ویکی‌نبشته fawikisource https://fa.wikisource.org/wiki/%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87%D9%94_%D8%A7%D8%B5%D9%84%DB%8C MediaWiki 1.47.0-wmf.20 first-letter مدیا ویژه بحث کاربر بحث کاربر ویکی‌نبشته بحث ویکی‌نبشته پرونده بحث پرونده مدیاویکی بحث مدیاویکی الگو بحث الگو راهنما بحث راهنما رده بحث رده درگاه بحث درگاه پدیدآورنده بحث پدیدآورنده برگه گفتگوی برگه فهرست گفتگوی فهرست TimedText TimedText talk پودمان بحث پودمان Event Event talk 2 63731 299784 299781 2026-09-21T14:44:04Z Hanooz 17889 299784 javascript text/javascript mw.proofreadpage.openseadragon.on( 'prp-osd-before-creation', function ( p ) { [].concat( p.tileSources || [] ).forEach( function ( s ) { if ( s && s.url ) s.url = s.url.replace( /\d+px-/, '1920px-' ); } ); } ); mw.proofreadpage.openseadragon.forceInitialize(); window.charinsertCustom = { "User": '{{em}} {{gap}} {{sc|+}} {{sp|+}} {{xl|+}} {{c|+}} {{c|{{xl|+}}}} {{c|{{xl|{{sp|+}}}}}} {{dhr|2}}' }; //<nowiki> /* Cat-a-lot - changes category of multiple files */ mw.loader.using(['jquery.ui', 'mediawiki.util'], function(){ mw.loader.load('//commons.wikimedia.org/w/load.php?modules=ext.gadget.Cat-a-lot'); }); ////////// Cat-a-lot user preferences ////////// window.catALotPrefs = {"watchlist":"preferences","minor":true,"editpages":true,"docleanup":false,"subcatcount":10}; ////////////////////////////////////catALotEnd// //</nowiki> mw.loader.load('//meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Krinkle/Tools/WhatLeavesHere.js&action=raw&ctype=text/javascript'); mw.loader.load('//meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Indic-TechCom/Script/massMover.js&action=raw&ctype=text/javascript'); mw.loader.load('//mediawiki.org/w/index.php?title=MediaWiki:Gadget-UTCLiveClock.js&action=raw&ctype=text/javascript&smaxage=21600&maxage=86400'); mw.loader.load('//mediawiki.org/w/index.php?title=User:PerfektesChaos/js/resultListSort/r.js&action=raw&bcache=1&ctype=text/javascript'); mw.loader.load('//fa.wikipedia.org/w/index.php?title=مدیاویکی:Gadget-quickLinker.js&action=raw&ctype=text/javascript'); mw.loader.load('//fa.wikipedia.org/w/index.php?title=مدیاویکی:Gadget-Extra-Editbuttons-sisters.js&action=raw&ctype=text/javascript'); mw.loader.load('//fa.wikisource.org/w/index.php?title=کاربر:Hanooz/Gadget-charinsert-core.js&action=raw&ctype=text/javascript'); mw.loader.load('//fa.wikisource.org/w/index.php?title=کاربر:Hanooz/page carousel.js&action=raw&ctype=text/javascript'); mw.loader.load('//fa.wikisource.org/w/index.php?title=کاربر:Hanooz/NopInserter.js&action=raw&ctype=text/javascript'); mw.loader.load('//fa.wikisource.org/w/index.php?title=کاربر:Hanooz/redirectmaker.js&action=raw&ctype=text/javascript'); mw.loader.load('//fa.wikisource.org/w/index.php?title=کاربر:Hanooz/RunningHeader.js&action=raw&ctype=text/javascript'); mw.loader.load('//fa.wikisource.org/w/index.php?title=کاربر:Hanooz/test.js&action=raw&ctype=text/javascript'); mw.loader.load('//en.wikisource.org/w/index.php?title=MediaWiki:Gadget-TemplatePreloader.js&action=raw&ctype=text/javascript'); mw.loader.load('//en.wikisource.org/w/index.php?title=MediaWiki:Gadget-Without text.js&action=raw&ctype=text/javascript'); mw.loader.load('//en.wikisource.org/w/index.php?title=MediaWiki:Gadget-HotCat.js&action=raw&ctype=text/javascript'); mw.loader.load('//en.wikisource.org/w/index.php?title=MediaWiki:Gadget-Easy LST.js&action=raw&ctype=text/javascript'); mw.loader.load('//en.wikisource.org/w/index.php?title=MediaWiki:Gadget-Fill Index.js&action=raw&ctype=text/javascript'); mw.loader.load('//en.wikisource.org/w/index.php?title=User:Xover/unwrap.js&action=raw&ctype=text/javascript'); mw.loader.load('//fa.wikisource.org/w/index.php?title=کاربر:Nightdevil/indexFiller.js&action=raw&ctype=text/javascript'); flsz4f1x0wnp3bqbfi53xu8894q45ov 299785 299784 2026-09-21T14:44:49Z Hanooz 17889 299785 javascript text/javascript window.charinsertCustom = { "User": '{{em}} {{gap}} {{sc|+}} {{sp|+}} {{xl|+}} {{c|+}} {{c|{{xl|+}}}} {{c|{{xl|{{sp|+}}}}}} {{dhr|2}}' }; //<nowiki> /* Cat-a-lot - changes category of multiple files */ mw.loader.using(['jquery.ui', 'mediawiki.util'], function(){ mw.loader.load('//commons.wikimedia.org/w/load.php?modules=ext.gadget.Cat-a-lot'); }); ////////// Cat-a-lot user preferences ////////// window.catALotPrefs = {"watchlist":"preferences","minor":true,"editpages":true,"docleanup":false,"subcatcount":10}; ////////////////////////////////////catALotEnd// //</nowiki> mw.loader.load('//meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Krinkle/Tools/WhatLeavesHere.js&action=raw&ctype=text/javascript'); mw.loader.load('//meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Indic-TechCom/Script/massMover.js&action=raw&ctype=text/javascript'); mw.loader.load('//mediawiki.org/w/index.php?title=MediaWiki:Gadget-UTCLiveClock.js&action=raw&ctype=text/javascript&smaxage=21600&maxage=86400'); mw.loader.load('//mediawiki.org/w/index.php?title=User:PerfektesChaos/js/resultListSort/r.js&action=raw&bcache=1&ctype=text/javascript'); mw.loader.load('//fa.wikipedia.org/w/index.php?title=مدیاویکی:Gadget-quickLinker.js&action=raw&ctype=text/javascript'); mw.loader.load('//fa.wikipedia.org/w/index.php?title=مدیاویکی:Gadget-Extra-Editbuttons-sisters.js&action=raw&ctype=text/javascript'); mw.loader.load('//fa.wikisource.org/w/index.php?title=کاربر:Hanooz/Gadget-charinsert-core.js&action=raw&ctype=text/javascript'); mw.loader.load('//fa.wikisource.org/w/index.php?title=کاربر:Hanooz/page carousel.js&action=raw&ctype=text/javascript'); mw.loader.load('//fa.wikisource.org/w/index.php?title=کاربر:Hanooz/NopInserter.js&action=raw&ctype=text/javascript'); mw.loader.load('//fa.wikisource.org/w/index.php?title=کاربر:Hanooz/redirectmaker.js&action=raw&ctype=text/javascript'); mw.loader.load('//fa.wikisource.org/w/index.php?title=کاربر:Hanooz/RunningHeader.js&action=raw&ctype=text/javascript'); mw.loader.load('//fa.wikisource.org/w/index.php?title=کاربر:Hanooz/test.js&action=raw&ctype=text/javascript'); mw.loader.load('//en.wikisource.org/w/index.php?title=MediaWiki:Gadget-TemplatePreloader.js&action=raw&ctype=text/javascript'); mw.loader.load('//en.wikisource.org/w/index.php?title=MediaWiki:Gadget-Without text.js&action=raw&ctype=text/javascript'); mw.loader.load('//en.wikisource.org/w/index.php?title=MediaWiki:Gadget-HotCat.js&action=raw&ctype=text/javascript'); mw.loader.load('//en.wikisource.org/w/index.php?title=MediaWiki:Gadget-Easy LST.js&action=raw&ctype=text/javascript'); mw.loader.load('//en.wikisource.org/w/index.php?title=MediaWiki:Gadget-Fill Index.js&action=raw&ctype=text/javascript'); mw.loader.load('//en.wikisource.org/w/index.php?title=User:Xover/unwrap.js&action=raw&ctype=text/javascript'); mw.loader.load('//fa.wikisource.org/w/index.php?title=کاربر:Nightdevil/indexFiller.js&action=raw&ctype=text/javascript'); 3pfhoixpjnnx3oz8pzzcufullygzx6s 2 86084 299782 299772 2026-09-21T14:41:40Z Hanooz 17889 299782 javascript text/javascript /* This page defines a TemplateScript library for fa.wikisource.org (ویکی‌نبشتهٔ فارسی). It's not meant to be referenced directly - install it the same way as the upstream English version described at [[Wikisource:TemplateScript]]. This is a Persian Wikisource adaptation of Pathoschild's proofreading and typography libraries, pared down to a focused four-action toolset. It draws on the fa.wikipedia/ fa.wikisource "Persian text style improvement tools" gadget (Gadget-Extra-Editbuttons- persianwikitools.js) for several of the character/orthography helpers, since that's the community's own tested implementation rather than something invented for this file. */ /* global $, pathoschild */ /** * TemplateScript adds configurable templates and scripts to the sidebar, and adds an example regex editor. * @see https://meta.wikimedia.org/wiki/TemplateScript * * The upstream proofreading library's @update-token has been removed on purpose: Wikisource's * maintenance bot uses that token to overwrite local copies with the vanilla English script, * which would silently wipe out every change made here for fa.wikisource. See [[Wikisource:Tools * and scripts]] for how the update-bot category works. */ // <nowiki> $.ajax('//tools-static.wmflabs.org/meta/scripts/pathoschild.templatescript.js', { dataType:'script', cache:true }).then(function() { /********* ** Define library *********/ pathoschild.TemplateScript.library.define({ key: 'wikisource.fa.tools', name: 'ابزارهای ویکی‌نبشتهٔ فارسی', url: '//fa.wikisource.org/wiki/راهنما:نمونه‌خوانی', description: 'مجموعه‌ای از ابزارها برای <a href="/wiki/راهنما:نمونه‌خوانی">نمونه‌خوانی آثار در فضای نام <tt>برگه:</tt></a>: پاک‌سازی OCR، با اصلاح نویسه‌ها، کشیده، ارقام، جای اعراب، نیم‌فاصله، نویسه‌های نامرئی بی‌اثر، و نشانه‌گذاری.', categories: [ { name: 'ابزارهای برگه', scripts: [ { key: 'cleanup-ocr', name: 'پاک‌سازی OCR', script: function(editor) { pageCleanup(editor); }, forNamespaces: 'page' } ] } ] }); /********* ** Private methods *********/ // Digit tables used to convert between Latin, Persian and Arabic-Indic numerals. var _persianDigits = '۰۱۲۳۴۵۶۷۸۹'; var _arabicIndicDigits = '٠١٢٣٤٥٦٧٨٩'; var _latinDigits = '0123456789'; // Character-class tables used by the Persian-specific cleanup helpers below. Ported from the // fa.wikipedia/fa.wikisource "Persian text style improvement tools" gadget (Gadget-Extra- // Editbuttons-persianwikitools.js) - the community's own tested implementation of this // normalisation, rather than something invented for this file. var _hamza = '\u0654'; var _persianVowels = '\u064B-\u0650\u0652\u0670'; // non-standard letterforms (Arabic ي/ك, Urdu, Pashto, Uyghur presentation forms, etc.) that // should still count as "a Persian-ish letter" for context-matching, even before // _toStandardPersianCharacters() below has normalised them var _similarPersianCharacters = '\u0643\uFB91\uFB90\uFB8F\uFB8E\uFEDC\uFEDB\uFEDA\uFED9\u0649\uFEEF\u064A\u06C1\u06D5\u06BE\uFEF0-\uFEF4'; var _persianCharacters = '\u0621-\u0655\u067E\u0686\u0698\u06AF\u06A9\u0643\u06AA\uFED9\uFEDA\u06CC\uFEF1\uFEF2' + _similarPersianCharacters; /** * Convert any mix of Latin or Arabic-Indic digits in a string to Persian digits, for display in wikitext. * @param {string} text The text to convert. */ var _digitsToPersian = function(text) { var result = ''; for (var i = 0; i < text.length; i++) { var ch = text.charAt(i); var idx = _latinDigits.indexOf(ch); if (idx === -1) idx = _arabicIndicDigits.indexOf(ch); result += (idx !== -1) ? _persianDigits.charAt(idx) : ch; } return result; }; /** * OCR/PDF presentation-form and script-variant glyphs that extraction sometimes leaves as * literal characters instead of the standard Persian letter - a common problem specifically on * PDF-sourced works, where each glyph can get saved as its own shaped codepoint. Keys are the * standard letter (or letter + a real ZWNJ, for the two glyphs that visually look joined); * values are a character class of the presentation-form/variant glyphs that should fold into it. */ var _persianGlyphs = { '\u200cه': 'ﻫ', 'ی\u200c': 'ﻰﻲ', 'أ': 'ﺄﺃﺃ', 'آ': 'ﺁﺁﺂ', 'إ': 'ﺇﺈﺇ', 'ا': 'ﺍﺎ', 'ب': 'ﺏﺐﺑﺒ', 'پ': 'ﭖﭗﭘﭙ', 'ت': 'ﺕﺖﺗﺘ', 'ث': 'ﺙﺚﺛﺜ', 'ج': 'ﺝﺞﺟﺠ', 'چ': 'ﭺﭻﭼﭽ', 'ح': 'ﺡﺢﺣﺤ', 'خ': 'ﺥﺦﺧﺨ', 'د': 'ﺩﺪ', 'ذ': 'ﺫﺬ', 'ر': 'ﺭﺮ', 'ز': 'ﺯﺰ', 'ژ': 'ﮊﮋ', 'س': 'ﺱﺲﺳﺴ', 'ش': 'ﺵﺶﺷﺸ', 'ص': 'ﺹﺺﺻﺼ', 'ض': 'ﺽﺾﺿﻀ', 'ط': 'ﻁﻂﻃﻄ', 'ظ': 'ﻅﻆﻇﻈ', 'ع': 'ﻉﻊﻋﻌ', 'غ': 'ﻍﻎﻏﻐ', 'ف': 'ﻑﻒﻓﻔ', 'ق': 'ﻕﻖﻗﻘ', 'ک': 'ﮎﮏﮐﮑﻙﻚﻛﻜ', 'گ': 'ﮒﮓﮔﮕ', 'ل': 'ﻝﻞﻟﻠ', 'م': 'ﻡﻢﻣﻤ', 'ن': 'ﻥﻦﻧﻨ', 'ه': 'ﻩﻪﻫﻬ', 'هٔ': 'ﮤﮥ', 'و': 'ﻭﻮ', 'ؤ': 'ﺅﺅﺆ', 'ی': 'ﯼﯽﯾﯿﻯﻰﻱﻲﻳﻴ', 'ئ': 'ﺉﺊﺋﺌ', 'لا': 'ﻻﻼ', 'لإ': 'ﻹﻺ', 'لأ': 'ﻸﻷ', 'لآ': 'ﻵﻶ' }; /** * Remove stray/duplicate ZWNJ-family characters and OCR artifacts that stand in for a ZWNJ, * without trying to guess where a NEW ZWNJ should be inserted between words - inserting one * where none exists is a wording/spacing change, not pure encoding cleanup, so this function * deliberately never does it. * @param {string} text The text to clean. */ var _cleanupZwnjArtifacts = function(text) { return text // a ZWNJ (or stray zero-width/BOM/bidi-mark character) with nothing before or after it // to join or not-join has no possible effect on the rendered output - most commonly a // ZWNJ that ended up with a plain space next to it instead of a letter .replace(/^[\u200B-\u200D\uFEFF]+/, '') .replace(/[\u200B-\u200D\uFEFF]+$/, '') // a stray LRM/RLM between two Persian letters was almost always meant to be a ZWNJ .replace(new RegExp('([' + _persianCharacters + '] *)[\u200F\u200E]+( *[' + _persianCharacters + '])', 'g'), '$1\u200c$2') // collapse repeated invisible-joiner/mark characters down to one .replace(/([\u200B-\u200D\uFEFF\u200E\u200F]){2,}/g, '$1') // ¬ between two Persian letters is almost always a misrecognised ZWNJ, not a real character .replace(new RegExp('([' + _persianCharacters + '])¬(?=[' + _persianCharacters + '])', 'g'), '$1\u200c') // a ZWNJ has no business after a digit or most punctuation/brackets, or next to a Latin word .replace(/([۰-۹0-9إأةؤورزژاآدذ،؛,:«»\\\/@#$٪×*()ـ\-=|ء])\u200c/g, '$1') .replace(/[\u200B-\u200D\uFEFF]([\w])/g, '$1') .replace(/([\w])[\u200B-\u200D\uFEFF]/g, '$1') .replace(new RegExp('[\\u200B-\\u200D\\uFEFF]([' + _persianVowels + _arabicIndicDigits + _persianDigits + _latinDigits + _hamza + '])', 'g'), '$1') .replace(new RegExp('([' + _arabicIndicDigits + '])[\\u200B-\\u200D\\uFEFF]', 'g'), '$1') .replace(/[\u200B\u200C\uFEFF]([ء\n\s\[\].،«»:()؛؟?;$!@\-=+\\|])/g, '$1') .replace(/([\n\s\[.،«»:()؛؟?;$!@\-=+\\|])[\u200B-\u200D\uFEFF]/g, '$1') .replace(/[\u200B-\u200D\uFEFF](\]\][\s\n])/g, '$1') .replace(/([\n\s]\[\[)[\u200B-\u200D\uFEFF]/g, '$1'); }; /** * Fold OCR/PDF presentation-form glyphs and non-Persian script variants (Arabic ي/ك, Urdu, * Pashto, Uyghur, Kurdish) back to standard Persian characters, and canonicalise the hamza- * bearing forms per ISIRI 6219 (Iran's national character-encoding standard). * @param {string} text The text to clean. */ var _toStandardPersianCharacters = function(text) { for (var standard in _persianGlyphs) { if (_persianGlyphs.hasOwnProperty(standard)) { text = text.replace(new RegExp('[' + _persianGlyphs[standard] + ']', 'g'), standard); } } return _cleanupZwnjArtifacts(text) // needed because of the two ZWNJ-bearing keys above .replace(/ك/g, 'ک') // Arabic .replace(/ڪ/g, 'ک') // Urdu .replace(/ﻙ/g, 'ک') // Pushtu .replace(/ﻚ/g, 'ک') // Uyghur .replace(/ي/g, 'ی') // Arabic .replace(/ى/g, 'ی') // Urdu .replace(/ے/g, 'ی') // Urdu .replace(/ۍ/g, 'ی') // Pushtu .replace(/ې/g, 'ی') // Uyghur .replace(/ہ/g, 'ه') // Urdu .replace(/ە/g, 'ه\u200c') // Kurdish .replace(/ھ/g, 'ه') // Kurdish .replace(/أ/g, 'أ') // canonical alef+hamza form per ISIRI 6219 .replace(/آ/g, 'آ'); }; /** * Strip tatweel/kashide (ـ, U+0640) characters from a string. Tatweel is a pure justification * stretch-mark used in decorative Persian typesetting (common on title pages); OCR frequently * captures it as literal characters, but it has no place in a wikilink target or in wikitext. * @param {string} text The text to clean. */ var _stripTatweel = function(text) { return text.replace(/\u0640+/g, ''); }; /********* ** Script methods *********/ /** * Clean up OCR errors in the text, and push <noinclude> content at the top * & bottom of the page into the header & footer boxes respectively. * @param {object} editor The script helpers for the page. */ var pageCleanup = function(editor) { // Strip characters that have no effect on the rendered output at all, before anything // else runs: control characters, BOM and soft hyphen have no legitimate place in body // text; \r is a Windows line-ending artifact once \n is already there; a run of exotic // Unicode space characters (NBSP, thin space, ideographic space, etc.) right before a // line break just disappears, a tab/NBSP right after one disappears too (plain space is // deliberately left alone there, since a leading space triggers MediaWiki's <pre> // formatting), and any exotic space left in running text becomes a plain space. Ported // from the fa.wikipedia/fa.wikisource gadget's applyOrthography(), and cross-checked // against Virastar (github.com/aziz/virastar and its ports, a widely used standalone // Persian text cleaner) - both do this same normalisation as a first step. var text = editor.get() .replace(/\r/g, '') .replace(/[\x00-\x08\x0B\x0C\x0E-\x1F\x7F-\x9F\uFEFF\u00AD\u0085]+/g, '') .replace(/[ \xA0\u1680\u180E\u2000-\u200A\u202F\u205F\u3000]+\n/g, '\n') .replace(/\n[\t\u00A0]+/g, '\n') .replace(/[\xA0\u1680\u180E\u2000-\u200A\u202F\u205F\u3000]/g, ' '); // Normalise the raw text next: fold OCR/PDF presentation-form glyphs and non-Persian // letter variants to standard Persian characters (this also mops up stray ZWNJ-family // characters left over from OCR - see _cleanupZwnjArtifacts, including a ZWNJ that's now // got a plain space next to it instead of a letter, which can no longer do anything), // strip decorative tatweel, convert Latin/Arabic-Indic digits to Persian, and fix vowel- // mark (harakat) placement - a mark separated from its letter by a stray space moves back // next to the letter, and duplicate marks on the same letter collapse to one. The digit // conversion runs unconditionally on the whole page - if a work legitimately needs // Western digits somewhere (an ISBN, a citation in another language), those get // converted too; there's no separate opt-in step for that anymore. text = _toStandardPersianCharacters(text); text = _stripTatweel(text); text = _digitsToPersian(text); text = text.replace(new RegExp('([' + _persianCharacters + _persianVowels + _hamza + '])(\\s)([' + _persianVowels + _hamza + '])', 'g'), '$1$3$2'); text = text.replace(new RegExp('([' + _persianVowels + _hamza + ']){2,}', 'g'), '$1'); editor.set(text); // Strip leading lines that are pure page-number "running header" junk - the digits-only // case of the en.wikisource WsCleanup gadget's running-header patterns. Dropped that // gadget's other pattern (digits plus an ALL-CAPS title fragment) since Persian has no // letter case to signal "this is header text, not body text" the way English capitals // do. Caveat carried over from the source: a work with numbered stanzas/verses starting // right at the top of a page could have its number line mistaken for header junk here - // worth a glance after running this on poetry. (function() { var lines = editor.get().split(/\r?\n/); var pageNumberOnly = /^[\s0-9۰-۹٠-٩.,\-–—]+$/; var start = 0; for (var li = 0; li < lines.length; li++) { if (lines[li].trim().length === 0 || (pageNumberOnly.test(lines[li]) && lines[li].trim().length > 0)) { start++; continue; } break; } if (start > 0) { editor.set(lines.slice(start).join('\n')); } })(); // push <noinclude> content at the top & bottom into the header & footer if (editor.get().match(/^<noinclude\>/)) { var text = editor.get(); var e = text.indexOf("</noinclude>"); $('#wpHeaderTextbox').val(function(i, val) { return $.trim(val + "\n" + text.substr(11, e-11).replace(/^\s+|\s+$/g, '')); }); editor.set(text.substr(e+12)); } if (editor.get().match(/<\/noinclude\>$/)) { var text = editor.get(); var s = text.lastIndexOf("<noinclude>"); $('#wpFooterTextbox').val(function(i, val) { return $.trim(text.substr(s+11, text.length-s-11-12).replace(/^\s+|\s+$/g, '') + "\n" + val); }); editor.set(text.substr(0, s)); } // clean up text editor // remove trailing spaces at the end of each line .replace(/ +\n/g, '\n') // remove trailing whitespace preceding a hard line break .replace(/ +<br *\/?>/g, '<br />') // remove trailing whitespace and numerals at the end of page text - matches // Latin, Persian and Arabic-Indic digits, since page-number artifacts at the // bottom of a scanned fa.wikisource page can OCR as any of the three .replace(/[\s0-9۰-۹٠-٩]+$/g, '') // remove trailing spaces at the end of refs .replace(/ +<\/ref>/g, '</ref>') // remove trailing spaces at the end of template calls .replace(/ +}}/g, '}}') // convert double-hyphen to mdash (avoiding breaking HTML comment syntax) .replace(/([^\!])--([^>])/g, '$1—$2') // remove spacing around mdash, but only if it has spaces on both sides .replace(/ +— +/g, '—') // "Digitized by Google" scan-watermark text and stray OCR of the word "Google" - // the watermark itself is always in English regardless of the scanned work's // language, so this is just as relevant to a Google Books-sourced Persian scan .replace(/\s?D[il]g[il]t[il][sz][eco]d\s+by[^\n]*\s+([6G][Oo0]{2}g[lI]e)?/g, '') .replace(/\bG[oO0]{2}gle\b/g, '') // highly suspicious OCR noise characters .replace(/[■•]/g, '') // a line containing nothing but a stray punctuation mark is likely scan noise .replace(/^[.,^،؛]$/gm, '') // underscores (often OCR of underlined text or a form field) aren't meaningful in wikitext .replace(/_/g, ' ') // number ranges get an en dash, not a hyphen, per fa.wikisource's وپ:خط تیره .replace(/([۰-۹]+)[ \t]?-[ \t]?(?=[۰-۹])/g, '$1–') // <section begin=x/> needs to be <section begin="x"/> to parse .replace(/<section (begin|end)=(\w[^/]+)\/>/g, '<section $1="$2"/>') // a <ref> or </ref> shouldn't have a space glued before it .replace(/ (<\/?ref)/g, '$1') // {{hws}}/{{hwe}} shorthand for a word split across a page boundary, expanded to the // full template names (same English names used across Wikisource language versions, // fa.wikisource included, for this kind of utility template) .replace(/{{hws\|/g, '{{hyphenated word start|') .replace(/{{hwe\|/g, '{{hyphenated word end|') // {{c|...}} shorthand for {{center|...}}, if used .replace(/{{c\|/g, '{{center|'); // clean up pages if they don't have <poem> if (!editor.contains('<poem>') && !editor.contains('{{' + 'ppoem')) { editor // remove single line breaks; preserve multiple. // but not if there's a tag, template or table syntax either side of the line break .replace(/([^>}\|\n])\n([^:#\*<{\|\n])/g, '$1 $2') // collapse sequences of spaces into a single space .replace(/ +/g, ' '); } // more page cleanup editor // dump spurious hard breaks at the end of paragraphs .replace(/<br *\/?>\n\n/g, '\n\n') // remove unwanted spaces before punctuation marks - both Latin (;:?!,.)) and // Persian (،؛؟) forms, since either can turn up depending on the OCR engine .replace(/ ([;:\?!,.)،؛؟])/g, '$1') // and no space after an opening parenthesis .replace(/\( +/g, '(') // convert ASCII look-alikes to proper Persian punctuation when they follow Persian // text. Properly printed Persian sources always used ؟/؛/، - an ASCII ?/;/, next to // Persian text is an OCR/encoding artifact to restore, not an authorial style choice .replace(new RegExp('([' + _persianCharacters + '])\\?', 'g'), '$1؟') .replace(new RegExp('([' + _persianCharacters + ']);', 'g'), '$1؛') .replace(new RegExp('([' + _persianCharacters + '])(\\]\\]|»|)\\,', 'g'), '$1$2،') // ensure a space after punctuation when it's glued directly to the next word... but // never before a tag (<ref>, <br>, ...) or a template ({{...}}) - those attach // directly to the punctuation they follow, same as the </ref> fix a few lines up .replace(/([;:\?!,.)،؛؟])([^\s0-9۰-۹٠-٩\n}{<|"«»'’”])/g, '$1 $2') // ...but consecutive punctuation marks (or end of line) don't get a space between them .replace(/([;:\?!,.)،؛؟]) +([\n;:\?!,.)،؛؟\]]|$)/g, '$1$2') // a double period after a Persian letter is almost always meant to be one .replace(new RegExp('([' + _persianCharacters + '])\\.\\. (?=[' + _persianCharacters + '])', 'g'), '$1. ') // three-or-more dots after Persian text is an ellipsis, not literal periods .replace(new RegExp('([' + _persianCharacters + '])( *)\\.{3,}', 'g'), '$1$2…') // canonicalise ۀ / هٴ / هٓ to ISIRI 6219's ه + combining hamza above (هٔ) - this is a // same-character encoding choice, not a wording change, so it's safe to automate .replace(/[ۂۀ]/g, 'هٔ') .replace(/هٴ/g, 'هٔ') .replace(/هٓ/g, 'هٔ') // unicodify .replace(/&mdash;/g, '—') .replace(/&ndash;/g, '–') .replace(/&quot;/g, '"') .replace(/<center>\s*([.\n]*?)\s*<\/center>/g, '{{center|$1}}'); // Run the invisible-ZWNJ-artifact cleanup once more: the punctuation and digit changes // above can newly strand a ZWNJ next to something it can no longer affect (e.g. a ZWNJ // that's now right before a converted Persian digit or a newly-inserted punctuation mark). editor.set(_cleanupZwnjArtifacts(editor.get())); }; }); // </nowiki> m02s71w0z7icc1hq2da3a5ckq3jii2l 299783 299782 2026-09-21T14:42:27Z Hanooz 17889 299783 javascript text/javascript /* This page defines a TemplateScript library for fa.wikisource.org (ویکی‌نبشتهٔ فارسی). It adds a single "پاک‌سازی OCR" action to the Page: namespace editing sidebar that normalises scanned/OCR'd Persian text on the current page: character encoding, digits, vowel-mark placement, invisible/zero-effect characters, and punctuation. It's not meant to be referenced directly - install it the same way as the upstream English version described at [[Wikisource:TemplateScript]]. */ /* global $, pathoschild */ /** * TemplateScript adds configurable templates and scripts to the sidebar, and adds an example regex editor. * @see https://meta.wikimedia.org/wiki/TemplateScript */ // <nowiki> $.ajax('//tools-static.wmflabs.org/meta/scripts/pathoschild.templatescript.js', { dataType:'script', cache:true }).then(function() { /********* ** Define library *********/ pathoschild.TemplateScript.library.define({ key: 'wikisource.fa.tools', name: 'ابزارهای ویکی‌نبشتهٔ فارسی', url: '//fa.wikisource.org/wiki/راهنما:نمونه‌خوانی', description: 'مجموعه‌ای از ابزارها برای <a href="/wiki/راهنما:نمونه‌خوانی">نمونه‌خوانی آثار در فضای نام <tt>برگه:</tt></a>: پاک‌سازی OCR، با اصلاح نویسه‌ها، کشیده، ارقام، جای اعراب، نیم‌فاصله، نویسه‌های نامرئی بی‌اثر، و نشانه‌گذاری.', categories: [ { name: 'ابزارهای برگه', scripts: [ { key: 'cleanup-ocr', name: 'پاک‌سازی OCR', script: function(editor) { pageCleanup(editor); }, forNamespaces: 'page' } ] } ] }); /********* ** Private methods *********/ // Digit tables used to convert between Latin, Persian and Arabic-Indic numerals. var _persianDigits = '۰۱۲۳۴۵۶۷۸۹'; var _arabicIndicDigits = '٠١٢٣٤٥٦٧٨٩'; var _latinDigits = '0123456789'; // Character-class tables used by the Persian-specific cleanup helpers below. var _hamza = '\u0654'; var _persianVowels = '\u064B-\u0650\u0652\u0670'; // non-standard letterforms (Arabic ي/ك, Urdu, Pashto, Uyghur presentation forms, etc.) that // should still count as "a Persian-ish letter" for context-matching, even before // _toStandardPersianCharacters() below has normalised them var _similarPersianCharacters = '\u0643\uFB91\uFB90\uFB8F\uFB8E\uFEDC\uFEDB\uFEDA\uFED9\u0649\uFEEF\u064A\u06C1\u06D5\u06BE\uFEF0-\uFEF4'; var _persianCharacters = '\u0621-\u0655\u067E\u0686\u0698\u06AF\u06A9\u0643\u06AA\uFED9\uFEDA\u06CC\uFEF1\uFEF2' + _similarPersianCharacters; /** * Convert any mix of Latin or Arabic-Indic digits in a string to Persian digits, for display in wikitext. * @param {string} text The text to convert. */ var _digitsToPersian = function(text) { var result = ''; for (var i = 0; i < text.length; i++) { var ch = text.charAt(i); var idx = _latinDigits.indexOf(ch); if (idx === -1) idx = _arabicIndicDigits.indexOf(ch); result += (idx !== -1) ? _persianDigits.charAt(idx) : ch; } return result; }; /** * OCR/PDF presentation-form and script-variant glyphs that extraction sometimes leaves as * literal characters instead of the standard Persian letter - a common problem specifically on * PDF-sourced works, where each glyph can get saved as its own shaped codepoint. Keys are the * standard letter (or letter + a real ZWNJ, for the two glyphs that visually look joined); * values are a character class of the presentation-form/variant glyphs that should fold into it. */ var _persianGlyphs = { '\u200cه': 'ﻫ', 'ی\u200c': 'ﻰﻲ', 'أ': 'ﺄﺃﺃ', 'آ': 'ﺁﺁﺂ', 'إ': 'ﺇﺈﺇ', 'ا': 'ﺍﺎ', 'ب': 'ﺏﺐﺑﺒ', 'پ': 'ﭖﭗﭘﭙ', 'ت': 'ﺕﺖﺗﺘ', 'ث': 'ﺙﺚﺛﺜ', 'ج': 'ﺝﺞﺟﺠ', 'چ': 'ﭺﭻﭼﭽ', 'ح': 'ﺡﺢﺣﺤ', 'خ': 'ﺥﺦﺧﺨ', 'د': 'ﺩﺪ', 'ذ': 'ﺫﺬ', 'ر': 'ﺭﺮ', 'ز': 'ﺯﺰ', 'ژ': 'ﮊﮋ', 'س': 'ﺱﺲﺳﺴ', 'ش': 'ﺵﺶﺷﺸ', 'ص': 'ﺹﺺﺻﺼ', 'ض': 'ﺽﺾﺿﻀ', 'ط': 'ﻁﻂﻃﻄ', 'ظ': 'ﻅﻆﻇﻈ', 'ع': 'ﻉﻊﻋﻌ', 'غ': 'ﻍﻎﻏﻐ', 'ف': 'ﻑﻒﻓﻔ', 'ق': 'ﻕﻖﻗﻘ', 'ک': 'ﮎﮏﮐﮑﻙﻚﻛﻜ', 'گ': 'ﮒﮓﮔﮕ', 'ل': 'ﻝﻞﻟﻠ', 'م': 'ﻡﻢﻣﻤ', 'ن': 'ﻥﻦﻧﻨ', 'ه': 'ﻩﻪﻫﻬ', 'هٔ': 'ﮤﮥ', 'و': 'ﻭﻮ', 'ؤ': 'ﺅﺅﺆ', 'ی': 'ﯼﯽﯾﯿﻯﻰﻱﻲﻳﻴ', 'ئ': 'ﺉﺊﺋﺌ', 'لا': 'ﻻﻼ', 'لإ': 'ﻹﻺ', 'لأ': 'ﻸﻷ', 'لآ': 'ﻵﻶ' }; /** * Remove stray or duplicate zero-width/joiner/bidi-mark characters and OCR artifacts that * stand in for a ZWNJ. Only cleans up characters that already have no effect where they are; * never inserts a new ZWNJ between words. * @param {string} text The text to clean. */ var _cleanupZwnjArtifacts = function(text) { return text // a ZWNJ (or stray zero-width/BOM/bidi-mark character) with nothing before or after it // to join or not-join has no possible effect on the rendered output - most commonly a // ZWNJ that ended up with a plain space next to it instead of a letter .replace(/^[\u200B-\u200D\uFEFF]+/, '') .replace(/[\u200B-\u200D\uFEFF]+$/, '') // a stray LRM/RLM between two Persian letters was almost always meant to be a ZWNJ .replace(new RegExp('([' + _persianCharacters + '] *)[\u200F\u200E]+( *[' + _persianCharacters + '])', 'g'), '$1\u200c$2') // collapse repeated invisible-joiner/mark characters down to one .replace(/([\u200B-\u200D\uFEFF\u200E\u200F]){2,}/g, '$1') // ¬ between two Persian letters is almost always a misrecognised ZWNJ, not a real character .replace(new RegExp('([' + _persianCharacters + '])¬(?=[' + _persianCharacters + '])', 'g'), '$1\u200c') // a ZWNJ has no business after a digit or most punctuation/brackets, or next to a Latin word .replace(/([۰-۹0-9إأةؤورزژاآدذ،؛,:«»\\\/@#$٪×*()ـ\-=|ء])\u200c/g, '$1') .replace(/[\u200B-\u200D\uFEFF]([\w])/g, '$1') .replace(/([\w])[\u200B-\u200D\uFEFF]/g, '$1') .replace(new RegExp('[\\u200B-\\u200D\\uFEFF]([' + _persianVowels + _arabicIndicDigits + _persianDigits + _latinDigits + _hamza + '])', 'g'), '$1') .replace(new RegExp('([' + _arabicIndicDigits + '])[\\u200B-\\u200D\\uFEFF]', 'g'), '$1') .replace(/[\u200B\u200C\uFEFF]([ء\n\s\[\].،«»:()؛؟?;$!@\-=+\\|])/g, '$1') .replace(/([\n\s\[.،«»:()؛؟?;$!@\-=+\\|])[\u200B-\u200D\uFEFF]/g, '$1') .replace(/[\u200B-\u200D\uFEFF](\]\][\s\n])/g, '$1') .replace(/([\n\s]\[\[)[\u200B-\u200D\uFEFF]/g, '$1'); }; /** * Fold OCR/PDF presentation-form glyphs and non-Persian script variants (Arabic ي/ك, Urdu, * Pashto, Uyghur, Kurdish) back to standard Persian characters, and canonicalise the hamza- * bearing forms per ISIRI 6219 (Iran's national character-encoding standard). * @param {string} text The text to clean. */ var _toStandardPersianCharacters = function(text) { for (var standard in _persianGlyphs) { if (_persianGlyphs.hasOwnProperty(standard)) { text = text.replace(new RegExp('[' + _persianGlyphs[standard] + ']', 'g'), standard); } } return _cleanupZwnjArtifacts(text) // needed because of the two ZWNJ-bearing keys above .replace(/ك/g, 'ک') // Arabic .replace(/ڪ/g, 'ک') // Urdu .replace(/ﻙ/g, 'ک') // Pushtu .replace(/ﻚ/g, 'ک') // Uyghur .replace(/ي/g, 'ی') // Arabic .replace(/ى/g, 'ی') // Urdu .replace(/ے/g, 'ی') // Urdu .replace(/ۍ/g, 'ی') // Pushtu .replace(/ې/g, 'ی') // Uyghur .replace(/ہ/g, 'ه') // Urdu .replace(/ە/g, 'ه\u200c') // Kurdish .replace(/ھ/g, 'ه') // Kurdish .replace(/أ/g, 'أ') // canonical alef+hamza form per ISIRI 6219 .replace(/آ/g, 'آ'); }; /** * Strip tatweel/kashide (ـ, U+0640) characters from a string. Tatweel is a pure justification * stretch-mark used in decorative Persian typesetting (common on title pages); OCR frequently * captures it as literal characters, but it has no place in a wikilink target or in wikitext. * @param {string} text The text to clean. */ var _stripTatweel = function(text) { return text.replace(/\u0640+/g, ''); }; /********* ** Script methods *********/ /** * Clean up OCR errors in the text, and push <noinclude> content at the top * & bottom of the page into the header & footer boxes respectively. * @param {object} editor The script helpers for the page. */ var pageCleanup = function(editor) { // Strip characters that have no effect on the rendered output at all, before anything // else runs: control characters, BOM and soft hyphen have no legitimate place in body // text; \r is a Windows line-ending artifact once \n is already there; a run of exotic // Unicode space characters (NBSP, thin space, ideographic space, etc.) right before a // line break just disappears, a tab/NBSP right after one disappears too (plain space is // deliberately left alone there, since a leading space triggers MediaWiki's <pre> // formatting), and any exotic space left in running text becomes a plain space. Ported // from the fa.wikipedia/fa.wikisource gadget's applyOrthography(), and cross-checked // against Virastar (github.com/aziz/virastar and its ports, a widely used standalone // Persian text cleaner) - both do this same normalisation as a first step. var text = editor.get() .replace(/\r/g, '') .replace(/[\x00-\x08\x0B\x0C\x0E-\x1F\x7F-\x9F\uFEFF\u00AD\u0085]+/g, '') .replace(/[ \xA0\u1680\u180E\u2000-\u200A\u202F\u205F\u3000]+\n/g, '\n') .replace(/\n[\t\u00A0]+/g, '\n') .replace(/[\xA0\u1680\u180E\u2000-\u200A\u202F\u205F\u3000]/g, ' '); // Normalise the raw text next: fold OCR/PDF presentation-form glyphs and non-Persian // letter variants to standard Persian characters (this also mops up stray ZWNJ-family // characters left over from OCR - see _cleanupZwnjArtifacts, including a ZWNJ that's now // got a plain space next to it instead of a letter, which can no longer do anything), // strip decorative tatweel, convert Latin/Arabic-Indic digits to Persian, and fix vowel- // mark (harakat) placement - a mark separated from its letter by a stray space moves back // next to the letter, and duplicate marks on the same letter collapse to one. The digit // conversion runs unconditionally on the whole page - if a work legitimately needs // Western digits somewhere (an ISBN, a citation in another language), those get // converted too; there's no separate opt-in step for that anymore. text = _toStandardPersianCharacters(text); text = _stripTatweel(text); text = _digitsToPersian(text); text = text.replace(new RegExp('([' + _persianCharacters + _persianVowels + _hamza + '])(\\s)([' + _persianVowels + _hamza + '])', 'g'), '$1$3$2'); text = text.replace(new RegExp('([' + _persianVowels + _hamza + ']){2,}', 'g'), '$1'); editor.set(text); // Strip leading lines that are pure page-number "running header" junk - the digits-only // case of the en.wikisource WsCleanup gadget's running-header patterns. Dropped that // gadget's other pattern (digits plus an ALL-CAPS title fragment) since Persian has no // letter case to signal "this is header text, not body text" the way English capitals // do. Caveat carried over from the source: a work with numbered stanzas/verses starting // right at the top of a page could have its number line mistaken for header junk here - // worth a glance after running this on poetry. (function() { var lines = editor.get().split(/\r?\n/); var pageNumberOnly = /^[\s0-9۰-۹٠-٩.,\-–—]+$/; var start = 0; for (var li = 0; li < lines.length; li++) { if (lines[li].trim().length === 0 || (pageNumberOnly.test(lines[li]) && lines[li].trim().length > 0)) { start++; continue; } break; } if (start > 0) { editor.set(lines.slice(start).join('\n')); } })(); // push <noinclude> content at the top & bottom into the header & footer if (editor.get().match(/^<noinclude\>/)) { var text = editor.get(); var e = text.indexOf("</noinclude>"); $('#wpHeaderTextbox').val(function(i, val) { return $.trim(val + "\n" + text.substr(11, e-11).replace(/^\s+|\s+$/g, '')); }); editor.set(text.substr(e+12)); } if (editor.get().match(/<\/noinclude\>$/)) { var text = editor.get(); var s = text.lastIndexOf("<noinclude>"); $('#wpFooterTextbox').val(function(i, val) { return $.trim(text.substr(s+11, text.length-s-11-12).replace(/^\s+|\s+$/g, '') + "\n" + val); }); editor.set(text.substr(0, s)); } // clean up text editor // remove trailing spaces at the end of each line .replace(/ +\n/g, '\n') // remove trailing whitespace preceding a hard line break .replace(/ +<br *\/?>/g, '<br />') // remove trailing whitespace and numerals at the end of page text - matches // Latin, Persian and Arabic-Indic digits, since page-number artifacts at the // bottom of a scanned fa.wikisource page can OCR as any of the three .replace(/[\s0-9۰-۹٠-٩]+$/g, '') // remove trailing spaces at the end of refs .replace(/ +<\/ref>/g, '</ref>') // remove trailing spaces at the end of template calls .replace(/ +}}/g, '}}') // convert double-hyphen to mdash (avoiding breaking HTML comment syntax) .replace(/([^\!])--([^>])/g, '$1—$2') // remove spacing around mdash, but only if it has spaces on both sides .replace(/ +— +/g, '—') // "Digitized by Google" scan-watermark text and stray OCR of the word "Google" - // the watermark itself is always in English regardless of the scanned work's // language, so this is just as relevant to a Google Books-sourced Persian scan .replace(/\s?D[il]g[il]t[il][sz][eco]d\s+by[^\n]*\s+([6G][Oo0]{2}g[lI]e)?/g, '') .replace(/\bG[oO0]{2}gle\b/g, '') // highly suspicious OCR noise characters .replace(/[■•]/g, '') // a line containing nothing but a stray punctuation mark is likely scan noise .replace(/^[.,^،؛]$/gm, '') // underscores (often OCR of underlined text or a form field) aren't meaningful in wikitext .replace(/_/g, ' ') // number ranges get an en dash, not a hyphen, per fa.wikisource's وپ:خط تیره .replace(/([۰-۹]+)[ \t]?-[ \t]?(?=[۰-۹])/g, '$1–') // <section begin=x/> needs to be <section begin="x"/> to parse .replace(/<section (begin|end)=(\w[^/]+)\/>/g, '<section $1="$2"/>') // a <ref> or </ref> shouldn't have a space glued before it .replace(/ (<\/?ref)/g, '$1') // {{hws}}/{{hwe}} shorthand for a word split across a page boundary, expanded to the // full template names (same English names used across Wikisource language versions, // fa.wikisource included, for this kind of utility template) .replace(/{{hws\|/g, '{{hyphenated word start|') .replace(/{{hwe\|/g, '{{hyphenated word end|') // {{c|...}} shorthand for {{center|...}}, if used .replace(/{{c\|/g, '{{center|'); // clean up pages if they don't have <poem> if (!editor.contains('<poem>') && !editor.contains('{{' + 'ppoem')) { editor // remove single line breaks; preserve multiple. // but not if there's a tag, template or table syntax either side of the line break .replace(/([^>}\|\n])\n([^:#\*<{\|\n])/g, '$1 $2') // collapse sequences of spaces into a single space .replace(/ +/g, ' '); } // more page cleanup editor // dump spurious hard breaks at the end of paragraphs .replace(/<br *\/?>\n\n/g, '\n\n') // remove unwanted spaces before punctuation marks - both Latin (;:?!,.)) and // Persian (،؛؟) forms, since either can turn up depending on the OCR engine .replace(/ ([;:\?!,.)،؛؟])/g, '$1') // and no space after an opening parenthesis .replace(/\( +/g, '(') // convert ASCII look-alikes to proper Persian punctuation when they follow Persian // text. Properly printed Persian sources always used ؟/؛/، - an ASCII ?/;/, next to // Persian text is an OCR/encoding artifact to restore, not an authorial style choice .replace(new RegExp('([' + _persianCharacters + '])\\?', 'g'), '$1؟') .replace(new RegExp('([' + _persianCharacters + ']);', 'g'), '$1؛') .replace(new RegExp('([' + _persianCharacters + '])(\\]\\]|»|)\\,', 'g'), '$1$2،') // ensure a space after punctuation when it's glued directly to the next word... but // never before a tag (<ref>, <br>, ...) or a template ({{...}}) - those attach // directly to the punctuation they follow, same as the </ref> fix a few lines up .replace(/([;:\?!,.)،؛؟])([^\s0-9۰-۹٠-٩\n}{<|"«»'’”])/g, '$1 $2') // ...but consecutive punctuation marks (or end of line) don't get a space between them .replace(/([;:\?!,.)،؛؟]) +([\n;:\?!,.)،؛؟\]]|$)/g, '$1$2') // a double period after a Persian letter is almost always meant to be one .replace(new RegExp('([' + _persianCharacters + '])\\.\\. (?=[' + _persianCharacters + '])', 'g'), '$1. ') // three-or-more dots after Persian text is an ellipsis, not literal periods .replace(new RegExp('([' + _persianCharacters + '])( *)\\.{3,}', 'g'), '$1$2…') // canonicalise ۀ / هٴ / هٓ to ISIRI 6219's ه + combining hamza above (هٔ) - this is a // same-character encoding choice, not a wording change, so it's safe to automate .replace(/[ۂۀ]/g, 'هٔ') .replace(/هٴ/g, 'هٔ') .replace(/هٓ/g, 'هٔ') // unicodify .replace(/&mdash;/g, '—') .replace(/&ndash;/g, '–') .replace(/&quot;/g, '"') .replace(/<center>\s*([.\n]*?)\s*<\/center>/g, '{{center|$1}}'); // Run the invisible-ZWNJ-artifact cleanup once more: the punctuation and digit changes // above can newly strand a ZWNJ next to something it can no longer affect (e.g. a ZWNJ // that's now right before a converted Persian digit or a newly-inserted punctuation mark). editor.set(_cleanupZwnjArtifacts(editor.get())); }; }); // </nowiki> e0nz1ofckhjnnerslj4u7z1zcvdr9ka 299809 299783 2026-09-21T20:22:57Z Hanooz 17889 299809 javascript text/javascript /* This page defines a TemplateScript library for fa.wikisource.org (ویکی‌نبشتهٔ فارسی). It adds a single "پاک‌سازی OCR" action to the Page: namespace editing sidebar that normalises scanned/OCR'd Persian text on the current page: character encoding, digits, vowel-mark placement, invisible/zero-effect characters, and punctuation. It's not meant to be referenced directly - install it the same way as the upstream English version described at [[Wikisource:TemplateScript]]. */ /* global $, pathoschild */ /** * TemplateScript adds configurable templates and scripts to the sidebar, and adds an example regex editor. * @see https://meta.wikimedia.org/wiki/TemplateScript */ // <nowiki> $.ajax('//tools-static.wmflabs.org/meta/scripts/pathoschild.templatescript.js', { dataType:'script', cache:true }).then(function() { /********* ** Define library *********/ pathoschild.TemplateScript.library.define({ key: 'wikisource.fa.tools', name: 'ابزارهای ویکی‌نبشتهٔ فارسی', url: '//fa.wikisource.org/wiki/راهنما:نمونه‌خوانی', description: 'مجموعه‌ای از ابزارها برای <a href="/wiki/راهنما:نمونه‌خوانی">نمونه‌خوانی آثار در فضای نام <tt>برگه:</tt></a>: پاک‌سازی OCR، با اصلاح نویسه‌ها، کشیده، ارقام، جای اعراب، نیم‌فاصله، نویسه‌های نامرئی بی‌اثر، و نشانه‌گذاری.', categories: [ { name: 'ابزارهای برگه', scripts: [ { key: 'cleanup-ocr', name: 'پاک‌سازی OCR', script: function(editor) { pageCleanup(editor); }, forNamespaces: 'page' } ] } ] }); /********* ** Private methods *********/ // Digit tables used to convert between Latin, Persian and Arabic-Indic numerals. var _persianDigits = '۰۱۲۳۴۵۶۷۸۹'; var _arabicIndicDigits = '٠١٢٣٤٥٦٧٨٩'; var _latinDigits = '0123456789'; // Character-class tables used by the Persian-specific cleanup helpers below. var _hamza = '\u0654'; var _persianVowels = '\u064B-\u0650\u0652\u0670'; // non-standard letterforms (Arabic ي/ك, Urdu, Pashto, Uyghur presentation forms, etc.) that // should still count as "a Persian-ish letter" for context-matching, even before // _toStandardPersianCharacters() below has normalised them var _similarPersianCharacters = '\u0643\uFB91\uFB90\uFB8F\uFB8E\uFEDC\uFEDB\uFEDA\uFED9\u0649\uFEEF\u064A\u06C1\u06D5\u06BE\uFEF0-\uFEF4'; var _persianCharacters = '\u0621-\u0655\u067E\u0686\u0698\u06AF\u06A9\u0643\u06AA\uFED9\uFEDA\u06CC\uFEF1\uFEF2' + _similarPersianCharacters; /** * Convert any mix of Latin or Arabic-Indic digits in a string to Persian digits, for display in wikitext. * @param {string} text The text to convert. */ var _digitsToPersian = function(text) { var result = ''; for (var i = 0; i < text.length; i++) { var ch = text.charAt(i); var idx = _latinDigits.indexOf(ch); if (idx === -1) idx = _arabicIndicDigits.indexOf(ch); result += (idx !== -1) ? _persianDigits.charAt(idx) : ch; } return result; }; /** * OCR/PDF presentation-form and script-variant glyphs that extraction sometimes leaves as * literal characters instead of the standard Persian letter - a common problem specifically on * PDF-sourced works, where each glyph can get saved as its own shaped codepoint. Keys are the * standard letter (or letter + a real ZWNJ, for the two glyphs that visually look joined); * values are a character class of the presentation-form/variant glyphs that should fold into it. */ var _persianGlyphs = { '\u200cه': 'ﻫ', 'ی\u200c': 'ﻰﻲ', 'أ': 'ﺄﺃﺃ', 'آ': 'ﺁﺁﺂ', 'إ': 'ﺇﺈﺇ', 'ا': 'ﺍﺎ', 'ب': 'ﺏﺐﺑﺒ', 'پ': 'ﭖﭗﭘﭙ', 'ت': 'ﺕﺖﺗﺘ', 'ث': 'ﺙﺚﺛﺜ', 'ج': 'ﺝﺞﺟﺠ', 'چ': 'ﭺﭻﭼﭽ', 'ح': 'ﺡﺢﺣﺤ', 'خ': 'ﺥﺦﺧﺨ', 'د': 'ﺩﺪ', 'ذ': 'ﺫﺬ', 'ر': 'ﺭﺮ', 'ز': 'ﺯﺰ', 'ژ': 'ﮊﮋ', 'س': 'ﺱﺲﺳﺴ', 'ش': 'ﺵﺶﺷﺸ', 'ص': 'ﺹﺺﺻﺼ', 'ض': 'ﺽﺾﺿﻀ', 'ط': 'ﻁﻂﻃﻄ', 'ظ': 'ﻅﻆﻇﻈ', 'ع': 'ﻉﻊﻋﻌ', 'غ': 'ﻍﻎﻏﻐ', 'ف': 'ﻑﻒﻓﻔ', 'ق': 'ﻕﻖﻗﻘ', 'ک': 'ﮎﮏﮐﮑﻙﻚﻛﻜ', 'گ': 'ﮒﮓﮔﮕ', 'ل': 'ﻝﻞﻟﻠ', 'م': 'ﻡﻢﻣﻤ', 'ن': 'ﻥﻦﻧﻨ', 'ه': 'ﻩﻪﻫﻬ', 'هٔ': 'ﮤﮥ', 'و': 'ﻭﻮ', 'ؤ': 'ﺅﺅﺆ', 'ی': 'ﯼﯽﯾﯿﻯﻰﻱﻲﻳﻴ', 'ئ': 'ﺉﺊﺋﺌ', 'لا': 'ﻻﻼ', 'لإ': 'ﻹﻺ', 'لأ': 'ﻸﻷ', 'لآ': 'ﻵﻶ' }; /** * Remove stray or duplicate zero-width/joiner/bidi-mark characters and OCR artifacts that * stand in for a ZWNJ. Only cleans up characters that already have no effect where they are; * never inserts a new ZWNJ between words. * @param {string} text The text to clean. */ var _cleanupZwnjArtifacts = function(text) { return text // a ZWNJ (or stray zero-width/BOM/bidi-mark character) with nothing before or after it // to join or not-join has no possible effect on the rendered output - most commonly a // ZWNJ that ended up with a plain space next to it instead of a letter .replace(/^[\u200B-\u200D\uFEFF]+/, '') .replace(/[\u200B-\u200D\uFEFF]+$/, '') // a stray LRM/RLM between two Persian letters was almost always meant to be a ZWNJ .replace(new RegExp('([' + _persianCharacters + '] *)[\u200F\u200E]+( *[' + _persianCharacters + '])', 'g'), '$1\u200c$2') // collapse repeated invisible-joiner/mark characters down to one .replace(/([\u200B-\u200D\uFEFF\u200E\u200F]){2,}/g, '$1') // ¬ between two Persian letters is almost always a misrecognised ZWNJ, not a real character .replace(new RegExp('([' + _persianCharacters + '])¬(?=[' + _persianCharacters + '])', 'g'), '$1\u200c') // a ZWNJ has no business after a digit or most punctuation/brackets, or next to a Latin word .replace(/([۰-۹0-9إأةؤورزژاآدذ،؛,:«»\\\/@#$٪×*()ـ\-=|ء])\u200c/g, '$1') .replace(/[\u200B-\u200D\uFEFF]([\w])/g, '$1') .replace(/([\w])[\u200B-\u200D\uFEFF]/g, '$1') .replace(new RegExp('[\\u200B-\\u200D\\uFEFF]([' + _persianVowels + _arabicIndicDigits + _persianDigits + _latinDigits + _hamza + '])', 'g'), '$1') .replace(new RegExp('([' + _arabicIndicDigits + '])[\\u200B-\\u200D\\uFEFF]', 'g'), '$1') .replace(/[\u200B\u200C\uFEFF]([ء\n\s\[\].،«»:()؛؟?;$!@\-=+\\|])/g, '$1') .replace(/([\n\s\[.،«»:()؛؟?;$!@\-=+\\|])[\u200B-\u200D\uFEFF]/g, '$1') .replace(/[\u200B-\u200D\uFEFF](\]\][\s\n])/g, '$1') .replace(/([\n\s]\[\[)[\u200B-\u200D\uFEFF]/g, '$1'); }; /** * Fold OCR/PDF presentation-form glyphs and non-Persian script variants (Arabic ي/ك, Urdu, * Pashto, Uyghur, Kurdish) back to standard Persian characters, and canonicalise the hamza- * bearing forms per ISIRI 6219 (Iran's national character-encoding standard). * @param {string} text The text to clean. */ var _toStandardPersianCharacters = function(text) { for (var standard in _persianGlyphs) { if (_persianGlyphs.hasOwnProperty(standard)) { text = text.replace(new RegExp('[' + _persianGlyphs[standard] + ']', 'g'), standard); } } return _cleanupZwnjArtifacts(text) // needed because of the two ZWNJ-bearing keys above .replace(/ك/g, 'ک') // Arabic .replace(/ڪ/g, 'ک') // Urdu .replace(/ﻙ/g, 'ک') // Pushtu .replace(/ﻚ/g, 'ک') // Uyghur .replace(/ي/g, 'ی') // Arabic .replace(/ى/g, 'ی') // Urdu .replace(/ے/g, 'ی') // Urdu .replace(/ۍ/g, 'ی') // Pushtu .replace(/ې/g, 'ی') // Uyghur .replace(/ہ/g, 'ه') // Urdu .replace(/ە/g, 'ه\u200c') // Kurdish .replace(/ھ/g, 'ه') // Kurdish .replace(/أ/g, 'أ') // canonical alef+hamza form per ISIRI 6219 .replace(/آ/g, 'آ'); }; /** * Strip tatweel/kashide (ـ, U+0640) characters from a string. Tatweel is a pure justification * stretch-mark used in decorative Persian typesetting (common on title pages); OCR frequently * captures it as literal characters, but it has no place in a wikilink target or in wikitext. * @param {string} text The text to clean. */ var _stripTatweel = function(text) { return text.replace(/\u0640+/g, ''); }; /** * Strip leading lines that consist only of a page number (plus optional punctuation or * whitespace), treating them as running-header junk left over from OCR. A page that opens * with a genuine numbered verse or stanza can have that number mistaken for header junk here. * @param {string} text The text to clean. */ var _stripLeadingPageNumber = function(text) { var lines = text.split(/\r?\n/); var pageNumberOnly = /^[\s0-9۰-۹٠-٩.,\-–—]+$/; var start = 0; for (var li = 0; li < lines.length; li++) { if (lines[li].trim().length === 0 || (pageNumberOnly.test(lines[li]) && lines[li].trim().length > 0)) { start++; continue; } break; } return start > 0 ? lines.slice(start).join('\n') : text; }; /********* ** Script methods *********/ /** * Clean up OCR errors in the text, and push <noinclude> content at the top * & bottom of the page into the header & footer boxes respectively. * @param {object} editor The script helpers for the page. */ var pageCleanup = function(editor) { // Strip characters that have no effect on the rendered output at all: control characters, // BOM and soft hyphen have no legitimate place in body text; \r is a Windows line-ending // artifact once \n is already there; a run of exotic Unicode space characters (NBSP, thin // space, ideographic space, etc.) right before a line break just disappears; a tab/NBSP // right after a line break disappears too (plain space is deliberately left alone there, // since a leading space triggers MediaWiki's <pre> formatting); and any exotic space left // in running text becomes a plain space. var text = editor.get() .replace(/\r/g, '') .replace(/[\x00-\x08\x0B\x0C\x0E-\x1F\x7F-\x9F\uFEFF\u00AD\u0085]+/g, '') .replace(/[ \xA0\u1680\u180E\u2000-\u200A\u202F\u205F\u3000]+\n/g, '\n') .replace(/\n[\t\u00A0]+/g, '\n') .replace(/[\xA0\u1680\u180E\u2000-\u200A\u202F\u205F\u3000]/g, ' '); // Fold OCR/PDF presentation-form glyphs and non-Persian letter variants to standard // Persian characters (this also mops up any stray ZWNJ-family characters left over from // OCR), strip decorative tatweel, convert Latin/Arabic-Indic digits to Persian, and fix // vowel-mark (harakat) placement: a mark separated from its letter by a stray space moves // back next to the letter, and duplicate marks on the same letter collapse to one. Digit // conversion applies to the whole page, including any Western digits inside an ISBN or a // citation in another language. text = _toStandardPersianCharacters(text); text = _stripTatweel(text); text = _digitsToPersian(text); text = text.replace(new RegExp('([' + _persianCharacters + _persianVowels + _hamza + '])(\\s)([' + _persianVowels + _hamza + '])', 'g'), '$1$3$2'); text = text.replace(new RegExp('([' + _persianVowels + _hamza + ']){2,}', 'g'), '$1'); editor.set(text); editor.set(_stripLeadingPageNumber(editor.get())); // push <noinclude> content at the top & bottom into the header & footer if (editor.get().match(/^<noinclude\>/)) { var headerText = editor.get(); var headerEnd = headerText.indexOf("</noinclude>"); $('#wpHeaderTextbox').val(function(i, val) { return $.trim(val + "\n" + headerText.substr(11, headerEnd-11).replace(/^\s+|\s+$/g, '')); }); editor.set(headerText.substr(headerEnd+12)); } if (editor.get().match(/<\/noinclude\>$/)) { var footerText = editor.get(); var footerStart = footerText.lastIndexOf("<noinclude>"); $('#wpFooterTextbox').val(function(i, val) { return $.trim(footerText.substr(footerStart+11, footerText.length-footerStart-11-12).replace(/^\s+|\s+$/g, '') + "\n" + val); }); editor.set(footerText.substr(0, footerStart)); } // clean up text editor // remove trailing spaces at the end of each line .replace(/ +\n/g, '\n') // remove trailing whitespace preceding a hard line break .replace(/ +<br *\/?>/g, '<br />') // remove trailing whitespace and numerals at the end of page text - matches // Latin, Persian and Arabic-Indic digits, since page-number artifacts at the // bottom of a scanned fa.wikisource page can OCR as any of the three .replace(/[\s0-9۰-۹٠-٩]+$/g, '') // remove trailing spaces at the end of refs .replace(/ +<\/ref>/g, '</ref>') // remove trailing spaces at the end of template calls .replace(/ +}}/g, '}}') // convert double-hyphen to mdash (avoiding breaking HTML comment syntax) .replace(/([^\!])--([^>])/g, '$1—$2') // remove spacing around mdash, but only if it has spaces on both sides .replace(/ +— +/g, '—') // "Digitized by Google" scan-watermark text and stray OCR of the word "Google" .replace(/\s?D[il]g[il]t[il][sz][eco]d\s+by[^\n]*\s+([6G][Oo0]{2}g[lI]e)?/g, '') .replace(/\bG[oO0]{2}gle\b/g, '') // highly suspicious OCR noise characters .replace(/[■•]/g, '') // a line containing nothing but a stray punctuation mark is likely scan noise .replace(/^[.,^،؛]$/gm, '') // underscores (often OCR of underlined text or a form field) aren't meaningful in wikitext .replace(/_/g, ' ') // number ranges get an en dash, not a hyphen, per fa.wikisource's وپ:خط تیره .replace(/([۰-۹]+)[ \t]?-[ \t]?(?=[۰-۹])/g, '$1–') // <section begin=x/> needs to be <section begin="x"/> to parse .replace(/<section (begin|end)=(\w[^/]+)\/>/g, '<section $1="$2"/>') // a <ref> or </ref> shouldn't have a space glued before it .replace(/ (<\/?ref)/g, '$1') // {{hws}}/{{hwe}} shorthand for a word split across a page boundary, expanded to the // full template names .replace(/{{hws\|/g, '{{hyphenated word start|') .replace(/{{hwe\|/g, '{{hyphenated word end|') // {{c|...}} shorthand for {{center|...}}, if used .replace(/{{c\|/g, '{{center|'); // clean up pages if they don't have <poem> if (!editor.contains('<poem>') && !editor.contains('{{' + 'ppoem')) { editor // remove single line breaks; preserve multiple. // but not if there's a tag, template or table syntax either side of the line break .replace(/([^>}\|\n])\n([^:#\*<{\|\n])/g, '$1 $2') // collapse sequences of spaces into a single space .replace(/ +/g, ' '); } // more page cleanup editor // dump spurious hard breaks at the end of paragraphs .replace(/<br *\/?>\n\n/g, '\n\n') // remove unwanted spaces before punctuation marks - both Latin (;:?!,.)) and // Persian (،؛؟) forms, since either can turn up depending on the OCR engine .replace(/ ([;:\?!,.)،؛؟])/g, '$1') // and no space after an opening parenthesis .replace(/\( +/g, '(') // convert ASCII look-alikes to proper Persian punctuation when they follow Persian // text. Properly printed Persian sources always used ؟/؛/، - an ASCII ?/;/, next to // Persian text is an OCR/encoding artifact to restore, not an authorial style choice .replace(new RegExp('([' + _persianCharacters + '])\\?', 'g'), '$1؟') .replace(new RegExp('([' + _persianCharacters + ']);', 'g'), '$1؛') .replace(new RegExp('([' + _persianCharacters + '])(\\]\\]|»|)\\,', 'g'), '$1$2،') // ensure a space after punctuation when it's glued directly to the next word, but // never before a tag (<ref>, <br>, ...) or a template ({{...}}) - those attach // directly to the punctuation they follow .replace(/([;:\?!,.)،؛؟])([^\s0-9۰-۹٠-٩\n}{<|"«»'’”])/g, '$1 $2') // ...but consecutive punctuation marks (or end of line) don't get a space between them .replace(/([;:\?!,.)،؛؟]) +([\n;:\?!,.)،؛؟\]]|$)/g, '$1$2') // a double period after a Persian letter is almost always meant to be one .replace(new RegExp('([' + _persianCharacters + '])\\.\\. (?=[' + _persianCharacters + '])', 'g'), '$1. ') // three-or-more dots after Persian text is an ellipsis, not literal periods .replace(new RegExp('([' + _persianCharacters + '])( *)\\.{3,}', 'g'), '$1$2…') // canonicalise ۀ / هٴ / هٓ to ISIRI 6219's ه + combining hamza above (هٔ) - this is a // same-character encoding choice, not a wording change, so it's safe to automate .replace(/[ۂۀ]/g, 'هٔ') .replace(/هٴ/g, 'هٔ') .replace(/هٓ/g, 'هٔ') // unicodify .replace(/&mdash;/g, '—') .replace(/&ndash;/g, '–') .replace(/&quot;/g, '"') .replace(/<center>\s*([.\n]*?)\s*<\/center>/g, '{{center|$1}}'); // Run the invisible-ZWNJ-artifact cleanup once more: the punctuation and digit changes // above can newly strand a ZWNJ next to something it can no longer affect (e.g. a ZWNJ // that's now right before a converted Persian digit or a newly-inserted punctuation mark). editor.set(_cleanupZwnjArtifacts(editor.get())); }; }); // </nowiki> 402bg21874srivrhqzjak7byc7thxif 106 95457 299817 299472 2026-09-21T21:36:20Z Hanooz 17889 299817 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |wikidata_item= |Title=تاریخ سی ساله ایران |Subtitle= |Volume=1 |Issue= |Edition= |Author=بیژن جزنی |Foreword_Author= |Translator= |Editor= |Illustrator= |Lyricist= |Composer= |Singer= |Publisher= |Address=تهران |Printer= |Year=1337 |Source=pdf |Image=1 |Progress=V |Pages=<pagelist 1="جلد" 2="–" 3="صفحه عنوان" 4="–" 5=3 8="–" 70="–" 96to99="–" 100="جلد" /> |Volumes= |Remarks= |Notes= |Header={{سصم|||تاریخ سی ساله ایران}} |Footer= }} h3rwgoxoocqh9uegya1ttbpvtjgimwa 104 95481 299816 299667 2026-09-21T21:35:59Z Hanooz 17889 /* نمونه‌خوانی‌شده */ اصلاح ارقام 299816 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Hanooz" /></noinclude>{{rule|height=6px}} {{rule}} {{وسط بزرگتر۴|'''تاریخ سی ساله ایران'''}} {{rule}} {{rule|height=6px}} {{dhr|10em}} {{وسط|نوشته ب - جزنی}}<noinclude></noinclude> tsd1bzfsiosn81z6ewp7kuqop7tl3fy 104 95544 299786 299538 2026-09-21T14:58:25Z Hanooz 17889 /* نمونه‌خوانی‌شده */ 299786 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Hanooz" />{{سرصفحه‌مستمر|تاریخ سی ساله ایران||۷۳}}</noinclude>با شوروی، مساله نفت شمال را بنا بر پیشنهاد "{{w|سرگئی کافتارادزه|کافتارادر}}" حل شد. مصدق از میدان خارج شد، حال آنکه در حبس دوره حزب ایران با حزب ایران با حزب توده و فرقه دمکرات جبهه دمکراتیک را تشکیل داد و رسماً همکاری میکردند با وقایع آذربایجان و تهاجم ارتجاع بدنبال آن، مصدق یک یک دوره کم فعالیتی را گذرانید. دورهٔ تازه خود را با فعالیتهای انتخاباتی دوره شانزدهم شروع کرد. در ۲۲ مهر ۱۳۲۷ مصدق به اتفاق دوازده نفر از طرفداران سرشناس خود در کاخ مرمر متحصن شده و بعنوان اعتراض به جریان انتخابات دوره شانزدهم دست به اعتصاب غذا زدند. اعتصاب چهار روز طول کشید و بدنبال این جریان در سیزدهم آبان، {{w|عبدالحسین هژیر|هژیر}} {{w|وزیر دربار}} در {{w|مسجد سپهسالار}} بدست {{w|سید حسین امامی|امامی}} از {{w|فدائیان اسلام}} که قبلاً {{w|احمد کسروی|کسروی}} را کشته بود) ترور شد. بازار و کسبه، هیجان آمدند و علیرغم اختناقی که پس از ۱۵ بهمن برقرار شده بود مردم شهری تمایلات مخالفت آمیز خود را نشان میدادند. در چنین جوی بود که {{w|en:George C. McGhee|جرج مک کی}} از طرف وزارت خارجه آمریکا به تهران آمد و نظرات آمریکا را برای مقامات ایرانی توضیح داد. آمریکا که پس از وقایع آذربایجان در ایران نقش موثری پیدا کرده بود، پس از سرکوبی حزب توده می خواست رسماً از منابع نفت و موقعیت سیاسی ایران سهم خود را بدست آورده. هیجدهم آبان {{w|انتخابات مجلس ایران (۱۳۲۸)|انتخابات دورهٔ ۱۶هم}} ابطال شد و فرمان تجدید انتخابات صادر شد. تضادهای آمریکا و انگلیس رو به رشد بود. شوروی که ضامن داخلی خود را از دست داده بود باید بینی به وقایع مین گریست و جریانهای داخلی را که حزب توده در آن نقشی نداشت به مثابه انعکاس تضادهای امپریالیستی میشناخت. در اواخر اسفند سال ۱۳۲۸ انتخابات انجام شد و مصدق و<noinclude></noinclude> 9dv355zc28x2lucpspzpjoi1pey9kih 104 95545 299787 299539 2026-09-21T15:05:25Z Hanooz 17889 /* نمونه‌خوانی‌شده */ 299787 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Hanooz" />{{سرصفحه‌مستمر|۷۴||تاریخ سی ساله ایران}}</noinclude>همکارانش به نمایندگی تهران انتخاب شدند حزب توده که مشغول تجدید سازمان خود بود این انتخابات را تحریم کرد. وقایعی که از این پس میآید کم و پیش در شرح فعالیتهای حزب توده بدون پرداختن به زمینه عمومی جنبش غیر ممکن است. پس ما در اینجا فقط روی آن جنبه های ویژه مبارزات مصدق و جبهه ملی تاکید میکنیم. تا اینجا خصوصیات مصدق و مبارزات او چنین است: {{plainlist/s}} * ۱ - مصدق بعنوان عنصری ملی یعنی ناسیونالیست با تمایلات ضد استعماری شناخته میشود. * ۲ - مصدق و همکارانش از سازمان دادن مبارزات توده ای در طی این سالها خودداری کرده و به روشهای عرفا سیاسی آنهم در چهارچوب امکانات قانونی توسل جسته‌اند. * ۳ - در حرکت مجدد مصدق و یارانش تضاد آمریکا و انگلیس زمینه مساعدی ایجاد کرده بود و مصدق به این امر آگاهی کامل داشت. استفاده از یکسو و کمبودهای مبارزهٔ توده ای در جناح مصدق و همکارانش از سوی دیگر، خاطرات بدی که عناصر آگاه از سیاستبازیهای پشت پردهٔ داشتند. زنده میکرد و این امر در موضعگیری انحرافی حزب توده نسبت به مصدق تاثیر داشت. مذاکرات نفت بین "{{w|نویل گس|گس}}" نماینده {{w|شرکت نفت ایران و انگلیس|شرکت نفت انگلیس}} و {{w|عباسقلی گلشائیان|گلشائیان}} وزیر دارائی ایران در مجلس شانزدهم مشکل شد و به مهمترین مسالهٔ و سفت کردن مهار مردم که تحت تاثیر وقایع چند ماه گذشته شل شده بود. در سوم تیرماه ۱۳۲۹ بجای {{w|حسنعلی منصور|منصور}} نخست وزیر شد. رزم آرا از مذاکرات "گس–گلشائیان" حمایت می کرد. مذاکرات به نتیجه ۵۰–۵۰ رسیده بود. فرمول ۵۰–۵۰ فرمولی بود که کارتل جهانی نفت، پس از جنگ<noinclude>{{plainlist/e}}</noinclude> mlu7mhyf966fqaah2m9vfhprygmt7a2 104 95546 299788 299540 2026-09-21T15:13:53Z Hanooz 17889 /* نمونه‌خوانی‌شده */ 299788 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Hanooz" />{{سرصفحه‌مستمر|تاریخ سی ساله ایران||۷۵}} {{plainlist/s}}</noinclude>دوم برای انعقاد قراردادها و گرفتن امتیازهای تازه در خاور بکاربسته بود (از جمله در مورد نفت عربستان این فرمول از جانب کمپانی های آمریکائی بکاربسته شده بود) رزم آرا توافق را حداکثر چیزی میدانست که در دست امکان بوده است. مصدق حمله خود را به توافق نامه جدید شروع کرد و در سال ۲۹ بر سر مساله نفت رزم آرا را استیضاح کرد. {{plainlist/e}} مساله نفت در مجلس هر روز داغ تر میشد و سرانجام در ۱۳ اسفند ماه (۱۳۲۹) مصدق که ریاست کمیسیون نفت مجلس شورا را بعهده داشت بجای اعلام نظر درباره توافقنامهٔ "{{w|قرارداد گس–گلشائیان|گس–گلشائیان}}" پیشنهاد ملی شدن نفت را در مجلس به میان آورد. مردم {{کذا|گوشه|گوش}} بزنگ وقایع بودند و {{کذا|مایندگان|نمایندگان}} طرفدار مصدق از مدتی قبل بعنوان فراکسیون "جبهه ملی" شناخته میشدند. در گرماگرم این جریان رزم آرا توسط یکی از فدائیان اسلام ({{w|خلیل طهماسبی}}) در شانزدهم اسفند در {{w|مسجد امام (تهران)|مسجد شاه}} ترور شد. با ترور رزم آرا مردم به هیجان آمدند و تضادهای موجود به اوج خود رسید. {{w|حسین علاء}} یک کابینه موقت تشکیل داده هنوز چند روز از ترور رزم آرا نگذشته بود که {{w|عبدالحمید زنگنه|دکتر زنگنه}} نیز ترور شد. در چنین جوی بود که مرتجعین عقب نشستند و در مجلس که جبهه ملی در آن اقلیتی بیش نبود لایحه ملی شدن نفت در ۲۹ اسفند سال ۲۹ به تصویب رسید. دربار که نمیخواست رسما در مقابل نظرات آمریکا مقاومت کند از مخالفت رسمی با این جریان خودداری کرد ولی "{{w|توشیح ملوکانه|توشیح}}" لایحه تا دهم اردیبهشت سال ۳۰ به تعویق افتاد. در سیزدهم اردیبهشت مصدق برای اجرای قانون ملی شدن نفت به نخست وزیری رسید و از مجلس رای اعتماد گرفت. آمریکا که خود را در بدست آوردن پیروزی سهیم میدانست امیدوار بود که پس از خلع ید از شرکت نفت با انگلیس تحت شرایط تازه ای<noinclude></noinclude> k246344ciseh7k3g4i1io3x8u3j5gyx 104 95547 299789 299541 2026-09-21T15:52:07Z Hanooz 17889 /* نمونه‌خوانی‌شده */ 299789 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Hanooz" /> {{سصم|||تاریخ سی ساله ایران}}</noinclude>توافق کند. پس از خلع ید در ۲۹ خرداد، در ۲۳ تیر "هاریمن" به ایران آمد و تظاهرات خونین ۲۳ تیر بر پا شد. مصدق به آمریکا جواب مثبت نداد اما هنوز خود را آنقدر قوی نمی دانست که از حمایت آن صرف نظر کند. در اینجا همان مانورهای سیاستمدارانه بچشم می خورد. نامه های مصدق به ترومن و بالعکس نموداری از این دیپلماسی است. در این مورد هدف مصدق امپریالیسم انگلیس است و بس. حتی مرتجعین داخلی هدف حملات او نیستند. عناصر آمریکائی مثل زاهدی، امینی و دیگران و عناصر دست راستی مثل کاشانی، بقائی و مانند آنها با مصدق در یک خط قرار دارند و با تشدید اختلافهای ایران و انگلیس و توطئه هایی که سفارت انگلیس بر ضد دولت شروع کرد. بود. در دی ماه ۱۳۳۰ مصدق بعنوان تشدید فشار کنسولگری های انگلیس را بست و تقریباً مقارن آن {{w|مجلس سنای ایران|مجلس سنا}} را منحل کرد. {{w|مجلس مؤسسان دوم ایران|مجلس مؤسسان}} که در سال ۲۸ زیر فشار مرتجعین و دربار برپا شده بود، بر خلاف [[قانون اساسی (مصوب ۱۲۸۵)|قانون اساسی]] تشکیل مجلس سنا را تصویب کرده بود و در همان شرایط انتخابات آن انجام یافته بود. انحلال مجلس سنا، سرآغاز درگیری مصدق با مرتجعین راستی و دربار بود بدنبال این اقدامات، {{w|انتخابات مجلس شورای ملی (۱۳۳۱)|انتخابات دورهٔ هفدهم}} در بهمن سال ۳۰ انجام گرفت، مصدق به نحو غیر منتظره ای دست مرتجعین را باز گذاشت و بنا بر اسناد و شواهد مسلم از تقلب در انتخابات و تعویض سند و فی مابین شیوهٔ موسوم جلوگیری نکرد حتی در این کار از عناصری که در دوره های قبلی در این کار تخصص یافته بودند استفاده کرد. هدف این بود که نمایندگان حزب توده وارد مجلس نشوند. این هدف با تعطیل گذاشتن انتخابات در برخی شهرستانها کاملا تامین نشد. حزب توده که دارای نفوذ و کمیتی زیاد شده و طرفداران نیمه<noinclude></noinclude> hdmnyzgxo64pvx6tg5k6ucqlvgk3mqw 299790 299789 2026-09-21T15:52:23Z Hanooz 17889 299790 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Hanooz" />{{سرصفحه‌مستمر|۷۶||تاریخ سی ساله ایران}}</noinclude>توافق کند. پس از خلع ید در ۲۹ خرداد، در ۲۳ تیر "هاریمن" به ایران آمد و تظاهرات خونین ۲۳ تیر بر پا شد. مصدق به آمریکا جواب مثبت نداد اما هنوز خود را آنقدر قوی نمی دانست که از حمایت آن صرف نظر کند. در اینجا همان مانورهای سیاستمدارانه بچشم می خورد. نامه های مصدق به ترومن و بالعکس نموداری از این دیپلماسی است. در این مورد هدف مصدق امپریالیسم انگلیس است و بس. حتی مرتجعین داخلی هدف حملات او نیستند. عناصر آمریکائی مثل زاهدی، امینی و دیگران و عناصر دست راستی مثل کاشانی، بقائی و مانند آنها با مصدق در یک خط قرار دارند و با تشدید اختلافهای ایران و انگلیس و توطئه هایی که سفارت انگلیس بر ضد دولت شروع کرد. بود. در دی ماه ۱۳۳۰ مصدق بعنوان تشدید فشار کنسولگری های انگلیس را بست و تقریباً مقارن آن {{w|مجلس سنای ایران|مجلس سنا}} را منحل کرد. {{w|مجلس مؤسسان دوم ایران|مجلس مؤسسان}} که در سال ۲۸ زیر فشار مرتجعین و دربار برپا شده بود، بر خلاف [[قانون اساسی (مصوب ۱۲۸۵)|قانون اساسی]] تشکیل مجلس سنا را تصویب کرده بود و در همان شرایط انتخابات آن انجام یافته بود. انحلال مجلس سنا، سرآغاز درگیری مصدق با مرتجعین راستی و دربار بود بدنبال این اقدامات، {{w|انتخابات مجلس شورای ملی (۱۳۳۱)|انتخابات دورهٔ هفدهم}} در بهمن سال ۳۰ انجام گرفت، مصدق به نحو غیر منتظره ای دست مرتجعین را باز گذاشت و بنا بر اسناد و شواهد مسلم از تقلب در انتخابات و تعویض سند و فی مابین شیوهٔ موسوم جلوگیری نکرد حتی در این کار از عناصری که در دوره های قبلی در این کار تخصص یافته بودند استفاده کرد. هدف این بود که نمایندگان حزب توده وارد مجلس نشوند. این هدف با تعطیل گذاشتن انتخابات در برخی شهرستانها کاملا تامین نشد. حزب توده که دارای نفوذ و کمیتی زیاد شده و طرفداران نیمه<noinclude></noinclude> nhw1fhfz3radzfpr8tsr15oucv8qc8c 104 95548 299791 299542 2026-09-21T16:00:11Z Hanooz 17889 /* نمونه‌خوانی‌شده */ 299791 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Hanooz" />{{سرصفحه‌مستمر|تاریخ سی ساله ایران||۷۷}}</noinclude>متشکل زیاد تری داشت، عملاً حتی یک نماینده به مجلس نفرستاد و در عوض طرفداران واقعی مصدق در مجلس در اقلیت قرار گرفتند و مرتجعین اکثریت خود را حفظ کردند. این شیوهٔ سازشکارانه طی سالهای ۳۱ – ۳۲ مصدق را با مشکلات زیادی روبرو کرد (از جمله در رای اعتمادی که مجلس هفدهم به قوام داد و پس از ماجراهای سال ۳۲ که به انحلال مجلس و انجام {{w|همه‌پرسی انحلال هفدهمین دوره مجلس شورای ملی|رفراندم}} منجر شد) طی ماههای اول سال ۳۱ مبارزه با انگلیس و خنثی کردن فشار اقتصادی و نتایج محاصره اقتصادی ایران از طرف کمپانی های نفتی، تمام نیروی مصدق را به خود اختصاص می داد. مصدق برای تامین بودجه دولت به محدود کردن واردات و رشد صنایع داخلی متوسل شد و ضمناً اوراق قرضهٔ ملی منتشر کرد. حزب توده برای توسعهٔ مخالفت با قرضهٔ ملی به هزینه‌های نظامی و نقش مستشاران آمریکائی در ارتش و خرید {{w|ام۴ شرمن|تانکهای شرمن آمریکائی}} که خلق را نابود میسازد متکی شد<ref>حزب توده در توجیه {{کذا|ایکه|اینکه}} چرا دولت شوروی مطالبات ایران در طی جنگ دوم را (مسئله {{w|طلب یازده تن طلای ایران از شوروی|۱۱ تن {{کذا|کالای|طلای}} ایران}}) در این موقعیت خطیر تحویل نمیدهد، بهمین قبیل استدلالها متوسل میشد.</ref> (اشاره به ۲۳ تیر و وقایع مانند آن است.) معذالک قرضه ملی از طرف قشرهای خرده بورژوازی (پیشه وران کسبه و کارمندان دولت) و بورژوازی ملی بزرگ و کوچک مورد استفاده قرار گرفت. گرچه مبلغ آن نمی توانست نقش تعیین کننده ای در موقعیت وخیم اقتصادی ایران داشته باشد، با همهٔ{{خطکش}} {{پانویس}} فشارها، مصدق موفق شد جلوی افزایش قیمتها را بگیرد. در یک مورد همینکه نرخ قند و شکر افزایش بازرگانان مربوط نرخ را به بهای زبان فروش نگهداشتند، در سالهای ۳۰<noinclude>{{خطکش}} {{پانویس}}</noinclude> ng9dby6kt9xpscad74zpqgyyol6mydo 104 95549 299792 299543 2026-09-21T16:14:09Z Hanooz 17889 /* نمونه‌خوانی‌شده */ 299792 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Hanooz" />{{سرصفحه‌مستمر|۷۸||تاریخ سی ساله ایران}}</noinclude>۳۲ و اقتصاد {{کذا|بودن|بدون}} نفت، مصدق باعث رشد صنایع داخلی شد و توازن بازرگانی خارجی تامین شد. با این همه بروز نارسائی‌های مالی در پرداخت‌های دولتی (مثل حقوق‌ها که اغلب بصورت یک دوازدهم تصویب می شد) اجتناب ناپذیر بود، در چنین اوضاع اقتصادی بود که مصدق تقریباً با انگلیس به {{w|دیوان بین‌المللی دادگستری|دادگاه لاهه}} رفت. {{w|کریم سنجابی|دکتر سنجابی}}، و {{w|خسرو قشقایی|خسرو قشقائی}} از جمله اعضای هیئت نمایندگی ایران بودند که قبلاً به لاهه رفته بودند. در همین موقع نفتکش رزماری (ایتالیائی) که تحریم خرید نفت ایران را نقض کرده بود در عدن بازداشت شد. مصدق که از لاهه برگشت با توطئه های پنهانی امرای ارتش روبرو شد، از سوی دیگر مصدق که نقش فرماندهان نظامی (رئیس شهربانی، {{کذا|ژاندرمری|ژاندارمری}} و فرمانداری نظامی تهران) را در ایجاد برخوردهای خونین و کارشکنی دریافته بود، در صدد چاره برآمد. مصدق تصمیم گرفت حق غیر قانونی شاه را در تعیین وزیر جنگ ملغی سازد و پست وزارت جنگ را بدست خود {{کذا|گرد|گیرد}}. در ذهن رجال قدیمی یک مشابهتی بین حرکت مصدق با حرکت رضا خان در سالهای قبل از سلطنت وجود داشت زیرا او نخست وزیر و سردار سپه و وزیر جنگ بود. با این تفاوت عمده که مصدق نظامی نبود و هدفها و سوابقش جز رضاخان بود. در ۲۶ تیر مصدق بعنوان تهدید استعفا داد و قوام بجایش آمد. (جریان قیام سی‌ام {{کذا|تیز|تیر}} قبلا بررسی شده است). پس از پیروزی مصدق در آخر مرداد ۳۱ مجلس اختیارات مصدق را تصویب کرد که بدون مجلس قوانین را مورد اجرا بگذارد. این اختیارات برای خنثی کردن ماهیت ارتجاعی مجلس هفدهم ضرورت یافته بود. در مهر ماه ۳۱ ایران با انگلیس قطع رابطه کرد. {{ته}}<noinclude></noinclude> 2hlruz2fuc4fmze7jprpcvgjcuv5bi8 104 95550 299793 299544 2026-09-21T16:19:51Z Hanooz 17889 /* نمونه‌خوانی‌شده */ 299793 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Hanooz" />{{سرصفحه‌مستمر|تاریخ سی ساله ایران||۷۹}}</noinclude>تضادهای درونی بسرعت رشد یافته بود جناح راست جبههٔ ملی بر سر مشی مصدق بتدریج از او فاصله میگرفت. مصدق دید بیطرفی آمریکا را از دست داده و بتدریج آمریکا سیاست فعال تری بر ضد او پیش گرفت. بدربار و امرای ارتش دست به توطئه میزدند، مصدق عده ای از مرتجعترین امرای ارتش را بازنشسته کرده بود (با اتکاء بداشتن پست وزارت دفاع، مصدق اسم وزارت جنگ را به وزارت دفاع ملی عوض کرده بود.) در دی ماه اختیارات مصدق برای یکسال تهدید شد. دیگر از طریق مجلس و مانورهای سیاسی ممکن نبود مصدق را سرنگون ساخت این بار ارتجاع در دست در دست امپریالیزم توطئه نهم اسفند را بوجود آورد. توطئه به این ترتیب شروع شد که شاه اعلام کرد که میخواهد به اروپا سفر کند. درباری ها (برادران و خواهران شاه و دیگر مرتجعین) اوباش را جمع کردند تا بر ضد مصدق دست به تظاهرات بزنند. در این روز بود که شعبان بی مخ بخانه حمله مصدق کرده و بازداشت شد، جبهه ملی و حزب توده علیه شاه و امپریالیستها دست به تظاهرات زدند و تظاهرات خیابانی چند روز ادامه یافت. در پایان همین تظاهرات بود که خبر {{w|مرگ و تشییع ژوزف استالین|فوت استالین}} پخش شد (۵ مارس - ۱۴ اسفند) در سایه حسن روابط حزب توده با دولت حزب توده اجازه پیدا کرد که متینگ یادبود استالین را در {{w|میدان امام حسین (تهران)|میدان فوریه}} برگزار کند. این میتینگ با شکوه تمام برگزار شد ولی به حیثیت حزب توده نیفزود بلکه به مردم نشان داد که حزب توده هنوز چه وابستگی عمیقی به شوروی دارد. بدنبال توطئه نهم اسفند، مصدق نزدیک به دویست تن از مرتجعین را بازداشت کرد که از جمله آنها فضل الله زاهدی بود، ارتجاع با ضربه‌ای روبرو شد، دیگر از هر طریقی میباید حکومت مصدق را سرنگون کرد. ارتجاع<noinclude></noinclude> 889yha9h7cfglfrekz67v4xxh30fgsc 104 95551 299794 299545 2026-09-21T17:22:04Z Hanooz 17889 /* نمونه‌خوانی‌شده */ 299794 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Hanooz" />{{سرصفحه‌مستمر|۸۰||تاریخ سی ساله ایران}}</noinclude>از هیچ عملی فروگذار نکرد. از یکسو {{w|ابوالقاسم خان بختیار|ابوالقاسم خان بختیاری}} را تحریک کرد که سر به شورش بردارد تا نشان ناامنی باشد و دست ارتشی‌ها باز شود و از سوی دیگر در اردیبهشت ۳۲ افشار طوس رئیس شهربانی وقت را که از جانب مصدق به این پست گمارده شده بود {{کذا|روبدند|ربودند}} و به قتل رساندند تا ناامنی و بی لیاقتی دولت بر همه روشن شود. مقارن این توطئه زاهدی که آزاد شده بود به مجلس متحصن شد و اختلاف کاشانی و مصدق به اوج خود رسید، کاشانی عملاً برای سرنگون کردن مصدق با مرتجعین متحد شد. کاشانی سرشناسترین چهرهٔ روحانی آن دوره بود. آخوندی عوام فریب و سیاست باز بود جاه طلبی او برای همه روشن بود. مصدق از حمایت او بی نیاز نبود و نمی توانست از آن صرفنظر کند لذا جاه طلبی ها و فرصت طلبی های او را تحمل میکرد ولی کاشانی نتوانست تکامل جنبش ضد امپریالیستی را تحمل کند. پس از سی‌ام تیر {{کذا|مدق|مصدق}} با مرتجعین برخوردهای جدی پیدا کرد و در عوض حزب توده به مصدق نزدیکتر شد. کاشانی از جنبش روی گرداند ولی برخورد رسمی مصدق و کاشانی چند ماه به تعویق افتاد، کاشانی دولتی در دولت مصدق تشکیل داده بود، خانه آقا در پامنار از یک وزارتخانه فعالتر بود آقازاده ها و میرزاها و روزی برها از صبح تا شام کار چاق کنی میکردند. مهرهای کاشانی زیر دهها و صدها توصیه میخورد و بی آنکه خودش همه این توصیه ها را خوانده باشد<ref>سنگین ترین این توصیه ها، توصیه‌ای بود که با مهر کاشانی به رادیو ایران رسیده بود باین مفهوم که "{{w|غزال (خواننده)|بانو غزال}}" خواننده رادیو <noinclude>{{pbr}}دنباله پاورقی در صفحه بعد.</noinclude></ref> در هر ماه یک گونی توصیه بر سر<noinclude>{{خطکش}} {{پانویس}}</noinclude> aa0wfv96fajmogid2oi8ln11ql0rddz 299795 299794 2026-09-21T17:56:59Z Hanooz 17889 299795 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Hanooz" />{{سرصفحه‌مستمر|۸۰||تاریخ سی ساله ایران}}</noinclude>از هیچ عملی فروگذار نکرد. از یکسو {{w|ابوالقاسم خان بختیار|ابوالقاسم خان بختیاری}} را تحریک کرد که سر به شورش بردارد تا نشان ناامنی باشد و دست ارتشی‌ها باز شود و از سوی دیگر در اردیبهشت ۳۲ افشار طوس رئیس شهربانی وقت را که از جانب مصدق به این پست گمارده شده بود {{کذا|روبدند|ربودند}} و به قتل رساندند تا ناامنی و بی لیاقتی دولت بر همه روشن شود. مقارن این توطئه زاهدی که آزاد شده بود به مجلس متحصن شد و اختلاف کاشانی و مصدق به اوج خود رسید، کاشانی عملاً برای سرنگون کردن مصدق با مرتجعین متحد شد. کاشانی سرشناسترین چهرهٔ روحانی آن دوره بود. آخوندی عوام فریب و سیاست باز بود جاه طلبی او برای همه روشن بود. مصدق از حمایت او بی نیاز نبود و نمی توانست از آن صرفنظر کند لذا جاه طلبی ها و فرصت طلبی های او را تحمل میکرد ولی کاشانی نتوانست تکامل جنبش ضد امپریالیستی را تحمل کند. پس از سی‌ام تیر {{کذا|مدق|مصدق}} با مرتجعین برخوردهای جدی پیدا کرد و در عوض حزب توده به مصدق نزدیکتر شد. کاشانی از جنبش روی گرداند ولی برخورد رسمی مصدق و کاشانی چند ماه به تعویق افتاد، کاشانی دولتی در دولت مصدق تشکیل داده بود، خانه آقا در پامنار از یک وزارتخانه فعالتر بود آقازاده ها و میرزاها و روزی برها از صبح تا شام کار چاق کنی میکردند. مهرهای کاشانی زیر دهها و صدها توصیه میخورد و بی آنکه خودش همه این توصیه ها را خوانده باشد<ref name="p80">سنگین ترین این توصیه ها، توصیه‌ای بود که با مهر کاشانی به رادیو ایران رسیده بود باین مفهوم که "{{w|غزال (خواننده)|بانو غزال}}" خواننده رادیو <noinclude>{{pbr}}دنباله پاورقی در صفحه بعد.</noinclude></ref> در هر ماه یک گونی توصیه بر سر<noinclude>{{خطکش}} {{پانویس}}</noinclude> glr3dhnb9avur7evjtw9rj1x6dix43b 104 95552 299796 299546 2026-09-21T17:59:12Z Hanooz 17889 /* نمونه‌خوانی‌شده */ 299796 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Hanooz" />{{سرصفحه‌مستمر|تاریخ سی ساله ایران||۸۱}}</noinclude>{{کذا|وازارتخانه|وزارتخانه}} ها میریخت، با اختلافهائی که بروز کرده بود مصدق دستور که توصیه های آقا را جمع کنند و به آن وقعی ننهند، این ضربتی بود به جاه طلبی آیت الله کاشانی که جدائی او را از مصدق جلو انداخت. شمس قنات آبادی ملقب به (شمس خان دار) از دست پروردگان کاشانی بود. مظفر بقائی (برای تحصیلات به فرانسه رفته بود و بعلت عیاشی و ولگردی موفق به درس خواندن نشده بود و بدون گرفتن عنوان از فرانسه بازگشت) اولین دغلکاری او این بود که برای خودش عنوان دکترا جعل کرده بود. رئیس حزب زحمتکشان که آدم خیانت پیشه، جاه طلب و فاسدی بود، در جریان ملی شدن نفت به مصدق چسبیده بود. خلیل ملکی و همکارانش حزب زحمتکشان و روزنامه ارگان این حزب "شاهد" را به سنگر مبارزه با حزب توده تبدیل کرده بودند، پس از نزدیکی حزب توده به مصدق دیگر حنای این حزب رنگی نداشت و حیثیت حزب روز به روز رو به نابودی می رفت — معذالک جدائی بقائی از مصدق درست بخاطر بالا گرفتن موج مبارزه و رشد و تکامل آن بود، بقائی در مجلس دست به توطئه زد و سرانجام به درجه پادوئی دربار تنزل یافت، در ۲۸ مرداد بقایی به این افتخار می‌کرد که با زاهدی کودتاچی در همان روز عکس یادگاری بگیرد. حسین <ref follow="p80">دنباله پاورقی از صفحه قبل{{pbr}} تهران به خوانندگی بپذیرد. این توصیه را یکی از آقازاده ها در ازای خوشگذرانی به مهر پدر بزرگوار خود رسانده بود.</ref><noinclude></noinclude> b5vhckm4v7743mf74warkqmey0hm2q0 299797 299796 2026-09-21T17:59:28Z Hanooz 17889 299797 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Hanooz" />{{سرصفحه‌مستمر|تاریخ سی ساله ایران||۸۱}}</noinclude>{{کذا|وازارتخانه|وزارتخانه}} ها میریخت، با اختلافهائی که بروز کرده بود مصدق دستور که توصیه های آقا را جمع کنند و به آن وقعی ننهند، این ضربتی بود به جاه طلبی آیت الله کاشانی که جدائی او را از مصدق جلو انداخت. شمس قنات آبادی ملقب به (شمس خان دار) از دست پروردگان کاشانی بود. مظفر بقائی (برای تحصیلات به فرانسه رفته بود و بعلت عیاشی و ولگردی موفق به درس خواندن نشده بود و بدون گرفتن عنوان از فرانسه بازگشت) اولین دغلکاری او این بود که برای خودش عنوان دکترا جعل کرده بود. رئیس حزب زحمتکشان که آدم خیانت پیشه، جاه طلب و فاسدی بود، در جریان ملی شدن نفت به مصدق چسبیده بود. خلیل ملکی و همکارانش حزب زحمتکشان و روزنامه ارگان این حزب "شاهد" را به سنگر مبارزه با حزب توده تبدیل کرده بودند، پس از نزدیکی حزب توده به مصدق دیگر حنای این حزب رنگی نداشت و حیثیت حزب روز به روز رو به نابودی می رفت — معذالک جدائی بقائی از مصدق درست بخاطر بالا گرفتن موج مبارزه و رشد و تکامل آن بود، بقائی در مجلس دست به توطئه زد و سرانجام به درجه پادوئی دربار تنزل یافت، در ۲۸ مرداد بقایی به این افتخار می‌کرد که با زاهدی کودتاچی در همان روز عکس یادگاری بگیرد. حسین <ref follow="p80">دنباله پاورقی از صفحه قبل{{pbr}} تهران به خوانندگی بپذیرد. این توصیه را یکی از آقازاده ها در ازای خوشگذرانی به مهر پدر بزرگوار خود رسانده بود.</ref><noinclude>{{خطکش}} {{پانویس}}</noinclude> 8igauzklnwq4fl11cyahdm163b4qcub 299798 299797 2026-09-21T18:03:42Z Hanooz 17889 299798 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Hanooz" />{{سرصفحه‌مستمر|تاریخ سی ساله ایران||۸۱}}</noinclude>{{کذا|وازارتخانه|وزارتخانه}} ها میریخت، با اختلافهائی که بروز کرده بود مصدق دستور که توصیه های آقا را جمع کنند و به آن وقعی ننهند، این ضربتی بود به جاه طلبی آیت الله کاشانی که جدائی او را از مصدق جلو انداخت. شمس قنات آبادی ملقب به (شمس خان دار) از دست پروردگان کاشانی بود. مظفر بقائی (برای تحصیلات به فرانسه رفته بود و بعلت عیاشی و ولگردی موفق به درس خواندن نشده بود و بدون گرفتن عنوان از فرانسه بازگشت) اولین دغلکاری او این بود که برای خودش عنوان دکترا جعل کرده بود. رئیس حزب زحمتکشان که آدم خیانت پیشه، جاه طلب و فاسدی بود، در جریان ملی شدن نفت به مصدق چسبیده بود. خلیل ملکی و همکارانش حزب زحمتکشان و روزنامه ارگان این حزب "شاهد" را به سنگر مبارزه با حزب توده تبدیل کرده بودند، پس از نزدیکی حزب توده به مصدق دیگر حنای این حزب رنگی نداشت و حیثیت حزب روز به روز رو به نابودی می رفت — معذالک جدائی بقائی از مصدق درست بخاطر بالا گرفتن موج مبارزه و رشد و تکامل آن بود، بقائی در مجلس دست به توطئه زد و سرانجام به درجه پادوئی دربار تنزل یافت، در ۲۸ مرداد بقایی به این افتخار می‌کرد که با زاهدی کودتاچی در همان روز عکس یادگاری بگیرد. {{lps |link=w:حسین مکی |pre=حسین |post=مکی}} <ref follow="p80">دنباله پاورقی از صفحه قبل{{pbr}} تهران به خوانندگی بپذیرد. این توصیه را یکی از آقازاده ها در ازای خوشگذرانی به مهر پدر بزرگوار خود رسانده بود.</ref><noinclude>{{خطکش}} {{پانویس}}</noinclude> spxf15jtpfxergvk4jqi0dwknjjthys 299828 299798 2026-09-21T21:51:46Z Hanooz 17889 299828 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Hanooz" />{{سرصفحه‌مستمر|تاریخ سی ساله ایران||۸۱}}</noinclude>{{کذا|وازارتخانه|وزارتخانه}} ها میریخت، با اختلافهائی که بروز کرده بود مصدق دستور که توصیه های آقا را جمع کنند و به آن وقعی ننهند، این ضربتی بود به جاه طلبی آیت الله کاشانی که جدائی او را از مصدق جلو انداخت. شمس قنات آبادی ملقب به (شمس خان دار) از دست پروردگان کاشانی بود. مظفر بقائی (برای تحصیلات به فرانسه رفته بود و بعلت عیاشی و ولگردی موفق به درس خواندن نشده بود و بدون گرفتن عنوان از فرانسه بازگشت) اولین دغلکاری او این بود که برای خودش عنوان دکترا جعل کرده بود. رئیس حزب زحمتکشان که آدم خیانت پیشه، جاه طلب و فاسدی بود، در جریان ملی شدن نفت به مصدق چسبیده بود. خلیل ملکی و همکارانش حزب زحمتکشان و روزنامه ارگان این حزب "شاهد" را به سنگر مبارزه با حزب توده تبدیل کرده بودند، پس از نزدیکی حزب توده به مصدق دیگر حنای این حزب رنگی نداشت و حیثیت حزب روز به روز رو به نابودی می رفت — معذالک جدائی بقائی از مصدق درست بخاطر بالا گرفتن موج مبارزه و رشد و تکامل آن بود، بقائی در مجلس دست به توطئه زد و سرانجام به درجه پادوئی دربار تنزل یافت، در ۲۸ مرداد بقایی به این افتخار می‌کرد که با زاهدی کودتاچی در همان روز عکس یادگاری بگیرد. {{lps |link=w:حسین مکی |pre=حسین |post=مکی}} <ref follow="p80"><noinclude>دنباله پاورقی از صفحه قبل{{pbr}}</noinclude> تهران به خوانندگی بپذیرد. این توصیه را یکی از آقازاده ها در ازای خوشگذرانی به مهر پدر بزرگوار خود رسانده بود.</ref><noinclude>{{خطکش}} {{پانویس}}</noinclude> c2yb1ou1ldzw54v1h40b1hik3vvzlcx 104 95553 299799 299547 2026-09-21T18:13:31Z Hanooz 17889 /* نمونه‌خوانی‌شده */ 299799 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Hanooz" />{{سرصفحه‌مستمر|۸۲||تاریخ سی ساله ایران}}</noinclude>{{lpe |link=w: حسین مکی |pre=حسین |post=مکی}}<ref>مکی پیش از شهریور ۲۰ درجه دار ارتش بود. مکی با {{w|محمدتقی بهار|ملک الشعرا بهار}} آشنا شده مدتی از مریدان او میشود و زیر نظر او {{w|تاریخ بیست‌ساله ایران|تاریخ بیست ساله}} را تنظیم میکند. عامل معروفیت یکی همین تاریخ بیست ساله شد و او را که فاقد تجارب سیاسی و صفتهای ارزنده بود در یک قحط الرجال به معروفیت رساند.</ref> عنصری توخالی بود که در جریان خلع ید جزو حیات بود. مکی در جریان خلع ید "سرباز فداکار" نام گرفت و نمایندهٔ اول تهران در مجلس هفدهم بود. مکی نیز در کنار بقائی قرار گرفت بعدها گفته شد که هر دو نفر خریده شده‌اند، مکی که قبلاً مرد فقیری بود در این جریان توانست سرمایه لازم را برای یک زندگی مرفه بهم بزند. معذالک یکی بعدها در برپا کردن جنجالهای ضد مصدقی جدا شدند {{w|ابوالحسن حائری‌زاده (نماینده مجلس شورای ملی)|حائری زاده}} و {{w|عبدالقدیر آزاد|عبدالقدیر آزاد}} بودند که در فرصت طلبی از دیگران دست کمی نداشتند، باین ترتیب پس از آنکه در همان ماههای اول عناصری (مثل امینی، زاهدی) از مصدق جدا شدند، در ماههای پس از ۳۰ تیر (تقریبا به فاصله دو ماه) گروه مهمی از رهبران جبهه ملی از مصدق بریدند و به صف دشمن پیوستند. در این شرایط عناصری مثل عبدالله معظمی وکیل مجلس به دو دوزه بازی دست زدند و مصدق را تنها گذاشتند. با جدائی این عده، عناصر صادق پابپای تکامل جنبش رشد کردند. در راس این عده حسین فاطمی وزیر امور خارجه قرار داشت. حسین فاطمی پیش از پیوستن به مصدق سوابق همکاری با ({{w|ام‌آی۶|انتلیجنت سرویس}}) را داشت. ولی در پرتو جنبش ملی، وجدان او بیدار شد و کلیه اسرار این سازمان جاسوسی را که در اختیار داشت به مصدق تسلیم کرد.<noinclude>{{خطکش}} {{پانویس}}</noinclude> hupy4quhrbvpfa8uv8oa82iqe3ggduh 104 95554 299800 299548 2026-09-21T18:19:46Z Hanooz 17889 /* نمونه‌خوانی‌شده */ 299800 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Hanooz" />{{سرصفحه‌مستمر|تاریخ سی ساله ایران||۸۳}}</noinclude>پس از اینکه فاطمی از مصدق صادقانه تبعیت کرد، با سرعت در جبهه ملی رشد کرد. فاطمی مدیر روزنامه {{w|باختر امروز}} بود که به هیچیک از احزاب جبهه ملی وابستگی نداشت و سخنگوی رسمی جبهه شناخته می شد. فاطمی در سال ۳۱ از سوی فدائیان اسلام {{w|ترور نافرجام حسین فاطمی|مورد سوء قصد قرار گرفت}} و {{w|محمدمهدی عبدخدایی|عبدخدائی}} نوجوان عضو فدائیان اسلام او را با تیر زد، ولی فاطمی از توطئه زنده بیرون آمد. این تحریکات در حرکت فاطمی تردیدی ایجاد نکرد فاطمی وزیر امور خارجه مصدق بود و تا آخرین روز حیات باو وفادار ماند. دیگر از افراد صادق جبهه ملی، {{w|علی شایگان|دکتر شایگان}} و {{w|احمد رضوی|مهندس رضوی}} بودند که از محبوبیت برخوردار بودند و باو وفادار ماندند. {{w|اللهیار صالح|الهیار صالح}} سفیر ایران در آمریکا بود صالح سفیری محافظه کار و حسابگر شناخته می‌شد. گفته شده است که صالح در سالهای بحران پیش از کودتا با آمریکا مذاکره کرد و اعلام کرده بود که حاضر است جای مصدق را بگیرد. این ماجرا در مناسبات مصدق با صالح و اطرافیان او در جریان سالهای ۲۹ – ۳۲ بی تاثیر نبود. علاوه بر رجال منفرد که مانند خود مصدق از تریبون "دولت" با مردم تماس می‌گرفتند جبهه ملی احزابی نیز داشت، علاوه بر حزب زحمتکشان که ذکر آن گذشت، حزب ایران مهمترین {{کذا|جزب|حزب}} جبهه ملی بود، حزب پان ایرانیزم از جمله احزاب جبهه ملی بود که دربارهٔ یکایک آنها در پایان این مبحث خواهیم نوشت. در خرداد سال ۳۲ نیز مصدق درمانده بود. دولت آنقدر مفلس بود که فوق العادهٔ نیروهائی را که به جنگ ابولقاسم بختیاری فرستاده بود نمیتوانست بپردازد و اصلاً قادر نبود حقوق درجه داران افسران را ترمیم کند. این وضع در ایجاد نارضائی در صفوف پائین ارتش اثر می‌گذاشت. مصدق برای از بین بردن این ریشه های نارضائی اقدام نمیکرد و در چهار<noinclude></noinclude> lotbsqtzzrw9nr4wbgm5tqi276wfp22 104 95555 299801 299549 2026-09-21T18:24:44Z Hanooz 17889 /* نمونه‌خوانی‌شده */ 299801 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Hanooz" />{{سرصفحه‌مستمر|۸۴||تاریخ سی ساله ایران}}</noinclude>چوب "قانون" مانده بود حال آنکه میتوانست با مانورهائی<ref>مصدق می توانست حقوق درجه داران را افزایش دهد ولو بزیان بودجه عمومی و به آنها تامین و خانه بدهد. این برنامه میتوانست درست از هنگامی آغاز شود که مصدق پس از سی تیر پیروز شد و پست وزارت دفاع را بعهده گرفته بود.</ref> درجه داران را از افراد جدا کند، افسران جزء خود بخود طرفدار او بودند. بهر حال تصمیم گرفت سیصد میلیون اسکناس منتشر کند و "لیبرالهای" محافظ قانون دست در دست دربار و امپریالیزم این مسئله را وسیله مبارزه با او قرارداده در تیر ۳۲ نمایندگان طرفدار مصدق که در اقلیت بودند از مجلس استعفا دادند ولی مجلس همچنان پا بر جا بود. در ۱۲ مرداد مصدق رفراندوم کرد. در این موقع وزیر کشور {{w|غلامحسین صدیقی}} بود که از جمله رجالی بود که بدون هیچ سابقهٔ سیاسی به مصدق پیوسته بود و به او وفادار مانده و با جنبش پیش رفته بود — توسل به رفراندم، بودن هیچ نسبت و سابقهٔ قبلی، اقدامی انقلابی به حساب می‌آمد، در ۲۵ مرداد انحلال مجلس اعلام شد و همان شب کودتائی شد و بعد از آن کودتای ۲۸ مرداد در خانه خود بود و وقتی دید که دیگر مقاومت فایده ندارد از خانه قرار کرد (از روی بامها) ولی چند روز بعد دستگیر شد. {{زیرخط|'''''جمعبندی خصوصیات و روشهای مصدق'''''}} {{plainlist/s}} * ۱ - مصدق خود با جنبش رشد کرد. در مرحله اول به نقش ارتجاع داخلی کم بها میداد، ولی در عمل به اهمیت آن پی برد.<noinclude>{{plainlist/e}} {{خطکش}} {{پانویس}}</noinclude> mem1z27qnkk8nsv4267qjtfigexxtvf 104 95556 299802 299550 2026-09-21T19:13:55Z Hanooz 17889 /* نمونه‌خوانی‌شده */ 299802 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Hanooz" />{{سرصفحه‌مستمر|تاریخ سی ساله ایران||۸۵}} {{plainlist/s}}</noinclude>* ۲ - علیرغم دگرگونی‌هائی که در روش مصدق بوجود آمد نتوانست پاسخگوی ضرورتهای عصر خود باشد. مصدق در موارد متعددی میبایست به دشمن امان ندهد و امکان رشد بیشتری به مردم بدهد پس از سی‌ام تیر میبایست ارتش را تصفیه کند و از روحیه انقلابی مردم برای سرکوبی آنها بهره بگیرد. امرای ارتش برکنار و مرتجعان فعال بازداشت شده و عملیاتشان خنثی گردد — نحوه بزرگ دیگر — مباشاتی است که پس از شکست کودتا در نهم اسفند و بخصوص در ۲۵ مرداد از مصدق مشاهده میشود. * ۳ - نقص عمده مصدق، نداشتن سازمان و رابطه متشکل با مردم بود. همچنانکه خواهیم گفت، احزاب جبهه ملی، حزب بمعنی واقعی نبودند، باشگاههای سیاسی‌ای بودند، {{کذا|بودن|بدون}} برنامهٔ روشن و انضباط و مرکزیت، بنابر این مصدق و همکاران منفردش با توده ها تماس آزاد یکطرفه داشتند. * ۴ - مصدق علیرغم توطئه گریهای دربار هیچگاه با شاه طرف رسمی نشد (اگر چه اشرف را مودبانه به اروپا تبعید کرد) احترام مصدق به (مشروطیت) و قانون اساسی در کندی حرکت جنبش و در جهت مبارزه با ارتجاع داخلی اثر می‌گذاشت و به مرتجعین فرصت میداد که در پشت قانون اساسی پنهان شوند. * ۵ - مصدق تا آخرین روز حکومت خود حاضر نشد رسماً همکاری حزب توده را که تغییر سیاست داده بود بپذیرد و به شعار جبهه واحد ضد استعماری به هر نحو که مطابق جنبش بود جواب مثبت بدهد. * ۶ - روش مصدق در اغلب موارد تحت تاثیر آموزشهای بسیار قدیمی رجال ملی قرار داشت و این با محتوای جنبش در آن سالها وفق نمی داد. قالبی که مصدق برای مبارزات خود در نظر گرفته بود خود بخود موجب<noinclude>{{plainlist/e}}</noinclude> eadm50gm23v9qsq06jqaj60d4xqr7qm 104 95557 299803 299551 2026-09-21T19:20:36Z Hanooz 17889 /* نمونه‌خوانی‌شده */ 299803 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Hanooz" />{{سرصفحه‌مستمر|۸۶||تاریخ سی ساله ایران}} {{plainlist/s}}</noinclude>محافظه کاری او میشد. اما در کنار این کمبود ما که در شکست مصدق نقش اساسی داشت مصدق واجد خصوصیات ممتازی بود: {{plainlist/e}} {{plainlist/s}} ۱ - مصدق روحیهٔ توده‌های خرده بورژواژی (بخصوص در ۲۵ مرداد از مصدق مشاهده میشود. کسبه، پیشه وران، بازرگانان، کارمندان) را بخوبی میشناخت و تاکتیکهای خود را با توجه به آن انتخاب میکرد با همهٔ اینها مصدق در طول مبارزات خود از {{کذا|انگیره|انگیزه}} های مذهبی شخصا استفاده نکرد و حاضر به تظاهر مذهبی برای جلب نظر توده نشد. * ۲ - مصدق در انتخاب بین انگلستان و شرکت نفت مشی درستی را انتخاب کرد و استفاده مصدق از تضادهای امپریالیستی آن دوره عملی بجا بود، لکن در این مورد روش و نحوهٔ عمل مصدق خالی از انتقاد نیست. * ۳ - مصدق در راه خود پیگیر بود، گرچه قاطعیت لازم را نداشت ولی به ملت ایمان داشت و این ایمان را تا آخرین لحظه حیات حفظ کرد. مصدق دیدگان ناسیونالیستی داشت، و به مفهوم مبارزهٔ طبقاتی و تقسیم ملت به طبقات عقیده نداشت ولی در حفظ عقاید خود محکم و پا برجا بود. * ۴ - مصدق با بردن مساله نفت بین توده ها مفهوم رابطهٔ استعماری را به مردم فهماند و درک اجتماعی – اقتصادی مردم را در شناخت امپریالیزم تکامل داد. همچنان در مقابله با امپریالیزم انگلیس که امپریالیزم حاکم بر خاورمیانه بود به جنبش ضد امپریالیستی کمک کرد و جنبش ملی ایران را به جهان شناساند. * ۵ - مصدق با دفاع از حقوق ملت و اقداماتی که کرده بود در {{w|دادگاه محمد مصدق|دادگاه نظامی}} حیثیت جبهه ملی را حفظ کرد مردم که جبهه ملی را در مصدق<noinclude></noinclude> c0kuutvasyqh6yoe3eniorolmbnn305 104 95558 299804 299552 2026-09-21T19:42:20Z Hanooz 17889 /* نمونه‌خوانی‌شده */ 299804 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Hanooz" />{{سرصفحه‌مستمر|تاریخ سی ساله ایران||۸۷}}</noinclude>می‌شناختند ما دفاع مصدق در دادگاه محکومیت و سپس زندانی کردن او در {{w|قلعه احمدآباد (مصدق)|{{کذا|قله|قلعه}} احمدآباد}} ضعفها و تسلیم طلبی های اکثر رهبران جبهه را ندیدند در حالیکه این مهر شایستگی مصدق را میرساند که عناصر فرصت طلب (مثل صالح، سنجابی، صدیقی و دیگران) اجازه داد که در پناه حیثیت مصدق برای خود کسب محبوبیت کنند. {{زیرخط|'''''درباره احزاب جبهه ملی'''''}} حزب ایران در سالهای پس از شهریور ۲۰ تشکیل شد. تشکیل دهندگان این حزب، عناصری لیبرال و اغلب اشراف منش بودند حزب ایران در تمام دوره حیاتش یک باشگاه سیاسی بود یعنی توده های وسیع را بخود جلب نمیکرد، حتی در اوج جنبش حزب ایران نتوانست نیروی عمده ای را جلب کند. وسیع ترین قشر این حزب عناصر روشنفکری بودند که تمایلات آزادیخواهانهٔ ملی داشتند. محافظه کاری حزب ایران به آن امکان میداد که از زیر ضربات سهمگین همواره برکنار بماند. این حزب با اینکه در جهت دمکراتیک با حزب توده و حزب دمکرات {{کذا|متعد|متحد}} شده بود عملاً از ضربات ناشی از شکست مصون مانده سرانجام محافظه کاری رهبران حزب در اواخر سال ۳۱ موجب انشعاب در حزب شده. {{w|محمد نخشب|نخشب}} و {{w|حسین راضی|رازی}} از حزب اسلامی و چنانچه خودشان می‌گفتند {{w|نهضت خداپرستان سوسیالیست|سوسیالیستهای خداپرست}}، بوجود آوردند. حزب جدید توانست جوانترین افراد حزب ایران را از آن جدا کند. این حزب پس از ۲۸ مرداد و تشکیل نهضت مقاومت، نقش مثبت تری از حزب ایران داشت محافظه کار ترین رهبران جبهه ملی مثل (صالح، سنجابی، {{w|شاپور بختیار|{{کذا|شاپور و بختیار|شاپور بختیار}}}} و بسیاری دیگر) از رهبران این حزب بودند. حزب ملت<noinclude></noinclude> p4ry2fm3fv2p2tkc484fqwfnm8hy6q5 104 95559 299805 299553 2026-09-21T19:49:25Z Hanooz 17889 /* نمونه‌خوانی‌شده */ 299805 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Hanooz" />{{سرصفحه‌مستمر|۸۸||تاریخ سی ساله ایران}}</noinclude>ایران بر مبنای پان ایرانیزم، حزبی بود با اعتقادات افراطی ناسیونالیستی با تمایلات شبه فاشیستی که در حوزه های آن آثار {{w|آدولف هیتلر|هیتلر}} و {{w|حزب ناسیونال سوسیالیست کارگران آلمان|حزب نازی آلمان}} مورد بحث و تعلیم قرار میگرفت.<ref>مراسم و تشریفات این حزب نشانی از این تمایلات بود یکدیگر را "سرور" خطاب می‌کردند و به سبک هیتلری سلام می‌کردند. سلامشان پاینده ایران بود. {{کذا|شعا|شعار}} حزب "فلات ایران به زیر یک پرچم" بود.</ref> این حزب از حزب پان ایرانیزم انشعاب کرده بود (به روایت خودشان حزب پان ایرانیزم {{w|محسن پزشکپور|پزشکپور}} از آن انشعاب کرده است؟ داریوش فروهر فعالیت خود راز مکتبهای ایرانیزم که بعدها بنام حزب پان ایرانیزم شکل گرفت، شروع کرد و پس از بروز اختلافات بر سر دربار و مصدق، فروهر جانب مصدق را گرفت، ولی پزشکپور گرایشهای شاه دوستی خود را حفظ کرد. برخوردهای خیابانی توده‌ای ها و جبهه ملی‌ها اغلب بین پان ایرانیست‌ها و افراد سازمان جوانان که زیر سرپوش کانون جوانان دمکرات پنهان شده بودند روی میداد. پیرامون پان ایرانیزم عده‌ای از اوباش حرفه ای جمع شده و برخوردها را حتی بکشتار میکشاندند، از این جمله گروهی بود که خود را {{کذا|آورگان|آوارگان}} پان ایرانیزم مینامید. امیر موبور (زرین کیا) در راس این عده قرار داشت. این گروه که بسیار بدنام و شرور بود، از هر دو جناح حزب پان ایرانیزم رانده شده بود. مسئولیت اعمال آنها به عهدهٔ حزب نبود. از جمله اقدامات حزب ملت ایران (فروهر) حمله به خانه کاشانی در سال ۳۲ بود که منجر به قتل یکی از کسانیکه در خانه کاشانی بودند شد. پس از<noinclude></noinclude> ct66noo8b24ojp8mau3fnxzfu1nhn7d 299806 299805 2026-09-21T19:49:44Z Hanooz 17889 299806 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Hanooz" />{{سرصفحه‌مستمر|۸۸||تاریخ سی ساله ایران}}</noinclude>ایران بر مبنای پان ایرانیزم، حزبی بود با اعتقادات افراطی ناسیونالیستی با تمایلات شبه فاشیستی که در حوزه های آن آثار {{w|آدولف هیتلر|هیتلر}} و {{w|حزب ناسیونال سوسیالیست کارگران آلمان|حزب نازی آلمان}} مورد بحث و تعلیم قرار میگرفت.<ref>مراسم و تشریفات این حزب نشانی از این تمایلات بود یکدیگر را "سرور" خطاب می‌کردند و به سبک هیتلری سلام می‌کردند. سلامشان پاینده ایران بود. {{کذا|شعا|شعار}} حزب "فلات ایران به زیر یک پرچم" بود.</ref> این حزب از حزب پان ایرانیزم انشعاب کرده بود (به روایت خودشان حزب پان ایرانیزم {{w|محسن پزشکپور|پزشکپور}} از آن انشعاب کرده است؟ داریوش فروهر فعالیت خود راز مکتبهای ایرانیزم که بعدها بنام حزب پان ایرانیزم شکل گرفت، شروع کرد و پس از بروز اختلافات بر سر دربار و مصدق، فروهر جانب مصدق را گرفت، ولی پزشکپور گرایشهای شاه دوستی خود را حفظ کرد. برخوردهای خیابانی توده‌ای ها و جبهه ملی‌ها اغلب بین پان ایرانیست‌ها و افراد سازمان جوانان که زیر سرپوش کانون جوانان دمکرات پنهان شده بودند روی میداد. پیرامون پان ایرانیزم عده‌ای از اوباش حرفه ای جمع شده و برخوردها را حتی بکشتار میکشاندند، از این جمله گروهی بود که خود را {{کذا|آورگان|آوارگان}} پان ایرانیزم مینامید. امیر موبور (زرین کیا) در راس این عده قرار داشت. این گروه که بسیار بدنام و شرور بود، از هر دو جناح حزب پان ایرانیزم رانده شده بود. مسئولیت اعمال آنها به عهدهٔ حزب نبود. از جمله اقدامات حزب ملت ایران (فروهر) حمله به خانه کاشانی در سال ۳۲ بود که منجر به قتل یکی از کسانیکه در خانه کاشانی بودند شد. پس از<noinclude>{{خطکش}} {{پانویس}}</noinclude> 3pao7mqemfeumyg9c4f6at11djbaoqw 104 95560 299807 299554 2026-09-21T19:54:41Z Hanooz 17889 /* نمونه‌خوانی‌شده */ 299807 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Hanooz" />{{سرصفحه‌مستمر|تاریخ سی ساله ایران||۸۹}}</noinclude>بروز اختلاف بین بقائی و مصدق، خلیل ملکی و همکارانش نمی‌توانستند در حزب زحمتکشان بمانند، بقائی که صاحب امتیاز حزب و روزنامهٔ شاهد بود اجازه نمی‌داد مطلبی بر خلاف میلش نوشته شود، ملکی و باندش در حالیکه تشکیلات و تعلیمات حزب را در دست داشتند ناچار به تبعیت از بقائی بودند سرانجام در جریان قتل افشار طوس، ملکی از حزب جدا شد و حزب زحمتکشان (نیروی سوم) را ایجاد کرد. این حزب گرچه بطور کلی طرفدار مصدق بود ولی هدفهای ضد توده‌ای خود را همچنان ادامه میداد. پس از ۲۸ مرداد بر سر روشی که حزب می‌بایست در مقابل دولت پیش گیرد در این حزب انشعابی روی داد و جناح طرفدار مصدق را که دکتر محمد علی خنجی در راس آن بود از ملکی جدا شد و در نهضت مقاومت شرکت کرد. حال آنکه ملکی به نحوی سیاست بازانه و عالم نمایانه، رژیم را تائید میکرد. بعدها خنجی در جبهه ملی دوم نقش ارتجاعی خود را ایفا کرد. حزب ملت ایران که جوانترین نیروی جبهه ملی بود پس از کودتا در نهضت مقاومت شرکت کرد و جزو اولین جریانهائی بود که همکاری ضمنی با توده‌ای ها را پذیرفت و در ماههای پس از کودتا، افراد آن علیرغم برخوردهای خشن با افراد حزب بخصوص سازمان جوانان عملاً در فعالیتها همکاری می‌کردند. طی سالهای بعد نیز اغلب (نه همیشه) فروهر و همکاران نزدیکش این مشی را ادامه دادند و با عناصر بطور کلی کمونیست همکاری ضمنی داشتند. در پایان این مبحث به موقعیت {{w|مهدی بازرگان}} و همکارانش اشاره‌ای میکنیم. بازرگان از جمله منفردین جبهه ملی بود که از همان نخست اعتقادات مذهبی را با اعتقادات سیاسی آمیخته بود. بازرگان رئیس هیئتی بود که<noinclude></noinclude> mifzc679sv269vjrqvhm5jqawf9a1ae 104 95561 299808 299555 2026-09-21T20:01:18Z Hanooz 17889 /* نمونه‌خوانی‌شده */ 299808 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Hanooz" />{{سرصفحه‌مستمر|۹۰||تاریخ سی ساله ایران}}</noinclude>برای خلع ید شرکت نفت ایران انگلیس به خوزستان رفت و این عمل تاریخی را با موفقیت به انجام رساند، در همین جریان یک دندگی مذهبی بازرگان ناراحتی کوچکی فراهم کرده بود که به دستور مستقیم مصدق حل شد (مسئله بر سر مشروبات الکلی شرکت نفت بود که بازرگان قصد انهدام آنرا داشت ولی مصدق از جنبه اقتصادی با این کار مخالفت میکرد) مادامی که آیت الله کاشانی با مصدق همکاری میکرد عناصر مذهبی بخصوص بازاریان چشم به او دوخته بودند ولی پس از جدائی کاشانی از مصدق یکبار حیثیت او در پیش اکثریت قاطع بازاریان نیز از بین رفت. با همهٔ اینها در غیاب کاشانی هم بازرگان توانست چهره محبوبی برای توده ها شود. خصوصیات بازرگان با موفقیت مطابقت نمیکرد، مادامی که مصدق و فاطمی از نظر سیاسی در جلو توده ها قرار داشتند، میدانی برای این فرد نسبتا فرصت طلب و متعصب مذهبی باقی نمی‌ماند ولی پس از ۲۸ مرداد که عناصر سطحی و "هوچی" از میدان خارج شدند و پای ایستادگی به میان آمد استواری و تعصب مذهبی بازرگان جای خود را در بین گروهی از عناصر جبهه ملی باز کرد. این ترتیب بازرگان و همکارانش (مثل سنجابی {{w|سید محمود طالقانی|طالقانی}} و بعدها {{w|عباس شیبانی|شیبانی}} در ایجاد و ادامهٔ نهضت مقاومت، نقشی موثر بازی کردند. ارزیابی فعالیتهای احزاب جبهه ملی نشان میدهد که این احزاب در جنبش ملی دارای نقش تعیین کننده ای نبودند و مصدق و همکارانش بدون داشتن یک سازمان متشکل سیاسی جنبش را رهبری می‌کردند. همانطور که یاد شد این بزرگترین کمبود جنبش در جناح ملیون بود. {{ته}}<noinclude></noinclude> 7k53yde6jw5depy0ja8bfn42u73ku9p 104 95562 299810 299556 2026-09-21T20:30:27Z Hanooz 17889 /* نمونه‌خوانی‌شده */ 299810 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Hanooz" />{{سرصفحه‌مستمر|تاریخ سی ساله ایران||۹۱}}</noinclude>{{زیرخط|'''''مختصری دربارهٔ فدائیان اسلام'''''}} {{w|سید مجتبی نواب صفوی|نواب صفوی}} مردی مذهبی بود که قادر به جذب عناصر ساده با ایمان مذهبی بود، نواب عقاید خود را از {{w|اخوان المسلمین}} تقلید کرده بود و حکومت شرعی اسلام را تبلیغ میکرد. نواب صفوی در مخالفت با کسروی معروفیت یافت و با {{w|ترور احمد کسروی|قتل کسروی}} توسط امامی ترورهای فدائیان اسلام شروع شد. نواب شخصاً مردی صادق و پرهیزکار نبود وی عده‌ای را که مجذوب عقاید او بودند بدور خود جمع کرده بود. مهمترین ترور فدائیان اسلام ترور رزم آرا بود که درست در موقع {{کذا|اوجیگری|اوجگیری}} جنبش و در یک موقعیت تاریخی انجام شد و زشت ترین آنها سوء قصد به دکتر فاطمی همکار مصدق بود. قتل کسروی یکی از ترورهای زشت فدائیان اسلام بود. آخرین ترور فدائیان اسلام سوء قصد به حسین علا پیش از عزیمت به بغداد در سال ۳۴ بود که موجب تعقیب جدی فدائیان اسلام از طرف دولت علا شد. در ۳۱ دیماه ۱۳۳۵ نواب صفوی و سه نفر دیگر (خلیل طهماسبی، ذوالقدر، واحدی) اعدام شدند، در میان فدائیان اسلام، برادران واحدی از دیگران صادق تر بودند. بعدها بقایای فدائیان اسلام با گروهی بنام {{w|حزب مؤتلفه اسلامی|هیئت موتلفه}} ادغام شدند و در سال ۴۳ (اول بهمن) حسنعلی منصور نخست وزیر وقت را ترور کردند. که موجب اعدام چهار نفر از ایشان شد. ترورهای فدائیان اسلام (بجز در مورد رزم آرا و تا حدی {{کذا|هژبیر|هژیر}}) نتیجه ای در جریانهای سیاسی موجود بیار نیاورد و واجد تمام صفات ترور کور میباشد. فدائیان در طول حیات خود چند ترور انجام دادند که اغلب با هم فاصله های زیادی داشت. این نشان دهندهٔ ماهیت این ترورهاست.<noinclude></noinclude> 92rq789jl0jy3zochi13ox2prs9lthd 299811 299810 2026-09-21T20:30:42Z Hanooz 17889 افزودن {{ته}} به انتهای صفحه برای جلوگیری از پیوستن پاراگراف به صفحهٔ بعد. 299811 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Hanooz" />{{سرصفحه‌مستمر|تاریخ سی ساله ایران||۹۱}}</noinclude>{{زیرخط|'''''مختصری دربارهٔ فدائیان اسلام'''''}} {{w|سید مجتبی نواب صفوی|نواب صفوی}} مردی مذهبی بود که قادر به جذب عناصر ساده با ایمان مذهبی بود، نواب عقاید خود را از {{w|اخوان المسلمین}} تقلید کرده بود و حکومت شرعی اسلام را تبلیغ میکرد. نواب صفوی در مخالفت با کسروی معروفیت یافت و با {{w|ترور احمد کسروی|قتل کسروی}} توسط امامی ترورهای فدائیان اسلام شروع شد. نواب شخصاً مردی صادق و پرهیزکار نبود وی عده‌ای را که مجذوب عقاید او بودند بدور خود جمع کرده بود. مهمترین ترور فدائیان اسلام ترور رزم آرا بود که درست در موقع {{کذا|اوجیگری|اوجگیری}} جنبش و در یک موقعیت تاریخی انجام شد و زشت ترین آنها سوء قصد به دکتر فاطمی همکار مصدق بود. قتل کسروی یکی از ترورهای زشت فدائیان اسلام بود. آخرین ترور فدائیان اسلام سوء قصد به حسین علا پیش از عزیمت به بغداد در سال ۳۴ بود که موجب تعقیب جدی فدائیان اسلام از طرف دولت علا شد. در ۳۱ دیماه ۱۳۳۵ نواب صفوی و سه نفر دیگر (خلیل طهماسبی، ذوالقدر، واحدی) اعدام شدند، در میان فدائیان اسلام، برادران واحدی از دیگران صادق تر بودند. بعدها بقایای فدائیان اسلام با گروهی بنام {{w|حزب مؤتلفه اسلامی|هیئت موتلفه}} ادغام شدند و در سال ۴۳ (اول بهمن) حسنعلی منصور نخست وزیر وقت را ترور کردند. که موجب اعدام چهار نفر از ایشان شد. ترورهای فدائیان اسلام (بجز در مورد رزم آرا و تا حدی {{کذا|هژبیر|هژیر}}) نتیجه ای در جریانهای سیاسی موجود بیار نیاورد و واجد تمام صفات ترور کور میباشد. فدائیان در طول حیات خود چند ترور انجام دادند که اغلب با هم فاصله های زیادی داشت. این نشان دهندهٔ ماهیت این ترورهاست. {{ته}}<noinclude></noinclude> 33dqa0jt6pzf1j5y9h5esqt3wsfrkhq 104 95563 299812 299557 2026-09-21T21:19:37Z Hanooz 17889 /* نمونه‌خوانی‌شده */ 299812 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Hanooz" />{{سرصفحه‌مستمر|۹۲||تاریخ سی ساله ایران}}</noinclude>{{زیرخط|'''''مختصری دربارهٔ احزاب دستگاه حاکمه'''''}} پس از شهریور ۲۰ همانطور که حزب توده و احزاب و دستجات ملی بوجود آمدند، احزاب ارتجاعی نیز علم شدند. مهمترین حزبی که طی {{کذا|دوزاده|دوازده}} سال از جانب مرتجعین ایجاد شد حزب دمکرات قوام بود که میبایست در مقابل حزب توده قد علم کند. این حزب از همه امکانات دولتی و ارتش برخوردار میشد و برای صحنه سازی حتی در دمونستراسیونهای آن از نوعی اونیفورم و اسبهای ارتشی استفاده میشد. معذالک این حزب نمیتوانست کوچکترین نفوذی در مردم بکند، با اوجگیری جنبش ضد امپریالیستی، برای مقابله با حزب توده که مخفی بود و از سازمانهای علنی استفاده میکرد، اول "{{w|حزب سومکا}}" و بعد {{w|حزب آریا}} بوجود آمد. حزب سومکا را که مخفف "سوسیالیزم ملی کارگران ایران" بود {{w|داوود منشی‌زاده|منشی زاده}} از هیتلری‌های سرشناس تاسیس کرد. حزب سومکا اونیفورم سیاه با بازوبند و ساطور دست می‌گرفت لا به سبک هیتلری ها سلام می‌دادند و مبارزه با کمونیستها هدف آنها بود. این حزب در تهران بیش از صد نفر عضو نداشت و از دربار کمک میگرفت. در خیابانها به کسانیکه روزنامه های توده ای می فروختند حمله میکردند و در مجرای ۲۳ تیر و آذر و ۸ فروردین قدرت غائی میدان پیدا کرده بود. حزب آریا توسط سپهری <!-- محمد هادی سپهر -->نامی تشکیل شده بود که قبلاً از همکاران منشی زاده بود.<ref> جالب بود که منشی زاده یک پا داشت و سپهری هم کور بود.</ref> گویاسر نفت بین آنها اختلاف افتاده بود. اونیفورم آریائی ها، ارتشی‌رنگ بود و فرم و لباس و آرایششان متفاوت از سومکائی ها بود. نحوهٔ عمل و حرکات هر دو یکی بود. باشگاه حزب سومکا در خیابان<noinclude>{{خطکش}} {{پانویس}}</noinclude> h58bnfecycvby78w5ecuy50cdx1arit 104 95564 299813 299558 2026-09-21T21:24:40Z Hanooz 17889 /* نمونه‌خوانی‌شده */ 299813 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Hanooz" />{{سرصفحه‌مستمر|تاریخ سی ساله ایران||۹۳}}</noinclude>خانقاه ری که آنجا را با سنگ سیاه و محافظ بصورت قلعه ای در آورده بودند و حتی در چند مورد کسانی را ربوده و به آنجا بردند و شکنجه کردند. باشگاه آریایی ها در {{w|خیابان مجاهدین اسلام|خیابان ژاله}} (مقابل {{w|مدرسه آلیانس تهران|مدرسه اتحاد یهودی ها}}) بود. در جریان ۲۸ مرداد حزب آریا به باشگاه حزب مردم ایران که در خیابان ژاله مقابل بیمارستان شفا بود حمله کرد و آنرا به تصرف خود در در آورد و در آنجا مستقر شد. ملکه اعتضادی (از معروفه های دربار) نیز حزبی بنام ذولفقار داشت. از این قبیل دسته ها باز هم وجود داشت. این احزاب از دربار کمک می گرفتند و در ۲۸ مرداد نقشی هم بعهده گرفتند. علاوه بر اینها از چند ماه پس از سی‌ام تیر ۳۱ شعبان بی مسخ و دار و دسته اش در یک سو و {{w|طیب حاج‌رضایی|طیب}} و دار و دسته اش از سوی دیگر در صف دربار قرار گرفتند و نقش این دو بخصوص نقش طیب (از جهت تسلطی که به میدان و جنوب شهر داشت) بمراتب از احزاب سومکا و آریا و امثال آن در بر پا کردن ۲۸ مرداد بیشتر بود. {{چپ|پایان بخش اول " تاریخ سی ساله}}<noinclude></noinclude> 264liec93qipjrzlvhd0e0oreuks1fo 299814 299813 2026-09-21T21:24:52Z Hanooz 17889 299814 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Hanooz" />{{سرصفحه‌مستمر|تاریخ سی ساله ایران||۹۳}}</noinclude>خانقاه ری که آنجا را با سنگ سیاه و محافظ بصورت قلعه ای در آورده بودند و حتی در چند مورد کسانی را ربوده و به آنجا بردند و شکنجه کردند. باشگاه آریایی ها در {{w|خیابان مجاهدین اسلام|خیابان ژاله}} (مقابل {{w|مدرسه آلیانس تهران|مدرسه اتحاد یهودی ها}}) بود. در جریان ۲۸ مرداد حزب آریا به باشگاه حزب مردم ایران که در خیابان ژاله مقابل بیمارستان شفا بود حمله کرد و آنرا به تصرف خود در در آورد و در آنجا مستقر شد. ملکه اعتضادی (از معروفه های دربار) نیز حزبی بنام ذولفقار داشت. از این قبیل دسته ها باز هم وجود داشت. این احزاب از دربار کمک می گرفتند و در ۲۸ مرداد نقشی هم بعهده گرفتند. علاوه بر اینها از چند ماه پس از سی‌ام تیر ۳۱ شعبان بی مسخ و دار و دسته اش در یک سو و {{w|طیب حاج‌رضایی|طیب}} و دار و دسته اش از سوی دیگر در صف دربار قرار گرفتند و نقش این دو بخصوص نقش طیب (از جهت تسلطی که به میدان و جنوب شهر داشت) بمراتب از احزاب سومکا و آریا و امثال آن در بر پا کردن ۲۸ مرداد بیشتر بود. {{چپ|پایان بخش اول " تاریخ سی ساله}} {{ته}}<noinclude></noinclude> 29c7c9clj1cwdzogc740gid5qj8f3mq 104 95565 299815 299559 2026-09-21T21:32:42Z Hanooz 17889 /* نمونه‌خوانی‌شده */ 299815 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Hanooz" /></noinclude>{{وسط|۹۰ ریال}} {{dhr|6em}} {{چپ|{{rotate|-90|شماره ثبت {{Mfrac|۱۹۸۳|۳۷/۸/۴}}}}}} {{dhr|6em}} {{وسط|تهران - {{w|پیچ شمیران}} کوی آبتین پلاک ۲۶۴ ساختمان ناظمی}}<noinclude></noinclude> hak47ohhj5nfdzoy9bx3ynlh49bky9h 0 95567 299819 299701 2026-09-21T21:46:18Z Hanooz 17889 Hanooz صفحهٔ [[تاریخ سی ساله ایران/جلد ۱/مقدمه]] را به [[تاریخ سی ساله ایران/جلد ۱/موقعیت عمومی جنبش انقلابی ایران]] منتقل کرد 299701 wikitext text/x-wiki {{header | title = [[../../]] | author = بیژن جزنی | translator = | section = مقدمه | previous = | next = [[../فصل اول/]] | notes = | year = ۱۳۳۷ | portal = تاریخ ایران }} <pages index="تاریخ سی ساله ایران - بیژن جزنی (جلد اول).pdf" from=5 to=7></pages> 463yicmiemy4akcmhhs08zhpl7y7x59 299821 299819 2026-09-21T21:46:54Z Hanooz 17889 299821 wikitext text/x-wiki {{header | title = [[../../]] | author = بیژن جزنی | translator = | section = موقعیت عمومی جنبش انقلابی ایران | previous = | next = [[../جمعبندی مبارزات گذشته/]] | notes = | year = ۱۳۳۷ | portal = تاریخ ایران }} <pages index="تاریخ سی ساله ایران - بیژن جزنی (جلد اول).pdf" from=5 to=7></pages> jx1ta5h5ita3cvmtm7hkntxy2gy3lm0 0 95568 299822 299702 2026-09-21T21:47:16Z Hanooz 17889 Hanooz صفحهٔ [[تاریخ سی ساله ایران/جلد ۱/فصل اول]] را به [[تاریخ سی ساله ایران/جلد ۱/جمعبندی مبارزات گذشته]] منتقل کرد 299702 wikitext text/x-wiki {{header | title = [[../../]] | author = بیژن جزنی | translator = | section = جمعبندی مبارزات گذشته | previous = [[../مقدمه/]] | next = [[../فصل دوم/]] | notes = | year = ۱۳۳۷ | portal = تاریخ ایران }} <pages index="تاریخ سی ساله ایران - بیژن جزنی (جلد اول).pdf" from=9 to=69></pages> g3tuhpsh59jzspwgy5jlaafsc4zstjh 299824 299822 2026-09-21T21:47:45Z Hanooz 17889 299824 wikitext text/x-wiki {{header | title = [[../../]] | author = بیژن جزنی | translator = | section = جمعبندی مبارزات گذشته | previous = [[../موقعیت عمومی جنبش انقلابی ایران/]] | next = [[../جبهه ملی و مصدق در جنبش ملی کردن نفت/]] | notes = | year = ۱۳۳۷ | portal = تاریخ ایران }} <pages index="تاریخ سی ساله ایران - بیژن جزنی (جلد اول).pdf" from=9 to=69></pages> 7f7gbpjv7bb3wg28ltjhlsa4kt5sb09 299826 299824 2026-09-21T21:50:42Z Hanooz 17889 299826 wikitext text/x-wiki {{header | title = [[../../]] | author = بیژن جزنی | translator = | section = جمعبندی مبارزات گذشته | previous = [[../موقعیت عمومی جنبش انقلابی ایران/]] | next = [[../جبهه ملی و مصدق در جنبش ملی کردن نفت/]] | notes = | year = ۱۳۳۷ | portal = تاریخ ایران }} <pages index="تاریخ سی ساله ایران - بیژن جزنی (جلد اول).pdf" from=9 to=69></pages> {{خطکش}} {{پانویس}} cq90krrofza5fli95romt5t5usuaybi 0 95587 299818 2026-09-21T21:45:43Z Hanooz 17889 صفحه‌ای تازه حاوی «{{header | title = [[../]] | author = بیژن جزنی | translator = | section = جلد ۱ | previous = | next = [[../جلد ۲|جلد ۲]] | notes = | year = ۱۳۳۷ }} <pages index="تاریخ سی ساله ایران - بیژن جزنی (جلد اول).pdf" include=1></pages> {{page break|label=}} <pages index="تاریخ سی ساله ایران - بیژن جزنی (جلد اول).pdf"...» ایجاد کرد 299818 wikitext text/x-wiki {{header | title = [[../]] | author = بیژن جزنی | translator = | section = جلد ۱ | previous = | next = [[../جلد ۲|جلد ۲]] | notes = | year = ۱۳۳۷ }} <pages index="تاریخ سی ساله ایران - بیژن جزنی (جلد اول).pdf" include=1></pages> {{page break|label=}} <pages index="تاریخ سی ساله ایران - بیژن جزنی (جلد اول).pdf" include=3></pages> {{فهرست کمکی| *[[/موقعیت عمومی جنبش انقلابی ایران/|مقدمه: موقعیت عمومی جنبش انقلابی ایران]] *[[/جمعبندی مبارزات گذشته/|فصل اول: جمعبندی مبارزات گذشته]] *[[/جبهه ملی و مصدق در جنبش ملی کردن نفت/|فصل دوم: جبهه ملی و مصدق در جنبش ملی کردن نفت]] }} <pages index="تاریخ سی ساله ایران - بیژن جزنی (جلد اول).pdf" include=100></pages> {{page break|label=}} {{مالکیت عمومی در ایران}} {{authority control}} [[رده:تاریخ ایران]] 6v8jnq7kg1lrdk2nssod1qh4b88elu3 299830 299818 2026-09-21T21:55:17Z Hanooz 17889 removed [[Category:تاریخ ایران]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 299830 wikitext text/x-wiki {{header | title = [[../]] | author = بیژن جزنی | translator = | section = جلد ۱ | previous = | next = [[../جلد ۲|جلد ۲]] | notes = | year = ۱۳۳۷ }} <pages index="تاریخ سی ساله ایران - بیژن جزنی (جلد اول).pdf" include=1></pages> {{page break|label=}} <pages index="تاریخ سی ساله ایران - بیژن جزنی (جلد اول).pdf" include=3></pages> {{فهرست کمکی| *[[/موقعیت عمومی جنبش انقلابی ایران/|مقدمه: موقعیت عمومی جنبش انقلابی ایران]] *[[/جمعبندی مبارزات گذشته/|فصل اول: جمعبندی مبارزات گذشته]] *[[/جبهه ملی و مصدق در جنبش ملی کردن نفت/|فصل دوم: جبهه ملی و مصدق در جنبش ملی کردن نفت]] }} <pages index="تاریخ سی ساله ایران - بیژن جزنی (جلد اول).pdf" include=100></pages> {{page break|label=}} {{مالکیت عمومی در ایران}} {{authority control}} 254gt8jt3b272t42mt6mq2zf79qp62j 0 95588 299820 2026-09-21T21:46:18Z Hanooz 17889 Hanooz صفحهٔ [[تاریخ سی ساله ایران/جلد ۱/مقدمه]] را به [[تاریخ سی ساله ایران/جلد ۱/موقعیت عمومی جنبش انقلابی ایران]] منتقل کرد 299820 wikitext text/x-wiki #تغییر_مسیر [[تاریخ سی ساله ایران/جلد ۱/موقعیت عمومی جنبش انقلابی ایران]] rgssyj03tnsmg1pjqx93ga6nevt8uc8 0 95589 299823 2026-09-21T21:47:17Z Hanooz 17889 Hanooz صفحهٔ [[تاریخ سی ساله ایران/جلد ۱/فصل اول]] را به [[تاریخ سی ساله ایران/جلد ۱/جمعبندی مبارزات گذشته]] منتقل کرد 299823 wikitext text/x-wiki #تغییر_مسیر [[تاریخ سی ساله ایران/جلد ۱/جمعبندی مبارزات گذشته]] n26mpttq0nx5ekmghnmz748aunhgag7 0 95590 299825 2026-09-21T21:49:16Z Hanooz 17889 صفحه‌ای تازه حاوی «{{header | title = [[../../]] | author = بیژن جزنی | translator = | section = جبهه ملی و مصدق در جنبش ملی کردن نفت | previous = [[../جمعبندی مبارزات گذشته/]] | next = | notes = | year = ۱۳۳۷ | portal = تاریخ ایران }} <pages index="تاریخ سی ساله ایران - بیژن جزنی (جلد اول).pdf" from=71 to=93>...» ایجاد کرد 299825 wikitext text/x-wiki {{header | title = [[../../]] | author = بیژن جزنی | translator = | section = جبهه ملی و مصدق در جنبش ملی کردن نفت | previous = [[../جمعبندی مبارزات گذشته/]] | next = | notes = | year = ۱۳۳۷ | portal = تاریخ ایران }} <pages index="تاریخ سی ساله ایران - بیژن جزنی (جلد اول).pdf" from=71 to=93></pages> rp4m4uka53gcbkqgfn0smyqi3q36zmt 299827 299825 2026-09-21T21:50:53Z Hanooz 17889 299827 wikitext text/x-wiki {{header | title = [[../../]] | author = بیژن جزنی | translator = | section = جبهه ملی و مصدق در جنبش ملی کردن نفت | previous = [[../جمعبندی مبارزات گذشته/]] | next = | notes = | year = ۱۳۳۷ | portal = تاریخ ایران }} <pages index="تاریخ سی ساله ایران - بیژن جزنی (جلد اول).pdf" from=71 to=93></pages> {{خطکش}} {{پانویس}} 1i8n9sbl2ty2v06716eediqkf7tmo2m 0 95591 299829 2026-09-21T21:55:00Z Hanooz 17889 اصلاح ارقام 299829 wikitext text/x-wiki {{header | title = تاریخ سی ساله ایران | author = بیژن جزنی | translator = | section = | previous = | next = | year = | notes = }} <pages index="تاریخ سی ساله ایران - بیژن جزنی (جلد اول).pdf" include=1></pages> {{page break|label=}} {{فهرست کمکی|title=جلدها| * [[/جلد ۱/]] (۱۳۳۷) * [[/جلد ۲/]] }} ppwrdjh8w9ijmpzeahz51wt52yda2zi 299831 299829 2026-09-21T21:55:21Z Hanooz 17889 added [[Category:تاریخ ایران]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 299831 wikitext text/x-wiki {{header | title = تاریخ سی ساله ایران | author = بیژن جزنی | translator = | section = | previous = | next = | year = | notes = }} <pages index="تاریخ سی ساله ایران - بیژن جزنی (جلد اول).pdf" include=1></pages> {{page break|label=}} {{فهرست کمکی|title=جلدها| * [[/جلد ۱/]] (۱۳۳۷) * [[/جلد ۲/]] }} [[رده:تاریخ ایران]] oh1c321gqv28csg40gb6fv3h3sxv1dv 104 95592 299832 2026-09-22T11:18:41Z MoAMINho 30743 /* نمونه‌خوانی‌شده */ اصلاح ارقام 299832 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="MoAMINho" />{{شعر}}</noinclude>{{ود|گردیدن کیخسرو گرد پادشاهی خود}} {{شعر}} {{ب|چو خورشید شمشیر رخشان کشید|شب تیره از بیم شد ناپدید}} {{ب|برآمد ز درگاه آوای نای|بزرگان سوی شاه کردند رای|شچ=۶۵}} {{ب|چو طوس و چو گودرز و گیو دلیر|چو گرگین وکستهم و بهرام شیر}} {{ب|چو رهام و چون بیژن تیزچنگ|چو اشکش همه نامبردار جنگ}} {{ب|همانا فریبرز کاوس شاه|همان زنگۀ گرد با دستگاه}} {{ب|گرانمایگان نزد شاه آمدند|بدآن نامور بارگاه آمدند}} {{ب|به نخچیر شد شهریار جهان|ابا رستم نامور پهلوان|شچ=۷۰}} {{ب|سپاهی که شد تیره خورشید و ماه|ز بس جوشن و تیغ و ترگ و کلاه}} {{ب|ز افگنده نخچیر بی راه و راه|پر از کشتگان گشت چون رزمگاه}} {{ب|همه بوم ایران سراسر بگشت|بآباد و ویرانی اندر گذشت}} {{ب|هر آن بوم و بر کآن نه آباد بود|تبه بود و ویران ز بیداد بود}} {{ب|درم داد و آباد کردش ز گنج|ز داد و ز بخشش نیآمدش رنج|شچ=۷۵}} {{ب|به هر شهر بنشست و بنهاد تخت|چنان چون بود مردم نیک‌بخت}} {{ب|همه بدره از گنج می خواستی|به دینار گیتی بیاراستی}} {{ب|وز آنجا سوی شهر دیگر شدی|همی با می و تخت و افسر شدی}} {{ب|چنین تا در آذرآبادگان|بشد با بزرگان و آزادگان}} {{ب|همی باده خورد و همی تاخت اسپ|بیامد سوی خوان آذرگشسپ|شچ=۸۰}} {{ب|بآتشگده بر نیایش گرفت|جهان آفرین را ستایش گرفت}} {{ب|بیآمد خرامان از آنجایگاه|نهادند سر سوی کاوس شاه}} {{ب|نشستند با او بهم شادمان|نبودند جز شادمان یکزمان}} {{ب|چو پر شد سر از جام روشن گلاب|به خواب و بآسایش آمد شتاب}}<noinclude>{{پایان شعر}}{{و|۲۸۳}}</noinclude> punkhd923egwmqzstndw3qlhzs75df8 299833 299832 2026-09-22T11:19:06Z MoAMINho 30743 299833 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="MoAMINho" />{{شعر}}</noinclude>{{ود|گردیدن کیخسرو گرد پادشاهی}} {{شعر}} {{ب|چو خورشید شمشیر رخشان کشید|شب تیره از بیم شد ناپدید}} {{ب|برآمد ز درگاه آوای نای|بزرگان سوی شاه کردند رای|شچ=۶۵}} {{ب|چو طوس و چو گودرز و گیو دلیر|چو گرگین وکستهم و بهرام شیر}} {{ب|چو رهام و چون بیژن تیزچنگ|چو اشکش همه نامبردار جنگ}} {{ب|همانا فریبرز کاوس شاه|همان زنگۀ گرد با دستگاه}} {{ب|گرانمایگان نزد شاه آمدند|بدآن نامور بارگاه آمدند}} {{ب|به نخچیر شد شهریار جهان|ابا رستم نامور پهلوان|شچ=۷۰}} {{ب|سپاهی که شد تیره خورشید و ماه|ز بس جوشن و تیغ و ترگ و کلاه}} {{ب|ز افگنده نخچیر بی راه و راه|پر از کشتگان گشت چون رزمگاه}} {{ب|همه بوم ایران سراسر بگشت|بآباد و ویرانی اندر گذشت}} {{ب|هر آن بوم و بر کآن نه آباد بود|تبه بود و ویران ز بیداد بود}} {{ب|درم داد و آباد کردش ز گنج|ز داد و ز بخشش نیآمدش رنج|شچ=۷۵}} {{ب|به هر شهر بنشست و بنهاد تخت|چنان چون بود مردم نیک‌بخت}} {{ب|همه بدره از گنج می خواستی|به دینار گیتی بیاراستی}} {{ب|وز آنجا سوی شهر دیگر شدی|همی با می و تخت و افسر شدی}} {{ب|چنین تا در آذرآبادگان|بشد با بزرگان و آزادگان}} {{ب|همی باده خورد و همی تاخت اسپ|بیامد سوی خوان آذرگشسپ|شچ=۸۰}} {{ب|بآتشگده بر نیایش گرفت|جهان آفرین را ستایش گرفت}} {{ب|بیآمد خرامان از آنجایگاه|نهادند سر سوی کاوس شاه}} {{ب|نشستند با او بهم شادمان|نبودند جز شادمان یکزمان}} {{ب|چو پر شد سر از جام روشن گلاب|به خواب و بآسایش آمد شتاب}}<noinclude>{{پایان شعر}}{{و|۲۸۳}}</noinclude> q7nj4b3obp5f7cmki9dl95k2e5uis3k 299834 299833 2026-09-22T11:24:16Z MoAMINho 30743 299834 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="MoAMINho" />{{شعر}}</noinclude>{{ود|گردیدن کیخسرو گرد پادشاهی}} {{شعر}} {{ب|چو خورشید شمشیر رخشان کشید|شب تیره از بیم شد ناپدید}} {{ب|برآمد ز درگاه آوای نای|بزرگان سوی شاه کردند رای|شچ=۶۵}} {{ب|چو طوس و چو گودرز و گیو دلیر|چو گرگین و کستهم و بهرام شیر}} {{ب|چو رهام و چون بیژن تیزچنگ|چو اشکش همه نامبردار جنگ}} {{ب|همانا فریبرز کاوس شاه|همان زنگۀ گرد با دستگاه}} {{ب|گرانمایگان نزد شاه آمدند|بدآن نامور بارگاه آمدند}} {{ب|به نخچیر شد شهریار جهان|ابا رستم نامور پهلوان|شچ=۷۰}} {{ب|سپاهی که شد تیره خورشید و ماه|ز بس جوشن و تیغ و ترگ و کلاه}} {{ب|ز افگنده نخچیر بی راه و راه|پر از کشتگان گشت چون رزمگاه}} {{ب|همه بوم ایران سراسر بگشت|بآباد و ویرانی اندر گذشت}} {{ب|هر آن بوم و بر کآن نه آباد بود|تبه بود و ویران ز بیداد بود}} {{ب|درم داد و آباد کردش ز گنج|ز داد و ز بخشش نیآمدش رنج|شچ=۷۵}} {{ب|به هر شهر بنشست و بنهاد تخت|چنان چون بود مردم نیک‌بخت}} {{ب|همه بدره از گنج می خواستی|به دینار گیتی بیاراستی}} {{ب|وز آنجا سوی شهر دیگر شدی|همی با می و تخت و افسر شدی}} {{ب|چنین تا در آذرآبادگان|بشد با بزرگان و آزادگان}} {{ب|همی باده خورد و همی تاخت اسپ|بیامد سوی خوان آذرگشسپ|شچ=۸۰}} {{ب|بآتشگده بر نیایش گرفت|جهان آفرین را ستایش گرفت}} {{ب|بیآمد خرامان از آنجایگاه|نهادند سر سوی کاوس شاه}} {{ب|نشستند با او بهم شادمان|نبودند جز شادمان یکزمان}} {{ب|چو پر شد سر از جام روشن گلاب|به خواب و بآسایش آمد شتاب}}<noinclude>{{پایان شعر}}{{و|۲۸۳}}</noinclude> j7ogy7zmgq1xusopa824spazwhuk4hk 299835 299834 2026-09-22T11:25:16Z MoAMINho 30743 299835 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="MoAMINho" />{{شعر}}</noinclude>{{ود|گردیدن کیخسرو گرد پادشاهی}} {{شعر}} {{ب|چو خورشید شمشیر رخشان کشید|شب تیره از بیم شد ناپدید}} {{ب|برآمد ز درگاه آوای نای|بزرگان سوی شاه کردند رای|شچ=۶۵}} {{ب|چو طوس و چو گودرز و گیو دلیر|چو گرگین و کستهم و بهرام شیر}} {{ب|چو رهام و چون بیژن تیزچنگ|چو اشکش همه نامبردار جنگ}} {{ب|همانا فریبرز کاوس شاه|همان زنگۀ گرد با دستگاه}} {{ب|گرانمایگان نزد شاه آمدند|بدآن نامور بارگاه آمدند}} {{ب|به نخچیر شد شهریار جهان|ابا رستم نامور پهلوان|شچ=۷۰}} {{ب|سپاهی که شد تیره خورشید و ماه|ز بس جوشن و تیغ و ترگ و کلاه}} {{ب|ز افگنده نخچیر بی راه و راه|پر از کشتگان گشت چون رزمگاه}} {{ب|همه بوم ایران سراسر بگشت|بآباد و ویرانی اندر گذشت}} {{ب|هر آن بوم و بر کآن نه آباد بود|تبه بود و ویران ز بیداد بود}} {{ب|درم داد و آباد کردش ز گنج|ز داد و ز بخشش نیآمدش رنج|شچ=۷۵}} {{ب|به هر شهر بنشست و بنهاد تخت|چنان چون بود مردم نیک‌بخت}} {{ب|همه بدره از گنج می خواستی|به دینار گیتی بیاراستی}} {{ب|وز آنجا سوی شهر دیگر شدی|همی با می و تخت و افسر شدی}} {{ب|چنین تا در آذرآبادگان|بشد با بزرگان و آزادگان}} {{ب|همی باده خورد و همی تاخت اسپ|بیامد سوی خوان آذرگشسپ|شچ=۸۰}} {{ب|بآتشگده بر نیایش گرفت|جهان آفرین را ستایش گرفت}} {{ب|بیآمد خرامان از آنجایگاه|نهادند سر سوی کاوس شاه}} {{ب|نشستند با او بهم شادمان|نبودند جز شادمان یکزمان}} {{ب|چو پر شد سر از جام روشن گلاب|به خواب و بآسایش آمد شتاب}} {{پایان شعر}}<noinclude>{{پایان شعر}}{{و|۲۸۳}}</noinclude> gj00lxqllibbgov65phywndnapg0h74 299836 299835 2026-09-22T11:27:00Z MoAMINho 30743 299836 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="MoAMINho" />{{شعر}}</noinclude>{{ود|گردیدن کیخسرو گرد پادشاهی}} {{شعر}} {{ب|چو خورشید شمشیر رخشان کشید|شب تیره از بیم شد ناپدید}} {{ب|برآمد ز درگاه آوای نای|بزرگان سوی شاه کردند رای|شچ=۶۵}} {{ب|چو طوس و چو گودرز و گیو دلیر|چو گرگین و کستهم و بهرام شیر}} {{ب|چو رهام و چون بیژن تیزچنگ|چو اشکش همه نامبردار جنگ}} {{ب|همانا فریبرز کاؤس شاه|همان زنگۀ گرد با دستگاه}} {{ب|گرانمایگان نزد شاه آمدند|بدآن نامور بارگاه آمدند}} {{ب|به نخچیر شد شهریار جهان|ابا رستم نامور پهلوان|شچ=۷۰}} {{ب|سپاهی که شد تیره خورشید و ماه|ز بس جوشن و تیغ و ترگ و کلاه}} {{ب|ز افگنده نخچیر بی راه و راه|پر از کشتگان گشت چون رزمگاه}} {{ب|همه بوم ایران سراسر بگشت|بآباد و ویرانی اندر گذشت}} {{ب|هر آن بوم و بر کآن نه آباد بود|تبه بود و ویران ز بیداد بود}} {{ب|درم داد و آباد کردش ز گنج|ز داد و ز بخشش نیآمدش رنج|شچ=۷۵}} {{ب|به هر شهر بنشست و بنهاد تخت|چنان چون بود مردم نیک‌بخت}} {{ب|همه بدره از گنج می خواستی|به دینار گیتی بیاراستی}} {{ب|وز آنجا سوی شهر دیگر شدی|همی با می و تخت و افسر شدی}} {{ب|چنین تا در آذرآبادگان|بشد با بزرگان و آزادگان}} {{ب|همی باده خورد و همی تاخت اسپ|بیامد سوی خوان آذرگشسپ|شچ=۸۰}} {{ب|بآتشگده بر نیایش گرفت|جهان آفرین را ستایش گرفت}} {{ب|بیآمد خرامان از آنجایگاه|نهادند سر سوی کاؤس شاه}} {{ب|نشستند با او بهم شادمان|نبودند جز شادمان یکزمان}} {{ب|چو پر شد سر از جام روشن گلاب|به خواب و بآسایش آمد شتاب}} {{پایان شعر}}<noinclude>{{پایان شعر}}{{و|۲۸۳}}</noinclude> g1h585nu1va6qj80sp1fj30bdu32a3k 104 95593 299837 2026-09-22T11:37:20Z MoAMINho 30743 /* نمونه‌خوانی‌شده */ 299837 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="MoAMINho" />{{شعر}}</noinclude>{{ود|پیمان گشتن کیخسرو با کاؤس از کین افراسیاب}} {{شعر}} {{ب|چو روز درخشان برآورد چاک|بگسترد یاقوت بر تیره خاک|شچ=۸۵}} {{ب|جهاندار بنشست و کاؤس کی|دو شاه سرافراز و دو نیک پی}} {{ب|ابا رستم گرد و دستان بهم|همی گفت کاؤس بر بیش و کم}} {{ب|از افراسیاب اندر آمد نخست|دو رخرا به خون دو دیده بشست}} {{ب|بگفت آنچه او با سیاوش چه کرد|از ایران سراسر برآورد گرد}} {{ب|بسا پهلوانان که بیجان شدند|زن و کودک گرد پیچان شدند|شچ=۹۰}} {{ب|بسی شهر بینی ز ایران خراب|تبه گشته از دست افراسیاب}} {{ب|ترا ایزدی هر چه بایدت هست|ز والا و دانش و از زور دست}} {{ب|ز فرّ تمامی و نیک اختری|ز شاهان بهر گوهری برتری}} {{ب|کنون از تو سوگند خواهم یکی|نباید که پیچی تو زو اندکیي}} {{ب|که پر کین کنی دل از افراسیاب|دمی آتش اندر نیآری بآب|شچ=۹۵}} {{ب|ز خویشی مادر بدو نگروی|نه پیچی و گفت کسیی نشنوی}} {{ب|به گنج و فزونی نگیری فریب|بپیش ار فراز آیدت ور نشیب}} {{ب|بگرز و بتیغ و بتخت و کلاه|به گفتار با او نگردی ز راه}} {{ب|بگویم که بنیاد سوگند چیست|خرد را و جانرا به از پند چیست}} {{ب|بگویی بدادار خورشید و ماه|بتاج و بتخت و بمهر و کلاه|شچ=۱۰۰}} {{ب|بیاد فریدون و بآئین و راه|بخون سیاوش بجان نو شاه}} {{ب|بفرّ و بنیک اختر ایزدی|که هرگز نپیچی بسوی بدی}} {{ب|میانجی نخواهی بجز تیغ و گرز|منش پست داری ز والای برز}} {{ب|چو بشنید ازو شهریار جوان|سوی آتش آورد روی و نوان}} {{ب|بدادار دارنده سوگند خورد|بروز سپید و شب لاجورد|شچ=۱۰۵}} {{ب|بخورشید و ماه و بتخت و کلاه|بمهر و بتیغ و بدیهیم شاه}} {{ب|که هرگز نپیچم سوی مهر اوی|نبینم بخواب اندرون چهر اوی}}<noinclude>{{پایان شعر}}{{و|۲۸۴}}</noinclude> e9bm6ww14gb021z9a2ucnb7dtbfvsgi