ویکی‌نبشته fawikisource https://fa.wikisource.org/wiki/%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87%D9%94_%D8%A7%D8%B5%D9%84%DB%8C MediaWiki 1.47.0-wmf.20 first-letter مدیا ویژه بحث کاربر بحث کاربر ویکی‌نبشته بحث ویکی‌نبشته پرونده بحث پرونده مدیاویکی بحث مدیاویکی الگو بحث الگو راهنما بحث راهنما رده بحث رده درگاه بحث درگاه پدیدآورنده بحث پدیدآورنده برگه گفتگوی برگه فهرست گفتگوی فهرست TimedText TimedText talk پودمان بحث پودمان Event Event talk 8 26276 299729 283147 2026-09-18T20:52:15Z NguoiDungKhongDinhDanh 30809 Remove deprecated option. See [[:phab:T298199|T298199]] for more information. ([[:m:GS|global sysop]] action) 299729 wikitext text/x-wiki == browsing-gadgets == * popups|popups.js == LanguageSupport == * BiDiEditing[default]|BiDiEditing.js * ShortLink[default]|ShortLink.js * GoogleTranslator|GoogleTranslator.js == Interface == * ocr|ocr.js * editzero[dependencies=mediawiki.util]|editzero.js * lastdiff[dependencies=mediawiki.util]|lastdiff.js * purgetab[dependencies=mediawiki.util]|purgetab.js <!-- * contribsrange[default]|contribsrange.js --> <!-- * signit[default]|signit.js --> <!-- * diffswitchdir[default]|diffswitchdir.js --> * defaultsummaries|defaultsummaries.js == Extra-Editbuttons == * Extra-Editbuttons[dependencies=mediawiki.util|dependencies=mediawiki.util]|Extra-Editbuttons.js * addon-buttonsformove|addon-buttonsformove.js * CustomizedEditTool|CustomizedEditTool.js * matchsplit|matchsplit.js * AHK[dependencies=mediawiki.util]|AHK.js * intropreload|intropreload.js * Extra-Editbuttons[default|rights=move|dependencies=mediawiki.util]|Extra-Editbuttons.js|Extra-Editbuttons-persiantools.js|Extra-Editbuttons-persianwikitools.js|Extra-Editbuttons-dictionary.js|Extra-Editbuttons-autoed.js|Extra-Editbuttons-botworks.js * UserMessages[dependencies=jquery.ui,mediawiki.util,ext.gadget.morebits|type=general]|UserMessages.js|UserMessages.css * dropdown-menus[dependencies=mediawiki.api,mediawiki.util,mediawiki.Title,user.options|peers=dropdown-menus-pagestyles]|dropdown-menus.js * dropdown-menus-pagestyles[hidden]|dropdown-menus-pagestyles.css * Edittools[default|type=general]|Edittools.js|Edittools.css * BotTools[dependencies=mediawiki.util]|BotTools.js == VisualEditor == * VeSuperTool|VeSuperTool.js|Extra-Editbuttons-persiantools.js|Extra-Editbuttons-persianwikitools.js|Extra-Editbuttons-dictionary.js * VeExtendedBar[dependencies=ext.visualEditor.desktopArticleTarget.init]|VeExtendedBar.js * VeDirectionMarkTool[hidden|dependencies=ext.visualEditor.core|type=general]|VeDirectionMarkTool.js|VeDirectionMarkTool.css == Categories == * HotCat|HotCat.js == admin-gadgets == * CleanDeleteReasons|CleanDeleteReasons.js == othermod == * InterwikiTranslate|InterwikiTranslate.js * GreenRedirect[dependencies=mediawiki.util]|GreenRedirect.js * ImageAnnotator|ImageAnnotator.js * yekewarning|yekewarning.js 9ytbijticr3u0hpxwj8psn7ppq9r441 104 95512 299711 299670 2026-09-18T15:29:21Z Hanooz 17889 /* نمونه‌خوانی‌شده */ 299711 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Hanooz" />{{سرصفحه‌مستمر|۴۰||تاریخ سی ساله ایران}}</noinclude>مرحله اول یعنی تا (خلع ید) را حمل بر وابستگی مصدق به آمریکا کرده و با وابستگی سیاسی به مشی شوروی خود را ملزم میدانست با "نفوذ آمریکا" مبارزه کند. حزب توده قبل از ملی شدن نفت، نتیجه بخش بودن این مبارزات را قبول نداشت و فکر میکرد که سرانجام این سرو صداها با توافق آمریکا و انگلیس تمام خواهد شد. با همهٔ اینها، حزب توده نمیتوانست از جریانی که به علت نضج میگرفت برکنار بماند و بنابر این شعار الغای امتیاز نفت جنوب را داد (مقارن طرح ملی شدن نفت در اواخر سال ۲۹) و سپس ملی شدن نفت جنوب و سرانجام پس از تصویب ملی شدن نفت شعار ملی شدن نفت در سراسر کشور را پذیرفت. این تغییر دادن شعارها نشانهٔ سردرگمی حزب توده و عقب ماندن آن از جریان بود ولی مسخره ترین جنبهٔ این شعارها، رعایت حقوق شوروی در امتیاز نفت شمال (که هرگز تصویب نشده بود) بود. بهمین جهت اول سال ۳۰ حزب سازمانهای مخفی خود را گسترش داد و نیروی مادی لازم را برای مقابله پیدا کرد. اولین تظاهرات حزب حدود یک ماه پس از خلع ید در آستانه ورود "{{w|آورل هریمن|اورال هریمن}}" فرستاده مخصوص "{{w|هری ترومن|ترومن}}" برای حل مسئله نفت بود، قبل از ۲۳ تیر سازمانهای حزب توده در کارخانه های مختلف اعتصاب هائی راه انداخته بودند. از جمله این اعتصابها، اعتصاب کارگران نفت در هفتم اردیبهشت ۱۳۳۰ بود که به زد و خورد کشید و موجب اعلام حکومت نظامی گردید. {{w|نیروی دریایی پادشاهی بریتانیا|نیروی دریائی انگلیس}} از این اعتصاب استفاده کرد و ناوهای خود را بعنوان حفظ جان اتباع انگلیسی به خلیج فارس و سواحل خوزستان آورد. این تهدیدی بود برای بازداشتن مصدق از ادامهٔ راه خود. سرانجام در دهم اردیبهشت شاه لایحه مصوبه مجلس را امضا کرد و در سیزده اردیبهشت<noinclude></noinclude> jhnn3oqkp8maphwo7f6q562lsf5tehd 104 95513 299712 299671 2026-09-18T15:38:22Z Hanooz 17889 /* نمونه‌خوانی‌شده */ 299712 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Hanooz" />{{سرصفحه‌مستمر|تاریخ سی ساله ایران||۴۱}}</noinclude>مصدق را به نخست وزیری برگزید. در ۲۳ تیر "هریمن" با پیشنهادی شبیه کنسرسیوم در سال ۲۳ در ایران آمد. آمریکا اینک میخواست حاصل ملی شدن صنعت نفت را برباید. مصدق سعی میکرد که مناسبات خود را با آمریکا تیره نکند، مرتجعین به رهبری دربار و امرای ارتش میخواستند نشان دهند که قدرت واقعی را در دست دارند. حزب توده تصمیم گرفت که بنظر خود مانع سازش مصدق با آمریکا و پایان مجرای نفت شود. حزب معتقد بود که اینک زمان سازش مصدق فرا رسیده و باید رهبری را از او گرفت. {{w|تظاهرات ۲۳ تیر ۱۳۳۰ حامیان حزب توده|تظاهرات ۲۳}} نیز ظاهراً بمناسبت یاد بود اعتصاب و تظاهرات کارگران نفت در ۲۳ تیر ۲۵ برقرار شد ولی هدف اصلی آن مخالفت با آمریکا و اعتراض به ورود هریمن بود. روحیهٔ ناشی از مبارزهٔ مخفی در ۲۳ تیر بصورت برخورد با نیروهای پلیس و ارتش ظاهر شد "توده‌ای ها" شجاعت و انضباط پیش بینی نشده ای از خود آشکار ساختند که باعث شگفتی جبههٔ ملی و دربار شد. مصدق به تظاهرات خونین کمونیست ها تکیه کرد و هریمن را دست بسر کرد. حزب توده شکست ماموریت هریمن را به حساب خود گذاشت و تمایلات مصدق و جبهه ملی را به حساب نیاورد. شرکت عناصری چون {{w|فضل‌الله زاهدی|زاهدی}}، {{w|علی امینی|امینی}} و دیگران در {{w|دولت نخست محمد مصدق|کابینهٔ اول مصدق}} و گسترش فعالیت ادارهٔ {{w|برنامه اصل چهار|اصل چهار ترومن}} و افزایش فعالیت ادارهٔ آمریکا و ارتش در ماههای اول حکومت مصدق از جانب حزب توده به منزلهٔ تأئید شناخت خویش یعنی وابستگی مصدق به آمریکا بود، حزب گرچه قبلاً در ائتلافی با حزب ایران در سال ۲۵ این حزب را حزب را نمایندهٔ بورژوازی ملی اعلام کرده بود، یعنی با مسئله بورژوازی و نفتی آن آشنائی قبلی داشت. در برابر مصدق او را عامل امپریالیزم<noinclude></noinclude> ic7qf0jnwcmasoudqursg7szxfdgulk 104 95514 299713 299672 2026-09-18T16:16:54Z Hanooz 17889 /* نمونه‌خوانی‌شده */ 299713 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Hanooz" />{{سرصفحه‌مستمر|۴۲||تاریخ سی ساله ایران}}</noinclude>آمریکا اعلام میکرد و در مورد سوابق مصدق از جمله مجلس چهاردهم و مخالفت با امتیازات "{{w|استاندارد اویل}}" معتقد بود که پس از آن مصدق با آمریکا سازش کرده است. حزب توده خونریزی ۲۳ تیر را جلادی مصدق و قتل عام کمونیست ها و قربانی کردن آنها را، در مقدم ارباب اعلام کرد. دربار و عناصر مرتجع که زمام نیروهای مسلح را در دست داشتند و مسبب اصلی این واقعه بودند، از بالا گرفتن اختلاف سود می جستند و در مجلس نیز مصدق را مورد تهاجم قرار میدادند. برخوردهای حزب توده با مصدق ادامه یافت. در چهاردهم آذر همان سال نیروهای سازمان جوانان (زیر عنوان همدردی با محصلین عراقی) دست به تظاهرات خونین در تهران زدند و نیروهای مسلح به مراکز سازمان‌های علنی حزب توده مثل خانه صلح = کانون جوانان دموکرات، {{w|جمعیت آزادی مردم ایران|جمعیت آزادی ایران}}، ادارهٔ روزنامه های بسوی آینده {{w|چلنگر (روزنامه)|چلنگر}} و مرکز جمعیت ملی مبارزه با استعمار هجوم بردند. این هجوم ها تا در نبودند در فعالیت حزب اثر چندانی بگذارند زیرا شبکه های حزبی مخفی بود و حزب به حرکت خود ادامه میداد، پس از رد پیشنهاد هریمن از جانب مصدق برای اولین بار نشانه های مثبتی در روزنامه های "{{w|ایزوستیا}}" نسبت به مصدق پیدا شد. ولی در پایان سال ۳۰ بود که در ارگان بالای حزب اولین آثار تجدید نظر نسبت به مصدق آشکار شد. سازمان جوانان در دنبال برخوردهای قبلی در ۸ فروردین ۲۱ دست به ماجراجویی زد و علیرغم سیاست حزب که تظاهرات شدید مصدقی را تحریم میکرد. تظاهرات خونین در تهران راه انداخت واقعه هشتم فروردین<noinclude></noinclude> hbjwo83xgrbfo28745po3f7nb49ulad 104 95515 299714 299673 2026-09-18T16:26:47Z Hanooz 17889 /* نمونه‌خوانی‌شده */ 299714 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Hanooz" />{{سرصفحه‌مستمر|تاریخ سی ساله ایران||۴۳}}</noinclude>آخرین تظاهرات ضد دولتی (ضد مصدقی) توده ای ها بود.<ref>شرکت حزب توده در {{w|انتخابات مجلس شورای ملی (۱۳۳۱)|انتخابات دوره ۱۷ مجلس}} در بهمن ۳۰ نشانه های گرایش به مسالمت تلقی میشود. با تمام کوششهائی که حزب در تهیه رای بعمل آورد با صندوق سازی و اعمال نفوذ درباریها و خود جبهه ملی اجازه داده نشد که حتی یک نمایندهٔ توده‌ای به مجلس برود انتخابات چند شهر بهمین منظور متوقف شد. حزب توده در تهران با ۲ نفر که سوابق ارتجاعی داشتند ائتلاف کرد که از آن جملهٔ "{{w|فتح‌الله فرود|فرود}} بود که از همان زمان به دربار و مرتجعین وابستگی نتیجه مثبتی برای حزب نداشت موجب بی آبروئی آن شد. </ref> در بررسی این حرکت، نشانه های تجدید نظر نسبت به مصدق هویدا میشود. معذلک میبایست ۳۰ تیر نقطهٔ عطف این دگرگونی ها شود. {{w|تظاهرات ۳۰ تیر|قیام ۳۰ تیر}} — حتی پیش از خلع ید از شرکت نفت، انگلستان همزمان با توسل به سیاست و اعزام کشتی جنگی، به دیوان داوری لاهه {{w|پرونده نفتی ایران و انگلیس|شکایت کرد}}. (در چهار خرداد ۱۳۳۰) با تحریم خرید نفت ایران، اختلاف ایران و انگلیس بالاتر گرفت. در مهرماه ۳۰ انگلستان به شورای امنیت نیز متوسل شد. مبارزه با انگلستان و کوشش در خروج از بن بست فروش نفت مهمترین مسئله دورهٔ مصدق بود. اعمال نفوذ و توطئه های انگلستان موجب بسته شدن کنسولگری های انگلیس در دیماه ۱۳۳۰ شد. توده اگر چه مناسبات ایران و آمریکا پس از رد پیشنهادات هریمن به سردی گرائیده بود (ترومن ایران را به توافق با انگلیس تشویق میکرد در تاریخ<noinclude>{{خطکش}} {{پانویس}}</noinclude> 3gcqg9vap0y6gtkxuntqz7rah0g0j0m 299715 299714 2026-09-18T16:27:01Z Hanooz 17889 299715 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Hanooz" />{{سرصفحه‌مستمر|تاریخ سی ساله ایران||۴۳}}</noinclude>آخرین تظاهرات ضد دولتی (ضد مصدقی) توده ای ها بود.<ref>شرکت حزب توده در {{w|انتخابات مجلس شورای ملی (۱۳۳۱)|انتخابات دوره ۱۷ مجلس}} در بهمن ۳۰ نشانه های گرایش به مسالمت تلقی میشود. با تمام کوششهائی که حزب در تهیه رای بعمل آورد با صندوق سازی و اعمال نفوذ درباریها و خود جبهه ملی اجازه داده نشد که حتی یک نمایندهٔ توده‌ای به مجلس برود انتخابات چند شهر بهمین منظور متوقف شد. حزب توده در تهران با ۲ نفر که سوابق ارتجاعی داشتند ائتلاف کرد که از آن جملهٔ "{{w|فتح‌الله فرود|فرود}}" بود که از همان زمان به دربار و مرتجعین وابستگی نتیجه مثبتی برای حزب نداشت موجب بی آبروئی آن شد. </ref> در بررسی این حرکت، نشانه های تجدید نظر نسبت به مصدق هویدا میشود. معذلک میبایست ۳۰ تیر نقطهٔ عطف این دگرگونی ها شود. {{w|تظاهرات ۳۰ تیر|قیام ۳۰ تیر}} — حتی پیش از خلع ید از شرکت نفت، انگلستان همزمان با توسل به سیاست و اعزام کشتی جنگی، به دیوان داوری لاهه {{w|پرونده نفتی ایران و انگلیس|شکایت کرد}}. (در چهار خرداد ۱۳۳۰) با تحریم خرید نفت ایران، اختلاف ایران و انگلیس بالاتر گرفت. در مهرماه ۳۰ انگلستان به شورای امنیت نیز متوسل شد. مبارزه با انگلستان و کوشش در خروج از بن بست فروش نفت مهمترین مسئله دورهٔ مصدق بود. اعمال نفوذ و توطئه های انگلستان موجب بسته شدن کنسولگری های انگلیس در دیماه ۱۳۳۰ شد. توده اگر چه مناسبات ایران و آمریکا پس از رد پیشنهادات هریمن به سردی گرائیده بود (ترومن ایران را به توافق با انگلیس تشویق میکرد در تاریخ<noinclude>{{خطکش}} {{پانویس}}</noinclude> 6cvc3hg68rlw98eeuvcu72rxi1a0a0h 104 95516 299716 299674 2026-09-18T16:48:31Z Hanooz 17889 /* نمونه‌خوانی‌شده */ 299716 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Hanooz" />{{سرصفحه‌مستمر|۴۴||تاریخ سی ساله ایران}}</noinclude>تقاضای مصدق، برای دریافت کمک، تأیید کرده بود، نمیتواند به کشوری که دریچه های ثروت خود را به روی خود بسته است، از کیسه مالیات دهندگان آمریکا کمک کند. ولی {{w|هنری گریدی|گریدئی}} {{w|سفیر ایالات متحده آمریکا در ایران|سفیر آمریکا}} همواره به دولت خود هشدار میداد که به اغواگری انگلیس در مورد برکنار کردن مصدق تسلیم نشود و خطر کمونیسم در ایران را در نظر داشته باشد مصدق با تکیه به تجاربی چون ۲۳ تیرماه "خطر کمونیسم" را لولوئی برای آمریکا کرده بود. در نتیجه آمریکا معتقد شده بود که فقط مصدق است که میتواند با اتکاء به ناسیونالیسم جلوی کمونیسم را بگیرد. ولی انگلستان با شناخت و نفوذی که در ایران داشت معتقد بود که برکناری مصدق متضمن خطر جدی نیست (در خاطرات… این اختلاف روابط و نظر دو امپریالیسم در ماجراهایی که به ۳۰ تیر و سپس توطئه های پس از آن منجر شد، منعکس شده است) انگلستان که از مجامع بین‌المللی امید بر گرفته بود، در خرداد سال ۳۱ کشتی ایتالیائی "رزماری" را که از ایران نفت خریده بود در بندر مستعمراتی {{w|عدن}} بازداشت کرد و کوشش جدی بعمل آورد تا آمریکا را با اقدامات خود در یاران هماهنگ سازد. سرانجام ترومن به انگلستان چراغ سبز مشروطی نشان داد انگلستان اجازه یافت که دست به اقدام بزند، بشرط آنکه منافع غرب (آمریکا) در ایران با خطر حاکمیت کمونیستها روبرو نشود. باین ترتیب تضاد دو امپریالیست به توافق رسید در زیر این تضمین ۴۰٪ نفت ایران برای آمریکا قرار داشت در خرداد مصدق به لاهه رفت تا از حقوق خود دفاع کند. پس از دفاع در لاهه و قبل از صدور رای مصدق به ایران بازگشت و بر سر تعیین پست وزارت جنگ با دربار اختلاف آشکاری پیدا کرد. انتخاب وزیر جنگ و فرماندهان شهربانی و ژاندارمری بر خلاف قانون<noinclude></noinclude> 28t8kim52p79s2smezglwbuvi47tq13 104 95517 299717 299675 2026-09-18T16:55:23Z Hanooz 17889 /* نمونه‌خوانی‌شده */ 299717 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Hanooz" />{{سرصفحه‌مستمر|تاریخ سی ساله ایران||۴۵}}</noinclude>اساسی در اختیار شاه قرار گرفته بود. بهمین دلیل نیروهای نظامی از {{کذا|دولت|دولب}} (نخست وزیر) تبعیتی نمیکردند و در واقع برخوردهای خونین تهران به همین دلیل با سیاست لیبرال مصدق مطابقت نمیکرد مصدق از موقعیت دادگاه لاهه که افکار عمومی را بشدت تحریک کرده بود میخواست استفاده و پست وزارت جنگ را مثل سایر پستهای کابینه تحت ادارهٔ خود بگیرد. برای کنترل {{کذا|ازتش|ارتش}} و نیروهای مسلح و تصفیه این نیروها میبایست قبلاً امتیازات غیر قانونی شاه در این مورد سلب شود. بهمین دلیل پس از چند بار کنگره در ۲۴ تیرماه ۱۳۳۱ مصدق شاه را تهدید به استعفای خود کرد… شاه و مرتجعین که قبلاً آماده توطئه شده بودند درست در آستانهٔ صدور رای دادگاه لاهه وارد عمل شدند، مصدق به رغم بدست گرفتن پست وزارت جنگ و گرفتن اختیارات، از مجلس استعفا داد و شاه قوام السلطنه را به نخست وزیری برگزید. قوام بلافاصله اعلامیه ای صادر کرد و پایان دوران هرج و مرج و عوام فریبی را اعلام کرد و از سوئی به سوابق "آزادیخواهانه" خود در گذشته اشاره کرد. از سوی دیگر مخالفان را تهدید به شدت عمل کرد. قوام با علم به اختلاف‌های حزب توده و مصدق میخواست با وعده‌های نهنی حزب توده را بفریید و بدادن امتیازات امیدوار کند ولی این تاکتیک قوام و مرتجعین نگرفت. حزب توده از چندی پیش سیاست احتیاط آمیزی در مقابل مصدق در پیش گرفته بود و اینک برکناری او به تردیدها خاتمه میداد و در نتیجه اتخاذ یک تصمیم جدی را ضروری میساخت، از سوی دیگر نمایندگان جبهه ملی که در اقلیت قرار گرفته بودند (اکثریت مجلس ۱۷ به قوام رای اعتماد داد و این نشان دهندهٔ ماهیت انتخابات در بهمن سال ۳۰ بود.) در مجلس متحصن شدند. از<noinclude></noinclude> ioh4ephr8htt4r1tsr5vnxfuxxiigwv 299718 299717 2026-09-18T16:55:45Z Hanooz 17889 299718 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Hanooz" />{{سرصفحه‌مستمر|تاریخ سی ساله ایران||۴۵}}</noinclude>اساسی در اختیار شاه قرار گرفته بود. بهمین دلیل نیروهای نظامی از {{کذا|دولب|دولت}} (نخست وزیر) تبعیتی نمیکردند و در واقع برخوردهای خونین تهران به همین دلیل با سیاست لیبرال مصدق مطابقت نمیکرد مصدق از موقعیت دادگاه لاهه که افکار عمومی را بشدت تحریک کرده بود میخواست استفاده و پست وزارت جنگ را مثل سایر پستهای کابینه تحت ادارهٔ خود بگیرد. برای کنترل {{کذا|ازتش|ارتش}} و نیروهای مسلح و تصفیه این نیروها میبایست قبلاً امتیازات غیر قانونی شاه در این مورد سلب شود. بهمین دلیل پس از چند بار کنگره در ۲۴ تیرماه ۱۳۳۱ مصدق شاه را تهدید به استعفای خود کرد… شاه و مرتجعین که قبلاً آماده توطئه شده بودند درست در آستانهٔ صدور رای دادگاه لاهه وارد عمل شدند، مصدق به رغم بدست گرفتن پست وزارت جنگ و گرفتن اختیارات، از مجلس استعفا داد و شاه قوام السلطنه را به نخست وزیری برگزید. قوام بلافاصله اعلامیه ای صادر کرد و پایان دوران هرج و مرج و عوام فریبی را اعلام کرد و از سوئی به سوابق "آزادیخواهانه" خود در گذشته اشاره کرد. از سوی دیگر مخالفان را تهدید به شدت عمل کرد. قوام با علم به اختلاف‌های حزب توده و مصدق میخواست با وعده‌های نهنی حزب توده را بفریید و بدادن امتیازات امیدوار کند ولی این تاکتیک قوام و مرتجعین نگرفت. حزب توده از چندی پیش سیاست احتیاط آمیزی در مقابل مصدق در پیش گرفته بود و اینک برکناری او به تردیدها خاتمه میداد و در نتیجه اتخاذ یک تصمیم جدی را ضروری میساخت، از سوی دیگر نمایندگان جبهه ملی که در اقلیت قرار گرفته بودند (اکثریت مجلس ۱۷ به قوام رای اعتماد داد و این نشان دهندهٔ ماهیت انتخابات در بهمن سال ۳۰ بود.) در مجلس متحصن شدند. از<noinclude></noinclude> 1wdk1upfjrflie5yuej0u40r4lcrshk 104 95518 299719 299676 2026-09-18T17:23:32Z Hanooz 17889 /* نمونه‌خوانی‌شده */ 299719 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Hanooz" />{{سرصفحه‌مستمر|۴۶||تاریخ سی ساله ایران}}</noinclude>همان روزهای استعفای مصدق (که دیگر حالت برکنار کردن او را پیدا کرده بود). عناصر دست چپی و مصدقی در خیابان های مرکزی بهم نزدیک شده بودند مشترکاً روزنامه‌های شاهد و شهباز را می‌فروختند فراکسیون جبهه ملی از آیت الله کاشانی) روز ۳۰ تیر را اعتصاب عمومی اعلام کرد. آیت الله کاشانی که در زمان رضاخان از ایران تبعید شده بود و بعدها با شکوه تمام بازگشته بود متنفذ ترین روحانی زمان خود به حساب میآمد ریاست مجلس را بعهده داشت و دومین شخصیت جبهه ملی شناخته میشد. کاشانی روی توده های بازاری و کسبه نفوذ داشت با همه اینها نه اعلامیه جبهه ملی و نه اعلامیه کاشانی مردم را دعوت به تظاهرات نکرده بود. در روز ۲۸ تیر جمعیت مبارزه با استعمار اعتصاب ۳۰ تیر را تأیید کرد و مردم را دعوت به تظاهرات کرد. در روز ۲۹ تیر دولت حاضر شد اعلامیه جبهه ملی را از رادیو بخواند و {{w|کاظم حسیبی|مهندس حسیبی}} اعلامیه را خواند. در این اعلامیه از مردم دعوت شده بود که که دست به اعتصاب آرام بزنند ولی خوشبختانه توده‌ها اعلامیه را باور نکردند و آنرا نپذیرفتند اعلامیه جمعیت ملی مبارزه با استعمار طی روز ۲۹ تیر پخش شد ولی بعد افراد حزب و سازمانهای وابسته آن در تظاهرات شرکت کردند. کارخانه‌ها هم تعطیل شد. کمبود فرصت و زمینه‌های منفی برخوردهای حزب توده و مصدق باعث شد که بسیج افراد بطور کامل اجرا نشود ولی با اینهمه عده زیادی از افراد حزب، در تظاهرات ۳۰ تیر شرکت کردند. تظاهرات از صبح از خیابانهای اطراف {{w|بازار بزرگ تهران|بازار}} ({{w|خیابان ۱۵ خرداد|{{کذا|بودرجمهری|بوذرجمهری}} — {{w|خیابان ناصرخسرو|ناصر خسرو}} — {{w|خیابان مصطفی خمینی|سیروس}}، {{w|خیابان خیام|خیام}} — پامنار و {{w|خیابان امیرکبیر|برق}}) شروع شد و بطرف توپخانه و اکباتان پیش رفت. نیروهای ارتش اول با یورش های {{w|سرنیزه|سر نیزه}} و سپس {{کذا|باد|با}} شلیک گلوله و بکار بردن تفنگ و مسلسل با جمعیتی که به سوی مجلس حرکت<noinclude></noinclude> bmcsbqchijijsaa6yewziwbbb3awzvt 299720 299719 2026-09-18T17:24:12Z Hanooz 17889 299720 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Hanooz" />{{سرصفحه‌مستمر|۴۶||تاریخ سی ساله ایران}}</noinclude>همان روزهای استعفای مصدق (که دیگر حالت برکنار کردن او را پیدا کرده بود). عناصر دست چپی و مصدقی در خیابان های مرکزی بهم نزدیک شده بودند مشترکاً روزنامه‌های شاهد و شهباز را می‌فروختند فراکسیون جبهه ملی از آیت الله کاشانی) روز ۳۰ تیر را اعتصاب عمومی اعلام کرد. آیت الله کاشانی که در زمان رضاخان از ایران تبعید شده بود و بعدها با شکوه تمام بازگشته بود متنفذ ترین روحانی زمان خود به حساب میآمد ریاست مجلس را بعهده داشت و دومین شخصیت جبهه ملی شناخته میشد. کاشانی روی توده های بازاری و کسبه نفوذ داشت با همه اینها نه اعلامیه جبهه ملی و نه اعلامیه کاشانی مردم را دعوت به تظاهرات نکرده بود. در روز ۲۸ تیر جمعیت مبارزه با استعمار اعتصاب ۳۰ تیر را تأیید کرد و مردم را دعوت به تظاهرات کرد. در روز ۲۹ تیر دولت حاضر شد اعلامیه جبهه ملی را از رادیو بخواند و {{w|کاظم حسیبی|مهندس حسیبی}} اعلامیه را خواند. در این اعلامیه از مردم دعوت شده بود که که دست به اعتصاب آرام بزنند ولی خوشبختانه توده‌ها اعلامیه را باور نکردند و آنرا نپذیرفتند اعلامیه جمعیت ملی مبارزه با استعمار طی روز ۲۹ تیر پخش شد ولی بعد افراد حزب و سازمانهای وابسته آن در تظاهرات شرکت کردند. کارخانه‌ها هم تعطیل شد. کمبود فرصت و زمینه‌های منفی برخوردهای حزب توده و مصدق باعث شد که بسیج افراد بطور کامل اجرا نشود ولی با اینهمه عده زیادی از افراد حزب، در تظاهرات ۳۰ تیر شرکت کردند. تظاهرات از صبح از خیابانهای اطراف {{w|بازار بزرگ تهران|بازار}} ({{w|خیابان ۱۵ خرداد|{{کذا|بودرجمهری|بوذرجمهری}}}} — {{w|خیابان ناصرخسرو|ناصر خسرو}} — {{w|خیابان مصطفی خمینی|سیروس}}، {{w|خیابان خیام|خیام}} — پامنار و {{w|خیابان امیرکبیر|برق}}) شروع شد و بطرف توپخانه و اکباتان پیش رفت. نیروهای ارتش اول با یورش های {{w|سرنیزه|سر نیزه}} و سپس {{کذا|باد|با}} شلیک گلوله و بکار بردن تفنگ و مسلسل با جمعیتی که به سوی مجلس حرکت<noinclude></noinclude> j6hxcslwombx07g3ralh3sv7uf1t1mx 104 95519 299721 299677 2026-09-18T17:32:41Z Hanooz 17889 /* نمونه‌خوانی‌شده */ 299721 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Hanooz" />{{سرصفحه‌مستمر|تاریخ سی ساله ایران||۴۷}}</noinclude>می‌کرد مقابله می‌کردند تا سرانجام. در {{w|میدان امام خمینی (تهران)|میدان سپه}} {{w|میدان بهارستان|بهارستان}} و اکباتان، تانکها به مقابله با مردم رفتند و در این برخوردها عده زیادی مجروح و گروهی نیز کشته شدند. بیمارستانها (بخصوص {{w|بیمارستان سینا}}) مملو از زخمی ها شده بود جنازه ها بر سر دست ها در جلو جمعیت حرکت میکرد. بالاخره نمونه‌های تمرد در نیروهای نظامی دیده شد و جمعیت به اکباتان و بهارستان رسید. اخبار شهر به دربار و قوام میرسید. (برادر شاه، {{w|علیرضا پهلوی (فرزند رضاشاه)|علیرضا}} به خیابان آمده بود و شایع بود که در چهار راه آب سردار شخصاً به مردم شلیک کرده است.) مستشاران نظامی خطر تمرد ارتش را خاطر نشان ساختند. سفیر آمریکا به دربار اعلام خطر کرد و از قیام مردم به هراس افتاد. آمریکائی ها خطر حاکمیت سرخ را پیش بینی می‌کردند. توده‌ایها در تظاهرات در کنار شعار "مصدق پیروز است" و یا "یا مرگ یا مصدق" شعارهای ضد درباری میدادند. توده‌ها هنوز از این شعارهای حزب استقبال نمیکردند. عناصر دست راستی جبهه ملی در حال تظاهرات با شعارهای ضد درباری مخالفت می‌کردند (طرفداران کاشانی مثل {{w|شمس قنات‌آبادی|شمس قنات آبادی}} و {{w|شعبان جعفری|شعبان بی مخ}} هنوز در صفوف جبهه ملی بودند) سرانجام پس از هشتاد و چند تن کشته و صدها زخمی، دربار وحشت‌زده عقب نشست و بازگشت مصدق را پذیرفت این بار مصدق با نیروهای توده ها پست نخست وزیری را اشغال میکرد. ویژگیهای سی ام تیر بشرح زیر بود: {{plainlist/s}} * ۱ - سی ام تیر نقطهٔ عطفی بود در تغییر جهت {{w|مبارژه|مبارزه}} از مبارزه ضد انگلیسی به مبارزهٔ ضد درباری یعنی تکامل مبارزه و موضع گیری ضد استعماری و ضد ارتجاعی (ضد فئودال کمپرادوری). * ۲ - گسترش این جنبه مبارزه پس از ۳۰ تیر موجب تغییر جناحگیری<noinclude>{{plainlist/e}}</noinclude> aqchp0b6ju58gl0bxp86nkci2hl6v34 104 95520 299722 299678 2026-09-18T17:58:54Z Hanooz 17889 /* نمونه‌خوانی‌شده */ 299722 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Hanooz" />{{سرصفحه‌مستمر|۴۸||تاریخ سی ساله ایران}} {{plainlist/s}}</noinclude>نیروهای داخلی شد، یعنی اولاً جناح راست جبهه ملی یعنی نمایندگان بورژوائی بزرگ سازشکار و کمپرادورها از مصدق جدا شدند، این پدیده‌ها بصورت جدایی کاشانی بقائی و دیگران از جبهه ملی ظاهر شد. این نیرو با فئودالیزم و بورژوا کمپرادور اداری سازش کرد و بصورت متحد امپریالیزم در مقابل مصدق قرار گرفت ثانیاً جنبش کارگری موضع قبلی خود را ترک کرد و به مصدق نزدیک شد و از او حمایت کرد پشتیبانی حزب توده از مصدق که با قیام سی ام تیر شروع شد از آن پس ادامه یافت. * ۳ - با تغییر جناحگیری نیروهای داخلی و گسترش یافتن تکامل مبارزه امپریالیست سازش کرده و امپریالیسم آمریکا از مخالفت غیر فعال به دشمن شوروی از مصدق حمایت کرد ولی این حمایت فعال و مؤثر نبود. پس از سی ام تیر حزب توده موضع خود را نسبت به مصدق و جبهه ملی تصحیح کرد. تخطئه کردن مصدق و کار شکنی کردن در کار او که بصورت تظاهرات مخالفت آمیز و تحریم برنامه هائی چون "{{w|اوراق قرضه ملی|قرضه ملی}}" و مانند آن ظاهر شده بود. جای خود را به تدریج به حمایت از مصدق داد با اینهمه حزب نتوانست و رسالتی را که در مقابل جنبش ملی بعهده داشت بانجام رساند پس از سی ام تیر سیاست حزب توده نسبت به مصدق عبارت بود از انتقاد از محافظه کاری و تردیدهای مصدق پیشنهاد روزنامه های علنی حزب مثل شهباز و بسوی آینده و مانند آنها، این سیاست را نمودار میسازد. حمایت حزب توده از مصدق در {{w|توطئه قتل محمد مصدق|توطئه نهم اسفند}} از طرح حیات هشت نفری در فروردین ۳۲، شرکت در {{w|همه‌پرسی انحلال هفدهمین دوره مجلس شورای ملی|رفراندم مرداد ۳۲}} و تظاهرات ۲۵ تا ۲۸ مرداد و ادامه این سیاست در دوره پس از کودتا بود ولی آنچه میبایست حزب توده بکند بهیچوجه با آنچه کرد مطابقت نمیکند. حزب توده میبایست پس از<noinclude>{{plainlist/e}}</noinclude> 68ax71sgojym8f1e41ai4h3648zljj8 104 95521 299723 299680 2026-09-18T18:24:14Z Hanooz 17889 /* نمونه‌خوانی‌شده */ 299723 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Hanooz" />{{سرصفحه‌مستمر|تاریخ سی ساله ایران||۴۹}} {{plainlist/s}}</noinclude>سی ام تیر تدارک نیروهای سازمان یافته نظامی و شبه نظامی) برای مقابله با ارتجاع بخشم آمده بپردازد. با شناخت تعریفی که حزب توده از مصدق میکرد (او را محافظ کار و نهایتاً سازشکار می شناخت که در خلع سلاح ضد انقلاب تابعیت و هوشیاری لازم را نشان نمیدهد) دیگر حق نداشت به حمایت گاه و بیگاه از او اکتفا کند و سرنوشت جنبش را به اقدامات او و جبهه ملی واگذار کند ولی {{w|اپورتونیسم|{{کذا|ایورتونیزم|اپورتونیزم}} بیکرانی که رهبری حزب را درنوردیده بود و در صفوف حزب ریشه های جدی داشت موجب شد که حزب توده از موضع {{w|فرقه‌گرایی|{{کذا|سکتارلیستی|سکتاریستی}}}} چپ به موضع دنباله روی بیفتد ترس از ماندن مصدق از یکسو و دنباله روی سازشکارانه از سوی دیگر حزب توده را به اپورتونیزم راست دچار ساخت حزب توده برای توجیه تغییر سیاست خود با اشکال جدی در میان افراد روبرو شد اما نتوانست مناسبات خود را با مصدق بر پایه های روبرو کاملاً اصولی بر قرار سازد. اختلاف بر سر نحوهٔ همکاری با مصدق در درون حزب پس از سی ام تیر ادامه یافت. طرح شعار "جبهه واحد به رهبری طبقهٔ کارگر" در مقابل جبهه واحد "بدون ذکر رهبری آن نموداری از برداشتهای مختلفی بود که از رابطه با مصدق وجود داشت. ما باین مسئله در ذکر اختلافهای داخلی حزب توده خواهیم پرداخت مصدق و جبهه ملی نیز متقابلاً هیچگاه حاضر نشدند رسماً همکاری حزب توده را بپذیرند، نتیجه این بود که حزب توده مناسبات روشنی با جبهه ملی و مصدق نداشت و بدنبال موقعیتهای مختلف، روابط آنها تعیین میشد. سازمان جوانان حزب توده که یک نیروی سیاسی پرجوش و فعال بود، قبلاً نیروی خود را صرف تظاهرات و اعتصابها میکرد، در موضع حمایت از دولت نمی توانست آن جوش و خروش را در یک جریان سازنده در جهت جنبش رهائی بخش<noinclude>{{plainlist/s}}</noinclude> 7ztzomjbln5w6c6g1bfct7wntr6rcqf 299724 299723 2026-09-18T18:24:43Z Hanooz 17889 299724 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Hanooz" />{{سرصفحه‌مستمر|تاریخ سی ساله ایران||۴۹}} {{plainlist/s}}</noinclude>سی ام تیر تدارک نیروهای سازمان یافته نظامی و شبه نظامی) برای مقابله با ارتجاع بخشم آمده بپردازد. با شناخت تعریفی که حزب توده از مصدق میکرد (او را محافظ کار و نهایتاً سازشکار می شناخت که در خلع سلاح ضد انقلاب تابعیت و هوشیاری لازم را نشان نمیدهد) دیگر حق نداشت به حمایت گاه و بیگاه از او اکتفا کند و سرنوشت جنبش را به اقدامات او و جبهه ملی واگذار کند ولی {{w|اپورتونیسم|{{کذا|ایورتونیزم|اپورتونیزم}}}} بیکرانی که رهبری حزب را درنوردیده بود و در صفوف حزب ریشه های جدی داشت موجب شد که حزب توده از موضع {{w|فرقه‌گرایی|{{کذا|سکتارلیستی|سکتاریستی}}}} چپ به موضع دنباله روی بیفتد ترس از ماندن مصدق از یکسو و دنباله روی سازشکارانه از سوی دیگر حزب توده را به اپورتونیزم راست دچار ساخت حزب توده برای توجیه تغییر سیاست خود با اشکال جدی در میان افراد روبرو شد اما نتوانست مناسبات خود را با مصدق بر پایه های روبرو کاملاً اصولی بر قرار سازد. اختلاف بر سر نحوهٔ همکاری با مصدق در درون حزب پس از سی ام تیر ادامه یافت. طرح شعار "جبهه واحد به رهبری طبقهٔ کارگر" در مقابل جبهه واحد "بدون ذکر رهبری آن نموداری از برداشتهای مختلفی بود که از رابطه با مصدق وجود داشت. ما باین مسئله در ذکر اختلافهای داخلی حزب توده خواهیم پرداخت مصدق و جبهه ملی نیز متقابلاً هیچگاه حاضر نشدند رسماً همکاری حزب توده را بپذیرند، نتیجه این بود که حزب توده مناسبات روشنی با جبهه ملی و مصدق نداشت و بدنبال موقعیتهای مختلف، روابط آنها تعیین میشد. سازمان جوانان حزب توده که یک نیروی سیاسی پرجوش و فعال بود، قبلاً نیروی خود را صرف تظاهرات و اعتصابها میکرد، در موضع حمایت از دولت نمی توانست آن جوش و خروش را در یک جریان سازنده در جهت جنبش رهائی بخش<noinclude>{{plainlist/s}}</noinclude> 72dc6kwduj2jan9dywxhjh928e1xulu 104 95522 299725 299681 2026-09-18T18:31:25Z Hanooz 17889 /* نمونه‌خوانی‌شده */ 299725 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Hanooz" />{{سرصفحه‌مستمر|۵۰||تاریخ سی ساله ایران}} {{plainlist/s}}</noinclude>هدایت کند. با مصادف شدن شش ماه آخر حکومت مصدق با تدارک جشن جهانی (فستیوال به برگزار کردن گردشهای جمعی، جمع آوری آثار هنری و کارهای دستی، جمع آوری کمک و اعانه و سرانجام تشکیل کمیته ها و باشگاه های ایالتی و مجلسی "فستیوال" و برگزاری جشنهای ایالتی و فستیوال جهانی پرداخت. در حقیقت نیروهائی که میبایست از میانش یک نیروی نظامی انقلابی بیرون آورده شود و در ماههایی که سر نوشت خلق را کارزار تعیین میکرد حزب و سازمان جوانان آن در خرده کاریها و بی عملی غرق شده بودند. بدون توجه به برنامه حزب و سازمان جوانان در این ماهها و نحوه گذران سیاسی و مبارزاتی آنها و درک بی عملی حزب توده، جریان {{w|کودتای ۲۸ مرداد}} غیر قابل فهم است جریان دیگری که در سال ۳۲ رخ داد، اعتصاب کوره‌پزخانه ها بود. {{plainlist/e}} اعتصاب به رهبری حزب توده شروع شد و بیش از دو هفته ادامه یافت. کوره پزخانه ها از طرف نیروهای مسلح محاصره شد. رساندن آذوقه به سی هزار کوره پز و خانواده های آنها بعهدهٔ کمیته های حزبی و سازمانی گذاشته شد. با پایان اعتصاب شور شوق ناشی از یک عمل سازنده فروکش کرد و روال قبلی از جشن و شادمانی ادامه یافت. بپاس نقشی که حزب توده در جریان اعتصاب بازی کرده بود، کوره پزها بطور جمعی در میتینگ سالروز خیام سی تیر در بهارستان شرکت کردند. تضادهای جنبش با مرتجعین هر روز شدید تر میشد، پس از ۹ اسفند که کودتائی بود و در نطفه خفه شد. در شانزدهم اسفند مصدق اقدام به بازداشت مرتجعین از جمله زاهدی کرد. مخالفان برای نشان دادن ضعف دولت، {{w|محمود افشارطوس|افشار طوس}} رئیس شهربانی وقت را که از جانب مصدق گمارده شده بود (مصدق در عین حال<noinclude></noinclude> shdwzgidpgqtu2qgviabrjbjv64yhwa 104 95523 299726 299682 2026-09-18T19:28:33Z Hanooz 17889 /* نمونه‌خوانی‌شده */ 299726 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Hanooz" />{{سرصفحه‌مستمر|تاریخ سی ساله ایران||۵۱}}</noinclude>وزیر دفاع شده بود) ربوده و به قتل رساندند. دکتر بقائی که پس از ۳۰ تیر از مصدق بریده (و دشمن او شده بود) و در این ماجرا دست داشت. به باز جوئی احضار شد. جنازه افشار طوس از غار تلو کشف شد. کاشانی نیز به مخالفت جدی با مصدق دست زد و در خانهٔ خود در حضور طرفدارانش قسم خورد که حتی اگر قرار باشد با امپریالیزم انگلیس همکاری کند، مصدق را سرنگون خواهد کرد. مصدق که در معرض فشارهای سیاسی توطئه ها و مشکلات اقتصادی و مالی قرار داشت تصمیم گرفت سیصد میلیون تومان اسکناس چاپ کند. مجلس به مخالفت پرداخت، {{w|عبدالله معظمی}} از همکاران مصدق روش محیلانه ای پیش گرفت و معلوم شد که علیرغم قیام سی ام تیر مجلس هفدهم برای مصدق و ملت همچنان موضع ضد انقلاب است. در تیر ماه نمایندگان جبهه ملی در مجلس شورا استعفا دادند در مرداد ماه مصدق انحلال مجلس را به رفراندم گذاشت در ۲۵ مرداد ۳۲ انحلال مجلس اعلام شد و همان شب کودتای اول مرداد آغاز شد و با شکست روبرو شد. {{زیرخط|'''''کودتای ۲۸ امرداد'''''}} در مرداد ۳۲ {{w|اشرف پهلوی}} که به تقاضای مصدق از کشور تبعید شده بود در {{کذا|پایس|پاریس}} با "{{w|آلن دالس}}" و "{{w|نورمن شوارتسکف (پدر)|شوارتس}}" نمایندگان ایالات متحده جلسه مشترک تشکیل داد که دستور سرنگون ساختن مصدق را صادر کرد. شاه فرمان عزل مصدق را بدست {{w|نعمت‌الله نصیری|نصیری}} فرمانده {{w|گارد جاویدان شاهنشاهی ایران|گارد شاهنشاهی}} داد و خود با ملکه {{w|ثریا اسفندیاری|ثریا}} به کلاردشت رفت و منتظر نتیجه ماند. سرهنگ نصیری در نیمه شب ۲۵ مرداد افسران خود را در راس سربازان به خانه وزرای مصدق روانه کرد و چند تن از آنها را بازداشت کرد. (از جمله {{w|حسین فاطمی|فاطمی}} که در سعد آباد<noinclude></noinclude> mby0vmbk2qrvrpcjspmkmwwgulw0mil 104 95524 299727 299683 2026-09-18T20:38:44Z Hanooz 17889 /* نمونه‌خوانی‌شده */ 299727 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Hanooz" />{{سرصفحه‌مستمر|۵۲||تاریخ سی ساله ایران}}</noinclude>به همسرش تجاوز کردند) خود نصیری برای بازداشت مصدق رفت در آنجا با نیروی مسلح که به فرماندهی ممتاز از خانه نخست وزیر محافظت میکرد روبرو شد. مصدق نصیری را فریب داد و بازداشت کرد و از همه وقایع آگاه شد نیروهای نظامی به فرمان نخست وزیر (که وزیر دفاع هم بود) به {{w|کاخ‌موزه سعدآباد|کاخ سعد آباد}} رفتند و اسرا را آزاد کردند. فرمان خلع سلاح گارد شاهنشاهی صادر شد و افسران و درجه داران (سربازان گارد در سربازخانه های جمشیدیه و باغشاه و عشرت آباد و حشمتیه) بازداشت شدند. صبح روز ۲۵ شاه و ملکه با هواپیمای خصوصی از کلاردشت به بغداد گریختند. {{w|کودتای ۲۵ مرداد ۱۳۳۲|کودتای ۲۵ مرداد}} شکست خورد و با پخش شدن خبر کودتا، تهران و شهرستانها بوجد آمدند. حزب توده که در ماههای قبل به خواب خرگوشی فرورفته بود از شناخت مسئولیت خطیر خود در این لحظات حساس بازماند و آخرین فرصت را برای آماده ساختن نیروهای خود برای مقابله با ضد انقلاب از دست داد در عوض فرصت طلبانه به استفاده سطحی از موقعیت پرداخت و شعار جمهوری دمکراتیک را مطرح کرد و افراد خود را به فروش علنی روزنامه مردم و برگزاری متینگهای موضعی بسود علنی شدن حزب و شرکت در تظاهرات خیابانی و پائین کشیدن مجسمه های شاه و نامگذاری خیابانهای تهران کشاند. برای مقابله با کودتا به تماس تلفنی با مصدق و نوشتن سر مقاله های پرآب و تاب چون "کودتا را به ضد کودتا تبدیل خواهیم کرد" و افشاگری از کودتا چیان و مرکز کودتا در روزنامه های خود اکتفا کرد. در روز ۲۶ مرداد بدون برنامه قبلی میان افراد توده ای پراکنده در خیابانها و افراد {{w|حزب ملت ایران}} ({{w|پان‌ایرانیسم|پان ایرانیزم}} {{w|داریوش فروهر|فروهر}}) برخورد پیش آمد که برای اولین بار پلیس در آن بیطرف ماند. باشگاه حزب ملت ایران (در اول خیابان صفی علیشاه) مورد<noinclude></noinclude> 8wyv1z7q8osl7fewc0v549gbn0e6gh4 104 95525 299728 299684 2026-09-18T20:47:35Z Hanooz 17889 /* نمونه‌خوانی‌شده */ 299728 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Hanooz" />{{سرصفحه‌مستمر|تاریخ سی ساله ایران||۵۳}}</noinclude>تهاجم قرار گرفت و غارت شد. مصدق که از تظاهرات خیابانی به ستوه آمده بود با این برخورد دستور قطع تظاهرات را داد، حزب دستور را پذیرفت و روز ۲۷ مرداد آنرا به کمیته های خود ابلاغ کرد. با آرام شدن خیابانها، آخرین مانع از سر راه کودتاچیان برداشته شد و باین ترتیب بود که صبح روز ۲۸ مرداد کودتا با تظاهرات بی اهمیت اوباشان حرفه ای و میدانی‌ها و دیگر افشا لمپتی <!-- اقشار لمپنی؟ -->شروع شد: رئیس شهربانی وقت، سرتیپ {{w|محمد دفتری|دفتری}} که جزو کودتاچیان بود تا آنجا که توانست مصدق را خام کرد و وقتی نیروهای پلیس به تظاهرکنندگان پیوستند و کار بالا گرفت گفت که نمیتواند برای دولت کار کند. دفتری نیروهای پلیس را ظاهراً برای سرکوب کردن تظاهرات میفرستاد ولی طبق برنامه قبلی مأموران به اوباش میپیوستند. کامیون‌های پلیس و بارکش مملو از اوباش و میدانی‌ها و پلیس از جنوب شهر حرکت میکرد و شعار "زنده باد شاه" و شاه — شاه — شاه — شاه" را میدادند. درجه داران و افسران گارد شاهنشاهی که در سربازخانه‌ها بازداشت بودند سر به شورش برداشتند و به اسلحه خانه ها حمله ور شدند و مسلح به خیابانها ریخته و عازم خانه نخست وزیر شدند بدون اینکه به مانعی بربخورند. حزب توده {{کذا|بوسید|بوسیله}} خدابنده (از اعضای سرشناسی جمعیت ملی مبارزه با استعمار) چند بار با مصدق تماس گرفت و کسب تکلیف کرد. مصدق در تماسهای اول اعلام کرد که از دست من دیگر کاری ساخته نیست، هر کاری میتوانید بکنید در این موقع تماس توده های حزب با رهبری قطع بود. اصولاً روابط مخفی اجازه نمیداد که به فاصله چند ساعت، افراد بسیج شوند. بخصوص که عصر روز قبل پس از سه روز تظاهرات دستور بازگشت به خانه به کادرها صادر شده<noinclude></noinclude> 3x1v8rlnqo52i33k70xjeew22tak8ai