در شهریور ۱۳۵۹ به ایران حمله کرد و جنگ تا سال ۱۳۶۷ ادامه یافت. در همین دوره، در خرداد ۱۳۶۱، نیروهای ایرانی عملیات بیت‌المقدس را به پایان رساندند و خرمشهر را بازپس گرفتند. اندکی بعد، در ۶ ژوئن ۱۹۸۲، اسرائیل عملیات نظامی گسترده‌ای را در لبنان آغاز کرد. هدف اعلام‌شده اسرائیل، که در اسناد سازمان ملل نیز ثبت شده، دور کردن نیروهای فلسطینی و حملات آنان از مرزهای شمالی اسرائیل بود؛ نیروهای اسرائیلی در جریان این عملیات وارد بخش‌های وسیعی از لبنان شدند و تا اطراف بیروت پیشروی کردند. تهاجم اسرائیل به لبنان، توجه حکومت ایران را که درگیر جنگ با عراق بود، به جبهه لبنان نیز جلب کرد. در میان برخی نیروهای سیاسی و نظامی جمهوری اسلامی، ایده اعزام نیرو برای مقابله مستقیم با اسرائیل مطرح شد. با این حال، جمهوری اسلامی در سال ۱۳۶۱ تصمیم نگرفت یک جنگ مستقیم گسترده با اسرائیل آغاز کند و جنگ با عراق همچنان اولویت اصلی نظامی کشور باقی ماند. در ادبیات سیاسی جمهوری اسلامی، جمله «راه قدس از کربلا می‌گذرد» بعدها برای توصیف این اولویت مورد استفاده گسترده قرار گرفت؛ یعنی حل مسئله جنگ ایران و عراق و رسیدن به پیروزی در آن، مقدم بر ورود مستقیم ایران به جنگ با اسرائیل تلقی می‌شد. در عین حال، ایران در لبنان حضور نظامی و سازمانی پیدا کرد. سپاه پاسداران نیروهایی را به سوریه و لبنان اعزام کرد و بخشی از نیروهای شیعه لبنانی تحت آموزش و حمایت ایران قرار گرفتند. این نیروها در شکل‌گیری هسته اولیه حزب‌الله لبنان نقش داشتند. حزب‌الله در اوایل دهه ۱۹۸۰ در شرایطی شکل گرفت که لبنان درگیر جنگ داخلی و اشغال بخش‌هایی از خاک خود توسط اسرائیل بود. گروه‌های مختلف شیعه لبنان، از جمله افرادی که پیش‌تر با جنبش امل ارتباط داشتند، در روند شکل‌گیری این سازمان مشارکت کردند. بنابراین، حزب‌الله را نمی‌توان صرفاً به عنوان سازمانی که مستقیماً توسط ایران «ساخته شد» توصیف کرد؛ بلکه شکل‌گیری آن حاصل تعامل میان نیروهای شیعه لبنانی، شرایط داخلی لبنان، حضور اسرائیل و حمایت مالی، آموزشی و سازمانی ایران بود. سپاه پاسداران در این روند نقش مهمی ایفا کرد. نیروهای ایرانی در دره بقاع لبنان مستقر شدند و به آموزش و سازمان‌دهی نیروهای شیعه پرداختند. این ارتباط در سال‌های بعد به یکی از مهم‌ترین پایه‌های نفوذ منطقه‌ای ایران تبدیل شد. حزب‌الله در دهه ۱۹۸۰ به انجام عملیات مسلحانه علیه نیروهای اسرائیلی و همچنین نیروهای خارجی حاضر در لبنان پرداخت. این سازمان در سال ۱۹۸۵ نخستین بیانیه سیاسی مهم خود را منتشر کرد و در آن بر وفاداری خود به رهبر جمهوری اسلامی ایران و مخالفت با حضور اسرائیل و قدرت‌های غربی در لبنان تأکید کرد. در ادامه، فعالیت نظامی حزب‌الله یکی از عوامل مؤثر در افزایش هزینه حضور اسرائیل در جنوب لبنان شد. اسرائیل در سال ۲۰۰۰ نیروهای خود را از بیشتر مناطق اشغالی جنوب لبنان خارج کرد؛ حزب‌الله این خروج را نتیجه مقاومت خود دانست، در حالی که درباره عوامل مؤثر بر تصمیم اسرائیل، دیدگاه‌های متفاوتی وجود دارد. در همین دوره، یکی از رویدادهای مهم و همچنان مورد اختلاف، ناپدید شدن چهار ایرانی در لبنان بود. در تیر ۱۳۶۱، احمد متوسلیان، وابسته نظامی ایران، محسن موسوی، کاردار سفارت ایران در بیروت، تقی رستگارمقدم و کاظم اخوان، خبرنگار، در نزدیکی ایست بازرسی برباره در شمال لبنان متوقف و ناپدید شدند. درباره سرنوشت آنان روایت‌های متفاوتی وجود دارد. ایران طی سال‌های بعد اسرائیل را نیز در این ماجرا مسئول دانست، در حالی که گزارش‌های دیگر، نیروهای مسلح لبنانی را عامل ربایش معرفی کرده‌اند. سرنوشت نهایی این چهار نفر هیچ‌گاه به شکل قطعی روشن نشد و به همین دلیل، نسبت دادن مسئولیت قطعی این حادثه به یک طرف، از نظر تاریخی نیازمند احتیاط است. در نتیجه، رابطه ایران و اسرائیل در دهه ۱۳۶۰ به تدریج از مخالفت سیاسی و ایدئولوژیک به نوعی تقابل منطقه‌ای تبدیل شد. ایران از گروه‌های مسلحی مانند حزب‌الله حمایت می‌کرد و اسرائیل نیز فعالیت این گروه‌ها و گسترش نفوذ ایران در لبنان را تهدیدی علیه امنیت خود می‌دانست. به همین دلیل، لبنان به یکی از نخستین عرصه‌های مهم رویارویی غیرمستقیم ایران و اسرائیل تبدیل شد. با این حال، اصطلاح «اولین جنگ نیابتی ایران و اسرائیل» بیشتر یک توصیف تحلیلی است تا عنوانی رسمی برای یک جنگ مشخص؛ زیرا رابطه دو کشور و استفاده از نیروهای همسو در منطقه، به تدریج و طی چند مرحله شکل گرفت و حزب‌الله نیز سازمانی لبنانی با ساختار و تصمیم‌گیری مستقل، هرچند با حمایت گسترده ایران، بود. === تقابل ایران و ایالات متحده و ارتباط آن با مسئله اسرائیل === تقابل جمهوری اسلامی با اسرائیل از همان ابتدا با رابطه ایران و ایالات متحده نیز ارتباط پیدا کرد. حکومت پهلوی روابط نزدیکی با ایالات متحده داشت و پس از انقلاب، بخش قابل توجهی از نیروهای سیاسی انقلابی، آمریکا را حامی اصلی حکومت پیشین و یکی از قدرت‌های پشتیبان اسرائیل در منطقه می‌دانستند. علاوه بر جریان‌های اسلام‌گرا، گروه‌های چپ و برخی نیروهای ملی‌گرا نیز در سال‌های پیش و پس از انقلاب مواضع ضدآمریکایی داشتند. یکی از عوامل تشدیدکننده این تنش، ورود محمدرضا شاه پهلوی به ایالات متحده در مهر ۱۳۵۸ برای دریافت درمان پزشکی بود. در ایران این اقدام با نگرانی از احتمال تکرار رویدادهایی مانند کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ و بازگشت شاه به قدرت همراه شد. در چنین فضایی، گروهی از دانشجویان اسلام‌گرا که خود را «دانشجویان پیرو خط امام» می‌نامیدند، در ۱۳ آبان ۱۳۵۸ سفارت ایالات متحده در تهران را اشغال کردند و کارکنان آن را به گروگان گرفتند. اسناد تاریخی ایالات متحده نیز نشان می‌دهند که بیش از ۵۰ آمریکایی در این بحران به گروگان گرفته شدند و این وضعیت ۴۴۴ روز ادامه پیدا کرد. اشغال سفارت ابتدا از سوی دولت موقت بازرگان با مخالفت روبه‌رو شد و در ادامه، حمایت آیت‌الله خمینی از اقدام دانشجویان موجب شد اشغال سفارت به یک بحران طولانی‌مدت در روابط دو کشور تبدیل شود. مهدی بازرگان و دولت موقت پس از آن استعفا کردند. از سوی دیگر، دولت آمریکا در ۱۴ نوامبر ۱۹۷۹ دارایی‌های دولت ایران و بانک مرکزی ایران در ایالات متحده را مسدود کرد. این اقدام بخشی از مجموعه اقدامات اقتصادی و سیاسی آمریکا در واکنش به بحران گروگان‌گیری بود. مقام‌های جمهوری اسلامی و دانشجویان اشغال‌کننده سفارت، اقدام خود را با مجموعه‌ای از عوامل توجیه می‌کردند؛ از جمله سابقه حمایت آمریکا از حکومت پهلوی، روابط واشنگتن با اسرائیل، پذیرش شاه در آمریکا و نگرانی از دخالت احتمالی ایالات متحده در تحولات داخلی ایران. در مقابل، دولت آمریکا اشغال سفارت و گروگان‌گیری دیپلمات‌ها را نقض حقوق دیپلماتیک و تعهدات بین‌المللی می‌دانست. بنابراین، برای بررسی تاریخی این رویداد، بهتر است انگیزه‌ها و استدلال‌های هر دو طرف از یکدیگر تفکیک شوند و توجیهات سیاسی یک طرف به عنوان واقعیت قطعی تاریخی ارائه نشوند. بحران گروگان‌گیری در نهایت به یکی از نقاط عطف روابط ایران و آمریکا تبدیل شد و روابط دیپلماتیک دو کشور را برای دهه‌های بعد دگرگون کرد. در همین چارچوب، مخالفت جمهوری اسلامی با اسرائیل نیز به تدریج با تقابل گسترده‌تر آن با ایالات متحده و سیاست‌های آمریکا در خاورمیانه پیوند خورد. از دهه ۱۳۶۰ به بعد، این سه موضوع ــ حمایت ایران از گروه‌های فلسطینی و لبنانی، مخالفت با اسرائیل و تقابل با آمریکا ــ به عناصر مرتبط اما متمایز سیاست خارجی جمهوری اسلامی تبدیل شدند. ===بحران اقتصادی=== وقوع انقلاب در سال ۱۳۵۷، پایان ارز تک نرخی و آغاز دوره‌ای از جهش‌های پیاپی ارزی در ایران بود که باعث شد نرخ دلار آمریکا تا سال ۱۴۰۰ به بیش از چهار هزار برابر برسد. نرخ غیررسمی ارز که در پایان سال ۸۹ به ۱۰۳۳۷ ریال رسیده بود، از ماه‌های آغازین سال ۱۳۹۰ وارد یک جهش شد. افزایش مداوم نرخ ارز در ایران پس از انقلاب ۱۳۵۷ ایران آغاز شد و در دوران ریاست جمهوری محمود احمدی‌نژاد و پس از هدفمندسازی یارانه‌ها در ایران بین سال‌های ۱۳۹۰ تا ۱۳۹۲ شتاب گرفت. در ۱۰ مهرماه ۱۳۹۹ قیمت دلار به ۳۰ هزار تومان رسید و قیمت سکه تمام بهار آزادی از مرز ۱۵ میلیون و ۲۰۰ هزار تومان گذشت. نرخ دلار آمریکا که در اوایل سال ۱۴۰۳ حدود ۶۰ هزار تومان بود، در پی حملهٔ موشکی و پهپادی ایران به اسرائیل، در روز ۲۶ فروردین ۱۴۰۳ از ۷۰ هزار تومان عبور کرد. افزایش نرخ ارز تداوم پیدا کرد و در بهمن ۱۴۰۳ نرخ دلار آمریکا در بازار آزاد ایران از ۹۰ هزار تومان عبور کرد. عبدالناصر همتی وزیر اقتصاد دولت پزشکیان بلافاصله پس از تصدی منصب وزارت اقتصاد به حمایت از یکسان‌سازی نرخ ارز و حذف سامانه نیما پرداخت و مدعی شد که این سیاست باعث کاهش قیمت ارز آزاد خواهد شد اما بر خلاف ادعای وی قیمت ارز به شدت افزایش یافت که حتی به انتقاد رسانه‌های اصلاح طلب و شروع فرایند استیضاح وی انجامید. به این ترتیب عبدالناصر همتی از وزارت اقتصاد برکنار شد. در ۱۸ اردیبهشت ۱۳۹۹، مرکز آمار ایران، نرخ تورم گروه عمده خوراکی‌ها، آشامیدنی‌ها و دخانیات در سال ۱۳۹۸ را ۴۲٫۶ درصد اعلام کرد. در شهریور ۱۳۹۹، آمارهای جدید شرکای اصلی تجاری ایران نشان از افت چشمگیر صادرات ایران به این کشورها داشت و در کل صادرات آن‌ها به ایران نیز کاهش یافته‌بود. این آمار افت کل صادرات ایران به ۱۴۰ میلیون دلار در هفت‌ماهه ۲۰۲۰ را نشان می‌داد که علاوه بر قطع صادرات نفت، فروش کالاهای غیرنفتی ایران به هند نیز به شدت سقوط کرده‌بود. همچنین صادرات ایران به کره جنوبی از ۲٫۱ میلیارد دلار به زیر هفت میلیون دلار سقوط کرد و وارداتش از ۲۸۲ میلیون دلار به ۱۰۵ میلیون دلار کاهش یافت. بدین ترتیب صادرات ایران به کره جنوبی تقریباً قطع شد. در حین بحران اقتصادی گوشت قرمز دچار کمبود و افزایش بهای چند برابری شد که از میانه سال ۱۳۹۷ شروع و در ماه‌های پایانی پائیز اوج گرفت. بحران گوشت به یکی دیگر از چالش‌های بزرگ دوران دوم دولت حسن روحانی تبدیل شد. بعد از تشدید بحران اقتصادی در ۱۳۹۸، وبسایت تابناک در ۹ تیر ۱۳۹۸ در این زمینه نوشت که افزایش قیمت مسکن عملاً خرید خانه را برای خیلی از مردم دشوار کرده‌است و به همین علت، تعداد معاملات مسکن در تهران در مقایسه با خرداد سال ۱۳۹۷ حدود ۶۰ درصد کاهش داشته‌است. تابناک با اشاره به افزایش قیمت مسکن در ۱۵ ماه گذشته (از تیر ۹۸) افزود که هر ماه، مردم برای خرید و حتی اجاره یک سرپناه برای زندگی خود، «ناامیدتر از ماه قبل می‌شوند». این گزارش حاکیست که در برخی شهرها مانند کرمان، به دلیل افزایش اجاره بها و قیمت مسکن، «مردم کانکس‌ها را به عنوان سرپناهی برای خود انتخاب کرده‌اند». با بالا گرفتن وضعیت ناپایدار اقتصادی و تعطیلی بسیاری از کارخانه‌جات و صنایع تولیدی کشور به دلیل کمبود مواد اولیه و عدم اختصاص ارز وارداتی از طرف دولت و همچنین احتکار کالاهای ضروری از طرف افراد سودجو که به منجر به کم شدن این کالاها در بازار شده‌بود، در سال ۱۳۹۷ قیمت برخی از کالاهای اساسی و ارزاق عمومی مردم رشد چند برابری پیدا کرد و برخی از گزارش‌ها حاکی از آن بود که مردم برای خرید این کالاها به فروشگاه‌های بزرگ و زنجیره‌ای هجوم آورده‌اند و قفسه‌ها را خالی کرده‌اند. قیمت انواع خودرو نیز در بازار ایران به شدت افزایش یافت. بر اساس آمار رسمی، تعداد بیکاران ایران بین سه تا سه و نیم میلیون نفر است اما کارشناسان، آمار بیکاران را بیشتر از چهار میلیون نفر برآورد می‌کنند. هر ساله، دست کم حدود هشتصد هزار نفر، وارد بازار کار ایران می‌شوند و ایران توان کافی برای پاسخگویی به این حجم از متقاضیان کار را ندارد. اقتصاد ایران یک اقتصاد ترکیبی، شامل یک بخش دولتی بزرگ است که در حدود ۶۰ درصد آن به شیوهٔ متمرکز و دستوری اداره می‌شود. ===رونق شعایر اسلامی=== [[پرونده:Flag of Iran.svg|thumb|250px|پرچم کنونی ایران یک نشان الله در وسط دارد]] تعداد مساجد (حدود ۳ برابر دوره پهلوی)، نمازخانه‌ها و وضوخانه‌های بین‌راهی در ایران افزایش یافته است. همچنین در جمهوری اسلامی تعداد امام‌زاده‌ها افزایش چشمگیری پیدا کرد (حدود ۷ برابر دوره پهلوی). در فیلم‌های تلویزیونی و سینمایی بازیگران زن با حجاب و روسری و چادر ظاهر شدند و با روزه‌خواری در روزهای ماه رمضان برخورد شدید شد. کتاب‌های دینی در مدارس افزایش یافت. افزایش مجازات‌های به شیوه اسلامی، جدا کردن دختر و پسر در مکان‌های مختلف، افزایش جشن‌ها و عزاداری‌های اسلامی، ... از ویژگی‌های بارز جمهوری اسلامی بوده است. ==حمله اسرائیل به ایران (۱۴۰۴)== موضع خصمانه حکومت جمهوری اسلامی ایران در قبال اسرائیل و آمریکا پس از انقلاب ۱۳۵۷، به حمایت پنهانی جمهوری اسلامی از حزب‌الله در جریان درگیری‌های جنوب لبنان (۲۰۰۰–۱۹۸۵) و در سال ۲۰۰۵ به یک درگیری منطقه‌ای نیابتی تبدیل شد. در سال ۲۰۰۶، جمهوری اسلامی به‌طور فعال در حمایت از حزب‌الله در طول جنگ اسرائیل و لبنان مشارکت داشت و به موازات آن حمایت از حماس و جهاد اسلامی فلسطین را آغاز کرد. از طرف دیگر، اسرائیل با استفاده از چندین شبه نظامی در داخل ایران، یک کمپین برای آسیب رساندن به برنامه هسته‌ای ایران آغاز کرد. با شروع جنگ داخلی سوریه، درگیری‌ها بالا گرفت و تا سال ۲۰۱۸ به جنگ مستقیم جمهوری اسلامی و اسرائیل تبدیل شد. جمهوری اسلامی حمایت قابل توجهی از حزب‌الله، حماس، و جنبش جهاد اسلامی فلسطین می‌کند، در حالی که اسرائیل از سازمان مجاهدین خلق ایران حمایت می‌کند و به‌طور مستقیم ترور و حمله به اهداف مرتبط با جمهوری اسلامی انجام داده است. اسرائیل همچنین حملات سایبری علیه ایران را انجام داده و علناً از اقدام نظامی بین‌المللی علیه جمهوری اسلامی دفاع می‌کند. در ۲۳ خرداد ۱۴۰۴، نیروی هوایی اسرائیل به چندین نقطه در سراسر ایران حملاتی انجام داد. این حملات با نام رمز عملیات ''شیر برخاسته'' که توسط نیروهای دفاعی اسرائیل و موساد انجام شد، تأسیسات هسته‌ای، پایگاه‌های نظامی، مناطق مسکونی و منازل مقامات ارشد نظامی را هدف قرار داد. ایران در پاسخ به حملات، مجموعه‌ای از موشک‌های بالستیک و پهپادها را به سوی اسرائیل پرتاب کرد اما به دلیل وجود سانسور شدید خبری، رسانه‌های اسرائیلی خسارت‌ها و تلفات این حمله‌ها را به طور کامل اعلام نکردند. در طی روزهای جنگ، مقامات ایرانی پروازها در فرودگاه بین‌المللی امام خمینی را تعلیق کردند. بلافاصله پس از شروع حملات، ساکنان تهران به‌صورت گسترده شروع به ترک شهر کردند. سخنگوی نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران، ابوالفضل شکارچی، وعدهٔ انتقام از اسرائیل و ایالات متحده را داد. سرانجام ایران و اسرائیل با میانجی‌گری آمریکا و قطر با یک آتش‌بس دوجانبه در ۳ تیر ۱۴۰۴ موافقت کردند. ==اعتراضات مردمی در دوران جمهوری اسلامی== جنبش‌های اعتراضی مختلفی در این دوره رخ داده است. ===نخستین اعتراض‌ها=== حمله به کوی دانشگاه تهران (درگیری میان دانشجویان با نیروهای انتظامی و افراد موسوم به لباس شخصی‌ها در تیرماه ۱۳۷۸)، اعتراضات به نتیجه انتخابات دهم رئیس جمهوری (خرداد و تیر ۱۳۸۸)، اعتراضات دی ۱۳۹۶ (در پی گرانی و سیاست‌های دولت روحانی از مشهد و شهرهای بزرگ شروع شد)، اعتراضات آبان ۱۳۹۸ ایران یا آبان خونین (در پی افزایش قیمت بنزین) و اعتراضات شهریور ۱۴۰۱ (در پی کشته‌شدن مهسا امینی) از جمله بزرگ‌ترین اعتراضات مردمی این دوره است. اعتراض‌های ضدحکومتی ۱۳۸۸ تا ۱۴۰۱ در ایران، کشته‌های بسیاری بر جا گذاشتند و در جدیدترین آن‌ها رژیم جمهوری اسلامی اقدام به فیلترینگ گسترده اینترنت و شبکه‌های اجتماعی نمود. پس از رقم خوردن اعتراضات شهریور ۱۴۰۱، یک گروه مخالف به نام جوانان محلات تهران شکل گرفت. ===جنبش مهسا=== اعتراض‌های سراسری ۱۴۰۱ در پی کشته‌شدن مهسا امینی در عرض چند روز به تمام ۳۱ استان و به بیش از ۱۰۰ شهر ایران گسترش یافت. حمله به دانشگاه صنعتی شریف نیز از دیگر مواردی بود که در طول اعتراضات رخ داد که تعدادی تنبیه بدنی و حدود ۴۰–۳۰ دانشجو بازداشت شدند. در جمعه سیاه زاهدان حدود ۹۰ نفر کشته شدند. در کشورهای دیگر نیز عده زیادی در حمایت از خیزش مردم ایران تجمع‌های اعتراضی برگزار کردند. شماری از چهره‌های سرشناس هنری، فرهنگی و ورزشی ایران و فراتر از ایران از اعتراضات سراسری ۱۴۰۱ ایران حمایت کردند. شمار بازیگرانی که از معترضان حمایت کرده‌اند به اندازه‌ای بود که صدا و سیمای ایران برای پخش و بازپخش تعداد زیادی از مجموعه‌ها و فیلم‌های تلویزیونی دچار مشکل شد. نیروهایی از نیروی انتظامی، سپاه پاسداران و نیروی زمینی ارتش که زیرمجموعه ستاد کل نیروهای مسلح هستند در سرکوب معترضان در پی کشته‌شدن مهسا امینی نقش داشته‌اند. سپاه پاسداران انقلاب اسلامی جدای از نیروهای خودش از نیروهای بسیج نیز استفاده کرده‌است. همچنین از لباس‌شخصی‌ها و گروهی به نام نیروهای خودجوش سرزمین‌های اسلامی نیز استفاده شده‌است. نیروهای سرکوب جمهوری اسلامی برای سرکوب شهروندان در این اعتراضات از ابزارهای گوناگون مانند باتون، باتون برقی، اسلحه دستی و تفنگ جنگی و همچنین از خشونت، یورش به منازل مسکونی، شلیک مستقیم به شهروندان، آسیب رساندن به اموال عمومی و خصوصی مردم از جمله خودروها و مغازه‌ها استفاده کرد. رژیم جمهوری اسلامی تعدادی از معترضان را بازداشت و تعدادی از آن‌ها از جمله محسن شکاری، میلاد زهره‌وند و مجیدرضا رهنورد را که در اعتراضات حضور فعال داشتند اعدام کرد. ===اعتراضات دی ۱۴۰۴ === اعتراضات دی ۱۴۰۴ ایران موج گسترده‌ای از تجمع‌های اعتراضی و اعتصاب‌های ضد حکومتی در ایران است که از ۷ دی ۱۴۰۴ در تهران آغاز شد و در ادامه به سایر شهرهای ایران گسترش یافت. این اعتراضات در شرایطی رخ داد که ارزش ریال به کمترین میزان خود در طول تاریخ رسیده بود و بیکاری جوانان و فقر مردم به شدت افزایش یافته بود. معترضان با تجمعات علنی، سر دادن شعارهای ضد دولتی و ادامه اعتصاب‌ها برای روز دوم، هم‌زمان با رویدادهایی مانند استعفای رئیس کل بانک مرکزی، اعتراض خود را ادامه دادند. افراد لباس شخصی برای سرکوب معترضان از انواع تجهیزات مانند دشنه، سلاح گرم، گاز اشک‌آور، تونفا و شوکر استفاده کردند. افراد لباس شخصی در روزهای تظاهرات جلوی شهروندان عادی و خودروهایی را که در مسیر بودند گرفته و ضمن توهین به آن‌ها، مدارک شناسایی‌شان را چک می‌کردند. همچنین آن‌ها جلوی شهروندان عادی را به بهانه عکسبردای یا فیلمبرداری با گوشی می‌گرفتند و گوشی موبایل آن‌ها را چک می‌کردند. بسیاری از ماموران لباس شخصی و افسران نظامی از ترس شناسایی شدن توسط شهروندان، از کلاه و ماسک استفاده می‌کردند. در شهرهای بزرگ، از ماشین آب‌پاش برای سرکوب معترضان استفاده کردند. شاتگان‌های کالیبر ۱۶، کلاشنیکف، شاتگان Escort MPA-TS و تفنگ دراگونوف از پر کاربردترین تفنگ‌های استفاده شده توسط نیروهای سرکوبگر وابسته به حکومت بود. علاوه بر جوانان بیکار، کاسبان بازار، دانشجویان دانشگاه‌ها، زنان خانه‌دار، ... در این اعتراضات حضور فعال داشتند. در شامگاه روز چهارم، معترضان در شهر اسدآباد استان همدان یک ساختمان را به آتش کشیدند، که بر اساس ادعای برخی گزارش‌ها، سازه مورد نظر، پایگاه نیروهای شبه‌نظامی بسیج بوده است. تشکل‌ها و فعالان دانشجویی در دانشگاه‌های امیرکبیر، بهشتی و تهران با صدور بیانیه‌هایی جداگانه، از دانشجویان خواستند با تجمع و اعلام همبستگی، به موج اعتراض‌ها بپیوندند. اولین معترض کشته‌شده، جوان ۲۶ ساله‌ای به نام امیرحسام خدایاری‌فرد بود که در استان لرستان کشته شد. شرکت‌کنندگان در تجمعات و راهپیمایی‌ها شعارهایی را سر دادند که بازتاب‌دهندهٔ ترکیبی از مطالبات اقتصادی، اجتماعی و سیاسی بود. شعارهایی علیه رهبر جمهوری اسلامی مانند «مرگ بر خامنه‌ای» از رایج‌ترین شعارهای سیاسی در تجمعات بود. معترضان ویدئوهای بسیاری از نیروهای سرکوبگر که با توسل به زور در خیابان‌ها مردم را می‌زدند منتشر کرده‌اند. در مسیرهای منتهی به محل درگیری معترضان و سرکوب‌گران، بوق خودروها و وسایل نقلیه به نشانه اعتراض شهرهای ایران را در بر می‌گرفت. فاطمه مهاجرانی سخنگوی دولت با تأکید بر اینکه معترضان فرزندان ما هستند، اظهار کرد: با دستور رئیس‌جمهوری همه وزارتخانه‌ها و دستگاه‌ها متناسب با وظایف خود موظف شده‌اند برای گفت‌وگو و پیگیری مطالبات مردم اقدام کنند. دولت ایران در واکنش به ادامه اعتراضات گسترده سراسری، دسترسی به اینترنت را در بسیاری از نقاط کشور قطع یا به‌طور جدی محدود کرد. ده‌ها نفر در این اعتراضات کشته و هزارن نفر مجروح شدند. همچنین نیروهای امنیتی در شهرهای مختلف از جمله اسفراین، دهلران، ایذه، بَغ‌ملَک و کرمانشاه معترضانی را بازداشت کردند، از جمله زنان، جوانان و افرادی از اقوام مختلف. گزارش‌هایی نیز از بازداشت چند دانشجو در دانشگاه‌ها و مراکز آموزشی منتشر شده است، هرچند رسانه‌های رسمی تعداد دقیق و هویت همهٔ بازداشت‌شدگان را اعلام نکرده‌اند. از ۱۸ دی ۱۴۰۴، اینترنت در ایران به‌طور سراسری قطع شد و این قطعی تا ۷ بهمن ادامه داشت. حوالی ساعت ۸ شب روز پنجشنبه ۱۸ دی در پی فراخوان رضا پهلوی میلیون‌ها نفر در تمام شهرهای ایران وارد خیابان‌ها شدند و طبق اعلام نت بلاکس از ساعت ۷ شب به مرور اینترنت در سراسر کشور قطع شد. در روز یکشنبه ۲۱ دی ۱۴۰۴، اعتراض‌ها و واکنش‌هایی در چندین شهر ایران گزارش شد. در جریان مراسم خاکسپاری تعدادی از معترضانی که در روزهای گذشته کشته شده بودند، نیروهای امنیتی با گاز اشک‌آور و اسلحه پینت‌بال به خانواده‌ها و شرکت‌کنندگان حمله کردند و در این مراسم شعارهای ضدحکومتی سر داده شد. در بندرعباس، جمعیت قابل توجهی از معترضان به خیابان‌ها آمدند و در شیراز، کسبه دست به اعتصاب زدند تا همراهی خود با خیزش‌های مردمی را نشان دهند. در ۲۵ دی، قوهٔ قضاییه جمهوری اسلامی اعلام کرد برای عرفان سلطانی، معترض ۲۶ ساله بازداشت‌شده، حکم اعدام صادر نشده است. در ۲۶ دی، تجمع‌های اعتراضی در استرالیا (در شهرهایی از جمله ملبورن و کرایست‌چرچ) در حمایت از معترضان ایران برگزار شد. در روز یکشنبه ۲۸ دی، ایرانیان مقیم کشورهای مختلف، از جمله ایالات متحده، کانادا، آلمان و اتریش، در حمایت از مردم ایران، تجمع و راهپیمایی برگزار کردند و شعارهایی همچون «مرگ بر خامنه‌ای» و «جاوید شاه» سر دادند. در روزهای بعد، حکومت با خشونت سیاسی مراسم دفن کشته‌شدگان را سرکوب کرد و علاوه بر معترضانی که در خیابان بازداشت کرده بود عده‌ای دیگر از آن‌ها را در خانه‌هایشان دستگیر کرد و به بازداشتگاه برد. اگرچه تعداد دقیق کشته‌شده‌ها بر اثر شلیک گلوله و ضرب و شتم مشخص نیست اما منابع مختلف ارقامی بین حدود ۳٬۴۰۰ نفر تا بیش از ۳۳٬۰۰۰ نفر را اعلام کرده‌اند. بر اساس گزارش‌های منتشرشده از سوی برخی اعضای کادر درمان، در جریان اعتراضات فشارهای امنیتی بر مراکز درمانی افزایش یافته و در مواردی پرونده‌های پزشکی مجروحان و کشته‌شدگان دستکاری شده است تا علت مرگ‌ها تغییر داده شود. یک پزشک در تهران نیز گفته است که نیروهای امنیتی «برای کشتن شلیک می‌کردند» و یک امدادگر در تهران نیز گزارش داده که «شلیک مستقیم به سرِ جوان‌ها و حتی به قلب‌شان» انجام شده است. علاوه بر این، شهادت‌های متعددی نشان می‌دهد که نیروهای امنیتی ایران به بیمارستان‌ها یورش برده و معترضان بستری‌شده را بازداشت کرده‌اند و در مواردی نیز آنان را اعدام کرده‌اند. بر اساس گزارش‌ها بیش از ۴۰ هزار شهروند ایرانی در بازداشت به سر می‌برند که رقمی بی‌سابقه در ایران است. ==حمله فلسطین اشغالی و آمریکا به ایران (۱۴۰۵)== {{اصلی|تاریخ ایران/جمهوری اسلامی ایران/حمله آمریکا-اسرائیل به ایران}} == پانویس == {{پانویس}} [[رده:تاریخ ایران]] 1jmicui1bb0pn5bsqu64lsffxarxg3p 135985 135982 2026-10-22T11:52:33Z Fwldom 26269 /* حمله فلسطین اشغالی و آمریکا به ایران (۱۴۰۵) */ 135985 wikitext text/x-wiki {{تاریخ_ایران}} == حمله به مدرسه فیضیه == {{اصلی|تاریخ ایران/جمهوری اسلامی ایران/حمله به مدرسه فیضیه}} <div align="justify"> از اولین محرک‌های انقلاب ۵۷ به رهبری آیت الله خمینی می‌توان به مطرح شدن لایحه انجمن‌های ایالتی و ولایتی و نیز لوایح شش‌گانه و انقلاب سفید (شاه و ملت) توسط رژیم پهلوی اشاره نمود که در پی آن روحانیون و در رأس آنها آیت الله خمینی ساکت ننشستند، و نوروز سال ۴۲ را عزای عمومی اعلام کردند. رژیم پهلوی و عاملان حکومت پهلوی نیز ساکت نماندند و در تاریخ ۲ فروردین ۱۳۴۲ اقدام به سرکوب مدرسه فیضه قم کردند که در پی آن چند تن از طلبه‌ها کشته شدند. </div> == کاپیتولاسیون و تبعید روح‌الله خمینی == [[پرونده:Tehran Mosavvar - Issue 27 - Page 20 (crop 02).jpg|بندانگشتی|صحنه‌هایی از جامعه ایران در اوایل انقلاب، اجرای تنبیه توسط کمیته]] در ۲۵ دی ۱۳۴۲ برابر با ۱۵ ژانویه ۱۹۶۴ دولت علم قانون اجازه استفاده مستشاران آمریکایی در ایران از مصونیت‌ها و معافیت‌های قرارداد وین را که برای کارمندان اداری و فنی نوشته شده بود به مجلس سنا برد. در این میان اسدالله علم از پست خود کناره‌گیری کرد و حسنعلی منصور در فروردین ۱۳۴۴ نخست وزیر شد. روح‌الله خمینی جلسه‌ای با حضور علمای مذهبی قم تشکیل داد و پس از آن نمایندگانی را به شهرها برای اعتراض به این قانون فرستاد. در سخنرانی خمینی در چهارم آبان ۱۳۴۳ در قم، وی این قانون را احیای کاپیتولاسیون در ایران نامید. سخنرانی خمینی با این جملات آغاز شد: ... عزت ما پایکوب شد، عظمت ایران از بین رفت، عظمت ارتش ایران را پایکوب کردند. قانونی را به مجلس بردند که در آن ما را ملحق کردند به پیمان وین... که تمام مستشاران نظامی آمریکا با خانواده‌هایشان، با کارمندهای فنی‌شان با کارمندان اداری‌شان، با خدمه‌شان... از هر جنایتی که در ایران بکنند، مصون هستند. ملت ایران را از سگ‌های آمریکا پست‌تر کردند. چنان‌چه کسی سگ آمریکایی را زیر بگیرد از او مؤاخذه می‌کنند اگر شاه ایران یک سگ آمریکایی را زیر بگیرد مؤاخذه می‌کنند. چنان چه یک آشپز آمریکایی شاه ایران را زیر بگیرد، بزرگ‌ترین مقام را زیر بگیرد، هیچ‌کس حق تعرض ندارد. آقا من اعلام خطر می‌کنم، ای ارتش ایران من اعلام خطر می‌کنم، ای سیاسیون ایران من اعلام خطر می‌کنم... والله گناهکار است کسی که فریاد نکند. ای سران اسلام به داد اسلام برسید. ای علمای نجف به داد اسلام برسید. ای علمای قم به داد اسلام برسید... پس از این سخنرانی خمینی در تاریخ ۱۳ آبان ۱۳۴۳ دستگیر و با پا درمیانی رییس ساواک وقت متعاقبا به ترکیه تبعید شد. ==انقلاب ضد پهلوی== <div align="justify"> «انقلاب ۱۳۵۷ ایران» که به آن «انقلاب اسلامی» نیز گفته می‌شود، قیامی بود به رهبری روح‌الله خمینی و با شرکت اکثریت مردم، احزاب و روشنفکران ایران، که نظام پادشاهی این کشور را سرنگون، و پیش‌زمینهٔ روی کار آمدن نظام جمهوری اسلامی در ایران را فراهم کرد. انقلاب در ۲۲ بهمن سال ۱۳۵۷ به پیروزی رسید و در ادامه آن نظام جمهوری اسلامی ایران به رهبری سید روح‌الله خمینی شکل گرفت. </div> ==کودتای نوژه (۱۳۵۹)== در ۱۸ تیرماه ۱۳۵۹ این کودتا که مرکز فرماندهی آن در همدان بود با هدف حملهٔ هوایی به منزل روح‌الله خمینی در حسینیهٔ جماران و کشتن او و سپس حمله به برج مراقبت فرودگاه مهرآباد طراحی شده بود. این کودتا که به فرماندهی سعید مهدیان (یک فرماندهِ پیشین نیروی هوایی ایران) قرار بود انجام شود لو رفت و عوامل آن دستگیر و مجازات شدند. == جنگ ایران و عراق (۱۳۵۹) == به دنبال تثبیت انقلاب و پاکسازی ارتش ایران از طرفداران محمدرضا پهلوی و همچنین فرار برخی از ایرانی‌ها (مانند شاپور بختیار) به عراق و دادن مشاوره به صدام حسین، روابط بین دو کشور ایران و عراق تیره شد. از طرفی صدام حسین عرب‌های خوزستانی را تحریک به شورش و استقلال می‌کرد و از طرفی خمینی شیعیان عراقی را تحریک به قیام علیه حکومت صدام حسین می‌کرد. در نهایت با استمرار دعوای قدرت بین بنی صدر و مجاهدین خلق از یکسو و خمینی و حزب جمهوری اسلامی از سوی دیگر، صدام حسین جنگ با ایران را با پاره کردن قرارداد الجزایر آغاز کرد. گر چه در ۳ خرداد ۱۳۶۱ شمسی، ایرانی‌ها توانستند نیروهای عراقی را به مرز پس برانند، ولی قدرت‌طلبی جمهوری اسلامی ایران باعث شد جنگ را ادامه دهند و از مذاکره سیاسی به منظور آتش‌بس سریع، خودداری کنند. آخوندها که نیاز به سرکوب گسترده مخالفان داخلی داشتند، جنگ را نعمت الهی دانستند و آن را تا سال ۱۳۶۷ ادامه دادند. == بحران‌های ایران پس از انقلاب ۱۳۵۷ == [[پرونده:Teheran Metro women only.jpg|250px|بندانگشتی|چپ|تفکیک جنسیتی در متروی تهران، ۱۳۹۶ هجری خورشیدی]] یکی از ویژگی‌هایی که منتقدان انقلاب و جمهوری اسلامی به آن اشاره کرده‌اند، گسترش نوعی مذهبی‌گری و تظاهر مذهبی در بخش‌هایی از جامعه و ساختار حکومتی پس از انقلاب است. از دیدگاه این منتقدان، هنگامی که پایگاه اجتماعی و سیاسی افراد تا حد زیادی با میزان نزدیکی آنان به جریان‌های مذهبی و انقلابی ارتباط پیدا کرد، زمینه برای شکل‌گیری رفتارهایی مانند ریا، تظاهر و استفاده ابزاری از مفاهیم مذهبی برای دستیابی به موقعیت اجتماعی و سیاسی فراهم شد. آنان معتقدند که چنین شرایطی به گسترش بی‌اعتمادی و تضعیف برخی ارزش‌های اخلاقی، از جمله صداقت، در بخش‌هایی از جامعه انجامید. * مثل قوانین صلاحیت برای کاندیدا شدن در مجلس یا ریاست جمهوری یا عضویت در سازمان های دولتی همچنین، منتقدان جمهوری اسلامی شکل‌گیری شبکه‌های غیررسمی قدرت و دسترسی به رانت را از پیامدهای این وضعیت می‌دانند. به اعتقاد آنان، برخی افراد با نزدیک شدن به مسئولان و افراد بانفوذ، یا از طریق ارتباط با مساجد، محافل مذهبی و نهادهایی مانند بسیج، به اطلاعات، منابع و فرصت‌هایی دسترسی پیدا کردند که برای سایر افراد به همان اندازه در دسترس نبود. این روابط در برخی موارد به دستیابی به مناصب اداری و سیاسی و بهره‌مندی از امتیازات اقتصادی منجر شد. این پدیده در سطوح مختلف اجتماعی، از مناطق روستایی تا شهرهای بزرگ، مشاهده شده و در ادبیات سیاسی و اجتماعی ایران با مفاهیمی مانند «رانت» و «خودی‌گرایی» مورد بحث قرار گرفته است. از دیدگاه برخی منتقدان، شکل‌گیری چنین شبکه‌هایی به پیدایش گروه‌هایی انجامید که از امتیازات سیاسی و اقتصادی بیشتری برخوردار بودند. این امر، به‌ویژه در مواردی که افراد بر اساس میزان نزدیکی سیاسی و انقلابی خود به ساختار قدرت از فرصت‌های بیشتری برخوردار می‌شدند، به شکل‌گیری احساس نابرابری در میان بخشی از جامعه انجامید. در نتیجه، در کنار طبقات اقتصادی موجود پیش از انقلاب، گروه‌هایی نیز پدید آمدند که موقعیت اجتماعی و اقتصادی آنان تا حدی تحت تأثیر ارتباط با ساختار سیاسی جدید قرار داشت. این وضعیت در ادامه به یکی از زمینه‌های انتقاد از جمهوری اسلامی تبدیل شد. برخی منتقدان معتقدند فاصله میان شعارهای اولیه انقلاب، به‌ویژه درباره عدالت، مبارزه با فساد و برابری، و عملکرد برخی مسئولان پس از انقلاب، موجب کاهش اعتماد بخشی از جامعه به رهبران و نهادهای حکومتی شد. در میان نسل‌های جوان‌تر نیز این پرسش شکل گرفت که آیا اهداف اعلام‌شده انقلاب با عملکرد حکومت در دهه‌های بعد مطابقت داشته است یا خیر. برخی از منتقدان حتی استفاده گسترده از مفاهیم اسلامی در سیاست را ابزاری برای جلب حمایت مذهبی جامعه و تثبیت قدرت سیاسی دانسته‌اند؛ دیدگاهی که البته از سوی حامیان جمهوری اسلامی رد می‌شود. از دیگر موضوعات مورد انتقاد، حذف یا محدود شدن تدریجی بسیاری از رقبای سیاسی پس از انقلاب و اختلاف میان برخی عملکردهای حکومت با برداشت‌هایی از قانون اساسی جمهوری اسلامی است. منتقدان، به‌ویژه درباره میزان پاسخگویی نهاد رهبری، عملکرد نهادهای نظارتی و نحوه برخورد با فسادهای اقتصادی، انتقاداتی را مطرح کرده‌اند. به باور آنان، عدم برخورد مؤثر با برخی پرونده‌های بزرگ فساد مالی، در کنار انتشار گسترده اطلاعات از طریق رسانه‌ها و فناوری‌های ارتباطی، موجب افزایش بدبینی بخشی از مردم نسبت به مسئولان شده است. یکی از پیامدهایی که منتقدان برای این وضعیت برشمرده‌اند، کاهش وابستگی بخشی از جامعه به هویت دینی و افزایش توجه به هویت ملی و ایرانی است. در این دیدگاه، شکاف میان بخشی از جامعه و جریان‌های سیاسی و مذهبی نزدیک به حکومت در طول زمان افزایش یافته و میان نسل‌های مختلف انقلاب نیز اختلاف نظرهایی پدید آمده است. اعتراضات سال‌های ۱۳۸۸ و ۱۳۹۶ را می‌توان از جمله مقاطعی دانست که بخشی از این اختلافات و نارضایتی‌ها به شکل علنی و گسترده در جامعه نمایان شد. از دیگر پیامدهای اجتماعی مورد بحث پس از انقلاب، گسترش سیاست‌های تفکیک جنسیتی در برخی عرصه‌های اجتماعی و تغییر الگوهای ازدواج و تشکیل خانواده است. منتقدان، بخشی از این تغییرات را با سیاست‌های فرهنگی و اجتماعی جمهوری اسلامی مرتبط می‌دانند؛ هرچند عواملی مانند شرایط اقتصادی، تغییرات جمعیتی و دگرگونی سبک زندگی نیز در تغییر الگوی ازدواج نقش داشته‌اند. در حوزه سیاست خارجی نیز جمهوری اسلامی با برخی کشورهای منطقه دچار تنش‌های پایدار شد. حمایت مالی، سیاسی و نظامی از برخی گروه‌های شبه‌نظامی و بازیگران غیردولتی در منطقه، که حکومت ایران آن را در چارچوب مقابله با نفوذ آمریکا و اسرائیل و حمایت از متحدان منطقه‌ای خود توجیه می‌کند، از دیگر ویژگی‌های سیاست خارجی جمهوری اسلامی بوده است. منتقدان این سیاست، آن را موجب افزایش تنش‌های منطقه‌ای و صرف منابع قابل توجه کشور در خارج از مرزها می‌دانند. همچنین گسترش روابط ایران با گروه‌های شیعه در کشورهای منطقه، در ادبیات سیاسی با عنوان «هلال شیعی» توصیف شده است؛ اصطلاحی که از سوی برخی تحلیلگران برای اشاره به افزایش نفوذ ایران در مناطق عمدتاً شیعه‌نشین یا دارای جمعیت شیعه در خاورمیانه به کار رفته است. ===بحران جنسی=== [[پرونده:Iranian Girl's presence in the 22 Bahman 2017 rally by Tasnimnew.com01.jpg|بندانگشتی|چپ|حضور دختران جداشده از پسران (با تفکیک جنسی) در راهپیمایی]] پس از انقلاب ۱۳۵۷ ایران تفکیک بین زنان و مردان در فضاهای عمومی، پررنگ‌تر شد. امروزه در بعضی از مکان‌ها مانند مدارس بین دانش‌آموزان جدایی جنسی وجود دارد اما در بعضی از مکان‌ها مثل دانشگاه‌ها جدایی جنسی وجود ندارد. با ظهور رژیم جمهوری اسلامی جداسازی جنسی در مکان‌های عمومی مثل سواحل و استخرهای شنا در قانون تصریح و تکلیف شده‌است، برای زنان در اتوبوس و مترو قسمت‌های جداگانه‌ای قرار داده شده‌است و به مردان اجازه نمی‌دهند وارد سمت زنانه بشوند. در مترو این اقدام مرد، ایجاد مزاحمت برای بانوان تلقی می‌شود و جرم است. بر اساس قوانین، بخش‌های جداگانه‌ای در جلسات سیاسی، کنفرانس‌ها، مراسم ازدواج و تشییع جنازه باید برای زنان و مردان در نظر گرفته شود. در ادارات و سازمان‌های رژیم جمهوری اسلامی تفکیک جنسی ممکن است در بین کارکنان و دوایر داخلی یک سازمان صورت گیرد، مانند بخش زنان و زایمان یک بیمارستان، یا ممکن است که سازمان به صورت تک جنسی تشکیل شود و به وظایف خاص خود در سطح جامعه بپردازد مانند سرای سالمندان بانوان یا آقایان و کتابخانه‌های تک جنسی پسرانه و دخترانه. کنسرت‌ها و جشن‌های بسیاری به دلیل اختلاط دو جنس توسط عوامل دولتی بسته شدند و با گردانندگان آن‌ها برخورد شد. یکی از فضاهای شهری تک جنسی‌ای که پس از انقلاب ۱۳۵۷ ساخته شده‌اند پارک‌های بانوان هستند: فضایی زنانه به منظور خلق فضاهای امن و دور از دسترس مردان. پارک‌های بانوان در بسیاری از شهرهای ایران ایجاد شده‌است که به مردان اجازه ورود داده نمی‌شود مثل بوستان بهشت مادران در تهران و پارک بانوان صدف اصفهان. از اوایل دهه هشتاد بحران جنسی در جامعه ایران آغاز شد و به مهمترین آسیب اجتماعی در ایران مبدل شد. از آنجایی که اگر راه درستی برای تخلیه تحریکات جوانی در یک جامعه وجود نداشته باشد، قاعدتاً مسیرهای دیگری باز می‌شود و تحریکات اجتماعی در سطح بالایی باقی نمی‌ماند، بحران جنسی در ایران شکل گرفت. از مصادیق بحران جنسی در این سال‌ها می‌توان به دگرباشی جنسی، انحرافات جنسی، عدم ارضاء جنسی افراد در بستر خانواده، تمایل به رابطه جنسی انتزاعی و فانتزی تحتِ تأثیر محیط سایبری و اینترنتی و... اشاره کرد. تحول عظیمی در رابطه دختر و پسر در جامعه ایران مشاهده شده و مطالعات نشان می‌دهد این الگو به شدت دگرگون شده است. یکی از پیامدهای این بحران در ناسازگاری آن با فرهنگ جامعه ایرانی دیده می‌شود. از دیگر پیامدهای این بحران می‌توان به رژیم‌های غذایی که در جهت مسائل جنسی گرفته می‌شود، کوتاه‌شدن عمر زندگی زناشویی، تنوع جراحی‌های پزشکی، تمایل به برقراری شکل‌های مختلف رابطه جنسی و... اشاره کرد. پیامدهای این بحران به طور کلی هم بخش زناشویی و هم بخش‌های دیگر مانند دوران بلوغ افراد را در ایران درگیر کرد.<ref>https://ana.press/fa/news/45/29627/راه-گذار-از-بحران-جنسی-در-ایران-چیست</ref><ref>https://www.isna.ir/news/97021709251/جامعه-دچار-بحران-جنسی-شده-است</ref><ref>http://www.ghasednews.com/بخش-بحران-یا-انقلاب-جنسی-62/2251-هشدار-یک-مردم-شناس-درباره-وقوع-انقلاب-جنسی</ref> در حالیکه مستندها و کتاب‌های بسیاری همچون قیام پرشور: انقلاب جنسی در ایران از پردیس مهدوی استاد جامعه‌شناسی منتشر شده است بعضی همچون امیر مهدی کلیدری محقق مسائل اجتماعی ادعا کرده‌اند کودتای جنسی در ایران رخ داده است نه انقلاب جنسی.<ref>http://www.ghasednews.com/بخش-بحران-یا-انقلاب-جنسی-62/7183-کودتای-جنسی-یا-انقلاب-جنسی</ref> دههٔ ۱۳۹۰ با گسترش و کاهش سن روسپی‌گری در ایران همراه شد و پژوهش دانشگاه شهید بهشتی نشان داد که آمار روسپیگری میان زنان متأهل این کشور، بیشتر از مجردها بوده‌است و ۱۱ درصد روسپیان پایتخت ایران، با آگاهی همسرانشان دست به روسپی‌گری می‌زده‌اند. تن‌فروشی آنلاین چه از راه وبگاه‌هایی که زنان را برای صیغه (معمولاً کوتاه‌مدت و ساعتی) فهرست می‌کنند چه در شبکه‌های اجتماعی همانند اینستاگرام و تلگرام، در دههٔ ۱۳۹۰ گسترش بالایی یافت. در این دوران، در پوشش پیشه‌هایی چون ماساژوری، تن‌فروشی انجام گرفته‌است. === پارانویای جمهوری اسلامی === در پارانویای حکومت اسلامی، آمریکا، اسرائیل، فراماسون ها و بهایی ها جایگاه ویژه ای دارند. آخوندها که خود را وارث اسلام ناب حقیقی می دانند، دنیا را متهم می کنند که در برابر آنها قد علم کرده اند. آنها بهایی ها را فرقه ضاله‌ای می‌شمارند که در حال جاسوسی برای خارجی ها (اسرائیلی ها و آمریکایی ها) هستند و یهودی های ایرانی هم گاهاً مورد سوظن آخوندها قرار می گیرند، چرا که در مظان اتهام همدستی با همتایان اسرائیلی خود قرار دارند. آمریکا به خاطر اینکه تحت نفوذ یهودیان آمریکایی (که متحدان همیشگی اسرائیلی ها هستند) به عنوان شیطان بزرگ، حامی همیشگی اسرائیلی ها در پیمان های نظامی و وتوهای سازمان ملل متحد قلمداد می‌شوند و هدف نظام مقدس جمهوری اسلامی، نابودی اسرائیل، و برقرار سازی کشور مستقل فلسطین است. پارانویای آخوندها بر علیه بهایی ها چند دلیل دارد. اول اینکه بابی گری و بهائیت، نخستین دین رسمی پس از اسلام است که اعلام وجود کرده است. با وجود اینکه محمد در قرآن به عنوان آخرین پیامبر نامیده شده، بهائیان به پیامبر پس از محمد از جمله بهاالله اعتقاد دارند. دومین مورد بستن پرونده امام زمان در دین بهائیت است و بهائی ها اعتقاد دارند که امام زمانشان ظهور کرده و دیگر نیازی به انتظار برای امام زمان نیست. سومین مسئله، بستن پرونده آخوندگی گری در بهائیت است. بدین ترتیب که بهایی ها کسی را واسطه مذهبی میان خودشان و خدا قرار نمی دهند و هر کس موظف است تا شخصاً مسائل دینی-مذهبی خودش را با تحقیق و تفحص حل کند. از جمله پارانویای جمهوری اسلامی، می‌توان به باور به وارد شدن یهودیان به مذهب اسلام و تحریف و فرقه‌سازی این مذهب اشاره کرد. این اصطلاح را مسلمانان به اسم '''اسرائیلیات''' نامیده‌اند. آنها می‌پندارند که یهودیان قادر هستند با برنامه‌ریزی از قبل، به طور ظاهری مسلمان شده، در حالی که باطناً به آئین یهود اعتقاد دارند و دروغ‌هایی را به پیامبران و امامان مسلمانان وارد کنند و باعث شوند تا مردم مسلمان از اعتقاداتشان منحرف شوند. این اعتقاد البته ریشه در قرآن هم داشته است. در آنجایی که قرآن می‌گوید «هر آن دشمنترین انسان‌ها نسبت به اسلام را در میان مشرکین و یهودیان بینی»، باعث شده تا مسلمانان تمام مشکلات دنیوی و کج‌روی های فرقه‌های تشکیل شده از اسلام (که فرقه ظاله نامیده می‌شود) را به اسم یهودی‌ها تمام می‌کنند. === شکل‌گیری تقابل جمهوری اسلامی ایران و اسرائیل === تقابل جمهوری اسلامی ایران و اسرائیل یکی از مؤلفه‌های مهم سیاست خارجی جمهوری اسلامی از نخستین سال‌های پس از انقلاب ۱۳۵۷ بود. این تقابل تنها به اختلافات مذهبی محدود نبود و مجموعه‌ای از عوامل ایدئولوژیک، سیاسی و منطقه‌ای در شکل‌گیری آن نقش داشتند. رهبران جمهوری اسلامی، مسئله فلسطین و مخالفت با اسرائیل را بخشی از سیاست خارجی جدید ایران می‌دانستند و در مقابل، اسرائیل نیز جمهوری اسلامی را به‌تدریج به عنوان یکی از تهدیدهای اصلی امنیتی خود در منطقه در نظر گرفت. در ادبیات رسمی جمهوری اسلامی، مخالفت با اسرائیل تا حدی با برداشت‌هایی از آیات قرآن درباره مقابله با کسانی که مسلمانان را از سرزمین و خانه‌هایشان بیرون رانده‌اند پیوند داده شد. با این حال، ریشه‌های سیاست جمهوری اسلامی در قبال اسرائیل را نمی‌توان صرفاً به یک برداشت قرآنی نسبت داد؛ مواضع ضداسرائیلی در میان برخی جریان‌های سیاسی و مذهبی ایران پیش از انقلاب نیز وجود داشت و پس از انقلاب با ایدئولوژی جدید حکومت و تحولات منطقه‌ای درهم آمیخت. یکی از نخستین اقدامات حکومت جدید در این زمینه، قطع روابط رسمی ایران و اسرائیل بود. پس از انقلاب، ساختمان نمایندگی اسرائیل در تهران در اختیار سازمان آزادی‌بخش فلسطین (PLO) قرار گرفت و در سال ۱۳۵۸ به عنوان نمایندگی فلسطین مورد استفاده قرار گرفت. یاسر عرفات، رهبر سازمان آزادی‌بخش فلسطین، نیز در همان سال به تهران سفر کرد. این اقدامات نشان‌دهنده تغییر اساسی سیاست خارجی ایران در قبال مسئله فلسطین و اسرائیل بود. در سال‌های نخست جمهوری اسلامی، سیاست منطقه‌ای ایران تحت تأثیر جنگ ایران و عراق نیز قرار داشت. عراق در شهریور ۱۳۵۹ به ایران حمله کرد و جنگ تا سال ۱۳۶۷ ادامه یافت. در همین دوره، در خرداد ۱۳۶۱، نیروهای ایرانی عملیات بیت‌المقدس را به پایان رساندند و خرمشهر را بازپس گرفتند. اندکی بعد، در ۶ ژوئن ۱۹۸۲، اسرائیل عملیات نظامی گسترده‌ای را در لبنان آغاز کرد. هدف اعلام‌شده اسرائیل، که در اسناد سازمان ملل نیز ثبت شده، دور کردن نیروهای فلسطینی و حملات آنان از مرزهای شمالی اسرائیل بود؛ نیروهای اسرائیلی در جریان این عملیات وارد بخش‌های وسیعی از لبنان شدند و تا اطراف بیروت پیشروی کردند. تهاجم اسرائیل به لبنان، توجه حکومت ایران را که درگیر جنگ با عراق بود، به جبهه لبنان نیز جلب کرد. در میان برخی نیروهای سیاسی و نظامی جمهوری اسلامی، ایده اعزام نیرو برای مقابله مستقیم با اسرائیل مطرح شد. با این حال، جمهوری اسلامی در سال ۱۳۶۱ تصمیم نگرفت یک جنگ مستقیم گسترده با اسرائیل آغاز کند و جنگ با عراق همچنان اولویت اصلی نظامی کشور باقی ماند. در ادبیات سیاسی جمهوری اسلامی، جمله «راه قدس از کربلا می‌گذرد» بعدها برای توصیف این اولویت مورد استفاده گسترده قرار گرفت؛ یعنی حل مسئله جنگ ایران و عراق و رسیدن به پیروزی در آن، مقدم بر ورود مستقیم ایران به جنگ با اسرائیل تلقی می‌شد. در عین حال، ایران در لبنان حضور نظامی و سازمانی پیدا کرد. سپاه پاسداران نیروهایی را به سوریه و لبنان اعزام کرد و بخشی از نیروهای شیعه لبنانی تحت آموزش و حمایت ایران قرار گرفتند. این نیروها در شکل‌گیری هسته اولیه حزب‌الله لبنان نقش داشتند. حزب‌الله در اوایل دهه ۱۹۸۰ در شرایطی شکل گرفت که لبنان درگیر جنگ داخلی و اشغال بخش‌هایی از خاک خود توسط اسرائیل بود. گروه‌های مختلف شیعه لبنان، از جمله افرادی که پیش‌تر با جنبش امل ارتباط داشتند، در روند شکل‌گیری این سازمان مشارکت کردند. بنابراین، حزب‌الله را نمی‌توان صرفاً به عنوان سازمانی که مستقیماً توسط ایران «ساخته شد» توصیف کرد؛ بلکه شکل‌گیری آن حاصل تعامل میان نیروهای شیعه لبنانی، شرایط داخلی لبنان، حضور اسرائیل و حمایت مالی، آموزشی و سازمانی ایران بود. سپاه پاسداران در این روند نقش مهمی ایفا کرد. نیروهای ایرانی در دره بقاع لبنان مستقر شدند و به آموزش و سازمان‌دهی نیروهای شیعه پرداختند. این ارتباط در سال‌های بعد به یکی از مهم‌ترین پایه‌های نفوذ منطقه‌ای ایران تبدیل شد. حزب‌الله در دهه ۱۹۸۰ به انجام عملیات مسلحانه علیه نیروهای اسرائیلی و همچنین نیروهای خارجی حاضر در لبنان پرداخت. این سازمان در سال ۱۹۸۵ نخستین بیانیه سیاسی مهم خود را منتشر کرد و در آن بر وفاداری خود به رهبر جمهوری اسلامی ایران و مخالفت با حضور اسرائیل و قدرت‌های غربی در لبنان تأکید کرد. در ادامه، فعالیت نظامی حزب‌الله یکی از عوامل مؤثر در افزایش هزینه حضور اسرائیل در جنوب لبنان شد. اسرائیل در سال ۲۰۰۰ نیروهای خود را از بیشتر مناطق اشغالی جنوب لبنان خارج کرد؛ حزب‌الله این خروج را نتیجه مقاومت خود دانست، در حالی که درباره عوامل مؤثر بر تصمیم اسرائیل، دیدگاه‌های متفاوتی وجود دارد. در همین دوره، یکی از رویدادهای مهم و همچنان مورد اختلاف، ناپدید شدن چهار ایرانی در لبنان بود. در تیر ۱۳۶۱، احمد متوسلیان، وابسته نظامی ایران، محسن موسوی، کاردار سفارت ایران در بیروت، تقی رستگارمقدم و کاظم اخوان، خبرنگار، در نزدیکی ایست بازرسی برباره در شمال لبنان متوقف و ناپدید شدند. درباره سرنوشت آنان روایت‌های متفاوتی وجود دارد. ایران طی سال‌های بعد اسرائیل را نیز در این ماجرا مسئول دانست، در حالی که گزارش‌های دیگر، نیروهای مسلح لبنانی را عامل ربایش معرفی کرده‌اند. سرنوشت نهایی این چهار نفر هیچ‌گاه به شکل قطعی روشن نشد و به همین دلیل، نسبت دادن مسئولیت قطعی این حادثه به یک طرف، از نظر تاریخی نیازمند احتیاط است. در نتیجه، رابطه ایران و اسرائیل در دهه ۱۳۶۰ به تدریج از مخالفت سیاسی و ایدئولوژیک به نوعی تقابل منطقه‌ای تبدیل شد. ایران از گروه‌های مسلحی مانند حزب‌الله حمایت می‌کرد و اسرائیل نیز فعالیت این گروه‌ها و گسترش نفوذ ایران در لبنان را تهدیدی علیه امنیت خود می‌دانست. به همین دلیل، لبنان به یکی از نخستین عرصه‌های مهم رویارویی غیرمستقیم ایران و اسرائیل تبدیل شد. با این حال، اصطلاح «اولین جنگ نیابتی ایران و اسرائیل» بیشتر یک توصیف تحلیلی است تا عنوانی رسمی برای یک جنگ مشخص؛ زیرا رابطه دو کشور و استفاده از نیروهای همسو در منطقه، به تدریج و طی چند مرحله شکل گرفت و حزب‌الله نیز سازمانی لبنانی با ساختار و تصمیم‌گیری مستقل، هرچند با حمایت گسترده ایران، بود. === تقابل ایران و ایالات متحده و ارتباط آن با مسئله اسرائیل === تقابل جمهوری اسلامی با اسرائیل از همان ابتدا با رابطه ایران و ایالات متحده نیز ارتباط پیدا کرد. حکومت پهلوی روابط نزدیکی با ایالات متحده داشت و پس از انقلاب، بخش قابل توجهی از نیروهای سیاسی انقلابی، آمریکا را حامی اصلی حکومت پیشین و یکی از قدرت‌های پشتیبان اسرائیل در منطقه می‌دانستند. علاوه بر جریان‌های اسلام‌گرا، گروه‌های چپ و برخی نیروهای ملی‌گرا نیز در سال‌های پیش و پس از انقلاب مواضع ضدآمریکایی داشتند. یکی از عوامل تشدیدکننده این تنش، ورود محمدرضا شاه پهلوی به ایالات متحده در مهر ۱۳۵۸ برای دریافت درمان پزشکی بود. در ایران این اقدام با نگرانی از احتمال تکرار رویدادهایی مانند کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ و بازگشت شاه به قدرت همراه شد. در چنین فضایی، گروهی از دانشجویان اسلام‌گرا که خود را «دانشجویان پیرو خط امام» می‌نامیدند، در ۱۳ آبان ۱۳۵۸ سفارت ایالات متحده در تهران را اشغال کردند و کارکنان آن را به گروگان گرفتند. اسناد تاریخی ایالات متحده نیز نشان می‌دهند که بیش از ۵۰ آمریکایی در این بحران به گروگان گرفته شدند و این وضعیت ۴۴۴ روز ادامه پیدا کرد. اشغال سفارت ابتدا از سوی دولت موقت بازرگان با مخالفت روبه‌رو شد و در ادامه، حمایت آیت‌الله خمینی از اقدام دانشجویان موجب شد اشغال سفارت به یک بحران طولانی‌مدت در روابط دو کشور تبدیل شود. مهدی بازرگان و دولت موقت پس از آن استعفا کردند. از سوی دیگر، دولت آمریکا در ۱۴ نوامبر ۱۹۷۹ دارایی‌های دولت ایران و بانک مرکزی ایران در ایالات متحده را مسدود کرد. این اقدام بخشی از مجموعه اقدامات اقتصادی و سیاسی آمریکا در واکنش به بحران گروگان‌گیری بود. مقام‌های جمهوری اسلامی و دانشجویان اشغال‌کننده سفارت، اقدام خود را با مجموعه‌ای از عوامل توجیه می‌کردند؛ از جمله سابقه حمایت آمریکا از حکومت پهلوی، روابط واشنگتن با اسرائیل، پذیرش شاه در آمریکا و نگرانی از دخالت احتمالی ایالات متحده در تحولات داخلی ایران. در مقابل، دولت آمریکا اشغال سفارت و گروگان‌گیری دیپلمات‌ها را نقض حقوق دیپلماتیک و تعهدات بین‌المللی می‌دانست. بنابراین، برای بررسی تاریخی این رویداد، بهتر است انگیزه‌ها و استدلال‌های هر دو طرف از یکدیگر تفکیک شوند و توجیهات سیاسی یک طرف به عنوان واقعیت قطعی تاریخی ارائه نشوند. بحران گروگان‌گیری در نهایت به یکی از نقاط عطف روابط ایران و آمریکا تبدیل شد و روابط دیپلماتیک دو کشور را برای دهه‌های بعد دگرگون کرد. در همین چارچوب، مخالفت جمهوری اسلامی با اسرائیل نیز به تدریج با تقابل گسترده‌تر آن با ایالات متحده و سیاست‌های آمریکا در خاورمیانه پیوند خورد. از دهه ۱۳۶۰ به بعد، این سه موضوع ــ حمایت ایران از گروه‌های فلسطینی و لبنانی، مخالفت با اسرائیل و تقابل با آمریکا ــ به عناصر مرتبط اما متمایز سیاست خارجی جمهوری اسلامی تبدیل شدند. ===بحران اقتصادی=== وقوع انقلاب در سال ۱۳۵۷، پایان ارز تک نرخی و آغاز دوره‌ای از جهش‌های پیاپی ارزی در ایران بود که باعث شد نرخ دلار آمریکا تا سال ۱۴۰۰ به بیش از چهار هزار برابر برسد. نرخ غیررسمی ارز که در پایان سال ۸۹ به ۱۰۳۳۷ ریال رسیده بود، از ماه‌های آغازین سال ۱۳۹۰ وارد یک جهش شد. افزایش مداوم نرخ ارز در ایران پس از انقلاب ۱۳۵۷ ایران آغاز شد و در دوران ریاست جمهوری محمود احمدی‌نژاد و پس از هدفمندسازی یارانه‌ها در ایران بین سال‌های ۱۳۹۰ تا ۱۳۹۲ شتاب گرفت. در ۱۰ مهرماه ۱۳۹۹ قیمت دلار به ۳۰ هزار تومان رسید و قیمت سکه تمام بهار آزادی از مرز ۱۵ میلیون و ۲۰۰ هزار تومان گذشت. نرخ دلار آمریکا که در اوایل سال ۱۴۰۳ حدود ۶۰ هزار تومان بود، در پی حملهٔ موشکی و پهپادی ایران به اسرائیل، در روز ۲۶ فروردین ۱۴۰۳ از ۷۰ هزار تومان عبور کرد. افزایش نرخ ارز تداوم پیدا کرد و در بهمن ۱۴۰۳ نرخ دلار آمریکا در بازار آزاد ایران از ۹۰ هزار تومان عبور کرد. عبدالناصر همتی وزیر اقتصاد دولت پزشکیان بلافاصله پس از تصدی منصب وزارت اقتصاد به حمایت از یکسان‌سازی نرخ ارز و حذف سامانه نیما پرداخت و مدعی شد که این سیاست باعث کاهش قیمت ارز آزاد خواهد شد اما بر خلاف ادعای وی قیمت ارز به شدت افزایش یافت که حتی به انتقاد رسانه‌های اصلاح طلب و شروع فرایند استیضاح وی انجامید. به این ترتیب عبدالناصر همتی از وزارت اقتصاد برکنار شد. در ۱۸ اردیبهشت ۱۳۹۹، مرکز آمار ایران، نرخ تورم گروه عمده خوراکی‌ها، آشامیدنی‌ها و دخانیات در سال ۱۳۹۸ را ۴۲٫۶ درصد اعلام کرد. در شهریور ۱۳۹۹، آمارهای جدید شرکای اصلی تجاری ایران نشان از افت چشمگیر صادرات ایران به این کشورها داشت و در کل صادرات آن‌ها به ایران نیز کاهش یافته‌بود. این آمار افت کل صادرات ایران به ۱۴۰ میلیون دلار در هفت‌ماهه ۲۰۲۰ را نشان می‌داد که علاوه بر قطع صادرات نفت، فروش کالاهای غیرنفتی ایران به هند نیز به شدت سقوط کرده‌بود. همچنین صادرات ایران به کره جنوبی از ۲٫۱ میلیارد دلار به زیر هفت میلیون دلار سقوط کرد و وارداتش از ۲۸۲ میلیون دلار به ۱۰۵ میلیون دلار کاهش یافت. بدین ترتیب صادرات ایران به کره جنوبی تقریباً قطع شد. در حین بحران اقتصادی گوشت قرمز دچار کمبود و افزایش بهای چند برابری شد که از میانه سال ۱۳۹۷ شروع و در ماه‌های پایانی پائیز اوج گرفت. بحران گوشت به یکی دیگر از چالش‌های بزرگ دوران دوم دولت حسن روحانی تبدیل شد. بعد از تشدید بحران اقتصادی در ۱۳۹۸، وبسایت تابناک در ۹ تیر ۱۳۹۸ در این زمینه نوشت که افزایش قیمت مسکن عملاً خرید خانه را برای خیلی از مردم دشوار کرده‌است و به همین علت، تعداد معاملات مسکن در تهران در مقایسه با خرداد سال ۱۳۹۷ حدود ۶۰ درصد کاهش داشته‌است. تابناک با اشاره به افزایش قیمت مسکن در ۱۵ ماه گذشته (از تیر ۹۸) افزود که هر ماه، مردم برای خرید و حتی اجاره یک سرپناه برای زندگی خود، «ناامیدتر از ماه قبل می‌شوند». این گزارش حاکیست که در برخی شهرها مانند کرمان، به دلیل افزایش اجاره بها و قیمت مسکن، «مردم کانکس‌ها را به عنوان سرپناهی برای خود انتخاب کرده‌اند». با بالا گرفتن وضعیت ناپایدار اقتصادی و تعطیلی بسیاری از کارخانه‌جات و صنایع تولیدی کشور به دلیل کمبود مواد اولیه و عدم اختصاص ارز وارداتی از طرف دولت و همچنین احتکار کالاهای ضروری از طرف افراد سودجو که به منجر به کم شدن این کالاها در بازار شده‌بود، در سال ۱۳۹۷ قیمت برخی از کالاهای اساسی و ارزاق عمومی مردم رشد چند برابری پیدا کرد و برخی از گزارش‌ها حاکی از آن بود که مردم برای خرید این کالاها به فروشگاه‌های بزرگ و زنجیره‌ای هجوم آورده‌اند و قفسه‌ها را خالی کرده‌اند. قیمت انواع خودرو نیز در بازار ایران به شدت افزایش یافت. بر اساس آمار رسمی، تعداد بیکاران ایران بین سه تا سه و نیم میلیون نفر است اما کارشناسان، آمار بیکاران را بیشتر از چهار میلیون نفر برآورد می‌کنند. هر ساله، دست کم حدود هشتصد هزار نفر، وارد بازار کار ایران می‌شوند و ایران توان کافی برای پاسخگویی به این حجم از متقاضیان کار را ندارد. اقتصاد ایران یک اقتصاد ترکیبی، شامل یک بخش دولتی بزرگ است که در حدود ۶۰ درصد آن به شیوهٔ متمرکز و دستوری اداره می‌شود. ===رونق شعایر اسلامی=== [[پرونده:Flag of Iran.svg|thumb|250px|پرچم کنونی ایران یک نشان الله در وسط دارد]] تعداد مساجد (حدود ۳ برابر دوره پهلوی)، نمازخانه‌ها و وضوخانه‌های بین‌راهی در ایران افزایش یافته است. همچنین در جمهوری اسلامی تعداد امام‌زاده‌ها افزایش چشمگیری پیدا کرد (حدود ۷ برابر دوره پهلوی). در فیلم‌های تلویزیونی و سینمایی بازیگران زن با حجاب و روسری و چادر ظاهر شدند و با روزه‌خواری در روزهای ماه رمضان برخورد شدید شد. کتاب‌های دینی در مدارس افزایش یافت. افزایش مجازات‌های به شیوه اسلامی، جدا کردن دختر و پسر در مکان‌های مختلف، افزایش جشن‌ها و عزاداری‌های اسلامی، ... از ویژگی‌های بارز جمهوری اسلامی بوده است. ==حمله اسرائیل به ایران (۱۴۰۴)== موضع خصمانه حکومت جمهوری اسلامی ایران در قبال اسرائیل و آمریکا پس از انقلاب ۱۳۵۷، به حمایت پنهانی جمهوری اسلامی از حزب‌الله در جریان درگیری‌های جنوب لبنان (۲۰۰۰–۱۹۸۵) و در سال ۲۰۰۵ به یک درگیری منطقه‌ای نیابتی تبدیل شد. در سال ۲۰۰۶، جمهوری اسلامی به‌طور فعال در حمایت از حزب‌الله در طول جنگ اسرائیل و لبنان مشارکت داشت و به موازات آن حمایت از حماس و جهاد اسلامی فلسطین را آغاز کرد. از طرف دیگر، اسرائیل با استفاده از چندین شبه نظامی در داخل ایران، یک کمپین برای آسیب رساندن به برنامه هسته‌ای ایران آغاز کرد. با شروع جنگ داخلی سوریه، درگیری‌ها بالا گرفت و تا سال ۲۰۱۸ به جنگ مستقیم جمهوری اسلامی و اسرائیل تبدیل شد. جمهوری اسلامی حمایت قابل توجهی از حزب‌الله، حماس، و جنبش جهاد اسلامی فلسطین می‌کند، در حالی که اسرائیل از سازمان مجاهدین خلق ایران حمایت می‌کند و به‌طور مستقیم ترور و حمله به اهداف مرتبط با جمهوری اسلامی انجام داده است. اسرائیل همچنین حملات سایبری علیه ایران را انجام داده و علناً از اقدام نظامی بین‌المللی علیه جمهوری اسلامی دفاع می‌کند. در ۲۳ خرداد ۱۴۰۴، نیروی هوایی اسرائیل به چندین نقطه در سراسر ایران حملاتی انجام داد. این حملات با نام رمز عملیات ''شیر برخاسته'' که توسط نیروهای دفاعی اسرائیل و موساد انجام شد، تأسیسات هسته‌ای، پایگاه‌های نظامی، مناطق مسکونی و منازل مقامات ارشد نظامی را هدف قرار داد. ایران در پاسخ به حملات، مجموعه‌ای از موشک‌های بالستیک و پهپادها را به سوی اسرائیل پرتاب کرد اما به دلیل وجود سانسور شدید خبری، رسانه‌های اسرائیلی خسارت‌ها و تلفات این حمله‌ها را به طور کامل اعلام نکردند. در طی روزهای جنگ، مقامات ایرانی پروازها در فرودگاه بین‌المللی امام خمینی را تعلیق کردند. بلافاصله پس از شروع حملات، ساکنان تهران به‌صورت گسترده شروع به ترک شهر کردند. سخنگوی نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران، ابوالفضل شکارچی، وعدهٔ انتقام از اسرائیل و ایالات متحده را داد. سرانجام ایران و اسرائیل با میانجی‌گری آمریکا و قطر با یک آتش‌بس دوجانبه در ۳ تیر ۱۴۰۴ موافقت کردند. ==اعتراضات مردمی در دوران جمهوری اسلامی== جنبش‌های اعتراضی مختلفی در این دوره رخ داده است. ===نخستین اعتراض‌ها=== حمله به کوی دانشگاه تهران (درگیری میان دانشجویان با نیروهای انتظامی و افراد موسوم به لباس شخصی‌ها در تیرماه ۱۳۷۸)، اعتراضات به نتیجه انتخابات دهم رئیس جمهوری (خرداد و تیر ۱۳۸۸)، اعتراضات دی ۱۳۹۶ (در پی گرانی و سیاست‌های دولت روحانی از مشهد و شهرهای بزرگ شروع شد)، اعتراضات آبان ۱۳۹۸ ایران یا آبان خونین (در پی افزایش قیمت بنزین) و اعتراضات شهریور ۱۴۰۱ (در پی کشته‌شدن مهسا امینی) از جمله بزرگ‌ترین اعتراضات مردمی این دوره است. اعتراض‌های ضدحکومتی ۱۳۸۸ تا ۱۴۰۱ در ایران، کشته‌های بسیاری بر جا گذاشتند و در جدیدترین آن‌ها رژیم جمهوری اسلامی اقدام به فیلترینگ گسترده اینترنت و شبکه‌های اجتماعی نمود. پس از رقم خوردن اعتراضات شهریور ۱۴۰۱، یک گروه مخالف به نام جوانان محلات تهران شکل گرفت. ===جنبش مهسا=== اعتراض‌های سراسری ۱۴۰۱ در پی کشته‌شدن مهسا امینی در عرض چند روز به تمام ۳۱ استان و به بیش از ۱۰۰ شهر ایران گسترش یافت. حمله به دانشگاه صنعتی شریف نیز از دیگر مواردی بود که در طول اعتراضات رخ داد که تعدادی تنبیه بدنی و حدود ۴۰–۳۰ دانشجو بازداشت شدند. در جمعه سیاه زاهدان حدود ۹۰ نفر کشته شدند. در کشورهای دیگر نیز عده زیادی در حمایت از خیزش مردم ایران تجمع‌های اعتراضی برگزار کردند. شماری از چهره‌های سرشناس هنری، فرهنگی و ورزشی ایران و فراتر از ایران از اعتراضات سراسری ۱۴۰۱ ایران حمایت کردند. شمار بازیگرانی که از معترضان حمایت کرده‌اند به اندازه‌ای بود که صدا و سیمای ایران برای پخش و بازپخش تعداد زیادی از مجموعه‌ها و فیلم‌های تلویزیونی دچار مشکل شد. نیروهایی از نیروی انتظامی، سپاه پاسداران و نیروی زمینی ارتش که زیرمجموعه ستاد کل نیروهای مسلح هستند در سرکوب معترضان در پی کشته‌شدن مهسا امینی نقش داشته‌اند. سپاه پاسداران انقلاب اسلامی جدای از نیروهای خودش از نیروهای بسیج نیز استفاده کرده‌است. همچنین از لباس‌شخصی‌ها و گروهی به نام نیروهای خودجوش سرزمین‌های اسلامی نیز استفاده شده‌است. نیروهای سرکوب جمهوری اسلامی برای سرکوب شهروندان در این اعتراضات از ابزارهای گوناگون مانند باتون، باتون برقی، اسلحه دستی و تفنگ جنگی و همچنین از خشونت، یورش به منازل مسکونی، شلیک مستقیم به شهروندان، آسیب رساندن به اموال عمومی و خصوصی مردم از جمله خودروها و مغازه‌ها استفاده کرد. رژیم جمهوری اسلامی تعدادی از معترضان را بازداشت و تعدادی از آن‌ها از جمله محسن شکاری، میلاد زهره‌وند و مجیدرضا رهنورد را که در اعتراضات حضور فعال داشتند اعدام کرد. ===اعتراضات دی ۱۴۰۴ === اعتراضات دی ۱۴۰۴ ایران موج گسترده‌ای از تجمع‌های اعتراضی و اعتصاب‌های ضد حکومتی در ایران است که از ۷ دی ۱۴۰۴ در تهران آغاز شد و در ادامه به سایر شهرهای ایران گسترش یافت. این اعتراضات در شرایطی رخ داد که ارزش ریال به کمترین میزان خود در طول تاریخ رسیده بود و بیکاری جوانان و فقر مردم به شدت افزایش یافته بود. معترضان با تجمعات علنی، سر دادن شعارهای ضد دولتی و ادامه اعتصاب‌ها برای روز دوم، هم‌زمان با رویدادهایی مانند استعفای رئیس کل بانک مرکزی، اعتراض خود را ادامه دادند. افراد لباس شخصی برای سرکوب معترضان از انواع تجهیزات مانند دشنه، سلاح گرم، گاز اشک‌آور، تونفا و شوکر استفاده کردند. افراد لباس شخصی در روزهای تظاهرات جلوی شهروندان عادی و خودروهایی را که در مسیر بودند گرفته و ضمن توهین به آن‌ها، مدارک شناسایی‌شان را چک می‌کردند. همچنین آن‌ها جلوی شهروندان عادی را به بهانه عکسبردای یا فیلمبرداری با گوشی می‌گرفتند و گوشی موبایل آن‌ها را چک می‌کردند. بسیاری از ماموران لباس شخصی و افسران نظامی از ترس شناسایی شدن توسط شهروندان، از کلاه و ماسک استفاده می‌کردند. در شهرهای بزرگ، از ماشین آب‌پاش برای سرکوب معترضان استفاده کردند. شاتگان‌های کالیبر ۱۶، کلاشنیکف، شاتگان Escort MPA-TS و تفنگ دراگونوف از پر کاربردترین تفنگ‌های استفاده شده توسط نیروهای سرکوبگر وابسته به حکومت بود. علاوه بر جوانان بیکار، کاسبان بازار، دانشجویان دانشگاه‌ها، زنان خانه‌دار، ... در این اعتراضات حضور فعال داشتند. در شامگاه روز چهارم، معترضان در شهر اسدآباد استان همدان یک ساختمان را به آتش کشیدند، که بر اساس ادعای برخی گزارش‌ها، سازه مورد نظر، پایگاه نیروهای شبه‌نظامی بسیج بوده است. تشکل‌ها و فعالان دانشجویی در دانشگاه‌های امیرکبیر، بهشتی و تهران با صدور بیانیه‌هایی جداگانه، از دانشجویان خواستند با تجمع و اعلام همبستگی، به موج اعتراض‌ها بپیوندند. اولین معترض کشته‌شده، جوان ۲۶ ساله‌ای به نام امیرحسام خدایاری‌فرد بود که در استان لرستان کشته شد. شرکت‌کنندگان در تجمعات و راهپیمایی‌ها شعارهایی را سر دادند که بازتاب‌دهندهٔ ترکیبی از مطالبات اقتصادی، اجتماعی و سیاسی بود. شعارهایی علیه رهبر جمهوری اسلامی مانند «مرگ بر خامنه‌ای» از رایج‌ترین شعارهای سیاسی در تجمعات بود. معترضان ویدئوهای بسیاری از نیروهای سرکوبگر که با توسل به زور در خیابان‌ها مردم را می‌زدند منتشر کرده‌اند. در مسیرهای منتهی به محل درگیری معترضان و سرکوب‌گران، بوق خودروها و وسایل نقلیه به نشانه اعتراض شهرهای ایران را در بر می‌گرفت. فاطمه مهاجرانی سخنگوی دولت با تأکید بر اینکه معترضان فرزندان ما هستند، اظهار کرد: با دستور رئیس‌جمهوری همه وزارتخانه‌ها و دستگاه‌ها متناسب با وظایف خود موظف شده‌اند برای گفت‌وگو و پیگیری مطالبات مردم اقدام کنند. دولت ایران در واکنش به ادامه اعتراضات گسترده سراسری، دسترسی به اینترنت را در بسیاری از نقاط کشور قطع یا به‌طور جدی محدود کرد. ده‌ها نفر در این اعتراضات کشته و هزارن نفر مجروح شدند. همچنین نیروهای امنیتی در شهرهای مختلف از جمله اسفراین، دهلران، ایذه، بَغ‌ملَک و کرمانشاه معترضانی را بازداشت کردند، از جمله زنان، جوانان و افرادی از اقوام مختلف. گزارش‌هایی نیز از بازداشت چند دانشجو در دانشگاه‌ها و مراکز آموزشی منتشر شده است، هرچند رسانه‌های رسمی تعداد دقیق و هویت همهٔ بازداشت‌شدگان را اعلام نکرده‌اند. از ۱۸ دی ۱۴۰۴، اینترنت در ایران به‌طور سراسری قطع شد و این قطعی تا ۷ بهمن ادامه داشت. حوالی ساعت ۸ شب روز پنجشنبه ۱۸ دی در پی فراخوان رضا پهلوی میلیون‌ها نفر در تمام شهرهای ایران وارد خیابان‌ها شدند و طبق اعلام نت بلاکس از ساعت ۷ شب به مرور اینترنت در سراسر کشور قطع شد. در روز یکشنبه ۲۱ دی ۱۴۰۴، اعتراض‌ها و واکنش‌هایی در چندین شهر ایران گزارش شد. در جریان مراسم خاکسپاری تعدادی از معترضانی که در روزهای گذشته کشته شده بودند، نیروهای امنیتی با گاز اشک‌آور و اسلحه پینت‌بال به خانواده‌ها و شرکت‌کنندگان حمله کردند و در این مراسم شعارهای ضدحکومتی سر داده شد. در بندرعباس، جمعیت قابل توجهی از معترضان به خیابان‌ها آمدند و در شیراز، کسبه دست به اعتصاب زدند تا همراهی خود با خیزش‌های مردمی را نشان دهند. در ۲۵ دی، قوهٔ قضاییه جمهوری اسلامی اعلام کرد برای عرفان سلطانی، معترض ۲۶ ساله بازداشت‌شده، حکم اعدام صادر نشده است. در ۲۶ دی، تجمع‌های اعتراضی در استرالیا (در شهرهایی از جمله ملبورن و کرایست‌چرچ) در حمایت از معترضان ایران برگزار شد. در روز یکشنبه ۲۸ دی، ایرانیان مقیم کشورهای مختلف، از جمله ایالات متحده، کانادا، آلمان و اتریش، در حمایت از مردم ایران، تجمع و راهپیمایی برگزار کردند و شعارهایی همچون «مرگ بر خامنه‌ای» و «جاوید شاه» سر دادند. در روزهای بعد، حکومت با خشونت سیاسی مراسم دفن کشته‌شدگان را سرکوب کرد و علاوه بر معترضانی که در خیابان بازداشت کرده بود عده‌ای دیگر از آن‌ها را در خانه‌هایشان دستگیر کرد و به بازداشتگاه برد. اگرچه تعداد دقیق کشته‌شده‌ها بر اثر شلیک گلوله و ضرب و شتم مشخص نیست اما منابع مختلف ارقامی بین حدود ۳٬۴۰۰ نفر تا بیش از ۳۳٬۰۰۰ نفر را اعلام کرده‌اند. بر اساس گزارش‌های منتشرشده از سوی برخی اعضای کادر درمان، در جریان اعتراضات فشارهای امنیتی بر مراکز درمانی افزایش یافته و در مواردی پرونده‌های پزشکی مجروحان و کشته‌شدگان دستکاری شده است تا علت مرگ‌ها تغییر داده شود. یک پزشک در تهران نیز گفته است که نیروهای امنیتی «برای کشتن شلیک می‌کردند» و یک امدادگر در تهران نیز گزارش داده که «شلیک مستقیم به سرِ جوان‌ها و حتی به قلب‌شان» انجام شده است. علاوه بر این، شهادت‌های متعددی نشان می‌دهد که نیروهای امنیتی ایران به بیمارستان‌ها یورش برده و معترضان بستری‌شده را بازداشت کرده‌اند و در مواردی نیز آنان را اعدام کرده‌اند. بر اساس گزارش‌ها بیش از ۴۰ هزار شهروند ایرانی در بازداشت به سر می‌برند که رقمی بی‌سابقه در ایران است. ==حمله فلسطین اشغالی و آمریکا به ایران (۱۴۰۵)== جنگ ایران، ایالات متحده و اسرائیل در سال ۱۴۰۴ و ۱۴۰۵، در پی تشدید تنش‌های هسته‌ای، نظامی و سیاسی آغاز شد و با حملات هوایی، موشکی و سایبری گسترش یافت. این درگیری به کشته‌شدن مقام‌های ارشد ایرانی، خسارات زیرساختی و حملات متقابل در منطقه انجامید. تلاش‌های دیپلماتیک با میانجی‌گری کشورهای منطقه به آتش‌بس موقت منجر شد، اما اختلافات اساسی همچنان ادامه یافت. تنگهٔ هرمز، تحریم‌های اقتصادی و پیامدهای جنگ بر بازار جهانی انرژی از مهم‌ترین موضوعات این بخش از تاریخ جمهوری اسلامی بودند. {{اصلی|تاریخ ایران/جمهوری اسلامی ایران/حمله آمریکا-اسرائیل به ایران}} == پانویس == {{پانویس}} [[رده:تاریخ ایران]] 5vgiqbwwhpc0mvh8d2qndsprh7cmwx2 135986 135985 2026-10-22T11:54:14Z Fwldom 26269 /* حمله فلسطین اشغالی و آمریکا به ایران (۱۴۰۵) */ 135986 wikitext text/x-wiki {{تاریخ_ایران}} == حمله به مدرسه فیضیه == {{اصلی|تاریخ ایران/جمهوری اسلامی ایران/حمله به مدرسه فیضیه}} <div align="justify"> از اولین محرک‌های انقلاب ۵۷ به رهبری آیت الله خمینی می‌توان به مطرح شدن لایحه انجمن‌های ایالتی و ولایتی و نیز لوایح شش‌گانه و انقلاب سفید (شاه و ملت) توسط رژیم پهلوی اشاره نمود که در پی آن روحانیون و در رأس آنها آیت الله خمینی ساکت ننشستند، و نوروز سال ۴۲ را عزای عمومی اعلام کردند. رژیم پهلوی و عاملان حکومت پهلوی نیز ساکت نماندند و در تاریخ ۲ فروردین ۱۳۴۲ اقدام به سرکوب مدرسه فیضه قم کردند که در پی آن چند تن از طلبه‌ها کشته شدند. </div> == کاپیتولاسیون و تبعید روح‌الله خمینی == [[پرونده:Tehran Mosavvar - Issue 27 - Page 20 (crop 02).jpg|بندانگشتی|صحنه‌هایی از جامعه ایران در اوایل انقلاب، اجرای تنبیه توسط کمیته]] در ۲۵ دی ۱۳۴۲ برابر با ۱۵ ژانویه ۱۹۶۴ دولت علم قانون اجازه استفاده مستشاران آمریکایی در ایران از مصونیت‌ها و معافیت‌های قرارداد وین را که برای کارمندان اداری و فنی نوشته شده بود به مجلس سنا برد. در این میان اسدالله علم از پست خود کناره‌گیری کرد و حسنعلی منصور در فروردین ۱۳۴۴ نخست وزیر شد. روح‌الله خمینی جلسه‌ای با حضور علمای مذهبی قم تشکیل داد و پس از آن نمایندگانی را به شهرها برای اعتراض به این قانون فرستاد. در سخنرانی خمینی در چهارم آبان ۱۳۴۳ در قم، وی این قانون را احیای کاپیتولاسیون در ایران نامید. سخنرانی خمینی با این جملات آغاز شد: ... عزت ما پایکوب شد، عظمت ایران از بین رفت، عظمت ارتش ایران را پایکوب کردند. قانونی را به مجلس بردند که در آن ما را ملحق کردند به پیمان وین... که تمام مستشاران نظامی آمریکا با خانواده‌هایشان، با کارمندهای فنی‌شان با کارمندان اداری‌شان، با خدمه‌شان... از هر جنایتی که در ایران بکنند، مصون هستند. ملت ایران را از سگ‌های آمریکا پست‌تر کردند. چنان‌چه کسی سگ آمریکایی را زیر بگیرد از او مؤاخذه می‌کنند اگر شاه ایران یک سگ آمریکایی را زیر بگیرد مؤاخذه می‌کنند. چنان چه یک آشپز آمریکایی شاه ایران را زیر بگیرد، بزرگ‌ترین مقام را زیر بگیرد، هیچ‌کس حق تعرض ندارد. آقا من اعلام خطر می‌کنم، ای ارتش ایران من اعلام خطر می‌کنم، ای سیاسیون ایران من اعلام خطر می‌کنم... والله گناهکار است کسی که فریاد نکند. ای سران اسلام به داد اسلام برسید. ای علمای نجف به داد اسلام برسید. ای علمای قم به داد اسلام برسید... پس از این سخنرانی خمینی در تاریخ ۱۳ آبان ۱۳۴۳ دستگیر و با پا درمیانی رییس ساواک وقت متعاقبا به ترکیه تبعید شد. ==انقلاب ضد پهلوی== <div align="justify"> «انقلاب ۱۳۵۷ ایران» که به آن «انقلاب اسلامی» نیز گفته می‌شود، قیامی بود به رهبری روح‌الله خمینی و با شرکت اکثریت مردم، احزاب و روشنفکران ایران، که نظام پادشاهی این کشور را سرنگون، و پیش‌زمینهٔ روی کار آمدن نظام جمهوری اسلامی در ایران را فراهم کرد. انقلاب در ۲۲ بهمن سال ۱۳۵۷ به پیروزی رسید و در ادامه آن نظام جمهوری اسلامی ایران به رهبری سید روح‌الله خمینی شکل گرفت. </div> ==کودتای نوژه (۱۳۵۹)== در ۱۸ تیرماه ۱۳۵۹ این کودتا که مرکز فرماندهی آن در همدان بود با هدف حملهٔ هوایی به منزل روح‌الله خمینی در حسینیهٔ جماران و کشتن او و سپس حمله به برج مراقبت فرودگاه مهرآباد طراحی شده بود. این کودتا که به فرماندهی سعید مهدیان (یک فرماندهِ پیشین نیروی هوایی ایران) قرار بود انجام شود لو رفت و عوامل آن دستگیر و مجازات شدند. == جنگ ایران و عراق (۱۳۵۹) == به دنبال تثبیت انقلاب و پاکسازی ارتش ایران از طرفداران محمدرضا پهلوی و همچنین فرار برخی از ایرانی‌ها (مانند شاپور بختیار) به عراق و دادن مشاوره به صدام حسین، روابط بین دو کشور ایران و عراق تیره شد. از طرفی صدام حسین عرب‌های خوزستانی را تحریک به شورش و استقلال می‌کرد و از طرفی خمینی شیعیان عراقی را تحریک به قیام علیه حکومت صدام حسین می‌کرد. در نهایت با استمرار دعوای قدرت بین بنی صدر و مجاهدین خلق از یکسو و خمینی و حزب جمهوری اسلامی از سوی دیگر، صدام حسین جنگ با ایران را با پاره کردن قرارداد الجزایر آغاز کرد. گر چه در ۳ خرداد ۱۳۶۱ شمسی، ایرانی‌ها توانستند نیروهای عراقی را به مرز پس برانند، ولی قدرت‌طلبی جمهوری اسلامی ایران باعث شد جنگ را ادامه دهند و از مذاکره سیاسی به منظور آتش‌بس سریع، خودداری کنند. آخوندها که نیاز به سرکوب گسترده مخالفان داخلی داشتند، جنگ را نعمت الهی دانستند و آن را تا سال ۱۳۶۷ ادامه دادند. == بحران‌های ایران پس از انقلاب ۱۳۵۷ == [[پرونده:Teheran Metro women only.jpg|250px|بندانگشتی|چپ|تفکیک جنسیتی در متروی تهران، ۱۳۹۶ هجری خورشیدی]] یکی از ویژگی‌هایی که منتقدان انقلاب و جمهوری اسلامی به آن اشاره کرده‌اند، گسترش نوعی مذهبی‌گری و تظاهر مذهبی در بخش‌هایی از جامعه و ساختار حکومتی پس از انقلاب است. از دیدگاه این منتقدان، هنگامی که پایگاه اجتماعی و سیاسی افراد تا حد زیادی با میزان نزدیکی آنان به جریان‌های مذهبی و انقلابی ارتباط پیدا کرد، زمینه برای شکل‌گیری رفتارهایی مانند ریا، تظاهر و استفاده ابزاری از مفاهیم مذهبی برای دستیابی به موقعیت اجتماعی و سیاسی فراهم شد. آنان معتقدند که چنین شرایطی به گسترش بی‌اعتمادی و تضعیف برخی ارزش‌های اخلاقی، از جمله صداقت، در بخش‌هایی از جامعه انجامید. * مثل قوانین صلاحیت برای کاندیدا شدن در مجلس یا ریاست جمهوری یا عضویت در سازمان های دولتی همچنین، منتقدان جمهوری اسلامی شکل‌گیری شبکه‌های غیررسمی قدرت و دسترسی به رانت را از پیامدهای این وضعیت می‌دانند. به اعتقاد آنان، برخی افراد با نزدیک شدن به مسئولان و افراد بانفوذ، یا از طریق ارتباط با مساجد، محافل مذهبی و نهادهایی مانند بسیج، به اطلاعات، منابع و فرصت‌هایی دسترسی پیدا کردند که برای سایر افراد به همان اندازه در دسترس نبود. این روابط در برخی موارد به دستیابی به مناصب اداری و سیاسی و بهره‌مندی از امتیازات اقتصادی منجر شد. این پدیده در سطوح مختلف اجتماعی، از مناطق روستایی تا شهرهای بزرگ، مشاهده شده و در ادبیات سیاسی و اجتماعی ایران با مفاهیمی مانند «رانت» و «خودی‌گرایی» مورد بحث قرار گرفته است. از دیدگاه برخی منتقدان، شکل‌گیری چنین شبکه‌هایی به پیدایش گروه‌هایی انجامید که از امتیازات سیاسی و اقتصادی بیشتری برخوردار بودند. این امر، به‌ویژه در مواردی که افراد بر اساس میزان نزدیکی سیاسی و انقلابی خود به ساختار قدرت از فرصت‌های بیشتری برخوردار می‌شدند، به شکل‌گیری احساس نابرابری در میان بخشی از جامعه انجامید. در نتیجه، در کنار طبقات اقتصادی موجود پیش از انقلاب، گروه‌هایی نیز پدید آمدند که موقعیت اجتماعی و اقتصادی آنان تا حدی تحت تأثیر ارتباط با ساختار سیاسی جدید قرار داشت. این وضعیت در ادامه به یکی از زمینه‌های انتقاد از جمهوری اسلامی تبدیل شد. برخی منتقدان معتقدند فاصله میان شعارهای اولیه انقلاب، به‌ویژه درباره عدالت، مبارزه با فساد و برابری، و عملکرد برخی مسئولان پس از انقلاب، موجب کاهش اعتماد بخشی از جامعه به رهبران و نهادهای حکومتی شد. در میان نسل‌های جوان‌تر نیز این پرسش شکل گرفت که آیا اهداف اعلام‌شده انقلاب با عملکرد حکومت در دهه‌های بعد مطابقت داشته است یا خیر. برخی از منتقدان حتی استفاده گسترده از مفاهیم اسلامی در سیاست را ابزاری برای جلب حمایت مذهبی جامعه و تثبیت قدرت سیاسی دانسته‌اند؛ دیدگاهی که البته از سوی حامیان جمهوری اسلامی رد می‌شود. از دیگر موضوعات مورد انتقاد، حذف یا محدود شدن تدریجی بسیاری از رقبای سیاسی پس از انقلاب و اختلاف میان برخی عملکردهای حکومت با برداشت‌هایی از قانون اساسی جمهوری اسلامی است. منتقدان، به‌ویژه درباره میزان پاسخگویی نهاد رهبری، عملکرد نهادهای نظارتی و نحوه برخورد با فسادهای اقتصادی، انتقاداتی را مطرح کرده‌اند. به باور آنان، عدم برخورد مؤثر با برخی پرونده‌های بزرگ فساد مالی، در کنار انتشار گسترده اطلاعات از طریق رسانه‌ها و فناوری‌های ارتباطی، موجب افزایش بدبینی بخشی از مردم نسبت به مسئولان شده است. یکی از پیامدهایی که منتقدان برای این وضعیت برشمرده‌اند، کاهش وابستگی بخشی از جامعه به هویت دینی و افزایش توجه به هویت ملی و ایرانی است. در این دیدگاه، شکاف میان بخشی از جامعه و جریان‌های سیاسی و مذهبی نزدیک به حکومت در طول زمان افزایش یافته و میان نسل‌های مختلف انقلاب نیز اختلاف نظرهایی پدید آمده است. اعتراضات سال‌های ۱۳۸۸ و ۱۳۹۶ را می‌توان از جمله مقاطعی دانست که بخشی از این اختلافات و نارضایتی‌ها به شکل علنی و گسترده در جامعه نمایان شد. از دیگر پیامدهای اجتماعی مورد بحث پس از انقلاب، گسترش سیاست‌های تفکیک جنسیتی در برخی عرصه‌های اجتماعی و تغییر الگوهای ازدواج و تشکیل خانواده است. منتقدان، بخشی از این تغییرات را با سیاست‌های فرهنگی و اجتماعی جمهوری اسلامی مرتبط می‌دانند؛ هرچند عواملی مانند شرایط اقتصادی، تغییرات جمعیتی و دگرگونی سبک زندگی نیز در تغییر الگوی ازدواج نقش داشته‌اند. در حوزه سیاست خارجی نیز جمهوری اسلامی با برخی کشورهای منطقه دچار تنش‌های پایدار شد. حمایت مالی، سیاسی و نظامی از برخی گروه‌های شبه‌نظامی و بازیگران غیردولتی در منطقه، که حکومت ایران آن را در چارچوب مقابله با نفوذ آمریکا و اسرائیل و حمایت از متحدان منطقه‌ای خود توجیه می‌کند، از دیگر ویژگی‌های سیاست خارجی جمهوری اسلامی بوده است. منتقدان این سیاست، آن را موجب افزایش تنش‌های منطقه‌ای و صرف منابع قابل توجه کشور در خارج از مرزها می‌دانند. همچنین گسترش روابط ایران با گروه‌های شیعه در کشورهای منطقه، در ادبیات سیاسی با عنوان «هلال شیعی» توصیف شده است؛ اصطلاحی که از سوی برخی تحلیلگران برای اشاره به افزایش نفوذ ایران در مناطق عمدتاً شیعه‌نشین یا دارای جمعیت شیعه در خاورمیانه به کار رفته است. ===بحران جنسی=== [[پرونده:Iranian Girl's presence in the 22 Bahman 2017 rally by Tasnimnew.com01.jpg|بندانگشتی|چپ|حضور دختران جداشده از پسران (با تفکیک جنسی) در راهپیمایی]] پس از انقلاب ۱۳۵۷ ایران تفکیک بین زنان و مردان در فضاهای عمومی، پررنگ‌تر شد. امروزه در بعضی از مکان‌ها مانند مدارس بین دانش‌آموزان جدایی جنسی وجود دارد اما در بعضی از مکان‌ها مثل دانشگاه‌ها جدایی جنسی وجود ندارد. با ظهور رژیم جمهوری اسلامی جداسازی جنسی در مکان‌های عمومی مثل سواحل و استخرهای شنا در قانون تصریح و تکلیف شده‌است، برای زنان در اتوبوس و مترو قسمت‌های جداگانه‌ای قرار داده شده‌است و به مردان اجازه نمی‌دهند وارد سمت زنانه بشوند. در مترو این اقدام مرد، ایجاد مزاحمت برای بانوان تلقی می‌شود و جرم است. بر اساس قوانین، بخش‌های جداگانه‌ای در جلسات سیاسی، کنفرانس‌ها، مراسم ازدواج و تشییع جنازه باید برای زنان و مردان در نظر گرفته شود. در ادارات و سازمان‌های رژیم جمهوری اسلامی تفکیک جنسی ممکن است در بین کارکنان و دوایر داخلی یک سازمان صورت گیرد، مانند بخش زنان و زایمان یک بیمارستان، یا ممکن است که سازمان به صورت تک جنسی تشکیل شود و به وظایف خاص خود در سطح جامعه بپردازد مانند سرای سالمندان بانوان یا آقایان و کتابخانه‌های تک جنسی پسرانه و دخترانه. کنسرت‌ها و جشن‌های بسیاری به دلیل اختلاط دو جنس توسط عوامل دولتی بسته شدند و با گردانندگان آن‌ها برخورد شد. یکی از فضاهای شهری تک جنسی‌ای که پس از انقلاب ۱۳۵۷ ساخته شده‌اند پارک‌های بانوان هستند: فضایی زنانه به منظور خلق فضاهای امن و دور از دسترس مردان. پارک‌های بانوان در بسیاری از شهرهای ایران ایجاد شده‌است که به مردان اجازه ورود داده نمی‌شود مثل بوستان بهشت مادران در تهران و پارک بانوان صدف اصفهان. از اوایل دهه هشتاد بحران جنسی در جامعه ایران آغاز شد و به مهمترین آسیب اجتماعی در ایران مبدل شد. از آنجایی که اگر راه درستی برای تخلیه تحریکات جوانی در یک جامعه وجود نداشته باشد، قاعدتاً مسیرهای دیگری باز می‌شود و تحریکات اجتماعی در سطح بالایی باقی نمی‌ماند، بحران جنسی در ایران شکل گرفت. از مصادیق بحران جنسی در این سال‌ها می‌توان به دگرباشی جنسی، انحرافات جنسی، عدم ارضاء جنسی افراد در بستر خانواده، تمایل به رابطه جنسی انتزاعی و فانتزی تحتِ تأثیر محیط سایبری و اینترنتی و... اشاره کرد. تحول عظیمی در رابطه دختر و پسر در جامعه ایران مشاهده شده و مطالعات نشان می‌دهد این الگو به شدت دگرگون شده است. یکی از پیامدهای این بحران در ناسازگاری آن با فرهنگ جامعه ایرانی دیده می‌شود. از دیگر پیامدهای این بحران می‌توان به رژیم‌های غذایی که در جهت مسائل جنسی گرفته می‌شود، کوتاه‌شدن عمر زندگی زناشویی، تنوع جراحی‌های پزشکی، تمایل به برقراری شکل‌های مختلف رابطه جنسی و... اشاره کرد. پیامدهای این بحران به طور کلی هم بخش زناشویی و هم بخش‌های دیگر مانند دوران بلوغ افراد را در ایران درگیر کرد.<ref>https://ana.press/fa/news/45/29627/راه-گذار-از-بحران-جنسی-در-ایران-چیست</ref><ref>https://www.isna.ir/news/97021709251/جامعه-دچار-بحران-جنسی-شده-است</ref><ref>http://www.ghasednews.com/بخش-بحران-یا-انقلاب-جنسی-62/2251-هشدار-یک-مردم-شناس-درباره-وقوع-انقلاب-جنسی</ref> در حالیکه مستندها و کتاب‌های بسیاری همچون قیام پرشور: انقلاب جنسی در ایران از پردیس مهدوی استاد جامعه‌شناسی منتشر شده است بعضی همچون امیر مهدی کلیدری محقق مسائل اجتماعی ادعا کرده‌اند کودتای جنسی در ایران رخ داده است نه انقلاب جنسی.<ref>http://www.ghasednews.com/بخش-بحران-یا-انقلاب-جنسی-62/7183-کودتای-جنسی-یا-انقلاب-جنسی</ref> دههٔ ۱۳۹۰ با گسترش و کاهش سن روسپی‌گری در ایران همراه شد و پژوهش دانشگاه شهید بهشتی نشان داد که آمار روسپیگری میان زنان متأهل این کشور، بیشتر از مجردها بوده‌است و ۱۱ درصد روسپیان پایتخت ایران، با آگاهی همسرانشان دست به روسپی‌گری می‌زده‌اند. تن‌فروشی آنلاین چه از راه وبگاه‌هایی که زنان را برای صیغه (معمولاً کوتاه‌مدت و ساعتی) فهرست می‌کنند چه در شبکه‌های اجتماعی همانند اینستاگرام و تلگرام، در دههٔ ۱۳۹۰ گسترش بالایی یافت. در این دوران، در پوشش پیشه‌هایی چون ماساژوری، تن‌فروشی انجام گرفته‌است. === پارانویای جمهوری اسلامی === در پارانویای حکومت اسلامی، آمریکا، اسرائیل، فراماسون ها و بهایی ها جایگاه ویژه ای دارند. آخوندها که خود را وارث اسلام ناب حقیقی می دانند، دنیا را متهم می کنند که در برابر آنها قد علم کرده اند. آنها بهایی ها را فرقه ضاله‌ای می‌شمارند که در حال جاسوسی برای خارجی ها (اسرائیلی ها و آمریکایی ها) هستند و یهودی های ایرانی هم گاهاً مورد سوظن آخوندها قرار می گیرند، چرا که در مظان اتهام همدستی با همتایان اسرائیلی خود قرار دارند. آمریکا به خاطر اینکه تحت نفوذ یهودیان آمریکایی (که متحدان همیشگی اسرائیلی ها هستند) به عنوان شیطان بزرگ، حامی همیشگی اسرائیلی ها در پیمان های نظامی و وتوهای سازمان ملل متحد قلمداد می‌شوند و هدف نظام مقدس جمهوری اسلامی، نابودی اسرائیل، و برقرار سازی کشور مستقل فلسطین است. پارانویای آخوندها بر علیه بهایی ها چند دلیل دارد. اول اینکه بابی گری و بهائیت، نخستین دین رسمی پس از اسلام است که اعلام وجود کرده است. با وجود اینکه محمد در قرآن به عنوان آخرین پیامبر نامیده شده، بهائیان به پیامبر پس از محمد از جمله بهاالله اعتقاد دارند. دومین مورد بستن پرونده امام زمان در دین بهائیت است و بهائی ها اعتقاد دارند که امام زمانشان ظهور کرده و دیگر نیازی به انتظار برای امام زمان نیست. سومین مسئله، بستن پرونده آخوندگی گری در بهائیت است. بدین ترتیب که بهایی ها کسی را واسطه مذهبی میان خودشان و خدا قرار نمی دهند و هر کس موظف است تا شخصاً مسائل دینی-مذهبی خودش را با تحقیق و تفحص حل کند. از جمله پارانویای جمهوری اسلامی، می‌توان به باور به وارد شدن یهودیان به مذهب اسلام و تحریف و فرقه‌سازی این مذهب اشاره کرد. این اصطلاح را مسلمانان به اسم '''اسرائیلیات''' نامیده‌اند. آنها می‌پندارند که یهودیان قادر هستند با برنامه‌ریزی از قبل، به طور ظاهری مسلمان شده، در حالی که باطناً به آئین یهود اعتقاد دارند و دروغ‌هایی را به پیامبران و امامان مسلمانان وارد کنند و باعث شوند تا مردم مسلمان از اعتقاداتشان منحرف شوند. این اعتقاد البته ریشه در قرآن هم داشته است. در آنجایی که قرآن می‌گوید «هر آن دشمنترین انسان‌ها نسبت به اسلام را در میان مشرکین و یهودیان بینی»، باعث شده تا مسلمانان تمام مشکلات دنیوی و کج‌روی های فرقه‌های تشکیل شده از اسلام (که فرقه ظاله نامیده می‌شود) را به اسم یهودی‌ها تمام می‌کنند. === شکل‌گیری تقابل جمهوری اسلامی ایران و اسرائیل === تقابل جمهوری اسلامی ایران و اسرائیل یکی از مؤلفه‌های مهم سیاست خارجی جمهوری اسلامی از نخستین سال‌های پس از انقلاب ۱۳۵۷ بود. این تقابل تنها به اختلافات مذهبی محدود نبود و مجموعه‌ای از عوامل ایدئولوژیک، سیاسی و منطقه‌ای در شکل‌گیری آن نقش داشتند. رهبران جمهوری اسلامی، مسئله فلسطین و مخالفت با اسرائیل را بخشی از سیاست خارجی جدید ایران می‌دانستند و در مقابل، اسرائیل نیز جمهوری اسلامی را به‌تدریج به عنوان یکی از تهدیدهای اصلی امنیتی خود در منطقه در نظر گرفت. در ادبیات رسمی جمهوری اسلامی، مخالفت با اسرائیل تا حدی با برداشت‌هایی از آیات قرآن درباره مقابله با کسانی که مسلمانان را از سرزمین و خانه‌هایشان بیرون رانده‌اند پیوند داده شد. با این حال، ریشه‌های سیاست جمهوری اسلامی در قبال اسرائیل را نمی‌توان صرفاً به یک برداشت قرآنی نسبت داد؛ مواضع ضداسرائیلی در میان برخی جریان‌های سیاسی و مذهبی ایران پیش از انقلاب نیز وجود داشت و پس از انقلاب با ایدئولوژی جدید حکومت و تحولات منطقه‌ای درهم آمیخت. یکی از نخستین اقدامات حکومت جدید در این زمینه، قطع روابط رسمی ایران و اسرائیل بود. پس از انقلاب، ساختمان نمایندگی اسرائیل در تهران در اختیار سازمان آزادی‌بخش فلسطین (PLO) قرار گرفت و در سال ۱۳۵۸ به عنوان نمایندگی فلسطین مورد استفاده قرار گرفت. یاسر عرفات، رهبر سازمان آزادی‌بخش فلسطین، نیز در همان سال به تهران سفر کرد. این اقدامات نشان‌دهنده تغییر اساسی سیاست خارجی ایران در قبال مسئله فلسطین و اسرائیل بود. در سال‌های نخست جمهوری اسلامی، سیاست منطقه‌ای ایران تحت تأثیر جنگ ایران و عراق نیز قرار داشت. عراق در شهریور ۱۳۵۹ به ایران حمله کرد و جنگ تا سال ۱۳۶۷ ادامه یافت. در همین دوره، در خرداد ۱۳۶۱، نیروهای ایرانی عملیات بیت‌المقدس را به پایان رساندند و خرمشهر را بازپس گرفتند. اندکی بعد، در ۶ ژوئن ۱۹۸۲، اسرائیل عملیات نظامی گسترده‌ای را در لبنان آغاز کرد. هدف اعلام‌شده اسرائیل، که در اسناد سازمان ملل نیز ثبت شده، دور کردن نیروهای فلسطینی و حملات آنان از مرزهای شمالی اسرائیل بود؛ نیروهای اسرائیلی در جریان این عملیات وارد بخش‌های وسیعی از لبنان شدند و تا اطراف بیروت پیشروی کردند. تهاجم اسرائیل به لبنان، توجه حکومت ایران را که درگیر جنگ با عراق بود، به جبهه لبنان نیز جلب کرد. در میان برخی نیروهای سیاسی و نظامی جمهوری اسلامی، ایده اعزام نیرو برای مقابله مستقیم با اسرائیل مطرح شد. با این حال، جمهوری اسلامی در سال ۱۳۶۱ تصمیم نگرفت یک جنگ مستقیم گسترده با اسرائیل آغاز کند و جنگ با عراق همچنان اولویت اصلی نظامی کشور باقی ماند. در ادبیات سیاسی جمهوری اسلامی، جمله «راه قدس از کربلا می‌گذرد» بعدها برای توصیف این اولویت مورد استفاده گسترده قرار گرفت؛ یعنی حل مسئله جنگ ایران و عراق و رسیدن به پیروزی در آن، مقدم بر ورود مستقیم ایران به جنگ با اسرائیل تلقی می‌شد. در عین حال، ایران در لبنان حضور نظامی و سازمانی پیدا کرد. سپاه پاسداران نیروهایی را به سوریه و لبنان اعزام کرد و بخشی از نیروهای شیعه لبنانی تحت آموزش و حمایت ایران قرار گرفتند. این نیروها در شکل‌گیری هسته اولیه حزب‌الله لبنان نقش داشتند. حزب‌الله در اوایل دهه ۱۹۸۰ در شرایطی شکل گرفت که لبنان درگیر جنگ داخلی و اشغال بخش‌هایی از خاک خود توسط اسرائیل بود. گروه‌های مختلف شیعه لبنان، از جمله افرادی که پیش‌تر با جنبش امل ارتباط داشتند، در روند شکل‌گیری این سازمان مشارکت کردند. بنابراین، حزب‌الله را نمی‌توان صرفاً به عنوان سازمانی که مستقیماً توسط ایران «ساخته شد» توصیف کرد؛ بلکه شکل‌گیری آن حاصل تعامل میان نیروهای شیعه لبنانی، شرایط داخلی لبنان، حضور اسرائیل و حمایت مالی، آموزشی و سازمانی ایران بود. سپاه پاسداران در این روند نقش مهمی ایفا کرد. نیروهای ایرانی در دره بقاع لبنان مستقر شدند و به آموزش و سازمان‌دهی نیروهای شیعه پرداختند. این ارتباط در سال‌های بعد به یکی از مهم‌ترین پایه‌های نفوذ منطقه‌ای ایران تبدیل شد. حزب‌الله در دهه ۱۹۸۰ به انجام عملیات مسلحانه علیه نیروهای اسرائیلی و همچنین نیروهای خارجی حاضر در لبنان پرداخت. این سازمان در سال ۱۹۸۵ نخستین بیانیه سیاسی مهم خود را منتشر کرد و در آن بر وفاداری خود به رهبر جمهوری اسلامی ایران و مخالفت با حضور اسرائیل و قدرت‌های غربی در لبنان تأکید کرد. در ادامه، فعالیت نظامی حزب‌الله یکی از عوامل مؤثر در افزایش هزینه حضور اسرائیل در جنوب لبنان شد. اسرائیل در سال ۲۰۰۰ نیروهای خود را از بیشتر مناطق اشغالی جنوب لبنان خارج کرد؛ حزب‌الله این خروج را نتیجه مقاومت خود دانست، در حالی که درباره عوامل مؤثر بر تصمیم اسرائیل، دیدگاه‌های متفاوتی وجود دارد. در همین دوره، یکی از رویدادهای مهم و همچنان مورد اختلاف، ناپدید شدن چهار ایرانی در لبنان بود. در تیر ۱۳۶۱، احمد متوسلیان، وابسته نظامی ایران، محسن موسوی، کاردار سفارت ایران در بیروت، تقی رستگارمقدم و کاظم اخوان، خبرنگار، در نزدیکی ایست بازرسی برباره در شمال لبنان متوقف و ناپدید شدند. درباره سرنوشت آنان روایت‌های متفاوتی وجود دارد. ایران طی سال‌های بعد اسرائیل را نیز در این ماجرا مسئول دانست، در حالی که گزارش‌های دیگر، نیروهای مسلح لبنانی را عامل ربایش معرفی کرده‌اند. سرنوشت نهایی این چهار نفر هیچ‌گاه به شکل قطعی روشن نشد و به همین دلیل، نسبت دادن مسئولیت قطعی این حادثه به یک طرف، از نظر تاریخی نیازمند احتیاط است. در نتیجه، رابطه ایران و اسرائیل در دهه ۱۳۶۰ به تدریج از مخالفت سیاسی و ایدئولوژیک به نوعی تقابل منطقه‌ای تبدیل شد. ایران از گروه‌های مسلحی مانند حزب‌الله حمایت می‌کرد و اسرائیل نیز فعالیت این گروه‌ها و گسترش نفوذ ایران در لبنان را تهدیدی علیه امنیت خود می‌دانست. به همین دلیل، لبنان به یکی از نخستین عرصه‌های مهم رویارویی غیرمستقیم ایران و اسرائیل تبدیل شد. با این حال، اصطلاح «اولین جنگ نیابتی ایران و اسرائیل» بیشتر یک توصیف تحلیلی است تا عنوانی رسمی برای یک جنگ مشخص؛ زیرا رابطه دو کشور و استفاده از نیروهای همسو در منطقه، به تدریج و طی چند مرحله شکل گرفت و حزب‌الله نیز سازمانی لبنانی با ساختار و تصمیم‌گیری مستقل، هرچند با حمایت گسترده ایران، بود. === تقابل ایران و ایالات متحده و ارتباط آن با مسئله اسرائیل === تقابل جمهوری اسلامی با اسرائیل از همان ابتدا با رابطه ایران و ایالات متحده نیز ارتباط پیدا کرد. حکومت پهلوی روابط نزدیکی با ایالات متحده داشت و پس از انقلاب، بخش قابل توجهی از نیروهای سیاسی انقلابی، آمریکا را حامی اصلی حکومت پیشین و یکی از قدرت‌های پشتیبان اسرائیل در منطقه می‌دانستند. علاوه بر جریان‌های اسلام‌گرا، گروه‌های چپ و برخی نیروهای ملی‌گرا نیز در سال‌های پیش و پس از انقلاب مواضع ضدآمریکایی داشتند. یکی از عوامل تشدیدکننده این تنش، ورود محمدرضا شاه پهلوی به ایالات متحده در مهر ۱۳۵۸ برای دریافت درمان پزشکی بود. در ایران این اقدام با نگرانی از احتمال تکرار رویدادهایی مانند کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ و بازگشت شاه به قدرت همراه شد. در چنین فضایی، گروهی از دانشجویان اسلام‌گرا که خود را «دانشجویان پیرو خط امام» می‌نامیدند، در ۱۳ آبان ۱۳۵۸ سفارت ایالات متحده در تهران را اشغال کردند و کارکنان آن را به گروگان گرفتند. اسناد تاریخی ایالات متحده نیز نشان می‌دهند که بیش از ۵۰ آمریکایی در این بحران به گروگان گرفته شدند و این وضعیت ۴۴۴ روز ادامه پیدا کرد. اشغال سفارت ابتدا از سوی دولت موقت بازرگان با مخالفت روبه‌رو شد و در ادامه، حمایت آیت‌الله خمینی از اقدام دانشجویان موجب شد اشغال سفارت به یک بحران طولانی‌مدت در روابط دو کشور تبدیل شود. مهدی بازرگان و دولت موقت پس از آن استعفا کردند. از سوی دیگر، دولت آمریکا در ۱۴ نوامبر ۱۹۷۹ دارایی‌های دولت ایران و بانک مرکزی ایران در ایالات متحده را مسدود کرد. این اقدام بخشی از مجموعه اقدامات اقتصادی و سیاسی آمریکا در واکنش به بحران گروگان‌گیری بود. مقام‌های جمهوری اسلامی و دانشجویان اشغال‌کننده سفارت، اقدام خود را با مجموعه‌ای از عوامل توجیه می‌کردند؛ از جمله سابقه حمایت آمریکا از حکومت پهلوی، روابط واشنگتن با اسرائیل، پذیرش شاه در آمریکا و نگرانی از دخالت احتمالی ایالات متحده در تحولات داخلی ایران. در مقابل، دولت آمریکا اشغال سفارت و گروگان‌گیری دیپلمات‌ها را نقض حقوق دیپلماتیک و تعهدات بین‌المللی می‌دانست. بنابراین، برای بررسی تاریخی این رویداد، بهتر است انگیزه‌ها و استدلال‌های هر دو طرف از یکدیگر تفکیک شوند و توجیهات سیاسی یک طرف به عنوان واقعیت قطعی تاریخی ارائه نشوند. بحران گروگان‌گیری در نهایت به یکی از نقاط عطف روابط ایران و آمریکا تبدیل شد و روابط دیپلماتیک دو کشور را برای دهه‌های بعد دگرگون کرد. در همین چارچوب، مخالفت جمهوری اسلامی با اسرائیل نیز به تدریج با تقابل گسترده‌تر آن با ایالات متحده و سیاست‌های آمریکا در خاورمیانه پیوند خورد. از دهه ۱۳۶۰ به بعد، این سه موضوع ــ حمایت ایران از گروه‌های فلسطینی و لبنانی، مخالفت با اسرائیل و تقابل با آمریکا ــ به عناصر مرتبط اما متمایز سیاست خارجی جمهوری اسلامی تبدیل شدند. ===بحران اقتصادی=== وقوع انقلاب در سال ۱۳۵۷، پایان ارز تک نرخی و آغاز دوره‌ای از جهش‌های پیاپی ارزی در ایران بود که باعث شد نرخ دلار آمریکا تا سال ۱۴۰۰ به بیش از چهار هزار برابر برسد. نرخ غیررسمی ارز که در پایان سال ۸۹ به ۱۰۳۳۷ ریال رسیده بود، از ماه‌های آغازین سال ۱۳۹۰ وارد یک جهش شد. افزایش مداوم نرخ ارز در ایران پس از انقلاب ۱۳۵۷ ایران آغاز شد و در دوران ریاست جمهوری محمود احمدی‌نژاد و پس از هدفمندسازی یارانه‌ها در ایران بین سال‌های ۱۳۹۰ تا ۱۳۹۲ شتاب گرفت. در ۱۰ مهرماه ۱۳۹۹ قیمت دلار به ۳۰ هزار تومان رسید و قیمت سکه تمام بهار آزادی از مرز ۱۵ میلیون و ۲۰۰ هزار تومان گذشت. نرخ دلار آمریکا که در اوایل سال ۱۴۰۳ حدود ۶۰ هزار تومان بود، در پی حملهٔ موشکی و پهپادی ایران به اسرائیل، در روز ۲۶ فروردین ۱۴۰۳ از ۷۰ هزار تومان عبور کرد. افزایش نرخ ارز تداوم پیدا کرد و در بهمن ۱۴۰۳ نرخ دلار آمریکا در بازار آزاد ایران از ۹۰ هزار تومان عبور کرد. عبدالناصر همتی وزیر اقتصاد دولت پزشکیان بلافاصله پس از تصدی منصب وزارت اقتصاد به حمایت از یکسان‌سازی نرخ ارز و حذف سامانه نیما پرداخت و مدعی شد که این سیاست باعث کاهش قیمت ارز آزاد خواهد شد اما بر خلاف ادعای وی قیمت ارز به شدت افزایش یافت که حتی به انتقاد رسانه‌های اصلاح طلب و شروع فرایند استیضاح وی انجامید. به این ترتیب عبدالناصر همتی از وزارت اقتصاد برکنار شد. در ۱۸ اردیبهشت ۱۳۹۹، مرکز آمار ایران، نرخ تورم گروه عمده خوراکی‌ها، آشامیدنی‌ها و دخانیات در سال ۱۳۹۸ را ۴۲٫۶ درصد اعلام کرد. در شهریور ۱۳۹۹، آمارهای جدید شرکای اصلی تجاری ایران نشان از افت چشمگیر صادرات ایران به این کشورها داشت و در کل صادرات آن‌ها به ایران نیز کاهش یافته‌بود. این آمار افت کل صادرات ایران به ۱۴۰ میلیون دلار در هفت‌ماهه ۲۰۲۰ را نشان می‌داد که علاوه بر قطع صادرات نفت، فروش کالاهای غیرنفتی ایران به هند نیز به شدت سقوط کرده‌بود. همچنین صادرات ایران به کره جنوبی از ۲٫۱ میلیارد دلار به زیر هفت میلیون دلار سقوط کرد و وارداتش از ۲۸۲ میلیون دلار به ۱۰۵ میلیون دلار کاهش یافت. بدین ترتیب صادرات ایران به کره جنوبی تقریباً قطع شد. در حین بحران اقتصادی گوشت قرمز دچار کمبود و افزایش بهای چند برابری شد که از میانه سال ۱۳۹۷ شروع و در ماه‌های پایانی پائیز اوج گرفت. بحران گوشت به یکی دیگر از چالش‌های بزرگ دوران دوم دولت حسن روحانی تبدیل شد. بعد از تشدید بحران اقتصادی در ۱۳۹۸، وبسایت تابناک در ۹ تیر ۱۳۹۸ در این زمینه نوشت که افزایش قیمت مسکن عملاً خرید خانه را برای خیلی از مردم دشوار کرده‌است و به همین علت، تعداد معاملات مسکن در تهران در مقایسه با خرداد سال ۱۳۹۷ حدود ۶۰ درصد کاهش داشته‌است. تابناک با اشاره به افزایش قیمت مسکن در ۱۵ ماه گذشته (از تیر ۹۸) افزود که هر ماه، مردم برای خرید و حتی اجاره یک سرپناه برای زندگی خود، «ناامیدتر از ماه قبل می‌شوند». این گزارش حاکیست که در برخی شهرها مانند کرمان، به دلیل افزایش اجاره بها و قیمت مسکن، «مردم کانکس‌ها را به عنوان سرپناهی برای خود انتخاب کرده‌اند». با بالا گرفتن وضعیت ناپایدار اقتصادی و تعطیلی بسیاری از کارخانه‌جات و صنایع تولیدی کشور به دلیل کمبود مواد اولیه و عدم اختصاص ارز وارداتی از طرف دولت و همچنین احتکار کالاهای ضروری از طرف افراد سودجو که به منجر به کم شدن این کالاها در بازار شده‌بود، در سال ۱۳۹۷ قیمت برخی از کالاهای اساسی و ارزاق عمومی مردم رشد چند برابری پیدا کرد و برخی از گزارش‌ها حاکی از آن بود که مردم برای خرید این کالاها به فروشگاه‌های بزرگ و زنجیره‌ای هجوم آورده‌اند و قفسه‌ها را خالی کرده‌اند. قیمت انواع خودرو نیز در بازار ایران به شدت افزایش یافت. بر اساس آمار رسمی، تعداد بیکاران ایران بین سه تا سه و نیم میلیون نفر است اما کارشناسان، آمار بیکاران را بیشتر از چهار میلیون نفر برآورد می‌کنند. هر ساله، دست کم حدود هشتصد هزار نفر، وارد بازار کار ایران می‌شوند و ایران توان کافی برای پاسخگویی به این حجم از متقاضیان کار را ندارد. اقتصاد ایران یک اقتصاد ترکیبی، شامل یک بخش دولتی بزرگ است که در حدود ۶۰ درصد آن به شیوهٔ متمرکز و دستوری اداره می‌شود. ===رونق شعایر اسلامی=== [[پرونده:Flag of Iran.svg|thumb|250px|پرچم کنونی ایران یک نشان الله در وسط دارد]] تعداد مساجد (حدود ۳ برابر دوره پهلوی)، نمازخانه‌ها و وضوخانه‌های بین‌راهی در ایران افزایش یافته است. همچنین در جمهوری اسلامی تعداد امام‌زاده‌ها افزایش چشمگیری پیدا کرد (حدود ۷ برابر دوره پهلوی). در فیلم‌های تلویزیونی و سینمایی بازیگران زن با حجاب و روسری و چادر ظاهر شدند و با روزه‌خواری در روزهای ماه رمضان برخورد شدید شد. کتاب‌های دینی در مدارس افزایش یافت. افزایش مجازات‌های به شیوه اسلامی، جدا کردن دختر و پسر در مکان‌های مختلف، افزایش جشن‌ها و عزاداری‌های اسلامی، ... از ویژگی‌های بارز جمهوری اسلامی بوده است. ==حمله اسرائیل به ایران (۱۴۰۴)== موضع خصمانه حکومت جمهوری اسلامی ایران در قبال اسرائیل و آمریکا پس از انقلاب ۱۳۵۷، به حمایت پنهانی جمهوری اسلامی از حزب‌الله در جریان درگیری‌های جنوب لبنان (۲۰۰۰–۱۹۸۵) و در سال ۲۰۰۵ به یک درگیری منطقه‌ای نیابتی تبدیل شد. در سال ۲۰۰۶، جمهوری اسلامی به‌طور فعال در حمایت از حزب‌الله در طول جنگ اسرائیل و لبنان مشارکت داشت و به موازات آن حمایت از حماس و جهاد اسلامی فلسطین را آغاز کرد. از طرف دیگر، اسرائیل با استفاده از چندین شبه نظامی در داخل ایران، یک کمپین برای آسیب رساندن به برنامه هسته‌ای ایران آغاز کرد. با شروع جنگ داخلی سوریه، درگیری‌ها بالا گرفت و تا سال ۲۰۱۸ به جنگ مستقیم جمهوری اسلامی و اسرائیل تبدیل شد. جمهوری اسلامی حمایت قابل توجهی از حزب‌الله، حماس، و جنبش جهاد اسلامی فلسطین می‌کند، در حالی که اسرائیل از سازمان مجاهدین خلق ایران حمایت می‌کند و به‌طور مستقیم ترور و حمله به اهداف مرتبط با جمهوری اسلامی انجام داده است. اسرائیل همچنین حملات سایبری علیه ایران را انجام داده و علناً از اقدام نظامی بین‌المللی علیه جمهوری اسلامی دفاع می‌کند. در ۲۳ خرداد ۱۴۰۴، نیروی هوایی اسرائیل به چندین نقطه در سراسر ایران حملاتی انجام داد. این حملات با نام رمز عملیات ''شیر برخاسته'' که توسط نیروهای دفاعی اسرائیل و موساد انجام شد، تأسیسات هسته‌ای، پایگاه‌های نظامی، مناطق مسکونی و منازل مقامات ارشد نظامی را هدف قرار داد. ایران در پاسخ به حملات، مجموعه‌ای از موشک‌های بالستیک و پهپادها را به سوی اسرائیل پرتاب کرد اما به دلیل وجود سانسور شدید خبری، رسانه‌های اسرائیلی خسارت‌ها و تلفات این حمله‌ها را به طور کامل اعلام نکردند. در طی روزهای جنگ، مقامات ایرانی پروازها در فرودگاه بین‌المللی امام خمینی را تعلیق کردند. بلافاصله پس از شروع حملات، ساکنان تهران به‌صورت گسترده شروع به ترک شهر کردند. سخنگوی نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران، ابوالفضل شکارچی، وعدهٔ انتقام از اسرائیل و ایالات متحده را داد. سرانجام ایران و اسرائیل با میانجی‌گری آمریکا و قطر با یک آتش‌بس دوجانبه در ۳ تیر ۱۴۰۴ موافقت کردند. ==اعتراضات مردمی در دوران جمهوری اسلامی== جنبش‌های اعتراضی مختلفی در این دوره رخ داده است. ===نخستین اعتراض‌ها=== حمله به کوی دانشگاه تهران (درگیری میان دانشجویان با نیروهای انتظامی و افراد موسوم به لباس شخصی‌ها در تیرماه ۱۳۷۸)، اعتراضات به نتیجه انتخابات دهم رئیس جمهوری (خرداد و تیر ۱۳۸۸)، اعتراضات دی ۱۳۹۶ (در پی گرانی و سیاست‌های دولت روحانی از مشهد و شهرهای بزرگ شروع شد)، اعتراضات آبان ۱۳۹۸ ایران یا آبان خونین (در پی افزایش قیمت بنزین) و اعتراضات شهریور ۱۴۰۱ (در پی کشته‌شدن مهسا امینی) از جمله بزرگ‌ترین اعتراضات مردمی این دوره است. اعتراض‌های ضدحکومتی ۱۳۸۸ تا ۱۴۰۱ در ایران، کشته‌های بسیاری بر جا گذاشتند و در جدیدترین آن‌ها رژیم جمهوری اسلامی اقدام به فیلترینگ گسترده اینترنت و شبکه‌های اجتماعی نمود. پس از رقم خوردن اعتراضات شهریور ۱۴۰۱، یک گروه مخالف به نام جوانان محلات تهران شکل گرفت. ===جنبش مهسا=== اعتراض‌های سراسری ۱۴۰۱ در پی کشته‌شدن مهسا امینی در عرض چند روز به تمام ۳۱ استان و به بیش از ۱۰۰ شهر ایران گسترش یافت. حمله به دانشگاه صنعتی شریف نیز از دیگر مواردی بود که در طول اعتراضات رخ داد که تعدادی تنبیه بدنی و حدود ۴۰–۳۰ دانشجو بازداشت شدند. در جمعه سیاه زاهدان حدود ۹۰ نفر کشته شدند. در کشورهای دیگر نیز عده زیادی در حمایت از خیزش مردم ایران تجمع‌های اعتراضی برگزار کردند. شماری از چهره‌های سرشناس هنری، فرهنگی و ورزشی ایران و فراتر از ایران از اعتراضات سراسری ۱۴۰۱ ایران حمایت کردند. شمار بازیگرانی که از معترضان حمایت کرده‌اند به اندازه‌ای بود که صدا و سیمای ایران برای پخش و بازپخش تعداد زیادی از مجموعه‌ها و فیلم‌های تلویزیونی دچار مشکل شد. نیروهایی از نیروی انتظامی، سپاه پاسداران و نیروی زمینی ارتش که زیرمجموعه ستاد کل نیروهای مسلح هستند در سرکوب معترضان در پی کشته‌شدن مهسا امینی نقش داشته‌اند. سپاه پاسداران انقلاب اسلامی جدای از نیروهای خودش از نیروهای بسیج نیز استفاده کرده‌است. همچنین از لباس‌شخصی‌ها و گروهی به نام نیروهای خودجوش سرزمین‌های اسلامی نیز استفاده شده‌است. نیروهای سرکوب جمهوری اسلامی برای سرکوب شهروندان در این اعتراضات از ابزارهای گوناگون مانند باتون، باتون برقی، اسلحه دستی و تفنگ جنگی و همچنین از خشونت، یورش به منازل مسکونی، شلیک مستقیم به شهروندان، آسیب رساندن به اموال عمومی و خصوصی مردم از جمله خودروها و مغازه‌ها استفاده کرد. رژیم جمهوری اسلامی تعدادی از معترضان را بازداشت و تعدادی از آن‌ها از جمله محسن شکاری، میلاد زهره‌وند و مجیدرضا رهنورد را که در اعتراضات حضور فعال داشتند اعدام کرد. ===اعتراضات دی ۱۴۰۴ === اعتراضات دی ۱۴۰۴ ایران موج گسترده‌ای از تجمع‌های اعتراضی و اعتصاب‌های ضد حکومتی در ایران است که از ۷ دی ۱۴۰۴ در تهران آغاز شد و در ادامه به سایر شهرهای ایران گسترش یافت. این اعتراضات در شرایطی رخ داد که ارزش ریال به کمترین میزان خود در طول تاریخ رسیده بود و بیکاری جوانان و فقر مردم به شدت افزایش یافته بود. معترضان با تجمعات علنی، سر دادن شعارهای ضد دولتی و ادامه اعتصاب‌ها برای روز دوم، هم‌زمان با رویدادهایی مانند استعفای رئیس کل بانک مرکزی، اعتراض خود را ادامه دادند. افراد لباس شخصی برای سرکوب معترضان از انواع تجهیزات مانند دشنه، سلاح گرم، گاز اشک‌آور، تونفا و شوکر استفاده کردند. افراد لباس شخصی در روزهای تظاهرات جلوی شهروندان عادی و خودروهایی را که در مسیر بودند گرفته و ضمن توهین به آن‌ها، مدارک شناسایی‌شان را چک می‌کردند. همچنین آن‌ها جلوی شهروندان عادی را به بهانه عکسبردای یا فیلمبرداری با گوشی می‌گرفتند و گوشی موبایل آن‌ها را چک می‌کردند. بسیاری از ماموران لباس شخصی و افسران نظامی از ترس شناسایی شدن توسط شهروندان، از کلاه و ماسک استفاده می‌کردند. در شهرهای بزرگ، از ماشین آب‌پاش برای سرکوب معترضان استفاده کردند. شاتگان‌های کالیبر ۱۶، کلاشنیکف، شاتگان Escort MPA-TS و تفنگ دراگونوف از پر کاربردترین تفنگ‌های استفاده شده توسط نیروهای سرکوبگر وابسته به حکومت بود. علاوه بر جوانان بیکار، کاسبان بازار، دانشجویان دانشگاه‌ها، زنان خانه‌دار، ... در این اعتراضات حضور فعال داشتند. در شامگاه روز چهارم، معترضان در شهر اسدآباد استان همدان یک ساختمان را به آتش کشیدند، که بر اساس ادعای برخی گزارش‌ها، سازه مورد نظر، پایگاه نیروهای شبه‌نظامی بسیج بوده است. تشکل‌ها و فعالان دانشجویی در دانشگاه‌های امیرکبیر، بهشتی و تهران با صدور بیانیه‌هایی جداگانه، از دانشجویان خواستند با تجمع و اعلام همبستگی، به موج اعتراض‌ها بپیوندند. اولین معترض کشته‌شده، جوان ۲۶ ساله‌ای به نام امیرحسام خدایاری‌فرد بود که در استان لرستان کشته شد. شرکت‌کنندگان در تجمعات و راهپیمایی‌ها شعارهایی را سر دادند که بازتاب‌دهندهٔ ترکیبی از مطالبات اقتصادی، اجتماعی و سیاسی بود. شعارهایی علیه رهبر جمهوری اسلامی مانند «مرگ بر خامنه‌ای» از رایج‌ترین شعارهای سیاسی در تجمعات بود. معترضان ویدئوهای بسیاری از نیروهای سرکوبگر که با توسل به زور در خیابان‌ها مردم را می‌زدند منتشر کرده‌اند. در مسیرهای منتهی به محل درگیری معترضان و سرکوب‌گران، بوق خودروها و وسایل نقلیه به نشانه اعتراض شهرهای ایران را در بر می‌گرفت. فاطمه مهاجرانی سخنگوی دولت با تأکید بر اینکه معترضان فرزندان ما هستند، اظهار کرد: با دستور رئیس‌جمهوری همه وزارتخانه‌ها و دستگاه‌ها متناسب با وظایف خود موظف شده‌اند برای گفت‌وگو و پیگیری مطالبات مردم اقدام کنند. دولت ایران در واکنش به ادامه اعتراضات گسترده سراسری، دسترسی به اینترنت را در بسیاری از نقاط کشور قطع یا به‌طور جدی محدود کرد. ده‌ها نفر در این اعتراضات کشته و هزارن نفر مجروح شدند. همچنین نیروهای امنیتی در شهرهای مختلف از جمله اسفراین، دهلران، ایذه، بَغ‌ملَک و کرمانشاه معترضانی را بازداشت کردند، از جمله زنان، جوانان و افرادی از اقوام مختلف. گزارش‌هایی نیز از بازداشت چند دانشجو در دانشگاه‌ها و مراکز آموزشی منتشر شده است، هرچند رسانه‌های رسمی تعداد دقیق و هویت همهٔ بازداشت‌شدگان را اعلام نکرده‌اند. از ۱۸ دی ۱۴۰۴، اینترنت در ایران به‌طور سراسری قطع شد و این قطعی تا ۷ بهمن ادامه داشت. حوالی ساعت ۸ شب روز پنجشنبه ۱۸ دی در پی فراخوان رضا پهلوی میلیون‌ها نفر در تمام شهرهای ایران وارد خیابان‌ها شدند و طبق اعلام نت بلاکس از ساعت ۷ شب به مرور اینترنت در سراسر کشور قطع شد. در روز یکشنبه ۲۱ دی ۱۴۰۴، اعتراض‌ها و واکنش‌هایی در چندین شهر ایران گزارش شد. در جریان مراسم خاکسپاری تعدادی از معترضانی که در روزهای گذشته کشته شده بودند، نیروهای امنیتی با گاز اشک‌آور و اسلحه پینت‌بال به خانواده‌ها و شرکت‌کنندگان حمله کردند و در این مراسم شعارهای ضدحکومتی سر داده شد. در بندرعباس، جمعیت قابل توجهی از معترضان به خیابان‌ها آمدند و در شیراز، کسبه دست به اعتصاب زدند تا همراهی خود با خیزش‌های مردمی را نشان دهند. در ۲۵ دی، قوهٔ قضاییه جمهوری اسلامی اعلام کرد برای عرفان سلطانی، معترض ۲۶ ساله بازداشت‌شده، حکم اعدام صادر نشده است. در ۲۶ دی، تجمع‌های اعتراضی در استرالیا (در شهرهایی از جمله ملبورن و کرایست‌چرچ) در حمایت از معترضان ایران برگزار شد. در روز یکشنبه ۲۸ دی، ایرانیان مقیم کشورهای مختلف، از جمله ایالات متحده، کانادا، آلمان و اتریش، در حمایت از مردم ایران، تجمع و راهپیمایی برگزار کردند و شعارهایی همچون «مرگ بر خامنه‌ای» و «جاوید شاه» سر دادند. در روزهای بعد، حکومت با خشونت سیاسی مراسم دفن کشته‌شدگان را سرکوب کرد و علاوه بر معترضانی که در خیابان بازداشت کرده بود عده‌ای دیگر از آن‌ها را در خانه‌هایشان دستگیر کرد و به بازداشتگاه برد. اگرچه تعداد دقیق کشته‌شده‌ها بر اثر شلیک گلوله و ضرب و شتم مشخص نیست اما منابع مختلف ارقامی بین حدود ۳٬۴۰۰ نفر تا بیش از ۳۳٬۰۰۰ نفر را اعلام کرده‌اند. بر اساس گزارش‌های منتشرشده از سوی برخی اعضای کادر درمان، در جریان اعتراضات فشارهای امنیتی بر مراکز درمانی افزایش یافته و در مواردی پرونده‌های پزشکی مجروحان و کشته‌شدگان دستکاری شده است تا علت مرگ‌ها تغییر داده شود. یک پزشک در تهران نیز گفته است که نیروهای امنیتی «برای کشتن شلیک می‌کردند» و یک امدادگر در تهران نیز گزارش داده که «شلیک مستقیم به سرِ جوان‌ها و حتی به قلب‌شان» انجام شده است. علاوه بر این، شهادت‌های متعددی نشان می‌دهد که نیروهای امنیتی ایران به بیمارستان‌ها یورش برده و معترضان بستری‌شده را بازداشت کرده‌اند و در مواردی نیز آنان را اعدام کرده‌اند. بر اساس گزارش‌ها بیش از ۴۰ هزار شهروند ایرانی در بازداشت به سر می‌برند که رقمی بی‌سابقه در ایران است. ==حمله فلسطین اشغالی و آمریکا به ایران (۱۴۰۵)== {{اصلی|تاریخ ایران/جمهوری اسلامی ایران/حمله آمریکا-اسرائیل به ایران}} جنگ ایران، ایالات متحده و اسرائیل در سال ۱۴۰۴ و ۱۴۰۵، در پی تشدید تنش‌های هسته‌ای، نظامی و سیاسی آغاز شد و با حملات هوایی، موشکی و سایبری گسترش یافت. این درگیری به کشته‌شدن مقام‌های ارشد ایرانی، خسارات زیرساختی و حملات متقابل در منطقه انجامید. تلاش‌های دیپلماتیک با میانجی‌گری کشورهای منطقه به آتش‌بس موقت منجر شد، اما اختلافات اساسی همچنان ادامه یافت. تنگهٔ هرمز، تحریم‌های اقتصادی و پیامدهای جنگ بر بازار جهانی انرژی از مهم‌ترین موضوعات این بخش از تاریخ جمهوری اسلامی بودند. == پانویس == {{پانویس}} [[رده:تاریخ ایران]] f43sjcixf46moz6f4cavfovw6kn2gdm 0 11660 135970 66772 2026-10-22T11:34:28Z Fwldom 26269 /* دستور شماره یک */ 135970 wikitext text/x-wiki '''سالاد ماکارونی با کاری''' == دستور نخست == مواد لازم: # دو پیمانه ماکارونی صدفی # یک قاشق سوپخوری روغن مایع # دو قاشق سوپخوری پودر کاری # چهار عدد پیازچه خرد شده # یک عدد فلفل دلمه‌ای قرمز کوچک خرد شده # یک عدد فلفل دلمه‌ای سبز کوچک خرد شده # نصف پیمانه مایونز # نصف پیمانه خامه # دو پیمانه گوشت سینه مرغ پخته خرد شده # هشت برگ کاهو طرز تهیه: ماکارونی را همانند روش معمول در ظرفی دارای آب جوش بپزید و آبکش کنید. سپس با آب سرد خوب آبکشی کرده و بگذارید آب اضافی کاملاً برود. روغن را در تابه‌ای داغ کنید. پودر کاری، پیازچه و فلفل‌ها در آن ریخته تفت دهید. پس از حدود دو تا سه دقیقه آن را کنار بگذارید تا سرد شود. ماکارونی، مخلوط کاری و فلفل، مایونز، خامه و گوشت مرغ را ترکیب کنید. در صورت تمایل کمی نمک به آن بیافزایید. برگ‌های کاهو را در بشقابی بچینید و سالاد ماکارونی را روی برگ‌ها بریزید و سرو کنید. == جستارهای وابسته == * [[کتاب آشپزی/اندازه‌گیری]] == منابع == * [http://vista.ir/article/11742/سالاد-ماکارونی-با-کاری دستور شماره یک از سایت ویستا] {{پانویس}} [[رده:سالادها]] [[رده:کاری]] [[رده:ماکارونی‌ها]] pdgpd2mclgvl5wt86b5djctct4q9i7u 110 18539 135968 73055 2026-10-22T11:31:21Z Fwldom 26269 135968 wikitext text/x-wiki برای ساختن یک کلید خاموش/روشن به ابزارها زیر نیاز دارید: * یک باتری * یک چراغ به همراه سرپیچ چراغ * یک قطعه چوب * ۲ پونز گرد برنجی * یک گیره مقوا * ۳ سیم به همراه «گیره سوسماری» ==کلید را بسازید== [[پرونده:DIY switch.png|بندانگشتی|چپ]] # گیره مقوا را اندازه بگیرید، سپس یک چهارم اینچ از دِرازا آن را کم کنید. # دو پونز را دَر چوب فرو کرده و گیره مقوا را در زیر یکی از پونزها فرو کنید. ==سیم‌کشی کنید== # یک سیم را از یک پایانه باتری به یکی از پونزهای کلید ببرید. # سیم بعدی را از پونز دوم به یک سر چراغ بکشید. # سیم سوم را از پایانه دیگر چراغ به پایانه دوم باتری بکشید. [[رده:ویکی‌کودک:آزمایش‌ها و سرگرمی‌های علمی]] lrrprkl4gqbpesfvsb3hsqufrjxf9kj 135969 135968 2026-10-22T11:31:45Z Fwldom 26269 اصلاح املا، اصلاح سجاوندی 135969 wikitext text/x-wiki برای ساختن یک کلید خاموش/روشن به ابزارها زیر نیاز دارید: * یک باتری * یک چراغ به همراه سرپیچ چراغ * یک قطعه چوب * ۲ پونز گرد برنجی * یک گیره مقوا * ۳ سیم به همراه «گیره سوسماری» == کلید را بسازید == [[پرونده:DIY switch.png|بندانگشتی|چپ]] # گیره مقوا را اندازه بگیرید، سپس یک چهارم اینچ از دِرازا آن را کم کنید. # دو پونز را دَر چوب فرو کرده و گیره مقوا را در زیر یکی از پونزها فرو کنید. == سیم‌کشی کنید == # یک سیم را از یک پایانه باتری به یکی از پونزهای کلید ببرید. # سیم بعدی را از پونز دوم به یک سر چراغ بکشید. # سیم سوم را از پایانه دیگر چراغ به پایانه دوم باتری بکشید. [[رده:ویکی‌کودک:آزمایش‌ها و سرگرمی‌های علمی]] 0l965p2jhwn45biwhobstz48xti80hj 0 19401 135966 135538 2026-10-22T11:26:34Z Fwldom 26269 135966 wikitext text/x-wiki {{ناوبری|قبلی=آرشیوسازی فایل‌ها|فعلی=کار با فایل‌های متنی|بعدی=تغییر جهت ورودی و خروجی}} == مقدمه == در این فصل روش‌هایی برای جستجو و استخراج اطلاعاتی از، فایل‌های متنی مورد بررسی قرار می‌گیرد. در عمل فایل‌های متنی که ما آن‌ها را جستجو می‌کنیم و اطلاعاتی را از آن‌ها استخراج می‌کنیم. لاگ‌های سیستم‌ هستند(system log) که حاوی اطلاعات گوناگون در مورد سیستم هستند مثلا اگر سیستم crash کند و با مشکل روبرو شود با رجوع به چنین فایل‌هایی می‌توان دلیل این مشکل را فهمید. بعضی از فایل‌های لاگ مهم: مثلا فایل لاگ سرورها مثلا فایل لاگ سرور دیتابیس mysql یا فایل لاگ وب سرور apache و ... در نمونه‌های زیر فرض کنید که فایل‌های زیر را در دیرکتوری فعلی داریم: <syntaxhighlight> This is a file This is not a pdf This file is not a pdf </syntaxhighlight> == cat == === ساختار === <code><span lang="fa" dir="ltr">cat [path]</span></code> <code><span lang="fa" dir="ltr">[path]</span></code> مسیر فایلی است که میخواهیم بخوانیم. === توضیح === از این دستور صرفا برای مشاهدهٔ محتویات فایل‌های متنی با حجم کم استفاده میشود. === نمونه === ==== نمونه۱ ==== <syntaxhighlight> user1@sadegh-VirtualBox:~/Desktop/arch_dir/files/text_files$ cat file1.txt </syntaxhighlight>خروجی:<syntaxhighlight> This is a file This is not a pdf This file is not a pdf </syntaxhighlight> == less == === ساختار === <code><span lang="fa" dir="ltr">less [path]</span></code> <code><span lang="fa" dir="ltr">[path]</span></code> مسیر فایلی است که میخواهیم بخوانیم. === توضیح === از این دستور برای خواندن فایل‌های متنی حجیم(فایل‌هایی که تعداد خطوط و کلمات در آن زیاد است) استفاده می‌شود. پس از زدن دستور فوق از کلید‌های زیر میتوان برای جستجو و بررسی متن استفاده کرد: * <code>/</code> برای جستجو کردن:‌ برای جستجو کردن ابتدا <code>/</code> را میزنیم بعد عبارت یا Regex مد نظر خود را می‌نویسیم. برنامهٔ less عبارت مورد جستجو را برای ما پیدا می‌کند و تمام رخدادهای(occurrence) عبارت مورد جستجو در متن را مشخص میکند(یعنی مثلا اگر ۲۰ بار در متن کلمهٔ test تکرار شده باشد هر ۲۰ رخداد این کلمه در متن مشخص می‌شود) با زدن کلید <code>n</code> میتوان به رخداد بعدی آن عبارت یا کلمه برویم. با زدن کلید <code>shift + n</code> میتوانیم به رخداد قبلی آن عبارت یا کلمه برویم. * با کلید‌های <code>بالا</code> و <code>پایین</code> روی کیبورد یا کلید‌های <code>j</code> و <code>k</code> میتوانیم در متن بالا و پایین برویم و تمام متن را ببینیم. با زدن کلید بالا یا <code>k</code> یک خط به جلو میرویم و با زدن کلید پایین یا <code>j</code> یک خط به عقب می‌رویم. * با زدن کلید‌ <code>g</code> به ابتدای فایل میرویم و با زدن کلید <code>shift + g</code> به انتهای فایل میرویم. * با زدن کلید <code>ctrl + f</code> یک پنجره به جلو می‌رویم. * با زدن کلید <code>ctrl + b</code> یک پنجره به عقب می‌رویم. * با زدن کلید <code>q</code> از برنامه خارج می‌شویم. === نمونه === ==== نمونه۱ ==== <syntaxhighlight> user1@sadegh-VirtualBox:~/Desktop/arch_dir/files/text_files$ less file1.txt </syntaxhighlight> == tail/head == === ساختار === <code><span lang="fa" dir="ltr">tail [path]</span></code> <code><span lang="fa" dir="ltr">head [path]</span></code> <code><span lang="fa" dir="ltr">[path]</span></code> : مسیر فایلی که میخواهیم آن را بخوانیم. پرچم مهم: <code><span lang="fa" dir="ltr">-n</span></code> بعد از این پرچم تعداد خط ‌هایی از فایل را که میخواهیم ببینیم را مشخص میکنیم. مثلا <code><span lang="fa" dir="ltr">tail -n 20</span></code> <code><span lang="fa" dir="ltr">-f</span></code> برای دنبال کردن فایل استفاده می‌شود به این معنا که اگر فایل آپدیت شود، این آپدیت جدید به کاربر نشان داده ‌خواهد شد(تا زمانی که کاربر بخواهد). === توضیح === tail برای مشاهدهٔ خطوط آخر از یک فایل استفاده می‌شود. به طور پیش‌فرض ۱۰ خط آخر فایل متن نمایش داده می‌شود. head برای مشاهدهٔ خطوط اول یک فایل استفاده می‌شود. به طور پیش‌فرض ۱۰ خط اول فایل متنی نمایش داده ‌می‌شود. === نمونه === ==== نمونه۱ ==== <syntaxhighlight> user1@sadegh-VirtualBox:~/Desktop/arch_dir/files/text_files$ tail file1.txt </syntaxhighlight>دستور بالا ۱۰ خط آخر فایل file1.txt را نشان می‌دهد. ==== نمونه۲ ==== <syntaxhighlight> user1@sadegh-VirtualBox:~/Desktop/arch_dir/files/text_files$ tail -n 20 file1.txt </syntaxhighlight>دستور بالا ۲۰ خط آخر فایل file1.txt را نمایش می‌دهد. ==== نمونه۳ ==== <syntaxhighlight> user1@sadegh-VirtualBox:~/Desktop/arch_dir/files/text_files$ tail -f file1.txt </syntaxhighlight>دستور بالا کاربرد پرچم <code><span lang="fa" dir="ltr">-f</span></code> را نشان می‌دهد. این پرچم برای دیباگ کردن بسیار کاربرد دارد. مخصوصا برای برنامه نویسان که در لینوکس برنامه نویسی میکنند مثلا میتوان فایل لاگ سرور mysql را با این پرچم tail کنیم و سپس برنامهٔ خود را که با سرور mysql کار می‌کند اجرا کنیم در صورتی که برنامهٔ ما هنگام کار کردن با دیتابیس دچار مشکل شد می‌توانیم در لحظه فایل لاگ را بررسی کنیم. == find == === ساختار === <code><span lang="en" dir="ltr">find [path][flags]</span></code> همانطور که می‌بینید در این دستور بر خلاف دستورهای دیگری که تا به حال بررسی کردیم آرگون قبل از پرچم‌ها قرار می‌گیرند. پرچم‌های مهم: <code><span lang="fa" dir="ltr">-type</span></code> از این پرچم برای مشخص کردن نوع چیزی که به دنبال آن هستیم استفاده‌ می‌کنیم: <code><span lang="fa" dir="ltr">-type f</span></code> یعنی فقط به دنبال فایل هستیم. <code><span lang="fa" dir="ltr">-type d</span></code> یعنی فقط به دنبال دیرکتوری هستیم. -name از این پرچم برای مشخص کردن نام فایلی که به دنبال آن هستیم استفاده می‌کنیم <code><span lang="fa" dir="ltr">-name "file_name"</span></code> نام فایل( یا regex) را جلوی پرچم می‌نویسیم مثلا <code><span lang="fa" dir="ltr">-name "*.php"</span></code> تمام فایل‌هایی که پسوند آنها php‌ است را پیدا می‌کند. === توضیح === از این دستور برای جستجوی فایل‌ها و دیرکتوری‌ها استفاده می‌شود. === نمونه === ==== نمونه۱ ==== <syntaxhighlight> user1@sadegh-VirtualBox:~/Desktop$ find /home/user1/Desktop/files </syntaxhighlight>دستور بالا تمام فایل‌ها و دیرکتوری‌هایی که در <code><span lang="fa" dir="ltr">/home/user1/Desktop/files</span></code> وجود دارند را لیست می‌کند. خروجی:‌<syntaxhighlight> /home/user1/Desktop/files /home/user1/Desktop/files/dir3 /home/user1/Desktop/files/dir1 /home/user1/Desktop/files/dir2 /home/user1/Desktop/files/text_files /home/user1/Desktop/files/text_files/file1.txt /home/user1/Desktop/files/text_files/file2.txt /home/user1/Desktop/files/text_files/file3.txt </syntaxhighlight>در بالا شرطی برای جستجو مشخص نکرده بودیم بنابراین تمام فایل‌ها و دیرکتوری‌ها به عنوان خروج لیست شد. ==== نمونه۲ ==== <syntaxhighlight> user1@sadegh-VirtualBox:~/Desktop/arch_dir/files$ find /home/user1/Desktop/files -type f </syntaxhighlight>دستور بالا فقط تمام فایل‌ها را در دیرکتوری <code><span lang="fa" dir="ltr">/home/user1/Desktop/files</span></code> لیست می‌کند.(دیرکتوری‌ها را لیست نمی‌کند.) چرا که مشخص کرده‌ایم که <code><span lang="fa" dir="ltr">-type f</span></code> یعنی فقط فایل‌ها را نشان بده. ==== نمونه۳ ==== <syntaxhighlight> user1@sadegh-VirtualBox:~/Desktop/arch_dir/files$ find /home/user1/Desktop/files/ -type d </syntaxhighlight>دستور بالا فقط تمام دیرکتوری‌ها را در دیرکتوری <code><span lang="fa" dir="ltr">/home/user1/Desktop/files</span></code> نشان می‌دهد خروجی :<syntaxhighlight> /home/user1/Desktop/files/ /home/user1/Desktop/files/dir3 /home/user1/Desktop/files/dir1 /home/user1/Desktop/files/dir2 /home/user1/Desktop/files/text_files </syntaxhighlight>نمونه از پرچم <code><span lang="fa" dir="ltr">-name</span></code> : ==== نمونه۴ ==== <syntaxhighlight> user1@sadegh-VirtualBox:~/Desktop/arch_dir/files$ find . -name "file1.txt" </syntaxhighlight>دستور بالا تمام فایل‌ها و یا دیرکتوری ها با نام file1.txt را پیدا می‌کند خروجی:<syntaxhighlight> ./text_files/file1.txt ./text_files/test/file1.txt </syntaxhighlight> ==== نمونه۵ ==== <syntaxhighlight> user1@sadegh-VirtualBox:~/Desktop/arch_dir/files$ find text_files/ -name "*.txt" </syntaxhighlight>دستور بالا تمام فایل‌هایی که پسوند آن‌ها <code><span lang="fa" dir="ltr">.txt</span></code> است را لیست می‌کند(در اینجا از عملیات globbing استفاده کردیم) خروجی:<syntaxhighlight> text_files/file1.txt text_files/file2.txt text_files/file3.txt text_files/test/file1.txt text_files/test/file2.txt text_files/test/file3.txt </syntaxhighlight> == grep == === ساختار === <code><span lang="en" dir="ltr">grep [string] [path]</span></code> <code><span lang="en" dir="ltr">[string]</span></code> عبارت مورد جستجو <code><span lang="en" dir="ltr">[path]</span></code> فایلی که میخواهیم عبارت را در آن جستجو کنیم(میتوان نام چند فایل را با فاصله نوشت) === توضیح === این دستور از دستورات پر کاربرد است. برای پیدا کردن خط شامل یک عبارت (کلمه یا جمله یا عباراتی که با الگوی یک عبارت منظم (Regex) مطابقت دارند) استفاده می‌شود. نکته: این دستور بیشتر با عملگر پایپ (pipe) یعنی <code>|</code> استفاده می‌شود. یعنی به جای اینکه مسیر فایل مشخص شود خروجی دستور قبلی یا به عبارت صحیح‌تر <code>STDOUT</code> به عنوان فایلی که باید در آن جستجو انجام شود به grep داده می‌شود. به نمونه ۴در زیر دقت کنید. === نمونه === ==== نمونه۱ ==== <syntaxhighlight> user1@sadegh-VirtualBox:~/Desktop/arch_dir/files$ grep "to ancient" text_files/file3.txt </syntaxhighlight> ==== نمونه۲ ==== <syntaxhighlight> user1@sadegh-VirtualBox:~/Desktop/arch_dir/files$ grep "this" text_files/file1.txt text_files/file2.txt text_files/file3.txt </syntaxhighlight> ==== نمونه۳ ==== <syntaxhighlight> user1@sadegh-VirtualBox:~/Desktop/arch_dir/files$ grep "this" text_files/* </syntaxhighlight> ==== نمونه۴ ==== <syntaxhighlight> user1@sadegh-VirtualBox:~/Desktop/arch_dir/files$ cat text_files/file3.txt | grep "this" </syntaxhighlight>توضیح: همانطور که در نمونه ۴ می‌بینید دو دستور با یک خط | از هم جدا شده‌اند. خروجی دستور اول یعنی (<code>cat text_files/file3.txt</code>) به عنوان ورودی به دستور بعدی یعنی <code><span lang="fa" dir="ltr">grep "this"</span></code> داده می‌شود. ==== نمونه۵ ==== <syntaxhighlight> user1@sadegh-VirtualBox:~/Desktop/arch_dir/files/text_files$ cat file1.txt | grep "file" | grep "This" </syntaxhighlight> ==== نمونه۶ ==== <syntaxhighlight> user1@sadegh-VirtualBox:~/Desktop/arch_dir/files/text_files$ find . -type f | grep "file" </syntaxhighlight>توضیح: در نمونه۶ خروجی دستور اول لیست نام تمام فایل‌های درون دیرکتوری فعلی (<code>.</code>) است و این خروجی به عنوان ورودی به دستور grep داده می‌شود. بنابراین در کل مجموع این دو دستور تمامی فایل‌هایی که در نامشان رشتهٔ file وجود دارد لیست می‌شودند. == sort == === ساختار === === توضیح === از این دستور برای مرتب سازی فایل‌ها متنی استفاده می‌شود. به اینصورت که سطرهای فایل متنی مرتب می‌شوند. === نمونه === برای نمونه می‌خواهیم فایل زیر را مرتب کنیم.<syntaxhighlight> apple cat monkey animal wild zebra black warm worm This abfd This abcd 1 2 3 10 31 2 </syntaxhighlight> نمونه۱<syntaxhighlight> user1@sadegh-VirtualBox:~/Desktop/arch_dir/files/text_files$ sort file4.txt </syntaxhighlight>خروجی<syntaxhighlight> 1 10 2 2 3 31 apple cat black warm worm monkey animal wild zebra This abcd This abfd </syntaxhighlight>با توجه به خروجی نمونه۱ باید به دو نکته توجه کنیم:‌ ۱. از آنجا به طور پیش‌فرض دستور sort مرتب‌سازی را بر اساس حروف الفبا انجام می‌دهد به همین دلیل است که ۱۰ قبل از ۲ و ۳ در خروجی چاپ شده است. ۲. در دو خط آخر از آنجا که کلمهٔ اول هر دو خط This‌ می‌باشد و دو حرف اول کلمهٔ بعدی ab می‌باشد مرتب سازی برای این دو سطر بر اساس حرف سوم کلمهٔ‌ دوم آن‌ها (c و f) انجام می‌شود. نمونه۲<syntaxhighlight> user1@sadegh-VirtualBox:~/Desktop/arch_dir/files/text_files$ sort -n file4.txt </syntaxhighlight>خروجی<syntaxhighlight> apple cat black warm worm monkey animal wild zebra This abcd This abfd 1 2 2 3 10 31 </syntaxhighlight>همانطور که می‌بینم اعداد به درستی مرتب شده‌اند چرا که از پرچم <code><span lang="fa" dir="ltr">-n</span></code> استفاده کردیم. این پرچم باعث می‌شود تا اعداد نیز به درستی مرتب شوند. == cut == === ساختار === <code><span lang="fa" dir="ltr">cut [flags][path]</span></code> ==== پرچم‌ها ==== <code><span lang="fa" dir="ltr">-c</span></code> c حرف اول کلمهٔ column است از پرچم بالا به این صورت استفاده می‌شود <code><span lang="en" dir="ltr">-c n1-n2</span></code> که n1 و n2 هر دو عدد هستند. و این به این معناست که کاراکتر n1 ام تا کاراکتر n2 ام از هر سطر را می‌خواهیم. نکته:‌ اگر به جای n2 چیزی نگذاریم (<code><span lang="en" dir="ltr">-c n1-</span></code>)یعنی از ستون یا همان کاراکتر n1 ام تا آخرین ستون از هر سطر را می‌خواهیم. نکته: اگر فقط n1 را بنویسیم (<code><span lang="en" dir="ltr">-c n1</span></code>) یعنی n1 امین ستون یا همان کاراکتر از هر سطر را می‌خواهیم. <code><span lang="fa" dir="ltr">-d</span></code> و <code><span lang="fa" dir="ltr">-f</span></code> d حرف اول کلمهٔ delimiter است(به معنای جداکننده) و f حرف اول کلمهٔ field است. این دو پرچم همراه با هم استفاده می‌شوند. از پرچم <code><span lang="fa" dir="ltr">-f</span></code> مثل پرچم <code><span lang="fa" dir="ltr">-c</span></code> استفاده می‌شود. با استفاده از پرچم <code><span lang="fa" dir="ltr">-d</span></code> به صورت مقابل delimiter را مشخص می‌کنیم و برنامه cut فایل متنی را بر اساس delimiter جداسازی می‌کند. delimiter ممکن است فاصله باشد یا , یا - یا هر چیز دیگر ما به اینصورت delimiter را مشخص می‌کنیم: <code><span lang="fa" dir="ltr">cut -d " "</span></code> پرچم -f مثل -c استفاده می‌شود. و منظور از field رشته‌هایی است که توسط delimiter از هم جدا می‌شوند مثلا اگر یک نوشتهٔ معمولی داشته باشیم(مثلا قسمتی از یک کتاب) و delimiter را کاراکتر فاصله در نظر بگیریم آنگاه هر کلمه یک field میشود. === توضیح === از این دستور برای استخراج قسمتی از یک متن (مثلا ۲۰ کاراکتر آخر از هر سطر یک متن) استفاده می‌شود. === نمونه === برای نمونه‌های زیر فرض کنید که فایل متنی زیر را داریم:<syntaxhighlight> This is a file This is not a pdf This file is not a pdf </syntaxhighlight> دستور cut هر فایل متنی را به صورت جدولی در نظر میگیرد، هر حرف از فایل متنی در یک خانه از جدول قرار می‌گیرد،جدول زیر را در نظر بگیرید: {| class="wikitable" |22 |21 |20 |19 |18 |17 |16 |15 |14 |13 |12 |11 |10 |9 |8 |7 |6 |5 |4 |3 |2 |1 |- | | | | | | | | |e |l |i |f | |a | |s |i | |s |i |h |T |- | | | | | |f |d |p | |a | |t |o |n | |s |i | |s |i |h |T |- |f |d |p | |a | |t |o |n | |s |i | |e |l |i |f | |s |i |h |T |} همانطور که می‌بیند سطر اول با احتساب فاصله‌های میان کلمات از ۱۴ ستون (۱۴ کاراکتر) تشکیل شده و سطر دوم از ۱۷ و سطر سوم از ۲۲ ستون تشکیل شده است. نمونه۱<syntaxhighlight> cut -c 1-4 file1.txt </syntaxhighlight>خروجی<syntaxhighlight> This This This </syntaxhighlight>توضیح: در نمونه۱ ستون ۱ تا ۴ از فایل متنی برای تمامی سطر‌های آن فایل متنی به عنوان خروجی برگردانده می‌شود. نمونه۲<syntaxhighlight> cut -c 6- file1.txt </syntaxhighlight>خروجی<syntaxhighlight> is a file is not a pdf file is not a pdf </syntaxhighlight>در نمونه۲ از ستون ۶ام تا آخرین ستون هر سطر به عنوان خروجی نمایش داده ‌می‌شود. نمونه۳ <syntaxhighlight> cut -c 6 file1.txt </syntaxhighlight>خروجی<syntaxhighlight> i i f </syntaxhighlight>در نمونه۳، ۶‌امین ستون از هر سطر به عنوان خروجی نمایش داده‌ می‌شود. نمونه۴ <syntaxhighlight> cut -c 2,3,6 file1.txt </syntaxhighlight>خروجی <syntaxhighlight> hii hii hif </syntaxhighlight>در نمونه۴ کاراکتر‌های ۲ و ۳ و ۶ از هر فایل را به عنوان خروجی نمایش می‌دهیم. نمونه۵<syntaxhighlight> cut -d " " -f 2 file1.txt </syntaxhighlight>خروجی<syntaxhighlight> is is file </syntaxhighlight> در نمونه بالا delimiter را کاراکتر فاصله در نظر گرفته‌ایم بنابراین کلمات از نگاه برنامه فیلد هستند. و در ادامهٔ دستور فیلد دوم خواسته شده. بنابراین فیلد دوم (کلمهٔ دوم ) از هر سطر بر گردانده می‌شود. نمونه۶<syntaxhighlight> cut -d " " -f 1,3 file1.txt </syntaxhighlight>خروجی<syntaxhighlight> This a This not This is </syntaxhighlight>نمونه۷<syntaxhighlight> cut -d " " -f 2-4 file1.txt </syntaxhighlight>خروجی<syntaxhighlight> is a file is not a file is not </syntaxhighlight> نمونه۸<syntaxhighlight> cut -d " " -f 2- file1.txt </syntaxhighlight>خروجی<syntaxhighlight> is a file is not a pdf file is not a pdf </syntaxhighlight> به فایل متنی زیر دقت کنید:<syntaxhighlight> apple,orange,video,music jam, sand, ball,lemonade james,jack,london </syntaxhighlight> نمونه۹<syntaxhighlight> cut -d , -f 2 file6.txt </syntaxhighlight>خروجی<syntaxhighlight> orange sand jack </syntaxhighlight>به فاصله‌های پیش از کلمهٔ sand در خروجی و در متن اصلی دقت کنید. == wc == === ساختار === <code><span lang="fa" dir="ltr">wc [path]</span></code> ==== پرچم‌ها ==== <code><span lang="fa" dir="ltr">-n</span></code> سطرهای حاوی اعداد نیز به درستی مرتب شوند(بر اساس ارزش عددی و نه بر اساس ارزش کارکتری) <code><span lang="fa" dir="ltr">-r</span></code> کاربرد آن زمانی است که بخواهیم مرتب‌سازی را برعکس کنیم (یعنی اگر صعودی است آن‌ را نزولی کنیم) ==== پرچم‌ها ==== <code><span lang="fa" dir="ltr">-w</span></code> تعداد کلمه‌ها <code><span lang="fa" dir="ltr">-c</span></code> تعداد کاراکتر‌ها === توضیح === با استفاده از این دستور میتوان اطلاعات آماری از قبیل تعداد خطوط فایل متنی و تعداد کلمات و تعداد کاراکتر‌ها را برای یک فایل متنی بدست آورد. === نمونه === ==== نمونه۱ ==== <syntaxhighlight> user1@sadegh-VirtualBox:~/Desktop/arch_dir/files/text_files$ wc file1.txt </syntaxhighlight>خروجی <syntaxhighlight> 3 15 56 file1.txt </syntaxhighlight>در خروجی بالا ۳ تعداد خطوط فایل ۱۵ تعداد کلمات ۵۶ تعداد حروف file.txt نام فایل == Regex(^ و $ و .) == === ساختار === === توضیح === ^ نمادی است به معنای ابتدای سطر $ نمادی است به معنای انتهای سطر . نمادی است به معنای یک کاراکتر (هر کاراکتری) === نمونه === برای نمونه‌های زیر فایل متنی زیر را در نظر بگیرید:<syntaxhighlight> This is a file This is not a pdf This file is not a pdf This </syntaxhighlight> نمونه۱ <syntaxhighlight> grep "pdf$" file1.txt </syntaxhighlight>خروجی <syntaxhighlight> This is not a pdf This file is not a pdf </syntaxhighlight> توضیح نمونه۱: سطر‌هایی از فایل متنی مذکور گرفته می‌شوند که آخرین کلمهٔ آن سه حرف pdf باشند. نمونه۲<syntaxhighlight> grep "^This" file1.txt </syntaxhighlight>خروجی<syntaxhighlight> This is a file This is not a pdf This file is not a pdf This </syntaxhighlight> توضیح نمونه۲: سطرهایی از فایل متنی مذکور گرفته می‌شوند که اولین کلمهٔ آن‌ها ۴ کاراکتر This باشد. نمونه۳<syntaxhighlight> grep "f..e" file1.txt </syntaxhighlight>خروجی<syntaxhighlight> This is a file This file is not a pdf </syntaxhighlight> توضیح نمونه۳: سطرهایی از فایل متنی مذکور گرفته می‌شود، در آن کلمه‌ای وجود داشت باشد با این الگو که چهار کاراکتر داشته باشد و کاراکتر اول آن f و کاراکتر آخر آن e باشد و دو کاراکتر وسط هر کاراکتری می‌توانند باشند. نمونه۴<syntaxhighlight> grep " ...$" file1.txt </syntaxhighlight>خروجی<syntaxhighlight> This is not a pdf This file is not a pdf </syntaxhighlight> توضیح نمونه۴: سطر‌هایی از فایل متنی مذکور پیدا می‌شوند که در آن کلمه‌ای وجود داشته باشد که با این الگو مطابقت داشته باشد: یک کلمهٔ ۴ کاراکتری که کاراکتری اول آن کاراکتر فاصله باشد و سه بعد از آن سه کاراکتر که هر کاراکتری ممکن است باشند و باید این کلمه آخرین کملهٔ آن سطر باشد. نمونه۵<syntaxhighlight> grep "^....$" file1.txt </syntaxhighlight>خروجی<syntaxhighlight> This </syntaxhighlight> توضیح نمونه۶: سطرهایی از فایل متنی مذکور باید پیدا شوند که حاوی فقط حاوی یک کلمهٔ ۴ کاراکتری هستند. [[رده:لینوکس مقدماتی]] nc1mtdpuhxoxeq2uo0b10uc7xx05ieh 0 19408 135964 135543 2026-10-22T11:24:19Z Fwldom 26269 135964 wikitext text/x-wiki {{ناوبری|قبلی=کار با فایل‌ها متنی|فعلی=تغییر جهت ورودی و خروجی|بعدی=ساختار و محتوای دایرکتوری‌های لینوکس}} == تغییر جهت ورودی و خروجی یا Input/ Output Redirection == قابلیتی است در پوستهٔ لینوکس که طبق آن خروجی بسیاری از دستورات لینوکس را به جای نمایش در ترمینال می‌توان در فایل(با استفاده از <code><span lang="fa" dir="ltr">></span></code> <code><span lang="fa" dir="ltr">>></span></code> ) ذخیره کرد یا اینکه آن خروجی را به عنوان ورودی به دستور و برنامهٔ دیگری(با استفاده از <code>|</code>) داد. به طور پیش‌فرض لینوکس خروجی‌های متنی برنامه‌ها را به صورت متنی در ترمینال به کاربر نشان می‌دهد ولی ما می‌توانیم مسیر خروجی را تغییر دهیم یا به عبارت دیگر خروجی را ریدیرکت کنیم یعنی مثلا به جای اینکه خروجی برنامه در ترمینال به کاربر نمایش داده شود میتوان مسیر خروجی را تغییر داد و آن را به فایل برد(یعنی خروجی را به فایل ریدیرکت کرد) یا به عنوان ورودی به برنامهٔ دیگر داد. == pipe یا | == توضیح با استفاده از این دستور خروجی یک دستور به عنوان ورودی به دستور دیگر داده می‌شود. * نمونه ۱:<syntaxhighlight lang="batch"> ls -l | less </syntaxhighlight>توضیح: در نمونه۱ خروجی دستور ls که لیستی از فایل‌های دیکتوری‌ فعلی است به عنوان ورودی به برنامهٔ less داده می‌شود که برنامه‌ای است با قابلیت جستجو برای مشاهدهٔ فایل‌های متنی. *نمونه ۲:<syntaxhighlight> ifconfig | gerp "inet" </syntaxhighlight>خروجی دستور ifocnfig که برنامه‌ای است برای مشاهدهٔ مشخصات network interface ها (مثلا مشاهدهٔ IP داخلی اختصاص داده شده به network interface) به عنوان ورودی به دستوری grep داده می‌شود (که یک برنامه برای جستجو در فایل متنی است) و همانطور که مشخص است به دنبال خط‌هایی از خروجی ifconfig‌ می‌گردیم که حاوی رشتهٔ inet باشند. == <span lang="fa" dir="ltr">></span> و <span lang="fa" dir="ltr">>></span> == === توضیح === ری‌دایرکت کردن خروجی یک برنامه به فایل === نمونه‌های استفاده === * نمونه نخست: <syntaxhighlight> ls > fl.txt </syntaxhighlight>توضیح: همانطور که در نمونه 1 می‌بینید. خروجی دستور ls که لیستی از تمامی فایل‌ها و دایرکتوری‌های موجود در دایرکتوری فعلی است به فایل fl.txt ری‌دایرکت می‌شود. در صورتی که در دایرکتوری فعلی فایلی با نام fl.txt وجود نداشته باشد یک فایل با نام مذکور ایجاد می‌شود و اگر فایل از قبل وجود داشت، محتویاتش پاک می‌شود و محتویات جدید در آن گذاشته می‌شود. * نمونه دوم: <syntaxhighlight> ls >> fl.txt </syntaxhighlight>توضیح: در نمونه۲ مثل نمونه۱ خروجی دستور ls به فایل fl.txt ریدیرکت می‌شود و در فایل fl.txt ذخیره می‌شود. در صورتی که در دیرکتوری فعلی فایلی با نام fl.txt وجود نداشته باشد یک فایل با نام مذکور ایجاد می‌شود و اگر فایل از قبل وجود داشت، محتویات جدید یعنی خروجی دستور ls به محتویات قبلی فایل ضمیمه می‌شود. {{نکته| تفاوت <code><</code> و <code><<</code> در این است که این <code><<</code> متن را به صورت ضمیمه به فایل اضافه می‌کند ولی این <code><</code> متن قبلی را به کلی پاک می‌کند.}} [[رده:لینوکس مقدماتی]] hr54051hrenoomgyjohm5vsuyddh9nr 0 19466 135965 135546 2026-10-22T11:25:53Z Fwldom 26269 added [[Category:لینوکس مقدماتی]] با استفاده از رده‌ساز 135965 wikitext text/x-wiki {{ناوبری|قبلی=ساختار و محتوای دایرکتوری‌های لینوکس|فعلی=دستور‌های مربوط به نظارت بر سیستم|بعدی=انواع کاربر}} در این قسمت دستورهایی را که از آن‌ها می‌توان برای نظارت بر سیستم‌عامل لینوکس (در حال اجرا) استفاده کرد بیان می‌شوند. منظور از نظارت بر سیستم این است که ببینیم چه فرایند‌هایی(process) هایی در سیستم در حال اجرا هستند و هر کدام چه مقدار از منابع پردازشی و ... را به خود مشغول کرده‌اند. == ps == با زدن این دستور لیستی از برنامه‌های در حال اجرا یا همان فرآیند‌ها (process) ها نمایش داده می‌شود. نکته:‌ از این دستور میتوان همراه با دستور grep استفاده کرد تا خروجی ps را فیلتر کنیم و بدین ترتیب فقط اطلاعات مربوط به فرایندهایی که میخواهیم را ببینیم. === نام ستون‌ها === به طور پیش‌فرض این دستور فقط ۴ ستون زیر را نمایش می‌دهد: pid: شناسهٔ فرایند مربوط tty:‌ ترمینالی که این فرایند روی آن اجرا می‌شود. time:‌ زمانی که فرایند CPU را به خود مشغول کرده. cmd: دستوری که فرایند را ایجاد کرده. === پرچم <code><span lang="fa" dir="ltr">-aux</span></code> === به صورت پیش‌فرض دستور ps فقط فرایند‌هایی را نشان میدهد که کاربر ایجاد کرده است مانند bash و خود ps. برای دیدن لیست کل فرایندهای باید از پرچ <code><span lang="fa" dir="ltr">-aux</span></code> استفاده شود. === دستور grep و ps === <syntaxhighlight> user1@sadegh-VirtualBox:~$ ps -aux | grep "bash" </syntaxhighlight>دستور بالا لیست تمامی فرایندهایی را که در نامشان (ستون cmd) کلمهٔ bash وجود دارد را نمایش می‌دهد. == top == این دستور اطلاعات آماری از قبیل مقداری که CPU و حافظهٔ داخلی که هر فرایند به خود اختصاص می‌دهد را برای تمام فرایندهای در حال اجرا نمایش می‌دهد. این اطلاعات نمایش داده شده در لحظه به هنگام (update) می‌شوند. در حقیقت این دستور معادل tab مربوط به فرایند در task manager ویندوز است. == free == این دستور اطلاعات آماری در مورد حافظهٔ داخلی را نمایش می‌دهد. مثلا اینکه چه مقدار از حافظهٔ داخلی خالی است یا چه مقدار از آن توسط فرایندها و سیستم عامل اشغال شده است و چه مقدار از حافظهٔ‌ swap پر شده است. [[رده:لینوکس مقدماتی]] 1jeixfl0i8ys1mdw9hlml49u3ywaaso 3 20302 135936 78825 2026-10-22T08:47:53Z Manchiu 28404 Manchiu صفحهٔ [[بحث کاربر:Sinafi]] را به [[بحث کاربر:NoEditix1800]] منتقل کرد: صفحه در ضمن تغییر نام کاربر «[[Special:CentralAuth/Sinafi|Sinafi]]» به «[[Special:CentralAuth/NoEditix1800|NoEditix1800]]» به طور خودکار منتقل شد 78825 wikitext text/x-wiki == خوش آمدید == [[File:Carl Spitzweg 021-detail.jpg|thumb|left|180px|خوش‌آمدید!]] <br/> سلام {{PAGENAME}}، به ویکی‌کتاب خوش آمدید. از مشارکت شما سپاسگزارم. امیدوارم که از اینجا خوشتان بیاید و تصمیم به ماندن بگیرید. راهنماهای ویکی‌کتاب در [[راهنما:فهرست|اینجا]] است اما پیوندهای زیر برای کاربرهای جدید مفیدند: {| |- |[[پرونده:Noia 64 apps help index.png|30px|right|link=ویکی‌کتاب:ویکی‌کتاب چیست؟|ویکی‌نسک (ویکی‌کتاب) چیست؟]] || [[ویکی‌کتاب:ویکی‌کتاب چیست؟|ویکی‌نسک (ویکی‌کتاب) چیست؟]] |- | [[پرونده:Nuvola apps ksig.png|30px|right|link=ویکی‌کتاب:آموزش سریع|آموزش سریع]] || [[ویکی‌کتاب:آموزش سریع|آموزش سریع]] آموزش کار با زبان مدیاویکی (محیط ویکی‌نسک) |- |[[پرونده:Farsi.svg|30px|right|link=ویکی‌کتاب:فارسی‌نویسی|فارسی‌نویسی]]||[[ویکی‌کتاب:فارسی‌نویسی|فارسی‌نویسی]] چگونه با حروف فارسی بنویسیم؟ |- | [[پرونده:Nuvola apps chat.png|30px|right|link=ویکی‌کتاب:میز تحریر|میز تحریر]]||[[ویکی‌کتاب:میز تحریر]] برای گفتگو دربارهٔ مسائل فنی و سیاست‌ها. |- | ||[[راهنما:ویرایش|ویرایش]] مقدمه‌ای بر ویرایش در ویکی‌نسک |- |[[File:Bucket in the sand.svg|right|50px|link=ویکی‌کتاب:صفحه تمرین|صفحه تمرین]]||[[ویکی‌کتاب:صفحه تمرین|صفحه تمرین]] برای تمرین ویرایش |- |[[پرونده:Nuvola apps agent.svg|30px|right|link=w:ویکی‌کتاب:خودآموز|آموزش پیشرفته]]||[[w:ویکی‌پدیا:خودآموز|آموزش پیشرفته]] |- |'''پروژه‌های دیگر بنیاد'''||[[پرونده:Wikipedia-logo.png|25px|link=w:صفحه_اصلی|ویکی‌پدیا]][[پرونده:HSWikimedia.svg|30px|link=m:Special:Recentchanges|فراویکی]] [[پرونده:HSCommons.svg|30px|link=commons:Special:Recentchanges|ویکی‌انبار]][[پرونده:HSWNews.svg|30px|link=n:ویژه:تغییرات اخیر|ویکی‌خبر]] [[پرونده:HSWtionary.svg|30px|link=wikt:صفحه_اصلی|ویکی‌واژه]] [[پرونده:HSWQuote.svg|30px|link=q:صفحه_اصلی|ویکی‌گفتاورد]][[پرونده:HSWSource.svg|30px|link=s:صفحه_اصلی|ویکی‌نبشته]] [[پرونده:Wikidata-logo.svg|30px|link=wikidata:صفحه_اصلی|ویکی‌داده]] |} امیدوارم از ''[[ویکی‌نسک:ویکی‌نسک‌نویسان|ویکی‌نسک‌نویس]]'' بودن لذت ببرید! لطفاً برای آزمایش از [[ویکی‌کتاب:گودال ماسه‌بازی]] استفاده کنید. باز هم خوش آمد می‌گویم.شاد باشید! -- [[کاربر:New user message|New user message]] ([[بحث کاربر:New user message|بحث]]) ‏۲۷ دسامبر ۲۰۱۶، ساعت ۱۲:۰۸ (UTC) fx96b5gsn0r6upfby7gv22w340yusld 0 23203 135955 121627 2026-10-22T11:11:45Z Fwldom 26269 /* نحوه استفاده */ 135955 wikitext text/x-wiki {{اچ‌تی‌ام‌ال}} تگ دی‌آی‌وی از اصلی‌ترین تگ‌های اچ‌تی‌ام‌ال بوده و با وجود اینکه بسیاری از تگ‌ها در اچ‌تی‌ام‌ال ۵ حذف و یا اضافه شده‌اند، اما حتی یک ذره از اهمیت این تگ کاسته نشده! == مقدمه‌ == تگ ‏DIV‏ یا دیویژن، یکی از تگ‌های مهم ‏HTML‏ است و برای قسمت‌بندی صفحه استفاده می‌شود. این تگ کماکان در آخرین نسخه اچ‌تی‌ام‌ال (نسخه ۵) حضور دارد. این تگ از رویدادهای عمومی اچ‌تی‌ام‌ال پشتیبانی می‌کند. == نحوه استفاده == <syntaxhighlight lang="html"> <!DOCTYPE html> <html lang="fa"> <title>‎تگ دی‌آی‌وی‎</title> <body dir="rtl"> <div style="width: 300px;"> <div style="width: 300px; height: 50px; background-color: lime; text-size: 10px;"> ‎سربرگ </div> <div style="width: 50px; height: 100%; background-color: orange; float: right;"> ‎نوار کناری </div> <div style="width: 250px; height: 100%; background-color: yellow; float: right;"> ‎محتوا </div> <div style="width: 300px; height: 100%; background-color: red; clear: both;"> ‎پاورقی </div> </div> </body> </html></syntaxhighlight> نتیجه کد بالا به این‌صورت خواهد بود: <div style="width: 300px;"> <div style="width: 300px; height: 50px; background-color: lime; text-size: 10px;">‎سربرگ</div> <div style="width: 50px; height: 100%; background-color: orange; float: right;">نوار کناری</div> <div style="width: 250px; height: 100%; background-color: yellow; float: right;">‎محتوا</div> <div style="width: 300px; height: 100%; background-color: red; clear: both;">‎پاورقی</div> </div> همان‌طور که مشاهده می‌کنید، من از [[سی‌اس‌اس|استایل]] برای زیبا کردن دی‌آی‌وی استفاده کردم. ‏[[رده:اچ‌تی‌ام‌ال]] nkjkwg59vcseb6ulatz71pkdmmszmm6 0 24174 135954 121628 2026-10-22T11:10:28Z Fwldom 26269 135954 wikitext text/x-wiki {{اچ‌تی‌ام‌ال}} سرمتن‌ها با برچسب‌های ‏‎&lt;h1&gt;‎‏ تا ‏‎&lt;h6&gt;‎‏ تعریف می‌شوند. ‏‎&lt;h1&gt;‎‏ مهم‌ترین سرمتن را تعریف می‌کند و ‏‎&lt;h6&gt;‎‏ کم‌اهمیت‌ترین سرمتن را تعریف می‌کند. سرمتن‌ها از همه شیوه‌نامه‌ها و رویدادهای جاوا اسکریپت پشتیبانی می‌کنند. <syntaxhighlight lang="html"> <h1>‎سرمتن ۱‏‎</h1> <h2>‎سرمتن ۲‏‎</h2> <h3>‎سرمتن ۳‏‎</h3> <h4>‎سرمتن ۴‏‎</h4> <h5>‎سرمتن ۵‏‎</h5> <h6>‎سرمتن ۶‏‎</h6> </syntaxhighlight> ‏{{نکته|مرورگرها (اینترنت اکسپلورر، کروم، اپرا و...) به طور خودکار یک فضای به قبل و بعد یک سرمتن اضافه می‌کنند. یعنی یک سطر از بالا و پایین سرمتن شکسته می‌شود.}} == سرمتن‌ها مهم هستند == موتورهای جستجو (گوگل، یاهو، بینگ و...) از سرمتن‌ها استفاده می‌کنند تا بتوانند هنگام نمایش نتیجه جستجو یک فهرست از ساختار و محتوای صفحه وب شما را نشان بدهند. ‏{{هشدار|از سرمتن‌ها باید فقط برای تعریف سرمتن استفاده کرد و نباید از آنها برای موارد دیگر (مانند بزرگ‌کردن اندازه متن) استفاده کرد.}} == تغییر اندازه سرمتن‌ها == هر سرمتن دارای اندازه پیش‌فرض است. اما می‌توان همانند سایر عناصر، اندازه سرمتن‌ها را نیز با [[سی‌اس‌اس]] تغییر داد. ویژگی ‏font-size‏ این‌کار را انجام می‌دهد: <syntaxhighlight lang="html"> <h1 style="font-size: 60px;">‎سرمتن ۱‏‎</h1> </syntaxhighlight >‎ == عنصر ‏‎<head>‎ == سرمتن‌ها هیچ ارتباطی با عنصر ‏‎<b>&lt;head&gt;</b>‎‏ (سرسند) ندارد. عنصر ‏‎&lt;head&gt;‎‏ یک مخزن برای فراداده‌ها هستند. فراداده‌ها شامل اطلاعاتی درباره سند هستند و هیچگاه نمایش داده نمی‌شوند و تنها برای ربات‌های خزنده موتورهای جستجو دارای اهمیت بالا هستند. همچنین عنصر ‏‎&lt;head&gt;‎‏ میان برچسب ‏‎&lt;html&gt;‎‏ و ‏‎&lt;body&gt;‎‏ قرار دارد. [[رده:اچ‌تی‌ام‌ال]] 09g82runthqcmjgztvsts6lf1qtjq6e 0 32710 135939 135914 2026-10-22T10:21:46Z Fwldom 26269 /* فصل ۴: کمک‌های نخستین، ارتفاع و صعودهای تخصصی */ 135939 wikitext text/x-wiki {{وضعیت|75%}} {{پارسی سره}} == کوهنوردی چیست؟ == [[پرونده:K2 8611.jpg|بندانگشتی|چپ|چکاد K2 در هیمالیا]] پیمایش راه‌ها در کوهستان، با به‌کارگیری ابزارهای شگردی و درگیر شدن با راه‌های سنگی و یخی را '''کوه‌نوردی''' می‌نامند. به بلندی‌های بیش از ۶۰۰ متر از زمین‌های پیرامونی، '''کوه''' گفته می‌شود. کوهنوردی به پاد بسیاری از دیگر ورزش‌ها دارای دستورهای پیچیده نیست. کوهنوردان شگردها و فلسفه‌های ناهمگونی برای بالا رفتن از کوه دارند. == فهرست کتاب == === آغاز کتاب === * [[/صفحه اصلی/]] {{پیشرفت|100%}} * [[/پیش‌گفتار/]] {{پیشرفت|100%}} === فصل ۱: تاریخچه، مبانی و آمادگی کوهنورد === * [[/تاریخچه کوهنوردی/]] {{پیشرفت|100%}} * [[/تاریخچه کوهنوردی ایران/]] {{پیشرفت|100%}} * [[/آمادگی پیکری/]] {{پیشرفت|100%}} * [[/آمادگی روانی/]] {{پیشرفت|100%}} * [[/افزارگان کوهنوردی/]] {{پیشرفت|100%}} === فصل ۲: تجهیزات، کوله‌چینی و تغذیه === * [[/پوشاک و کفش کوهنوردی/]] {{پیشرفت|100%}} * [[/کوله‌چینی و مدیریت بار/]] {{پیشرفت|100%}} * [[/خورد و خوراک/]] {{پیشرفت|100%}} * [[/آب و نوشیدنی در کوهستان/]] {{پیشرفت|100%}} * [[/ناوبری و نقشه‌خوانی/]] {{پیشرفت|80%}} === فصل ۳: پیمایش مسیر، هواشناسی و برنامه‌ریزی === * [[/کوه‌پیمایی و پیمایش مسیر/]] {{پیشرفت|100%}} * [[/هواشناسی کوهستان/]] {{پیشرفت|100%}} * [[/برنامه‌ریزی صعود/]] {{پیشرفت|100%}} * [[/ثبت و گزارش صعود/]] {{پیشرفت|100%}} * [[/ایمنی و پیشگیری از خطر/]] {{پیشرفت|100%}} === فصل ۴: کمک‌های نخستین، ارتفاع و صعودهای تخصصی === * [[/کمک‌های نخستین در کوهستان/]] {{پیشرفت|10%}} * [[/ارتفاع‌زدگی و سازگاری با ارتفاع/]] {{پیشرفت|100%}} * [[/صعود سنگی/]] {{پیشرفت|10%}} * [[/صعود یخی و برفی/]] {{پیشرفت|10%}} * [[/کوهنوردی زمستانی/]] {{پیشرفت|10%}} === فصل ۵: کمپینگ، گروهی، محیط‌زیست و اصول === * [[/کمپینگ و شب‌مانی در کوهستان/]] {{پیشرفت|100%}} * [[/کوهنوردی گروهی/]] {{پیشرفت|100%}} * [[/محیط زیست کوهستان/]] {{پیشرفت|100%}} * [[/اصول اخلاقی کوهنوردی/]] {{پیشرفت|100%}} === فصل ۶: قله‌ها و کوهنوردان نامدار === * [[/معرفی قله‌های ایران/]] {{پیشرفت|100%}} * [[/معرفی رشته کوه‌های ایران/]] {{پیشرفت|100%}} * [[/معرفی قله‌های جهان/]] {{پیشرفت|100%}} * [[/کوهنوردان نامدار ایران/]] {{پیشرفت|100%}} [[رده:کوهنوردی]] arxk6kjxq3b5j205zadbgmtld2deeqd 135941 135939 2026-10-22T10:53:57Z Fwldom 26269 /* فصل ۴: کمک‌های نخستین، ارتفاع و صعودهای تخصصی */ 135941 wikitext text/x-wiki {{وضعیت|75%}} {{پارسی سره}} == کوهنوردی چیست؟ == [[پرونده:K2 8611.jpg|بندانگشتی|چپ|چکاد K2 در هیمالیا]] پیمایش راه‌ها در کوهستان، با به‌کارگیری ابزارهای شگردی و درگیر شدن با راه‌های سنگی و یخی را '''کوه‌نوردی''' می‌نامند. به بلندی‌های بیش از ۶۰۰ متر از زمین‌های پیرامونی، '''کوه''' گفته می‌شود. کوهنوردی به پاد بسیاری از دیگر ورزش‌ها دارای دستورهای پیچیده نیست. کوهنوردان شگردها و فلسفه‌های ناهمگونی برای بالا رفتن از کوه دارند. == فهرست کتاب == === آغاز کتاب === * [[/صفحه اصلی/]] {{پیشرفت|100%}} * [[/پیش‌گفتار/]] {{پیشرفت|100%}} === فصل ۱: تاریخچه، مبانی و آمادگی کوهنورد === * [[/تاریخچه کوهنوردی/]] {{پیشرفت|100%}} * [[/تاریخچه کوهنوردی ایران/]] {{پیشرفت|100%}} * [[/آمادگی پیکری/]] {{پیشرفت|100%}} * [[/آمادگی روانی/]] {{پیشرفت|100%}} * [[/افزارگان کوهنوردی/]] {{پیشرفت|100%}} === فصل ۲: تجهیزات، کوله‌چینی و تغذیه === * [[/پوشاک و کفش کوهنوردی/]] {{پیشرفت|100%}} * [[/کوله‌چینی و مدیریت بار/]] {{پیشرفت|100%}} * [[/خورد و خوراک/]] {{پیشرفت|100%}} * [[/آب و نوشیدنی در کوهستان/]] {{پیشرفت|100%}} * [[/ناوبری و نقشه‌خوانی/]] {{پیشرفت|80%}} === فصل ۳: پیمایش مسیر، هواشناسی و برنامه‌ریزی === * [[/کوه‌پیمایی و پیمایش مسیر/]] {{پیشرفت|100%}} * [[/هواشناسی کوهستان/]] {{پیشرفت|100%}} * [[/برنامه‌ریزی صعود/]] {{پیشرفت|100%}} * [[/ثبت و گزارش صعود/]] {{پیشرفت|100%}} * [[/ایمنی و پیشگیری از خطر/]] {{پیشرفت|100%}} === فصل ۴: ارتفاع و صعودهای تخصصی === * [[/ارتفاع‌زدگی و سازگاری با ارتفاع/]] {{پیشرفت|100%}} * [[/صعود سنگی/]] {{پیشرفت|10%}} * [[/صعود یخی و برفی/]] {{پیشرفت|10%}} * [[/کوهنوردی زمستانی/]] {{پیشرفت|10%}} === فصل ۵: کمپینگ، گروهی، محیط‌زیست و اصول === * [[/کمپینگ و شب‌مانی در کوهستان/]] {{پیشرفت|100%}} * [[/کوهنوردی گروهی/]] {{پیشرفت|100%}} * [[/محیط زیست کوهستان/]] {{پیشرفت|100%}} * [[/اصول اخلاقی کوهنوردی/]] {{پیشرفت|100%}} === فصل ۶: قله‌ها و کوهنوردان نامدار === * [[/معرفی قله‌های ایران/]] {{پیشرفت|100%}} * [[/معرفی رشته کوه‌های ایران/]] {{پیشرفت|100%}} * [[/معرفی قله‌های جهان/]] {{پیشرفت|100%}} * [[/کوهنوردان نامدار ایران/]] {{پیشرفت|100%}} [[رده:کوهنوردی]] bjiaqm8ssavf13jwbguaxynp4lnd867 135946 135941 2026-10-22T10:58:04Z Fwldom 26269 /* فصل ۴: ارتفاع و صعودهای تخصصی */ 135946 wikitext text/x-wiki {{وضعیت|75%}} {{پارسی سره}} == کوهنوردی چیست؟ == [[پرونده:K2 8611.jpg|بندانگشتی|چپ|چکاد K2 در هیمالیا]] پیمایش راه‌ها در کوهستان، با به‌کارگیری ابزارهای شگردی و درگیر شدن با راه‌های سنگی و یخی را '''کوه‌نوردی''' می‌نامند. به بلندی‌های بیش از ۶۰۰ متر از زمین‌های پیرامونی، '''کوه''' گفته می‌شود. کوهنوردی به پاد بسیاری از دیگر ورزش‌ها دارای دستورهای پیچیده نیست. کوهنوردان شگردها و فلسفه‌های ناهمگونی برای بالا رفتن از کوه دارند. == فهرست کتاب == === آغاز کتاب === * [[/صفحه اصلی/]] {{پیشرفت|100%}} * [[/پیش‌گفتار/]] {{پیشرفت|100%}} === فصل ۱: تاریخچه، مبانی و آمادگی کوهنورد === * [[/تاریخچه کوهنوردی/]] {{پیشرفت|100%}} * [[/تاریخچه کوهنوردی ایران/]] {{پیشرفت|100%}} * [[/آمادگی پیکری/]] {{پیشرفت|100%}} * [[/آمادگی روانی/]] {{پیشرفت|100%}} * [[/افزارگان کوهنوردی/]] {{پیشرفت|100%}} === فصل ۲: تجهیزات، کوله‌چینی و تغذیه === * [[/پوشاک و کفش کوهنوردی/]] {{پیشرفت|100%}} * [[/کوله‌چینی و مدیریت بار/]] {{پیشرفت|100%}} * [[/خورد و خوراک/]] {{پیشرفت|100%}} * [[/آب و نوشیدنی در کوهستان/]] {{پیشرفت|100%}} * [[/ناوبری و نقشه‌خوانی/]] {{پیشرفت|80%}} === فصل ۳: پیمایش مسیر، هواشناسی و برنامه‌ریزی === * [[/کوه‌پیمایی و پیمایش مسیر/]] {{پیشرفت|100%}} * [[/هواشناسی کوهستان/]] {{پیشرفت|100%}} * [[/برنامه‌ریزی صعود/]] {{پیشرفت|100%}} * [[/ثبت و گزارش صعود/]] {{پیشرفت|100%}} * [[/ایمنی و پیشگیری از خطر/]] {{پیشرفت|100%}} === فصل ۴: ارتفاع و صعودهای تخصصی === * [[/ارتفاع‌زدگی و سازگاری با ارتفاع/]] {{پیشرفت|100%}} * [[/صعود سنگی/]] {{پیشرفت|100%}} * [[/صعود یخی و برفی/]] {{پیشرفت|100%}} * [[/کوهنوردی زمستانی/]] {{پیشرفت|100%}} === فصل ۵: کمپینگ، گروهی، محیط‌زیست و اصول === * [[/کمپینگ و شب‌مانی در کوهستان/]] {{پیشرفت|100%}} * [[/کوهنوردی گروهی/]] {{پیشرفت|100%}} * [[/محیط زیست کوهستان/]] {{پیشرفت|100%}} * [[/اصول اخلاقی کوهنوردی/]] {{پیشرفت|100%}} === فصل ۶: قله‌ها و کوهنوردان نامدار === * [[/معرفی قله‌های ایران/]] {{پیشرفت|100%}} * [[/معرفی رشته کوه‌های ایران/]] {{پیشرفت|100%}} * [[/معرفی قله‌های جهان/]] {{پیشرفت|100%}} * [[/کوهنوردان نامدار ایران/]] {{پیشرفت|100%}} [[رده:کوهنوردی]] 22iujeyfzpxy68y37iwghw7or5d2jiv 135951 135946 2026-10-22T11:03:02Z Fwldom 26269 /* فصل ۲: تجهیزات، کوله‌چینی و تغذیه */ 135951 wikitext text/x-wiki {{وضعیت|75%}} {{پارسی سره}} == کوهنوردی چیست؟ == [[پرونده:K2 8611.jpg|بندانگشتی|چپ|چکاد K2 در هیمالیا]] پیمایش راه‌ها در کوهستان، با به‌کارگیری ابزارهای شگردی و درگیر شدن با راه‌های سنگی و یخی را '''کوه‌نوردی''' می‌نامند. به بلندی‌های بیش از ۶۰۰ متر از زمین‌های پیرامونی، '''کوه''' گفته می‌شود. کوهنوردی به پاد بسیاری از دیگر ورزش‌ها دارای دستورهای پیچیده نیست. کوهنوردان شگردها و فلسفه‌های ناهمگونی برای بالا رفتن از کوه دارند. == فهرست کتاب == === آغاز کتاب === * [[/صفحه اصلی/]] {{پیشرفت|100%}} * [[/پیش‌گفتار/]] {{پیشرفت|100%}} === فصل ۱: تاریخچه، مبانی و آمادگی کوهنورد === * [[/تاریخچه کوهنوردی/]] {{پیشرفت|100%}} * [[/تاریخچه کوهنوردی ایران/]] {{پیشرفت|100%}} * [[/آمادگی پیکری/]] {{پیشرفت|100%}} * [[/آمادگی روانی/]] {{پیشرفت|100%}} * [[/افزارگان کوهنوردی/]] {{پیشرفت|100%}} === فصل ۲: تجهیزات، کوله‌چینی و تغذیه === * [[/پوشاک و کفش کوهنوردی/]] {{پیشرفت|100%}} * [[/کوله‌چینی و مدیریت بار/]] {{پیشرفت|100%}} * [[/خورد و خوراک/]] {{پیشرفت|100%}} * [[/آب و نوشیدنی در کوهستان/]] {{پیشرفت|100%}} * [[/ناوبری و نقشه‌خوانی/]] {{پیشرفت|100%}} === فصل ۳: پیمایش مسیر، هواشناسی و برنامه‌ریزی === * [[/کوه‌پیمایی و پیمایش مسیر/]] {{پیشرفت|100%}} * [[/هواشناسی کوهستان/]] {{پیشرفت|100%}} * [[/برنامه‌ریزی صعود/]] {{پیشرفت|100%}} * [[/ثبت و گزارش صعود/]] {{پیشرفت|100%}} * [[/ایمنی و پیشگیری از خطر/]] {{پیشرفت|100%}} === فصل ۴: ارتفاع و صعودهای تخصصی === * [[/ارتفاع‌زدگی و سازگاری با ارتفاع/]] {{پیشرفت|100%}} * [[/صعود سنگی/]] {{پیشرفت|100%}} * [[/صعود یخی و برفی/]] {{پیشرفت|100%}} * [[/کوهنوردی زمستانی/]] {{پیشرفت|100%}} === فصل ۵: کمپینگ، گروهی، محیط‌زیست و اصول === * [[/کمپینگ و شب‌مانی در کوهستان/]] {{پیشرفت|100%}} * [[/کوهنوردی گروهی/]] {{پیشرفت|100%}} * [[/محیط زیست کوهستان/]] {{پیشرفت|100%}} * [[/اصول اخلاقی کوهنوردی/]] {{پیشرفت|100%}} === فصل ۶: قله‌ها و کوهنوردان نامدار === * [[/معرفی قله‌های ایران/]] {{پیشرفت|100%}} * [[/معرفی رشته کوه‌های ایران/]] {{پیشرفت|100%}} * [[/معرفی قله‌های جهان/]] {{پیشرفت|100%}} * [[/کوهنوردان نامدار ایران/]] {{پیشرفت|100%}} [[رده:کوهنوردی]] gmp4pydcukisaqjpm5cpqykdc0scycx 135952 135951 2026-10-22T11:03:17Z Fwldom 26269 135952 wikitext text/x-wiki {{وضعیت|100%}} {{پارسی سره}} == کوهنوردی چیست؟ == [[پرونده:K2 8611.jpg|بندانگشتی|چپ|چکاد K2 در هیمالیا]] پیمایش راه‌ها در کوهستان، با به‌کارگیری ابزارهای شگردی و درگیر شدن با راه‌های سنگی و یخی را '''کوه‌نوردی''' می‌نامند. به بلندی‌های بیش از ۶۰۰ متر از زمین‌های پیرامونی، '''کوه''' گفته می‌شود. کوهنوردی به پاد بسیاری از دیگر ورزش‌ها دارای دستورهای پیچیده نیست. کوهنوردان شگردها و فلسفه‌های ناهمگونی برای بالا رفتن از کوه دارند. == فهرست کتاب == === آغاز کتاب === * [[/صفحه اصلی/]] {{پیشرفت|100%}} * [[/پیش‌گفتار/]] {{پیشرفت|100%}} === فصل ۱: تاریخچه، مبانی و آمادگی کوهنورد === * [[/تاریخچه کوهنوردی/]] {{پیشرفت|100%}} * [[/تاریخچه کوهنوردی ایران/]] {{پیشرفت|100%}} * [[/آمادگی پیکری/]] {{پیشرفت|100%}} * [[/آمادگی روانی/]] {{پیشرفت|100%}} * [[/افزارگان کوهنوردی/]] {{پیشرفت|100%}} === فصل ۲: تجهیزات، کوله‌چینی و تغذیه === * [[/پوشاک و کفش کوهنوردی/]] {{پیشرفت|100%}} * [[/کوله‌چینی و مدیریت بار/]] {{پیشرفت|100%}} * [[/خورد و خوراک/]] {{پیشرفت|100%}} * [[/آب و نوشیدنی در کوهستان/]] {{پیشرفت|100%}} * [[/ناوبری و نقشه‌خوانی/]] {{پیشرفت|100%}} === فصل ۳: پیمایش مسیر، هواشناسی و برنامه‌ریزی === * [[/کوه‌پیمایی و پیمایش مسیر/]] {{پیشرفت|100%}} * [[/هواشناسی کوهستان/]] {{پیشرفت|100%}} * [[/برنامه‌ریزی صعود/]] {{پیشرفت|100%}} * [[/ثبت و گزارش صعود/]] {{پیشرفت|100%}} * [[/ایمنی و پیشگیری از خطر/]] {{پیشرفت|100%}} === فصل ۴: ارتفاع و صعودهای تخصصی === * [[/ارتفاع‌زدگی و سازگاری با ارتفاع/]] {{پیشرفت|100%}} * [[/صعود سنگی/]] {{پیشرفت|100%}} * [[/صعود یخی و برفی/]] {{پیشرفت|100%}} * [[/کوهنوردی زمستانی/]] {{پیشرفت|100%}} === فصل ۵: کمپینگ، گروهی، محیط‌زیست و اصول === * [[/کمپینگ و شب‌مانی در کوهستان/]] {{پیشرفت|100%}} * [[/کوهنوردی گروهی/]] {{پیشرفت|100%}} * [[/محیط زیست کوهستان/]] {{پیشرفت|100%}} * [[/اصول اخلاقی کوهنوردی/]] {{پیشرفت|100%}} === فصل ۶: قله‌ها و کوهنوردان نامدار === * [[/معرفی قله‌های ایران/]] {{پیشرفت|100%}} * [[/معرفی رشته کوه‌های ایران/]] {{پیشرفت|100%}} * [[/معرفی قله‌های جهان/]] {{پیشرفت|100%}} * [[/کوهنوردان نامدار ایران/]] {{پیشرفت|100%}} [[رده:کوهنوردی]] bsd5bsxop60e1s291syki94hz27ekdq 110 35769 135967 121176 2026-10-22T11:28:09Z Fwldom 26269 135967 wikitext text/x-wiki ==ابزارهای مورد نیاز== * بطری خالی * قاشق * بادکنک * سرکه سفید ==مراحل انجام کار == # اول داخل بطری سرکه سفید رو میریزیم. # سپس ۳ قاشق چایخوری جوش شیرین رو تو بادکنک میریزیم. # سپس سر بادکنک رو به سر بطری میچسبونیم به طوری که وقتی بر عکس شد جوش شیرین بریزه تو بطری. # حالا ما داریم می‌بینیم که بادکنک داره باد میشه ==اصل== سرکه سفید یک ماده اسیدی هست و به دلیل ترکیبات شیمیایی این اتفاق میفته و واکنشی شیمیایی رخ میده [[رده:ویکی‌کودک:آزمایش‌ها و سرگرمی‌های علمی]] 40m6l7a9g4mtsepskyw786gbeshvysk 2 40028 135971 135832 2026-10-22T11:35:18Z Fwldom 26269 135971 css text/css @import url('https://fonts.googleapis.com/css2?family=Vazirmatn:wght@100..900&display=swap'); * { font-family: "Vazirmatn", sans-serif; } table, th { background-color: var(--background-color-base, #1d0e67) !important; color:white; } #custom-pic-home { position: absolute; right: 10px; top: 16vh; display: flex; justify-content: center; align-items: center; width: 95vw; height: 10vh; box-sizing: border-box; } #custom-pic-home::before { content: ""; position: absolute; top: -1rem; left: 0; right: -1rem; bottom: -1rem; margin-right: 1.5rem; display: block; background-color: #9D69A3; background-image: linear-gradient( 0deg, rgba(25, 84, 102, 0.3) 29%, green 29%, rgba(15, 7, 102, 0.3) 51% ); background-size: 10vw 2vh; z-index: -1; border: 4px double #40F99B; border-radius: 10px; box-sizing: border-box; } #custom-pic-home > img { width: fit-content; height: 20vh; border: 3px solid #1e624b; box-sizing: border-box; } .mw-page-container { top: 22vh; } ifud6nm4hx9x5wk233nyky1p6hnl8x0 135972 135971 2026-10-22T11:36:07Z Fwldom 26269 135972 css text/css @import url('https://fonts.googleapis.com/css2?family=Vazirmatn:wght@100..900&display=swap'); * { font-family: "Vazirmatn", sans-serif; } table, th { background-color: var(--background-color-base, #1d0e67) !important; color:white; } table * { color: white !important; } #custom-pic-home { position: absolute; right: 10px; top: 16vh; display: flex; justify-content: center; align-items: center; width: 95vw; height: 10vh; box-sizing: border-box; } #custom-pic-home::before { content: ""; position: absolute; top: -1rem; left: 0; right: -1rem; bottom: -1rem; margin-right: 1.5rem; display: block; background-color: #9D69A3; background-image: linear-gradient( 0deg, rgba(25, 84, 102, 0.3) 29%, green 29%, rgba(15, 7, 102, 0.3) 51% ); background-size: 10vw 2vh; z-index: -1; border: 4px double #40F99B; border-radius: 10px; box-sizing: border-box; } #custom-pic-home > img { width: fit-content; height: 20vh; border: 3px solid #1e624b; box-sizing: border-box; } .mw-page-container { top: 22vh; } n3plyoghhs2uac8qp11gegki144yv2l 2 40459 135975 135869 2026-10-22T11:41:45Z Fwldom 26269 /* سابقه */ اصلاح ارقام 135975 wikitext text/x-wiki این صفحه جهت مستندسازی سوابق و فعالیت‌های کاربر Fwldom در ویکی‌کتاب ایجاد شده است. == سابقه == تا ۳۰ مهر ۱۴۰۵ {{کاربر ویرایش|۱۲۰۰}} {{کاربر هزار}} * این حساب کاربری در ۴ اسفند ۱۴۰۲ ایجاد شده است. === همکاری در کتاب های: === * [[پی‌اچ‌پی|پی اچ پی]] * [[آموزش کار با تری‌دی مکس]] * [[اچ‌تی‌ام‌ال]] * [[کوهنوردی]] * [[غلبه بر سستی]] == الگو‌ها == *تعداد: ۶ *[[الگو:کاربر زن زندگی آزادی]] *[[الگو:کاربر کوروش بزرگ]] * [[الگو:خوش آمد گویی صفحه کاربری]] * [[الگو:ناوبری]] *[[الگو:راهنمای تعاملی]] * [[الگو:پیشرفت]] == کتاب‌های ایجاد شده توسط من== * تعداد کل: ۶ * تعداد ناقص: ۲ * تعداد کامل: ۴ === ناقص === *[[زبان برنامه‌نویسی گو]] [[پرونده:75 percent.svg]] *[[اپل]] [[پرونده:25 percent.svg]] === کامل === *[[آموزش کامل خط فرمان ویندوز]] *[[مبانی شبکه‌های کامپیوتری و سخت‌افزار|مبانی شبکه‌های کامپیوتری و سخت افزار]] *[[برنامه نویسی PSP]] *[[سی‌اس‌اس]] t6egigvn0rhrplpqzbmuemblh41hkfh 135976 135975 2026-10-22T11:42:23Z Fwldom 26269 /* الگو‌ها */ 135976 wikitext text/x-wiki این صفحه جهت مستندسازی سوابق و فعالیت‌های کاربر Fwldom در ویکی‌کتاب ایجاد شده است. == سابقه == تا ۳۰ مهر ۱۴۰۵ {{کاربر ویرایش|۱۲۰۰}} {{کاربر هزار}} * این حساب کاربری در ۴ اسفند ۱۴۰۲ ایجاد شده است. === همکاری در کتاب های: === * [[پی‌اچ‌پی|پی اچ پی]] * [[آموزش کار با تری‌دی مکس]] * [[اچ‌تی‌ام‌ال]] * [[کوهنوردی]] * [[غلبه بر سستی]] === ایجاد الگو‌های: === *تعداد: ۶ *[[الگو:کاربر زن زندگی آزادی]] *[[الگو:کاربر کوروش بزرگ]] * [[الگو:خوش آمد گویی صفحه کاربری]] * [[الگو:ناوبری]] *[[الگو:راهنمای تعاملی]] * [[الگو:پیشرفت]] == کتاب‌های ایجاد شده توسط من== * تعداد کل: ۶ * تعداد ناقص: ۲ * تعداد کامل: ۴ === ناقص === *[[زبان برنامه‌نویسی گو]] [[پرونده:75 percent.svg]] *[[اپل]] [[پرونده:25 percent.svg]] === کامل === *[[آموزش کامل خط فرمان ویندوز]] *[[مبانی شبکه‌های کامپیوتری و سخت‌افزار|مبانی شبکه‌های کامپیوتری و سخت افزار]] *[[برنامه نویسی PSP]] *[[سی‌اس‌اس]] 0b2uigcfcxsm1l3iwsk7aht10cfh5dj 135977 135976 2026-10-22T11:42:52Z Fwldom 26269 /* کتاب‌های ایجاد شده توسط من */ 135977 wikitext text/x-wiki این صفحه جهت مستندسازی سوابق و فعالیت‌های کاربر Fwldom در ویکی‌کتاب ایجاد شده است. == سابقه == تا ۳۰ مهر ۱۴۰۵ {{کاربر ویرایش|۱۲۰۰}} {{کاربر هزار}} * این حساب کاربری در ۴ اسفند ۱۴۰۲ ایجاد شده است. === همکاری در کتاب های: === * [[پی‌اچ‌پی|پی اچ پی]] * [[آموزش کار با تری‌دی مکس]] * [[اچ‌تی‌ام‌ال]] * [[کوهنوردی]] * [[غلبه بر سستی]] === ایجاد الگو‌های: === *تعداد: ۶ *[[الگو:کاربر زن زندگی آزادی]] *[[الگو:کاربر کوروش بزرگ]] * [[الگو:خوش آمد گویی صفحه کاربری]] * [[الگو:ناوبری]] *[[الگو:راهنمای تعاملی]] * [[الگو:پیشرفت]] == ایچاد کتاب‌های: == * تعداد کل: ۶ * تعداد ناقص: ۲ * تعداد کامل: ۴ === ناقص === *[[زبان برنامه‌نویسی گو]] [[پرونده:75 percent.svg]] *[[اپل]] [[پرونده:25 percent.svg]] === کامل === *[[آموزش کامل خط فرمان ویندوز]] *[[مبانی شبکه‌های کامپیوتری و سخت‌افزار|مبانی شبکه‌های کامپیوتری و سخت افزار]] *[[برنامه نویسی PSP]] *[[سی‌اس‌اس]] 24fqidse6rwug6keor8xbqslypkw932 0 41265 135957 132214 2026-10-22T11:17:30Z Fwldom 26269 135957 wikitext text/x-wiki {{سرصفحه | عنوان = رنگ | قسمت = | قبلی = [[سی‌اس‌اس/انتخابگر|انتخابگر]] | بعدی = [[سی‌اس‌اس/پس‌زمینه|پس‌زمینه]] | یادداشت = [[سی‌اس‌اس]] }} == راهنمای رنگ‌ها در CSS == در CSS، می‌توان رنگ‌ها را به روش‌های مختلفی تعریف کرد: استفاده از نام‌های رنگ، مقادیر RGB، HEX، HSL، و نسخه‌های شفاف آن‌ها (RGBA و HSLA). === ۱. استفاده از نام‌های رنگ === CSS از ۱۴۰ نام رنگ استاندارد مانند موارد زیر پشتیبانی می‌کند: * Tomato * Orange * DodgerBlue * MediumSeaGreen * Gray * SlateBlue * Violet * LightGray نمونه: <p style="color:Tomato;">متن با رنگ Tomato</p> === ۲. رنگ پس‌زمینه (Background Color) === برای تعیین رنگ پس‌زمینه یک عنصر: <div style="background-color:DodgerBlue;">متن داخل کادر</div> === ۳. رنگ متن (Text Color) === <p style="color:MediumSeaGreen;">متنی با رنگ سبز دریایی</p> === ۴. رنگ حاشیه (Border Color) === <div style="border: 2px solid Violet;">کادری با حاشیه بنفش</div> === ۵. انواع فرمت‌های رنگ === رنگ‌ها را می‌توان با روش‌های زیر تعیین کرد: * نام رنگ: Tomato * RGB:rgb(255, 99, 71) * HEX: #ff6347 * HSL: hsl(9, 100%, 64%) * RGBA:rgba(255, 99, 71, 0.5) (با شفافیت) * HSLA: hsla(9, 100%, 64%, 0.5) (با شفافیت) نمونه: <div style="background-color:rgba(255, 99, 71, 0.5);">رنگ با شفافیت</div> === ۶. RGB در CSS === فرمت: rgb(red, green, blue) * مقادیر بین 0 تا 255 نمونه‌های کاربردی: * قرمز: rgb(255, 0, 0) * آبی: rgb(0, 0, 255) * خاکستری متوسط: rgb(128, 128, 128) برای ساخت رنگ خاکستری: rgb(60, 60, 60) rgb(120, 120, 120) === ۷. RGBA در CSS === فرمت: rgba(red, green, blue, alpha) * alpha از ۰ تا ۱، نشان‌دهنده شفافیت است. نمونه‌ها: rgba(255, 99, 71, 0.2) rgba(255, 99, 71, 0.6) rgba(255, 99, 71, 1) === ۸. HEX در CSS === فرمت: #rrggbb * #ff0000: قرمز * #000000: سیاه * #ffffff: سفید همچنین نسخه کوتاه‌نویسی مانند #f00 برای قرمز وجود دارد. === ۹. HSL در CSS === فرمت: hsl(hue, saturation, lightness) * hue (زاویه رنگ): 0 تا 360 درجه * 0 = قرمز، 120 = سبز، 240 = آبی * saturation (اشباع): 0% تا 100% * lightness (روشنایی): 0% (سیاه) تا 100% (سفید) نمونه: hsl(200, 100%, 50%) === ۱۰. HSLA در CSS === فرمت: hsla(hue, saturation, lightness, alpha) * مشابه HSL، با پارامتر شفافیت (alpha) نمونه: hsla(200, 100%, 50%, 0.3) [[رده:سی‌اس‌اس]] 5vpe21l57w5isd6mksxqmex1yhs0gvm 0 41284 135963 132266 2026-10-22T11:22:54Z Fwldom 26269 135963 wikitext text/x-wiki {{سرصفحه | عنوان = margin | قسمت = | قبلی = [[سی‌اس‌اس/عرض و ارتفاع|عرض و ارتفاع]] | بعدی = [[سی‌اس‌اس/فاصله درونی|فاصله درونی]] | یادداشت = [[سی‌اس‌اس]] }} == مقدمه == در CSS، ویژگی <code>margin</code> برای تنظیم فاصله‌ی بیرونی عناصر از یکدیگر استفاده می‌شود. این ویژگی یکی از مهم‌ترین ابزارها برای چیدمان عناصر در صفحه است و در کنار ویژگی‌هایی مثل <code>padding</code> و <code>border</code> نقش کلیدی در طراحی رابط کاربری و تجربه کاربری دارد. == تعریف == <code>margin</code> فضای خارجی اطراف یک عنصر را مشخص می‌کند؛ یعنی فاصلهٔ آن عنصر تا عناصر دیگر یا لبهٔ صفحه. == نحو (Syntax) == <syntaxhighlight lang="css"> margin: [top] [right] [bottom] [left]; </syntaxhighlight> نمونه: <syntaxhighlight lang="css"> margin: 10px 20px 15px 5px; </syntaxhighlight> ↑ یعنی: * بالا: ۱۰px * راست: ۲۰px * پایین: ۱۵px * چپ: ۵px اگر فقط یک مقدار نوشته شود، برای همهٔ جهات اعمال می‌شود. == مقادیر قابل قبول == * مقادیر ثابت: <code>px</code>، <code>em</code>، <code>rem</code>، <code>%</code> و ... * مقدار <code>auto</code>: معمولاً برای مرکز‌چین کردن عناصر افقی مانند یک <code>div</code> استفاده می‌شود. * مقدار <code>inherit</code>: مقدار از عنصر والد به ارث می‌رسد. * مقدار <code>initial</code>: مقدار پیش‌فرض مرورگر == نمونه ساده == <syntaxhighlight lang="html"> <div style="margin: 20px;"> سلام دنیا! </div> </syntaxhighlight> == ویژگی‌های مرتبط == برای کنترل مجزای هر جهت: <syntaxhighlight lang="css"> margin-top: 20px; margin-right: 10px; margin-bottom: 15px; margin-left: 5px; </syntaxhighlight> == نمونه: مرکزچین کردن یک div == <syntaxhighlight lang="html"> <div style="width: 300px; margin: 0 auto;"> این div به صورت افقی مرکزچین شده است. </div> </syntaxhighlight> == تفاوت margin و padding == {| class="wikitable" ! ویژگی !! margin !! padding |- | تعریف || فاصلهٔ بیرونی عنصر || فاصلهٔ درونی تا محتوای عنصر |- | تاثیر بر پس‌زمینه || در ناحیهٔ margin رنگ پس‌زمینه دیده نمی‌شود || در ناحیهٔ padding رنگ پس‌زمینه دیده می‌شود |- | امکان استفادهٔ auto || بله، برای مرکزچین || خیر |} == نکات کاربردی برای طراحی == * استفاده از <code>margin: auto;</code> بسیار مناسب برای مرکزچین کردن عناصر بلاک در عرض مشخص است. * در طراحی ریسپانسیو، بهتر است از واحدهایی مانند <code>%</code> یا <code>rem</code> به جای <code>px</code> استفاده شود. * رعایت نظم در استفاده از margin (مثلاً استفاده از فاصله‌های ۴، ۸، ۱۲، ۱۶، ...) به طراحی هماهنگ‌تر کمک می‌کند. * استفاده زیاد از margin می‌تواند به مشکلات تداخل فضای خالی (Collapsing Margins) منجر شود. == نکته مهم: Collapsing Margins == در HTML/CSS، زمانی که دو عنصر بلاک پشت سر هم قرار می‌گیرند و هر دو margin بالا/پایین دارند، مرورگر فقط بزرگ‌ترین آن‌ها را اعمال می‌کند، نه مجموعشان. <syntaxhighlight lang="html"> <div style="margin-bottom: 20px;"></div> <div style="margin-top: 30px;"></div> <!-- فاصله واقعی بین این دو div برابر 30px است نه 50px --> </syntaxhighlight> == تمرین: فاصله دادن به کارت‌ها == <syntaxhighlight lang="html"> <div style="margin: 1rem; padding: 1rem; border: 1px solid #ccc;"> کارت شماره ۱ </div> <div style="margin: 1rem; padding: 1rem; border: 1px solid #ccc;"> کارت شماره ۲ </div> </syntaxhighlight> == جمع‌بندی == ویژگی <code>margin</code> یکی از کلیدی‌ترین ابزارها در طراحی صفحات وب است. استفادهٔ مناسب از آن باعث نظم بصری، خوانایی بهتر، و رابط کاربری حرفه‌ای‌تر می‌شود. درک تفاوت آن با <code>padding</code> و آشنایی با ویژگی‌های مرتبط مانند <code>auto</code> و <code>collapsing margins</code> برای طراحی حرفه‌ای ضروری است. == مطالعهٔ بیشتر: == * [[سی‌اس‌اس/box-model|box-model]] * [[سی‌اس‌اس/فاصله درونی|فاصله درونی (padding)]] [[رده:سی‌اس‌اس]] bpprwcuctxhukuaj3djwmqbvznncpx4 0 41312 135958 132215 2026-10-22T11:19:23Z Fwldom 26269 135958 wikitext text/x-wiki {{سرصفحه | عنوان = گرادیان | قسمت = | قبلی = [[سی‌اس‌اس/پس‌زمینه|پس‌زمینه]] | بعدی = [[سی‌اس‌اس/فونت|فونت]] | یادداشت = [[سی‌اس‌اس]] }} == مقدمه == '''گرادینت''' (Gradient) در CSS به معنای ایجاد یک طیف رنگی پیوسته بین دو یا چند رنگ است. این ویژگی به طراحان امکان می‌دهد که بدون نیاز به تصاویر، پس‌زمینه‌هایی زیبا و انعطاف‌پذیر ایجاد کنند. گرادینت‌ها در CSS معمولاً در ویژگی <code>background-image</code> استفاده می‌شوند و انواع مختلفی دارند که از جمله می‌توان به گرادینت خطی (linear-gradient)، گرادینت شعاعی (radial-gradient)، و گرادینت مخروطی (conic-gradient) اشاره کرد. == انواع گرادینت‌ها == === ۱. گرادینت خطی (linear-gradient) === این نوع گرادینت، رنگ‌ها را در یک خط مستقیم از یک رنگ به رنگ دیگر تغییر می‌دهد. ==== سینتکس ==== <syntaxhighlight lang="css"> background-image: linear-gradient([زاویه یا جهت], رنگ۱, رنگ۲, ...); </syntaxhighlight> ==== نمونه ==== <syntaxhighlight lang="css"> background-image: linear-gradient(to right, red, orange, yellow); </syntaxhighlight> ==== نکات ==== * جهت می‌تواند to right, to bottom left, یا عددی مانند 45deg باشد. * تعداد رنگ‌ها می‌تواند بیشتر از دو باشد. * می‌توان درصد یا محل توقف (stop points) مشخص کرد: <code>linear-gradient(to right, red 0%, yellow 50%, green 100%)</code> ---- === ۲. گرادینت شعاعی (radial-gradient) === این گرادینت از یک نقطه شروع شده و به صورت دایره‌ای یا بیضی به سمت بیرون گسترش می‌یابد. ==== سینتکس ==== <syntaxhighlight lang="css"> background-image: radial-gradient([شکل و مکان شروع], رنگ۱, رنگ۲, ...); </syntaxhighlight> ==== نمونه ==== <syntaxhighlight lang="css"> background-image: radial-gradient(circle, blue, lightblue, white); </syntaxhighlight> ==== گزینه‌ها ==== * اشکال: circle, ellipse * مکان شروع: at center, at top left, at 20% 30% ---- === ۳. گرادینت مخروطی (conic-gradient) === در این نوع گرادینت، رنگ‌ها به صورت دایره‌ای و چرخشی از یک نقطه مرکزی پخش می‌شوند. ==== سینتکس ==== <syntaxhighlight lang="css"> background-image: conic-gradient([from زاویه] [at موقعیت], رنگ‌ها); </syntaxhighlight> ==== نمونه ==== <syntaxhighlight lang="css"> background-image: conic-gradient(from 0deg at center, red, yellow, green, red); </syntaxhighlight> ==== نکات ==== * از CSS Level 4 پشتیبانی می‌شود. * برای ساخت چارت یا نمودارهای دایره‌ای بسیار کاربردی است. == مقایسه انواع گرادینت == {| class="wikitable" ! نوع گرادینت !! جهت انتشار !! شکل !! کاربرد رایج |- | linear-gradient || خطی (زاویه‌ای) || خط مستقیم || پس‌زمینه، دکمه‌ها |- | radial-gradient || از مرکز به بیرون || دایره یا بیضی || افکت نور یا روشنایی |- | conic-gradient || چرخشی دور مرکز || دایره‌ای (360 درجه) || نمودار، ساعت، چرخ رنگ |} == گرادینت تکرارشونده == برای ساخت الگوهای راه‌راه یا تکرارشونده، می‌توان از گرادینت‌های تکرارشونده استفاده کرد: <syntaxhighlight lang="css"> background-image: repeating-linear-gradient(45deg, #000, #000 10px, #fff 10px, #fff 20px); </syntaxhighlight> == استفاده از opacity در گرادینت == برای ایجاد شفافیت، می‌توان از رنگ‌های RGBA یا HSL با مقدار شفافیت استفاده کرد: <syntaxhighlight lang="css"> background-image: linear-gradient(to right, rgba(255,0,0,0.5), rgba(255,255,0,0.8)); </syntaxhighlight> == گرادینت چندلایه == می‌توان چندین گرادینت را در یک عنصر ترکیب کرد: <syntaxhighlight lang="css"> background-image: linear-gradient(to right, rgba(0,0,0,0.2), rgba(0,0,0,0.2)), radial-gradient(circle at center, red, blue); </syntaxhighlight> == سازگاری مرورگر == {| class="wikitable" ! مرورگر !! پشتیبانی از linear !! radial !! conic |- | Chrome || بله || بله || از نسخه 69+ |- | Firefox || بله || بله || از نسخه 83+ |- | Safari || بله || بله || از نسخه 12.1+ |- | Edge || بله || بله || بله |} == تمرین == یک کادر بسازید که پس‌زمینهٔ آن از آبی به سبز به صورت خطی از بالا به پایین گرادینت داشته باشد و وسط آن نوشته‌ای با رنگ سفید قرار گیرد. == نکات مهم == * گرادینت‌ها تصویر نیستند، بلکه توابع تولید رنگ هستند. * بهتر است از گرادینت به عنوان جایگزین تصاویر استفاده شود تا حجم صفحات کاهش یابد. * گرادینت با انیمیشن ترکیب‌پذیر است و می‌تواند افکت‌های چشم‌نوازی ایجاد کند. * در نسخه‌های قدیمی مرورگرها ممکن است نیاز به پیشوندها باشد (مانند <code>-webkit-</code>)، اما امروزه اغلب نیازی نیست. == کاربرد این صفحه از آموزش css == گرادینت‌ها ابزار قدرتمند و انعطاف‌پذیری برای طراحی مدرن و زیبای صفحات وب هستند. با شناخت انواع آن‌ها و نحوه استفادهٔ درست، می‌توان جلوه‌های بصری حرفه‌ای و واکنش‌گرا ایجاد کرد. [[رده:سی‌اس‌اس]] 30ifx85bqa93zfms2p3q2ck2krszaww 0 41324 135959 134966 2026-10-22T11:19:56Z Fwldom 26269 135959 wikitext text/x-wiki {{سرصفحه | عنوان = فونت | قسمت = | قبلی = [[سی‌اس‌اس/گرادیان|گرادیان]] | بعدی = [[سی‌اس‌اس/اندازه متن|اندازه متن]] | یادداشت = [[سی‌اس‌اس]] }} == فونت‌ها در CSS == انتخاب '''فونت''' مناسب برای وب‌سایت، نقش بسیار مهمی در تجربه کاربری ایفا می‌کند. فونت خوب باعث خوانایی بهتر متن، انتقال حس برند، و ایجاد جلوه‌ی بصری جذاب می‌شود. === اهمیت انتخاب فونت === * انتخاب فونت تأثیر مستقیمی بر حس و حال بازدیدکننده دارد. * فونت می‌تواند هویت برند را تقویت کند یا برعکس، آن را تضعیف کند. * فونتی که خوانا نباشد، باعث خستگی چشم و بی‌علاقگی کاربر خواهد شد. * انتخاب درست فونت شامل در نظر گرفتن موارد زیر است: ** اندازه فونت ** رنگ فونت ** فاصله‌ی بین حروف و خطوط (letter-spacing / line-height) ** سازگاری فونت در مرورگرها و دستگاه‌های مختلف == خانواده‌های عمومی فونت (Generic Font Families) == در CSS، پنج نوع خانواده‌ی کلی برای فونت‌ها وجود دارد. هر فونت خاص معمولاً در یکی از این خانواده‌ها قرار می‌گیرد: {| class="wikitable" ! خانواده عمومی !! توضیحات !! نمونه فونت‌ها |- | '''Serif''' || حروف با خطوط کوچک در انتها (زائده‌دار). رسمی و سنتی به‌نظر می‌رسند. || Times New Roman, Georgia, Garamond |- | '''Sans-serif''' || بدون زائده، ساده و مدرن. معمولاً در صفحه‌نمایش خواناترند. || Arial, Helvetica, Verdana |- | '''Monospace''' || تمام حروف عرض یکسان دارند. برای کد نویسی یا متن‌های فنی مناسب‌اند. || Courier New, Lucida Console, Monaco |- | '''Cursive''' || شبیه دستخط انسان هستند. حالت دوستانه یا هنری دارند. || Brush Script MT, Lucida Handwriting |- | '''Fantasy''' || فونت‌های تزئینی و فانتزی. برای طراحی‌های خاص و غیررسمی مناسب‌اند. || Papyrus, Copperplate |} ''توجه:'' فونت‌های sans-serif معمولاً روی صفحه‌نمایش راحت‌تر خوانده می‌شوند تا serif. == ویژگی font-family در CSS == در CSS از ویژگی <code>font-family</code> برای تعیین نوع فونت استفاده می‌شود. '''نکات مهم:''' * اگر نام فونت بیش از یک کلمه باشد، باید درون کوتیشن (نقل قول) قرار گیرد. نمونه: "Times New Roman" * بهتر است چند فونت به عنوان '''فونت جایگزین (fallback)''' تعریف کنید، از فونت دلخواه شروع کنید و با یک خانواده عمومی به پایان برسانید. * مرورگرها به‌ترتیب فونت‌ها را بررسی می‌کنند و اگر اولی موجود نباشد، به سراغ بعدی می‌روند. == نمونه‌هایی از font-family در CSS == <syntaxhighlight lang="css"> .p1 { font-family: "Times New Roman", Times, serif; } .p2 { font-family: Arial, Helvetica, sans-serif; } .p3 { font-family: "Lucida Console", "Courier New", monospace; } </syntaxhighlight> == فونت‌های امن برای وب (Web-Safe Fonts) == '''فونت‌های امن برای وب''' (Web-Safe Fonts) فونت‌هایی هستند که به‌صورت پیش‌فرض روی اکثر سیستم‌عامل‌ها (مانند Windows، macOS، Linux، iOS، Android) نصب شده‌اند. استفاده از این فونت‌ها باعث می‌شود متن وب‌سایت شما تقریباً در همه دستگاه‌ها به‌درستی نمایش داده شود، بدون نیاز به بارگذاری فونت خارجی. === مزایای فونت‌های امن: === * سازگاری بالا در مرورگرهای مختلف * عملکرد سریع‌تر (عدم نیاز به بارگذاری فونت از سرور) * تضمین نمایش صحیح متن در شرایط مختلف === نمونه‌هایی از فونت‌های امن بر اساس خانواده: === {| class="wikitable" ! خانواده عمومی !! فونت‌های امن رایج |- | '''serif''' || Times New Roman، Georgia، Garamond |- | '''sans-serif''' || Arial، Helvetica، Verdana، Tahoma |- | '''monospace''' || Courier New، Lucida Console، Consolas |- | '''cursive''' || Comic Sans MS، Brush Script MT |- | '''fantasy''' || Impact، Copperplate |} ''نکته:'' هنگام استفاده از فونت‌های وب (مانند Google Fonts)، همیشه یک فونت امن را به عنوان پشتیبان در font-family تعریف کنید. == فونت جایگزین (Font Fallback) در CSS == در CSS، اگر مرورگر نتواند فونت اول را بارگذاری کند، به‌صورت خودکار سراغ فونت بعدی می‌رود. این فرآیند را fallback یا سیستم «فونت جایگزین» می‌نامند. === ساختار توصیه‌شده === همیشه از خاص‌ترین فونت شروع کرده و به یک خانواده عمومی ختم کنید. <syntaxhighlight lang="css"> body { font-family: "Roboto", "Segoe UI", Arial, sans-serif; } </syntaxhighlight> در این نمونه: # ابتدا تلاش می‌شود از فونت «Roboto» استفاده شود. # اگر موجود نبود، فونت «Segoe UI» امتحان می‌شود. # سپس «Arial» بررسی می‌شود. # در نهایت، اگر هیچ‌کدام در دسترس نبودند، مرورگر یک فونت sans-serif پیش‌فرض را انتخاب می‌کند. === اصول طراحی fallback خوب: === * حداقل دو فونت جایگزین تعریف کنید. * همیشه با یک خانواده عمومی پایان دهید (مثل: sans-serif یا serif). * از فونت‌هایی استفاده کنید که از نظر سبک، وزن، و فاصله مشابه باشند. * از ابزارهایی مانند [https://www.cssfontstack.com CSS Font Stack] برای انتخاب ترکیب‌های مناسب استفاده کنید. === نمونه دیگر: فونت مونو برای کد === <syntaxhighlight lang="css"> code { font-family: "Fira Code", "Courier New", monospace; } </syntaxhighlight> ''هدف از fallback این است که متن در همه شرایط خوانا و مرتب باقی بماند، حتی اگر فونت اصلی در دسترس نباشد.'' t6a3moaamkh3ec26v3e2jqvhtm3sjxb 135960 135959 2026-10-22T11:20:19Z Fwldom 26269 added [[Category:سی‌اس‌اس]] با استفاده از رده‌ساز 135960 wikitext text/x-wiki {{سرصفحه | عنوان = فونت | قسمت = | قبلی = [[سی‌اس‌اس/گرادیان|گرادیان]] | بعدی = [[سی‌اس‌اس/اندازه متن|اندازه متن]] | یادداشت = [[سی‌اس‌اس]] }} == فونت‌ها در CSS == انتخاب '''فونت''' مناسب برای وب‌سایت، نقش بسیار مهمی در تجربه کاربری ایفا می‌کند. فونت خوب باعث خوانایی بهتر متن، انتقال حس برند، و ایجاد جلوه‌ی بصری جذاب می‌شود. === اهمیت انتخاب فونت === * انتخاب فونت تأثیر مستقیمی بر حس و حال بازدیدکننده دارد. * فونت می‌تواند هویت برند را تقویت کند یا برعکس، آن را تضعیف کند. * فونتی که خوانا نباشد، باعث خستگی چشم و بی‌علاقگی کاربر خواهد شد. * انتخاب درست فونت شامل در نظر گرفتن موارد زیر است: ** اندازه فونت ** رنگ فونت ** فاصله‌ی بین حروف و خطوط (letter-spacing / line-height) ** سازگاری فونت در مرورگرها و دستگاه‌های مختلف == خانواده‌های عمومی فونت (Generic Font Families) == در CSS، پنج نوع خانواده‌ی کلی برای فونت‌ها وجود دارد. هر فونت خاص معمولاً در یکی از این خانواده‌ها قرار می‌گیرد: {| class="wikitable" ! خانواده عمومی !! توضیحات !! نمونه فونت‌ها |- | '''Serif''' || حروف با خطوط کوچک در انتها (زائده‌دار). رسمی و سنتی به‌نظر می‌رسند. || Times New Roman, Georgia, Garamond |- | '''Sans-serif''' || بدون زائده، ساده و مدرن. معمولاً در صفحه‌نمایش خواناترند. || Arial, Helvetica, Verdana |- | '''Monospace''' || تمام حروف عرض یکسان دارند. برای کد نویسی یا متن‌های فنی مناسب‌اند. || Courier New, Lucida Console, Monaco |- | '''Cursive''' || شبیه دستخط انسان هستند. حالت دوستانه یا هنری دارند. || Brush Script MT, Lucida Handwriting |- | '''Fantasy''' || فونت‌های تزئینی و فانتزی. برای طراحی‌های خاص و غیررسمی مناسب‌اند. || Papyrus, Copperplate |} ''توجه:'' فونت‌های sans-serif معمولاً روی صفحه‌نمایش راحت‌تر خوانده می‌شوند تا serif. == ویژگی font-family در CSS == در CSS از ویژگی <code>font-family</code> برای تعیین نوع فونت استفاده می‌شود. '''نکات مهم:''' * اگر نام فونت بیش از یک کلمه باشد، باید درون کوتیشن (نقل قول) قرار گیرد. نمونه: "Times New Roman" * بهتر است چند فونت به عنوان '''فونت جایگزین (fallback)''' تعریف کنید، از فونت دلخواه شروع کنید و با یک خانواده عمومی به پایان برسانید. * مرورگرها به‌ترتیب فونت‌ها را بررسی می‌کنند و اگر اولی موجود نباشد، به سراغ بعدی می‌روند. == نمونه‌هایی از font-family در CSS == <syntaxhighlight lang="css"> .p1 { font-family: "Times New Roman", Times, serif; } .p2 { font-family: Arial, Helvetica, sans-serif; } .p3 { font-family: "Lucida Console", "Courier New", monospace; } </syntaxhighlight> == فونت‌های امن برای وب (Web-Safe Fonts) == '''فونت‌های امن برای وب''' (Web-Safe Fonts) فونت‌هایی هستند که به‌صورت پیش‌فرض روی اکثر سیستم‌عامل‌ها (مانند Windows، macOS، Linux، iOS، Android) نصب شده‌اند. استفاده از این فونت‌ها باعث می‌شود متن وب‌سایت شما تقریباً در همه دستگاه‌ها به‌درستی نمایش داده شود، بدون نیاز به بارگذاری فونت خارجی. === مزایای فونت‌های امن: === * سازگاری بالا در مرورگرهای مختلف * عملکرد سریع‌تر (عدم نیاز به بارگذاری فونت از سرور) * تضمین نمایش صحیح متن در شرایط مختلف === نمونه‌هایی از فونت‌های امن بر اساس خانواده: === {| class="wikitable" ! خانواده عمومی !! فونت‌های امن رایج |- | '''serif''' || Times New Roman، Georgia، Garamond |- | '''sans-serif''' || Arial، Helvetica، Verdana، Tahoma |- | '''monospace''' || Courier New، Lucida Console، Consolas |- | '''cursive''' || Comic Sans MS، Brush Script MT |- | '''fantasy''' || Impact، Copperplate |} ''نکته:'' هنگام استفاده از فونت‌های وب (مانند Google Fonts)، همیشه یک فونت امن را به عنوان پشتیبان در font-family تعریف کنید. == فونت جایگزین (Font Fallback) در CSS == در CSS، اگر مرورگر نتواند فونت اول را بارگذاری کند، به‌صورت خودکار سراغ فونت بعدی می‌رود. این فرآیند را fallback یا سیستم «فونت جایگزین» می‌نامند. === ساختار توصیه‌شده === همیشه از خاص‌ترین فونت شروع کرده و به یک خانواده عمومی ختم کنید. <syntaxhighlight lang="css"> body { font-family: "Roboto", "Segoe UI", Arial, sans-serif; } </syntaxhighlight> در این نمونه: # ابتدا تلاش می‌شود از فونت «Roboto» استفاده شود. # اگر موجود نبود، فونت «Segoe UI» امتحان می‌شود. # سپس «Arial» بررسی می‌شود. # در نهایت، اگر هیچ‌کدام در دسترس نبودند، مرورگر یک فونت sans-serif پیش‌فرض را انتخاب می‌کند. === اصول طراحی fallback خوب: === * حداقل دو فونت جایگزین تعریف کنید. * همیشه با یک خانواده عمومی پایان دهید (مثل: sans-serif یا serif). * از فونت‌هایی استفاده کنید که از نظر سبک، وزن، و فاصله مشابه باشند. * از ابزارهایی مانند [https://www.cssfontstack.com CSS Font Stack] برای انتخاب ترکیب‌های مناسب استفاده کنید. === نمونه دیگر: فونت مونو برای کد === <syntaxhighlight lang="css"> code { font-family: "Fira Code", "Courier New", monospace; } </syntaxhighlight> ''هدف از fallback این است که متن در همه شرایط خوانا و مرتب باقی بماند، حتی اگر فونت اصلی در دسترس نباشد.'' [[رده:سی‌اس‌اس]] pw3gy5rboppmp04t0re47gps7uoq5qc 0 41325 135961 132080 2026-10-22T11:21:15Z Fwldom 26269 135961 wikitext text/x-wiki {{سرصفحه | عنوان = اندازه متن | قسمت = | قبلی = [[سی‌اس‌اس/فونت|فونت]] | بعدی = [[سی‌اس‌اس/تراز متن|تراز متن]] | یادداشت = [[سی‌اس‌اس]] }} == اندازه و وزن متن در CSS == برای کنترل ظاهر متن در صفحات وب، دو ویژگی بسیار مهم در CSS وجود دارد: * <code>font-size</code> برای تعیین اندازه‌ی متن * <code>font-weight</code> برای تعیین ضخامت یا وزن متن === تعیین اندازه فونت با font-size === ویژگی <code>font-size</code> اندازه فونت را مشخص می‌کند. این مقدار می‌تواند به واحدهای مختلفی مثل پیکسل (px)، ام (em)، درصد (%)، یا رِم (rem) باشد. <syntaxhighlight lang="css"> p { font-size: 16px; } h1 { font-size: 2em; } small { font-size: 80%; } </syntaxhighlight> === واحدهای رایج برای اندازه فونت === {| class="wikitable" ! واحد !! توضیح |- | px || پیکسل، مقدار مطلق (مثلاً 16px) |- | em || نسبی نسبت به اندازه فونت عنصر والد |- | rem || نسبی نسبت به اندازه فونت ریشه (html) |- | % || درصد نسبت به عنصر والد |- | vw || درصدی از عرض صفحه |} ''توصیه:'' برای طراحی واکنش‌گرا، استفاده از واحدهای نسبی مانند <code>em</code> یا <code>rem</code> بهتر از <code>px</code> است. === تعیین وزن فونت با font-weight === ویژگی <code>font-weight</code> میزان ضخامت حروف را کنترل می‌کند. مقدارهای مجاز شامل: * کلیدواژه‌ها: normal، bold، lighter، bolder * اعداد: از 100 (خیلی نازک) تا 900 (خیلی ضخیم) <syntaxhighlight lang="css"> h1 { font-weight: bold; } strong { font-weight: 700; } .light-text { font-weight: 300; } </syntaxhighlight> ''نکته:'' برای استفاده از وزن‌های دقیق عددی (مثلاً 300 یا 600)، باید فونتی که استفاده می‌کنید از آن وزن پشتیبانی کند. === ترکیب اندازه و وزن در طراحی تایپوگرافی === <syntaxhighlight lang="css"> h1 { font-size: 2.5rem; font-weight: 800; } p { font-size: 1rem; font-weight: normal; } </syntaxhighlight> ''ترکیب مناسب اندازه و وزن متن باعث خوانایی بهتر و زیبایی ظاهری بیشتر می‌شود.'' nliqlpl4qs4auypdto98b2m9tfpq5lk 135962 135961 2026-10-22T11:21:28Z Fwldom 26269 added [[Category:سی‌اس‌اس]] با استفاده از رده‌ساز 135962 wikitext text/x-wiki {{سرصفحه | عنوان = اندازه متن | قسمت = | قبلی = [[سی‌اس‌اس/فونت|فونت]] | بعدی = [[سی‌اس‌اس/تراز متن|تراز متن]] | یادداشت = [[سی‌اس‌اس]] }} == اندازه و وزن متن در CSS == برای کنترل ظاهر متن در صفحات وب، دو ویژگی بسیار مهم در CSS وجود دارد: * <code>font-size</code> برای تعیین اندازه‌ی متن * <code>font-weight</code> برای تعیین ضخامت یا وزن متن === تعیین اندازه فونت با font-size === ویژگی <code>font-size</code> اندازه فونت را مشخص می‌کند. این مقدار می‌تواند به واحدهای مختلفی مثل پیکسل (px)، ام (em)، درصد (%)، یا رِم (rem) باشد. <syntaxhighlight lang="css"> p { font-size: 16px; } h1 { font-size: 2em; } small { font-size: 80%; } </syntaxhighlight> === واحدهای رایج برای اندازه فونت === {| class="wikitable" ! واحد !! توضیح |- | px || پیکسل، مقدار مطلق (مثلاً 16px) |- | em || نسبی نسبت به اندازه فونت عنصر والد |- | rem || نسبی نسبت به اندازه فونت ریشه (html) |- | % || درصد نسبت به عنصر والد |- | vw || درصدی از عرض صفحه |} ''توصیه:'' برای طراحی واکنش‌گرا، استفاده از واحدهای نسبی مانند <code>em</code> یا <code>rem</code> بهتر از <code>px</code> است. === تعیین وزن فونت با font-weight === ویژگی <code>font-weight</code> میزان ضخامت حروف را کنترل می‌کند. مقدارهای مجاز شامل: * کلیدواژه‌ها: normal، bold، lighter، bolder * اعداد: از 100 (خیلی نازک) تا 900 (خیلی ضخیم) <syntaxhighlight lang="css"> h1 { font-weight: bold; } strong { font-weight: 700; } .light-text { font-weight: 300; } </syntaxhighlight> ''نکته:'' برای استفاده از وزن‌های دقیق عددی (مثلاً 300 یا 600)، باید فونتی که استفاده می‌کنید از آن وزن پشتیبانی کند. === ترکیب اندازه و وزن در طراحی تایپوگرافی === <syntaxhighlight lang="css"> h1 { font-size: 2.5rem; font-weight: 800; } p { font-size: 1rem; font-weight: normal; } </syntaxhighlight> ''ترکیب مناسب اندازه و وزن متن باعث خوانایی بهتر و زیبایی ظاهری بیشتر می‌شود.'' [[رده:سی‌اس‌اس]] exe1x6lrsf1fzuizrxebve3p90x7y6n 0 41389 135956 132338 2026-10-22T11:16:10Z Fwldom 26269 /* CSS/transition – ایجاد انتقال‌های نرم در CSS */ 135956 wikitext text/x-wiki {{سرصفحه | عنوان = transition | قسمت = | قبلی = [[سی‌اس‌اس/overflow|overflow]] | بعدی = [[سی‌اس‌اس/transform|transform]] | یادداشت = [[سی‌اس‌اس]] }} = ایجاد انتقال‌های نرم در CSS = '''transition''' در CSS برای ایجاد انیمیشن‌های ساده و نرم بین دو وضعیت (مانند هاور یا تغییر کلاس) استفاده می‌شود. این ویژگی به عناصر HTML اجازه می‌دهد که به‌جای تغییر ناگهانی، به‌صورت تدریجی به مقدار جدید برسند. == کاربرد == از Transition برای زیباتر کردن رابط کاربری استفاده می‌شود؛ برای نمونه: * تغییر رنگ دکمه هنگام هاور * باز و بسته شدن منوها * بزرگ یا کوچک شدن تصاویر == سینتکس == شکل کلی استفاده از transition: <syntaxhighlight lang="css"> selector { transition: property duration timing-function delay; } </syntaxhighlight> مثال: <syntaxhighlight lang="css"> button { background-color: blue; transition: background-color 0.3s ease-in-out; } button:hover { background-color: red; } </syntaxhighlight> == ویژگی‌های مرتبط == transition از چهار ویژگی جزئی تشکیل شده است: * '''transition-property''' – مشخص می‌کند کدام ویژگی CSS باید انیمیشن شود (مثلاً color، width، all) * '''transition-duration''' – مدت زمان انتقال (مانند 0.5s یا 200ms) * '''transition-timing-function''' – چگونگی سرعت انتقال (linear، ease، ease-in، ease-out، ease-in-out، steps(n)، cubic-bezier) * '''transition-delay''' – تاخیر قبل از شروع انیمیشن === مثال ساده با همه پارامترها === <syntaxhighlight lang="css"> .box { width: 100px; transition: width 0.5s ease-in 0.2s; } .box:hover { width: 200px; } </syntaxhighlight> == مقدار all در transition == اگر می‌خواهید چندین ویژگی با هم انیمیشن شوند، می‌توانید از <code>all</code> استفاده کنید: <syntaxhighlight lang="css"> .box { transition: all 0.3s ease; } </syntaxhighlight> البته استفاده زیاد از all ممکن است بر '''کارایی''' تاثیر منفی بگذارد. بهتر است فقط ویژگی‌های مورد نیاز را مشخص کنید. == چند ویژگی به‌صورت جدا == می‌توانید چند ویژگی را با ویرگول جدا کنید: <syntaxhighlight lang="css"> div { transition: color 0.3s ease, font-size 0.5s linear; } </syntaxhighlight> == استفاده در JavaScript == با تغییر استایل در جاوااسکریپت هم می‌توان transition را فعال کرد: <syntaxhighlight lang="javascript"> document.querySelector('.box').style.width = "300px"; </syntaxhighlight> اگر در CSS برای آن عنصر transition تعریف شده باشد، این تغییر با انیمیشن اجرا می‌شود. == نکات مهم == * برای دیدن اثر transition، عنصر باید حالت اولیه و حالت نهایی داشته باشد. * با Pseudo-classهایی مانند <code>:hover</code> یا <code>:focus</code> سازگار است. * برخی ویژگی‌ها مانند display قابل انیمیشن نیستند. * در استفاده زیاد روی موبایل یا مرورگرهای ضعیف ممکن است باعث افت عملکرد شود. == سازگاری مرورگر == ویژگی transition در همه مرورگرهای مدرن (کروم، فایرفاکس، سافاری، اج) پشتیبانی می‌شود. حتی نسخه‌های جدید اینترنت اکسپلورر (IE10+) هم آن را پشتیبانی می‌کنند. == سئو و تجربه کاربری == در حالی که transition تاثیری مستقیم بر سئو ندارد، اما: * باعث افزایش تعامل و ماندگاری کاربر در سایت می‌شود. * موجب احساس روان بودن در رابط کاربری می‌شود. * باعث درک بهتر رفتار عناصر توسط کاربر می‌شود. == تمرین پیشنهادی == یک عنصر مربعی با پس‌زمینهٔ سبز طراحی کنید. وقتی کاربر موس را روی آن ببرد، اندازه، رنگ و گوشه‌های آن (border-radius) به‌آرامی تغییر کند. زمان تغییر ۰٫۵ ثانیه باشد و از تابع ease-in-out استفاده شود. == پیوندهای مفید == * [https://developer.mozilla.org/en-US/docs/Web/CSS/transition صفحه transition در MDN (انگلیسی)] == جمع‌بندی == transition یکی از ساده‌ترین روش‌ها برای افزودن پویایی و زیبایی به صفحات وب است. با زمان کوتاهی یادگیری، می‌توان رابط کاربری را بسیار جذاب‌تر کرد و تجربه کاربر را بهبود داد. [[رده:سی‌اس‌اس]] pnneq3bsdvmgzhex5e77vzdotv3l2o0 0 42000 135978 135877 2026-10-22T11:47:10Z Fwldom 26269 Fwldom صفحهٔ [[تاریخ ایران/جمهوری اسلامی ایران/حمله آمریکا-فلسطین اشغالی به ایران]] را به [[تاریخ ایران/جمهوری اسلامی ایران/حمله آمریکا-اسرائیل به ایران]] منتقل کرد: غلط املایی در عنوان 134920 wikitext text/x-wiki در زمستان ۱۴۰۴ ایالات متحده خواستار آن شد که ایران باقی‌مانده ۴۰۰ کیلوگرم اورانیوم غنی‌شده خود را تحویل دهد، توسعه سلاح هسته‌ای را متوقف کند، برنامه موشک‌های بالستیک خود را محدود سازد و به حمایت از گروه‌های مسلحی مانند حزب‌الله، حماس و حوثی‌ها پایان دهد.<ref>{{یادکرد وب|عنوان=گزارش «معاریو» دربارهٔ 5 خواسته اصلی ترامپ از ایران|نشانی=https://farsi.alarabiya.net/iran/2026/02/02/گزارش-معاریو-درباره-5-خواسته-اصلی-ترامپ-از-ایران|وبگاه=العربیه فارسی|تاریخ=2026-02-02|بازبینی=2026-02-11|کد زبان=fa}}</ref> [[پرونده:Amin graduation 2004.jpg|200px|بندانگشتی|چپ|قالیباف رئیس مجلس]] در روزهای منتهی به این گفت‌وگوها، ایران دیپلماسی منطقه‌ای خود را تشدید کرد. علی لاریجانی (دبیر شورای عالی امنیت ملی در آن زمان) برای دیدار با ولادیمیر پوتین (رئیس‌جمهور کنونی روسیه) به مسکو سفر کرد، عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، در استانبول رایزنی‌هایی انجام داد و شیخ محمد بن عبدالرحمن آل ثانی، نخست‌وزیر قطر، به تهران سفر کرد. لاریجانی پس از آن اعلام کرد که چارچوبی ساختاریافته برای مذاکرات در حال شکل‌گیری است.<ref>{{یادکرد وب|عنوان=Can US-Iran diplomacy work? Inside the narrow window for talks|نشانی=https://www.aljazeera.com/news/2026/2/4/can-us-iran-diplomacy-work-inside-the-narrow-window-for-talks|وبگاه=Al Jazeera|بازبینی=2026-02-11|کد زبان=en|نام=Ali|نام خانوادگی=Hashem}}</ref> در ۲۳ فبروری ۲۰۲۶ ''اکسیوس'' به نقل از منابع آمریکایی گزارش کرد تلاش‌های دیپلماتیک جاری ممکن است آخرین فرصت جمهوری‌اسلامی ایران برای توافق با دولت دونالد ترامپ پیش از اقدام احتمالی نظامی باشد. <ref>{{یادکرد وب|عنوان=رسانه آمریکایی: مذاکرات پنجشنبه آخرین فرصت ایران پیش از حمله احتمالی است|نشانی=https://www.afintl.com/fa/202602233173|وبگاه=www.afintl.com|تاریخ=2026-02-23|بازبینی=2026-02-23|کد زبان=fa}}</ref> علی خامنه‌ای رهبر ایران در آن زمان در سخنانی در روز سه‌شنبه ۲۸ بهمن ۱۴۰۴ با تأکید بر ضرورت تقویت توان دفاعی کشور گفت: «باید تسلیحات بازدارنده داشته باشیم تا زیر پای دشمن له نشویم.» وی در ادامه با اشاره به انتقادهای ایالات متحده از برنامه موشکی ایران اظهار داشت: «آمریکا بی‌خود در مورد موشک‌های ما و بردشان دخالت می‌کند، به آن‌ها هیچ ارتباطی ندارد.» او همچنین با دفاع از ماهیت برنامه هسته‌ای ایران، صنعت «صلح‌آمیز هسته‌ای» را برای اداره کشور و نه اهداف جنگی دانست. این موضع‌گیری در چارچوب تأکیدهای مکرر مقام‌های جمهوری اسلامی بر غیرنظامی بودن برنامه هسته‌ای ایران ارزیابی می‌شود. خامنه‌ای در بخش دیگری از سخنان خود هشدار داد که مقام‌های آمریکایی از پیامدهای هرگونه «اشتباه» آگاه هستند و گفت: «آن‌ها می‌دانند که اگر اشتباهی بکنند، چه آینده‌ای در انتظارشان است.» وی همچنین «بی‌منطق بودن» سیاست‌های آمریکا را یکی از نشانه‌های «زوال امپراتوری آمریکا» توصیف کرد.<ref>{{یادکرد وب|عنوان=علی خامنه‌ای: برد موشک‌های ما به آمریکا ارتباطی ندارد|نشانی=https://www.iranintl.com/fa/202602179971|وبگاه=www.iranintl.com|تاریخ=2026-02-17|بازبینی=2026-02-18|کد زبان=fa}}</ref> [[پرونده:US casualities Iran attack in kuwait March 1st 2026.jpg|200px|بندانگشتی|چپ|چهار نظامی آمریکایی به هلاکت رسیده در کویت در جریان جنگ]] جنگ آمریکا و فلسطین اشغالی با ایران در ۹ اسفند ۱۴۰۴ آغاز شد، زمانی که فلسطین اشغالی و ایالات متحده حملات هوایی هماهنگ (با نام رمز عملیات شیر غران و عملیات خشم حماسی) را با هدف قرار دادن رهبران ارشد ایران، تأسیسات هسته‌ای و اماکن نظامی، از جمله ترور رهبر جمهوری اسلامی ایران، سید علی خامنه‌ای آغاز کردند. قابلیت‌های سایبری و جنگ الکترونیک در مرحله آغازین برای مختل کردن شبکه‌های فرماندهی و کنترل، ارتباطات و حسگرهای ایران ادغام شدند.<ref name="CSIS">{{Cite web|url=https://www.csis.org/analysis/how-will-cyber-warfare-shape-us-israel-conflict-iran|title=How Will Cyber Warfare Shape the U.S. -Israel Conflict with Iran?|last=|date=3 March 2026|website=Center for Strategic and International Studies|accessdate=4 March 2026}}</ref> بنا به گزارش‌ها، اطلاعات فلسطین اشغالی دسترسی بلندمدتی به شبکه‌های دوربین‌های ترافیکی و زیرساخت‌های تلفن همراه تهران داشته و از این اطلاعات برای هدف قرار دادن رهبران ارشد ایران، از جمله حمله‌ای که منجر به ترور خامنه‌ای شد، استفاده کرده است. پس از آن‌که حملات هوایی اسرائیل به دفاتر سازمان صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران آسیب رساند، هکرها حداقل دو کانال را هک کرده و سخنرانی‌های ضبط شده دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، و بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل را که از ایرانیان می‌خواستند علیه رژیم قیام کنند، پخش کردند. در ۹ اسفند ۱۴۰۴، همزمان با شروع حملات هوایی، حملات سایبری هماهنگ، زیرساخت‌های ایران، رسانه‌های دولتی و برنامه‌های تلفن همراه را هدف قرار داد. ژنرال دن کین، رئیس ستاد مشترک ارتش ایالات متحده، اظهار داشت که «عملیات‌های فضایی و سایبری هماهنگ، ارتباطات و شبکه‌های حسگر» را در ایران قبل از حملات اصلی جنبشی، به‌طور مؤثر مختل کردند، با هدف صریح «مختل، سردرگم و گیج کردن دشمن».<ref>{{Cite web|url=https://techcrunch.com/2026/03/03/hacked-traffic-cams-and-hijacked-tvs-how-cyber-operations-supported-the-war-against-iran/|title=Hacked traffic cams and hijacked TVs: How cyber operations supported the war against Iran|last=|date=3 March 2026|website=TechCrunch|accessdate=4 March 2026|archivedate=3 March 2026|archiveurl=https://web.archive.org/web/20260303235221/https://techcrunch.com/2026/03/03/hacked-traffic-cams-and-hijacked-tvs-how-cyber-operations-supported-the-war-against-iran/?}}</ref> [[پرونده:Attack around Enghelab Square 1.jpg|200px|بندانگشتی|چپ|آثار جنگ ایران-آمریکا و اسرائیل در تهران]] در ۹ اسفند ۱۴۰۴، پس از شکست مذاکرات و گفتگوهای ایران و آمریکا، مکان‌هایی در سراسر اسرائیل هدف حملات موشکی تلافی‌جویانه متعدد ایران با رمز وعدهٔ صادق ۴ قرار گرفته‌اند. برای چندین روز پس از شروع خصومت‌ها، حریم هوایی اسرائیل بسته شد و پروازها از فرودگاه بن گوریون و سایر نقاط کشور مختل شد. با وجود سیستم قوی دفاع موشکی، هشدارها و پناهگاه‌ها، موشک‌های ایرانی مکان‌های مختلفی را در سراسر کشور هدف قرار داده‌اند. مقام‌های اسرائیلی آمارهایی آشکارا دروغ از تعداد کشته‌شدگان و زخمی‌ها اعلام کردند. تعداد ۲۴ کشته‌شده و بیش از ۴۰۰۰ زخمی آماری که از سوی اسرائیل اعلام شد آشکارا غیرواقعی است. در طول حمله‌های موشکی و پهپادی ایران، گنبد آهنین فروریخته و چنان که تصاویر و ویدئوهای به بیرون درز کرده از اسرائیل نشان می‌دهند ساختمان‌های بسیاری ویران شده‌اند. همچنین گزارش‌هایی از وقوع انفجار در کویت و ابوظبی در امارات متحده عربی منتشر شد. به گزارش شبکهٔ سی‌ان‌ان، سپاه پاسداران انقلاب اسلامی اعلام کرد که ایران چهار پایگاه آمریکا در خاورمیانه را هدف قرار داده است: پایگاه هوایی العدید در قطر، پایگاه هوایی السالم در کویت، پایگاه هوایی الظفره در امارات متحدهٔ عربی، و پایگاه ناوگان پنجم نیروی دریایی آمریکا در بحرین. گزارش‌ها حاکی از شنیده شدن صدای انفجار در ریاض، پایتخت عربستان سعودی، نیز بود. نیروی هوایی اسرائیل در تاریخ ۱۰ اسفند حملات گسترده‌ای را در تهران اجرا کرد. ارتش اسرائیل اعلام کرد نیروی هوایی این کشور با اتکا به اطلاعات دقیق، چندین مرکز وابسته به ایران را هدف قرار داده است. به گفته این منبع، فرودگاه مشهد و ساختمان دادگاه انقلاب در تهران نیز از جمله اهداف این حملات بوده‌اند. انفجارهایی در نزدیکی ورزشگاه آزادی، میدان آزادی و برج میلاد گزارش شد. در ۱۱ اسفند، آمریکا و اسرائیل حملات خود را ادامه دادند. این حملات بر اهدافی در تهران و سنندج متمرکز بود و همچنین مراکز نظامی و راهبردی از جمله مراکز فرماندهی و پایگاه‌های موشکی را هدف قرار داد. ایران اعلام کرد که تأسیسات هسته‌ای نطنز در حملات هوایی آمریکا و اسرائیل هدف قرار گرفته است. نیروهای آمریکا و اسرائیل در ۱۶ اسفند حملاتی را علیه اهداف متعددی در تهران و اصفهان انجام دادند. بر اساس گزارش منابع، اهداف این حملات زیرساخت‌های «رژیم تروریستی» عنوان شده است. همچنین فرودگاه بین‌المللی مهرآباد تهران در ساعات اولیه بامداد هدف حمله قرار گرفت. شامگاه ۱۶ اسفند حملات هوایی اسرائیل برای نخستین بار تأسیسات نفتی ایران را هدف گرفت و چهار نفر کشته شدند. هر روز جنگنده‌های اف ۳۵ شهرهای ایران را بمباران می‌کردند و پهپادهای دشمن در آسمان پرواز می‌کردند. همراه با جنگ ترور شخصیت‌ها که از سال ۱۳۸۸ با ترور شخصیت‌های هسته‌ای ایران آغاز شده بود شدت گرفت. از مهمترین اشخاصی که در این دوره در ایران ترور شدند علی لاریجانی (۲۵ اسفند ۱۴۰۴) و غلامرضا سلیمانی فارسانی (۲۶ اسفند ۱۴۰۴) بودند. بر اساس برآوردها تا ماه خرداد ۱۴۰۵، آمریکا نزدیک به ۷۲ میلیارد دلار و اسرائیل ۱۱ میلیارد دلار برای جنگ با ایران هزینه کرده‌اند. با شروع جام جهانی فوتبال ۲۰۲۶ آتش جنگ به تدریج خاموش شد و حتی تیم ملی فوتبال ایران در این مسابقات شرکت کرد. میزبانی این دوره به‌صورت مشترک بر عهدهٔ شانزده شهر بود؛ یازده شهر در ایالات متحده آمریکا، سه شهر در مکزیک و دو شهر در کانادا. این رقابت‌ها نخستین جام جهانی فوتبال بود که به میزبانی سه کشور و با حضور ۴۸ تیم برگزار شد. جنجال میزبانی تیم ملی ایران در جام جهانی ۲۰۲۶ به حواشی و اختلافات سیاسی پیرامون محل استقرار تیم ملی فوتبال ایران در جریان جام جهانی فوتبال ۲۰۲۶ اشاره دارد. این موضوع در هفته‌های منتهی به آغاز مسابقات، پس از انتشار گزارش‌هایی دربارهٔ مخالفت مقام‌های ایالات متحده آمریکا با اقامت بلندمدت بازیکنان تیم ملی ایران در خاک آمریکا، به یکی از مباحث مورد توجه رسانه‌های ورزشی و سیاسی جهان تبدیل شد. حواشی از جای سر گرفت که مسئولان آمریکایی با استقرار طولانی‌مدت تیم ملی ایران در ایالات متحده موافقت نکردند. ایران، ایالات متحده و اسرائیل با میانجی‌گری پاکستان با آتش‌بس دو هفته‌ای موافقت کردند که در ۱۹ فروردین آغاز شد. این آتش‌بس به دلیل امتناع ایران از بازگشایی تنگه هرمز و حملات اسرائیل به لبنان، بلافاصله تحت فشار قرار گرفت. پس از شکست مذاکرات اسلام‌آباد، ترامپ گفت که دیگر به مذاکرات اهمیتی نمی‌دهد. تنگه هرمز که تا پیش از این جنگ، در بسیاری از نقاط جهان خیلی شناخته شده نبود، ناگهان در جهان مشهور شد. ایران برای حفظ امنیت تنگه هرمز، از عبور بسیاری از کشتی‌ها از جمله کشتی‌های متعلق به دشمن جلوگیری کرده است. در شهریور ۱۴۰۵، آمریکا تحریم‌های بیشتری را علیه ایران وضع کرد و بسیاری از کشورهای جهان را مجبور کرد که این تحریم‌ها را علیه ایران اجرا کنند. تحریم‌های آمریکا (انگلیسی: United States sanctions)، شامل تحریم‌های اقتصادی، تحریم‌های تسلیحاتی و تحریم‌های حقوق بشری است که آمریکا علیه سایر کشورها اعمال می‌کند. کشورهایی که بیشترین تحریم‌های آمریکا را تجربه کرده‌اند عبارت‌اند از: روسیه، ایران، سوریه، کوبا‌، ونزوئلا و کره شمالی. ==منابع== [[رده:تاریخ ایران]] bvpdyu3dv3ol6iuhyzdn3b5adgy797a 135983 135978 2026-10-22T11:50:39Z Fwldom 26269 135983 wikitext text/x-wiki == زمینه و مذاکرات پیش از جنگ == در ماه‌های پایانی سال ۱۴۰۴، اختلافات میان ایران و ایالات متحده بر سر برنامه هسته‌ای ایران، توان موشکی این کشور، تحریم‌های اقتصادی و نقش منطقه‌ای جمهوری اسلامی ادامه داشت. دولت دونالد ترامپ خواهان محدودیت‌هایی بر برنامه هسته‌ای و موشکی ایران و تغییر در سیاست منطقه‌ای این کشور بود. در مقابل، مقام‌های ایرانی بر حق ایران برای استفاده صلح‌آمیز از انرژی هسته‌ای، حفظ توان دفاعی و مخالفت با آنچه مداخله خارجی در امور کشور می‌دانستند، تأکید می‌کردند. در ۲ فوریهٔ ۲۰۲۶، رسانهٔ العربیه فارسی گزارشی دربارهٔ پنج خواستهٔ اصلی دولت ترامپ از ایران منتشر کرد. از جمله موضوعات مطرح‌شده در گزارش‌های مربوط به مذاکرات، تعیین تکلیف ذخایر اورانیوم غنی‌شده، محدودیت‌های هسته‌ای و موشکی و حمایت ایران از گروه‌های مسلح منطقه بود.<ref>{{یادکرد وب |عنوان=گزارش «معاریو» دربارهٔ 5 خواسته اصلی ترامپ از ایران |نشانی=https://farsi.alarabiya.net/iran/2026/02/02/گزارش-معاریو-درباره-5-خواسته-اصلی-ترامپ-از-ایران |وبگاه=العربیه فارسی |تاریخ=2026-02-02 |بازبینی=2026-02-11 |کد زبان=fa }}</ref> در روزهای منتهی به آغاز جنگ، تلاش‌های دیپلماتیک منطقه‌ای ادامه یافت. علی لاریجانی، دبیر وقت شورای عالی امنیت ملی ایران، به مسکو سفر کرد و عباس عراقچی، وزیر امور خارجه، نیز با مقام‌های منطقه‌ای گفت‌وگو کرد. قطر و دیگر کشورهای منطقه در تلاش‌های دیپلماتیک برای کاهش تنش نقش داشتند. با وجود این رایزنی‌ها، اختلافات اصلی میان تهران و واشینگتن حل نشد.<ref>{{یادکرد وب |عنوان=Can US-Iran diplomacy work? Inside the narrow window for talks |نشانی=https://www.aljazeera.com/news/2026/2/4/can-us-iran-diplomacy-work-inside-the-narrow-window-for-talks |وبگاه=الجزیره |تاریخ=2026-02-04 |بازبینی=2026-02-11 |زبان=en }}</ref> در ۱۷ فوریهٔ ۲۰۲۶، علی خامنه‌ای، رهبر وقت جمهوری اسلامی ایران، در سخنانی از توان موشکی کشور دفاع کرد و مخالفت خود را با مداخلهٔ آمریکا در تعیین برد موشک‌های ایران اعلام کرد. او همچنین برنامه هسته‌ای ایران را صلح‌آمیز توصیف کرد و دربارهٔ پیامدهای اقدام نظامی علیه ایران هشدار داد.<ref>{{یادکرد وب |عنوان=علی خامنه‌ای: برد موشک‌های ما به آمریکا ارتباطی ندارد |نشانی=https://www.iranintl.com/fa/202602179971 |وبگاه=ایران اینترنشنال |تاریخ=2026-02-17 |بازبینی=2026-02-18 |زبان=fa }}</ref> == آغاز جنگ == جنگ مستقیم ایالات متحده و اسرائیل با ایران در ۲۸ فوریهٔ ۲۰۲۶ (۹ اسفند ۱۴۰۴) با حملات هوایی و موشکی به اهدافی در ایران آغاز شد. دولت‌های آمریکا و اسرائیل اعلام کردند که هدف عملیات، تضعیف توان نظامی ایران و آسیب‌زدن به برنامه‌های موشکی و هسته‌ای این کشور است. عملیات آمریکا با نام «خشم حماسی» و عملیات اسرائیل با نام «شیر غران» شناخته شد.<ref>{{یادکرد وب |عنوان=U.S. Conflict with Iran |نشانی=https://www.everycrsreport.com/reports/R48887.html |وبگاه=Congressional Research Service |تاریخ=2026-09-18 |زبان=en }}</ref> حملات اولیه اهداف نظامی، سامانه‌های پدافند هوایی، زیرساخت‌های موشکی، مراکز فرماندهی و برخی تأسیسات مرتبط با برنامه هسته‌ای ایران را دربر گرفت. حملات همچنین به کشته‌شدن شماری از مقام‌های ارشد جمهوری اسلامی انجامید. علی خامنه‌ای در حملات آغازین جنگ در ۲۸ فوریه کشته شد. پس از مرگ او، مجتبی خامنه‌ای به‌عنوان رهبر جدید جمهوری اسلامی انتخاب شد.<ref>{{یادکرد وب |عنوان=Iran in 2026: Six months after the US/Israeli strikes |نشانی=https://commonslibrary.parliament.uk/research-briefings/cbp-11075/ |وبگاه=House of Commons Library |تاریخ=2026-08-27 |زبان=en }}</ref> == عملیات سایبری و جنگ اطلاعاتی == عملیات سایبری و جنگ الکترونیک از ابعاد جنگ بود. گزارش‌های منتشرشده در مارس ۲۰۲۶ حاکی از آن بود که عملیات سایبری برای اختلال در ارتباطات، سامانه‌های فرماندهی و کنترل و زیرساخت‌های اطلاعاتی ایران به کار گرفته شده است. این اقدامات در کنار حملات هوایی، بخشی از تلاش برای کاهش توان هماهنگی نیروهای نظامی ایران ارزیابی شد.<ref>{{یادکرد وب |عنوان=How Will Cyber Warfare Shape the U.S.-Israel Conflict with Iran? |نشانی=https://www.csis.org/analysis/how-will-cyber-warfare-shape-us-israel-conflict-iran |وبگاه=Center for Strategic and International Studies |تاریخ=2026-03-03 |بازبینی=2026-03-04 |زبان=en }}</ref> بر اساس گزارشی که در مارس ۲۰۲۶ منتشر شد، دسترسی به برخی دوربین‌های ترافیکی و زیرساخت‌های ارتباطی ایران بخشی از عملیات اطلاعاتی منتسب به اسرائیل بود. همچنین گزارش‌هایی از اختلال در پخش برخی شبکه‌های تلویزیونی ایران منتشر شد. جزئیات کامل این عملیات‌ها و میزان تأثیر مستقل هر یک از آن‌ها بر نتیجهٔ حملات، به‌طور عمومی روشن نشده است.<ref>{{یادکرد وب |عنوان=Hacked traffic cams and hijacked TVs: How cyber operations supported the war against Iran |نشانی=https://techcrunch.com/2026/03/03/hacked-traffic-cams-and-hijacked-tvs-how-cyber-operations-supported-the-war-against-iran/ |وبگاه=TechCrunch |تاریخ=2026-03-03 |بازبینی=2026-03-04 |زبان=en }}</ref> == حملات تلافی‌جویانه ایران == ایران در پاسخ به حملات آمریکا و اسرائیل، عملیات موشکی و پهپادی علیه اسرائیل و اهدافی در منطقه انجام داد. برخی از حملات ایران پایگاه‌های نظامی ایالات متحده در کشورهای خلیج فارس و دیگر اهدافی را که تهران با عملیات نظامی آمریکا مرتبط می‌دانست، هدف قرار دادند. ایران عملیات تلافی‌جویانه خود را در چارچوب دفاع از کشور و پاسخ به حملات اولیه توصیف کرد؛ آمریکا و کشورهای هدف نیز این حملات را تهدیدی علیه نیروهای خود و امنیت منطقه دانستند.<ref>{{یادکرد وب |عنوان=Israel/US-Iran conflict 2026: Background and UK response |نشانی=https://commonslibrary.parliament.uk/research-briefings/cbp-10521/0/ |وبگاه=House of Commons Library |تاریخ=2026 |زبان=en }}</ref> در روزهای نخست جنگ، گزارش‌هایی از شنیده‌شدن انفجارها در اسرائیل و چند کشور منطقه منتشر شد. پایگاه هوایی العدید در قطر، پایگاه هوایی السالم در کویت، پایگاه الظفره در امارات متحدهٔ عربی و تأسیسات مرتبط با ناوگان پنجم نیروی دریایی آمریکا در بحرین از جمله اهدافی بودند که ایران اعلام کرد مورد حمله قرار داده است. میزان خسارت و تلفات هر حمله باید بر اساس گزارش‌های مستقل و رسمی مربوط به همان رویداد ارزیابی شود. نیروهای اسرائیلی در روزهای بعد حملات هوایی خود را علیه اهدافی در تهران، اصفهان، سنندج و دیگر مناطق ایران ادامه دادند. گزارش‌هایی دربارهٔ حمله به فرودگاه‌ها، مراکز نظامی، تأسیسات نفتی و زیرساخت‌های مرتبط با برنامه موشکی و هسته‌ای ایران منتشر شد. در برخی موارد، طرف‌های درگیر دربارهٔ ماهیت اهداف یا میزان خسارات گزارش‌های متفاوتی ارائه کردند. == گسترش جنگ و ترور مقام‌های ایرانی == در جریان جنگ، حملات اسرائیل به مقام‌های ارشد سیاسی و نظامی ایران ادامه یافت. در ۱۷ مارس ۲۰۲۶، کشته‌شدن علی لاریجانی، دبیر شورای عالی امنیت ملی ایران، در حمله‌ای منتسب به اسرائیل تأیید شد. غلامرضا سلیمانی، فرمانده سازمان بسیج مستضعفین، نیز در همان دوره در حمله‌ای کشته شد. این رویدادها ضربه‌ای به ساختار سیاسی و امنیتی ایران وارد کرد.<ref>{{یادکرد وب |عنوان=Ali Larijani, Iran's ultimate backroom powerbroker, killed in Israeli airstrike |نشانی=https://www.reuters.com/world/middle-east/ali-larijani-irans-ultimate-backroom-powerbroker-dies-67-2026-03-17/ |وبگاه=Reuters |تاریخ=2026-03-17 |زبان=en }}</ref><ref>{{یادکرد وب |عنوان=The Latest: Iran confirms security chief Larijani killed as Israel hits more top leaders |نشانی=https://apnews.com/article/c6438088e9cc88aa56de3ae3a0557b68 |وبگاه=Associated Press |تاریخ=2026-03 |زبان=en }}</ref> در ارزیابی پیامدهای این حملات باید میان کشته‌شدن مقام‌های نظامی و سیاسی، خسارت به زیرساخت‌ها و تغییرات احتمالی در ساختار تصمیم‌گیری ایران تفاوت گذاشت. کشته‌شدن مقام‌های ارشد لزوماً به معنای فروپاشی حکومت یا پایان توان نظامی کشور نبود؛ جمهوری اسلامی پس از این حملات به فعالیت خود ادامه داد. == آتش‌بس و تلاش‌های دیپلماتیک == در ۸ آوریل ۲۰۲۶، ایران و ایالات متحده با میانجی‌گری پاکستان به آتش‌بسی مشروط دست یافتند. این آتش‌بس با هدف فراهم‌کردن فرصت برای مذاکره و کاهش شدت درگیری‌ها اعلام شد، اما اختلاف بر سر تنگهٔ هرمز، حملات منطقه‌ای و شرایط پایان جنگ ادامه یافت.<ref>{{یادکرد وب |عنوان=Israel/US-Iran conflict 2026: Background and UK response |نشانی=https://commonslibrary.parliament.uk/research-briefings/cbp-10521/0/ |وبگاه=House of Commons Library |زبان=en }}</ref> در ژوئن ۲۰۲۶، تهران و واشینگتن به تفاهمی برای ادامهٔ مذاکرات دست یافتند. هدف این تفاهم، فراهم‌کردن زمینه برای گفت‌وگو دربارهٔ پایان درگیری‌ها بود. با این حال، اختلافات دو طرف حل نشد و درگیری‌ها پس از مدتی از سر گرفته شد. گزارش خدمات پژوهشی کنگرهٔ آمریکا در سپتامبر ۲۰۲۶ اعلام کرد که تفاهم ژوئن فروپاشیده و درگیری وارد مرحله‌ای فرسایشی شده است.<ref>{{یادکرد وب |عنوان=U.S. Conflict with Iran |نشانی=https://www.everycrsreport.com/reports/R48887.html |وبگاه=Congressional Research Service |تاریخ=2026-09-18 |زبان=en }}</ref> در ادامهٔ این روند، میانجی‌گری کشورهای منطقه، از جمله قطر و پاکستان، برای یافتن راه‌حل دیپلماتیک ادامه یافت. با وجود تبادل پیشنهادها، تا پاییز ۲۰۲۶ توافق جامع و پایداری برای پایان جنگ حاصل نشده بود.<ref>{{یادکرد وب |عنوان=Trump denies offering Iran sanctions relief; Tehran says ready for talks |نشانی=https://www.reuters.com/world/middle-east/trump-denies-offering-iran-sanctions-relief-tehran-says-ready-talks-2026-09-29/ |وبگاه=Reuters |تاریخ=2026-09-29 |زبان=en }}</ref> == تنگهٔ هرمز و پیامدهای اقتصادی == تنگهٔ هرمز، یکی از گذرگاه‌های مهم انتقال نفت و گاز در جهان، در جریان جنگ به یکی از محورهای اصلی رویارویی ایران و ایالات متحده تبدیل شد. ایران با تهدید به محدودکردن عبور کشتی‌ها و اقدام علیه برخی شناورها، از موقعیت جغرافیایی خود برای افزایش فشار بر طرف مقابل استفاده کرد. ایالات متحده نیز اقداماتی از جمله محاصرهٔ دریایی بنادر ایران را در دستور کار قرار داد. اختلال در تردد کشتی‌ها از تنگهٔ هرمز بر بازارهای انرژی، هزینهٔ حمل‌ونقل دریایی و امنیت عرضهٔ نفت و گاز تأثیر گذاشت. اهمیت اقتصادی این گذرگاه باعث شد که آثار جنگ از محدودهٔ خاورمیانه فراتر رود و کشورهای واردکنندهٔ انرژی نیز با پیامدهای آن روبه‌رو شوند.<ref>{{یادکرد وب |عنوان=Israel/US-Iran conflict 2026: Reopening the Strait of Hormuz |نشانی=https://commonslibrary.parliament.uk/research-briefings/cbp-10636/ |وبگاه=House of Commons Library |تاریخ=2026-06-08 |زبان=en }}</ref> تا سپتامبر ۲۰۲۶، تنگهٔ هرمز همچنان یکی از مهم‌ترین نقاط اختلاف میان تهران و واشینگتن بود. گزارش‌ها از نوسان در میزان تردد دریایی و ادامهٔ فشارهای نظامی و اقتصادی حکایت داشتند. بنابراین، وضعیت این گذرگاه را نمی‌توان در آن مقطع به‌عنوان وضعیتی عادی و کاملاً باثبات توصیف کرد.<ref>{{یادکرد وب |عنوان=Iran's Hormuz leverage wanes as US economic squeeze bites |نشانی=https://www.reuters.com/business/energy/irans-hormuz-leverage-wanes-us-economic-squeeze-bites-2026-09-06/ |وبگاه=Reuters |تاریخ=2026-09-06 |زبان=en }}</ref> == جام جهانی فوتبال ۲۰۲۶ == جنگ ایران و آمریکا و اسرائیل بر وضعیت تیم ملی فوتبال ایران در جام جهانی فوتبال ۲۰۲۶ نیز تأثیر گذاشت. این رقابت‌ها با میزبانی مشترک ایالات متحده، کانادا و مکزیک و با حضور ۴۸ تیم برگزار شد. با توجه به ادامهٔ درگیری‌ها و نگرانی‌های امنیتی، مشارکت ایران در مسابقات با ابهام‌هایی روبه‌رو شد. دونالد ترامپ در مارس ۲۰۲۶ اعلام کرد که تیم ملی ایران از نظر رسمی برای حضور در مسابقات پذیرفته است، اما دربارهٔ مناسب‌بودن حضور آن با توجه به وضعیت امنیتی ابراز تردید کرد. مقام‌های ایرانی نیز در مقطعی دربارهٔ امکان حضور تیم در مسابقات ابراز نگرانی کردند. با این حال، فدراسیون فوتبال ایران روند آماده‌سازی تیم را ادامه داد و موضوع صدور روادید برای اعضای هیئت ایرانی و محل استقرار تیم به یکی از محورهای اختلاف تبدیل شد.<ref>{{یادکرد وب |عنوان=Donald Trump: US president says Iran 'welcome' at 2026 World Cup but not 'appropriate' |نشانی=https://www.bbc.co.uk/sport/football/articles/c9q5rvp58yxo |وبگاه=BBC Sport |تاریخ=2026-03-12 |بازبینی=2026-03-13 |زبان=en }}</ref> در ماه مه، رئیس فدراسیون فوتبال ایران اعلام کرد که محل استقرار تیم از توسان در ایالت آریزونا به تیخوانا در مکزیک منتقل شده است؛ تصمیمی که با نگرانی‌های امنیتی و دشواری‌های مرتبط با سفر به آمریکا ارتباط داشت. گزارش‌های بعدی نیز از محدودیت‌های مربوط به روادید برخی اعضای هیئت ایرانی و اختلاف بر سر شرایط حضور تیم خبر دادند.<ref>{{یادکرد وب |عنوان=Iran says World Cup base moved to Mexico from US |نشانی=https://www.bbc.co.uk/sport/football/articles/cx21e47e214o |وبگاه=BBC Sport |تاریخ=2026-05-24 |زبان=en }}</ref> تیم ملی ایران در مسابقات شرکت کرد و در مرحلهٔ گروهی به میدان رفت. این موضوع نشان داد که با وجود تنش‌های سیاسی و نظامی، حضور ورزشی ایران به‌طور کامل متوقف نشد. در عین حال، اختلاف بر سر روادید، محل استقرار و رفت‌وآمد اعضای تیم از نمونه‌های تأثیر مستقیم جنگ بر رویدادهای ورزشی بین‌المللی بود.<ref>{{یادکرد وب |عنوان=US official says Iran knew team would have to leave the country shortly after World Cup match |نشانی=https://apnews.com/article/8be2c56639a8ab0c464145710e912a09 |وبگاه=Associated Press |تاریخ=2026-06 |زبان=en }}</ref> == تحریم‌های اقتصادی آمریکا == در سال ۲۰۲۶، دولت ایالات متحده فشار اقتصادی بر ایران را افزایش داد. این اقدامات بخش‌هایی از نظام مالی، شبکه‌های انتقال نفت، شرکت‌های حمل‌ونقل دریایی و هوایی و اشخاص و نهادهایی را هدف قرار داد که واشینگتن آن‌ها را مرتبط با برنامه‌های نظامی یا دورزدن تحریم‌ها می‌دانست. در اوت و سپتامبر ۲۰۲۶، مقام‌های آمریکایی از گسترش تحریم‌ها و بررسی محدودیت‌های بیشتر علیه مؤسسات مالی و شبکه‌های تجاری مرتبط با ایران خبر دادند. دولت آمریکا هدف این سیاست را کاهش درآمدهای ایران و وادارکردن تهران به پذیرش شروط واشینگتن اعلام کرد. مقام‌های ایرانی در مقابل، تحریم‌ها و محاصرهٔ اقتصادی را فشار غیرقانونی و اقدامی علیه منافع کشور توصیف کردند.<ref>{{یادکرد وب |عنوان=Bessent says U.S. likely to announce Iran bank sanctions this week |نشانی=https://www.reuters.com/world/china/bessent-says-us-likely-announce-iran-bank-sanctions-this-week-2026-09-01/ |وبگاه=Reuters |تاریخ=2026-09-01 |زبان=en }}</ref> در ۲۹ سپتامبر ۲۰۲۶، ایالات متحده تحریم‌های تازه‌ای را علیه اشخاص و نهادهایی که به گفتهٔ دولت آمریکا در تأمین تسلیحات و قطعات مورد استفادهٔ ایران نقش داشتند، اعلام کرد. این اقدامات بخشی از تلاش واشینگتن برای محدودکردن توان تأمین تجهیزات نظامی ایران و افزایش فشار در مذاکرات بود.<ref>{{یادکرد وب |عنوان=US imposes sanctions on 13 tied to Iran weapons procurement |نشانی=https://www.investing.com/news/world-news/us-sanctions-10-over-allegedly-procuring-weapons-for-iran-4923307 |وبگاه=Reuters از طریق Investing.com |تاریخ=2026-09-29 |زبان=en }}</ref> تحریم‌های آمریکا علیه ایران پیش از جنگ نیز سابقه‌ای طولانی داشت و حوزه‌هایی مانند نفت، بانکداری، تجارت، تسلیحات و حقوق بشر را دربر می‌گرفت. با این حال، میزان اثرگذاری هر دور تحریم بر اقتصاد ایران، به عواملی مانند امکان فروش نفت، دسترسی به ارز خارجی، همکاری شرکای تجاری و شرایط بازار جهانی وابسته بود. ازاین‌رو، ارزیابی آثار تحریم‌ها مستلزم بررسی شاخص‌های اقتصادی و داده‌های مستقل است. == پیامدها و ارزیابی جنگ == جنگ سال ۲۰۲۶ خسارات انسانی، نظامی و اقتصادی قابل توجهی در ایران و منطقه ایجاد کرد. حملات هوایی به زیرساخت‌ها، کشته‌شدن مقام‌های سیاسی و نظامی، حملات موشکی و پهپادی به کشورهای منطقه و اختلال در تردد دریایی از مهم‌ترین پیامدهای آن بودند. با این حال، آمار تلفات، میزان خسارات زیرساختی و هزینهٔ نهایی جنگ در گزارش‌های مختلف متفاوت بود و برای بیان قطعی آن‌ها به منابع معتبر و قابل مقایسه نیاز است. از دیدگاه ایالات متحده و اسرائیل، عملیات نظامی با هدف تضعیف توان موشکی، نظامی و هسته‌ای ایران انجام شد. از دیدگاه جمهوری اسلامی ایران، حملات اقدامی نظامی علیه حاکمیت کشور بود و حملات تلافی‌جویانه با هدف پاسخ‌دادن به آن صورت گرفت. ارزیابی موفقیت یا شکست راهبردی هر یک از طرف‌ها به معیارهایی مانند میزان تحقق اهداف اعلام‌شده، هزینه‌های انسانی و اقتصادی، وضعیت برنامه‌های نظامی ایران و پیامدهای بلندمدت منطقه‌ای بستگی دارد. تا پاییز ۲۰۲۶، با وجود تلاش‌های دیپلماتیک، جنگ به توافق جامع و پایداری برای پایان درگیری‌ها منجر نشده بود. ادامهٔ تحریم‌ها، اختلاف بر سر تنگهٔ هرمز و نبود توافق بر سر موضوع هسته‌ای از موانع اصلی کاهش پایدار تنش میان ایران و ایالات متحده به‌شمار می‌رفتند.<ref>{{یادکرد وب |عنوان=Iran in 2026: Six months after the US/Israeli strikes |نشانی=https://commonslibrary.parliament.uk/research-briefings/cbp-11075/ |وبگاه=House of Commons Library |تاریخ=2026-08-27 |زبان=en }}</ref> == منابع == <references /> [[رده:تاریخ ایران]] [[رده:روابط ایران و ایالات متحده آمریکا]] [[رده:روابط ایران و اسرائیل]] [[رده:جنگ‌های ایران]] 60tcek3slq1jcbxgmprmronjz3io7e3 135984 135983 2026-10-22T11:50:56Z Fwldom 26269 135984 wikitext text/x-wiki == زمینه و مذاکرات پیش از جنگ == در ماه‌های پایانی سال ۱۴۰۴، اختلافات میان ایران و ایالات متحده بر سر برنامه هسته‌ای ایران، توان موشکی این کشور، تحریم‌های اقتصادی و نقش منطقه‌ای جمهوری اسلامی ادامه داشت. دولت دونالد ترامپ خواهان محدودیت‌هایی بر برنامه هسته‌ای و موشکی ایران و تغییر در سیاست منطقه‌ای این کشور بود. در مقابل، مقام‌های ایرانی بر حق ایران برای استفاده صلح‌آمیز از انرژی هسته‌ای، حفظ توان دفاعی و مخالفت با آنچه مداخله خارجی در امور کشور می‌دانستند، تأکید می‌کردند. در ۲ فوریهٔ ۲۰۲۶، رسانهٔ العربیه فارسی گزارشی دربارهٔ پنج خواستهٔ اصلی دولت ترامپ از ایران منتشر کرد. از جمله موضوعات مطرح‌شده در گزارش‌های مربوط به مذاکرات، تعیین تکلیف ذخایر اورانیوم غنی‌شده، محدودیت‌های هسته‌ای و موشکی و حمایت ایران از گروه‌های مسلح منطقه بود.<ref>{{یادکرد وب |عنوان=گزارش «معاریو» دربارهٔ 5 خواسته اصلی ترامپ از ایران |نشانی=https://farsi.alarabiya.net/iran/2026/02/02/گزارش-معاریو-درباره-5-خواسته-اصلی-ترامپ-از-ایران |وبگاه=العربیه فارسی |تاریخ=2026-02-02 |بازبینی=2026-02-11 |کد زبان=fa }}</ref> در روزهای منتهی به آغاز جنگ، تلاش‌های دیپلماتیک منطقه‌ای ادامه یافت. علی لاریجانی، دبیر وقت شورای عالی امنیت ملی ایران، به مسکو سفر کرد و عباس عراقچی، وزیر امور خارجه، نیز با مقام‌های منطقه‌ای گفت‌وگو کرد. قطر و دیگر کشورهای منطقه در تلاش‌های دیپلماتیک برای کاهش تنش نقش داشتند. با وجود این رایزنی‌ها، اختلافات اصلی میان تهران و واشینگتن حل نشد.<ref>{{یادکرد وب |عنوان=Can US-Iran diplomacy work? Inside the narrow window for talks |نشانی=https://www.aljazeera.com/news/2026/2/4/can-us-iran-diplomacy-work-inside-the-narrow-window-for-talks |وبگاه=الجزیره |تاریخ=2026-02-04 |بازبینی=2026-02-11 |زبان=en }}</ref> در ۱۷ فوریهٔ ۲۰۲۶، علی خامنه‌ای، رهبر وقت جمهوری اسلامی ایران، در سخنانی از توان موشکی کشور دفاع کرد و مخالفت خود را با مداخلهٔ آمریکا در تعیین برد موشک‌های ایران اعلام کرد. او همچنین برنامه هسته‌ای ایران را صلح‌آمیز توصیف کرد و دربارهٔ پیامدهای اقدام نظامی علیه ایران هشدار داد.<ref>{{یادکرد وب |عنوان=علی خامنه‌ای: برد موشک‌های ما به آمریکا ارتباطی ندارد |نشانی=https://www.iranintl.com/fa/202602179971 |وبگاه=ایران اینترنشنال |تاریخ=2026-02-17 |بازبینی=2026-02-18 |زبان=fa }}</ref> == آغاز جنگ == جنگ مستقیم ایالات متحده و اسرائیل با ایران در ۲۸ فوریهٔ ۲۰۲۶ (۹ اسفند ۱۴۰۴) با حملات هوایی و موشکی به اهدافی در ایران آغاز شد. دولت‌های آمریکا و اسرائیل اعلام کردند که هدف عملیات، تضعیف توان نظامی ایران و آسیب‌زدن به برنامه‌های موشکی و هسته‌ای این کشور است. عملیات آمریکا با نام «خشم حماسی» و عملیات اسرائیل با نام «شیر غران» شناخته شد.<ref>{{یادکرد وب |عنوان=U.S. Conflict with Iran |نشانی=https://www.everycrsreport.com/reports/R48887.html |وبگاه=Congressional Research Service |تاریخ=2026-09-18 |زبان=en }}</ref> حملات اولیه اهداف نظامی، سامانه‌های پدافند هوایی، زیرساخت‌های موشکی، مراکز فرماندهی و برخی تأسیسات مرتبط با برنامه هسته‌ای ایران را دربر گرفت. حملات همچنین به کشته‌شدن شماری از مقام‌های ارشد جمهوری اسلامی انجامید. علی خامنه‌ای در حملات آغازین جنگ در ۲۸ فوریه کشته شد. پس از مرگ او، مجتبی خامنه‌ای به‌عنوان رهبر جدید جمهوری اسلامی انتخاب شد.<ref>{{یادکرد وب |عنوان=Iran in 2026: Six months after the US/Israeli strikes |نشانی=https://commonslibrary.parliament.uk/research-briefings/cbp-11075/ |وبگاه=House of Commons Library |تاریخ=2026-08-27 |زبان=en }}</ref> == عملیات سایبری و جنگ اطلاعاتی == عملیات سایبری و جنگ الکترونیک از ابعاد جنگ بود. گزارش‌های منتشرشده در مارس ۲۰۲۶ حاکی از آن بود که عملیات سایبری برای اختلال در ارتباطات، سامانه‌های فرماندهی و کنترل و زیرساخت‌های اطلاعاتی ایران به کار گرفته شده است. این اقدامات در کنار حملات هوایی، بخشی از تلاش برای کاهش توان هماهنگی نیروهای نظامی ایران ارزیابی شد.<ref>{{یادکرد وب |عنوان=How Will Cyber Warfare Shape the U.S.-Israel Conflict with Iran? |نشانی=https://www.csis.org/analysis/how-will-cyber-warfare-shape-us-israel-conflict-iran |وبگاه=Center for Strategic and International Studies |تاریخ=2026-03-03 |بازبینی=2026-03-04 |زبان=en }}</ref> بر اساس گزارشی که در مارس ۲۰۲۶ منتشر شد، دسترسی به برخی دوربین‌های ترافیکی و زیرساخت‌های ارتباطی ایران بخشی از عملیات اطلاعاتی منتسب به اسرائیل بود. همچنین گزارش‌هایی از اختلال در پخش برخی شبکه‌های تلویزیونی ایران منتشر شد. جزئیات کامل این عملیات‌ها و میزان تأثیر مستقل هر یک از آن‌ها بر نتیجهٔ حملات، به‌طور عمومی روشن نشده است.<ref>{{یادکرد وب |عنوان=Hacked traffic cams and hijacked TVs: How cyber operations supported the war against Iran |نشانی=https://techcrunch.com/2026/03/03/hacked-traffic-cams-and-hijacked-tvs-how-cyber-operations-supported-the-war-against-iran/ |وبگاه=TechCrunch |تاریخ=2026-03-03 |بازبینی=2026-03-04 |زبان=en }}</ref> == حملات تلافی‌جویانه ایران == ایران در پاسخ به حملات آمریکا و اسرائیل، عملیات موشکی و پهپادی علیه اسرائیل و اهدافی در منطقه انجام داد. برخی از حملات ایران پایگاه‌های نظامی ایالات متحده در کشورهای خلیج فارس و دیگر اهدافی را که تهران با عملیات نظامی آمریکا مرتبط می‌دانست، هدف قرار دادند. ایران عملیات تلافی‌جویانه خود را در چارچوب دفاع از کشور و پاسخ به حملات اولیه توصیف کرد؛ آمریکا و کشورهای هدف نیز این حملات را تهدیدی علیه نیروهای خود و امنیت منطقه دانستند.<ref>{{یادکرد وب |عنوان=Israel/US-Iran conflict 2026: Background and UK response |نشانی=https://commonslibrary.parliament.uk/research-briefings/cbp-10521/0/ |وبگاه=House of Commons Library |تاریخ=2026 |زبان=en }}</ref> در روزهای نخست جنگ، گزارش‌هایی از شنیده‌شدن انفجارها در اسرائیل و چند کشور منطقه منتشر شد. پایگاه هوایی العدید در قطر، پایگاه هوایی السالم در کویت، پایگاه الظفره در امارات متحدهٔ عربی و تأسیسات مرتبط با ناوگان پنجم نیروی دریایی آمریکا در بحرین از جمله اهدافی بودند که ایران اعلام کرد مورد حمله قرار داده است. میزان خسارت و تلفات هر حمله باید بر اساس گزارش‌های مستقل و رسمی مربوط به همان رویداد ارزیابی شود. نیروهای اسرائیلی در روزهای بعد حملات هوایی خود را علیه اهدافی در تهران، اصفهان، سنندج و دیگر مناطق ایران ادامه دادند. گزارش‌هایی دربارهٔ حمله به فرودگاه‌ها، مراکز نظامی، تأسیسات نفتی و زیرساخت‌های مرتبط با برنامه موشکی و هسته‌ای ایران منتشر شد. در برخی موارد، طرف‌های درگیر دربارهٔ ماهیت اهداف یا میزان خسارات گزارش‌های متفاوتی ارائه کردند. == گسترش جنگ و ترور مقام‌های ایرانی == در جریان جنگ، حملات اسرائیل به مقام‌های ارشد سیاسی و نظامی ایران ادامه یافت. در ۱۷ مارس ۲۰۲۶، کشته‌شدن علی لاریجانی، دبیر شورای عالی امنیت ملی ایران، در حمله‌ای منتسب به اسرائیل تأیید شد. غلامرضا سلیمانی، فرمانده سازمان بسیج مستضعفین، نیز در همان دوره در حمله‌ای کشته شد. این رویدادها ضربه‌ای به ساختار سیاسی و امنیتی ایران وارد کرد.<ref>{{یادکرد وب |عنوان=Ali Larijani, Iran's ultimate backroom powerbroker, killed in Israeli airstrike |نشانی=https://www.reuters.com/world/middle-east/ali-larijani-irans-ultimate-backroom-powerbroker-dies-67-2026-03-17/ |وبگاه=Reuters |تاریخ=2026-03-17 |زبان=en }}</ref><ref>{{یادکرد وب |عنوان=The Latest: Iran confirms security chief Larijani killed as Israel hits more top leaders |نشانی=https://apnews.com/article/c6438088e9cc88aa56de3ae3a0557b68 |وبگاه=Associated Press |تاریخ=2026-03 |زبان=en }}</ref> در ارزیابی پیامدهای این حملات باید میان کشته‌شدن مقام‌های نظامی و سیاسی، خسارت به زیرساخت‌ها و تغییرات احتمالی در ساختار تصمیم‌گیری ایران تفاوت گذاشت. کشته‌شدن مقام‌های ارشد لزوماً به معنای فروپاشی حکومت یا پایان توان نظامی کشور نبود؛ جمهوری اسلامی پس از این حملات به فعالیت خود ادامه داد. == آتش‌بس و تلاش‌های دیپلماتیک == در ۸ آوریل ۲۰۲۶، ایران و ایالات متحده با میانجی‌گری پاکستان به آتش‌بسی مشروط دست یافتند. این آتش‌بس با هدف فراهم‌کردن فرصت برای مذاکره و کاهش شدت درگیری‌ها اعلام شد، اما اختلاف بر سر تنگهٔ هرمز، حملات منطقه‌ای و شرایط پایان جنگ ادامه یافت.<ref>{{یادکرد وب |عنوان=Israel/US-Iran conflict 2026: Background and UK response |نشانی=https://commonslibrary.parliament.uk/research-briefings/cbp-10521/0/ |وبگاه=House of Commons Library |زبان=en }}</ref> در ژوئن ۲۰۲۶، تهران و واشینگتن به تفاهمی برای ادامهٔ مذاکرات دست یافتند. هدف این تفاهم، فراهم‌کردن زمینه برای گفت‌وگو دربارهٔ پایان درگیری‌ها بود. با این حال، اختلافات دو طرف حل نشد و درگیری‌ها پس از مدتی از سر گرفته شد. گزارش خدمات پژوهشی کنگرهٔ آمریکا در سپتامبر ۲۰۲۶ اعلام کرد که تفاهم ژوئن فروپاشیده و درگیری وارد مرحله‌ای فرسایشی شده است.<ref>{{یادکرد وب |عنوان=U.S. Conflict with Iran |نشانی=https://www.everycrsreport.com/reports/R48887.html |وبگاه=Congressional Research Service |تاریخ=2026-09-18 |زبان=en }}</ref> در ادامهٔ این روند، میانجی‌گری کشورهای منطقه، از جمله قطر و پاکستان، برای یافتن راه‌حل دیپلماتیک ادامه یافت. با وجود تبادل پیشنهادها، تا پاییز ۲۰۲۶ توافق جامع و پایداری برای پایان جنگ حاصل نشده بود.<ref>{{یادکرد وب |عنوان=Trump denies offering Iran sanctions relief; Tehran says ready for talks |نشانی=https://www.reuters.com/world/middle-east/trump-denies-offering-iran-sanctions-relief-tehran-says-ready-talks-2026-09-29/ |وبگاه=Reuters |تاریخ=2026-09-29 |زبان=en }}</ref> == تنگهٔ هرمز و پیامدهای اقتصادی == تنگهٔ هرمز، یکی از گذرگاه‌های مهم انتقال نفت و گاز در جهان، در جریان جنگ به یکی از محورهای اصلی رویارویی ایران و ایالات متحده تبدیل شد. ایران با تهدید به محدودکردن عبور کشتی‌ها و اقدام علیه برخی شناورها، از موقعیت جغرافیایی خود برای افزایش فشار بر طرف مقابل استفاده کرد. ایالات متحده نیز اقداماتی از جمله محاصرهٔ دریایی بنادر ایران را در دستور کار قرار داد. اختلال در تردد کشتی‌ها از تنگهٔ هرمز بر بازارهای انرژی، هزینهٔ حمل‌ونقل دریایی و امنیت عرضهٔ نفت و گاز تأثیر گذاشت. اهمیت اقتصادی این گذرگاه باعث شد که آثار جنگ از محدودهٔ خاورمیانه فراتر رود و کشورهای واردکنندهٔ انرژی نیز با پیامدهای آن روبه‌رو شوند.<ref>{{یادکرد وب |عنوان=Israel/US-Iran conflict 2026: Reopening the Strait of Hormuz |نشانی=https://commonslibrary.parliament.uk/research-briefings/cbp-10636/ |وبگاه=House of Commons Library |تاریخ=2026-06-08 |زبان=en }}</ref> تا سپتامبر ۲۰۲۶، تنگهٔ هرمز همچنان یکی از مهم‌ترین نقاط اختلاف میان تهران و واشینگتن بود. گزارش‌ها از نوسان در میزان تردد دریایی و ادامهٔ فشارهای نظامی و اقتصادی حکایت داشتند. بنابراین، وضعیت این گذرگاه را نمی‌توان در آن مقطع به‌عنوان وضعیتی عادی و کاملاً باثبات توصیف کرد.<ref>{{یادکرد وب |عنوان=Iran's Hormuz leverage wanes as US economic squeeze bites |نشانی=https://www.reuters.com/business/energy/irans-hormuz-leverage-wanes-us-economic-squeeze-bites-2026-09-06/ |وبگاه=Reuters |تاریخ=2026-09-06 |زبان=en }}</ref> == جام جهانی فوتبال ۲۰۲۶ == جنگ ایران و آمریکا و اسرائیل بر وضعیت تیم ملی فوتبال ایران در جام جهانی فوتبال ۲۰۲۶ نیز تأثیر گذاشت. این رقابت‌ها با میزبانی مشترک ایالات متحده، کانادا و مکزیک و با حضور ۴۸ تیم برگزار شد. با توجه به ادامهٔ درگیری‌ها و نگرانی‌های امنیتی، مشارکت ایران در مسابقات با ابهام‌هایی روبه‌رو شد. دونالد ترامپ در مارس ۲۰۲۶ اعلام کرد که تیم ملی ایران از نظر رسمی برای حضور در مسابقات پذیرفته است، اما دربارهٔ مناسب‌بودن حضور آن با توجه به وضعیت امنیتی ابراز تردید کرد. مقام‌های ایرانی نیز در مقطعی دربارهٔ امکان حضور تیم در مسابقات ابراز نگرانی کردند. با این حال، فدراسیون فوتبال ایران روند آماده‌سازی تیم را ادامه داد و موضوع صدور روادید برای اعضای هیئت ایرانی و محل استقرار تیم به یکی از محورهای اختلاف تبدیل شد.<ref>{{یادکرد وب |عنوان=Donald Trump: US president says Iran 'welcome' at 2026 World Cup but not 'appropriate' |نشانی=https://www.bbc.co.uk/sport/football/articles/c9q5rvp58yxo |وبگاه=BBC Sport |تاریخ=2026-03-12 |بازبینی=2026-03-13 |زبان=en }}</ref> در ماه مه، رئیس فدراسیون فوتبال ایران اعلام کرد که محل استقرار تیم از توسان در ایالت آریزونا به تیخوانا در مکزیک منتقل شده است؛ تصمیمی که با نگرانی‌های امنیتی و دشواری‌های مرتبط با سفر به آمریکا ارتباط داشت. گزارش‌های بعدی نیز از محدودیت‌های مربوط به روادید برخی اعضای هیئت ایرانی و اختلاف بر سر شرایط حضور تیم خبر دادند.<ref>{{یادکرد وب |عنوان=Iran says World Cup base moved to Mexico from US |نشانی=https://www.bbc.co.uk/sport/football/articles/cx21e47e214o |وبگاه=BBC Sport |تاریخ=2026-05-24 |زبان=en }}</ref> تیم ملی ایران در مسابقات شرکت کرد و در مرحلهٔ گروهی به میدان رفت. این موضوع نشان داد که با وجود تنش‌های سیاسی و نظامی، حضور ورزشی ایران به‌طور کامل متوقف نشد. در عین حال، اختلاف بر سر روادید، محل استقرار و رفت‌وآمد اعضای تیم از نمونه‌های تأثیر مستقیم جنگ بر رویدادهای ورزشی بین‌المللی بود.<ref>{{یادکرد وب |عنوان=US official says Iran knew team would have to leave the country shortly after World Cup match |نشانی=https://apnews.com/article/8be2c56639a8ab0c464145710e912a09 |وبگاه=Associated Press |تاریخ=2026-06 |زبان=en }}</ref> == تحریم‌های اقتصادی آمریکا == در سال ۲۰۲۶، دولت ایالات متحده فشار اقتصادی بر ایران را افزایش داد. این اقدامات بخش‌هایی از نظام مالی، شبکه‌های انتقال نفت، شرکت‌های حمل‌ونقل دریایی و هوایی و اشخاص و نهادهایی را هدف قرار داد که واشینگتن آن‌ها را مرتبط با برنامه‌های نظامی یا دورزدن تحریم‌ها می‌دانست. در اوت و سپتامبر ۲۰۲۶، مقام‌های آمریکایی از گسترش تحریم‌ها و بررسی محدودیت‌های بیشتر علیه مؤسسات مالی و شبکه‌های تجاری مرتبط با ایران خبر دادند. دولت آمریکا هدف این سیاست را کاهش درآمدهای ایران و وادارکردن تهران به پذیرش شروط واشینگتن اعلام کرد. مقام‌های ایرانی در مقابل، تحریم‌ها و محاصرهٔ اقتصادی را فشار غیرقانونی و اقدامی علیه منافع کشور توصیف کردند.<ref>{{یادکرد وب |عنوان=Bessent says U.S. likely to announce Iran bank sanctions this week |نشانی=https://www.reuters.com/world/china/bessent-says-us-likely-announce-iran-bank-sanctions-this-week-2026-09-01/ |وبگاه=Reuters |تاریخ=2026-09-01 |زبان=en }}</ref> در ۲۹ سپتامبر ۲۰۲۶، ایالات متحده تحریم‌های تازه‌ای را علیه اشخاص و نهادهایی که به گفتهٔ دولت آمریکا در تأمین تسلیحات و قطعات مورد استفادهٔ ایران نقش داشتند، اعلام کرد. این اقدامات بخشی از تلاش واشینگتن برای محدودکردن توان تأمین تجهیزات نظامی ایران و افزایش فشار در مذاکرات بود.<ref>{{یادکرد وب |عنوان=US imposes sanctions on 13 tied to Iran weapons procurement |نشانی=https://www.investing.com/news/world-news/us-sanctions-10-over-allegedly-procuring-weapons-for-iran-4923307 |وبگاه=Reuters از طریق Investing.com |تاریخ=2026-09-29 |زبان=en }}</ref> تحریم‌های آمریکا علیه ایران پیش از جنگ نیز سابقه‌ای طولانی داشت و حوزه‌هایی مانند نفت، بانکداری، تجارت، تسلیحات و حقوق بشر را دربر می‌گرفت. با این حال، میزان اثرگذاری هر دور تحریم بر اقتصاد ایران، به عواملی مانند امکان فروش نفت، دسترسی به ارز خارجی، همکاری شرکای تجاری و شرایط بازار جهانی وابسته بود. ازاین‌رو، ارزیابی آثار تحریم‌ها مستلزم بررسی شاخص‌های اقتصادی و داده‌های مستقل است. == پیامدها و ارزیابی جنگ == جنگ سال ۲۰۲۶ خسارات انسانی، نظامی و اقتصادی قابل توجهی در ایران و منطقه ایجاد کرد. حملات هوایی به زیرساخت‌ها، کشته‌شدن مقام‌های سیاسی و نظامی، حملات موشکی و پهپادی به کشورهای منطقه و اختلال در تردد دریایی از مهم‌ترین پیامدهای آن بودند. با این حال، آمار تلفات، میزان خسارات زیرساختی و هزینهٔ نهایی جنگ در گزارش‌های مختلف متفاوت بود و برای بیان قطعی آن‌ها به منابع معتبر و قابل مقایسه نیاز است. از دیدگاه ایالات متحده و اسرائیل، عملیات نظامی با هدف تضعیف توان موشکی، نظامی و هسته‌ای ایران انجام شد. از دیدگاه جمهوری اسلامی ایران، حملات اقدامی نظامی علیه حاکمیت کشور بود و حملات تلافی‌جویانه با هدف پاسخ‌دادن به آن صورت گرفت. ارزیابی موفقیت یا شکست راهبردی هر یک از طرف‌ها به معیارهایی مانند میزان تحقق اهداف اعلام‌شده، هزینه‌های انسانی و اقتصادی، وضعیت برنامه‌های نظامی ایران و پیامدهای بلندمدت منطقه‌ای بستگی دارد. تا پاییز ۲۰۲۶، با وجود تلاش‌های دیپلماتیک، جنگ به توافق جامع و پایداری برای پایان درگیری‌ها منجر نشده بود. ادامهٔ تحریم‌ها، اختلاف بر سر تنگهٔ هرمز و نبود توافق بر سر موضوع هسته‌ای از موانع اصلی کاهش پایدار تنش میان ایران و ایالات متحده به‌شمار می‌رفتند.<ref>{{یادکرد وب |عنوان=Iran in 2026: Six months after the US/Israeli strikes |نشانی=https://commonslibrary.parliament.uk/research-briefings/cbp-11075/ |وبگاه=House of Commons Library |تاریخ=2026-08-27 |زبان=en }}</ref> == منابع == <references /> [[رده:تاریخ ایران]] svl37lfl4npn0lygxbwm0o8ap2mqt85 1 42091 135980 135878 2026-10-22T11:47:11Z Fwldom 26269 Fwldom صفحهٔ [[بحث:تاریخ ایران/جمهوری اسلامی ایران/حمله آمریکا-فلسطین اشغالی به ایران]] را به [[بحث:تاریخ ایران/جمهوری اسلامی ایران/حمله آمریکا-اسرائیل به ایران]] منتقل کرد: غلط املایی در عنوان 135065 wikitext text/x-wiki == سوگیری مشخص در صفحه == در این صفحه سوگیری مشخصی در محتوا و عنوان وجود دارد که مخالف قوانین ویکی کتاب است و همچنین این صفحه نباید بصورت جداگانه وجود داشته باشد و میتواند بخشی از صفحه جمهوری اسلامی در این کتاب باشد. [[کاربر:Fwldom|Fwldom]] ([[بحث کاربر:Fwldom|بحث]]) ۱۶ سپتامبر ۲۰۲۶، ساعت ۱۴:۲۷ (UTC) :به ویرایش هایتان ادامه بدهید مشکلی وجود ندارد. بدون نگرانی مطالب جدید بیفزایید. در مطالب قبلی اگر میخواهید تغییری ایجاد کنید ابتدا در صفحه بحث نظر دیگران را جویا شوید. عنوان هم خوب است و صفحه های کتاب هم مرتب هستند. [[کاربر:Vivairan2|Vivairan2]] ([[بحث کاربر:Vivairan2|بحث]]) ۱۷ سپتامبر ۲۰۲۶، ساعت ۱۸:۵۷ (UTC) ::درود بر شما، نیازی به اطلاع رسانی مجدد کارهایی که میتوانم در ویکی کتاب انجام بدهم نبود. ::عنوان کاملا سوگیری دارد و کشوری که در سازمان ملل بنام اسرائیل شناخته میشود با یک نام تقلبی بنام فلسطین اشغالی که معمولا توسط حامیان حکومت ایران استفاده میشود. و این مصداق بارز سوگیری مشخص هست. ::و در مورد صفحه های کتاب هر صفحه یک بخش از تاریخ ایران را در برمیگرد و جنگ آمریکا-اسرائیل با جمهوری اسلامی ایران بخش جداگانه‌ای نیست و جزوی از بخش جمهوری اسلامی هست. [[کاربر:Fwldom|Fwldom]] ([[بحث کاربر:Fwldom|بحث]]) ۱۹ سپتامبر ۲۰۲۶، ساعت ۱۸:۲۰ (UTC) :::درود جناب فوئلدم. مگر شما اجازه ویرایش در صفحه جمهوری اسلامی را دارید؟ اگر ندارید چه انتظاری از بقیه کاربران دارید؟ این کتاب مربوط به تاریخ هست و نام هایی که رایج هستند به کار میروند. ربطی به سوگیری ندارد، برخلاف ویکی‌پدیا که مقاله دارد اینجا مقاله وجود ندارد که در آن بخواهد سوگیری رخ بدهد که ناشی از پرداختن به یک سری از جنبه های موضوع و نپرداختن به جنبه های دیگر است. در ویکی‌کتاب، کتاب داریم، یک چهارچوبی به صورت فهرست کتاب دارد و بقیه مشارکت‌کنندگان مطابق نظر نویسنده اصلی کتاب، محتوایی در راستای چهارچوب کتاب و با هماهنگی با سایر فصول کتاب مینویسند. [[کاربر:Vivairan2|Vivairan2]] ([[بحث کاربر:Vivairan2|بحث]]) ۱۹ سپتامبر ۲۰۲۶، ساعت ۲۲:۴۳ (UTC) g5hjtf0kjrifvwlprn9ugn9bybhl53l 0 42216 135950 135714 2026-10-22T11:02:46Z Fwldom 26269 135950 wikitext text/x-wiki {{ناوبری|قبلی=آب و نوشیدنی در کوهستان|فعلی=ناوبری و نقشه‌خوانی|بعدی=کوه‌پیمایی و پیمایش مسیر}} '''ناوبری''' (مسیریابی) در کوهستان یکی از مهارت‌های اساسی و حیاتی هر کوهنورد است. اشتباهات کوچک در مسیریابی می‌تواند منجر به گم‌شدن، اتلاف زمان، یا حوادث جدی شود. مهارت ناوبری ترکیبی از نقشه‌خوانی، کار با قطب‌نما، استفاده از ابزارهای دیجیتال و تفسیر عوارض طبیعی است. این مهارت باید قبل از صعودهای جدی تمرین شود. اصول کلی برنامه‌ریزی و ایمنی در صفحات مربوط آمده است. در اینجا تمرکز بر ابزارها و تکنیک‌های ناوبری است. == وسایل و تجهیزات ناوبری == تجهیزات اصلی ناوبری عبارتند از: * '''نقشه توپوگرافی''': دقیق‌ترین ابزار پایه. برای ایران نقشه‌های ۱:۵۰۰۰۰ سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح توصیه می‌شود. * '''قطب‌نما''': مدل پایه مانند Silva Type 4 یا معادل آن کافی است. * '''ارتفاع‌سنج''' (مکانیکی یا دیجیتال): برای تأیید ارتفاع و تطبیق با خطوط میزان. * '''دستگاه GPS''' یا ساعت هوشمند با قابلیت ناوبری آفلاین. * '''بارومتر''': برای پیش‌بینی تغییرات فشار و آب‌وهوا. * هدلامپ با باتری اضافه (برای ناوبری شبانه). * کیف ضدآب برای محافظت از نقشه و وسایل الکترونیکی. ابزارهای دیجیتال هرگز نباید جایگزین مهارت نقشه‌خوانی و قطب‌نما شوند؛ باتری تمام می‌شود و سیگنال ممکن است قطع شود. == نقشه‌خوانی == نقشه توپوگرافی شکل سه‌بعدی زمین را با '''خطوط میزان''' (خطوط هم‌ارتفاع) نشان می‌دهد. فاصله خطوط میزان نشان‌دهنده شیب است: خطوط نزدیک‌تر = شیب تندتر. نکات مهم: * همیشه نقشه را با شمال واقعی یا مغناطیسی هم‌راستا کنید (جهت‌یابی نقشه). * عوارض کلیدی مانند قله‌ها، گردنه‌ها، دره‌ها، رودخانه‌ها و پاکوب‌ها را شناسایی کنید. * مقیاس نقشه را بدانید (مثلاً در نقشه ۱:۵۰۰۰۰، ۱ سانتی‌متر روی نقشه = ۵۰۰ متر واقعی). * نقاط حمله (Attack Point)، دستگیره (Handrail) و نقطه مرجع (Landmark) را روی نقشه مشخص کنید. نقشه‌های گردشگری ساده معمولاً جزئیات فنی کافی ندارند و برای صعودهای جدی مناسب نیستند. == قطب‌نما == قطب‌نما جهت شمال مغناطیسی را نشان می‌دهد. سه نوع شمال وجود دارد: * شمال جغرافیایی (True North) * شمال مغناطیسی (Magnetic North) * شمال شبکه‌ای نقشه (Grid North) '''انحراف مغناطیسی (Declination)''': تفاوت بین شمال جغرافیایی و مغناطیسی. در ایران این مقدار معمولاً حدود ۴ تا ۶ درجه به سمت شرق است (مقدار دقیق را برای منطقه و سال صعود از منابع معتبر مانند مدل WMM بررسی کنید). این انحراف را روی قطب‌نما تنظیم کنید. مراحل اصلی کار با قطب‌نما و نقشه: # نقشه را روی سطح صاف قرار دهید. # قطب‌نما را روی نقشه بگذارید و آن را بچرخانید تا سوزن شمال مغناطیسی با شمال نقشه هم‌راستا شود (با احتساب انحراف). # برای تعیین آزیموت (Bearing) به سمت هدف: خط جهت حرکت قطب‌نما را به سمت هدف قرار دهید، صفحه مدرج را بچرخانید تا سوزن داخل خانه قرار گیرد و عدد آزیموت را بخوانید. # هنگام حرکت، قطب‌نما را در دست بگیرید و آزیموت را دنبال کنید. == GPS و دستگاه‌های دیجیتال == دستگاه‌های GPS موقعیت دقیق، مسیر ثبت‌شده، ارتفاع و فاصله را نشان می‌دهند. برنامه‌های آفلاین مانند OsmAnd، Gaia GPS یا Locus Map برای کوهستان مناسب‌اند. نکات مهم: * همیشه مسیر را از قبل دانلود و نقطه شروع را ثبت کنید. * باتری اضافه یا پاوربانک همراه داشته باشید. * GPS را به‌عنوان ابزار کمکی در نظر بگیرید، نه تنها ابزار ناوبری. * در دره‌های عمیق یا زیر صخره‌ها ممکن است سیگنال ضعیف شود. == تکنیک‌های ناوبری بدون ابزار الکترونیکی == * '''تطبیق عوارض (Terrain Association)''': پیوسته منظره اطراف را با نقشه مقایسه کنید. * '''سه‌خطیابی (Resection)''': با مشاهده دو یا سه عارضه مشخص و رسم خطوط از آن‌ها روی نقشه، موقعیت خود را پیدا کنید. * '''دستگیره‌ها (Handrails)''': حرکت در امتداد عوارض خطی مانند یال، دره یا رودخانه. * '''برآورد فاصله با گام‌شماری (Pacing)''': تعداد گام‌های خود را در فاصله مشخص تمرین کنید. * '''نشانه‌های طبیعی''': قله‌های مشخص، صخره‌های خاص، گوسفندسراها و فرم پاکوب. == ناوبری در شرایط ویژه == * '''مه و سفیداب (Whiteout)''': از قطب‌نما و آزیموت دقیق استفاده کنید، فاصله کوتاه بین افراد را حفظ کنید و از دستگیره‌ها بهره ببرید. * '''شب''': هدلامپ، قطب‌نما و نقاط مرجع از پیش شناسایی‌شده ضروری است. * '''زمستان''': برف ممکن است عوارض را بپوشاند؛ ارتفاع‌سنج و قطب‌نما اهمیت بیشتری پیدا می‌کنند (جزئیات بیشتر در صفحه کوهنوردی زمستانی). == نکات پایانی == * مهارت ناوبری را در مسیرهای آشنا و شرایط خوب تمرین کنید. * همیشه نقشه کاغذی و قطب‌نما را همراه داشته باشید، حتی اگر GPS دارید. * قبل از حرکت، مسیر را روی نقشه بررسی و نقاط کلیدی را علامت بزنید. * در صورت تردید، بازگردید یا در جای امن توقف کنید. [[رده:کوهنوردی]] 9hlpcdax5tbd9dud6esjfu70mx8u2fw 0 42234 135973 135748 2026-10-22T11:39:26Z Fwldom 26269 /* ثبت و گزارش صعود و برنامه‌های کوهنوردی */ 135973 wikitext text/x-wiki {{ناوبری|قبلی=برنامه‌ریزی صعود|فعلی=ثبت و گزارش صعود|بعدی=ایمنی و پیشگیری از خطر}} == ثبت و گزارش صعود و برنامه‌های کوهنوردی == '''ثبت و گزارش صعود''' یکی از پایه‌ها حرفه‌ای و مسئولانه کوهنوردی است. نوشتن گزارش دقیق از برنامه‌ها نه‌تنها به رشد فردی کوهنورد کمک می‌کند، بلکه منبع ارزشمندی برای دیگران، باشگاه‌ها، فدراسیون‌ها و تاریخ‌نگاری کوهنوردی برشمرده می‌شود. بسیاری از دانش‌های عملی کوهستان از طریق گزارش‌های راستگویانه و بی‌کَم‌وکاست نسل‌به‌نسل منتقل شده‌اند. این فصل اصول، روش‌ها و استانداردهای ثبت و گزارش برنامه‌های کوهنوردی را به‌صورت ساختاریافته بیان می‌کند. == اهمیت ثبت و گزارش == دلایل اصلی اهمیت ثبت برنامه‌ها عبارت‌اند از: * '''یادگیری و بازنگری شخصی:''' با مرور گزارش‌های قبلی می‌توان اشتباهات را شناسایی و نقاط قوت را تقویت کرد. * '''ایمنی جمعی:''' گزارش دقیق شرایط مسیر، وضعیت برف، آب‌وهوا و خطرات مشاهده‌شده به گروه‌های بعدی کمک می‌کند. * '''مستندسازی تاریخی:''' ثبت اولین صعودها، گشایش مسیرهای نو و برنامه‌های مهم، بخشی از تاریخ کوهنوردی است. * '''ارزیابی و رتبه‌بندی:''' در سطح باشگاهی و فدراسیونی، گزارش‌ها مبنای ارزیابی توانمندی افراد و گروه‌ها قرار می‌گیرند. * '''مسئولیت‌پذیری:''' نوشتن گزارش نشان‌دهنده تعهد کوهنورد به اصول ایمنی و اخلاق کوهنوردی است. == انواع ثبت و گزارش == === ۱. دفترچه گزارش شخصی (Logbook) === هر کوهنورد باید یک دفترچه گزارش شخصی داشته باشد. این دفترچه می‌تواند کاغذی یا دیجیتال باشد و حداقل اطلاعات زیر را پوشش دهد: * تاریخ برنامه * نام قله یا مسیر * منطقه و مختصات تقریبی * اعضای گروه و نقش هر فرد * زمان حرکت، زمان رسیدن به قله/هدف و زمان بازگشت * شرایط آب‌وهوایی (قبل، حین و بعد از برنامه) * وضعیت مسیر و زمین (برف، سنگ، یخ، گل و لای) * تجهیزات خاص مورد استفاده * مشاهدات مهم (حیات وحش، تغییرات مسیر، خطرات) * مشکلات پیش‌آمده و نحوه حل آن‌ها * ارزیابی کلی برنامه و درس‌های آموخته‌شده === ۲. گزارش گروهی و باشگاهی === گزارش‌هایی که برای باشگاه، هیئت کوهنوردی یا فدراسیون نوشته می‌شوند، معمولاً رسمی‌تر و کامل‌تر هستند و علاوه بر موارد بالا شامل موارد زیر می‌شوند: * هدف برنامه (آموزشی، شناسایی، صعود فنی، گشایش مسیر و غیره) * نقشه مسیر و در صورت امکان ترک GPS * عکس‌های مستند با توضیح * آمار دقیق (ارتفاع خالص صعود، مسافت، مدت زمان حرکت) * گزارش حوادث یا شبه‌حوادث (Near Miss) * پیشنهادها برای برنامه‌های بعدی === ۳. ثبت صعودهای خاص و مهم === صعودهایی که ارزش تاریخی یا فنی بالایی دارند، نیاز به مستندسازی دقیق‌تری دارند: * '''اولین صعود (First Ascent):''' باید با جزئیات کامل مسیر، درجه سختی، شرایط و اعضای تیم ثبت شود. * '''گشایش مسیر نو:''' توضیح دقیق خط مسیر، حمایت‌های ثابت یا موقت، درجه سختی پیشنهادی و توصیف ویژگی‌های فنی. * '''صعودهای زمستانی، انفرادی یا سرعتی:''' ثبت شرایط خاص و زمان‌بندی دقیق ضروری است. * '''صعودهای خارجی یا هیمالیانوردی:''' معمولاً نیاز به گزارش رسمی به فدراسیون و گاهی انتشار عمومی دارند. == محتوای استاندارد یک گزارش خوب == یک گزارش کامل و حرفه‌ای معمولاً ساختار زیر را دارد: # '''عنوان و اطلاعات پایه''': نام برنامه، تاریخ، منطقه، ارتفاع هدف # '''اعضای گروه''': نام کامل، نقش (سرپرست، راهنما، عضو) و سطح تجربه # '''برنامه پیش‌بینی‌شده و برنامه اجراشده''': مقایسه آنچه برنامه‌ریزی شده بود با آنچه واقعاً انجام شد # '''شرح مسیر''': توصیف مرحله‌به‌مرحله مسیر، نقاط عطف، زمان‌بندی و مشکلات مسیر # '''شرایط جوی و محیطی''': دما، باد، بارش، دید، وضعیت برف یا سنگ # '''تجهیزات و تدارکات''': نکات مهم در مورد کفش، پوشاک، غذا، آب و تجهیزات فنی # '''حوادث، مشکلات و تصمیم‌گیری‌ها''': هرگونه اتفاق غیرعادی و چگونگی مدیریت آن # '''نتیجه‌گیری و پیشنهادها''': ارزیابی کلی، درس‌های آموخته‌شده و توصیه به گروه‌های بعدی == ابزارها و روش‌های مدرن ثبت == امروزه روش‌های سنتی با ابزارهای دیجیتال تکمیل شده‌اند: * نرم‌افزارها و اپلیکیشن‌های ثبت ترک (مانند Gaia GPS، WikiLoc، OsmAnd و Strava) * ثبت نقطه با GPS و ذخیره ترک مسیر * عکاسی مستند با درج تاریخ و مختصات * استفاده از دفترچه‌های دیجیتال یا اپلیکیشن‌های یادداشت‌برداری * اشتراک‌گذاری مسئولانه گزارش در سامانه‌های باشگاهی یا وب‌سایت‌های تخصصی توجه: تکیه صرف بر ابزار دیجیتال بدون پشتیبان کاغذی یا ذهنی می‌تواند خطرناک باشد. همیشه نسخه پشتیبان تهیه کنید. == اصول اخلاقی در گزارش‌نویسی == * '''صداقت کامل:''' هرگز مسیر یا موفقیت را اغراق‌آمیز گزارش نکنید. * '''دقت در جزئیات:''' اطلاعات نادرست می‌تواند جان دیگران را به خطر بیندازد. * '''احترام به حریم خصوصی:''' در گزارش‌های عمومی از ذکر نام افراد در موارد حساس خودداری کنید مگر با اجازه. * '''احترام به محیط زیست:''' اگر مسیری آسیب‌پذیر است، از تشویق بی‌رویه بازدید خودداری کنید. * '''ثبت شبه‌حوادث:''' گزارش کردن اتفاقات نزدیک به حادثه (Near Miss) بسیار ارزشمندتر از پنهان کردن آن‌هاست. == نگهداری و آرشیو گزارش‌ها == * گزارش‌های شخصی را به‌صورت منظم و بایگانی‌شده نگهداری کنید. * نسخه‌های مهم را در فضای ابری یا هارد اکسترنال پشتیبان‌گیری نمایید. * گزارش‌های باشگاهی معمولاً در بایگانی هیئت یا فدراسیون نگهداری می‌شوند و می‌توانند منبع تحقیقاتی آینده باشند. * در صورت گشایش مسیر نو یا صعودهای شاخص، ارسال گزارش به فدراسیون کوهنوردی یا نشریات تخصصی توصیه می‌شود. == جمع‌بندی == ثبت و گزارش صعود، ادامه منطقی هر برنامه کوهنوردی است. کوهنوردی که گزارش نمی‌نویسد، بخش مهمی از تجربه خود را از دست می‌دهد و به جامعه کوهنوردی نیز خدمتی نمی‌کند. گزارش دقیق، صادقانه و ساختاریافته، هم ابزار یادگیری فردی است و هم میراثی برای نسل‌های بعدی. آن را جدی بگیرید و به بخشی جدایی‌ناپذیر از فرهنگ کوهنوردی خود تبدیل کنید. [[رده:کوهنوردی]] k82kles7fprfrg4le18o99pzeyjvsan 135974 135973 2026-10-22T11:40:16Z Fwldom 26269 /* جمع‌بندی */ 135974 wikitext text/x-wiki {{ناوبری|قبلی=برنامه‌ریزی صعود|فعلی=ثبت و گزارش صعود|بعدی=ایمنی و پیشگیری از خطر}} == ثبت و گزارش صعود و برنامه‌های کوهنوردی == '''ثبت و گزارش صعود''' یکی از پایه‌ها حرفه‌ای و مسئولانه کوهنوردی است. نوشتن گزارش دقیق از برنامه‌ها نه‌تنها به رشد فردی کوهنورد کمک می‌کند، بلکه منبع ارزشمندی برای دیگران، باشگاه‌ها، فدراسیون‌ها و تاریخ‌نگاری کوهنوردی برشمرده می‌شود. بسیاری از دانش‌های عملی کوهستان از طریق گزارش‌های راستگویانه و بی‌کَم‌وکاست نسل‌به‌نسل منتقل شده‌اند. این فصل اصول، روش‌ها و استانداردهای ثبت و گزارش برنامه‌های کوهنوردی را به‌صورت ساختاریافته بیان می‌کند. == اهمیت ثبت و گزارش == دلایل اصلی اهمیت ثبت برنامه‌ها عبارت‌اند از: * '''یادگیری و بازنگری شخصی:''' با مرور گزارش‌های قبلی می‌توان اشتباهات را شناسایی و نقاط قوت را تقویت کرد. * '''ایمنی جمعی:''' گزارش دقیق شرایط مسیر، وضعیت برف، آب‌وهوا و خطرات مشاهده‌شده به گروه‌های بعدی کمک می‌کند. * '''مستندسازی تاریخی:''' ثبت اولین صعودها، گشایش مسیرهای نو و برنامه‌های مهم، بخشی از تاریخ کوهنوردی است. * '''ارزیابی و رتبه‌بندی:''' در سطح باشگاهی و فدراسیونی، گزارش‌ها مبنای ارزیابی توانمندی افراد و گروه‌ها قرار می‌گیرند. * '''مسئولیت‌پذیری:''' نوشتن گزارش نشان‌دهنده تعهد کوهنورد به اصول ایمنی و اخلاق کوهنوردی است. == انواع ثبت و گزارش == === ۱. دفترچه گزارش شخصی (Logbook) === هر کوهنورد باید یک دفترچه گزارش شخصی داشته باشد. این دفترچه می‌تواند کاغذی یا دیجیتال باشد و حداقل اطلاعات زیر را پوشش دهد: * تاریخ برنامه * نام قله یا مسیر * منطقه و مختصات تقریبی * اعضای گروه و نقش هر فرد * زمان حرکت، زمان رسیدن به قله/هدف و زمان بازگشت * شرایط آب‌وهوایی (قبل، حین و بعد از برنامه) * وضعیت مسیر و زمین (برف، سنگ، یخ، گل و لای) * تجهیزات خاص مورد استفاده * مشاهدات مهم (حیات وحش، تغییرات مسیر، خطرات) * مشکلات پیش‌آمده و نحوه حل آن‌ها * ارزیابی کلی برنامه و درس‌های آموخته‌شده === ۲. گزارش گروهی و باشگاهی === گزارش‌هایی که برای باشگاه، هیئت کوهنوردی یا فدراسیون نوشته می‌شوند، معمولاً رسمی‌تر و کامل‌تر هستند و علاوه بر موارد بالا شامل موارد زیر می‌شوند: * هدف برنامه (آموزشی، شناسایی، صعود فنی، گشایش مسیر و غیره) * نقشه مسیر و در صورت امکان ترک GPS * عکس‌های مستند با توضیح * آمار دقیق (ارتفاع خالص صعود، مسافت، مدت زمان حرکت) * گزارش حوادث یا شبه‌حوادث (Near Miss) * پیشنهادها برای برنامه‌های بعدی === ۳. ثبت صعودهای خاص و مهم === صعودهایی که ارزش تاریخی یا فنی بالایی دارند، نیاز به مستندسازی دقیق‌تری دارند: * '''اولین صعود (First Ascent):''' باید با جزئیات کامل مسیر، درجه سختی، شرایط و اعضای تیم ثبت شود. * '''گشایش مسیر نو:''' توضیح دقیق خط مسیر، حمایت‌های ثابت یا موقت، درجه سختی پیشنهادی و توصیف ویژگی‌های فنی. * '''صعودهای زمستانی، انفرادی یا سرعتی:''' ثبت شرایط خاص و زمان‌بندی دقیق ضروری است. * '''صعودهای خارجی یا هیمالیانوردی:''' معمولاً نیاز به گزارش رسمی به فدراسیون و گاهی انتشار عمومی دارند. == محتوای استاندارد یک گزارش خوب == یک گزارش کامل و حرفه‌ای معمولاً ساختار زیر را دارد: # '''عنوان و اطلاعات پایه''': نام برنامه، تاریخ، منطقه، ارتفاع هدف # '''اعضای گروه''': نام کامل، نقش (سرپرست، راهنما، عضو) و سطح تجربه # '''برنامه پیش‌بینی‌شده و برنامه اجراشده''': مقایسه آنچه برنامه‌ریزی شده بود با آنچه واقعاً انجام شد # '''شرح مسیر''': توصیف مرحله‌به‌مرحله مسیر، نقاط عطف، زمان‌بندی و مشکلات مسیر # '''شرایط جوی و محیطی''': دما، باد، بارش، دید، وضعیت برف یا سنگ # '''تجهیزات و تدارکات''': نکات مهم در مورد کفش، پوشاک، غذا، آب و تجهیزات فنی # '''حوادث، مشکلات و تصمیم‌گیری‌ها''': هرگونه اتفاق غیرعادی و چگونگی مدیریت آن # '''نتیجه‌گیری و پیشنهادها''': ارزیابی کلی، درس‌های آموخته‌شده و توصیه به گروه‌های بعدی == ابزارها و روش‌های مدرن ثبت == امروزه روش‌های سنتی با ابزارهای دیجیتال تکمیل شده‌اند: * نرم‌افزارها و اپلیکیشن‌های ثبت ترک (مانند Gaia GPS، WikiLoc، OsmAnd و Strava) * ثبت نقطه با GPS و ذخیره ترک مسیر * عکاسی مستند با درج تاریخ و مختصات * استفاده از دفترچه‌های دیجیتال یا اپلیکیشن‌های یادداشت‌برداری * اشتراک‌گذاری مسئولانه گزارش در سامانه‌های باشگاهی یا وب‌سایت‌های تخصصی توجه: تکیه صرف بر ابزار دیجیتال بدون پشتیبان کاغذی یا ذهنی می‌تواند خطرناک باشد. همیشه نسخه پشتیبان تهیه کنید. == اصول اخلاقی در گزارش‌نویسی == * '''صداقت کامل:''' هرگز مسیر یا موفقیت را اغراق‌آمیز گزارش نکنید. * '''دقت در جزئیات:''' اطلاعات نادرست می‌تواند جان دیگران را به خطر بیندازد. * '''احترام به حریم خصوصی:''' در گزارش‌های عمومی از ذکر نام افراد در موارد حساس خودداری کنید مگر با اجازه. * '''احترام به محیط زیست:''' اگر مسیری آسیب‌پذیر است، از تشویق بی‌رویه بازدید خودداری کنید. * '''ثبت شبه‌حوادث:''' گزارش کردن اتفاقات نزدیک به حادثه (Near Miss) بسیار ارزشمندتر از پنهان کردن آن‌هاست. == نگهداری و آرشیو گزارش‌ها == * گزارش‌های شخصی را به‌صورت منظم و بایگانی‌شده نگهداری کنید. * نسخه‌های مهم را در فضای ابری یا هارد اکسترنال پشتیبان‌گیری نمایید. * گزارش‌های باشگاهی معمولاً در بایگانی هیئت یا فدراسیون نگهداری می‌شوند و می‌توانند منبع تحقیقاتی آینده باشند. * در صورت گشایش مسیر نو یا صعودهای شاخص، ارسال گزارش به فدراسیون کوهنوردی یا نشریات تخصصی توصیه می‌شود. == جمع‌بندی == ثبت و گزارش صعود، ادامه منطقی هر برنامه کوهنوردی است. کوهنوردی که گزارش نمی‌نویسد، بخش مهمی از تجربه خود را از دست می‌دهد و به جامعه کوهنوردی نیز خدمتی نمی‌کند. گزارش دقیق، راستگویانه و ساختاریافته، هم ابزار یادگیری فردی است و هم میراثی برای نسل‌های بعدی. آن را جدی بگیرید و به بخشی جدایی‌ناپذیر از فرهنگ کوهنوردی خود تبدیل کنید. [[رده:کوهنوردی]] 4t8syz3pif1x2q7yvtjs3wslf9tqeny 0 42246 135943 135791 2026-10-22T10:54:34Z Fwldom 26269 135943 wikitext text/x-wiki {{ناوبری|قبلی=ثبت و گزارش صعود|فعلی=ایمنی و پیشگیری از خطر|بعدی=ارتفاع‌زدگی و سازگاری با ارتفاع}} = =ایمنی و پیشگیری از خطر == '''ایمنی''' در کوهستان بر پایه پیشگیری استوار است، نه درمان. بیشتر پیشامدهای ناگوار از بی‌توجهی به نشانه‌های آشکار، نادیده گرفتن محدودیت‌های فردی یا گروهی، و تصمیم‌های دیرهنگام پدید می‌آید. کوهنورد آگاه پیش از آنکه خطر رخ دهد، آن را می‌شناسد و از آن دوری می‌گزیند. == اصول بنیادین ایمنی == * همیشه توان ضعیف‌ترین عضو گروه را معیار قرار دهید. * بازگشت به موقع مهم‌تر از رسیدن به چکاد است. * هرگز تنها به حس اعتمادبه‌نفس تکیه نکنید؛ شرایط واقعی را بسنجید. * تصمیم‌های مهم را در آرامش و پیش از خستگی شدید بگیرید. * برنامه جایگزین داشته باشید و آمادگی تغییر مسیر یا بازگشت را داشته باشید. == شناسایی خطرهای رایج == === خطرهای طبیعی === * ریزش سنگ و بهمن * مه ناگهانی و کاهش دید * باد شدید و سرمای ناگهانی * رعدوبرق در بلندی‌ها * سیلاب‌های ناگهانی در دره‌ها * لغزندگی مسیر بر اثر باران یا یخ‌زدگی === خطرهای انسانی === * خستگی بیش از اندازه * کم‌آبی و گرسنگی * اشتباه در برآورد زمان و مسافت * جدایی از گروه * بی‌توجهی به نشانه‌های بیماری ارتفاع * استفاده نادرست از افزارها == پیشگیری عملی == === پیش از حرکت === * وضعیت جسمی همه اعضا را بسنجید. * برنامه و مسیر را با جزئیات برای یکی از آشنایان مورد اعتماد بازگو کنید. * زمان بازگشت تقریبی را مشخص کنید. * از وضعیت هوا تا آخرین ساعت پیش از حرکت آگاه شوید. * افزارهای ایمنی پایه (چراغ پیشانی، سوت، پتوی نجات، کیت کمک‌های نخستین کوچک) را همراه داشته باشید. === در طول پیمایش === * فاصله اعضا را طوری نگه دارید که همیشه در دید یا صدای یکدیگر باشید. * هر ساعت کوتاهی توقف کنید و وضعیت گروه را بپرسید. * به نشانه‌های خستگی، سردرد، تهوع یا گیجی توجه کنید و زودتر از موعد تصمیم به بازگشت بگیرید. * در مسیرهای سنگی یا برفی، از حرکت گروهی و حمایت متقابل بهره ببرید. * هرگز از مسیر شناخته‌شده منحرف نشوید مگر آنکه دلیل بسیار قوی داشته باشید. === در شرایط بحرانی === * اگر هوا به‌سرعت خراب شد، به نزدیک‌ترین پناهگاه یا نقطه امن بروید. * اگر عضوی آسیب دید یا بیمار شد، اولویت با حفظ جان اوست، نه ادامه صعود. * از حرکت شبانه در مسیرهای ناآشنا بپرهیزید مگر در وضعیت اضطراری واقعی. * در صورت گم شدن، در جای خود بمانید، سرپناه بسازید و با سوت یا نور علامت دهید. == مدیریت خطر در گروه == سرپرست گروه مسئولیت نهایی ایمنی را بر عهده دارد، اما همه اعضا باید در مراقبت از یکدیگر سهیم باشند. پیش از حرکت، نقش‌ها را روشن کنید و هنگام تصمیم‌گیری‌های حساس، نظر همه را بشنوید. فشار گروهی برای ادامه مسیر، یکی از خطرناک‌ترین عوامل است. == اشتباهات رایج که باید از آنها دوری کرد == * پافشاری بر رسیدن به چکاد با وجود نشانه‌های خطر * نادیده گرفتن خستگی یا بیماری یکی از اعضا * حرکت در مه غلیظ بدون ابزار جهت‌یابی * جدا شدن از گروه برای عکس‌برداری یا میان‌بر زدن * تکیه کامل به تلفن همراه برای ارتباط اضطراری * شروع برنامه در ساعت دیرهنگام روز == نتیجه‌گیری == ایمنی در کوهستان یک مهارت است که با تجربه، آگاهی و انضباط به‌دست می‌آید. کوهنورد خوب کسی است که بتواند به موقع بگوید «امروز برنمی‌گردیم» و بدون پشیمانی بازگردد. زنده ماندن و سالم بازگشت، بزرگ‌ترین پیروزی هر برنامه است. [[رده:کوهنوردی]] hscvjl6isifsi5g3tkcluqisexlspcy 135944 135943 2026-10-22T10:56:55Z Fwldom 26269 /* =ایمنی و پیشگیری از خطر = */ 135944 wikitext text/x-wiki {{ناوبری|قبلی=ثبت و گزارش صعود|فعلی=ایمنی و پیشگیری از خطر|بعدی=ارتفاع‌زدگی و سازگاری با ارتفاع}} == ایمنی و پیشگیری از خطر == '''ایمنی''' در کوهستان بر پایه پیشگیری استوار است، نه درمان. بیشتر پیشامدهای ناگوار از بی‌توجهی به نشانه‌های آشکار، نادیده گرفتن محدودیت‌های فردی یا گروهی، و تصمیم‌های دیرهنگام پدید می‌آید. کوهنورد آگاه پیش از آنکه خطر رخ دهد، آن را می‌شناسد و از آن دوری می‌گزیند. == اصول بنیادین ایمنی == * همیشه توان ضعیف‌ترین عضو گروه را معیار قرار دهید. * بازگشت به موقع مهم‌تر از رسیدن به چکاد است. * هرگز تنها به حس اعتمادبه‌نفس تکیه نکنید؛ شرایط واقعی را بسنجید. * تصمیم‌های مهم را در آرامش و پیش از خستگی شدید بگیرید. * برنامه جایگزین داشته باشید و آمادگی تغییر مسیر یا بازگشت را داشته باشید. == شناسایی خطرهای رایج == === خطرهای طبیعی === * ریزش سنگ و بهمن * مه ناگهانی و کاهش دید * باد شدید و سرمای ناگهانی * رعدوبرق در بلندی‌ها * سیلاب‌های ناگهانی در دره‌ها * لغزندگی مسیر بر اثر باران یا یخ‌زدگی === خطرهای انسانی === * خستگی بیش از اندازه * کم‌آبی و گرسنگی * اشتباه در برآورد زمان و مسافت * جدایی از گروه * بی‌توجهی به نشانه‌های بیماری ارتفاع * استفاده نادرست از افزارها == پیشگیری عملی == === پیش از حرکت === * وضعیت جسمی همه اعضا را بسنجید. * برنامه و مسیر را با جزئیات برای یکی از آشنایان مورد اعتماد بازگو کنید. * زمان بازگشت تقریبی را مشخص کنید. * از وضعیت هوا تا آخرین ساعت پیش از حرکت آگاه شوید. * افزارهای ایمنی پایه (چراغ پیشانی، سوت، پتوی نجات، کیت کمک‌های نخستین کوچک) را همراه داشته باشید. === در طول پیمایش === * فاصله اعضا را طوری نگه دارید که همیشه در دید یا صدای یکدیگر باشید. * هر ساعت کوتاهی توقف کنید و وضعیت گروه را بپرسید. * به نشانه‌های خستگی، سردرد، تهوع یا گیجی توجه کنید و زودتر از موعد تصمیم به بازگشت بگیرید. * در مسیرهای سنگی یا برفی، از حرکت گروهی و حمایت متقابل بهره ببرید. * هرگز از مسیر شناخته‌شده منحرف نشوید مگر آنکه دلیل بسیار قوی داشته باشید. === در شرایط بحرانی === * اگر هوا به‌سرعت خراب شد، به نزدیک‌ترین پناهگاه یا نقطه امن بروید. * اگر عضوی آسیب دید یا بیمار شد، اولویت با حفظ جان اوست، نه ادامه صعود. * از حرکت شبانه در مسیرهای ناآشنا بپرهیزید مگر در وضعیت اضطراری واقعی. * در صورت گم شدن، در جای خود بمانید، سرپناه بسازید و با سوت یا نور علامت دهید. == مدیریت خطر در گروه == سرپرست گروه مسئولیت نهایی ایمنی را بر عهده دارد، اما همه اعضا باید در مراقبت از یکدیگر سهیم باشند. پیش از حرکت، نقش‌ها را روشن کنید و هنگام تصمیم‌گیری‌های حساس، نظر همه را بشنوید. فشار گروهی برای ادامه مسیر، یکی از خطرناک‌ترین عوامل است. == اشتباهات رایج که باید از آنها دوری کرد == * پافشاری بر رسیدن به چکاد با وجود نشانه‌های خطر * نادیده گرفتن خستگی یا بیماری یکی از اعضا * حرکت در مه غلیظ بدون ابزار جهت‌یابی * جدا شدن از گروه برای عکس‌برداری یا میان‌بر زدن * تکیه کامل به تلفن همراه برای ارتباط اضطراری * شروع برنامه در ساعت دیرهنگام روز == نتیجه‌گیری == ایمنی در کوهستان یک مهارت است که با تجربه، آگاهی و انضباط به‌دست می‌آید. کوهنورد خوب کسی است که بتواند به موقع بگوید «امروز برنمی‌گردیم» و بدون پشیمانی بازگردد. زنده ماندن و سالم بازگشت، بزرگ‌ترین پیروزی هر برنامه است. [[رده:کوهنوردی]] jmg5rbuooitnxqaqyrca0yd5m0s7ik0 3 42270 135935 2026-10-21T15:05:50Z New user message 8356 افزودن [[الگو:خوشامدید|پیام خوش‌آمد]] به صفحهٔ بحث کاربر تازه 135935 wikitext text/x-wiki == خوش آمدید == [[File:Carl Spitzweg 021-detail.jpg|thumb|left|180px|خوش‌آمدید!]] <br/> سلام {{PAGENAME}}، به ویکی‌کتاب خوش آمدید. از مشارکت شما سپاسگزارم. امیدوارم که از اینجا خوشتان بیاید و تصمیم به ماندن بگیرید. راهنماهای ویکی‌کتاب در [[راهنما:فهرست|اینجا]] است اما پیوندهای زیر برای کاربرهای جدید مفیدند: {| |- |[[پرونده:Noia 64 apps help index.png|30px|right|link=ویکی‌کتاب:ویکی‌کتاب چیست؟|ویکی‌نسک (ویکی‌کتاب) چیست؟]] || [[ویکی‌کتاب:ویکی‌کتاب چیست؟|ویکی‌نسک (ویکی‌کتاب) چیست؟]] |- | [[پرونده:Nuvola apps ksig.png|30px|right|link=ویکی‌کتاب:آموزش سریع|آموزش سریع]] || [[ویکی‌کتاب:آموزش سریع|آموزش سریع]] آموزش کار با زبان مدیاویکی (محیط ویکی‌کتاب) |- | [[پرونده:Cscr-featured.svg|30px|right|link=ویکی‌کتاب:کتاب‌های برگزیده|کتاب‌های برگزیده]] || [[ویکی‌کتاب:کتاب‌های برگزیده|کتاب‌های برگزیده]] فهرستی از کتاب‌های برگزیده |- | [[پرونده:Nuvola apps chat.png|30px|right|link=ویکی‌کتاب:میز تحریر|میز تحریر]]||[[ویکی‌کتاب:میز تحریر]] برای گفتگو دربارهٔ مسائل فنی و سیاست‌ها. |- | [[پرونده:Nuvola_apps_bookcase_1.svg|30px|right|link=ویکی‌کتاب:خودآموز/کمک کردن در یکی از کتاب‌های موجود|کمک کردن در یکی از کتاب‌های موجود]]||[[ویکی‌کتاب:خودآموز/کمک کردن در یکی از کتاب‌های موجود|کمک کردن در یکی از کتاب‌های موجود]] راه‌های تکمیل و ویرایش ایبوک‌های ویکی‌کتاب |- |[[File:Bucket in the sand.svg|right|50px|link=ویکی‌کتاب:صفحه تمرین|صفحه تمرین]]||[[ویکی‌کتاب:صفحه تمرین|صفحه تمرین]] برای تمرین ویرایش |- |[[پرونده:Nuvola apps agent.svg|30px|right|link=w:ویکی‌کتاب:خودآموز|آموزش پیشرفته]]||[[w:ویکی‌پدیا:خودآموز|آموزش پیشرفته]] |- |'''پروژه‌های دیگر بنیاد'''||[[پرونده:Wikipedia-logo.png|20px|link=w:صفحه_اصلی|ویکی‌پدیا]][[پرونده:HSWikimedia.svg|25px|link=m:Special:Recentchanges|فراویکی]] [[پرونده:HSCommons.svg|25px|link=commons:Special:Recentchanges|ویکی‌انبار]][[پرونده:HSWNews.svg|25px|link=n:ویژه:تغییرات اخیر|ویکی‌خبر]] [[پرونده:HSWtionary.svg|25px|link=wikt:صفحه_اصلی|ویکی‌واژه]] [[پرونده:HSWQuote.svg|25px|link=q:صفحه_اصلی|ویکی‌گفتاورد]][[پرونده:HSWSource.svg|30px|link=s:صفحه_اصلی|ویکی‌نبشته]][[پرونده:Wikidata-logo.svg|25px|link=wikidata:صفحه_اصلی|ویکی‌داده]] |} امیدوارم از ''[[ویکی‌نسک:ویکی‌نسک‌نویسان|ویکی‌نسک‌نویس]]'' بودن لذت ببرید! لطفاً برای آزمایش از [[ویکی‌کتاب:گودال ماسه‌بازی]] استفاده کنید. باز هم خوش آمد می‌گویم.شاد باشید! -- [[کاربر:New user message|New user message]] ([[بحث کاربر:New user message|بحث]]) ۲۱ اکتبر ۲۰۲۶، ساعت ۱۵:۰۵ (UTC) pe3fesx9j6emeaooounznhhyo5uooa7 3 42271 135937 2026-10-22T08:47:53Z Manchiu 28404 Manchiu صفحهٔ [[بحث کاربر:Sinafi]] را به [[بحث کاربر:NoEditix1800]] منتقل کرد: صفحه در ضمن تغییر نام کاربر «[[Special:CentralAuth/Sinafi|Sinafi]]» به «[[Special:CentralAuth/NoEditix1800|NoEditix1800]]» به طور خودکار منتقل شد 135937 wikitext text/x-wiki #تغییر_مسیر [[بحث کاربر:NoEditix1800]] 84svl7928wljlm72n5zuuqsud1k8if4 0 42272 135938 2026-10-22T10:21:35Z Fwldom 26269 صفحه‌ای تازه حاوی «{{ناوبری|قبلی=کمک‌های نخستین در کوهستان|فعلی=ارتفاع‌زدگی و سازگاری با ارتفاع|بعدی=صعود سنگی}} '''ارتفاع‌زدگی''' (به انگلیسی: Altitude sickness یا High-altitude illness) مجموعه‌ای از اختلالات ناشی از کاهش فشار جزئی اکسیژن در ارتفاعات بالا است که در صورت ناکافی ب...» ایجاد کرد 135938 wikitext text/x-wiki {{ناوبری|قبلی=کمک‌های نخستین در کوهستان|فعلی=ارتفاع‌زدگی و سازگاری با ارتفاع|بعدی=صعود سنگی}} '''ارتفاع‌زدگی''' (به انگلیسی: Altitude sickness یا High-altitude illness) مجموعه‌ای از اختلالات ناشی از کاهش فشار جزئی اکسیژن در ارتفاعات بالا است که در صورت ناکافی بودن '''سازگاری با ارتفاع''' (Acclimatization) رخ می‌دهد. این اختلالات عمدتاً در ارتفاعات بالای ۲۵۰۰ متر ظاهر می‌شوند و شامل سه شکل اصلی حاد هستند: بیماری حاد کوهستان (AMS)، ادم مغزی ارتفاع بالا (HACE) و ادم ریوی ارتفاع بالا (HAPE). == فیزیولوژی کمبود اکسیژن در ارتفاع == با افزایش ارتفاع، فشار بارومتریک کاهش می‌یابد و در نتیجه فشار جزئی اکسیژن (PO₂) نیز کمتر می‌شود. این وضعیت منجر به '''هیپوکسی هیپوباریک''' می‌گردد. در سطح دریا، فشار بارومتریک حدود ۱۰۱ کیلوپاسکال است، در حالی که در ارتفاع ۵۵۰۰ متر به حدود نیمی از این مقدار می‌رسد. اشباع اکسیژن شریانی (SaO₂) در ارتفاع ۱۵۰۰–۳۵۰۰ متر حدود ۹۰٪، در ۳۵۰۰–۵۵۰۰ متر ۷۵–۸۵٪ و در ارتفاعات بالاتر حتی کمتر است. بدن انسان نمی‌تواند به طور کامل به اقامت طولانی‌مدت در ارتفاعات بالای حدود ۵۱۰۰ متر سازگار شود. == سازگاری با ارتفاع (هم‌هوایی) == سازگاری با ارتفاع مجموعه‌ای از پاسخ‌های فیزیولوژیک یکپارچه است که به بدن اجازه می‌دهد هیپوکسی را تحمل کند. این فرآیند با '''سازگاری ژنتیکی''' (Adaptation) که در جمعیت‌های بومی ارتفاعات بالا مانند تبتی‌ها یا اتیوپیایی‌ها دیده می‌شود، متفاوت است. === مکانیسم‌های اصلی سازگاری === * '''افزایش تهویه ریوی''': پاسخ تهویه‌ای به هیپوکسی (HVR) باعث افزایش تنفس می‌شود تا فشار جزئی اکسیژن آلوئولی و شریانی حفظ گردد. این افزایش در ابتدا باعث آلکالوز تنفسی می‌شود. کلیه‌ها با دفع بی‌کربنات، pH خون را به سمت طبیعی بازمی‌گردانند و امکان افزایش بیشتر تهویه را فراهم می‌کنند. این فرآیند معمولاً طی ۴ تا ۷ روز در یک ارتفاع ثابت به حداکثر می‌رسد. * '''تغییرات خونی''': سطح اریتروپویتین طی ۲ روز افزایش می‌یابد و تولید گلبول‌های قرمز طی روزها تا هفته‌ها بیشتر می‌شود. این سازگاری برای مراحل اولیه چندان مهم نیست. * '''تعادل مایعات''': انقباض وریدی محیطی باعث افزایش حجم خون مرکزی و کاهش هورمون ضدادراری می‌شود که به دیورز منجر می‌گردد. دیورز سالم نشانه‌ای از سازگاری خوب است؛ در مقابل، احتباس مایع از ویژگی‌های AMS است. * '''تغییرات قلبی-عروقی''': ضربان قلب افزایش و حجم ضربه‌ای در ابتدا کاهش می‌یابد تا برون‌ده قلبی حفظ شود. گردش خون ریوی به هیپوکسی با انقباض پاسخ می‌دهد. بیشتر افراد طی چند روز به ارتفاعات تا ۳۰۰۰ متر سازگار می‌شوند. هرچه ارتفاع بالاتر باشد، زمان بیشتری لازم است. == بیماری‌های حاد ارتفاع == === بیماری حاد کوهستان (AMS) === شایع‌ترین و معمولاً خوش‌خیم‌ترین شکل ارتفاع‌زدگی است. معمولاً در ارتفاعات بالای ۲۵۰۰ متر و طی ۶ تا ۱۲ ساعت پس از صعود ظاهر می‌شود. '''معیارهای تشخیصی (Lake Louise Consensus)''': حضور در ارتفاع ≥۲۵۰۰ متر همراه با سردرد و حداقل یکی از موارد زیر: * علائم گوارشی (بی‌اشتهایی، تهوع، استفراغ) * خستگی یا ضعف * سرگیجه یا سبکی سر * اختلال خواب علائم شبیه خماری الکل است. AMS معمولاً خودبه‌خود محدود می‌شود، اما می‌تواند به HACE پیشرفت کند. === ادم مغزی ارتفاع بالا (HACE) === شکل شدید و بالقوه کشنده AMS محسوب می‌شود و معمولاً ۳ تا ۵ روز پس از رسیدن به ارتفاع بالا رخ می‌دهد. به ندرت در زیر حدود ۲۴۰۰ متر دیده می‌شود. '''علائم کلیدی''': * تغییر وضعیت ذهنی (گیجی، کاهش هوشیاری) * آتاکسی (عدم تعادل در راه رفتن) — آتاکسی در ارتفاع تا اثبات خلاف آن، ادم مغزی است * پیشرفت به کما در صورت عدم درمان مکانیسم احتمالی شامل افزایش حجم خون مغزی، التهاب، اختلال سد خونی-مغزی و ادم وازوژنیک و سیتوتوکسیک است. === ادم ریوی ارتفاع بالا (HAPE) === ادم غیرقلبی ریه ناشی از انقباض بیش از حد عروق ریوی در پاسخ به هیپوکسی و افزایش فشار مویرگی است. معمولاً طی ۱ تا ۵ روز پس از صعود به بالای ۳۰۰۰ متر رخ می‌دهد. '''علائم''': * تنگی نفس در حال استراحت * سرفه (ممکن است خلط‌آلود یا خونی شود) * کاهش تحمل فعالیت * سیانوز و تاکی‌کاردی HAPE می‌تواند به سرعت پیشرفت کند و در صورت عدم درمان کشنده باشد. == عوامل خطر == * سرعت صعود (مهم‌ترین عامل قابل کنترل) * ارتفاع مطلق رسیدن * سابقه قبلی ارتفاع‌زدگی * محل خواب (ارتفاع شبانه مهم‌تر از حداکثر ارتفاع روزانه است) * حساسیت فردی * فعالیت شدید فیزیکی در روزهای اول * کم‌آبی، الکل و برخی داروها آمادگی جسمانی، سن، جنس و سابقه قبلی کوهنوردی لزوماً پیش‌بینی‌کننده نیستند. == پیشگیری == بهترین روش پیشگیری، '''صعود تدریجی''' است. توصیه‌های استاندارد (Wilderness Medical Society و منابع مشابه): * اجتناب از رسیدن به ارتفاع خواب ۲۷۵۰ متر یا بیشتر در یک روز * در ارتفاعات بالای ۳۰۰۰ متر، افزایش ارتفاع خواب شبانه حداکثر ۵۰۰ متر در روز * یک شب استراحت اضافی به ازای هر ۱۰۰۰ متر افزایش ارتفاع خواب * اصل «صعود به بالا، خواب در پایین» (Climb high, sleep low) '''پیش‌سازگاری''': اقامت چندروزه در ارتفاعات متوسط (حدود ۲۲۰۰–۳۰۰۰ متر) قبل از صعود بالاتر، خطر را کاهش می‌دهد. '''داروهای پیشگیری‌کننده''' (در موارد خاص و با تجویز پزشک): * '''استازولامید''': ۱۲۵ میلی‌گرم دو بار در روز (یا ۲۵۰ میلی‌گرم در افراد سنگین‌وزن). از یک روز قبل از صعود شروع و تا ۴۸ ساعت پس از رسیدن به ارتفاع نهایی ادامه یابد. با ایجاد اسیدوز متابولیک، تهویه را افزایش می‌دهد و سازگاری را تسریع می‌کند. * '''دگزامتازون''': در موارد خاص برای پیشگیری از AMS/HACE (معمولاً ۲ میلی‌گرم هر ۶ ساعت یا ۴ میلی‌گرم هر ۱۲ ساعت). برای پیشگیری در کودکان توصیه نمی‌شود. داروها جایگزین سازگاری طبیعی نیستند. == درمان == '''اصل اساسی''': کاهش ارتفاع مؤثرترین درمان برای همه اشکال ارتفاع‌زدگی است. * '''AMS خفیف''': توقف صعود، استراحت ۱۲–۳۶ ساعت در همان ارتفاع، مایعات کافی، مسکن‌های غیراپیوئیدی (استامینوفن یا ایبوپروفن) و در صورت نیاز استازولامید. در صورت بهبود، صعود محتاطانه ممکن است. * '''AMS متوسط تا شدید یا عدم بهبود''': کاهش ارتفاع ۳۰۰–۵۰۰ متر یا بیشتر، اکسیژن مکمل و دارو. * '''HACE''': کاهش فوری ارتفاع، اکسیژن، دگزامتازون (۸ میلی‌گرم اولیه و سپس ۴ میلی‌گرم هر ۶ ساعت) و در صورت امکان محفظه هایپرباریک قابل حمل. * '''HAPE''': کاهش فوری ارتفاع، اکسیژن (هدف SaO₂ >۹۰٪)، حداقل فعالیت، گرم نگه داشتن و در صورت نیاز نیفدیپین (۳۰ میلی‌گرم آهسته‌رهش دو بار در روز) برای کاهش فشار شریان ریوی. در صورت بدتر شدن علائم در همان ارتفاع، کاهش ارتفاع اجباری است. == نکات عملی برای کوهنوردان == * هرگونه احساس ناخوشی در ارتفاع را تا اثبات خلاف آن، ارتفاع‌زدگی در نظر بگیرید. * هیدراتاسیون کافی و تغذیه سرشار از کربوهیدرات مفید است. * از مصرف الکل و آرام‌بخش‌ها در روزهای اول اجتناب کنید. * علائم را به همنوردان گزارش دهید و از ادامه صعود در صورت وجود علائم متوسط یا شدید خودداری کنید. == منابع علمی اصلی == * Wilderness Medical Society Clinical Practice Guidelines * CDC Yellow Book – High-Altitude Travel and Altitude Illness * Nature Reviews Disease Primers: Altitude illnesses (2024) * Merck Manual – Altitude Illness [[رده:کوهنوردی]]] nxejfw9vm5xbjwoqs4k6uhv15kecj1s 135942 135938 2026-10-22T10:54:15Z Fwldom 26269 135942 wikitext text/x-wiki {{ناوبری|قبلی=ایمنی و پیشگیری از خطر|فعلی=ارتفاع‌زدگی و سازگاری با ارتفاع|بعدی=صعود سنگی}} '''ارتفاع‌زدگی''' (به انگلیسی: Altitude sickness یا High-altitude illness) مجموعه‌ای از اختلالات ناشی از کاهش فشار جزئی اکسیژن در ارتفاعات بالا است که در صورت ناکافی بودن '''سازگاری با ارتفاع''' (Acclimatization) رخ می‌دهد. این اختلالات عمدتاً در ارتفاعات بالای ۲۵۰۰ متر ظاهر می‌شوند و شامل سه شکل اصلی حاد هستند: بیماری حاد کوهستان (AMS)، ادم مغزی ارتفاع بالا (HACE) و ادم ریوی ارتفاع بالا (HAPE). == فیزیولوژی کمبود اکسیژن در ارتفاع == با افزایش ارتفاع، فشار بارومتریک کاهش می‌یابد و در نتیجه فشار جزئی اکسیژن (PO₂) نیز کمتر می‌شود. این وضعیت منجر به '''هیپوکسی هیپوباریک''' می‌گردد. در سطح دریا، فشار بارومتریک حدود ۱۰۱ کیلوپاسکال است، در حالی که در ارتفاع ۵۵۰۰ متر به حدود نیمی از این مقدار می‌رسد. اشباع اکسیژن شریانی (SaO₂) در ارتفاع ۱۵۰۰–۳۵۰۰ متر حدود ۹۰٪، در ۳۵۰۰–۵۵۰۰ متر ۷۵–۸۵٪ و در ارتفاعات بالاتر حتی کمتر است. بدن انسان نمی‌تواند به طور کامل به اقامت طولانی‌مدت در ارتفاعات بالای حدود ۵۱۰۰ متر سازگار شود. == سازگاری با ارتفاع (هم‌هوایی) == سازگاری با ارتفاع مجموعه‌ای از پاسخ‌های فیزیولوژیک یکپارچه است که به بدن اجازه می‌دهد هیپوکسی را تحمل کند. این فرآیند با '''سازگاری ژنتیکی''' (Adaptation) که در جمعیت‌های بومی ارتفاعات بالا مانند تبتی‌ها یا اتیوپیایی‌ها دیده می‌شود، متفاوت است. === مکانیسم‌های اصلی سازگاری === * '''افزایش تهویه ریوی''': پاسخ تهویه‌ای به هیپوکسی (HVR) باعث افزایش تنفس می‌شود تا فشار جزئی اکسیژن آلوئولی و شریانی حفظ گردد. این افزایش در ابتدا باعث آلکالوز تنفسی می‌شود. کلیه‌ها با دفع بی‌کربنات، pH خون را به سمت طبیعی بازمی‌گردانند و امکان افزایش بیشتر تهویه را فراهم می‌کنند. این فرآیند معمولاً طی ۴ تا ۷ روز در یک ارتفاع ثابت به حداکثر می‌رسد. * '''تغییرات خونی''': سطح اریتروپویتین طی ۲ روز افزایش می‌یابد و تولید گلبول‌های قرمز طی روزها تا هفته‌ها بیشتر می‌شود. این سازگاری برای مراحل اولیه چندان مهم نیست. * '''تعادل مایعات''': انقباض وریدی محیطی باعث افزایش حجم خون مرکزی و کاهش هورمون ضدادراری می‌شود که به دیورز منجر می‌گردد. دیورز سالم نشانه‌ای از سازگاری خوب است؛ در مقابل، احتباس مایع از ویژگی‌های AMS است. * '''تغییرات قلبی-عروقی''': ضربان قلب افزایش و حجم ضربه‌ای در ابتدا کاهش می‌یابد تا برون‌ده قلبی حفظ شود. گردش خون ریوی به هیپوکسی با انقباض پاسخ می‌دهد. بیشتر افراد طی چند روز به ارتفاعات تا ۳۰۰۰ متر سازگار می‌شوند. هرچه ارتفاع بالاتر باشد، زمان بیشتری لازم است. == بیماری‌های حاد ارتفاع == === بیماری حاد کوهستان (AMS) === شایع‌ترین و معمولاً خوش‌خیم‌ترین شکل ارتفاع‌زدگی است. معمولاً در ارتفاعات بالای ۲۵۰۰ متر و طی ۶ تا ۱۲ ساعت پس از صعود ظاهر می‌شود. '''معیارهای تشخیصی (Lake Louise Consensus)''': حضور در ارتفاع ≥۲۵۰۰ متر همراه با سردرد و حداقل یکی از موارد زیر: * علائم گوارشی (بی‌اشتهایی، تهوع، استفراغ) * خستگی یا ضعف * سرگیجه یا سبکی سر * اختلال خواب علائم شبیه خماری الکل است. AMS معمولاً خودبه‌خود محدود می‌شود، اما می‌تواند به HACE پیشرفت کند. === ادم مغزی ارتفاع بالا (HACE) === شکل شدید و بالقوه کشنده AMS محسوب می‌شود و معمولاً ۳ تا ۵ روز پس از رسیدن به ارتفاع بالا رخ می‌دهد. به ندرت در زیر حدود ۲۴۰۰ متر دیده می‌شود. '''علائم کلیدی''': * تغییر وضعیت ذهنی (گیجی، کاهش هوشیاری) * آتاکسی (عدم تعادل در راه رفتن) — آتاکسی در ارتفاع تا اثبات خلاف آن، ادم مغزی است * پیشرفت به کما در صورت عدم درمان مکانیسم احتمالی شامل افزایش حجم خون مغزی، التهاب، اختلال سد خونی-مغزی و ادم وازوژنیک و سیتوتوکسیک است. === ادم ریوی ارتفاع بالا (HAPE) === ادم غیرقلبی ریه ناشی از انقباض بیش از حد عروق ریوی در پاسخ به هیپوکسی و افزایش فشار مویرگی است. معمولاً طی ۱ تا ۵ روز پس از صعود به بالای ۳۰۰۰ متر رخ می‌دهد. '''علائم''': * تنگی نفس در حال استراحت * سرفه (ممکن است خلط‌آلود یا خونی شود) * کاهش تحمل فعالیت * سیانوز و تاکی‌کاردی HAPE می‌تواند به سرعت پیشرفت کند و در صورت عدم درمان کشنده باشد. == عوامل خطر == * سرعت صعود (مهم‌ترین عامل قابل کنترل) * ارتفاع مطلق رسیدن * سابقه قبلی ارتفاع‌زدگی * محل خواب (ارتفاع شبانه مهم‌تر از حداکثر ارتفاع روزانه است) * حساسیت فردی * فعالیت شدید فیزیکی در روزهای اول * کم‌آبی، الکل و برخی داروها آمادگی جسمانی، سن، جنس و سابقه قبلی کوهنوردی لزوماً پیش‌بینی‌کننده نیستند. == پیشگیری == بهترین روش پیشگیری، '''صعود تدریجی''' است. توصیه‌های استاندارد (Wilderness Medical Society و منابع مشابه): * اجتناب از رسیدن به ارتفاع خواب ۲۷۵۰ متر یا بیشتر در یک روز * در ارتفاعات بالای ۳۰۰۰ متر، افزایش ارتفاع خواب شبانه حداکثر ۵۰۰ متر در روز * یک شب استراحت اضافی به ازای هر ۱۰۰۰ متر افزایش ارتفاع خواب * اصل «صعود به بالا، خواب در پایین» (Climb high, sleep low) '''پیش‌سازگاری''': اقامت چندروزه در ارتفاعات متوسط (حدود ۲۲۰۰–۳۰۰۰ متر) قبل از صعود بالاتر، خطر را کاهش می‌دهد. '''داروهای پیشگیری‌کننده''' (در موارد خاص و با تجویز پزشک): * '''استازولامید''': ۱۲۵ میلی‌گرم دو بار در روز (یا ۲۵۰ میلی‌گرم در افراد سنگین‌وزن). از یک روز قبل از صعود شروع و تا ۴۸ ساعت پس از رسیدن به ارتفاع نهایی ادامه یابد. با ایجاد اسیدوز متابولیک، تهویه را افزایش می‌دهد و سازگاری را تسریع می‌کند. * '''دگزامتازون''': در موارد خاص برای پیشگیری از AMS/HACE (معمولاً ۲ میلی‌گرم هر ۶ ساعت یا ۴ میلی‌گرم هر ۱۲ ساعت). برای پیشگیری در کودکان توصیه نمی‌شود. داروها جایگزین سازگاری طبیعی نیستند. == درمان == '''اصل اساسی''': کاهش ارتفاع مؤثرترین درمان برای همه اشکال ارتفاع‌زدگی است. * '''AMS خفیف''': توقف صعود، استراحت ۱۲–۳۶ ساعت در همان ارتفاع، مایعات کافی، مسکن‌های غیراپیوئیدی (استامینوفن یا ایبوپروفن) و در صورت نیاز استازولامید. در صورت بهبود، صعود محتاطانه ممکن است. * '''AMS متوسط تا شدید یا عدم بهبود''': کاهش ارتفاع ۳۰۰–۵۰۰ متر یا بیشتر، اکسیژن مکمل و دارو. * '''HACE''': کاهش فوری ارتفاع، اکسیژن، دگزامتازون (۸ میلی‌گرم اولیه و سپس ۴ میلی‌گرم هر ۶ ساعت) و در صورت امکان محفظه هایپرباریک قابل حمل. * '''HAPE''': کاهش فوری ارتفاع، اکسیژن (هدف SaO₂ >۹۰٪)، حداقل فعالیت، گرم نگه داشتن و در صورت نیاز نیفدیپین (۳۰ میلی‌گرم آهسته‌رهش دو بار در روز) برای کاهش فشار شریان ریوی. در صورت بدتر شدن علائم در همان ارتفاع، کاهش ارتفاع اجباری است. == نکات عملی برای کوهنوردان == * هرگونه احساس ناخوشی در ارتفاع را تا اثبات خلاف آن، ارتفاع‌زدگی در نظر بگیرید. * هیدراتاسیون کافی و تغذیه سرشار از کربوهیدرات مفید است. * از مصرف الکل و آرام‌بخش‌ها در روزهای اول اجتناب کنید. * علائم را به همنوردان گزارش دهید و از ادامه صعود در صورت وجود علائم متوسط یا شدید خودداری کنید. == منابع علمی اصلی == * Wilderness Medical Society Clinical Practice Guidelines * CDC Yellow Book – High-Altitude Travel and Altitude Illness * Nature Reviews Disease Primers: Altitude illnesses (2024) * Merck Manual – Altitude Illness [[رده:کوهنوردی]]] clciki3manbwh7uw8wpyrqtp2vlquqt 0 42273 135940 2026-10-22T10:53:22Z Fwldom 26269 صفحه‌ای تازه حاوی «{{ناوبری|قبلی=صعود سنگی|فعلی=صعود یخی و برفی|بعدی=کوهنوردی زمستانی}} '''صعود یخی و برفی''' (Ice and Snow Climbing) شاخه‌ای تخصصی از کوهنوردی فنی است که شامل حرکت روی سطوح برفی و یخی شیب‌دار می‌شود. این فعالیت از پیمایش ساده شیب‌های برفی تا صعود عمودی آبشا...» ایجاد کرد 135940 wikitext text/x-wiki {{ناوبری|قبلی=صعود سنگی|فعلی=صعود یخی و برفی|بعدی=کوهنوردی زمستانی}} '''صعود یخی و برفی''' (Ice and Snow Climbing) شاخه‌ای تخصصی از کوهنوردی فنی است که شامل حرکت روی سطوح برفی و یخی شیب‌دار می‌شود. این فعالیت از پیمایش ساده شیب‌های برفی تا صعود عمودی آبشارهای یخ‌زده و مسیرهای ترکیبی (Mixed) را در بر می‌گیرد. تفاوت اصلی با سنگ‌نوردی در ماهیت ناپایدار و متغیر سطح (برف و یخ) و وابستگی شدید به تجهیزات تخصصی مانند کرامپون و کلنگ یخ است. == تفاوت صعود برفی و یخی == * '''صعود برفی (Snow Climbing)''': حرکت روی برف فشرده یا سفت در شیب‌های معمولاً ۳۰ تا ۶۰ درجه. تمرکز بر تکنیک پا، تعادل و استفاده از یک کلنگ کوهنوردی کلاسیک است. * '''صعود یخی (Ice Climbing)''': صعود روی یخ سخت (آبشار یخ‌زده یا یخچال) با شیب‌های تند تا عمودی. معمولاً با دو ابزار یخ (Ice Tools) و تکنیک فرانت‌پوینتینگ انجام می‌شود. * '''صعود ترکیبی (Mixed Climbing)''': ترکیب سنگ و یخ که نیاز به تکنیک‌های هر دو حوزه دارد. == تجهیزات ضروری == === تجهیزات مشترک === * '''کلاه ایمنی''': حفاظت در برابر سقوط یخ و سنگ. * '''هارنس (صندلی صعود)''' و طناب دینامیک. * '''کفش کوهنوردی سخت''': سازگار با کرامپون (نیمه‌اتوماتیک یا اتوماتیک). * '''دستکش‌های لایه‌ای''': نازک برای صعود و ضخیم برای حمایت. * '''لباس لایه‌ای''': لایه پایه، میانی عایق و لایه بیرونی ضدآب و بادگیر. === تجهیزات اختصاصی صعود برفی === * '''کلنگ کوهنوردی کلاسیک''': طول ۶۰–۷۰ سانتی‌متر، شفت تقریباً صاف، با پیک و ادزه. برای تعادل، خودحمایت و خودترمزی. * '''کرامپون ۱۲ یا ۱۰ شاخه''': معمولاً نیمه‌اتوماتیک. === تجهیزات اختصاصی صعود یخی === * '''ابزار یخ (Ice Tools)''': دو عدد با شفت خمیده، پیک تهاجمی و دستگیره ارگونومیک. مدل‌های بدون بند (Leashless) رایج‌ترند. * '''کرامپون مونوپوینت یا دوپوینت''': با شاخه‌های جلویی عمودی یا افقی برای دقت بیشتر. * '''پیچ یخ (Ice Screw)''': برای ایجاد نقاط حمایت در یخ. طول‌های مختلف (۱۰–۲۲ سانتی‌متر). * '''ابزار V-Thread''': برای ساخت لنگر فرود در یخ. == تکنیک‌های حرکت روی برف == === تکنیک پا === * '''تکنیک فرانسوی (Flat-Footing)''': در شیب‌های تا حدود ۴۰ درجه. تمام شاخه‌های کرامپون (به جز شاخه‌های جلویی) با سطح در تماس هستند. پاها به سمت بالا و زانوها و مچ پا انعطاف‌پذیر نگه داشته می‌شوند. کمترین خستگی ساق پا را ایجاد می‌کند. * '''تکنیک آلمانی (Front-Pointing)''': در شیب‌های بالای ۴۵ درجه. فقط شاخه‌های جلویی کرامپون در یخ یا برف سفت فرو می‌روند. پاشنه‌ها پایین نگه داشته می‌شوند تا خستگی ساق پا کاهش یابد. * '''تکنیک آمریکایی''': ترکیبی از دو روش بالا برای استراحت متناوب. === استفاده از کلنگ === * '''موقعیت عصا (Cane Position)''': پیک به جلو، برای تعادل در شیب‌های متوسط. * '''موقعیت خودترمزی (Self-Arrest Position)''': پیک به عقب، آماده برای توقف سقوط. * '''خودحمایت (Self-Belay)''': فرو کردن نوک کلنگ در برف هنگام حرکت برای جلوگیری از لغزش. * '''خودترمزی (Self-Arrest)''': تکنیک توقف سقوط با دراز کشیدن روی شکم و فشار دادن پیک کلنگ به برف. تمرین مداوم ضروری است، اما بهترین راه جلوگیری از سقوط، حفظ تعادل و تکنیک صحیح پا است. === حمایت روی برف === * لنگرهای برفی: پیکت، بولارد برفی، یا ترکیب کلنگ و چکمه. * حمایت دویدن (Running Belay) در تیم‌های طناب‌دار. == تکنیک‌های صعود یخی == === اصول حرکت === * '''وضعیت مثلثی''': دو ابزار یخ و دو پا تشکیل یک مثلث پایدار می‌دهند. باسن نزدیک به دیواره نگه داشته شود تا وزن روی پاها باشد نه بازوها. * '''ضربه زدن با ابزار''': ضربه کنترل‌شده و دقیق به یخ محکم (بدون حفره هوا). پس از قرارگیری، کمی وزن روی ابزار منتقل شود. * '''فرانت‌پوینتینگ''': لگد زدن به یخ با شاخه‌های جلویی در حالی که پاشنه‌ها پایین هستند. ریتم منظم بین دست و پا حفظ شود. === حمایت و ایمنی === * پیچ یخ در یخ متراکم و بدون ترک قرار گیرد. زاویه کمی رو به پایین برای مقاومت بهتر در برابر سقوط. * فاصله مناسب بین گروه‌ها برای جلوگیری از سقوط یخ روی دیگران. * فریاد «یخ!» هنگام جدا شدن تکه‌های یخ. * مبتدیان فقط با حمایت از بالا (Top-Rope) شروع کنند. لید کردن نیاز به تجربه دارد. == ایمنی و مدیریت خطر == * '''ارزیابی شرایط''': بررسی کیفیت برف و یخ، خطر بهمن، دمای هوا و پیش‌بینی هوا. یخ در دمای نزدیک به صفر ناپایدارتر می‌شود. * '''آماده بودن قبل از نیاز''': پوشیدن کرامپون و آماده کردن کلنگ قبل از رسیدن به بخش‌های شیب‌دار. * '''هرگز با کرامپون سرسره نروید''' (Glissade). * '''اجتناب از سرسره روی یخ یا یخچال''' و در زمین دارای شکاف. * تمرین خودترمزی روی شیب‌های ایمن با runout مناسب. * در تیم‌های طناب‌دار، فاصله مناسب و ارتباط واضح حفظ شود. * همیشه کلاه ایمنی بپوشید و از ایستادن مستقیم زیر صعودکننده اجتناب کنید. == درجه‌بندی مسیرهای یخی == سیستم رایج WI (Water Ice): * '''WI1–WI2''': شیب متوسط (حدود ۳۵–۵۰ درجه)، مناسب مبتدیان. * '''WI3–WI4''': شیب تند تا نزدیک عمودی، نیاز به تکنیک خوب. * '''WI5–WI6''': عمودی یا overhang، حمایت دشوار و فنی بالا. == نکات تمرینی و پیشرفت == * تمرین تکنیک پا و خودترمزی روی شیب‌های کم‌خطر قبل از مسیرهای واقعی. * یادگیری قرار دادن پیچ یخ و ساخت لنگر در شرایط کنترل‌شده. * شروع با مسیرهای کوتاه و حمایت از بالا. * توجه به خستگی ساق پا و استراحت منظم با تغییر تکنیک. * در مسیرهای یخچالی، دانش نجات از شکاف ضروری است. صعود یخی و برفی نیاز به مهارت، تجهیزات مناسب و قضاوت صحیح دارد. آموزش تحت نظر مربی مجرب و تمرین مداوم، شرط اصلی ایمنی است. [[رده:کوهنوردی]] ey5qlmgtduqog53ua6eilwjxqu47m8z 0 42274 135945 2026-10-22T10:57:40Z Fwldom 26269 صفحه‌ای تازه حاوی «{{ناوبری|قبلی=ارتفاع‌زدگی و سازگاری با ارتفاع|فعلی=صعود سنگی|بعدی=صفود یخی و برفی}} == صعود سنگی == '''صعود سنگی''' (یا سنگ‌نوردی) شاخه‌ای از کوهنوردی است که در آن فرد با استفاده از دست‌ها و پاها و ویژگی‌های طبیعی سنگ، مسیرهای عمودی یا نیمه‌عمودی...» ایجاد کرد 135945 wikitext text/x-wiki {{ناوبری|قبلی=ارتفاع‌زدگی و سازگاری با ارتفاع|فعلی=صعود سنگی|بعدی=صفود یخی و برفی}} == صعود سنگی == '''صعود سنگی''' (یا سنگ‌نوردی) شاخه‌ای از کوهنوردی است که در آن فرد با استفاده از دست‌ها و پاها و ویژگی‌های طبیعی سنگ، مسیرهای عمودی یا نیمه‌عمودی را صعود می‌کند. تجهیزات عمدتاً برای ایمنی (حمایت در برابر سقوط) به‌کار می‌روند و نه برای کمک به پیشرفت به سمت بالا. این فعالیت هم در سالن‌های سرپوشیده و هم در طبیعت انجام می‌شود و بخشی جدایی‌ناپذیر از کوهنوردی فنی و آلپی است. === تاریخچه مختصر === ریشه‌های صعود سنگی به قرن نوزدهم اروپا بازمی‌گردد. مناطق اصلی پیدایش آن شامل ناحیه لیک دیستریکت و پیک دیستریکت در انگلستان، ماسه‌سنگ‌های زاکسن در آلمان و دولومیت‌های ایتالیا بود. صعود نایپ‌نیدل در سال ۱۸۸۶ توسط دبلیو. پی. هاسکت اسمیت اغلب به‌عنوان آغاز ورزش مستقل سنگ‌نوردی شناخته می‌شود. در ابتدا صعود مصنوعی (با استفاده از ابزار برای پیشرفت) رایج بود، اما از نیمه دوم قرن بیستم صعود آزاد (free climbing) غالب شد. انقلاب «صعود پاک» در دهه ۱۹۷۰ با کاهش استفاده از میخ‌های ثابت و جایگزینی آن‌ها با ابزارهای قابل جمع‌آوری همراه بود. === انواع اصلی === * '''بولدرینگ''': صعود مسیرهای کوتاه (معمولاً تا ارتفاع قابل پرش ایمن) بدون طناب. از تشک‌های ضربه‌گیر (crash pad) و اسپاتینگ استفاده می‌شود. * '''تاپ‌روپ''': طناب از بالا از کارگاه عبور می‌کند و حمایت‌کننده از پایین طناب را کنترل می‌کند. مناسب برای مبتدیان. * '''لید کلایمینگ''': ** '''اسپرت''': حفاظت با بولت‌های ثابت از پیش نصب‌شده. ** '''ترد (سنتی)''': حفاظت با ابزارهای قابل جمع‌آوری (فرند، نات، هگز) که خود صعودکننده قرار می‌دهد. * '''صعود چندطولی (Multi-pitch) و بیگ‌وال''': مسیرهای بلند که به چند طول طناب نیاز دارند. * '''صعود مصنوعی (Aid climbing)''': استفاده از ابزار برای کمک مستقیم به پیشرفت. * '''فری‌سولو''': صعود آزاد بدون هیچ حفاظتی. === تجهیزات ضروری === تجهیزات بسته به نوع صعود متفاوت است. موارد پایه عبارتند از: * '''کفش سنگ‌نوردی''': با زیره لاستیکی چسبنده و فیت تنگ برای دقت. * '''هارنس (صندلی)''': برای اتصال به طناب. * '''کلاه ایمنی''': محافظت در برابر سقوط سنگ و ضربه به سر. * '''طناب دینامیک''': جذب انرژی سقوط. * '''وسیله حمایت (Belay device)''' و کارابین قفل‌دار. * '''کیسه پودر منیزیم (چالک)''': برای خشک نگه داشتن دست‌ها. * '''کوییک‌دراو''' (در اسپرت) و ابزار حفاظت قابل جمع‌آوری (در ترد). * '''تشک ضربه‌گیر''' (در بولدرینگ). همه تجهیزات باربر باید دارای استاندارد UIAA یا CE باشند. === تکنیک‌های پایه === * '''استفاده از پاها''': بخش اصلی صعود. دو تکنیک اصلی: ** '''لبه‌گذاری (Edging)''': قرار دادن لبه داخلی یا خارجی کفش روی گیره‌های کوچک. ** '''اسمیرینگ (Smearing)''': استفاده از اصطکاک زیره کفش روی سطوح بدون گیره مشخص. * '''حفظ تعادل''': نزدیک نگه داشتن باسن به دیواره، استفاده از نیروهای مخالف (استمینگ در تنوره‌ها و کنج‌ها). * '''بازوهای صاف''': انتقال وزن به اسکلت به‌جای عضلات برای صرفه‌جویی در انرژی. * '''حرکت‌های پیشرفته‌تر''': بک‌استپ، دروپ‌نی، فلگینگ و جَمینگ در شکاف‌ها. پیشرفت کارآمد با ترکیب این تکنیک‌ها و انتخاب مسیر حرکت بر اساس قدرت و انعطاف فرد حاصل می‌شود. === سیستم درجه‌بندی === درجه سختی نشان‌دهنده دشواری فنی مسیر است و نسبی است. * '''سیستم یوسیمیتی (YDS)''': رایج در آمریکا و ایران. کلاس ۵ (سنگنوردی فنی) از ۵٫۰ تا ۵٫۱۵ و بالاتر با زیرتقسیم‌های a، b، c، d. * '''سیستم فرانسوی''': عددی از ۱ تا ۹ و بالاتر با + و −. * '''بولدرینگ''': سیستم V (آمریکا) از V0 تا V17 و سیستم فونت (فرانسه). * '''صعود مصنوعی''': A0 تا A5. در ایران معمولاً از سیستم یوسیمیتی استفاده می‌شود. درجه مسیرها تقریبی است و به عوامل محلی، شرایط سنگ و تجربه صعودکننده بستگی دارد. === ایمنی === * همیشه حمایت‌کننده (بلیر) و صعودکننده باید سیستم حمایت را قبل از شروع بررسی کنند. * استفاده از گره‌های استاندارد (هشت دوبل برای اتصال به هارنس). * ساخت کارگاه مطمئن با حداقل دو نقطه مستقل. * آگاهی از خطر سقوط سنگ، آب‌وهوا و خستگی. * آموزش رسمی زیر نظر مربیان واجد شرایط توصیه می‌شود. صعود بدون آموزش کافی خطرناک است. === اخلاق و حفاظت محیط زیست === * رعایت اصل «Leave No Trace»: جمع‌آوری ابزار، عدم آسیب به سنگ و پوشش گیاهی. * ترجیح صعود پاک (بدون آسیب دائمی به سنگ). * احترام به مسیرهای موجود و سایر صعودکنندگان. * در مناطق حفاظت‌شده رعایت مقررات محلی الزامی است. صعود سنگی مهارت‌محور است و پیشرفت در آن نیازمند تمرین منظم تکنیک، قدرت و تصمیم‌گیری ایمن است. 342ghkz72onrptj92m9lkiei9sfcpfd 135948 135945 2026-10-22T11:00:54Z Fwldom 26269 added [[Category:کوهنوردی]] با استفاده از رده‌ساز 135948 wikitext text/x-wiki {{ناوبری|قبلی=ارتفاع‌زدگی و سازگاری با ارتفاع|فعلی=صعود سنگی|بعدی=صفود یخی و برفی}} == صعود سنگی == '''صعود سنگی''' (یا سنگ‌نوردی) شاخه‌ای از کوهنوردی است که در آن فرد با استفاده از دست‌ها و پاها و ویژگی‌های طبیعی سنگ، مسیرهای عمودی یا نیمه‌عمودی را صعود می‌کند. تجهیزات عمدتاً برای ایمنی (حمایت در برابر سقوط) به‌کار می‌روند و نه برای کمک به پیشرفت به سمت بالا. این فعالیت هم در سالن‌های سرپوشیده و هم در طبیعت انجام می‌شود و بخشی جدایی‌ناپذیر از کوهنوردی فنی و آلپی است. === تاریخچه مختصر === ریشه‌های صعود سنگی به قرن نوزدهم اروپا بازمی‌گردد. مناطق اصلی پیدایش آن شامل ناحیه لیک دیستریکت و پیک دیستریکت در انگلستان، ماسه‌سنگ‌های زاکسن در آلمان و دولومیت‌های ایتالیا بود. صعود نایپ‌نیدل در سال ۱۸۸۶ توسط دبلیو. پی. هاسکت اسمیت اغلب به‌عنوان آغاز ورزش مستقل سنگ‌نوردی شناخته می‌شود. در ابتدا صعود مصنوعی (با استفاده از ابزار برای پیشرفت) رایج بود، اما از نیمه دوم قرن بیستم صعود آزاد (free climbing) غالب شد. انقلاب «صعود پاک» در دهه ۱۹۷۰ با کاهش استفاده از میخ‌های ثابت و جایگزینی آن‌ها با ابزارهای قابل جمع‌آوری همراه بود. === انواع اصلی === * '''بولدرینگ''': صعود مسیرهای کوتاه (معمولاً تا ارتفاع قابل پرش ایمن) بدون طناب. از تشک‌های ضربه‌گیر (crash pad) و اسپاتینگ استفاده می‌شود. * '''تاپ‌روپ''': طناب از بالا از کارگاه عبور می‌کند و حمایت‌کننده از پایین طناب را کنترل می‌کند. مناسب برای مبتدیان. * '''لید کلایمینگ''': ** '''اسپرت''': حفاظت با بولت‌های ثابت از پیش نصب‌شده. ** '''ترد (سنتی)''': حفاظت با ابزارهای قابل جمع‌آوری (فرند، نات، هگز) که خود صعودکننده قرار می‌دهد. * '''صعود چندطولی (Multi-pitch) و بیگ‌وال''': مسیرهای بلند که به چند طول طناب نیاز دارند. * '''صعود مصنوعی (Aid climbing)''': استفاده از ابزار برای کمک مستقیم به پیشرفت. * '''فری‌سولو''': صعود آزاد بدون هیچ حفاظتی. === تجهیزات ضروری === تجهیزات بسته به نوع صعود متفاوت است. موارد پایه عبارتند از: * '''کفش سنگ‌نوردی''': با زیره لاستیکی چسبنده و فیت تنگ برای دقت. * '''هارنس (صندلی)''': برای اتصال به طناب. * '''کلاه ایمنی''': محافظت در برابر سقوط سنگ و ضربه به سر. * '''طناب دینامیک''': جذب انرژی سقوط. * '''وسیله حمایت (Belay device)''' و کارابین قفل‌دار. * '''کیسه پودر منیزیم (چالک)''': برای خشک نگه داشتن دست‌ها. * '''کوییک‌دراو''' (در اسپرت) و ابزار حفاظت قابل جمع‌آوری (در ترد). * '''تشک ضربه‌گیر''' (در بولدرینگ). همه تجهیزات باربر باید دارای استاندارد UIAA یا CE باشند. === تکنیک‌های پایه === * '''استفاده از پاها''': بخش اصلی صعود. دو تکنیک اصلی: ** '''لبه‌گذاری (Edging)''': قرار دادن لبه داخلی یا خارجی کفش روی گیره‌های کوچک. ** '''اسمیرینگ (Smearing)''': استفاده از اصطکاک زیره کفش روی سطوح بدون گیره مشخص. * '''حفظ تعادل''': نزدیک نگه داشتن باسن به دیواره، استفاده از نیروهای مخالف (استمینگ در تنوره‌ها و کنج‌ها). * '''بازوهای صاف''': انتقال وزن به اسکلت به‌جای عضلات برای صرفه‌جویی در انرژی. * '''حرکت‌های پیشرفته‌تر''': بک‌استپ، دروپ‌نی، فلگینگ و جَمینگ در شکاف‌ها. پیشرفت کارآمد با ترکیب این تکنیک‌ها و انتخاب مسیر حرکت بر اساس قدرت و انعطاف فرد حاصل می‌شود. === سیستم درجه‌بندی === درجه سختی نشان‌دهنده دشواری فنی مسیر است و نسبی است. * '''سیستم یوسیمیتی (YDS)''': رایج در آمریکا و ایران. کلاس ۵ (سنگنوردی فنی) از ۵٫۰ تا ۵٫۱۵ و بالاتر با زیرتقسیم‌های a، b، c، d. * '''سیستم فرانسوی''': عددی از ۱ تا ۹ و بالاتر با + و −. * '''بولدرینگ''': سیستم V (آمریکا) از V0 تا V17 و سیستم فونت (فرانسه). * '''صعود مصنوعی''': A0 تا A5. در ایران معمولاً از سیستم یوسیمیتی استفاده می‌شود. درجه مسیرها تقریبی است و به عوامل محلی، شرایط سنگ و تجربه صعودکننده بستگی دارد. === ایمنی === * همیشه حمایت‌کننده (بلیر) و صعودکننده باید سیستم حمایت را قبل از شروع بررسی کنند. * استفاده از گره‌های استاندارد (هشت دوبل برای اتصال به هارنس). * ساخت کارگاه مطمئن با حداقل دو نقطه مستقل. * آگاهی از خطر سقوط سنگ، آب‌وهوا و خستگی. * آموزش رسمی زیر نظر مربیان واجد شرایط توصیه می‌شود. صعود بدون آموزش کافی خطرناک است. === اخلاق و حفاظت محیط زیست === * رعایت اصل «Leave No Trace»: جمع‌آوری ابزار، عدم آسیب به سنگ و پوشش گیاهی. * ترجیح صعود پاک (بدون آسیب دائمی به سنگ). * احترام به مسیرهای موجود و سایر صعودکنندگان. * در مناطق حفاظت‌شده رعایت مقررات محلی الزامی است. صعود سنگی مهارت‌محور است و پیشرفت در آن نیازمند تمرین منظم تکنیک، قدرت و تصمیم‌گیری ایمن است. [[رده:کوهنوردی]] lr4lajuzf4ak0ajvzfasiccpv07vqtq 135949 135948 2026-10-22T11:01:17Z Fwldom 26269 135949 wikitext text/x-wiki {{ناوبری|قبلی=ارتفاع‌زدگی و سازگاری با ارتفاع|فعلی=صعود سنگی|بعدی=صعود یخی و برفی}} == صعود سنگی == '''صعود سنگی''' (یا سنگ‌نوردی) شاخه‌ای از کوهنوردی است که در آن فرد با استفاده از دست‌ها و پاها و ویژگی‌های طبیعی سنگ، مسیرهای عمودی یا نیمه‌عمودی را صعود می‌کند. تجهیزات عمدتاً برای ایمنی (حمایت در برابر سقوط) به‌کار می‌روند و نه برای کمک به پیشرفت به سمت بالا. این فعالیت هم در سالن‌های سرپوشیده و هم در طبیعت انجام می‌شود و بخشی جدایی‌ناپذیر از کوهنوردی فنی و آلپی است. === تاریخچه مختصر === ریشه‌های صعود سنگی به قرن نوزدهم اروپا بازمی‌گردد. مناطق اصلی پیدایش آن شامل ناحیه لیک دیستریکت و پیک دیستریکت در انگلستان، ماسه‌سنگ‌های زاکسن در آلمان و دولومیت‌های ایتالیا بود. صعود نایپ‌نیدل در سال ۱۸۸۶ توسط دبلیو. پی. هاسکت اسمیت اغلب به‌عنوان آغاز ورزش مستقل سنگ‌نوردی شناخته می‌شود. در ابتدا صعود مصنوعی (با استفاده از ابزار برای پیشرفت) رایج بود، اما از نیمه دوم قرن بیستم صعود آزاد (free climbing) غالب شد. انقلاب «صعود پاک» در دهه ۱۹۷۰ با کاهش استفاده از میخ‌های ثابت و جایگزینی آن‌ها با ابزارهای قابل جمع‌آوری همراه بود. === انواع اصلی === * '''بولدرینگ''': صعود مسیرهای کوتاه (معمولاً تا ارتفاع قابل پرش ایمن) بدون طناب. از تشک‌های ضربه‌گیر (crash pad) و اسپاتینگ استفاده می‌شود. * '''تاپ‌روپ''': طناب از بالا از کارگاه عبور می‌کند و حمایت‌کننده از پایین طناب را کنترل می‌کند. مناسب برای مبتدیان. * '''لید کلایمینگ''': ** '''اسپرت''': حفاظت با بولت‌های ثابت از پیش نصب‌شده. ** '''ترد (سنتی)''': حفاظت با ابزارهای قابل جمع‌آوری (فرند، نات، هگز) که خود صعودکننده قرار می‌دهد. * '''صعود چندطولی (Multi-pitch) و بیگ‌وال''': مسیرهای بلند که به چند طول طناب نیاز دارند. * '''صعود مصنوعی (Aid climbing)''': استفاده از ابزار برای کمک مستقیم به پیشرفت. * '''فری‌سولو''': صعود آزاد بدون هیچ حفاظتی. === تجهیزات ضروری === تجهیزات بسته به نوع صعود متفاوت است. موارد پایه عبارتند از: * '''کفش سنگ‌نوردی''': با زیره لاستیکی چسبنده و فیت تنگ برای دقت. * '''هارنس (صندلی)''': برای اتصال به طناب. * '''کلاه ایمنی''': محافظت در برابر سقوط سنگ و ضربه به سر. * '''طناب دینامیک''': جذب انرژی سقوط. * '''وسیله حمایت (Belay device)''' و کارابین قفل‌دار. * '''کیسه پودر منیزیم (چالک)''': برای خشک نگه داشتن دست‌ها. * '''کوییک‌دراو''' (در اسپرت) و ابزار حفاظت قابل جمع‌آوری (در ترد). * '''تشک ضربه‌گیر''' (در بولدرینگ). همه تجهیزات باربر باید دارای استاندارد UIAA یا CE باشند. === تکنیک‌های پایه === * '''استفاده از پاها''': بخش اصلی صعود. دو تکنیک اصلی: ** '''لبه‌گذاری (Edging)''': قرار دادن لبه داخلی یا خارجی کفش روی گیره‌های کوچک. ** '''اسمیرینگ (Smearing)''': استفاده از اصطکاک زیره کفش روی سطوح بدون گیره مشخص. * '''حفظ تعادل''': نزدیک نگه داشتن باسن به دیواره، استفاده از نیروهای مخالف (استمینگ در تنوره‌ها و کنج‌ها). * '''بازوهای صاف''': انتقال وزن به اسکلت به‌جای عضلات برای صرفه‌جویی در انرژی. * '''حرکت‌های پیشرفته‌تر''': بک‌استپ، دروپ‌نی، فلگینگ و جَمینگ در شکاف‌ها. پیشرفت کارآمد با ترکیب این تکنیک‌ها و انتخاب مسیر حرکت بر اساس قدرت و انعطاف فرد حاصل می‌شود. === سیستم درجه‌بندی === درجه سختی نشان‌دهنده دشواری فنی مسیر است و نسبی است. * '''سیستم یوسیمیتی (YDS)''': رایج در آمریکا و ایران. کلاس ۵ (سنگنوردی فنی) از ۵٫۰ تا ۵٫۱۵ و بالاتر با زیرتقسیم‌های a، b، c، d. * '''سیستم فرانسوی''': عددی از ۱ تا ۹ و بالاتر با + و −. * '''بولدرینگ''': سیستم V (آمریکا) از V0 تا V17 و سیستم فونت (فرانسه). * '''صعود مصنوعی''': A0 تا A5. در ایران معمولاً از سیستم یوسیمیتی استفاده می‌شود. درجه مسیرها تقریبی است و به عوامل محلی، شرایط سنگ و تجربه صعودکننده بستگی دارد. === ایمنی === * همیشه حمایت‌کننده (بلیر) و صعودکننده باید سیستم حمایت را قبل از شروع بررسی کنند. * استفاده از گره‌های استاندارد (هشت دوبل برای اتصال به هارنس). * ساخت کارگاه مطمئن با حداقل دو نقطه مستقل. * آگاهی از خطر سقوط سنگ، آب‌وهوا و خستگی. * آموزش رسمی زیر نظر مربیان واجد شرایط توصیه می‌شود. صعود بدون آموزش کافی خطرناک است. === اخلاق و حفاظت محیط زیست === * رعایت اصل «Leave No Trace»: جمع‌آوری ابزار، عدم آسیب به سنگ و پوشش گیاهی. * ترجیح صعود پاک (بدون آسیب دائمی به سنگ). * احترام به مسیرهای موجود و سایر صعودکنندگان. * در مناطق حفاظت‌شده رعایت مقررات محلی الزامی است. صعود سنگی مهارت‌محور است و پیشرفت در آن نیازمند تمرین منظم تکنیک، قدرت و تصمیم‌گیری ایمن است. [[رده:کوهنوردی]] pegtxx7fist7ywe7ofl9ah9vljz7ar0 0 42275 135947 2026-10-22T11:00:02Z Fwldom 26269 صفحه‌ای تازه حاوی «{{ناوبری|قبلی=صعود یخی و برفی|فعلی=کوهنوردی زمستانی|بعدی=کمپینگ و شب‌مانی در کوهستان}} == کوهنوردی زمستانی == '''کوهنوردی زمستانی''' به صعود و پیمایش در کوهستان در شرایط برف و یخ گفته می‌شود. این فعالیت نسبت به فصل‌های گرم، خطرات بیشتری از جمله س...» ایجاد کرد 135947 wikitext text/x-wiki {{ناوبری|قبلی=صعود یخی و برفی|فعلی=کوهنوردی زمستانی|بعدی=کمپینگ و شب‌مانی در کوهستان}} == کوهنوردی زمستانی == '''کوهنوردی زمستانی''' به صعود و پیمایش در کوهستان در شرایط برف و یخ گفته می‌شود. این فعالیت نسبت به فصل‌های گرم، خطرات بیشتری از جمله سرمازدگی، هیپوترمی، بهمن، لغزش روی یخ و کاهش ساعات روشنایی دارد و نیازمند مهارت‌ها و تجهیزات تخصصی است. اصول کلی برنامه‌ریزی، مدیریت انرژی، جهت‌یابی پایه و اخلاق کوهنوردی در صفحات مربوط به اصول عمومی کوهنوردی آمده است. در اینجا تنها جنبه‌های ویژه زمستان بررسی می‌شود. === تفاوت‌های اصلی با کوهنوردی تابستانی === * ساعات روشنایی کوتاه‌تر → زمان‌بندی دقیق‌تر و بازگشت زودهنگام ضروری است. * دمای پایین و باد → خطر هیپوترمی و سرمازدگی انگشتان، گوش و بینی. * سطح زمین متغیر (برف پودری، برف سفت، یخ، نِوِه) → نیاز به کرامپون و کلنگ. * خطر بهمن در شیب‌های ۳۰ تا ۴۵ درجه. * دید محدود در مه، کولاک یا سفیداب (whiteout). === تجهیزات ویژه زمستانی === علاوه بر تجهیزات پایه (پوشاک لایه‌ای، کوله، نقشه و قطب‌نما، کمک‌های اولیه و ... که در صفحه تجهیزات عمومی آمده): * '''کفش کوهنوردی زمستانی''': سفت، عایق‌دار و سازگار با کرامپون (ترجیحاً نیمه‌سخت یا سخت). * '''کرامپون''': مدل ۱۰ یا ۱۲ شاخک فولادی برای کوهنوردی عمومی (C2 یا C3 بسته به سختی کفش). * '''کلنگ کوهنوردی''': مدل راهپیمایی (۵۵–۷۰ سانتی‌متر) برای پیمایش و خودمهاری. در مسیرهای فنی‌تر ممکن است دو تبر یخ کوتاه‌تر لازم باشد. * '''گتر''': جلوگیری از ورود برف به داخل کفش. * '''عینک کولاک و گتر صورت یا بالاکلاوا'''. * '''تجهیزات بهمن''' (در مناطق بهمن‌خیز): ** ترانسیور (فرستنده-گیرنده بهمن) ** بیل برف تاشو آلومینیومی ** سوند (میله کاوشگر) ۲۴۰ سانتی‌متر یا بیشتر * '''باتوم با گل برف بزرگ'''. * '''کلاه ایمنی''': ضروری در مسیرهای شیب‌دار و مستعد ریزش یخ یا سنگ. * فلاسک آب گرم و غذای پرانرژی با طبع گرم. همه تجهیزات فنی باید استاندارد UIAA یا CE داشته باشند. === تکنیک‌های حرکت روی برف و یخ === * '''گام‌برداری روی برف نرم''': استفاده از گام استراحت (rest step) و در صورت نیاز کفش برفی یا اسکی. * '''کرامپون‌زنی''': ** تکنیک ده‌نقطه (flat-footing) در شیب‌های ملایم. ** تکنیک نوک‌جلو (front-pointing) در شیب‌های تند و یخ. * '''استفاده از کلنگ''': ** نگه داشتن کلنگ در دست سمت بالا‌دست شیب. ** خودمهاری (self-arrest) در صورت لغزش: مهارت حیاتی که باید قبل از صعود در شیب امن تمرین شود. * '''حرکت گروهی''': فاصله مناسب در مناطق بهمن‌خیز (حداقل ۵۰ متر) و اجتناب از حرکت مستقیم زیر شیب‌های مستعد. === مدیریت خطر بهمن === پیشگیری همیشه اولویت دارد: * بررسی پیش‌بینی بهمن محلی قبل از حرکت. * اجتناب از شیب‌های ۳۰–۴۵ درجه به‌ویژه پس از بارش تازه یا باد شدید. * توجه به نشانه‌ها: صدای «وومپ»، ترک‌های سطحی، غلتک‌های برفی. * انتخاب یال‌ها به‌جای گلوگاه‌ها و دره‌ها در شرایط ناپایدار. آموزش رسمی بهمن‌شناسی و تمرین عملی نجات با ترانسیور، سوند و بیل برای هر عضو گروه ضروری است. جزئیات کامل‌تر در صفحه مربوط به بهمن و ایمنی برف آمده است. === مدیریت سرما و زمان === * سیستم پوشاک سه‌لایه (بیس رطوبت‌گیر، میانی عایق، بیرونی ضدباد و ضدآب) را حفظ کنید و لایه اضافی همراه داشته باشید. * از عرق کردن بیش از حد جلوگیری کنید؛ لباس را به‌موقع کم یا زیاد کنید. * آب کافی بنوشید (حتی در سرما) و کالری بالا مصرف کنید. * برنامه را طوری تنظیم کنید که قبل از تاریکی به نقطه امن برسید. در ایران معمولاً بازگشت قبل از ساعت ۱۳–۱۴ توصیه می‌شود. === ایمنی کلی === * هرگز به‌صورت انفرادی در زمستان صعود نکنید. * جزئیات برنامه (مسیر، زمان رفت و برگشت) را به فرد مطمئن اعلام کنید. * در صورت وخامت هوا یا خستگی، بدون تردید بازگردید. * مهارت‌های جهت‌یابی در دید محدود را از قبل تمرین کنید. کوهنوردی زمستانی مهارت‌محور است و ورود به آن بدون آموزش رسمی و تمرین تحت نظر افراد مجرب توصیه نمی‌شود. [[رده:کوهنوردی]] 5n4qm66n18re1qc3rmxtdx08iqufisk 0 42276 135979 2026-10-22T11:47:10Z Fwldom 26269 Fwldom صفحهٔ [[تاریخ ایران/جمهوری اسلامی ایران/حمله آمریکا-فلسطین اشغالی به ایران]] را به [[تاریخ ایران/جمهوری اسلامی ایران/حمله آمریکا-اسرائیل به ایران]] منتقل کرد: غلط املایی در عنوان 135979 wikitext text/x-wiki #تغییر_مسیر [[تاریخ ایران/جمهوری اسلامی ایران/حمله آمریکا-اسرائیل به ایران]] 2179h3z5os1d6as1608yelzmkjvvfyy 1 42277 135981 2026-10-22T11:47:11Z Fwldom 26269 Fwldom صفحهٔ [[بحث:تاریخ ایران/جمهوری اسلامی ایران/حمله آمریکا-فلسطین اشغالی به ایران]] را به [[بحث:تاریخ ایران/جمهوری اسلامی ایران/حمله آمریکا-اسرائیل به ایران]] منتقل کرد: غلط املایی در عنوان 135981 wikitext text/x-wiki #تغییر_مسیر [[بحث:تاریخ ایران/جمهوری اسلامی ایران/حمله آمریکا-اسرائیل به ایران]] ajlxf195mmhcxb51ew4j8frgefzync3