الگو:خوشامدید

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="fa">
  <siteinfo>
    <sitename>ویکی‌نبشته</sitename>
    <dbname>fawikisource</dbname>
    <base>https://fa.wikisource.org/wiki/%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87%D9%94_%D8%A7%D8%B5%D9%84%DB%8C</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.24</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">مدیا</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">ویژه</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">بحث</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">کاربر</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">بحث کاربر</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">ویکی‌نبشته</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">بحث ویکی‌نبشته</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">پرونده</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">بحث پرونده</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">مدیاویکی</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">بحث مدیاویکی</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">الگو</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">بحث الگو</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">راهنما</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">بحث راهنما</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">رده</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">بحث رده</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">درگاه</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">بحث درگاه</namespace>
      <namespace key="102" case="first-letter">پدیدآورنده</namespace>
      <namespace key="103" case="first-letter">بحث پدیدآورنده</namespace>
      <namespace key="104" case="first-letter">برگه</namespace>
      <namespace key="105" case="first-letter">گفتگوی برگه</namespace>
      <namespace key="106" case="first-letter">فهرست</namespace>
      <namespace key="107" case="first-letter">گفتگوی فهرست</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">پودمان</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">بحث پودمان</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>الگو:خوشامدید</title>
    <ns>10</ns>
    <id>19078</id>
    <revision>
      <id>305112</id>
      <parentid>297776</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T18:35:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hanooz</username>
        <id>17889</id>
      </contributor>
      <origin>305112</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3006" sha1="rowz0byqyeckstfb7ox5j7rueq1r2dq" xml:space="preserve">==به ویکی‌نبشته خوش‌آمدید==
درود {{{{{|safesubst:}}}BASEPAGENAME}}، و به ویکی‌نبشته [[راهنما:آشنایی|خوش‌آمدید]]! از شما بابت {{{{{|safesubst:}}}#if:{{{pagefix|}}}|تصحیح صفحهٔ [[{{{pagefix}}}]]| {{{{{|safesubst:}}}#if:{{{newpage|}}}| افزودن [[{{{newpage}}}]] | {{{{{|safesubst:}}}#if:{{{page|}}}| [[ویژه:مشارکت‌های/{{{{{|safesubst:}}}BASEPAGENAME}}|مشارکت‌های شما]]، مانند مشارکتی که در [[{{{page}}}]] انجام دادید | پیوستن به این پروژه}}&lt;!-- پایان پارامتر page --&gt; }}&lt;!-- پایان پارامتر newpage --&gt; }}&lt;!-- پایان پارامتر pagefix --&gt; سپاسگزاریم. امیدوارم این‌جا را دوست داشته باشید و تصمیم بگیرید بمانید. در ادامه چند پیوند مفید برای تازه‌واردان آمده‌است:
[[پرونده:Carl Spitzweg 021-detail.jpg|frameless|left|]]
* [[راهنما:درون‌مایه|صفحه‌های راهنما]]، به‌ویژه برای [[راهنما:نمونه‌خوانی|نمونه‌خوانی]]
* [[راهنما:راهنمای کتابداران تازه‌وارد]]
* [[ویکی‌نبشته:شیوه‌نامه|شیوه‌نامه]]
* [[ویکی‌نبشته:آنچه ویکی‌نبشته دربرمی‌گیرد|سیاست شمول]]
* [[ویکی‌نبشته:برای اهالی ویکی‌پدیا|ویکی‌نبشته:برای ویکی‌پدیایی‌ها]]

می‌توانید توضیح کوتاهی دربارهٔ علایق خود و مشارکت‌هایتان در دیگر پروژه‌های ویکی‌مدیا، مانند ویکی‌پدیا و ویکی‌انبار، در [[کاربر:{{{{{|safesubst:}}}BASEPAGENAME}}|صفحهٔ کاربری]] خود بنویسید.

اگر سؤالی دارید می‌توانید در [[ویکی‌نبشته:دفترخانه]] بپرسید.

امیدوارم از مشارکت در ویکی‌نبشته، کتابخانه‌ای که استفاده از آن برای همه آزاد است، لذت ببرید!  در بحث‌ها، لطفاً نظرات خود را با درج چهار مدک (&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;) «امضا» کنید؛ این کار به‌طور خودکار نام کاربری شما و تاریخ را درج می‌کند. اگر به کمک نیاز دارید، در صفحهٔ بحث من از من بپرسید، یا پرسش خود را همین‌جا مطرح کنید (روی '''&lt;span class=&quot;plainlinks&quot;&gt;[{{{{{|safesubst:}}}fullurl:بحث کاربر:{{{{{|safesubst:}}}BASEPAGENAME}}|action=edit&amp;section=new}} ویرایش]&lt;/span&gt;''' کلیک کنید) و پیش از پرسش خود عبارت &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{&lt;/nowiki&gt;[[:رده:کاربران به‌دنبال کمک|کمکم کن]]&lt;nowiki&gt;}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; را قرار دهید.

باز هم خوش‌آمدید! {{{1|}}}
&lt;noinclude&gt;
{{documentation}}
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>rowz0byqyeckstfb7ox5j7rueq1r2dq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>الگو:بدون منبع</title>
    <ns>10</ns>
    <id>22527</id>
    <revision>
      <id>305239</id>
      <parentid>304040</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T07:16:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Eihel</username>
        <id>19482</id>
      </contributor>
      <comment>Restored revision 70214 by [[Special:Contributions/Yoosef Pooranvary|Yoosef Pooranvary]] ([[User talk:Yoosef Pooranvary|talk]]): بدون منبع ≠ منبع تصویر نامعلوم (TW)</comment>
      <origin>305239</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="837" sha1="iohl10z3832w9t8syg4pf74cuur44xm" xml:space="preserve">{{ambox
|type=content
|image=[[پرونده:Question book.svg|46px|link=ویکی‌پدیا:اثبات‌پذیری]]
|text=برای این {{#اگرمساوی:{{{1}}}|بخش|بخش|اثر}} هیچ '''منبع و مأخذی''' آورده نشده‌است.&lt;small&gt;{{سخ}}شما می‌توانید با افزودن منابع برطبق [[w:ویکی‌پدیا:اثبات‌پذیری|اصول اثبات‌پذیری]] و [[w:ویکی‌پدیا:شیوه ارجاع به منابع|شیوه‌نامهٔ ارجاع به منابع]]، به ویکی‌نبشته کمک کنید.{{سخ}}آثار بی‌منبع در آینده حذف خواهند‌ شد.&lt;/small&gt;{{#if:{{{تاریخ|}}}|&lt;small&gt;''({{{تاریخ}}})''&lt;/small&gt;}}
}}
&lt;includeonly&gt;[[رده:آثار بدون منبع]]&lt;/includeonly&gt;&lt;noinclude&gt;{{توضیحات}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>iohl10z3832w9t8syg4pf74cuur44xm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>برگه:The Blind Owl.pdf/۶۸</title>
    <ns>104</ns>
    <id>46709</id>
    <revision>
      <id>305243</id>
      <parentid>124170</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T11:24:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Charan Gill</username>
        <id>6444</id>
      </contributor>
      <comment>/* هم‌سنجی‌شده */</comment>
      <origin>305243</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1772" sha1="tjqz2z11d6d6c29h3wx312twgrj44ub" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Charan Gill&quot; /&gt;{{سصم|۶۸||}}&lt;/noinclude&gt;و بدنش مرکب بوده از یک گردن دراز که متنهی بیک برجستگی شبیه قاشق و سر کوچک میشده– از شدت وحشت عمویم با موهای سفید از اطاق خارج میشود– مطابق شرط و پیمان بوگام داسی متعلق به عمویم میشود– یک چیز وحشتناک، معلوم نیست کسیکه بعد از آزمایش زنده مانده پدرم و یا عمویم بوده است– چون در نتیجه این آزمایش اختلال فکری برایش پیدا شده بوده، زندگی سابق خود را بکلی فراموش کرده و بچه را نمیشناخته ازین رو تصور کرده‌اند که عمویم بوده است– آیا همه این افسانه مربوط بزندگی من نیست، آیا انعکاس این خنده چندش‌انگیز و وحشت این آزمایش تاثیر خودش را در من نگذاشته و مربوط بمن نمیشود؟ ازین ببعد من بجز یک نانخور زیادی و بیگانه چیز دیگری نبوده‌ام– بالاخره عمو یا پدرم برای کارهای تجارتی خودش با بوگام داسی به شهر ری برمیگردند و مرا میاورد بدست خواهرش که عمه من باشد میسپارد.

«دایه‌ام گفت وقت خداحافظی مادرم یک بغلی شراب ارغوانی که در آن زهر دندان ناگ، مار هندی حل شده بود برای من بدست عمه‌ام میسپارد، آیا یک بوگام داسی چه چیز بهتری میتواند برسم یادگار برای بچه‌اش بگذارد؟ شراب ارغوانی، اکسیر مرگ&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>tjqz2z11d6d6c29h3wx312twgrj44ub</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>برگه:The Blind Owl.pdf/۶۹</title>
    <ns>104</ns>
    <id>46710</id>
    <revision>
      <id>305242</id>
      <parentid>166964</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T11:24:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Charan Gill</username>
        <id>6444</id>
      </contributor>
      <comment>/* هم‌سنجی‌شده */</comment>
      <origin>305242</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1735" sha1="qsxnb6m9ts5krua9096hle31szw4ntd" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Charan Gill&quot; /&gt;{{سصم|۶۹||}}&lt;/noinclude&gt;که آسودگی همیشگی می‌بخشد– شاید او هم زندگی خودش را مثل خوشه انگور فشرده و شرابش را بمن بخشیده بود– از همان زهری که پدرم را کشت– حالا میفهمم چه سوغات گرانبهائی داده است!

«آیا مادرم زنده است؟ شاید الان که من مشغول نوشتن هستم، او در میدان یک شهر دوردست هند جلو روشنائی مشعل مثل مار پیچ و تاب میخورد و میرقصد– مثل اینکه مار ناگ او را گزیده باشد و زن و بچه و مردهای کنجکاو و لخت دور او حلقه زده‌اند در حالیکه پدر یا عمویم با موهای سفید، قوزکرده کنار میدان نشسته باو نگاه میکند و یاد سیاه چال، صدای سوت و لغزش مار خشمناک افتاده که سر خود را بلند میگیرد، چشمهایش برق میزند، گردنش مثل کفچه میشود و خطی که شبیه عینک است پشت گردنش برنگ خاکستری تیره ظاهر میشود.

«بهرحال، من بچه شیرخوار بودم که در بغل همین ننجون گذاشتند و ننجون دختر عمه‌ام همین زن لکاته مرا هم شیر میداده است، و من زیر دست عمه‌ام آن زن بلند بالا که موهای خاکستری روی پیشانیش بود در همین خانه با دخترش، همین لکاته بزرگ شدم– از وقتیکه خودم را شناختم عمه‌ام را بجای مادر خودم گرفتم و او را دوست داشتم&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>qsxnb6m9ts5krua9096hle31szw4ntd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ویکی‌نبشته:دفترخانه</title>
    <ns>4</ns>
    <id>66717</id>
    <revision>
      <id>305240</id>
      <parentid>302999</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T09:03:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Eihel</username>
        <id>19482</id>
      </contributor>
      <comment>templates</comment>
      <origin>305240</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="95986" sha1="e68vio2n2zacb19q049c2hh7q87grh6" xml:space="preserve">{{سردر دفترخانه}}

== بازبینی سالانهٔ آیین‌نامهٔ فراگیر رفتاری: تغییرات پیشنهادی برای نظرخواهی در دسترس‌اند ==

&lt;div lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;rtl&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
{{Int:Please-translate}}.

این پیام را برای اطلاع‌رسانی دربارهٔ [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Annual_review/Proposed_Changes|تغییرات پیشنهادی]] در [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal_Code_of_Conduct/Enforcement_guidelines|آیین‌نامهٔ فراگیر رفتاری (UCoC)]] و [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Charter|هیئت هماهنگی (U4C)]] ارسال می‌کنم که برای بررسی و ارائهٔ بازخورد در دسترس هستند. '''[[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Annual_review/Proposed_Changes|می‌توانید تا پایان روز سه‌شنبه، ۱۸ مارس ۲۰۲۵ بازخورد خود را دربارهٔ تغییرات پیشنهادی ارائه دهید]]'''. این مرحلهٔ دوم از فرایند بازبینی سالانه است و مرحلهٔ نهایی شامل رأی‌گیری جامعه دربارهٔ تغییرات پیشنهادی خواهد بود.
[[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Annual_review|برای اطلاعات بیشتر و یافتن پیوندهای مرتبط، صفحهٔ بازبینی سالانهٔ آیین‌نامهٔ فراگیر رفتاری را در فراویکی ببینید]].

[[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|هیئت هماهنگی]] (U4C) یک گروه جهانی است که به اجرای عادلانه و یکپارچهٔ آیین‌نامهٔ فراگیر رفتاری اختصاص دارد. این بازبینی سالانه توسط هیئت هماهنگی برنامه‌ریزی و اجرا شده است. برای اطلاعات بیشتر دربارهٔ مسئولیت‌های هیئت هماهنگی، '''[[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Charter|منشور هیئت هماهنگی را بررسی کنید]]'''.

لطفاً این اطلاعات را با سایر اعضای جامعهٔ خود در مکان‌های مناسب به اشتراک بگذارید.

-- در همکاری با هیئت هماهنگی، [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] مارس ۲۰۲۵، ساعت ۱۸:۵۱ (UTC)

-- ترجمه به فارسی [[کاربر:Darafsh|&lt;span style=&quot;color:Purple; text-shadow:grey 0.1em 0.2em 0.1em;&quot;&gt;درفش کاویانی&lt;/span&gt;]] ([[بحث کاربر:Darafsh|&lt;span title=&quot;پیام بگذارید!&quot; style=&quot;cursor: crosshair;&quot;&gt;بحث&lt;/span&gt;]]) ۱۵ مارس ۲۰۲۵، ساعت ۰۳:۰۸ (UTC)

&lt;/div&gt;

&lt;!-- پیام توسط کاربر:Keegan (WMF)@metawiki با استفاده از فهرست در https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=28307738 ارسال شده است --&gt;
{{آغاز تاشو | bg=#fafad2 |عنوان = متن اصلی به زبان انگلیسی}}
== Universal Code of Conduct annual review: proposed changes are available for comment ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
My apologies for writing in English.
{{Int:Please-translate}}.

I am writing to you to let you know that [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Annual_review/Proposed_Changes|proposed changes]] to the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal_Code_of_Conduct/Enforcement_guidelines|Universal Code of Conduct (UCoC) Enforcement Guidelines]] and [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Charter|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C) Charter]] are open for review. '''[[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Annual_review/Proposed_Changes|You can provide feedback on suggested changes]]''' through the [[d:Q614092|end of day]] on Tuesday, 18 March 2025. This is the second step in the annual review process, the final step will be community voting on the proposed changes.
[[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Annual_review|Read more information and find relevant links about the process on the UCoC annual review page on Meta]].

The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Charter|you may review the U4C Charter]].

Please share this information with other members in your community wherever else might be appropriate.

-- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ۷ مارس ۲۰۲۵، ساعت ۱۸:۵۱ (UTC)
{{پایان تاشو}}
== ویکی شما به زودی در حالت فقط خواندنی قرار خواهد گرفت ==

&lt;section begin=&quot;server-switch&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;

[[:m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|این خبرنامه را در زبان دیگری بخوانید]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&amp;group=page-Tech%2FServer+switch&amp;language=&amp;action=page&amp;filter= {{int:please-translate}}]

بنیاد ویکی مدیا در نظر دارد تا مرکز ثانویه داده خود را به آزمایش بگذارد. این امر سبب می‌شود که ویکی‌پدیا و دیگر ویکی‌های ویکی‌مدیا حتی پس از حوادث نیز برخط بمانند.

&lt;span class=&quot;mw-translate-fuzzy&quot;&gt;عملیات سوئیچ یا همان بازگشت ترافیک کاربران به مرکز داده اصلی در روز '''{{#time:j xg|2025-03-19|fa}}''' انجام می گیرد.&lt;/span&gt; آزمون در  '''[https://zonestamp.toolforge.org/{{#time:U|2025-03-19T14:00|en}} {{#time:H:i e|2025-03-19T14:00}}]''' ساعت هماهنگ جهانی.

متاسفانه به دلیل برخی از محدودیت ها در [[mw:Special:MyLanguage/Manual:What is MediaWiki?|ویکی‌مدیا]]، تمام ویرایش‌ها همزمان با فرآیند عملیات سوئیج متوقف خواهند شد. پیشاپیش به‌خاطر این مشکلات عذرخواهی می‌کنیم و برآنیم تا در آینده چنین اتفاقاتی را به حداقل برسانیم. 

30 دقیقه قبل از اجرای تست، یک بنر اطلاع‌رسانی در همه ویکی‌ها نمایش داده خواهد شد. &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;This banner will remain visible until the end of the operation.&lt;/span&gt; 

'''شما می‌توانید مقالات ویکی‌ها را بخوانید،‌ ولی قابلیت ویرایش برای مدت کوتاهی غیرفعال خواهد شد.'''

*به مدت یک ساعت در {{#time:l j xg Y|2025-03-19|fa}} نمی توانید ویرایش کنید.
*اگر در زمان‌های نام برده تلاش کنید مقاله‌ای را ویرایش یا ذخیره کنید، پیام خطایی را مشاهده خواهید کرد. ما امیدواریم که ویرایشی در زمان های نام برده از بین نرود ولی نمی توانیم این امر را تضمین کنیم. اگر پیام خطا را مشاهده کردید، لطفا تا بازگشت همه چیز به حالت عادی شکیبا باشید. بعد از آن شما باید بتوانید که تغییرات را ذخیره کنید. ولی توصیخ می‌کنیم که برای آسودگی خاطر یک کپی از تغییراتتان تهیه کنید.

''اثرات دیگر'':

*کارهای پس زمینه کندتر خواهند بود و بعضی از انها شاید  رها شوند. ممکن است لینک های قرمز  به سرعت عادی خود اپدیت نشوند. اگر مقاله ای که در جایی دیگر لینک شده را بوجود آورید، لینک آن مدت زمانی طولانی‌تر قرمز خواهند بود. برخی از اسکریپت های سنگین متوقف خواهند شد.
* &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;We expect the code deployments to happen as any other week.&lt;/span&gt; &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;However, some case-by-case code freezes could punctually happen if the operation require them afterwards.&lt;/span&gt;
* [[mw:Special:MyLanguage/GitLab|گیت‌لب]] برای ۹۰ دقیقه قابل دسترس نخواهد بود.

این پروژه ممکن است در صورت لزوم به تعویق بیفتد. شما می توانید  [[wikitech:Switch_Datacenter|برنامه را در  wikitech.wikimedia.org]] مطالعه کنید. هر تغییری از پیش در برنامه اعلان خواهد شد. 

'''لطفا این اطلاعات را با دیگران در اشتراک بگذارید.'''&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;server-switch&quot;/&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ۱۴ مارس ۲۰۲۵، ساعت ۲۳:۱۵ (UTC)

&lt;!-- پیام توسط کاربر:Quiddity (WMF)@metawiki با استفاده از فهرست در https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&amp;oldid=28307742 ارسال شده است --&gt;

== سالنامه‌نگاری ==

یکی از کارهایی که به نظرم می‌تواند خیلی به ویکی‌پدیا و البته علاقه‌مندان تاریخ کمک کند  این است که اگر وقت اجازه می‌داد سالنامه‌ها (یا همان مقالات سال‌های قمری و شمسی) در ویکی‌پدیا را با اطلاعاتی که از کتب تاریخی در ویکی‌نبشته خوانده و هم‌سنجی می‌کنیم تکمیل کنیم. به نظرم این کار به شدت به غنای مقالات تاریخی ویکی‌پدیا کمک می‌کند. [[کاربر:Yoosef Pooranvary|یوسف]] ([[بحث کاربر:Yoosef Pooranvary|بحث]]) ۱۹ مارس ۲۰۲۵، ساعت ۰۹:۰۱ (UTC)

== Final proposed modifications to the Universal Code of Conduct Enforcement Guidelines and U4C Charter now posted ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
The proposed modifications to the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal_Code_of_Conduct/Enforcement_guidelines|Universal Code of Conduct Enforcement Guidelines]] and the U4C Charter [[m:Universal_Code_of_Conduct/Annual_review/2025/Proposed_Changes|are now on Meta-wiki for community notice]] in advance of the voting period. This final draft was developed from the previous two rounds of community review. Community members will be able to vote on these modifications starting on 17 April 2025. The vote will close on 1 May 2025, and results will be announced no later than 12 May 2025. The U4C election period, starting with a call for candidates, will open immediately following the announcement of the review results. More information will be posted on [[m:Special:MyLanguage//Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election|the wiki page for the election]] soon.

Please be advised that this process will require more messages to be sent here over the next two months. 

The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, you may [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Charter|review the U4C Charter]].

Please share this message with members of your community so they can participate as well.

-- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) ۴ آوریل ۲۰۲۵، ساعت ۰۲:۰۵ (UTC)
&lt;/div&gt;
&lt;!-- پیام توسط کاربر:Keegan (WMF)@metawiki با استفاده از فهرست در https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=28469465 ارسال شده است --&gt;

== Vote now on the revised UCoC Enforcement Guidelines and U4C Charter ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;

The voting period for the revisions to the Universal Code of Conduct Enforcement Guidelines (&quot;UCoC EG&quot;) and the UCoC's Coordinating Committee Charter is open now through the end of 1 May (UTC) ([https://zonestamp.toolforge.org/1746162000 find in your time zone]). [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Annual_review/2025/Voter_information|Read the information on how to participate and read over the proposal before voting]] on the UCoC page on Meta-wiki.

The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review of the EG and Charter was planned and implemented by the U4C. Further information will be provided in the coming months about the review of the UCoC itself. For more information and the responsibilities of the U4C, you may [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Charter|review the U4C Charter]].

Please share this message with members of your community so they can participate as well.

In cooperation with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) ۱۷ آوریل ۲۰۲۵، ساعت ۰۰:۳۵ (UTC)
&lt;/div&gt;
&lt;!-- پیام توسط کاربر:Keegan (WMF)@metawiki با استفاده از فهرست در https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=28469465 ارسال شده است --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Vote on proposed modifications to the UCoC Enforcement Guidelines and U4C Charter&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
The voting period for the revisions to the Universal Code of Conduct Enforcement Guidelines and U4C Charter closes on 1 May 2025 at 23:59 UTC ([https://zonestamp.toolforge.org/1746162000 find in your time zone]). [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2025/Voter information|Read the information on how to participate and read over the proposal before voting]] on the UCoC page on Meta-wiki.

The [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, you may [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|review the U4C Charter]].

Please share this message with members of your community in your language, as appropriate, so they can participate as well.

In cooperation with the U4C -- &lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
[[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) ۲۹ آوریل ۲۰۲۵، ساعت ۰۳:۴۱ (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;!-- پیام توسط کاربر:Keegan (WMF)@metawiki با استفاده از فهرست در https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=28618011 ارسال شده است --&gt;

== We will be enabling the new Charts extension on your wiki soon! ==

''(Apologies for posting in English)''

Hi all! We have good news to share regarding the ongoing problem with graphs and charts affecting all wikis that use them.

As you probably know, the [[:mw:Special:MyLanguage/Extension:Graph|old Graph extension]] was disabled in 2023 [[listarchive:list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/EWL4AGBEZEDMNNFTM4FRD4MHOU3CVESO/|due to security reasons]]. We’ve worked in these two years to find a solution that could replace the old extension, and provide a safer and better solution to users who wanted to showcase graphs and charts in their articles. We therefore developed the [[:mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart|Charts extension]], which will be replacing the old Graph extension and potentially also the [[:mw:Extension:EasyTimeline|EasyTimeline extension]].

After successfully deploying the extension on Italian, Swedish, and Hebrew Wikipedia, as well as on MediaWiki.org, as part of a pilot phase, we are now happy to announce that we are moving forward with the next phase of deployment, which will also include your wiki.

The deployment will happen in batches, and will start from '''May 6'''. Please, consult [[:mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart/Project#Deployment Timeline|our page on MediaWiki.org]] to discover when the new Charts extension will be deployed on your wiki. You can also [[:mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart|consult the documentation]] about the extension on MediaWiki.org.

If you have questions, need clarifications, or just want to express your opinion about it, please refer to the [[:mw:Special:MyLanguage/Extension_talk:Chart/Project|project’s talk page on Mediawiki.org]], or ping me directly under this thread. If you encounter issues using Charts once it gets enabled on your wiki, please report it on the [[:mw:Extension_talk:Chart/Project|talk page]] or at [[phab:tag/charts|Phabricator]].

Thank you in advance! -- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) ۶ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۵:۰۸ (UTC)
&lt;!-- پیام توسط کاربر:Sannita (WMF)@metawiki با استفاده از فهرست در https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Sannita_(WMF)/Mass_sending_test&amp;oldid=28663781 ارسال شده است --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Call for Candidates for the Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
The results of voting on the Universal Code of Conduct Enforcement Guidelines and Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C) Charter is [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2025#Results|available on Meta-wiki]].

You may now [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2025/Candidates|submit your candidacy to serve on the U4C]] through 29 May 2025 at 12:00 UTC. Information about [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2025|eligibility, process, and the timeline are on Meta-wiki]]. Voting on candidates will open on 1 June 2025 and run for two weeks, closing on 15 June 2025 at 12:00 UTC.

If you have any questions, you can ask on [[m:Talk:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2025|the discussion page for the election]]. -- in cooperation with the U4C, &lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|بحث]])&lt;/bdi&gt; ۱۵ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۲۲:۰۸ (UTC)
&lt;!-- پیام توسط کاربر:Keegan (WMF)@metawiki با استفاده از فهرست در https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=28618011 ارسال شده است --&gt;

== RfC ongoing regarding Abstract Wikipedia (and your project) ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
''(Apologies for posting in English, if this is not your first language)''

Hello all! We opened a discussion on Meta about a very delicate issue for the development of [[:m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia|Abstract Wikipedia]]: where to store the abstract content that will be developed through functions from Wikifunctions and data from Wikidata. Since some of the hypothesis involve your project, we wanted to hear your thoughts too. 

We want to make the decision process clear: we do not yet know which option we want to use, which is why we are consulting here. We will take the arguments from the Wikimedia communities into account, and we want to consult with the different communities and hear arguments that will help us with the decision. The decision will be made and communicated after the consultation period by the Foundation.

You can read the various hypothesis and have your say at [[:m:Abstract Wikipedia/Location of Abstract Content|Abstract Wikipedia/Location of Abstract Content]]. Thank you in advance! -- [[User:Sannita (WMF)|Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|&lt;span class=&quot;signature-talk&quot;&gt;{{int:Talkpagelinktext}}&lt;/span&gt;]]) ۲۲ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۵:۲۷ (UTC)
&lt;/div&gt;
&lt;!-- پیام توسط کاربر:Sannita (WMF)@metawiki با استفاده از فهرست در https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Sannita_(WMF)/Mass_sending_test&amp;oldid=28768453 ارسال شده است --&gt;

==  انتخاب و دعوت به پرسش برای هیئت امنای بنیاد ویکی‌مدیا در سال ۲۰۲۵ ==

&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
:''[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025/Announcement/Selection announcement|{{int:interlanguage-link-mul}}]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&amp;group=page-{{urlencode:Wikimedia Foundation elections/2025/Announcement/Selection announcement}}&amp;language=&amp;action=page&amp;filter= {{int:please-translate}}]''

سلام به همگی،

امسال، دورهٔ فعالیت ۲ (دو) نفر از اعضای هیئت امنای بنیاد ویکی‌مدیا که توسط جامعه و گروه‌های وابسته انتخاب شده‌اند، به پایان می‌رسد [۱].  
هیئت امنا از تمام اعضای جنبش دعوت می‌کند تا در فرایند انتخاب امسال مشارکت کرده و برای پر کردن این کرسی‌ها رأی دهند.

کمیتهٔ انتخابات این فرایند را با پشتیبانی کارکنان بنیاد ویکی‌مدیا نظارت خواهد کرد [۲].  
کمیتهٔ حکمرانی، متشکل از اعضای هیئت امنایی که نامزد انتخابات سال ۲۰۲۵ برای کرسی‌های منتخب جامعه و گروه‌های وابسته نیستند (راجو ناریستی، شنی ایونشتاین سیگالوف، لورنزو لوزا، کتی کالینز، ویکتوریا دورونینا و إسراء الشافعی) [۳]، مسئول نظارت هیئت امنا بر فرایند انتخاب اعضا در سال ۲۰۲۵ و اطلاع‌رسانی به هیئت امنا است.  
جزئیات بیشتر دربارهٔ نقش‌های کمیتهٔ انتخابات، هیئت امنا و کارکنان را می‌توانید در اینجا بیابید [۴].

در اینجا تاریخ‌های کلیدی برنامه‌ریزی‌شده آمده است:

* ۲۲ مه تا ۵ ژوئن: اعلام عمومی (همین اطلاعیه) و دورهٔ دریافت پرسش‌ها [۵]
* ۱۷ ژوئن تا ۱ ژوئیهٔ ۲۰۲۵: فراخوان نامزدی
* ژوئیهٔ ۲۰۲۵: در صورت نیاز، رأی‌گیری گروه‌های وابسته برای گزینش فهرست کوتاه اگر بیش از ۱۰ نفر نامزد شوند [۵]
* اوت ۲۰۲۵: دورهٔ کارزار تبلیغاتی
* اوت – سپتامبر ۲۰۲۵: دورهٔ دو هفته‌ای رأی‌گیری جامعه
* اکتبر – نوامبر ۲۰۲۵: بررسی پیشینهٔ نامزدهای منتخب
* نشست هیئت امنا در دسامبر ۲۰۲۵: آغاز به‌کار اعضای جدید هیئت امنا

برای آگاهی بیشتر دربارهٔ فرایند انتخاب سال ۲۰۲۵ — از جمله جدول زمانی دقیق، روند نامزدی، قوانین کارزار انتخاباتی و معیارهای واجد شرایط بودن رأی‌دهندگان — به این صفحه در فراویکی مراجعه کنید [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_elections/2025|[پیوند]]].

'''فراخوان پرسش‌ها  '''

در هر فرایند انتخاباتی، جامعه این فرصت را دارد که پرسش‌هایی برای پاسخ‌دهی نامزدهای هیئت امنا ارسال کند.  
کمیتهٔ انتخابات از میان پرسش‌های ارائه‌شده توسط جامعه، پرسش‌هایی را برای پاسخ‌دهی توسط نامزدها انتخاب می‌کند.  
نامزدها موظف‌اند همهٔ پرسش‌های الزامی را در فرم نامزدی پاسخ دهند؛ در غیر این صورت، درخواست آن‌ها رد صلاحیت خواهد شد.  
امسال، کمیتهٔ انتخابات ۵ پرسش برای پاسخ‌دهی نامزدها انتخاب خواهد کرد. این پرسش‌ها ممکن است ترکیبی از پرسش‌های مشابه یا مرتبط ارسال‌شده از سوی جامعه باشند. [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_elections/2025/Questions_for_candidates|[پیوند]]]

'''داوطلبان انتخابات  '''

راه دیگری برای مشارکت در فرایند انتخاباتی سال ۲۰۲۵ این است که داوطلب انتخابات شوید.  
داوطلبان انتخابات پل ارتباطی بین کمیتهٔ انتخابات و جامعهٔ مربوط به خود هستند.  
آن‌ها کمک می‌کنند تا جامعه‌شان نمایندگی داشته باشد و برای مشارکت در رأی‌گیری فعال شود.  
دربارهٔ این برنامه و نحوهٔ پیوستن به آن در این صفحه از فراویکی بیشتر بخوانید [[m:Wikimedia_Foundation_elections/2025/Election_volunteers|[پیوند]]].

با سپاس!

[۱] https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_elections/2022/Results

[۲] https://foundation.wikimedia.org/wiki/Committee:Elections_Committee_Charter

[۳] https://foundation.wikimedia.org/wiki/Resolution:Committee_Membership,_December_2024

[۴] https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_elections_committee/Roles

[۵] https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_elections/2025/FAQ

[۶] https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_elections/2025/Questions_for_candidates

با احترام،

ویکتوریا دورونینا

نمایندهٔ هیئت امنا در کمیتهٔ انتخابات

کمیتهٔ حکمرانی&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;

[[کاربر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[بحث کاربر:MediaWiki message delivery|بحث]]) ۲۸ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۰۳:۰۸ (UTC)
&lt;!-- پیام توسط کاربر:RamzyM (WMF)@metawiki با استفاده از فهرست در https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=28618011 ارسال شده است --&gt;

== Vote now in the 2025 U4C Election ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
Apologies for writing in English.
{{Int:Please-translate}}

Eligible voters are asked to participate in the 2025 [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] election. More information–including an eligibility check, voting process information, candidate information, and a link to the vote–are available on Meta at the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2025|2025 Election information page]]. The vote closes on 17 June 2025 at [https://zonestamp.toolforge.org/1750161600 12:00 UTC].

Please vote if your account is eligible. Results will be available by 1 July 2025. -- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) ۱۳ ژوئن ۲۰۲۵، ساعت ۲۳:۰۱ (UTC) &lt;/div&gt;
&lt;!-- پیام توسط کاربر:Keegan (WMF)@metawiki با استفاده از فهرست در https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=28848819 ارسال شده است --&gt;

== هیئت امنای بنیاد ویکی‌مدیا ۲۰۲۵ - دعوت به نامزدی ==

&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
:''&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025/Announcement/Call for candidates|{{int:interlanguage-link-mul}}]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&amp;group=page-{{urlencode:Wikimedia Foundation elections/2025/Announcement/Call for candidates}}&amp;language=&amp;action=page&amp;filter= {{int:please-translate}}]&lt;/div&gt;
سلام به همگی،

[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025| از ۱۷ ژوئن ۲۰۲۵ تا ۲ ژوئیهٔ ۲۰۲۵ ساعت ۱۱:۵۹ به وقت ساعت هماهنگ جهانی برگزار می‌شود.[۱] ]]هیئت امنا بر فعالیت‌های بنیاد ویکی‌مدیا نظارت دارد و هر عضو هیئت برای یک دورهٔ سه‌ساله خدمت می‌کند.[۲] این یک موقعیت داوطلبانه است.

امسال، جامعهٔ ویکی‌مدیا در اواخر اوت تا سپتامبر ۲۰۲۵ برای پُر کردن دو (۲) کرسی در هیئت امنای بنیاد رأی‌گیری خواهد کرد. آیا شما – یا کسی که می‌شناسید – گزینهٔ مناسبی برای پیوستن به هیئت امنای بنیاد ویکی‌مدیا هستید؟[۳]

برای آگاهی بیشتر از شرایط لازم برای نامزدی در این موقعیت‌های رهبری و نحوهٔ ثبت نامزدی خود، به [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025/Candidate application|این صفحه در فراویکی]] مراجعه کنید یا شخص دیگری را به شرکت در انتخابات امسال تشویق کنید.

با احترام،

ابهیشک سوریاوانشی&lt;br /&gt;
رئیس کمیتهٔ انتخابات

از طرف کمیتهٔ انتخابات و کمیتهٔ حاکمیت

[۱] https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_elections/2025/Call_for_candidates

[۲] https://foundation.wikimedia.org/wiki/Legal:Bylaws#(B)_Term.

[۳] https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_elections/2025/Resources_for_candidates&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;

[[کاربر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[بحث کاربر:MediaWiki message delivery|بحث]]) ۱۷ ژوئن ۲۰۲۵، ساعت ۱۷:۴۴ (UTC)
&lt;!-- پیام توسط کاربر:RamzyM (WMF)@metawiki با استفاده از فهرست در https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=28866958 ارسال شده است --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Sister Projects Task Force reviews Wikispore and Wikinews&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;message&quot;/&gt;
Dear Wikimedia Community,

The [[m:Wikimedia Foundation Community Affairs Committee|Community Affairs Committee (CAC)]]  of the Wikimedia Foundation Board of Trustees assigned [[m:Wikimedia Foundation Community Affairs Committee/Sister Projects Task Force|the Sister Projects Task Force (SPTF)]] to update and implement a procedure for assessing the lifecycle of Sister Projects – wiki [[m:Wikimedia projects|projects supported by Wikimedia Foundation (WMF)]].

A vision of relevant, accessible, and impactful free knowledge has always guided the Wikimedia Movement. As the ecosystem of Wikimedia projects continues to evolve, it is crucial that we periodically review existing projects to ensure they still align with our goals and community capacity.

Despite their noble intent, some projects may no longer effectively serve their original purpose. '''Reviewing such projects is not about giving up – it's about responsible stewardship of shared resources'''. Volunteer time, staff support, infrastructure, and community attention are finite, and the non-technical costs tend to grow significantly as our ecosystem has entered a different age of the internet than the one we were founded in. Supporting inactive projects or projects that didn't meet our ambitions can unintentionally divert these resources from areas with more potential impact.

Moreover, maintaining projects that no longer reflect the quality and reliability of the Wikimedia name stands for, involves a reputational risk. An abandoned or less reliable project affects trust in the Wikimedia movement.

Lastly, '''failing to sunset or reimagine projects that are no longer working can make it much harder to start new ones'''. When the community feels bound to every past decision – no matter how outdated – we risk stagnation. A healthy ecosystem must allow for evolution, adaptation, and, when necessary, letting go. If we create the expectation that every project must exist indefinitely, we limit our ability to experiment and innovate.

Because of this, SPTF reviewed two requests concerning the lifecycle of the Sister Projects to work through and demonstrate the review process. We chose Wikispore as a case study for a possible new Sister Project opening and Wikinews as a case study for a review of an existing project. Preliminary findings were discussed with the CAC, and a community consultation on both proposals was recommended.

=== Wikispore ===

The [[m:Wikispore|application to consider Wikispore]] was submitted in 2019. SPTF decided to review this request in more depth because rather than being concentrated on a specific topic, as most of the proposals for the new Sister Projects are, Wikispore has the potential to nurture multiple start-up Sister Projects.

After careful consideration, the SPTF has decided '''not to recommend''' Wikispore as a Wikimedia Sister Project. Considering the current activity level, the current arrangement allows '''better flexibility''' and experimentation while WMF provides core infrastructural support. 

We acknowledge the initiative's potential and seek community input on what would constitute a sufficient level of activity and engagement to reconsider its status in the future.

As part of the process, we shared the decision with the Wikispore community and invited one of its leaders, Pharos, to an SPTF meeting.

Currently, we especially invite feedback on measurable criteria indicating the project's readiness, such as contributor numbers, content volume, and sustained community support. This would clarify the criteria sufficient for opening a new Sister Project, including possible future Wikispore re-application. However, the numbers will always be a guide because any number can be gamed.

=== Wikinews ===

We chose to review Wikinews among existing Sister Projects because it is the one for which we have observed the highest level of concern in multiple ways.

Since the SPTF was convened in 2023, its members have asked for the community's opinions during conferences and community calls about Sister Projects that did not fulfil their promise in the Wikimedia movement.[https://commons.wikimedia.org/wiki/File:WCNA_2024._Sister_Projects_-_opening%3F_closing%3F_merging%3F_splitting%3F.pdf &lt;nowiki&gt;[1]&lt;/nowiki&gt;][https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_Community_Affairs_Committee/Sister_Projects_Task_Force#Wikimania_2023_session_%22Sister_Projects:_past,_present_and_the_glorious_future%22 &lt;nowiki&gt;[2]&lt;/nowiki&gt;][https://meta.wikimedia.org/wiki/WikiConvention_francophone/2024/Programme/Quelle_proc%C3%A9dure_pour_ouvrir_ou_fermer_un_projet_%3F &lt;nowiki&gt;[3]&lt;/nowiki&gt;] Wikinews was the leading candidate for an evaluation because people from multiple language communities proposed it. Additionally, by most measures, it is the least active Sister Project, with the greatest drop in activity over the years.

While the Language Committee routinely opens and closes language versions of the Sister Projects in small languages, there has never been a valid proposal to close Wikipedia in major languages or any project in English. This is not true for Wikinews, where there was a proposal to close English Wikinews, which gained some traction but did not result in any action[https://meta.wikimedia.org/wiki/Proposals_for_closing_projects/Closure_of_English_Wikinews &lt;nowiki&gt;[4]&lt;/nowiki&gt;][https://meta.wikimedia.org/wiki/WikiConvention_francophone/2024/Programme/Quelle_proc%C3%A9dure_pour_ouvrir_ou_fermer_un_projet_%3F &lt;nowiki&gt;[5]&lt;/nowiki&gt;, see section 5] as well as a draft proposal to close all languages of Wikinews[https://meta.wikimedia.org/wiki/Talk:Proposals_for_closing_projects/Archive_2#Close_Wikinews_completely,_all_languages? &lt;nowiki&gt;[6]&lt;/nowiki&gt;].

[[:c:File:Sister Projects Taskforce Wikinews review 2024.pdf|Initial metrics]] compiled by WMF staff also support the community's concerns about Wikinews.

Based on this report, SPTF recommends a community reevaluation of Wikinews. We conclude that its current structure and activity levels are the lowest among the existing sister projects. SPTF also recommends pausing the opening of new language editions while the consultation runs.

SPTF brings this analysis to a discussion and welcomes discussions of alternative outcomes, including potential restructuring efforts or integration with other Wikimedia initiatives.

'''Options''' mentioned so far (which might be applied to just low-activity languages or all languages) include but are not limited to:
*Restructure how Wikinews works and is linked to other current events efforts on the projects,
*Merge the content of Wikinews into the relevant language Wikipedias, possibly in a new namespace,
*Merge content into compatibly licensed external projects,
*Archive Wikinews projects.
Your insights and perspectives are invaluable in shaping the future of these projects. We encourage all interested community members to share their thoughts on the relevant discussion pages or through other designated feedback channels.

=== Feedback and next steps ===

We'd be grateful if you want to take part in a conversation on the future of these projects and the review process. We are setting up two different project pages: [[m:Public consultation about Wikispore|Public consultation about Wikispore]] and [[m:Public consultation about Wikinews|Public consultation about Wikinews]]. Please participate between 27 June 2025 and 27 July 2025, after which we will summarize the discussion to move forward. You can write in your own language.

I will also host a community conversation 16th July Wednesday 11.00 UTC and 17th July Thursday 17.00 UTC (call links to follow shortly) and will be around at Wikimania for more discussions. 
&lt;section end=&quot;message&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

-- [[User:Victoria|Victoria]] on behalf of the Sister Project Task Force, ۲۷ ژوئن ۲۰۲۵، ساعت ۲۰:۵۷ (UTC)
&lt;!-- پیام توسط کاربر:Johan (WMF)@metawiki با استفاده از فهرست در https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johan_(WMF)/Sister_project_MassMassage_on_behalf_of_Victoria/Target_list&amp;oldid=28911188 ارسال شده است --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;  Upcoming Deployment of the CampaignEvents Extension&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;message&quot;/&gt;
Hello everyone,  

''(Apologies for posting in English if English is not your first language. Please help translate to your language.)''

The Campaigns Product Team is planning a global deployment of the '''[[:mw:Help:Extension:CampaignEvents|CampaignEvents extension]]''' to all Wikisource, including this Wikisource, during the '''week of August 25th'''.

This extension is designed to help organizers plan and manage events, WikiProjects, and other on-wiki collaborations - and to make these efforts more discoverable.

The three main features of this extension are:

* '''[[:m:Event_Center/Registration|Event Registration]]''': A simple way to sign up for events on the wiki.
*  '''[[:m:CampaignEvents/Collaboration_list|Collaboration List]]''': A global list of events and a local list of WikiProjects, accessible at '''[[:m:Special:AllEvents|Special:AllEvents]]'''.
*  '''[[:m:Campaigns/Foundation_Product_Team/Invitation_list|Invitation Lists]]''': A tool to help organizers find editors who might want to join, based on their past contributions.

'''Note''': The extension comes with a new user right called '''&quot;Event Organizer&quot;''', which will be managed by administrators on this Wikisource. Organizer tools like Event Registration and Invitation Lists will only work if someone is granted this right. The Collaboration List is available to everyone immediately after deployment.

The extension is already live on several wikis, including '''all Wikipedia, Meta, Wikidata''', and more ( [[m:CampaignEvents/Deployment_status#Current_Deployment_Status_for_CampaignEvents_extension| See the full deployment list]])

If you have any questions, concerns, or feedback, please feel free to share them on the [[m:Talk:CampaignEvents| extension talkpage]]. We’d love to hear from you before the rollout.

Thank you! &lt;section end=&quot;message&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:Udehb-WMF|Udehb-WMF]] ([[User talk:Udehb-WMF|بحث]]) ۳۱ ژوئیهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۵:۴۰ (UTC)&lt;/bdi&gt;
&lt;!-- پیام توسط کاربر:Udehb-WMF@metawiki با استفاده از فهرست در https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Udehb-WMF/sandbox/MM_target_Wikisource&amp;oldid=29066664 ارسال شده است --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Temporary accounts will be rolled out soon&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;body&quot;/&gt;
Hello, we are the Wikimedia Foundation [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity|Product Safety and Integrity]] team. We would like to announce that '''we plan to enable [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|temporary accounts]] for this wiki in the week of September 1'''.

Temporary accounts are successfully live on 30 wikis, including many large ones like German, Japanese, and French. The change they bring is especially relevant to logged-out editors, who this feature is designed to protect. But it is also relevant to community members like mentors, patrollers, and admins – anyone who reverts edits, blocks users, or otherwise interacts with logged-out editors as part of keeping the wikis safe and accurate. 

'''Why we are building temporary accounts'''

Our wikis should be safer to edit by default for logged-out editors. Temporary accounts allow people to continue editing the wikis without creating an account, while avoiding publicly tying their edits to their IP address. We believe this is in the best interest of our logged-out editors, who make valuable contributions to the wikis and who may later create accounts and grow our community of editors, admins, and other roles. Even though the wikis do warn logged-out editors that their IP address will be associated with their edit, many people may not understand what an IP address is, or that it could be used to connect them to other information about them in ways they might not expect. 

Additionally, our moderation software and tools rely too heavily on network origin (IP addresses) to identify users and patterns of activity, especially as IP addresses themselves are becoming less stable as identifiers. Temporary accounts allow for more precise interactions with logged-out editors, including more precise blocks, and can help limit how often we unintentionally end up blocking good-faith users who use the same IP addresses as bad-faith users.

'''How temporary accounts work'''
[[File:Temporary account banner and empty talk page.png|thumb]]
Any time a logged-out user publishes an edit on this wiki, a cookie will be set in this user's browser, and a temporary account tied with this cookie will be automatically created. This account's name will follow the pattern: &lt;code dir=ltr&gt;~2025-12345-67&lt;/code&gt; (a tilde, current year, a number). On pages like Recent Changes or page history, this name will be displayed. The cookie will expire 90 days after its creation. As long as it exists, all edits made from this device will be attributed to this temporary account. It will be the same account even if the IP address changes, unless the user clears their cookies or uses a different device or web browser. A record of the IP address used at the time of each edit will be stored for 90 days after the edit. However, only some logged-in users will be able to see it.

'''What does this mean for different groups of users?'''

'''For logged-out editors'''

* This increases privacy: currently, if you do not use a registered account to edit, then everybody can see the IP address for the edits you made, even after 90 days. That will no longer be possible on this wiki.
* If you use a temporary account to edit from different locations in the last 90 days (for example at home and at a coffee shop), the edit history and the IP addresses for all those locations will now be recorded together, for the same temporary account. Users who [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Access_to_temporary_account_IP_addresses|meet the relevant requirements]] will be able to view this data. If this creates any personal security concerns for you, please contact talktohumanrights at wikimedia.org for advice.

'''For community members interacting with logged-out editors'''

* A temporary account is uniquely linked to a device. In comparison, an IP address can be shared with different devices and people (for example, different people at school or at work might have the same IP address).
* Compared to the current situation, it will be safer to assume that a temporary user's talk page belongs to only one person, and messages left there will be read by them. As you can see in the screenshot, temporary account users will receive notifications. It will also be possible to thank them for their edits, ping them in discussions, and invite them to get more involved in the community.

'''For users who use IP address data to moderate and maintain the wiki'''

* '''For patrollers''' who track persistent abusers, investigate violations of policies, etc.: Users who [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Access_to_temporary_account_IP_addresses|meet the requirements]] will be able to reveal temporary users' IP addresses and all contributions made by temporary accounts from a specific IP address or range ([[Special:IPContributions]]). They will also have access to useful information about the IP addresses thanks to the [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/IP Info|IP Info]] feature. Many other pieces of software have been built or adjusted to work with temporary accounts, including AbuseFilter, global blocks, Global User Contributions, and more. (For information for volunteer developers on how to update the code of your tools – see the last part of the message.)
* '''For admins blocking logged-out editors''':
** It will be possible to block many abusers by just blocking their temporary accounts. A blocked person won't be able to create new temporary accounts quickly if the admin selects the [[mw:Special:MyLanguage/Autoblock|autoblock]] option.
** It will still be possible to block an IP address or IP range.
* Temporary accounts will not be retroactively applied to contributions made before the deployment. On Special:Contributions, you will be able to see existing IP user contributions, but not new contributions made by temporary accounts on that IP address. Instead, you should use Special:IPContributions for this.

'''Our requests for you, and next steps'''

* If you know of any tools, bots, gadgets etc. using data about IP addresses or being available for logged-out users, you may want to test if they work on [[testwiki:Main_Page|testwiki]] or [[test2wiki:Main_Page|test2wiki]]. If you are a volunteer developer, [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/For developers|read our documentation for developers]], and in particular, the section on [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/For developers#How should I update my code?|how your code might need to be updated]].
* If you want to test the temporary account experience, for example just to check what it feels like, go to testwiki or test2wiki and edit without logging in.
* Tell us if you know of any difficulties that need to be addressed. We will try to help, and if we are not able, we will consider the available options.
* Look at our [[m:Meta:Babel#Temporary_Accounts:_access_to_IP_addresses_and_next_steps|previous message]] about requirements for users without extended rights who may need access to IP addresses.

To learn more about the project, check out [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/FAQ|our FAQ]] – you will find many useful answers there. You may also [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/Updates|look at the updates]] (we have just posted one) and [[mw:Newsletter:Product Safety and Integrity|subscribe to our new newsletter]]. If you'd like to talk to me (Szymon) off-wiki, you will find me on Discord and Telegram. Thank you!&lt;section end=&quot;body&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[m:user:NKohli (WMF)|NKohli (WMF)]], [[m:user:SGrabarczuk (WMF)|SGrabarczuk (WMF)]]&lt;/bdi&gt; ۲۶ اوت ۲۰۲۵، ساعت ۲۱:۳۶ (UTC)
&lt;!-- پیام توسط کاربر:Quiddity (WMF)@metawiki با استفاده از فهرست در https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Quiddity_(WMF)/sandbox6&amp;oldid=29181713 ارسال شده است --&gt;

== روزنامه‌های ویکی‌نبشته و سالنامه‌های ویکی‌پدیا ==

یکی از کارهایی که دوست دارم انجام بدهم این است که با تکمیل روزنامه‌های قدیمی در ویکی‌نبشته، رخدادهای موجود در آنها را در سال‌های متناظرشان در ویکی‌پدیا پیاده کنم. به نظرم تکمیل این سالنامه‌ها تاثیر خوبی در ایجاد یک نگاه واقعی به تاریخ معاصر خواهد داشت و تصویر مناسبی از پیوستگی تاریخی تا زمان حال نشان می‌دهد. اگر کسی علاقه داشت، من دارم گهگاه روی سال [[W:۱۲۶۷ (قمری)|۱۲۶۷ قمری]] کار می‌کنم. [[کاربر:Yoosef Pooranvary|یوسف]] ([[بحث کاربر:Yoosef Pooranvary|بحث]]) ۲۹ اوت ۲۰۲۵، ساعت ۰۶:۲۹ (UTC)

== ویکی شما به زودی در حالت فقط خواندن قرار خواهد گرفت ==

&lt;section begin=&quot;server-switch&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;

[[:m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|این خبرنامه را در زبان دیگری بخوانید]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&amp;group=page-Tech%2FServer+switch&amp;language=&amp;action=page&amp;filter= {{int:please-translate}}]

[[foundation:|بنیاد ویکی‌مدیا]] ترافیک را بین مراکز داده‌اش جابه‌جا خواهد کرد. این کار باعث می‌شود که ویکی‌پدیا و دیگر ویکی‌های ویکی‌مدیا حتی پس از یک فاجعه آنلاین بمانند.

تمام ترافیک در '''{{#time:j xg|2025-09-24|fa}}''' جابه‌جا خواهد شد. جابه‌جایی از ساعت '''[https://zonestamp.toolforge.org/{{#time:U|2025-09-24T15:00|en}} {{#time:H:i e|2025-09-24T15:00}}]''' آغاز خواهد شد.

متأسفانه، به دلیل برخی محدودیت‌ها در [[mw:Special:MyLanguage/Manual:What is MediaWiki?|مدیاویکی]]، تمام ویرایش‌ها باید در هنگام جابه‌جایی متوقف شوند. بابت این اختلال پوزش می‌طلبیم و در تلاش هستیم که آن را در آینده به حداقل برسانیم. 

یک بنر ۳۰ دقیقه پیش از انجام این عملیات در تمام ویکی‌ها نمایش داده خواهد شد. این بنر تا پایان عملیات قابل مشاهده خواهد بود. 
&lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;You can contribute to the [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special%3ATranslate&amp;group=Centralnotice-tgroup-read_only_banner&amp;task=view&amp;language=&amp;filter=&amp;action=translate translation or proofreading] of this banner text.&lt;/span&gt;

'''شما قادر خواهید بود تمام ویکی‌ها را بخوانید، اما برای مدت کوتاهی امکان ویرایش نخواهید داشت.'''

*تا یک ساعت در '''{{#time:l j xg Y|2025-09-24|fa}}''' قادر به ویرایش نخواهید بود.
*اگر در این مدت تلاش کنید ویرایش کنید یا تغییرات را ذخیره نمایید، یک پیام خطا مشاهده خواهید کرد. امیدواریم که در این دقایق هیچ ویرایشی از دست نرود، اما نمی‌توانیم آن را تضمین کنیم. اگر پیام خطا را مشاهده کردید، لطفاً منتظر بمانید تا همه چیز به حالت عادی بازگردد. پس از آن باید بتوانید ویرایش خود را ذخیره کنید. اما توصیه می‌کنیم که برای احتیاط، ابتدا یک نسخه از تغییرات خود تهیه کنید.

''تأثیرات دیگر:''

*وظایف پس‌زمینه کندتر اجرا خواهند شد و برخی ممکن است حذف شوند. پیوندهای قرمز ممکن است به سرعت معمول به‌روز نشوند. اگر مقاله‌ای ایجاد کنید که قبلاً در جای دیگری پیوند داده شده است، پیوند آن بیشتر از حد معمول قرمز خواهد ماند. برخی اسکریپت‌های بلندمدت باید متوقف شوند.
* انتظار داریم که استقرار کد مانند هر هفتهٔ دیگر انجام شود. با این حال، در برخی موارد، در صورت لزوم، مسدودسازی موقتی کد ممکن است به‌صورت موردی انجام شود.
* [[mw:Special:MyLanguage/GitLab|گیت‌لب]] برای حدود ۹۰ دقیقه در دسترس نخواهد بود.

این پروژه در صورت لزوم ممکن است به تعویق بیفتد. می‌توانید [[wikitech:Switch_Datacenter|برنامهٔ زمانی را در wikitech.wikimedia.org بخوانید]]. هرگونه تغییر در برنامهٔ زمانی اعلام خواهد شد. 

'''لطفاً این اطلاعات را با جامعهٔ خود به اشتراک بگذارید.'''&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;server-switch&quot;/&gt;

&lt;span dir=ltr&gt;[[m:User:Trizek (WMF)|Trizek (WMF)]] ([[m:User talk:Trizek (WMF)|{{int:talk}}]])&lt;/span&gt; ۱۸ سپتامبر ۲۰۲۵، ساعت ۱۵:۴۲ (UTC)
&lt;!-- پیام توسط کاربر:Trizek (WMF)@metawiki با استفاده از فهرست در https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&amp;oldid=29170715 ارسال شده است --&gt;

== Upcoming Dark Mode user interface rollout for anonymous Wikimedia sites users ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
{{int:Hello}} Wikimedians,

Apologies if this message is not in your language. {{int:please-translate}}.

The [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web|Reader Experience team]] will launch the Dark mode feature for anonymous users on all Wikimedia sites, including yours, on October 29, 2025.

[[:en:Special:MyLanguage/Light-on-dark color scheme|Dark mode]] is an option that allows users to view pages in light-coloured text, and icons on a dark background. Once it is available for anonymous users, they can enable it when using various devices. More information on ways to enable it can be found on [[:en:Special:MyLanguage/Wikipedia:Dark mode#Options for anyone|this page]].
Given many pages are still not compatible with dark mode this will be an opt-in feature and not automatically apply to pages.

Dark mode requires modifications to content pages and templates, and since our initial launch [https://diff.wikimedia.org/2024/07/17/dark-modes-bright-future-how-dark-mode-will-transform-wikipedias-accessibility/ in July 2024], we have been working with communities and helping them prepare for dark mode. Before the rollout, it is essential that template authors and technical contributors test dark mode and read [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Accessibility for reading/Updates/2024-04|this page]] to learn how to make pages Dark mode-ready and address any compatibility issues found in templates.

We will fix most color compatibility issues only on the most-viewed pages on projects with over 5 million monthly page views. Technical contributors with an account should opt into dark mode currently using preferences or settings and test pages and seek help before the release to ensure everything complies before the enablement.

If you have any questions or need help, please [[mw:Special:MyLanguage/Talk:Reading/Web/Accessibility for reading#|contact the Reader Experience team]] for support.

Thank you!
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:UOzurumba (WMF)|UOzurumba (WMF)]]&lt;/bdi&gt; ۳۰ سپتامبر ۲۰۲۵، ساعت ۰۲:۰۸ (UTC)
&lt;!-- پیام توسط کاربر:UOzurumba (WMF)@metawiki با استفاده از فهرست در https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:UOzurumba_(WMF)/sandbox_Dark_mode_deployment_mass_message_list_(October_2025)&amp;oldid=29358561 ارسال شده است --&gt;

== نظر خود را اعلام کنید: در انتخابات هیئت امنای سال ۲۰۲۵ رأی دهید ==

&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
سلام به همگی،

دورهٔ رأی‌گیری برای [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025|انتخابات هیئت امنای سال ۲۰۲۵]] اکنون آغاز شده است. نامزدها برای دو کرسی در هیئت امنا رقابت می‌کنند.

برای بررسی شرایط رأی‌دهی خود، لطفاً به [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025/Voter eligibility guidelines|صفحهٔ شرایط رأی‌دهندگان]] مراجعه کنید.

برای آشنایی بیشتر با نامزدها، [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025/Candidates|بیانیه‌های معرفی آن‌ها را بخوانید و ویدیوهای نامزدی‌شان را تماشا کنید]].

هر زمان آماده بودید، به [[m:Special:SecurePoll/vote/405|صفحهٔ رأی‌گیری SecurePoll]] بروید و رأی دهید.

'''دورهٔ رأی‌گیری از ۸ اکتبر ساعت ۰۰:۰۰ (UTC) آغاز می‌شود و تا ۲۲ اکتبر ساعت ۲۳:۵۹ (UTC) ادامه دارد.'''

با احترام،

ابهیشک سوریاوانشی&lt;br /&gt;رئیس کمیتهٔ انتخابات&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;

[[کاربر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[بحث کاربر:MediaWiki message delivery|بحث]]) ۹ اکتبر ۲۰۲۵، ساعت ۰۴:۴۹ (UTC)
&lt;!-- پیام توسط کاربر:RamzyM (WMF)@metawiki با استفاده از فهرست در https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=29360896 ارسال شده است --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Help us decide the name of the new Abstract Wikipedia project&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;function1&quot;/&gt;
{{int:Hello}}. Please help pick a name for the new Abstract Wikipedia wiki project. This project will be a wiki that will enable users to combine functions from [[:f:|Wikifunctions]] and data from Wikidata in order to generate natural language sentences in any supported languages. These sentences can then be used by any Wikipedia (or elsewhere).

There will be two rounds of voting, each followed by legal review of candidates, with votes beginning on 20 October and 17 November 2025. Our goal is to have a final project name selected on mid-December 2025. If you would like to participate, then '''[[m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia/Abstract Wikipedia naming contest|please learn more and vote now]]''' at meta-wiki.
{{Int:Feedback-thanks-title}}
&lt;section end=&quot;function1&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

-- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) ۲۰ اکتبر ۲۰۲۵، ساعت ۱۱:۴۳ (UTC)
&lt;!-- پیام توسط کاربر:Sannita (WMF)@metawiki با استفاده از فهرست در https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=29432175 ارسال شده است --&gt;

== حالا می‌توانید فعالیت خود را خودتان سازمان‌دهی کنید! -  Now you can organize your own event! ==
[[پرونده:Ar Campaigns events picto.png|90px|بدون‌قاب|چپ]]
Hello everyone! 👋
I’d like to share some great news 🎉
ou can now use the '''[[metawiki:Connection_Team/Registration|Event Registration Tool]]''' to easily organize your own events — even if you don’t have the “Event Organizer” right!
All you need is to be an '''autoconfirmed user''' on the wiki 👌
If you’d like to try the tool or need any help, I’m here as a '''Product Ambassador''' in the [[metawiki:Connection_Team|Connection Team]], and I’ll be happy to assist you anytime 😉
Don’t hesitate to contact me 💬
[https://phabricator.wikimedia.org/T401445 Phabricator link]

Note: This message was automatically translated to make it easier to read — so feel free to review or correct it.
With all my respect and appreciation

سلام به همه! 👋
می‌خواهم خبر خوبی به شما بدهم 🎉
اکنون می‌توانید از '''[[metawiki:Connection_Team/Registration|ابزار ثبت رویدادها]]''' برای سازمان‌دهی آسان رویدادهای خود استفاده کنید، حتی اگر دسترسی «سازمان‌دهنده رویداد» نداشته باشید!
تنها چیزی که نیاز دارید این است که در ویکی '''کاربر تأییدشده خودکار''' باشید 👌
اگر مایلید ابزار را امتحان کنید یا به کمکی نیاز دارید، من به عنوان '''سفیر محصول''' در [[metawiki:Connection_Team|تیم ارتباطات]] در خدمت شما هستم و با خوشحالی در هر زمان کمکتان خواهم کرد 😉
در تماس بودن با من تردید نکنید 💬
[https://phabricator.wikimedia.org/T401445 پیوند فابریکیتور]
یادداشت: این پیام به‌صورت خودکار ترجمه شده است تا خواندن آن آسان‌تر شود — بنابراین در تصحیح آن تردید نکنید.
با احترام و آرزوی موفقیت 🌷

. [[کاربر:Bachounda (WMF)|Bachounda (WMF)]] ([[بحث کاربر:Bachounda (WMF)|بحث]]) ۲۸ اکتبر ۲۰۲۵، ساعت ۱۳:۱۲ (UTC)

== در پیِ جذب داوطلب برای پیوستن به چندین کمیتهٔ جنبش هستیم ==

&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
هر سال، معمولاً از اکتبر تا دسامبر، چندین کمیتهٔ جنبش به دنبال داوطلبان جدید می‌گردند. 

در مورد این کمیته‌ها در صفحه‌های فراویکی آن‌ها بیشتر بخوانید:
* [[m:Special:MyLanguage/Affiliations Committee|کمیتهٔ وابستگی‌ها (AffCom)]]
* [[m:Special:MyLanguage/Ombuds commission|کمیسیون دادآوران (OC)]]
* [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Legal/Community Resilience and Sustainability/Trust and Safety/Case Review Committee|کمیتهٔ بازبینی پرونده‌ها (CRC)]]

درخواست‌ها برای این کمیته‌ها از تاریخ ۳۰ اکتبر ۲۰۲۵ آغاز می‌شود. مهلت ارسال درخواست برای کمیتهٔ وابستگی‌ها تا تاریخ ۱۱ دسامبر ۲۰۲۵ است و مهلت درخواست برای کمیسیون دادآوران و کمیتهٔ بازبینی پرونده‌ها تا تاریخ ۱۱ دسامبر ۲۰۲۵ ادامه دارد. برای آگاهی از نحوهٔ درخواست، با [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Legal/Committee appointments|بازدید از صفحهٔ انتصابات در فراویکی]] همراه شوید. در صورت داشتن هرگونه پرسش، می‌توانید در صفحهٔ گفت‌وگو پیام بگذارید یا به نشانی cst[[File:At sign.svg|16x16px|link=|(_AT_)]]wikimedia.org ایمیل بفرستید.

از طرف تیم پشتیبانی کمیته‌ها،
&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;

-[[m:User:MKaur (WMF)| MKaur (WMF)]] ۳۰ اکتبر ۲۰۲۵، ساعت ۱۴:۱۳ (UTC)
&lt;!-- پیام توسط کاربر:MKaur (WMF)@metawiki با استفاده از فهرست در https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=29517125 ارسال شده است --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Reminder: Help us decide the name of the new Abstract Wikipedia project&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;function2&quot;/&gt;
{{int:Hello}}. Reminder: Please help to choose name for the new Abstract Wikipedia wiki project. The finalist vote starts today. The finalists for the name are: &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Abstract Wikipedia, Multilingual Wikipedia, Wikiabstracts, Wikigenerator, Proto-Wiki&lt;/span&gt;. If you would like to participate, then '''[[m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia/Abstract Wikipedia naming contest|please learn more and vote now]]''' at meta-wiki.
{{Int:Feedback-thanks-title}}
&lt;section end=&quot;function2&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

-- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) ۲۰ نوامبر ۲۰۲۵، ساعت ۱۴:۲۲ (UTC)
&lt;!-- پیام توسط کاربر:Sannita (WMF)@metawiki با استفاده از فهرست در https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=29583860 ارسال شده است --&gt;

== Thank You for Last Year – Join Wiki Loves Ramadan 2026 ==

Dear Wikimedia communities,

We hope you are doing well, and we wish you a happy New Year.

''Last year, we captured light. This year, we’ll capture legacy.''

In 2025, communities around the world shared the glow of Ramadan nights and the warmth of collective iftars. In 2026, ''Wiki Loves Ramadan'' is expanding, bringing more stories, more cultures, and deeper global connections across Wikimedia projects.

We invite you to explore the ''Wiki Loves Ramadan 2026'' [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026|Meta page]] to learn how you can participate and [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026/Participating communities|sign up]] your community.

📷 ''Photo campaign on '' [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan 2026|Wikimedia Commons]]

If you have questions about the project, please refer to the FAQs:  
* [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan/FAQ/|Meta-Wiki]]
* [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan/FAQ|Wikimedia Commons]]

''Early registration for updates is now open via the '''[[m:Special:RegisterForEvent/2710|Event page]]'''''

''Stay connected and receive updates:''  
* [https://t.me/WikiLovesRamadan Telegram channel]  
* [https://lists.wikimedia.org/postorius/lists/wikilovesramadan.lists.wikimedia.org/ Mailing list]

We look forward to collaborating with you and your community.


'''The Wiki Loves Ramadan 2026 Organizing Team''' ۱۶ ژانویهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۱۹:۴۵ (UTC)
&lt;!-- پیام توسط کاربر:ZI Jony@metawiki با استفاده از فهرست در https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&amp;oldid=29879549 ارسال شده است --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Annual review of the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
I am writing to you to let you know the annual review period for the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines is open now. You can make suggestions for changes through 9 February 2026. This is the first step of several to be taken for the annual review. [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2026|Read more information and find a conversation to join on the UCoC page on Meta]].

The [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|you may review the U4C Charter]].

Please share this information with other members in your community wherever else might be appropriate.

-- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]])&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

۱۹ ژانویهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۲۱:۰۲ (UTC)
&lt;!-- پیام توسط کاربر:Keegan (WMF)@metawiki با استفاده از فهرست در https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=29905753 ارسال شده است --&gt;

== ابزار بررسی وضعیت حق تکثیر برای ویکی‌نبشتهٔ فارسی ==

سلام
یک ابزاری نوشتم که براساس قوانین حق تکثیر ایران، نام نویسنده را می‌گیرد و به کاربر می‌گوید که آثار این شخص در مالکیت عمومی قرار دارند یا نه و آیا می‌توان آثار او را در ویکی‌نبشتهٔ فارسی استفاده کرد یا نه:

https://wikisource-copyright-check.toolforge.org/

لطفاً استفاده کنید و اگر پیشنهادی داشتید بفرمایید. [[کاربر:Darafsh|&lt;span style=&quot;color:Purple; text-shadow:grey 0.1em 0.2em 0.1em;&quot;&gt;درفش کاویانی&lt;/span&gt;]] ([[بحث کاربر:Darafsh|&lt;span title=&quot;پیام بگذارید!&quot; style=&quot;cursor: crosshair;&quot;&gt;بحث&lt;/span&gt;]]) ۲۱ فوریهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۱۳:۵۳ (UTC)

:ابزار جالبی است منتهی مقداری disclaimer نیاز دارد. فقط براساس تاریخ مرگ در ویکی‌داده کار می‌کند؟ [[کاربر:Hanooz|Hanooz]] ([[بحث کاربر:Hanooz|بحث]]) ۲۱ فوریهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۱۹:۳۳ (UTC)

== Action Required: Update templates/modules for electoral maps (Migrating from P1846 to P14226) ==

Hello everyone,

This is a notice regarding an ongoing data migration on Wikidata that may affect your election-related templates and Lua modules (such as &lt;code&gt;Module:Itemgroup/list&lt;/code&gt;).

'''The Change:'''&lt;br /&gt;
Currently, many templates pull electoral maps from Wikidata using the property [[:d:Property:P1846|P1846]], combined with the qualifier [[:d:Property:P180|P180]]: [[:d:Q19571328|Q19571328]]. 

We are migrating this data (across roughly 4,000 items) to a newly created, dedicated property: '''[[:d:Property:P14226|P14226]]'''.

'''What You Need To Do:'''&lt;br /&gt;
To ensure your templates and infoboxes do not break or lose their maps, please update your local code to fetch data from [[:d:Property:P14226|P14226]] instead of the old [[:d:Property:P1846|P1846]] + [[:d:Property:P180|P180]] structure. A [[m:Wikidata/Property Migration: P1846 to P14226/List|list of pages]] was generated using Wikimedia Global Search.

'''Deadline:'''&lt;br /&gt;
We are temporarily retaining the old data on [[:d:Property:P1846|P1846]] to allow for a smooth transition. However, to complete the data cleanup on Wikidata, the old [[:d:Property:P1846|P1846]] statements will be removed after '''May 1, 2026'''. Please update your modules and templates before this date to prevent any disruption to your wiki's election articles.

Let us know if you have any questions or need assistance with the query logic. Thank you for your help! [[User:ZI Jony|ZI Jony]] using [[کاربر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[بحث کاربر:MediaWiki message delivery|بحث]]) ۳ آوریل ۲۰۲۶، ساعت ۱۷:۱۲ (UTC)
&lt;!-- پیام توسط کاربر:ZI Jony@metawiki با استفاده از فهرست در https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&amp;oldid=29941252 ارسال شده است --&gt;

== Request for comment (global AI policy) ==

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
Apologies for writing in English. {{int:Please-translate}}
A [[:m:Requests for comment/Artificial intelligence policy|request for comment]] is currently being held to decide on a global AI policy. {{int:Feedback-thanks-title}}
[[کاربر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[بحث کاربر:MediaWiki message delivery|بحث]]) ۲۶ آوریل ۲۰۲۶، ساعت ۰۰:۵۸ (UTC)
&lt;/bdi&gt;
&lt;!-- پیام توسط کاربر:Codename Noreste@metawiki با استفاده از فهرست در https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=30424282 ارسال شده است --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Vote now in the 2026 U4C election&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
Eligible voters are asked to participate in the 2026 [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] election. More information–including an eligibility check, voting process information, candidate information, and a link to the vote–are available on Meta at the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|2026 Election information page]]. The vote closes on 2 June 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1780358400 00:00 UTC].

Please vote if your account is eligible. Results will be available by 14 June 2026. -- In cooperation with the U4C,&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

[[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) ۲۷ مهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۱۷:۱۵ (UTC)
&lt;!-- پیام توسط کاربر:Keegan (WMF)@metawiki با استفاده از فهرست در https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=30513860 ارسال شده است --&gt;

== RFC about AI-generated content in Wikimedia Commons ==

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Apologies for writing in English, please help translate this message to your language. You are invited to participate in a [[c:Commons:Requests for comment/Policy update for AI content|request for comment on Wikimedia Commons about a policy update for AI content]]. This may affect files that are uploaded to Wikimedia Commons for use on this project. Thank you. [[m:User:Codename Noreste|Codename Noreste]] ([[m:User talk:Codename Noreste|بحث]])&lt;/bdi&gt; ۲۳ ژوئن ۲۰۲۶، ساعت ۱۷:۱۲ (UTC)
&lt;!-- پیام توسط کاربر:Codename Noreste@metawiki با استفاده از فهرست در https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=30513860 ارسال شده است --&gt;

== استقرار پیوند تماس‌های حقوقی و ایمنی در پابرگ ویکی شما ==

&lt;section begin=&quot;Message&quot;/&gt;
'''تماس‌های حقوقی و ایمنی'''

سلام جامعهٔ کاربری، بنیاد ویکی‌مدیا یک [[wmf:Special:MyLanguage/Legal:Wikimedia Foundation Legal and Safety Contact Information|صفحهٔ واحد برای تماس‌های حقوقی و ایمنی]] فراهم کرده است تا در پابرگ ویکی شما پیوند داده شود و دسترسی به اطلاعات حقوقی دقیق تضمین گردد. این یک الزام مقرراتی است. ما پیش‌تر پیوندها را در ویکی‌های انگلیسی، آلمانی، ایتالیایی، اسپانیایی و چند ویکی دیگر فعال کرده‌ایم و به‌زودی آن را در ویکی شما نیز مستقر خواهیم کرد. لطفاً [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_Legal_and_Safety_Contacts_FAQ|در صفحهٔ پروژه بیشتر بخوانید]] و هرگونه نظر را در این ریسه یا در [[m:Special:MyLanguage/Talk:Wikimedia Foundation Legal and Safety Contacts FAQ|صفحهٔ بحث]] مطرح کنید.

&lt;section end=&quot;Message&quot;/&gt;

-- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) ۲۵ ژوئن ۲۰۲۶، ساعت ۱۳:۳۱ (UTC)
&lt;!-- پیام توسط کاربر:Sannita (WMF)@metawiki با استفاده از فهرست در https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Sannita_(WMF)/Mass_sending_test&amp;oldid=30731267 ارسال شده است --&gt;

== ارجاع به آیات کتاب مقدس ==

@[[کاربر:Hanooz|Hanooz]]، @[[کاربر:Darafsh|Darafsh]]. الان که به همت کاربر Hanooz همهٔ برگ‌های کتاب مقدس پر شده‌اند، می‌توان از قابلیت ارجاع به آیات در سایر پروژه‌های ویکی استفاده کرد. برای مثال به این شکل: &lt;nowiki&gt;[[s:سفر اعداد#۵:۱۹]]&lt;/nowiki&gt; که ارجاع دقیقی به [[سفر اعداد#۵:۱۹|آیه ۱۹ از باب ۵ سفر اعداد]] می‌دهد. همچنین با وارد کردن تنها یک عدد می‌توان مستقیماً سراغ یک باب رفت. مثلا &lt;nowiki&gt;[[s:سفر پیدایش#۴]]&lt;/nowiki&gt; که به [[سفر پیدایش#۴|باب چهارم از سفر پیدایش]] ارجاع می‌دهد. البته این مورد هنوز برای سایر اسفار نیاز به کار دارد. [[کاربر:Yoosef Pooranvary|یوسف]] ([[بحث کاربر:Yoosef Pooranvary|بحث]]) ۳۰ ژوئن ۲۰۲۶، ساعت ۱۹:۰۸ (UTC)
: ممنون. [[Special:Diff/290140/prev]] ویرایش من کار نکرد. چه تغییری در متن باید ایجاد شود؟ [[کاربر:Hanooz|Hanooz]] ([[بحث کاربر:Hanooz|بحث]]) ۲ ژوئیهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۰۵:۰۴ (UTC)
:: چه خوب. می‌توانیم در ویکی‌پدیا الگویی ایجاد کنیم که خیلی راحت‌تر بتوان به کتاب مقدس در اینجا ارجاع داد، شبیه ویکی‌پدیای انگلیسی. ممنون از هنوز برای ایجاد صفحات، من هم سعی می‌کنم در نمونه‌خوانی کمک کنم. -- [[کاربر:Darafsh|&lt;span style=&quot;color:Purple; text-shadow:grey 0.1em 0.2em 0.1em;&quot;&gt;درفش کاویانی&lt;/span&gt;]] ([[بحث کاربر:Darafsh|&lt;span title=&quot;پیام بگذارید!&quot; style=&quot;cursor: crosshair;&quot;&gt;بحث&lt;/span&gt;]]) ۲ ژوئیهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۰۸:۱۷ (UTC)
:::یک نکته که احتمالا از دست درفش عزیز بر می‌آید این است که در صورت ارجاع به یک آیه یا حتی یک باب، موقعی که کاربر صفحه را باز می‌کند، آن آیه یا باب، برای چند ثانیه یا به طور ثابت هایلایت آبی شود. مثل زمانی که در ویکی‌پدیا روی شمارهٔ یک منبع در متن مقاله کلیک می‌شود و سپس متن مورد ارجاع در پانویس هایلایت می‌شود. [[کاربر:Yoosef Pooranvary|یوسف]] ([[بحث کاربر:Yoosef Pooranvary|بحث]]) ۲ ژوئیهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۱۷:۰۷ (UTC)
::انگار ارجاع به کل یک باب کار نمی‌کند. مرورگر آن را با شماره برگ اشتباه می‌گیرد. فکر کنم باید در صفحه‌های مربوط به اسفار، کاری کنیم که شماره برگ‌ها (آنها که گوشه سمت راست نمایش پیدا می‌کنند) نشان داده نشوند. اینطوری احتمالا این مشکل هم حل شود. [[کاربر:Yoosef Pooranvary|یوسف]] ([[بحث کاربر:Yoosef Pooranvary|بحث]]) ۲ ژوئیهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۱۷:۰۲ (UTC)
:::@[[کاربر:Hanooz|Hanooz]] فکر کنم درست شد. [[کاربر:Yoosef Pooranvary|یوسف]] ([[بحث کاربر:Yoosef Pooranvary|بحث]]) ۲ ژوئیهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۱۷:۲۶ (UTC)

== Request for comment (the future of Abstract Wikipedia) ==

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
Apologies if this has not yet been translated into your wiki's language. {{int:Please-translate}}
You are invited to voice your opinions in a [[:m:Requests for comment/The future of Abstract Wikipedia|request for comment about the future of Abstract Wikipedia]]. {{Int:Feedback-thanks-title}}
[[:m:User:Kowal2701|Kowal2701]] ([[:m:User talk:Kowal2701|talk]])  ۲۴ ژوئیهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۱۲:۲۵ (UTC)
&lt;/bdi&gt;
&lt;!-- پیام توسط کاربر:DreamRimmer@metawiki با استفاده از فهرست در https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=30513860 ارسال شده است --&gt;

== درخواست پرچم برای ربات YoosefBot ==

سلام به دوستان. {{پب|Darafsh}}، {{پب|Hanooz}} هدف ربات YoosefBot پردازش متن برگه‌های فرهنگ نفیسی و ساخت صفحه‌های مربوط به هر مدخل است. محدودهٔ عملکرد آن در فضای نام فهرست و فضای نام اصلی است. زبان برنامه‌نویسی استفاده‌شده در آن فقط پایتون است و به شکل نیمه‌خودکار از روی دستگاه خودم عمل می‌کند. کمی از عملکرد آن را به نمایش می‌گذارم تا نسبت به کارکردش اطمینان حاصل کنید. [[کاربر:Yoosef Pooranvary|یوسف]] ([[بحث کاربر:Yoosef Pooranvary|بحث]]) ۲۴ ژوئیهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۱۸:۱۰ (UTC)

:سلام. موافقم. به نظرم نتیجه خوب از کار درآمده. [[کاربر:Hanooz|Hanooz]] ([[بحث کاربر:Hanooz|بحث]]) ۲۴ ژوئیهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۲۰:۱۰ (UTC)
::@[[کاربر:Yoosef Pooranvary|Yoosef Pooranvary]] سلام. مدیران امکان اعطای دسترسی ربات را ندارند، باید در متا درخواست دهید. با این حال، نیازی به پرچم هم شاید نباشد از آنجایی که ویکی ما بسیار کوچک است. [[کاربر:Darafsh|&lt;span style=&quot;color:Purple; text-shadow:grey 0.1em 0.2em 0.1em;&quot;&gt;درفش کاویانی&lt;/span&gt;]] ([[بحث کاربر:Darafsh|&lt;span title=&quot;پیام بگذارید!&quot; style=&quot;cursor: crosshair;&quot;&gt;بحث&lt;/span&gt;]]) ۲۵ ژوئیهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۰۸:۱۲ (UTC)
:::پس همینطور جلو می‌رویم ببینیم چه می‌شود. [[کاربر:Yoosef Pooranvary|یوسف]] ([[بحث کاربر:Yoosef Pooranvary|بحث]]) ۲۵ ژوئیهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۱۶:۱۱ (UTC)

== مهاجرت به پارسوید ==

&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;em&gt;[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Product and Technology/Parsoid Read Views/Read View Announcement|این صفحه را به زبان دیگری بخوانید]]&lt;/em&gt;

سلام به همگی! مفتخرم به شما اعلان کنم که به عنوان قدم بعدی در پروژه یکپارچه‌سازی پارسوید، به زودی پارسوید به عنوان موتور رندر‌کننده پیش‌فرض در ویکی فعال می‌شود.
ما با هدف تبدیل فارسوید به تجزیه‌گر پیش‌فرض ویکی‌متن در نسخه پشتیبانی طولانی‌مدت ویکی‌رسانه، به تدریح درحال افزایش شمار صفحاتی که از پارسوید استفاده می‌کنند هستیم.
این عمل افزایش اطمینان و یکپارچگی، ویکی‌ها را برای ویراستاران، خوانندگان، و ابزارهای مورداستفاده همچنین توسعه ویژگی برای ویکی‌متن را در آینده آسان‌تر می‌کند

اگر این عمل چرحه‌کار شما را بهم می‌ریزد، نگران نباشید! شما می‌توانید از طریق قسمت تنظیمات کاربر، یا در منوی ابزارها در صفحه فعلی، پارسوید را خاموش کنید. در سند [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:ParserMigration|افزونه:کوچ‌پارسه]] می‌توانید جزئیات بیشتر را مطالعه کنید.

[[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification/Confidence Framework|اطلاعات بیشتر درباره راهبرد عرضه]]، نظیر آزمایش‌های صورت‌گرفته قبل از فعال‌سازی فارسوید برای یک ویکی جدید در دسترس است.

برای گزارش ایراد و مشکلات، لطفا به قسمت  [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification/Known Issues|مشکلات یافته‌شده]] مراجعه کنید و اگر ایراد جدید یافته‌اید، می‌توانید یک تیکت فب، با برچسب [[phab:project/view/5846|Content Transform Team in Phabricator]] بسازید.
&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;

[[mw:User:MSantos (WMF)|Content Transform Team]] ۳ اوت ۲۰۲۶، ساعت ۱۶:۳۱ (UTC)
&lt;!-- پیام توسط کاربر:MSantos (WMF)@metawiki با استفاده از فهرست در https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery/Wikisource&amp;oldid=28221043 ارسال شده است --&gt;

== ویکی شما به زودی در حالت فقط خواندن قرار خواهد گرفت ==
&lt;section begin=&quot;server-switch&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;

[[:m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|این خبرنامه را در زبان دیگری بخوانید]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&amp;group=page-Tech%2FServer+switch&amp;language=&amp;action=page&amp;filter= {{int:please-translate}}]

[[foundation:|بنیاد ویکی‌مدیا]] ترافیک را بین مراکز داده‌اش جابه‌جا خواهد کرد. این کار باعث می‌شود که ویکی‌پدیا و دیگر ویکی‌های ویکی‌مدیا حتی پس از یک فاجعه آنلاین بمانند.

تمام ترافیک در '''{{#time:j xg|2026-09-23|fa}}''' جابه‌جا خواهد شد. جابه‌جایی از ساعت '''[https://zonestamp.toolforge.org/{{#time:U|2026-09-23T14:00|en}} {{#time:H:i e|2026-09-23T14:00}}]''' آغاز خواهد شد.

متأسفانه، به دلیل برخی محدودیت‌ها در [[mw:Special:MyLanguage/Manual:What is MediaWiki?|مدیاویکی]]، تمام ویرایش‌ها باید در هنگام جابه‌جایی متوقف شوند. بابت این اختلال پوزش می‌طلبیم و در تلاش هستیم که آن را در آینده به حداقل برسانیم. 

یک بنر ۳۰ دقیقه پیش از انجام این عملیات در تمام ویکی‌ها نمایش داده خواهد شد. این بنر تا پایان عملیات قابل مشاهده خواهد بود. 
&lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;You can contribute to the [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special%3ATranslate&amp;group=Centralnotice-tgroup-read_only_banner&amp;task=view&amp;language=&amp;filter=&amp;action=translate translation or proofreading] of this banner text.&lt;/span&gt;

'''شما قادر خواهید بود تمام ویکی‌ها را بخوانید، اما برای مدت کوتاهی امکان ویرایش نخواهید داشت.'''

* تا یک ساعت در '''{{#time:l j xg Y|2026-09-23|fa}}''' قادر به ویرایش نخواهید بود.
* اگر در این مدت تلاش کنید ویرایش کنید یا تغییرات را ذخیره نمایید، یک پیام خطا مشاهده خواهید کرد. امیدواریم که در این دقایق هیچ ویرایشی از دست نرود، اما نمی‌توانیم آن را تضمین کنیم. اگر پیام خطا را مشاهده کردید، لطفاً منتظر بمانید تا همه چیز به حالت عادی بازگردد. پس از آن باید بتوانید ویرایش خود را ذخیره کنید. اما توصیه می‌کنیم که برای احتیاط، ابتدا یک نسخه از تغییرات خود تهیه کنید.

''تأثیرات دیگر:''

* وظایف پس‌زمینه کندتر اجرا خواهند شد و برخی ممکن است حذف شوند. پیوندهای قرمز ممکن است به سرعت معمول به‌روز نشوند. اگر مقاله‌ای ایجاد کنید که قبلاً در جای دیگری پیوند داده شده است، پیوند آن بیشتر از حد معمول قرمز خواهد ماند. برخی اسکریپت‌های بلندمدت باید متوقف شوند.
* انتظار داریم که استقرار کد مانند هر هفتهٔ دیگر انجام شود. با این حال، در برخی موارد، در صورت لزوم، مسدودسازی موقتی کد ممکن است به‌صورت موردی انجام شود.
* [[mw:Special:MyLanguage/GitLab|گیت‌لب]] برای حدود ۹۰ دقیقه در دسترس نخواهد بود.

این پروژه در صورت لزوم ممکن است به تعویق بیفتد. می‌توانید [[wikitech:Switch_Datacenter|برنامهٔ زمانی را در wikitech.wikimedia.org بخوانید]]. هرگونه تغییر در برنامهٔ زمانی اعلام خواهد شد. 

'''لطفاً این اطلاعات را با جامعهٔ خود به اشتراک بگذارید.'''&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;server-switch&quot;/&gt;

[[m:user:Trizek (WMF)|Trizek (WMF)]] ۱۵ سپتامبر ۲۰۲۶، ساعت ۱۲:۵۸ (UTC)
&lt;!-- پیام توسط کاربر:Trizek (WMF)@metawiki با استفاده از فهرست در https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&amp;oldid=30513874 ارسال شده است --&gt;

== Your feedback wanted: Remove ''(Language link added:) and similar'' edits from Special:RecentChanges ==
''(Apologies for posting in English. You can help by translating it)''

Hello, I’m Danny from [[:en:w:Wikimedia_Deutschland|Wikimedia Deutschland’s]] [[m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects|Wikidata For Wikimedia Projects]] team.&lt;br/&gt;
We have been investigating and examining how Wikidata’s use in the [[Special:RecentChanges]] and [[Special:Watchlist]] pages can be made to be more useful, or less ‘noisy’ (fewer edits that have little value to the reader).

We are currently exploring to make a change in the volume and the type of Wikidata edits that appear in these pages, and '''we need your feedback''' to help us ensure this is a positive change for the Wikis and won’t disrupt your workflows.&lt;br/&gt;
Language links are also known as sitelinks or interlanguage links and describe when a Wikidata item is connected to a Wiki, adding it to the language dropdown tool for other connected Wikis.
[[File:Types of Lang Link changes.png|x350px|frame|A variety of &quot;Language Link&quot; edits as seen in the Recent Changes feed]]

The request for feedback is whether you support the removal of these language link edits from the Recent Changes and Watchlist feed, or would you oppose such a change and if so, why?
Please share you thoughts on the dedicated '''[[m:Talk:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Hide_Language_Link_edits|metawiki Talk page]]'''. 

Further information about this change: [[m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Hide_Language_Link_edits|m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Hide_Language_Link_edits]]

Thank you for any participation or feedback you give, -- [[m:User:Danny_Benjafield_(WMDE)|User:Danny Benjafield (WMDE)]] ۲۵ سپتامبر ۲۰۲۶، ساعت ۱۲:۱۸ (UTC)
&lt;!-- پیام توسط کاربر:Danny Benjafield (WMDE)@metawiki با استفاده از فهرست در https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Danny_Benjafield_(WMDE)/MassMessage_test_list&amp;oldid=31080967 ارسال شده است --&gt;

== Wikidata Sitelink changes in Recent Changes and Watchlist ==
''(Apologies for cross-posting in English, translating it will help spread the message)''

Editors on group 1 wikis, including Wikiquote, Wikibooks, Wikiversity, Wikivoyage, and Wikisource, will no longer see notifications on [[Special:RecentChanges|Recent Changes]] and [[Special:Watchlist|Watchlist]] when a link to ''another'' language version of a page is added, removed, or changed in its Wikidata item. This change will begin on '''October 5 at 07:00 UTC''' as a two-week trial to reduce high-volume, low-value notifications and make higher-value changes easier to identify. Editors who rely on these notifications should be aware of the change and can share feedback or concerns on the [[m:Wikidata For Wikimedia Projects/Clearer Wikidata Edit Summaries/Hide Language Link edits|project]] or [[m:Talk:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Hide_Language_Link_edits|talk page]].&lt;br/&gt;Please reach out if you have any questions, thank you! -- [[User:Danny_Benjafield_(WMDE)|Danny Benjafield (WMDE)]] ([[User_talk:Danny_Benjafield_(WMDE)|talk]])  sent via [[کاربر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[بحث کاربر:MediaWiki message delivery|بحث]]) ۱ اکتبر ۲۰۲۶، ساعت ۱۲:۴۲ (UTC)
&lt;!-- پیام توسط کاربر:Danny Benjafield (WMDE)@metawiki با استفاده از فهرست در https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Danny_Benjafield_(WMDE)/MassMessage_test_list&amp;oldid=31106967 ارسال شده است --&gt;

== فضای نام بحث ==
با وجود [[ویکی‌نبشته:نظرخواهی برای تصحیح فضاهای نامی]]، [[phab:T90340|T90340]] و [[gerrit:190232|190232]] نام فضای نام بحث برگه و فهرست &quot;گفتگو&quot; مانده. [[کاربر:Hanooz|Hanooz]] ([[بحث کاربر:Hanooz|بحث]]) ۸ اکتبر ۲۰۲۶، ساعت ۲۲:۰۵ (UTC)

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[الگو:بدون منبع]] vs [[الگو:منبع تصویر نامعلوم]]&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
FYI: {{Ping|Hanooz}}

Preamble: [[d:Special:Diff/2522804728/2555147831|diff 1]], [[d:Special:Diff/2550018724/2555147672|diff 2]], [[Special:Diff/70214/304040|diff 3]] and [[d:Special:Permalink/2558316316#Q5962027|discussion]].

Hello,

[[d:Q5962027]] has been modified to accommodate a different template.

[[الگو:بدون منبع]] is returned to the correct version and [[الگو:منبع تصویر نامعلوم]] is the new template with the new Wikicode. If that's relevant, I'm happy. Otherwise, please give me feedback.

If you would like the pages currently using the old template to be updated to the new one, I can easily handle that via an automated process. Please let me know your thoughts on this as well.

Best regards. —[[کاربر:Eihel|Eihel]] ([[بحث کاربر:Eihel|بحث]]) ۱۸ اکتبر ۲۰۲۶، ساعت ۰۹:۰۳ (UTC)
&lt;/div&gt;</text>
      <sha1>e68vio2n2zacb19q049c2hh7q87grh6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>الگو:شعر۲/styles.css</title>
    <ns>10</ns>
    <id>97053</id>
    <revision>
      <id>305109</id>
      <parentid>305035</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T18:01:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hanooz</username>
        <id>17889</id>
      </contributor>
      <origin>305109</origin>
      <model>sanitized-css</model>
      <format>text/css</format>
      <text bytes="11947" sha1="awjf52paap7t8i41jm8dr26pl3fn02w" xml:space="preserve">/*
 * الگو:شعر/styles.css  — شیوه‌نامهٔ TemplateStyles برای «پودمان:شعر»
 * محتوای این صفحه باید از نوع «Sanitized CSS» باشد؛ پیشوند .mw-parser-output
 * را خود افزونه اضافه می‌کند.
 */

/* اگر جدول از عرض موجود بیشتر شد (فضای نام «صفحه» با تصویر کنارش) اسکرول افقی، نه شکستن چیدمان */
.poem {
	overflow-x: auto;
}

/* ─── فاصله‌ها (همه یک‌جا) ──────────────────────────────────────────────────
 * فاصلهٔ دو مصراع = ستون میانی (.poem-num-c ≈ ۴em) + حاشیهٔ درونی دو مصراع (۲×۰٫۴em).
 * شمارهٔ ابیات به لبهٔ بیرونی می‌چسبد و فاصله‌اش تا مصراع = پهنای ستونِ کناری منهای خودِ شماره.
 * در جدولِ هم‌اندازهٔ محتوا (شعر دوطرفه) ستون‌های میانی و کناری «انعطاف‌پذیر»اند: وقتی فضا کم
 * می‌شود، پیش از هر چیز همین‌ها کوچک می‌شوند (بدونِ هیچ media query) و متن مصراع‌ها دست‌نخورده
 * می‌ماند؛ سپس فاصلهٔ واژه‌ها (پایین‌تر)، و در نهایت چیدمان ستونی.
 * (.poem-num کوچک‌تر (۸۵٪) نوشته می‌شود، پس em‌های آن ×۰٫۸۵ است.)
 */
.poem-m {
	padding-left: 0.4em;
	padding-right: 0.4em;
}
.poem-num-c {
	width: 5.5em;
}
.poem-g {
	width: 4.7em;
}
.poem-s {
	width: 3.4em;
}
.poem-num-r,
.poem-num-l {
	width: 4em;
	padding-left: 0.4em;
	padding-right: 0.4em;
}

/* ─── نستعلیق ───────────────────────────────────────────────────────────────
 * قلم و اندازه از خودِ الگوی «نستعلیق» می‌آید: پودمان {{نستعلیق|…}} را صدا می‌زند و
 * کلاس/قلمی را که آن الگو (و «الگو:نستعلیق/styles.css») می‌گذارد روی شعر می‌نشاند؛ پس هر
 * تغییر در آن صفحه‌ها خودکار به شعرها می‌رسد. اینجا فقط می‌گوییم سلول‌ها و مصراع‌ها از
 * شعر ارث ببرند تا قاعده‌های سایت برای td/.b قلم را عوض نکنند.
 */
.poem-table.nastaliq td,
.poem-table.nastaliq .beyt {
	font-family: inherit;
	font-size: inherit;
	line-height: inherit;
}

/* مصراع‌ها وسط‌چین (پایه) */
.poem-row {
	text-align: center;
}

/* ─── ترازبندی مصراع‌ها (کلاس‌هایی که پودمان می‌گذارد) ─────────────────────────
 * start/end بسته به جهت متن‌اند (در فارسی: start = راست، end = چپ).
 * «میانه» (پیش‌فرض بیت): مصراع ۱ end، مصراع ۲ start ← هر دو به محور میانی می‌چسبند.
 * «لبه» (پیش‌فرض بیت۱ و نردبانی): مصراع ۱ start (راست)، مصراع ۲ end (چپ).
 */
.poem-a-start {
	text-align: start;
}
.poem-a-end {
	text-align: end;
}
.poem-a-right {
	text-align: right;
}
.poem-a-left {
	text-align: left;
}

/* ─── شعر دوطرفه ─────────────────────────────────────────────────────────────
 * مصراع نمی‌شکند تا کشش (و عرض همهٔ مصراع‌ها) ثابت بماند؛ ستون‌های حاشیه و میان کوچک می‌شوند.
 */
.poem-just .poem-m {
	white-space: nowrap;
}
/* با عرضِ صریح (جدول ثابت) ستون‌ها از پیش تعیین شده‌اند: مصراعِ بلندتر بشکند، نه سرریز کند */
.poem-fixed.poem-just .poem-m {
	white-space: normal;
}

/* ─── ارجاع (&amp;lt;ref&amp;gt;) در پایان مصراع ───────────────────────────────────────────
 * پودمان نشانه را از متن مصراع جدا و در پایانِ آن می‌گذارد؛ عرضِ صفر یعنی در عرض و کشش مصراع
 * نمی‌شمارد و بیرون از لبهٔ پایانی آویزان می‌شود. همهٔ مصراع‌ها هم‌اندازه می‌مانند.
 */
.poem-ref {
	display: inline-block;
	width: 0;
	white-space: nowrap;
}

/* ─── نسخهٔ نامرئیِ اندازه‌گیر ─────────────────────────────────────────────────────
 * در شعر دوطرفه هر سلولِ مصراع یک نسخهٔ نامرئی از مصراعِ هم‌بیت هم دارد (بدون ارجاع)؛ در نتیجه
 * هر دو ستون به اندازهٔ بلندترین مصراعِ کل شعر می‌شوند و همهٔ مصراع‌ها هم‌اندازه‌اند.
 * ارتفاع صفر و نامرئی است، پس چیزی دیده یا انتخاب نمی‌شود.
 */
.poem-sz {
	display: block;
	height: 0;
	overflow: hidden;
	visibility: hidden;
	white-space: nowrap;
}

/* نمادِ میان دو مصراع (جداکننده=…) */
.poem-sep {
	color: #b3362b;
	font-size: 90%;
}

/* شمارهٔ ابیات: کوچک‌تر، بدون شکستن خط، چسبیده به لبهٔ بیرونی */
.poem-num {
	font-size: 85%;
	white-space: nowrap;
}
.poem-num-r {
	text-align: right;
}
.poem-num-l {
	text-align: left;
}

/* مصراع تنها با تراز راست یا چپ (شعر نو) */
.poem-m-right {
	text-align: right;
}
.poem-m-left {
	text-align: left;
}

/* سلول‌های فاصله‌گذار در بیت‌های پلکانی و ردیف فاصله */
.poem-indent,
.poem-gapcell {
	padding: 0;
}

/* ─── چیدمان ثابت (پیش‌فرض) ──────────────────────────────────────────────────
 * ستون‌ها را ردیف نامرئی .poem-sizer تعیین می‌کند (.poem-s کنار، .poem-g میان)؛
 * عرض و حداکثر عرض روی جعبهٔ .poem-fixed می‌نشیند، پس همهٔ جدول‌های یک شعر
 * هم‌اندازه‌اند. (اینجا font-size صفر نمی‌شود: عرض‌ها با em نوشته شده‌اند.)
 */
.poem-fixed .poem-sizer td {
	padding: 0;
	border: 0;
	height: 0;
	line-height: 0;
}
.poem-fixed .b {
	overflow-wrap: break-word;
}

/* شعر چندصفحه‌ای: ردیف نامرئی که جای «ادامه» می‌نشیند (خط خالی پدید نیاید) */
.poem-skip {
	display: none;
}

/* پیش‌نمایش در فضای نام «صفحه»: ردیفی که از صفحهٔ قبل می‌آید یا به صفحهٔ بعد می‌رود */
.poem-partial-end td.b {
	border-bottom: 1px dashed;
}
.poem-partial-start td.b {
	border-top: 1px dashed;
}

/* ─── فاصلهٔ واژه‌ها در شعر دوطرفه، پیش از ستونی‌شدن ───────────────────────────────
 * گام ۱ و ۲: فاصلهٔ واژه‌ها اندکی کم می‌شود تا مصراع‌ها هنوز در یک خط جا شوند.
 * در فضای نام «صفحه» تصویر نیمی از پنجره را می‌گیرد، پس گام‌ها زودتر شروع می‌شوند.
 */
@media (max-width: 52em) {
	.poem-just .poem-m {
		word-spacing: -0.06em;
	}
}
@media (max-width: 44em) {
	.poem-just .poem-m {
		word-spacing: -0.12em;
	}
}
@media (max-width: 84em) {
	.poem-page.poem-just .poem-m {
		word-spacing: -0.06em;
	}
}
@media (max-width: 76em) {
	.poem-page.poem-just .poem-m {
		word-spacing: -0.12em;
	}
}

/* ─── صفحهٔ باریک: هر بیت زیر هم، مانند گنجور ────────────────────────────────────
 * شماره بالا، دو مصراع وسط‌چین زیر هم، و خط‌چینِ جداکننده بعد از هر بیت (در بیت‌های پلکانی
 * بعد از خط دوم). نماد و نسخهٔ نامرئیِ اندازه‌گیر حذف می‌شوند. با تلفن=دوستونه کلاس
 * .poem-stack نیست و جدول دوستونه می‌ماند.
 * نکته: سلولِ مصراع flex می‌شود تا ترازِ دوطرفهٔ درون‌خطی کل عرض را نکشد؛ انتخابگرهای td.poem-m1/m2
 * عمداً از «.poem-row td» ویژه‌ترند وگرنه display:block آن‌ها را بی‌اثر می‌کرد.
 */
@media (max-width: 36em) {
	.poem-stack .poem-table,
	.poem-stack .poem-table tbody,
	.poem-stack .poem-row,
	.poem-stack .poem-row td {
		display: block;
	}
	.poem-stack .poem-sizer {
		display: none;
	}
	.poem-stack .poem-row td {
		width: auto;
		text-align: center;
	}
	.poem-stack .poem-bayt {
		display: flex;
		flex-direction: column;
		align-items: center;
		padding: 0.4em 0;
		border-bottom: 1px dashed rgba(128, 128, 128, 0.55);
	}
	.poem-stack .poem-bayt .poem-num-r,
	.poem-stack .poem-bayt .poem-num-l {
		order: -1;
	}
	.poem-stack .poem-stagger-1 {
		padding-top: 0.4em;
	}
	.poem-stack .poem-stagger-2 {
		padding-bottom: 0.4em;
		border-bottom: 1px dashed rgba(128, 128, 128, 0.55);
	}
	.poem-stack .poem-row td.poem-m1,
	.poem-stack .poem-row td.poem-m2 {
		display: flex;
		justify-content: center;
		white-space: normal;
		word-spacing: normal;
	}
	.poem-stack .poem-row td.poem-m1 .beyt,
	.poem-stack .poem-row td.poem-m2 .beyt {
		margin-left: auto;
		margin-right: auto;
		text-align: center;
		text-align-last: center;
	}
	.poem-stack .poem-sz,
	.poem-stack .poem-sep {
		display: none;
	}
}
/* فضای نام «صفحه»: همان ستونی‌شدن، زودتر (متن حدود نیمی از پنجره است) */
@media (max-width: 72em) {
	.poem-page.poem-stack .poem-table,
	.poem-page.poem-stack .poem-table tbody,
	.poem-page.poem-stack .poem-row,
	.poem-page.poem-stack .poem-row td {
		display: block;
	}
	.poem-page.poem-stack .poem-sizer {
		display: none;
	}
	.poem-page.poem-stack .poem-row td {
		width: auto;
		text-align: center;
	}
	.poem-page.poem-stack .poem-bayt {
		display: flex;
		flex-direction: column;
		align-items: center;
		padding: 0.4em 0;
		border-bottom: 1px dashed rgba(128, 128, 128, 0.55);
	}
	.poem-page.poem-stack .poem-bayt .poem-num-r,
	.poem-page.poem-stack .poem-bayt .poem-num-l {
		order: -1;
	}
	.poem-page.poem-stack .poem-stagger-1 {
		padding-top: 0.4em;
	}
	.poem-page.poem-stack .poem-stagger-2 {
		padding-bottom: 0.4em;
		border-bottom: 1px dashed rgba(128, 128, 128, 0.55);
	}
	.poem-page.poem-stack .poem-row td.poem-m1,
	.poem-page.poem-stack .poem-row td.poem-m2 {
		display: flex;
		justify-content: center;
		white-space: normal;
		word-spacing: normal;
	}
	.poem-page.poem-stack .poem-row td.poem-m1 .beyt,
	.poem-page.poem-stack .poem-row td.poem-m2 .beyt {
		margin-left: auto;
		margin-right: auto;
		text-align: center;
		text-align-last: center;
	}
	.poem-page.poem-stack .poem-sz,
	.poem-page.poem-stack .poem-sep {
		display: none;
	}
}

/* صفحهٔ باریک با جدولِ دوستونه (تلفن=دوستونه): فاصله‌ها کمتر تا جا برای متن بماند */
@media (max-width: 30em) {
	.poem-m {
		padding-left: 0.25em;
		padding-right: 0.25em;
	}
	.poem-num-c {
		width: 2.4em;
	}
	.poem-g {
		width: 2em;
	}
	.poem-s {
		width: 2em;
	}
	.poem-num-r,
	.poem-num-l {
		width: 2.4em;
	}
}</text>
      <sha1>awjf52paap7t8i41jm8dr26pl3fn02w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>پودمان:شعر</title>
    <ns>828</ns>
    <id>97054</id>
    <revision>
      <id>305110</id>
      <parentid>305034</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T18:01:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hanooz</username>
        <id>17889</id>
      </contributor>
      <origin>305110</origin>
      <model>Scribunto</model>
      <format>text/plain</format>
      <text bytes="53060" sha1="d5n78llc0uhuar6u55znrzsy6ejl2lc" xml:space="preserve">--[==[
	پودمان:شعر — نمایش شعر در ویکی‌نبشتهٔ فارسی

	الگو                 نقطهٔ ورود در {{#invoke:شعر|…}}
	{{شعر}}              open         آغاز شعر؛ با پارامتر «متن» کل شعر را می‌سازد
	{{پایان شعر}}        close
	{{بیت}}              bayt         بیت دومصراعی
	{{بیت۱}}             stagger      بیت پلکانی (ضربدری)
	{{بیت نردبانی}}      ladder       بیت نردبانی (تورفتگی پیش‌فرض بیشتر)
	{{مصراع}}            mesra        یک مصراع
	{{بیت خالی}}         emptyBayt
	{{مصراع خالی}}       emptyMesra

	ساختار خروجی همان جدول ۷ستونی پیشین است (ظاهر شعرهای موجود و خروجی
	کتاب الکترونیکی تغییری نمی‌کند). شیوه‌نامه: «الگو:شعر۲/styles.css».

	چیدمان (تازه): جدول پیش‌فرض عرض ثابت و مستقل از محتوا دارد (عرض=، حداکثر عرض=)،
	تا همهٔ ابیات شعر — حتی در جدول‌های جدا (صفحه‌های جدا) — از یک نقطه آغاز شوند.
	ترازبندی=وسط|راست|چپ|پهن|لبه برای هر نوع بیت؛ قلم=، نستعلیق خودبسنده (بدون Common.css).
	در حالت «متن»، خطی که با @ آغاز شود نوع ردیف‌های بعدی را عوض می‌کند: «@بیت نردبانی».

	شعر چندصفحه‌ای (ایدهٔ start/end در ppoem):
	  • در فضای نام «صفحه» هر صفحه همیشه خودبسنده و بسته نمایش داده می‌شود.
	  • در صفحهٔ اصلی (درج با &lt;pages/&gt;) پارامتر «ادامه» صفحه‌ها را به هم می‌دوزد:
	    {{شعر|ادامه}} جدول تازه باز نمی‌کند و {{پایان شعر|ادامه}} نمی‌بندد.
	  • ردیفِ ناتمام (مصراعی که در صفحهٔ بعد ادامه دارد) نگه داشته می‌شود
	    (ناتمام=بله) و با نخستین ردیفِ صفحهٔ بعد (دنباله=بله) یکی می‌شود.
]==]

local p = {}

---------------------------------------------------------------------------
-- تنظیمات
---------------------------------------------------------------------------
local ZWNJ = '\226\128\140' -- نیم‌فاصله

local cfg = {
	styles        = 'Template:شعر۲/styles.css', -- صفحهٔ TemplateStyles
	pageNs        = 104,     -- شمارهٔ فضای نام «صفحه» (ProofreadPage)
	mesraUnit     = '1.5em', -- تورفتگی هر «:» در حالت متن با نوع=مصراع
	nbsp          = '&amp;#160;',
	-- چیدمان: 'auto' = جدولِ هم‌اندازهٔ محتوا (رفتار قدیمی)؛ طول/درصد = عرض ثابت
	defaultWidth  = '100%',
	maxWidth      = '50em',  -- سقف عرض (وقتی عرض داده نشده)
	-- فاصلهٔ دو مصراع، ستون شمارهٔ کناری و فاصلهٔ شماره تا مصراع در الگو:شعر۲/styles.css است
	-- ترازبندی پیش‌فرض هر نوع: inner | center | right | left | justify | edge
	--   inner (میانه): مصراع‌ها به محور میانی می‌چسبند — شیوهٔ گنجور و کتاب‌های کلاسیک
	--   edge  (لبه)  : مصراع ۱ به راست، مصراع ۲ به چپ
	justDefault   = { bayt = 'inner', stagger = 'edge' },
	-- نستعلیق: خودِ الگوی ویکی ({{نستعلیق|…}}) صدا زده می‌شود و کلاس/قلمی که می‌گذارد روی شعر
	-- می‌نشیند؛ پس هر تغییر در «الگو:نستعلیق» یا «الگو:نستعلیق/styles.css» خودکار به شعرها می‌رسد.
	nastaliqTemplate = 'نستعلیق',
	-- آخرین چاره، فقط اگر آن الگو در دسترس نبود
	nastaliqFonts = &quot;'IranNastaliq', 'Nastaliq Navees', 'Noto Nastaliq Urdu', 'Jameel Noori Nastaleeq', 'Nafees Nastaleeq', 'Pak Nastaleeq', serif&quot;,
	-- نمادِ میان دو مصراع: separator برای همهٔ شعرها ('' = بدون نماد، یا مثلاً '❖')؛
	-- ornament نمادِ «جداکننده=بله» است
	separator     = '',
	ornament      = '❖',
	-- ترازبندی «پهن»: اگر کوتاه‌ترین مصراعِ بیت کمتر از این نسبتِ طولِ بلندترین باشد، آن بیت
	-- کشیده نمی‌شود (وسط‌چین می‌ماند) تا فاصلهٔ واژه‌ها بی‌جهت باز نشود
	justifyMinRatio = 0.7,
	-- true: ردیف ناتمامِ آخر صفحه نگه داشته و با دنباله‌اش ادغام می‌شود (نیازمند اجرای ترتیبی
	-- الگوها در یک رندر). اگر متنی در مرز صفحه گم شد، false کنید: هر تکه فوراً و جدا نمایش داده می‌شود.
	mergeRows     = true,
	cats = {
		unknown    = 'صفحه' .. ZWNJ .. 'های دارای پارامتر ناشناخته در الگوهای شعر',
		incomplete = 'صفحه' .. ZWNJ .. 'های دارای بیت ناقص',
		error      = 'صفحه' .. ZWNJ .. 'های دارای خطا در پودمان شعر',
	},
}

-- نام پارامترها (فارسی + معادل انگلیسی)
local N = {
	right      = { 'ش', 'r', 'right' },
	center     = { 'شو', 'c', 'center' },
	left       = { 'شچ', 'l', 'left' },
	style      = { 'سبک', 'style' },
	class      = { 'کلاس', 'class' },
	id         = { 'شناسه', 'id' },
	indent     = { 'تورفتگی', 'indent' },
	align      = { 'تراز', 'align' },
	height     = { 'ارتفاع', 'height' },
	lang       = { 'زبان', 'lang' },
	dir        = { 'جهت', 'dir' },
	text       = { 'متن', 'text' },
	kind       = { 'نوع', 'type' },
	numbering  = { 'شماره' .. ZWNJ .. 'گذاری', 'شمارهگذاری', 'شماره', 'numbering' },
	start      = { 'شروع', 'start' },
	side       = { 'سمت', 'side' },
	digits     = { 'ارقام', 'digits' },
	gap        = { 'فاصله', 'gap' },
	unit       = { 'واحد تورفتگی', 'واحد' .. ZWNJ .. 'تورفتگی', 'واحدتورفتگی', 'indent-unit' },
	nastaliq   = { 'نستعلیق', 'nastaliq' },
	cont       = { 'ادامه', 'continue' },      -- شعر از/به صفحهٔ دیگر ادامه دارد
	unfinished = { 'ناتمام', 'unfinished' },   -- این ردیف در صفحهٔ بعد ادامه دارد
	continued  = { 'دنباله', 'continued' },    -- این ردیف ادامهٔ ردیف ناتمامِ صفحهٔ قبل است
	joiner     = { 'اتصال', 'join' },          -- چسباندن دو تکه: فاصله | چسبیده | نیم‌فاصله
	stanza     = { 'بند', 'stanza' },          -- بند=جدید
	width      = { 'عرض', 'width' },
	maxwidth   = { 'حداکثر عرض', 'حداکثر' .. ZWNJ .. 'عرض', 'حداکثرعرض', 'max-width' },
	sep        = { 'جداکننده', 'separator' },
	phone      = { 'تلفن', 'phone' },
	just       = { 'ترازبندی', 'تراز' .. ZWNJ .. 'بندی', 'justify' },
}

local KNOWN = {}
for _, list in pairs(N) do
	for _, name in ipairs(list) do
		KNOWN[name] = true
	end
end

local ALIGN = {
	['راست'] = 'right', right = 'right', r = 'right',
	['چپ'] = 'left', left = 'left', l = 'left',
	['وسط'] = 'center', ['مرکز'] = 'center', center = 'center', c = 'center',
}
local SIDE = { right = 'r', left = 'l', center = 'c' }
local KIND = {
	['بیت'] = 'bayt', ['ابیات'] = 'bayt', bayt = 'bayt',
	['بیت۱'] = 'stagger', ['بیت1'] = 'stagger', ['پلکانی'] = 'stagger', ['ضربدری'] = 'stagger', stagger = 'stagger',
	['بیت نردبانی'] = 'ladder', ['نردبانی'] = 'ladder', ladder = 'ladder',
	['مصراع'] = 'mesra', ['نو'] = 'mesra', ['نیمایی'] = 'mesra', ['آزاد'] = 'mesra',
	mesra = 'mesra', line = 'mesra',
}
local DIGITS = {
	['فارسی'] = 'fa', fa = 'fa', persian = 'fa',
	['لاتین'] = 'latin', ['انگلیسی'] = 'latin', latin = 'latin', en = 'latin',
	['بدون' .. ZWNJ .. 'تغییر'] = 'keep', ['بدون تغییر'] = 'keep', keep = 'keep',
}
local YES = {
	['بله'] = true, ['بلی'] = true, ['آری'] = true, ['خودکار'] = true,
	yes = true, y = true, auto = true, ['true'] = true, ['1'] = true,
}
local NO = {
	['نه'] = true, ['خیر'] = true, no = true, n = true, ['false'] = true, ['0'] = true,
}
local UNITS = {
	[''] = 'px', ['%'] = '%', px = 'px', em = 'em', ex = 'ex', ch = 'ch', rem = 'rem',
	vw = 'vw', vh = 'vh', pt = 'pt', cm = 'cm', mm = 'mm', ['in'] = 'in',
}
local CONT = {
	['قبل'] = 'prev', ['پیشین'] = 'prev', prev = 'prev',
	['بعد'] = 'next', ['پسین'] = 'next', next = 'next',
	['هر دو'] = 'both', ['هردو'] = 'both', both = 'both',
}
local JOIN = {
	['فاصله'] = ' ', space = ' ',
	['چسبیده'] = '', ['بدون فاصله'] = '', tight = '',
	['نیم' .. ZWNJ .. 'فاصله'] = ZWNJ, ['نیمفاصله'] = ZWNJ, ['نیم فاصله'] = ZWNJ, zwnj = ZWNJ,
}
local WHICH = {
	['هر دو'] = 'both', ['هردو'] = 'both', both = 'both',
	['اول'] = 'first', first = 'first', ['دوم'] = 'second', second = 'second',
}
local STANZA = { ['جدید'] = true, new = true }
local JUST = {
	['وسط'] = 'center', ['مرکز'] = 'center', center = 'center',
	['راست'] = 'right', right = 'right',
	['چپ'] = 'left', left = 'left',
	['پهن'] = 'justify', ['دوطرفه'] = 'justify', ['دو' .. ZWNJ .. 'طرفه'] = 'justify', justify = 'justify',
	['لبه'] = 'edge', edge = 'edge',
	['میانه'] = 'inner', ['درون'] = 'inner', inner = 'inner',
}
local ALIGN_CLASS = { right = 'poem-a-right', left = 'poem-a-left' }
local JUSTIFY_STYLE = 'text-align:justify;text-align-last:justify'
local PHONE = {
	['ستونی'] = 'stack', stack = 'stack',
	['دوستونه'] = 'two', ['دو ستونه'] = 'two', ['دو' .. ZWNJ .. 'ستونه'] = 'two', two = 'two',
}
local KIND_KEYS = {}
for k in pairs(KIND) do KIND_KEYS[#KIND_KEYS + 1] = k end
table.sort(KIND_KEYS, function(a, b) return #a &gt; #b end)
local RTL_LANGS = {
	ar = true, arz = true, azb = true, bgn = true, ckb = true, dv = true, fa = true, glk = true,
	he = true, ks = true, lrc = true, mzn = true, pnb = true, prs = true, ps = true, sd = true,
	ug = true, ur = true, yi = true,
}

-- وضعیتِ میان فراخوانی‌های یک صفحه (هر تجزیه موتور Lua تازه دارد)
local state = {
	ctx   = nil,   -- شماره‌گذاری و ارقام شعرِ باز
	open  = false, -- آیا شعری باز است؟ (برای دوختن صفحه‌ها در صفحهٔ اصلی)
	carry = nil,   -- ردیف ناتمام در انتظار دنباله: { kind = , d = }
}
local function defaultCtx()
	return { digits = 'fa', fixed = (cfg.defaultWidth ~= 'auto'), sep = cfg.separator }
end

-- ردیف نامرئی: جای خروجی «تهی» تا خط خالی (و در نتیجه &lt;p&gt;&lt;br&gt;) پدید نیاید
local SKIP = '&lt;tr class=&quot;poem-skip&quot;&gt;&lt;/tr&gt;'
local CLOSE_HTML = '&lt;/table&gt;&lt;/div&gt;'

---------------------------------------------------------------------------
-- ابزارهای عمومی
---------------------------------------------------------------------------
local function esc(s)
	s = s:gsub('&quot;', '&amp;quot;'):gsub('&lt;', '&amp;lt;'):gsub('&gt;', '&amp;gt;')
	return s
end

local function pick(args, names)
	for _, name in ipairs(names) do
		local v = args[name]
		if v and v ~= '' then return v end
	end
	return nil
end

-- آیا یکی از نام‌ها داده شده است (حتی با مقدار تهی)؟
local function present(args, names)
	for _, name in ipairs(names) do
		if args[name] ~= nil then return true end
	end
	return false
end

local function bool(v, default)
	if v == nil then return default end
	v = v:lower()
	if YES[v] then return true end
	if NO[v] then return false end
	return default
end

local function addClass(a, b)
	if not a or a == '' then return b end
	return a .. ' ' .. b
end

-- مصراع: یک‌خطی‌کردن و حذف فاصلهٔ اضافه
local function clean(s)
	if not s then return '' end
	s = mw.text.trim(s)
	s = s:gsub('%s*\n%s*', ' ')
	return s
end

-- آرگومان‌های الگوی فراخوان‌کننده (در صورت نبود، آرگومان‌های #invoke)
local function getArgs(frame)
	local args = {}
	local function merge(src)
		if not src then return end
		for k, v in pairs(src) do
			if type(v) == 'string' then args[k] = mw.text.trim(v) end
		end
	end
	merge(frame.args)
	local parent = frame:getParent()
	if parent then merge(parent.args) end
	return args
end

-- آیا پارامتر ناشناخته (یا مصراعِ اضافه) وجود دارد؟
-- اشتباه رایج: وجود «=» در مصراع که آن را به پارامتر نام‌دار تبدیل می‌کند.
local function hasUnknown(args, positional)
	for k, v in pairs(args) do
		if v ~= '' then
			if type(k) == 'number' then
				if k &lt; 1 or k &gt; positional or k % 1 ~= 0 then return true end
			elseif not KNOWN[k] then
				return true
			end
		end
	end
	return false
end

local function nsId()
	return mw.title.getCurrentTitle().namespace
end

-- فضای نام «صفحه»: همیشه خودبسنده نمایش می‌دهیم
local function inPageNs()
	return nsId() == cfg.pageNs
end

-- ردیابی فقط در اسم‌فضای اصلی و اسم‌فضاهای محتوایی سفارشی (مثل صفحه)
local function tracked()
	local ns = nsId()
	return ns == 0 or (ns &gt;= 100 and ns % 2 == 0 and ns ~= 828)
end

local function categories(flags)
	if not flags or next(flags) == nil or not tracked() then return '' end
	local out = {}
	for _, key in ipairs({ 'unknown', 'incomplete', 'error' }) do
		if flags[key] then out[#out + 1] = '[[رده:' .. cfg.cats[key] .. ']]' end
	end
	return table.concat(out)
end

local function langDir(lang)
	local base, rest = lang:lower():match('^(%a+)(.*)$')
	if not base then return nil end
	if rest:find('latn', 1, true) or rest:find('cyrl', 1, true) then return 'ltr' end
	if RTL_LANGS[base] or rest:find('arab', 1, true) or rest:find('hebr', 1, true) then return 'rtl' end
	return 'ltr'
end

---------------------------------------------------------------------------
-- ارقام
---------------------------------------------------------------------------
local FA = { [0] = '۰', '۱', '۲', '۳', '۴', '۵', '۶', '۷', '۸', '۹' }

-- mode: 'fa' (پیش‌فرض) | 'latin' | 'keep'
-- اگر مقدار شبیه نشانه‌گذاری (HTML/ویکی) باشد دست نمی‌زنیم.
local function convertDigits(s, mode)
	if s == '' or mode == 'keep' then return s end
	-- \127 = نشانگر strip (مثل &lt;ref&gt;) که خودش رقم دارد و نباید خراب شود
	if s:find('[&lt;&gt;{}&amp;=|\127]') or s:find('%[%[') then return s end
	if mode == 'latin' then
		s = s:gsub('\217([\160-\169])', function(b) return tostring(b:byte() - 160) end)
		s = s:gsub('\219([\176-\185])', function(b) return tostring(b:byte() - 176) end)
		return s
	end
	s = s:gsub('%d', function(d) return FA[tonumber(d)] end)
	s = s:gsub('\217([\160-\169])', function(b) return FA[b:byte() - 160] end)
	return s
end

local function numberArg(args, names, digits)
	local v = pick(args, names)
	if not v then return '' end
	return convertDigits(v, digits)
end

-- عدد صحیح در بازهٔ [lo, hi] یا nil (از inf و nan و اعداد غول‌آسا جلوگیری می‌کند)
local function intArg(v, lo, hi)
	local n = tonumber((convertDigits(v, 'latin')))
	if not n or n ~= n or n &lt; lo or n &gt; hi then return nil end
	return math.floor(n)
end

---------------------------------------------------------------------------
-- اندازه‌های CSS
---------------------------------------------------------------------------
local function splitLength(v)
	if not v or v == '' then return nil end
	v = convertDigits(v, 'latin')
	v = v:gsub('٪', '%%'):gsub('٫', '.')
	local num, unit = v:match('^(%d*%.?%d+)%s*([%a%%]*)$')
	if not num then return nil end
	num = tonumber(num)
	if not num or num &gt; 10000 then return nil end
	unit = UNITS[unit:lower()]
	if not unit then return nil end
	return num, unit
end

local function parseLength(v)
	local num, unit = splitLength(v)
	if not num then return nil end
	return string.format('%g', num) .. unit
end

---------------------------------------------------------------------------
-- شماره‌گذاری خودکار
---------------------------------------------------------------------------
local function newCtx(args, kind, flags)
	local ctx = { digits = 'fa', count = 0, start = 1, side = 'l', mesra = (kind == 'mesra') }

	local d = pick(args, N.digits)
	if d then
		ctx.digits = DIGITS[d:lower()]
		if not ctx.digits then ctx.digits = 'fa'; flags.unknown = true end
	end

	local s = pick(args, N.start)
	if s then
		local n = intArg(s, -1e9, 1e9)
		if n then ctx.start = n else flags.unknown = true end
	end

	local sd = pick(args, N.side)
	if sd then
		local a = ALIGN[sd:lower()]
		if a then ctx.side = SIDE[a] else flags.unknown = true end
	end

	local m = pick(args, N.numbering)
	if m then
		local n = intArg(m, 0, 1e6)
		if n then
			if n &gt;= 1 then ctx.every = n end -- ۰ یعنی خاموش
		else
			local b = bool(m, nil)
			if b == true then ctx.every = 1
			elseif b == nil then flags.unknown = true end
		end
	end
	return ctx
end

-- شمارهٔ بعدی (یا nil اگر شماره‌گذاری خاموش است یا نوبت نمایش نیست)
local function nextNumber(ctx)
	if not ctx.every then return nil end
	local n = ctx.start + ctx.count
	ctx.count = ctx.count + 1
	if n % ctx.every ~= 0 then return nil end
	return convertDigits(string.format('%d', n), ctx.digits)
end

-- counted: آیا این ردیف در شماره‌گذاری شمرده شود؟  noCenter: ردیف «وسط» ندارد
local function applyAuto(d, ctx, counted, noCenter)
	if not counted then return end
	local n = nextNumber(ctx)
	if not n then return end
	if d.r ~= '' or d.c ~= '' or d.l ~= '' then return end -- شمارهٔ دستی مقدم است
	local side = ctx.side
	if noCenter and side == 'c' then side = 'l' end
	d[side] = n
end

---------------------------------------------------------------------------
-- ساخت HTML
---------------------------------------------------------------------------
-- چند تکه استایل را با «;» به هم می‌چسباند
local function joinStyle(...)
	local parts = {}
	for i = 1, select('#', ...) do
		local v = select(i, ...)
		if v and v ~= '' then parts[#parts + 1] = (v:gsub(';%s*$', '')) end
	end
	return table.concat(parts, ';')
end

-- کلاس ترازِ مصراعِ which (۱ یا ۲) برای ترازبندی j. وسط = پیش‌فرض شیوه‌نامه؛ پهن = استایل
-- درون‌خطی (JUSTIFY_STYLE). ترازها کلاس‌اند تا در صفحهٔ باریک (تلفن) بتوان آن‌ها را وسط‌چین کرد.
local function alignClass(j, which)
	if not j or j == 'center' or j == 'justify' then return nil end
	if j == 'edge' then return (which == 1) and 'poem-a-start' or 'poem-a-end' end
	if j == 'inner' then return (which == 1) and 'poem-a-end' or 'poem-a-start' end
	return ALIGN_CLASS[j]
end

local function withClass(base, extra)
	if extra then return base .. ' ' .. extra end
	return base
end

-- شمار تقریبی نویسه‌های دیدنیِ یک مصراع (بدون نشانه‌گذاری و نشانگرهای strip)
local function charLen(s)
	s = s:gsub('\127[^\127]*\127', ''):gsub('&lt;[^&gt;]*&gt;', ''):gsub('%[%[[^%]|]*|', ''):gsub('[%[%]]', '')
	return #(s:gsub('[\128-\191]', ''))
end

-- «پهن» فقط وقتی که دو مصراع هم‌اندازه‌اند؛ وگرنه کشش زیاد می‌شود ← وسط‌چین
local function effectiveJust(j, a, b)
	if j == 'justify' then
		local la, lb = charLen(a), charLen(b)
		local hi = math.max(la, lb)
		if hi &gt; 0 and math.min(la, lb) / hi &lt; cfg.justifyMinRatio then return 'center' end
	end
	return j
end

local function td(class, colspan, style, content)
	local s = '&lt;td class=&quot;' .. class .. '&quot;'
	if colspan and colspan &gt; 1 then s = s .. ' colspan=&quot;' .. colspan .. '&quot;' end
	if style and style ~= '' then s = s .. ' style=&quot;' .. esc(style) .. '&quot;' end
	return s .. '&gt;' .. (content or '') .. '&lt;/td&gt;'
end

-- &lt;ref&gt; در پایان مصراع: نشانگر strip (\127'&quot;`UNIQ--ref-…-QINU`&quot;'\127) را جدا می‌کنیم تا در عرض و
-- کشش مصراع نشمارد؛ نشانه بعد از پایان مصراع می‌آید (در .poem-ref با عرض صفر آویزان می‌شود)
local REF_END = '(\127\'&quot;`UNIQ%-%-ref%-%x+%-QINU`&quot;\'\127)%s*$'
local function splitRefs(text)
	local refs = ''
	while true do
		local main, mark = text:match('^(.-)' .. REF_END)
		if not mark then break end
		refs = mark .. refs
		text = main
	end
	if refs == '' then return text, '' end
	return (text:gsub('%s+$', '')), refs
end

-- متنِ ساده (برای نسخهٔ نامرئیِ اندازه‌گیر): بدون نشانه‌گذاری، پیوند و نشانگرهای strip
local function plainText(s)
	s = s:gsub('\127[^\127]*\127', ''):gsub('&lt;[^&gt;]*&gt;', ''):gsub('%[%[[^%]|]*|', ''):gsub('[%[%]]', ''):gsub(&quot;''+&quot;, '')
	return (s:gsub('%s+', ' '))
end

-- other: مصراعِ هم‌بیت (فقط در شعر دوطرفه). نسخهٔ نامرئیِ آن در همین سلول می‌نشیند تا عرضِ هر دو ستون
-- برابرِ بلندترین مصراعِ کل شعر شود (همهٔ مصراع‌ها هم‌اندازه؛ هر کدام تا بلندترین کشیده می‌شود).
local function hemi(text, other)
	local main, refs = splitRefs(text)
	local h = '&lt;span class=&quot;beyt&quot;&gt;' .. main
	if refs ~= '' then h = h .. '&lt;span class=&quot;poem-ref&quot;&gt;' .. refs .. '&lt;/span&gt;' end
	h = h .. '&lt;/span&gt;'
	if other and other ~= '' then
		local t = plainText((splitRefs(other)))
		if t ~= '' and t ~= ' ' then h = h .. '&lt;span class=&quot;poem-sz&quot;&gt;' .. esc(t) .. '&lt;/span&gt;' end
	end
	return h
end

local function rowOpen(d, kind, noId)
	local cls = 'poem-row ' .. kind
	if d.class then cls = cls .. ' ' .. d.class end
	local id = ''
	if d.id and not noId then id = ' id=&quot;' .. esc(d.id) .. '&quot;' end
	return '&lt;tr class=&quot;' .. esc(cls) .. '&quot;' .. id .. '&gt;'
end

-- {{بیت}}
local function rowBayt(d)
	local m1 = d.m1
	if m1 == '' and d.m2 == '' then m1 = cfg.nbsp end -- ردیف خالی ارتفاع خط را حفظ کند
	local j = effectiveJust(d.just or cfg.justDefault.bayt, d.m1, d.m2)
	local js = (j == 'justify') and JUSTIFY_STYLE or nil
	local sz = (j == 'justify')
	local mid = d.c
	if mid == '' and d.sep and d.sep ~= '' then
		mid = '&lt;span class=&quot;poem-sep&quot;&gt;' .. d.sep .. '&lt;/span&gt;' -- نمادِ میان دو مصراع (اگر شمارهٔ میانی نیست)
	end
	return rowOpen(d, 'poem-bayt')
		.. td('poem-num poem-num-r', 1, nil, d.r)
		.. td(withClass('b poem-m poem-m1', alignClass(j, 1)), 2, joinStyle(js, d.style), hemi(m1, sz and d.m2 or nil))
		.. td('poem-num poem-num-c', 1, d.style, mid)
		.. td(withClass('b poem-m poem-m2', alignClass(j, 2)), 2, joinStyle(js, d.style), hemi(d.m2, sz and d.m1 or nil))
		.. td('poem-num poem-num-l', 1, nil, d.l)
		.. '&lt;/tr&gt;'
end

-- پهنای جعبهٔ هر خط در بیت پلکانی با چیدمان ثابت: ۱۰۰٪ منهای تورفتگی
local function boxWidth(indent)
	local num, unit = indent:match('^([%d%.]+)(.*)$')
	if unit == '%' then
		return string.format('%g%%', math.max(100 - tonumber(num), 10))
	end
	return 'calc(100% - ' .. indent .. ')'
end

-- {{بیت۱}} و {{بیت نردبانی}}
local function rowStagger(d)
	local m1 = d.m1
	if m1 == '' and d.m2 == '' then m1 = cfg.nbsp end
	local j = d.just or cfg.justDefault.stagger -- پلکانی: «پهن» یعنی همهٔ خط‌ها تا بلندترین مصراع (بدون استثنای نسبت)
	local js = (j == 'justify') and JUSTIFY_STYLE or nil
	local sz = (j == 'justify')
	local h1 = sz and d.m2 or nil
	local h2 = sz and d.m1 or nil
	local s1, s2 = joinStyle(js, d.style), joinStyle(js, d.style)
	local c1, c2 = withClass('b poem-m poem-m1', alignClass(j, 1)), withClass('b poem-m poem-m2', alignClass(j, 2))
	if not d.indent then
		-- پیش‌فرض: مصراع ۱ در ستونِ راست (ستون‌های ۲–۳) و مصراع ۲ در ستونِ چپ (۵–۶) — دقیقاً هم‌اندازهٔ
		-- مصراع‌های بیت؛ مصراع ۱ راست‌چین، مصراع ۲ چپ‌چین (ترازبندی=لبه). «تورفتگی» صریح → چیدمان قدیمی.
		return rowOpen(d, 'poem-stagger poem-stagger-1')
			.. td('poem-num poem-num-r', 1, nil, d.r)
			.. td(c1, 2, s1, hemi(m1, h1))
			.. td('poem-indent', 3, nil, '')
			.. td('poem-num poem-num-l', 1, nil, '')
			.. '&lt;/tr&gt;\n'
			.. rowOpen(d, 'poem-stagger poem-stagger-2', true)
			.. td('poem-num poem-num-r', 1, nil, '')
			.. td('poem-indent', 3, nil, '')
			.. td(c2, 2, s2, hemi(d.m2, h2))
			.. td('poem-num poem-num-l', 1, nil, d.l)
			.. '&lt;/tr&gt;'
	end
	if d.fixed then
		-- چیدمان ثابت: هر خط جعبه‌ای با پهنای درصدی در سلولِ ۵ستونه؛ جعبهٔ اول به آغاز، دوم به پایان می‌چسبد
		local bw = boxWidth(d.indent)
		return rowOpen(d, 'poem-stagger poem-stagger-1')
			.. td('poem-num poem-num-r', 1, nil, d.r)
			.. td(c1, 5, s1,
				'&lt;div class=&quot;poem-st&quot; style=&quot;width:' .. bw .. ';margin-inline-end:auto&quot;&gt;' .. hemi(m1, h1) .. '&lt;/div&gt;')
			.. td('poem-num', 1, nil, '')
			.. '&lt;/tr&gt;\n'
			.. rowOpen(d, 'poem-stagger poem-stagger-2', true)
			.. td('poem-num', 1, nil, '')
			.. td(c2, 5, s2,
				'&lt;div class=&quot;poem-st&quot; style=&quot;width:' .. bw .. ';margin-inline-start:auto&quot;&gt;' .. hemi(d.m2, h2) .. '&lt;/div&gt;')
			.. td('poem-num poem-num-l', 1, nil, d.l)
			.. '&lt;/tr&gt;'
	end
	local sp = 'width:' .. d.indent
	return rowOpen(d, 'poem-stagger poem-stagger-1')
		.. td('poem-num poem-num-r', 1, nil, d.r)
		.. td(c1, 3, s1, hemi(m1, h1))
		.. td('poem-indent', 2, sp, '')
		.. td('poem-num', 1, nil, '')
		.. '&lt;/tr&gt;\n'
		.. rowOpen(d, 'poem-stagger poem-stagger-2', true)
		.. td('poem-num', 1, nil, '')
		.. td('poem-indent', 2, sp, '')
		.. td(c2, 3, s2, hemi(d.m2, h2))
		.. td('poem-num poem-num-l', 1, nil, d.l)
		.. '&lt;/tr&gt;'
end

-- {{مصراع}}
local function rowMesra(d)
	local align = d.align or 'center'
	local content = d.text
	if d.blank and content == '' then content = cfg.nbsp end
	local mainText, refs = splitRefs(content)
	if refs ~= '' then content = mainText .. '&lt;span class=&quot;poem-ref&quot;&gt;' .. refs .. '&lt;/span&gt;' end
	local style = d.style or ''
	local cellClass = 'b poem-m'
	local cs = { 2, 3, 2 }
	if align ~= 'center' then
		cs = { 1, 5, 1 }
		cellClass = cellClass .. ' poem-m-' .. align
		if d.indent then
			style = 'padding-' .. align .. ':' .. d.indent .. ';' .. style
		end
	end
	return rowOpen(d, 'poem-mesra')
		.. td('poem-num poem-num-r', cs[1], nil, d.r)
		.. td(cellClass, cs[2], style, content)
		.. td('poem-num poem-num-l', cs[3], nil, d.l)
		.. '&lt;/tr&gt;'
end

-- ردیف فاصله با ارتفاع دلخواه (یا یک خط خالی)
local function rowGap(d)
	local style = d.height and ('height:' .. d.height) or nil
	local content = d.height and '' or cfg.nbsp
	return '&lt;tr class=&quot;poem-row poem-gap' .. (d.class and (' ' .. esc(d.class)) or '') .. '&quot;&gt;'
		.. td('poem-gapcell', 7, style, content) .. '&lt;/tr&gt;'
end

local RENDER = { bayt = rowBayt, stagger = rowStagger, mesra = rowMesra }

-- ردیف نامرئی نخست در چیدمان ثابت: پهنای ستون‌ها را مستقل از محتوا تعیین می‌کند
local function sizerRow()
	return '&lt;tr class=&quot;poem-sizer&quot;&gt;'
		.. '&lt;td class=&quot;poem-s&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td&gt;&lt;/td&gt;&lt;td&gt;&lt;/td&gt;'
		.. '&lt;td class=&quot;poem-g&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td&gt;&lt;/td&gt;&lt;td&gt;&lt;/td&gt;'
		.. '&lt;td class=&quot;poem-s&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;'
end

local function openHtml(o)
	local look = o.look -- نمای نستعلیق (کلاس و قلمِ الگوی ویکی)
	local cls = 'poem' .. (o.fixed and ' poem-fixed' or '') .. (o.stack and ' poem-stack' or '')
		.. (o.just == 'justify' and ' poem-just' or '') .. (o.page and ' poem-page' or '')
	if look and look.class then cls = cls .. ' ' .. look.class end
	if o.class then cls = cls .. ' ' .. o.class end
	local div = '&lt;div class=&quot;' .. esc(cls) .. '&quot;'
	if o.lang then div = div .. ' lang=&quot;' .. o.lang .. '&quot;' end
	if o.dir then div = div .. ' dir=&quot;' .. o.dir .. '&quot;' end
	local font = look and look.style or nil
	local tcls = 'poem-table' .. (o.nastaliq and ' nastaliq' or '')
	if o.fixed then
		-- عرض و قلم و سبک کاربر روی جعبهٔ بیرونی؛ جدول همیشه ۱۰۰٪ آن و با ستون‌های ثابت
		local wrap = joinStyle('width:' .. o.width, 'max-width:' .. o.maxWidth, 'margin:0 auto', font, o.style)
		return div .. ' style=&quot;' .. esc(wrap) .. '&quot;&gt;&lt;table class=&quot;' .. tcls
			.. '&quot; role=&quot;presentation&quot; style=&quot;width:100%;table-layout:fixed&quot;&gt;' .. sizerRow()
	end
	-- چیدمان خودکار (قدیمی): همان بایت‌به‌بایتِ پیشین وقتی قلم/سبک نیست
	local style = 'margin: 0 auto;'
	if font then style = style .. font .. ';' end
	if o.style then style = style .. ' ' .. o.style end
	return div .. '&gt;&lt;table class=&quot;' .. tcls .. '&quot; role=&quot;presentation&quot; style=&quot;' .. esc(style) .. '&quot;&gt;'
end

---------------------------------------------------------------------------
-- شعر چندصفحه‌ای: نگه‌داشتن ردیف ناتمام و یکی‌کردن آن با دنباله‌اش
---------------------------------------------------------------------------
local function joinText(a, b, sep)
	if a == '' then return b end
	if b == '' then return a end
	return a .. sep .. b
end

-- tail را در head (ردیف ناتمام) ادغام می‌کند: متن مصراع‌ها پشت هم، شماره‌ها از tail
local function mergeRow(head, tail, sep)
	for _, f in ipairs({ 'm1', 'm2', 'text' }) do
		if head[f] ~= nil or tail[f] ~= nil then
			head[f] = joinText(head[f] or '', tail[f] or '', sep)
		end
	end
	for _, f in ipairs({ 'r', 'c', 'l' }) do
		if tail[f] and tail[f] ~= '' then head[f] = tail[f] end
	end
	head.style = head.style or tail.style
	head.class = head.class or tail.class
	head.id = head.id or tail.id
	return head
end

-- ردیفِ نگه‌داشته‌شده را (اگر باشد) به‌صورت HTML بیرون می‌دهد
local function flushHtml()
	local c = state.carry
	if not c then return '' end
	state.carry = nil
	return RENDER[c.kind](c.d)
end

-- ردیف‌های بدون منطق ادامه (فاصله، خالی): ردیف ناتمامِ جاافتاده را هم بیرون می‌ریزد
local function plain(html)
	if not inPageNs() then
		local pre = flushHtml()
		if pre ~= '' then return pre .. '\n' .. html end
	end
	return html
end

--[[
	یک ردیف را خروجی می‌دهد.
	  فضای نام «صفحه»: همان‌جا و کامل (فقط کلاس‌های ناتمام/دنباله برای نشان‌دادن).
	  جاهای دیگر (صفحهٔ اصلی، درج صفحه‌ها): ردیف ناتمام نگه داشته می‌شود و با
	  نخستین ردیفِ دارای «دنباله» یکی می‌شود.
	opt: unfinished, continued, joiner
]]
local function emit(kind, d, opt, flags)
	opt = opt or {}
	if inPageNs() then
		if opt.unfinished then d.class = addClass(d.class, 'poem-partial-end') end
		if opt.continued then d.class = addClass(d.class, 'poem-partial-start') end
		return RENDER[kind](d)
	end
	if not cfg.mergeRows then return RENDER[kind](d) end -- بدون ادغام: هر تکه فوراً و جدا

	local out = ''
	local carry = state.carry
	state.carry = nil
	if carry then
		if opt.continued and carry.kind == kind then
			d = mergeRow(carry.d, d, opt.joiner or ' ')
		else
			out = RENDER[carry.kind](carry.d) -- دنباله‌ای نیامد: همان‌طور که هست
			if opt.continued then flags.unknown = true end -- نوع ردیف‌ها نمی‌خواند
		end
	end
	if opt.unfinished then
		state.carry = { kind = kind, d = d }
		return out ~= '' and out or SKIP
	end
	local html = RENDER[kind](d)
	if out ~= '' then return out .. '\n' .. html end
	return html
end

---------------------------------------------------------------------------
-- خواندن پارامترها
---------------------------------------------------------------------------
-- ناتمام / دنباله / اتصال
local function rowOpts(args, flags)
	local opt = {}
	local u = pick(args, N.unfinished)
	if u then
		local b = bool(u, nil)
		if b == nil then flags.unknown = true else opt.unfinished = b end
	end
	local c = pick(args, N.continued)
	if c then
		local w = WHICH[c:lower()]
		if w then
			opt.continued, opt.which = true, w
		else
			local b = bool(c, nil)
			if b == nil then flags.unknown = true else opt.continued = b end
		end
	end
	local j = pick(args, N.joiner)
	if j then
		opt.joiner = JOIN[j:lower()]
		if opt.joiner == nil then flags.unknown = true end
	end
	return opt
end

-- جداکننده: نه | بله (نماد پیش‌فرض) | یک نماد کوتاه (مثل ✤)
local function parseSep(v, flags)
	local lv = v:lower()
	if lv == 'نه' or lv == 'خیر' or lv == 'بدون' or lv == 'ندارد' or lv == 'no' then return '' end
	if lv == 'بله' or lv == 'خودکار' or lv == 'yes' or lv == 'auto' then return cfg.ornament end
	if #v &lt;= 24 and not v:find('[&lt;&gt;{}|%[%]&quot;\n]') then return v end
	flags.unknown = true
	return cfg.separator
end

local function parseOpen(args, flags)
	local o = {}
	local isText = present(args, N.text)

	-- پارامترهای بدون نام: نستعلیق، ادامه
	for i = 1, 2 do
		local v = args[i]
		if v and v ~= '' then
			local lv = v:lower()
			if v == 'نستعلیق' or lv == 'nastaliq' then
				o.nastaliq = true
			elseif v == 'ادامه' or lv == 'continue' then
				if isText then flags.unknown = true else o.cont = 'prev' end
			else
				flags.unknown = true
			end
		end
	end
	if not o.nastaliq then o.nastaliq = bool(pick(args, N.nastaliq), false) end

	-- ادامه از/به صفحهٔ دیگر
	local c = pick(args, N.cont)
	if c then
		local k = CONT[c:lower()]
		if k then
			if not isText and k == 'next' then flags.unknown = true; k = nil end -- «به بعد» را در {{پایان شعر}} بنویسید
		else
			local b = bool(c, nil)
			if b == nil then flags.unknown = true
			elseif b then
				if isText then flags.unknown = true else k = 'prev' end
			end
		end
		if k then o.cont = k end
	end

	o.style = pick(args, N.style)
	o.class = pick(args, N.class)

	local lang = pick(args, N.lang)
	if lang then
		if lang:match('^%a[%w%-]*$') then o.lang = lang else flags.unknown = true end
	end
	local dir = pick(args, N.dir)
	if dir then
		dir = dir:lower()
		if dir == 'rtl' or dir == 'ltr' then o.dir = dir else flags.unknown = true end
	end
	if o.lang and not o.dir then o.dir = langDir(o.lang) end

	o.kind = 'bayt'
	local k = pick(args, N.kind)
	if k then
		o.kind = KIND[k:lower()]
		if not o.kind then o.kind = 'bayt'; flags.unknown = true end
	end

	local a = pick(args, N.align)
	if a then
		o.align = ALIGN[a:lower()]
		if not o.align then flags.unknown = true end
	end

	local g = pick(args, N.gap)
	if g then
		o.gap = parseLength(g)
		if not o.gap then flags.unknown = true end
	end

	local ind = pick(args, N.indent)
	if ind then
		o.indent = parseLength(ind)
		if not o.indent then flags.unknown = true end
	end

	o.unitNum, o.unitUnit = splitLength(pick(args, N.unit))
	if not o.unitNum then
		o.unitNum, o.unitUnit = splitLength(cfg.mesraUnit)
		if pick(args, N.unit) then flags.unknown = true end
	end

	local st = pick(args, N.stanza)
	if st then
		if STANZA[st:lower()] then o.newStanza = true else flags.unknown = true end
	end

	-- ترازبندی (همهٔ ابیات)
	local jv = pick(args, N.just)
	if jv then
		o.just = JUST[jv:lower()]
		if not o.just then flags.unknown = true end
	end

	-- جداکننده (نماد میان دو مصراع)
	local sv = pick(args, N.sep)
	if sv then o.sep = parseSep(sv, flags) else o.sep = cfg.separator end

	-- تلفن (صفحهٔ باریک): ستونی (پیش‌فرض: عدد، دو مصراع زیر هم) یا دوستونه
	local stack = true
	local ph = pick(args, N.phone)
	if ph then
		local m = PHONE[ph:lower()]
		if m == 'two' then stack = false elseif not m then flags.unknown = true end
	end
	o.stack = stack -- شعر دوطرفه هم در صفحهٔ بسیار باریک ستونی می‌شود

	-- چیدمان: عرض ثابت (پیش‌فرض) یا «خودکار» = هم‌اندازهٔ محتوا
	local w = pick(args, N.width)
	if w then
		local lw = w:lower()
		if lw == 'خودکار' or lw == 'auto' then
			o.fixed = false
		else
			o.width = parseLength(w)
			if o.width then o.fixed = true else flags.unknown = true end
		end
	end
	local mx = pick(args, N.maxwidth)
	if mx then
		local lm = mx:lower()
		if lm == 'none' or lm == 'بدون' or lm == 'نامحدود' then
			o.maxWidth = 'none'
		else
			o.maxWidth = parseLength(mx)
			if not o.maxWidth then flags.unknown = true end
		end
	end
	if o.fixed == nil then
		-- «پهن» (دوطرفه): ستون‌ها به اندازهٔ بلندترین مصراع می‌شوند تا کمترین کشش لازم باشد؛
		-- با دادن «عرض» همان عرضِ ثابت اعمال می‌شود
		o.fixed = (cfg.defaultWidth ~= 'auto') and (o.just ~= 'justify')
	end
	if o.fixed then
		local explicit = (o.width ~= nil)
		o.width = o.width or cfg.defaultWidth
		o.maxWidth = o.maxWidth or (explicit and '100%' or cfg.maxWidth)
	end
	return o
end

-- ادامهٔ شعر در صفحهٔ بعد؟  {{پایان شعر|ادامه}} یا ادامه=بعد
local function parseClose(args, flags)
	local cont = false
	local v = args[1]
	if v and v ~= '' then
		if v == 'ادامه' or v:lower() == 'continue' then cont = true else flags.unknown = true end
	end
	local c = pick(args, N.cont)
	if c then
		local k = CONT[c:lower()]
		if k == 'next' or k == 'both' then
			cont = true
		elseif k == 'prev' then
			flags.unknown = true -- «از قبل» را در {{شعر}} بنویسید
		else
			local b = bool(c, nil)
			if b == nil then flags.unknown = true elseif b then cont = true end
		end
	end
	return cont
end

---------------------------------------------------------------------------
-- حالت «متن»: ساخت کل شعر از خط‌های ساده
---------------------------------------------------------------------------
--[[
	نشانه‌های درون‌خطی (به الگوی ppoem):
	  ‎&gt;&gt; متن‎   مصراع راست‌چین      ‎&lt;&gt; متن‎   مصراع وسط‌چین
	  ‎۱۲ &lt;&lt;&lt; متن‎  شمارهٔ سمت راست (ش)   ‎متن &gt;&gt;&gt; ۱۲‎  شمارهٔ سمت چپ (شچ)
	  ‎:: متن‎   (نوع=مصراع) تورفتگی
]]
local function parseLine(raw, freeVerse)
	local t = {}
	local s = raw
	if freeVerse then
		t.level = #s:match('^:*')
		s = s:sub(t.level + 1)
	end
	if s:sub(1, 2) == '&lt;&gt;' then
		t.align = 'center'
		s = s:sub(3)
	elseif s:sub(1, 2) == '&gt;&gt;' and s:sub(3, 3) ~= '&gt;' then
		t.align = 'right'
		s = s:sub(3)
	end
	s = mw.text.trim(s)
	local pre, rest = s:match('^(.-)%s*&lt;&lt;&lt;%s*(.*)$')
	if pre then
		t.pre = pre
		s = rest
	end
	local body, post = s:match('^(.-)%s*&gt;&gt;&gt;%s*(.+)$')
	if body then
		t.post = post
		s = body
	end
	t.text = s
	return t
end

-- «@بیت نردبانی تورفتگی=30%» ← { kind = 'ladder', indent = '30%' }؛ پارامتر دوم: گزینهٔ نامعتبر داشت
local function parseDirective(line)
	local rest = mw.text.trim(line:sub(2))
	local lrest = rest:lower()
	for _, key in ipairs(KIND_KEYS) do
		if lrest:sub(1, #key) == key then
			local after = rest:sub(#key + 1)
			if after == '' or after:match('^%s') then
				local dd, bad = { kind = KIND[key] }, false
				for k, v in after:gmatch('(%S+)=(%S+)') do
					local kk, lv = k:lower(), v:lower()
					if kk == 'تورفتگی' or kk == 'indent' then
						dd.indent = parseLength(v)
						if not dd.indent then bad = true end
					elseif kk == 'تراز' or kk == 'align' then
						dd.align = ALIGN[lv]
						if not dd.align then bad = true end
					elseif kk == 'ترازبندی' or kk == 'justify' then
						dd.just = JUST[lv]
						if not dd.just then bad = true end
					else
						bad = true
					end
				end
				return dd, bad
			end
		end
	end
	return nil, true
end

local function renderLines(text, o, ctx, ropt, flags)
	-- وضعیت جاری: نوع ردیف و گزینه‌هایش؛ خط «@…» آن را عوض می‌کند
	local cur = { kind = o.kind, indent = o.indent, align = o.align, just = o.just }
	local items, pending, pendingCur, needGap = {}, nil, nil, false

	local function info(c)
		local twoH = (c.kind ~= 'mesra')
		local rowKind = (c.kind == 'mesra') and 'mesra' or ((c.kind == 'bayt') and 'bayt' or 'stagger')
		local indent
		if c.kind == 'stagger' or c.kind == 'ladder' then indent = c.indent end -- فقط وقتی صریحاً داده شده
		return twoH, rowKind, indent
	end
	local function numbers(d, t)
		if not t then return end
		if t.pre and t.pre ~= '' and d.r == '' then d.r = convertDigits(t.pre, ctx.digits) end
		if t.post and t.post ~= '' and d.l == '' then d.l = convertDigits(t.post, ctx.digits) end
	end
	local function makeBayt(t1, t2, c)
		local _, _, indent = info(c)
		local d = { m1 = t1 and clean(t1.text) or '', m2 = t2 and clean(t2.text) or '',
			r = '', c = '', l = '', indent = indent, fixed = ctx.fixed, just = c.just, sep = ctx.sep }
		numbers(d, t1)
		numbers(d, t2)
		return d
	end
	local function makeMesra(t, c, free)
		local d = { text = clean(t.text), r = '', c = '', l = '', fixed = ctx.fixed }
		d.align = t.align or c.align or (free and 'right' or 'center')
		if free and (t.level or 0) &gt; 0 and d.align ~= 'center' then
			d.indent = string.format('%g', o.unitNum * t.level) .. o.unitUnit
		end
		numbers(d, t)
		return d
	end
	local function push(kind, d, counted)
		items[#items + 1] = { kind = kind, d = d, counted = counted, gap = needGap and #items &gt; 0 }
		needGap = false
	end
	local function flushPending()
		if pending then
			push('mesra', makeMesra(pending, pendingCur, false), false) -- مصراع تنها: وسط‌چین، بی‌شمارش
			pending = nil
		end
	end

	-- ۱) خط به خط
	local src = text:gsub('\r\n?', '\n')
	for raw in (src .. '\n'):gmatch('([^\n]*)\n') do
		local line = mw.text.trim(raw)
		if line == '' then
			flushPending()
			if #items &gt; 0 then needGap = true end
		elseif line:sub(1, 1) == '@' then
			local dd, bad = parseDirective(line)
			flushPending()
			if dd then
				cur = { kind = dd.kind, indent = dd.indent or o.indent, align = dd.align or o.align, just = dd.just or o.just }
			end
			if bad then flags.unknown = true end
		else
			local twoH, rowKind = info(cur)
			local isFirst = (#items == 0 and not pending)
			local t = parseLine(line, not twoH)
			if not twoH then
				push('mesra', makeMesra(t, cur, true), ctx.mesra) -- مصراع‌های نوع «مصراع» فقط در شعرِ نوع=مصراع شمرده می‌شوند
			else
				local handled = false
				if ropt.continued and isFirst then
					-- ادامهٔ ردیفِ ناتمام: کدام مصراع(ها) در این صفحه ادامه دارند؟
					local mode = ropt.which or 'auto'
					if mode == 'auto' then
						local c = state.carry
						mode = (c and c.kind ~= 'mesra' and (c.d.m2 or '') == '') and 'second' or 'both'
					end
					if mode == 'first' then
						push(rowKind, makeBayt(t, nil, cur), true); handled = true
					elseif mode == 'second' then
						push(rowKind, makeBayt(nil, t, cur), true); handled = true
					end
				end
				if not handled then
					if pending then
						push(rowKind, makeBayt(pending, t, pendingCur), true)
						pending = nil
					else
						pending, pendingCur = t, cur
					end
				end
			end
		end
	end
	if pending then
		local _, rowKind = info(pendingCur)
		if ropt.unfinished then
			push(rowKind, makeBayt(pending, nil, pendingCur), true) -- بیتِ ناتمام: مصراع دوم در صفحهٔ بعد
		else
			push('mesra', makeMesra(pending, pendingCur, false), false)
		end
		pending = nil
	end

	-- ۲) شماره‌گذاری (ردیفِ ادامه را دوباره نمی‌شماریم)
	for i, it in ipairs(items) do
		if it.counted and not (i == 1 and ropt.continued) then
			applyAuto(it.d, ctx, true, it.kind ~= 'bayt')
		end
	end

	-- ۳) خروجی
	local out = {}
	for i, it in ipairs(items) do
		if it.gap then out[#out + 1] = plain(rowGap({ height = o.gap })) end
		local ro = {}
		if i == 1 and ropt.continued then ro.continued, ro.joiner = true, ropt.joiner end
		if i == #items and ropt.unfinished then ro.unfinished = true end
		local h = emit(it.kind, it.d, ro, flags)
		if h ~= SKIP and h ~= '' then out[#out + 1] = h end
	end
	return table.concat(out, '\n')
end

---------------------------------------------------------------------------
-- نقطه‌های ورود
---------------------------------------------------------------------------
-- نمای نستعلیق از روی خودِ الگوی ویکی: {{نستعلیق|x}} را بسط می‌دهد و از خروجی‌اش نشانگر
-- شیوه‌نامه، کلاس و (فقط) استایل‌های قلم را برمی‌دارد. اگر الگو نبود، فهرست قلمِ cfg.
local FONT_PROPS = {
	['font-family'] = true, ['font-size'] = true, ['font-style'] = true, ['font-weight'] = true,
	['font-variant'] = true, ['font'] = true, ['line-height'] = true, ['letter-spacing'] = true,
	['word-spacing'] = true, ['text-rendering'] = true, ['font-feature-settings'] = true,
}
local function nastaliqLook(frame)
	local ok, res = pcall(function()
		return frame:expandTemplate{ title = cfg.nastaliqTemplate, args = { 'x' } }
	end)
	if ok and type(res) == 'string' then
		local prefix = mw.text.trim(res:match('^(.-)&lt;%a') or '')
		local attrs = res:match('&lt;%a+([^&gt;]*)&gt;')
		if attrs then
			local cls = attrs:match('class%s*=%s*&quot;([^&quot;]*)&quot;') or attrs:match(&quot;class%s*=%s*'([^']*)'&quot;)
			local sty = attrs:match('style%s*=%s*&quot;([^&quot;]*)&quot;') or attrs:match(&quot;style%s*=%s*'([^']*)'&quot;)
			if cls then cls = mw.text.trim((cls:gsub('[^%w%s_%-\128-\255]', ''))) end
			local keep = {}
			for decl in (sty or ''):gmatch('[^;]+') do
				local prop = mw.text.trim(decl:match('^([^:]+):') or ''):lower()
				if FONT_PROPS[prop] then keep[#keep + 1] = mw.text.trim(decl) end
			end
			if (cls and cls ~= '') or #keep &gt; 0 or prefix ~= '' then
				return {
					prefix = prefix,
					class = (cls and cls ~= '') and cls or 'nastaliq',
					style = (#keep &gt; 0) and table.concat(keep, ';') or nil,
				}
			end
		end
	end
	return { prefix = '', class = 'nastaliq', style = 'font-family:' .. cfg.nastaliqFonts }
end

local function open(frame)
	local args, flags = getArgs(frame), {}
	local o = parseOpen(args, flags)
	local isText = present(args, N.text)
	local page = inPageNs()
	if hasUnknown(args, 2) then flags.unknown = true end

	-- صفحهٔ اصلی: اگر شعری باز است و این صفحه ادامهٔ آن است، جدول تازه باز نمی‌کنیم
	o.page = page -- در فضای نام «صفحه» تصویر کنار متن است: فشرده‌تر و زودتر ستونی
	local joins = (not page) and state.open and (o.cont == 'prev' or o.cont == 'both')
	local ctx
	if joins and state.ctx then
		ctx = state.ctx
	else
		ctx = newCtx(args, o.kind, flags)
		ctx.fixed, ctx.just, ctx.sep = o.fixed, o.just, o.sep
	end

	local parts = {}
	if not joins then
		if o.nastaliq then o.look = nastaliqLook(frame) end
		parts[#parts + 1] = frame:extensionTag{ name = 'templatestyles', args = { src = cfg.styles } }
			.. ((o.look and o.look.prefix) or '') .. openHtml(o)
		state.carry = nil
	end
	state.open, state.ctx = true, ctx

	if isText then
		-- کل شعر در یک فراخوانی؛ نیازی به {{پایان شعر}} نیست
		local ropt = rowOpts(args, flags)
		if o.newStanza and joins and not ropt.continued then
			parts[#parts + 1] = plain(rowGap({ height = o.gap }))
		end
		local rows = renderLines(pick(args, N.text) or '', o, ctx, ropt, flags)
		if rows ~= '' then parts[#parts + 1] = rows end
		local stay = (not page) and (o.cont == 'next' or o.cont == 'both')
		if not stay then
			local tail = flushHtml()
			if tail ~= '' then parts[#parts + 1] = tail end
			parts[#parts + 1] = CLOSE_HTML
			state.open, state.ctx = false, nil
		end
	end
	if #parts == 0 then parts[1] = SKIP end
	return table.concat(parts, '\n') .. categories(flags)
end

local function close(frame)
	local args, flags = getArgs(frame), {}
	local cont = parseClose(args, flags)
	if hasUnknown(args, 1) then flags.unknown = true end
	if cont and not inPageNs() then
		-- شعر در صفحهٔ بعد ادامه دارد: نبندیم (ردیف ناتمام هم نگه داشته می‌ماند)
		return SKIP .. categories(flags)
	end
	local html = flushHtml()
	state.open, state.ctx = false, nil
	if html ~= '' then html = html .. '\n' end
	return html .. CLOSE_HTML .. categories(flags)
end

local function commonRow(args, ctx, flags)
	local d = {
		r = numberArg(args, N.right, ctx.digits),
		c = numberArg(args, N.center, ctx.digits),
		l = numberArg(args, N.left, ctx.digits),
		style = pick(args, N.style),
		class = pick(args, N.class),
		id = pick(args, N.id),
		fixed = ctx.fixed,
		just = ctx.just,
		sep = ctx.sep,
	}
	local sv = pick(args, N.sep)
	if sv then d.sep = parseSep(sv, flags) end
	local jv = pick(args, N.just)
	if jv then
		d.just = JUST[jv:lower()]
		if not d.just then flags.unknown = true; d.just = ctx.just end
	end
	return d
end

local function bayt(frame)
	local args = getArgs(frame)
	local ctx = state.ctx or defaultCtx()
	local flags = {}
	local opt = rowOpts(args, flags)
	local d = commonRow(args, ctx, flags)
	d.m1, d.m2 = clean(args[1]), clean(args[2])
	if (d.m1 == '') ~= (d.m2 == '') and not opt.unfinished and not opt.continued then
		flags.incomplete = true
	end
	if hasUnknown(args, 2) then flags.unknown = true end
	applyAuto(d, ctx, not opt.continued, false)
	local html = emit('bayt', d, opt, flags)
	return html .. categories(flags)
end

local function staggerFn()
	return function(frame)
		local args = getArgs(frame)
		local ctx = state.ctx or defaultCtx()
		local flags = {}
		local opt = rowOpts(args, flags)
		local d = commonRow(args, ctx, flags)
		d.m1, d.m2 = clean(args[1]), clean(args[2])
		if (d.m1 == '') ~= (d.m2 == '') and not opt.unfinished and not opt.continued then
			flags.incomplete = true
		end
		local raw = pick(args, N.indent)
		d.indent = parseLength(raw)
		if raw and not d.indent then flags.unknown = true end
		if hasUnknown(args, 2) then flags.unknown = true end
		applyAuto(d, ctx, not opt.continued, true)
		local html = emit('stagger', d, opt, flags)
		return html .. categories(flags)
	end
end

local function mesra(frame)
	local args = getArgs(frame)
	local ctx = state.ctx or defaultCtx()
	local flags = {}
	local opt = rowOpts(args, flags)
	local d = commonRow(args, ctx, flags)
	d.text = clean(args[1])
	local a = pick(args, N.align)
	if a then
		d.align = ALIGN[a:lower()]
		if not d.align then flags.unknown = true end
	end
	local raw = pick(args, N.indent)
	d.indent = parseLength(raw)
	if raw and not d.indent then flags.unknown = true end
	if hasUnknown(args, 1) then flags.unknown = true end
	applyAuto(d, ctx, ctx.mesra and not opt.continued, true)
	local html = emit('mesra', d, opt, flags)
	return html .. categories(flags)
end

local function emptyFn(kind)
	return function(frame)
		local args = getArgs(frame)
		local ctx = state.ctx or defaultCtx()
		local flags = {}
		local d = commonRow(args, ctx, flags)
		local raw = pick(args, N.height)
		d.height = parseLength(raw)
		if raw and not d.height then flags.unknown = true end
		if hasUnknown(args, 0) then flags.unknown = true end
		local html
		if d.height then
			html = rowGap(d)
		elseif kind == 'bayt' then
			d.m1, d.m2 = '', ''
			html = rowBayt(d)
		else
			d.text, d.blank = '', true
			html = rowMesra(d)
		end
		return plain(html) .. categories(flags)
	end
end

-- هر خطای پیش‌بینی‌نشده به‌جای شکستن صفحه، پیامی قرمز + رده می‌دهد
local function safe(fn)
	return function(frame)
		local ok, res = pcall(fn, frame)
		if ok then return res end
		return '&lt;span class=&quot;error&quot;&gt;خطا در پودمان شعر: ' .. esc(tostring(res)) .. '&lt;/span&gt;'
			.. categories({ error = true })
	end
end

p.open       = safe(open)
p.close      = safe(close)
p.bayt       = safe(bayt)
p.stagger    = safe(staggerFn())
p.ladder     = safe(staggerFn())
p.mesra      = safe(mesra)
p.emptyBayt  = safe(emptyFn('bayt'))
p.emptyMesra = safe(emptyFn('mesra'))
p.config     = cfg -- (برای آزمون و سفارشی‌سازی)

return p</text>
      <sha1>d5n78llc0uhuar6u55znrzsy6ejl2lc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>بحث کاربر:Mamouri</title>
    <ns>3</ns>
    <id>98110</id>
    <revision>
      <id>305111</id>
      <timestamp>2026-10-17T18:35:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hanooz</username>
        <id>17889</id>
      </contributor>
      <comment>صفحه‌ای تازه حاوی «{{جا:خوشامدید|~~~~}}» ایجاد کرد</comment>
      <origin>305111</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2659" sha1="hb81qqz2shxzybm588vcxv12h3modua" xml:space="preserve">==به ویکی‌نبشته خوش‌آمدید==
درود Mamouri، و به ویکی‌نبشته [[راهنما:آشنایی|خوش‌آمدید]]! از شما بابت پیوستن به این پروژه&lt;!-- پایان پارامتر page --&gt;&lt;!-- پایان پارامتر newpage --&gt;&lt;!-- پایان پارامتر pagefix --&gt; سپاسگزاریم. امیدوارم این‌جا را دوست داشته باشید و تصمیم بگیرید بمانید. در ادامه چند پیوند مفید برای تازه‌واردان آمده‌است:
[[پرونده:Carl Spitzweg 021-detail.jpg|frameless|left|]]
* [[راهنما:درون‌مایه|صفحه‌های راهنما]]، به‌ویژه برای [[راهنما:نمونه‌خوانی|نمونه‌خوانی]]
* [[راهنما:راهنمای کتابداران تازه‌وارد]]
* [[ویکی‌نبشته:شیوه‌نامه|شیوه‌نامه]]
* [[ویکی‌نبشته:آنچه ویکی‌نبشته دربرمی‌گیرد|سیاست شمول]]
* [[ویکی‌نبشته:برای اهالی ویکی‌پدیا|ویکی‌نبشته:برای ویکی‌پدیایی‌ها]]

می‌توانید توضیح کوتاهی دربارهٔ علایق خود و مشارکت‌هایتان در دیگر پروژه‌های ویکی‌مدیا، مانند ویکی‌پدیا و ویکی‌انبار، در [[کاربر:Mamouri|صفحهٔ کاربری]] خود بنویسید.

اگر سؤالی دارید می‌توانید در [[ویکی‌نبشته:دفترخانه]] بپرسید.

امیدوارم از مشارکت در ویکی‌نبشته، کتابخانه‌ای که استفاده از آن برای همه آزاد است، لذت ببرید!  در بحث‌ها، لطفاً نظرات خود را با درج چهار مدک (&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;) «امضا» کنید؛ این کار به‌طور خودکار نام کاربری شما و تاریخ را درج می‌کند. اگر به کمک نیاز دارید، در صفحهٔ بحث من از من بپرسید، یا پرسش خود را همین‌جا مطرح کنید (روی '''&lt;span class=&quot;plainlinks&quot;&gt;[//fa.wikisource.org/w/index.php?title=%D8%A8%D8%AD%D8%AB_%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B1:Mamouri&amp;action=edit&amp;section=new ویرایش]&lt;/span&gt;''' کلیک کنید) و پیش از پرسش خود عبارت &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{&lt;/nowiki&gt;[[:رده:کاربران به‌دنبال کمک|helpme]]&lt;nowiki&gt;}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; را قرار دهید.

باز هم خوش‌آمدید! [[کاربر:Hanooz|Hanooz]] ([[بحث کاربر:Hanooz|بحث]]) ۱۷ اکتبر ۲۰۲۶، ساعت ۱۸:۳۵ (UTC)</text>
      <sha1>hb81qqz2shxzybm588vcxv12h3modua</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>305113</id>
      <parentid>305111</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T18:59:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hanooz</username>
        <id>17889</id>
      </contributor>
      <comment>/* درباره ویرایشهای اخیر */ بخش جدید</comment>
      <origin>305113</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3562" sha1="qlmvjl5ue1s75af6doji11iqxt20e7q" xml:space="preserve">==به ویکی‌نبشته خوش‌آمدید==
درود Mamouri، و به ویکی‌نبشته [[راهنما:آشنایی|خوش‌آمدید]]! از شما بابت پیوستن به این پروژه&lt;!-- پایان پارامتر page --&gt;&lt;!-- پایان پارامتر newpage --&gt;&lt;!-- پایان پارامتر pagefix --&gt; سپاسگزاریم. امیدوارم این‌جا را دوست داشته باشید و تصمیم بگیرید بمانید. در ادامه چند پیوند مفید برای تازه‌واردان آمده‌است:
[[پرونده:Carl Spitzweg 021-detail.jpg|frameless|left|]]
* [[راهنما:درون‌مایه|صفحه‌های راهنما]]، به‌ویژه برای [[راهنما:نمونه‌خوانی|نمونه‌خوانی]]
* [[راهنما:راهنمای کتابداران تازه‌وارد]]
* [[ویکی‌نبشته:شیوه‌نامه|شیوه‌نامه]]
* [[ویکی‌نبشته:آنچه ویکی‌نبشته دربرمی‌گیرد|سیاست شمول]]
* [[ویکی‌نبشته:برای اهالی ویکی‌پدیا|ویکی‌نبشته:برای ویکی‌پدیایی‌ها]]

می‌توانید توضیح کوتاهی دربارهٔ علایق خود و مشارکت‌هایتان در دیگر پروژه‌های ویکی‌مدیا، مانند ویکی‌پدیا و ویکی‌انبار، در [[کاربر:Mamouri|صفحهٔ کاربری]] خود بنویسید.

اگر سؤالی دارید می‌توانید در [[ویکی‌نبشته:دفترخانه]] بپرسید.

امیدوارم از مشارکت در ویکی‌نبشته، کتابخانه‌ای که استفاده از آن برای همه آزاد است، لذت ببرید!  در بحث‌ها، لطفاً نظرات خود را با درج چهار مدک (&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;) «امضا» کنید؛ این کار به‌طور خودکار نام کاربری شما و تاریخ را درج می‌کند. اگر به کمک نیاز دارید، در صفحهٔ بحث من از من بپرسید، یا پرسش خود را همین‌جا مطرح کنید (روی '''&lt;span class=&quot;plainlinks&quot;&gt;[//fa.wikisource.org/w/index.php?title=%D8%A8%D8%AD%D8%AB_%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B1:Mamouri&amp;action=edit&amp;section=new ویرایش]&lt;/span&gt;''' کلیک کنید) و پیش از پرسش خود عبارت &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{&lt;/nowiki&gt;[[:رده:کاربران به‌دنبال کمک|helpme]]&lt;nowiki&gt;}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; را قرار دهید.

باز هم خوش‌آمدید! [[کاربر:Hanooz|Hanooz]] ([[بحث کاربر:Hanooz|بحث]]) ۱۷ اکتبر ۲۰۲۶، ساعت ۱۸:۳۵ (UTC)

== درباره ویرایشهای اخیر ==
سلام. چند نکته:
* در [[سخنرانی حسینعلی منتظری در ۱۳ رجب]] و [[سخنرانی سید روح‌الله خمینی در بهشت زهرا]] مشخص نیست چرا این آثار در مالکیت عمومی هستند.
* ویکی‌نبشته فارسی از چند سال پیش به سمت استفاده از فضای نام برگه و نمونه‌خوانی به شکلی که می‌دانید حرکت کرده. سعی کنید در آثاری که اضافه می‌کنید از همین ویژگی استفاده کنید.
* عنوان صفحه باید مطابق منبع باشد و برای آثار منتشرشده در نشریات زیرصفحه‌ای از آن شماره.
[[کاربر:Hanooz|Hanooz]] ([[بحث کاربر:Hanooz|بحث]]) ۱۷ اکتبر ۲۰۲۶، ساعت ۱۸:۵۹ (UTC)</text>
      <sha1>qlmvjl5ue1s75af6doji11iqxt20e7q</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>305241</id>
      <parentid>305113</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T10:55:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mamouri</username>
        <id>29041</id>
      </contributor>
      <comment>/* درباره ویرایشهای اخیر */ پاسخ</comment>
      <origin>305241</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5836" sha1="4103xua2xczf1sa567ttf2isa7zn7rw" xml:space="preserve">==به ویکی‌نبشته خوش‌آمدید==
درود Mamouri، و به ویکی‌نبشته [[راهنما:آشنایی|خوش‌آمدید]]! از شما بابت پیوستن به این پروژه&lt;!-- پایان پارامتر page --&gt;&lt;!-- پایان پارامتر newpage --&gt;&lt;!-- پایان پارامتر pagefix --&gt; سپاسگزاریم. امیدوارم این‌جا را دوست داشته باشید و تصمیم بگیرید بمانید. در ادامه چند پیوند مفید برای تازه‌واردان آمده‌است:
[[پرونده:Carl Spitzweg 021-detail.jpg|frameless|left|]]
* [[راهنما:درون‌مایه|صفحه‌های راهنما]]، به‌ویژه برای [[راهنما:نمونه‌خوانی|نمونه‌خوانی]]
* [[راهنما:راهنمای کتابداران تازه‌وارد]]
* [[ویکی‌نبشته:شیوه‌نامه|شیوه‌نامه]]
* [[ویکی‌نبشته:آنچه ویکی‌نبشته دربرمی‌گیرد|سیاست شمول]]
* [[ویکی‌نبشته:برای اهالی ویکی‌پدیا|ویکی‌نبشته:برای ویکی‌پدیایی‌ها]]

می‌توانید توضیح کوتاهی دربارهٔ علایق خود و مشارکت‌هایتان در دیگر پروژه‌های ویکی‌مدیا، مانند ویکی‌پدیا و ویکی‌انبار، در [[کاربر:Mamouri|صفحهٔ کاربری]] خود بنویسید.

اگر سؤالی دارید می‌توانید در [[ویکی‌نبشته:دفترخانه]] بپرسید.

امیدوارم از مشارکت در ویکی‌نبشته، کتابخانه‌ای که استفاده از آن برای همه آزاد است، لذت ببرید!  در بحث‌ها، لطفاً نظرات خود را با درج چهار مدک (&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;) «امضا» کنید؛ این کار به‌طور خودکار نام کاربری شما و تاریخ را درج می‌کند. اگر به کمک نیاز دارید، در صفحهٔ بحث من از من بپرسید، یا پرسش خود را همین‌جا مطرح کنید (روی '''&lt;span class=&quot;plainlinks&quot;&gt;[//fa.wikisource.org/w/index.php?title=%D8%A8%D8%AD%D8%AB_%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B1:Mamouri&amp;action=edit&amp;section=new ویرایش]&lt;/span&gt;''' کلیک کنید) و پیش از پرسش خود عبارت &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{&lt;/nowiki&gt;[[:رده:کاربران به‌دنبال کمک|helpme]]&lt;nowiki&gt;}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; را قرار دهید.

باز هم خوش‌آمدید! [[کاربر:Hanooz|Hanooz]] ([[بحث کاربر:Hanooz|بحث]]) ۱۷ اکتبر ۲۰۲۶، ساعت ۱۸:۳۵ (UTC)

== درباره ویرایشهای اخیر ==
سلام. چند نکته:
* در [[سخنرانی حسینعلی منتظری در ۱۳ رجب]] و [[سخنرانی سید روح‌الله خمینی در بهشت زهرا]] مشخص نیست چرا این آثار در مالکیت عمومی هستند.
* ویکی‌نبشته فارسی از چند سال پیش به سمت استفاده از فضای نام برگه و نمونه‌خوانی به شکلی که می‌دانید حرکت کرده. سعی کنید در آثاری که اضافه می‌کنید از همین ویژگی استفاده کنید.
* عنوان صفحه باید مطابق منبع باشد و برای آثار منتشرشده در نشریات زیرصفحه‌ای از آن شماره.
[[کاربر:Hanooz|Hanooz]] ([[بحث کاربر:Hanooz|بحث]]) ۱۷ اکتبر ۲۰۲۶، ساعت ۱۸:۵۹ (UTC)

:@[[کاربر:Hanooz|Hanooz]] گرامی؛ سلام و امیدوارم حالتان خوب باشد. دربارهٔ مالکیت آثار باید بگویم که:
:* '''سخنرانی بهشت زهرا:''' بر پایهٔ [[ویکی‌نبشته:حق تکثیر]]، اثری که پیش از ۳۱ مرداد ۱۳۸۹ پدید آمده باشد، اگر سی سال از درگذشت پدیدآورنده گذشته باشد آزاد است. روح‌الله خمینی در ۱۳۶۸ درگذشته است و بنابراین پس از ۱۳۹۸ متن در مالکیت عمومی است. البته خود مؤسسه تنظیم و نشر آثار ایشان در ایران به کسی اجازه نمی‌دهند که حرفهای ایشان را منتشر کنند ولی ویکی‌پدیا بر اساس قوانین ایران عمل نمی‌کند. اگر قوانین کپی‌رایت را در نظر بگیریم این کار مجاز است و بگذریم که ایران قوانین کپی‌رایت جهانی را هم نپذیرفته است.
:* '''سخنرانی ۱۳ رجب:''' آیتالله منتظری در آذر ۱۳۸۸ درگذشته است و هنوز سی سال نگذشته. ولی من تقریبا مطمئنم که دفتر ایشان اجازه نشر این سخنرانی در ویکی‌نبشته را می‌دهند. اگر شما فکر می‌کنید لازم است من می‌توانم و از دفتر ایشان اجازه رسمی بگیرم که به Volunteer Response Team پیام بدهند و اجازه رسمی انتشار را بدهند.
:بقیهٔ متنهای سخنرانی که در ویکی‌نبشته داریم (مانند فروغی، پهلوی، خمینی) از این جهت مشکلی ندارند، چون در هر سه بیش از سی سال از درگذشت گوینده گذشته است.
:اشکالات دیگری که فرمودید درست است و من هنوز کاملاً با ویکی‌نبشته آشنا نشدم. کمی بررسی می‌کنم و این اشکالات را درست می‌کنم. با احترام و سپاس فراوان [[کاربر:Mamouri|Mamouri]] ([[بحث کاربر:Mamouri|بحث]]) ۱۸ اکتبر ۲۰۲۶، ساعت ۱۰:۵۵ (UTC)</text>
      <sha1>4103xua2xczf1sa567ttf2isa7zn7rw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>پدیدآورنده:موسی جوان</title>
    <ns>102</ns>
    <id>98111</id>
    <revision>
      <id>305114</id>
      <timestamp>2026-10-17T20:33:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hanooz</username>
        <id>17889</id>
      </contributor>
      <comment>صفحه‌ای تازه حاوی «{{author  | firstname    = موسی  | lastname     = جوان  | last_initial = ج  | birthyear    = ۱۲۷۵  | deathyear    = ۱۳۵۰  | description  = }}  == آثار == * ''مبانی حقوق'' * ''تاریخ اجتماعی ایران باستان'' * ''رد تصوف و رد حکمة الاشراق'' * ''مجموعه قوانین زردشت'' (ترجمه وندیداد) * ''افسانه‌های دینی در مصر قدیم'' *...» ایجاد کرد</comment>
      <origin>305114</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="932" sha1="48f9ncmdrj2ji2luqqnurqjk6vq7at1" xml:space="preserve">{{author
 | firstname    = موسی
 | lastname     = جوان
 | last_initial = ج
 | birthyear    = ۱۲۷۵
 | deathyear    = ۱۳۵۰
 | description  =
}}

== آثار ==
* ''مبانی حقوق''
* ''تاریخ اجتماعی ایران باستان''
* ''رد تصوف و رد حکمة الاشراق''
* ''مجموعه قوانین زردشت'' (ترجمه وندیداد)
* ''افسانه‌های دینی در مصر قدیم''
* ''مجموعه مقالات راجع به زردشت''
* ''بطلان استصحاب''
* ''ماجرای هیئت مدیره کانون وکلاء دادگستری''
* ''نامه سرگشاده راجع بوکلای دادگستری''
* ''حکمت تطبیقی در حقیقت حس و عقل''
* ''تفسیر اوستا و ترجمه گاتاها'' (بقلم دارمستتر) 

{{مالکیت عمومی در ایران}}
{{Authority control}}
[[رده:پدیدآورندگان ایرانی]]</text>
      <sha1>48f9ncmdrj2ji2luqqnurqjk6vq7at1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>305225</id>
      <parentid>305114</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T21:03:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hanooz</username>
        <id>17889</id>
      </contributor>
      <comment>/* آثار */</comment>
      <origin>305225</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1266" sha1="hxl28aylgokdrai437edujwlr7616vm" xml:space="preserve">{{author
 | firstname    = موسی
 | lastname     = جوان
 | last_initial = ج
 | birthyear    = ۱۲۷۵
 | deathyear    = ۱۳۵۰
 | description  =
}}

== آثار ==
* ''مبانی حقوق''
* ''تاریخ اجتماعی ایران باستان''
* ''رد تصوف و رد حکمة الاشراق''
* ''مجموعه قوانین زردشت'' (ترجمه وندیداد)
* ''افسانه‌های دینی در مصر قدیم''
* ''مجموعه مقالات راجع به زردشت''
* ''بطلان استصحاب''
* ''ماجرای هیئت مدیره کانون وکلاء دادگستری''
* ''نامه سرگشاده از دکتر موسی جوان به جمعیت وکلاء دادگستری بمناسبت انتخابات صنفی در ۱۲ خرداد ماه ۱۳۴۵'' {{پیوند ویکی‌انبار|نامه سرگشاده از دکتر موسی جوان به جمعیت وکلاء دادگستری بمناسبت انتخابات صنفی در ۱۲ خرداد ماه ۱۳۴۵.pdf}}
* ''حکمت تطبیقی در حقیقت حس و عقل''
* ''تفسیر اوستا و ترجمه گاتاها'' (بقلم دارمستتر) 

{{مالکیت عمومی در ایران}}
{{Authority control}}
[[رده:پدیدآورندگان ایرانی]]</text>
      <sha1>hxl28aylgokdrai437edujwlr7616vm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>برگه:Jondi Shapour Magazine, no. 4.pdf/۱۲</title>
    <ns>104</ns>
    <id>98112</id>
    <revision>
      <id>305115</id>
      <timestamp>2026-10-17T20:37:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Darafsh</username>
        <id>3597</id>
      </contributor>
      <comment>ایجاد صفحه از متن اصلی DOCX با صفحه‌بندی PDF، شمارهٔ ۴ جندی‌شاپور</comment>
      <origin>305115</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2085" sha1="13xuqmhbctqgbsy819rffjn1y8hyix5" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Darafsh&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{چپ‌چین}}'''فصل‌نامهٔ جُندی‌شاپور، دانشگاه شهید چمران اهواز'''{{پایان}}

{{چپ‌چین}}سال یکم، شمارهٔ ۴، زمستان ۱۳۹۴{{پایان}}

{{وب۲|اهمیت صید میگو در سواحل شمالی خلیج فارس از دوران پهلوی تا سال ۱۳۶۷ ه‍.ش}}

طیبه سهرابی&lt;ref&gt;کارشناس ارشد تاریخ خلیج فارس از دانشگاه شهید چمران اهواز sohrabitayebe@yaho.com&lt;/ref&gt; (نویسنده مسئول)

علی بحرانی‌پور&lt;ref&gt;دانشیار گروه تاریخ دانشگاه شهید چمران اهواز bahranipour@hotmail.com&lt;/ref&gt;

تاریخ دریافت: ۱۴/۱۰/۹۴

تاریخ پذیرش: ۲۴/۱۲/۹۴

'''چکیده:'''

صید میگو و ماهی به‌صورت سنتی از هزاران سال پیش میان ساحل‌نشینان خلیج فارس رواج داشته‌است و نحوۀ صید را از اجداد خود به ارث برده‌اند. این دو محصول دریایی علاوه بر مصرف مردم ساحل‌نشین و دریانوردان، به‌صورت خشک و نمک‌سود به نقاطی دور از خلیج فارس حمل گردیده‌است.

نگارندگان می‌کوشند اهمیت صید میگو را در سواحل شمالی خلیج فارس بررسی نمایند و درصدد پاسخ‌گویی به این سئوال‌اند که صید میگو در تغذیهٔ ساکنان سواحل شمالی خلیج فارس تا چه اندازه نقش داشته‌است؟

فرضیهٔ این پژوهش نیز مبتنی بر این است که صید میگو نه‌تنها یکی از منابع امرار معیشت ساکنان سواحل شمالی خلیج فارس بوده، بلکه یکی از خوراک اصلی ساکنان این سواحل نیز بوده‌است.

'''واژگان کلیدی''': خلیج فارس، میگو، صید، تغذیه.

{{ته}}&lt;noinclude&gt;{{خطکش|40%|align=right}}{{خطکش-پانویس-کوچک}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>13xuqmhbctqgbsy819rffjn1y8hyix5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>305116</id>
      <parentid>305115</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T20:38:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Darafsh</username>
        <id>3597</id>
      </contributor>
      <origin>305116</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2051" sha1="f2u76p86grzssmy2o6zufaljj1carar" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Darafsh&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{چپ‌چین}}'''فصل‌نامهٔ جُندی‌شاپور، دانشگاه شهید چمران اهواز'''{{پایان}}

{{چپ‌چین}}سال یکم، شمارهٔ ۴، زمستان ۱۳۹۴{{پایان}}

{{وب۲|اهمیت صید میگو در سواحل شمالی خلیج فارس از دوران پهلوی تا سال ۱۳۶۷ ه‍.ش}}

طیبه سهرابی&lt;ref&gt;کارشناس ارشد تاریخ خلیج فارس از دانشگاه شهید چمران اهواز sohrabitayebe@yaho.com&lt;/ref&gt; (نویسنده مسئول)

علی بحرانی‌پور&lt;ref&gt;دانشیار گروه تاریخ دانشگاه شهید چمران اهواز bahranipour@hotmail.com&lt;/ref&gt;

تاریخ دریافت: ۱۴/۱۰/۹۴

تاریخ پذیرش: ۲۴/۱۲/۹۴

'''چکیده:'''

صید میگو و ماهی به‌صورت سنتی از هزاران سال پیش میان ساحل‌نشینان خلیج فارس رواج داشته‌است و نحوۀ صید را از اجداد خود به ارث برده‌اند. این دو محصول دریایی علاوه بر مصرف مردم ساحل‌نشین و دریانوردان، به‌صورت خشک و نمک‌سود به نقاطی دور از خلیج فارس حمل گردیده‌است.

نگارندگان می‌کوشند اهمیت صید میگو را در سواحل شمالی خلیج فارس بررسی نمایند و درصدد پاسخ‌گویی به این سئوال‌اند که صید میگو در تغذیهٔ ساکنان سواحل شمالی خلیج فارس تا چه اندازه نقش داشته‌است؟

فرضیهٔ این پژوهش نیز مبتنی بر این است که صید میگو نه‌تنها یکی از منابع امرار معیشت ساکنان سواحل شمالی خلیج فارس بوده، بلکه یکی از خوراک اصلی ساکنان این سواحل نیز بوده‌است.

'''واژگان کلیدی''': خلیج فارس، میگو، صید، تغذیه.

{{ته}}&lt;noinclude&gt;{{خطکش|40%|align=right}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>f2u76p86grzssmy2o6zufaljj1carar</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>برگه:Jondi Shapour Magazine, no. 4.pdf/۱۳</title>
    <ns>104</ns>
    <id>98113</id>
    <revision>
      <id>305117</id>
      <timestamp>2026-10-17T20:39:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Darafsh</username>
        <id>3597</id>
      </contributor>
      <comment>/* هم‌سنجی‌شده */ صفحه‌ای تازه حاوی «'''۱-مقدمه:'''  سواحل شمالی خلیج فارس از تنوع آبزیان بسیار برخوردار است، یکی از این آبزیان میگو است که در این سواحل به صورت فراوان یافت می‌شود. در دوران‌های گذشته، توجه دولت‌ها بویژه حکمرانان پهلوی سعی بر استفاده از این محصول دریایی جهت تأمین د...» ایجاد کرد</comment>
      <origin>305117</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2668" sha1="shvmjeurfl80infnblkg18zzrpcwxe3" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Darafsh&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;'''۱-مقدمه:'''

سواحل شمالی خلیج فارس از تنوع آبزیان بسیار برخوردار است، یکی از این آبزیان میگو است که در این سواحل به صورت فراوان یافت می‌شود. در دوران‌های گذشته، توجه دولت‌ها بویژه حکمرانان پهلوی سعی بر استفاده از این محصول دریایی جهت تأمین درآمد دولت بوده‌است. در این دوران کشورهای خارجی (ژاپنی-آمریکایی، کویتی–پاکستانی) با شناورهای صیادی مدرن خود به سواحل شمالی خلیج فارس وارد شدند و موفق به گرفتن امتیاز بهره برداری از شیلات جنوب شدند که با صادر و فروش محصولات دریایی بویژه ماهی و میگو توانستند به سود فراوانی دست یابند. با تأسیس شیلات جنوب در سال ۱۳۵۱ مناطق جنوبی ایران (سواحل بوشهر، بندرعباس، خوزستان) بعد از انقلاب اسلامی ایران از مراکز عمدهٔ صید میگو درسواحل ایران به ‌شمار می‌آمدند.

'''۲-سیر دگرگونی تاریخ صید میگو درسواحل ایران (ازقاجاریه تا جمهوری اسلامی):'''

میگو را در قدیم اُربیان (خرچنگ دریایی) نیز می‌گفتند. این واژه را در لهجهٔ خوزی روبیان هم می‌گویند و آن یک گونه خرچنگی است که به آن میگو می‌گویند&lt;ref&gt;۱. افشارسیستانی، جغرافیای تاریخی، ص ۱۰۰.&lt;/ref&gt; و آن را روبیان و ملخ دریا هم می‌گویند.&lt;ref&gt;سدیدالسلطنه، بندرعباس وخلیج فارس (اعلام الناس فی احوال بندرعباس)، ص ۱۰۲.&lt;/ref&gt;

صیادان قشمی به میگو، میگ ((MEYge هم می‌گفتند.&lt;ref&gt;نوربخش، جزیره قشم وخلیج فارس، ص ۴۰۳.&lt;/ref&gt; میگو در آب‌های شمال و شرق جزیره قشم صید می‌شد و یکی از راه‌های امرار معاش در این جزیره همواره بوده است.&lt;ref&gt;همان، ص ۴۰۳.&lt;/ref&gt; میگوی خلیج فارس همانند محصول خاویار ایران در دریای مازندران از وجه صادراتی خوبی در بازارهای جهان برخوردار است.&lt;ref&gt;کرودانی، اکوسیستم آبی ایران، ص ۸۳.&lt;/ref&gt;

{{ته}}&lt;noinclude&gt;{{خطکش|40%|align=right}}{{خطکش-پانویس-کوچک}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>shvmjeurfl80infnblkg18zzrpcwxe3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>305119</id>
      <parentid>305117</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T20:40:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Darafsh</username>
        <id>3597</id>
      </contributor>
      <origin>305119</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2634" sha1="is9yzu7abjoszphru4l7qv5tboekj5j" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Darafsh&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;'''۱-مقدمه:'''

سواحل شمالی خلیج فارس از تنوع آبزیان بسیار برخوردار است، یکی از این آبزیان میگو است که در این سواحل به صورت فراوان یافت می‌شود. در دوران‌های گذشته، توجه دولت‌ها بویژه حکمرانان پهلوی سعی بر استفاده از این محصول دریایی جهت تأمین درآمد دولت بوده‌است. در این دوران کشورهای خارجی (ژاپنی-آمریکایی، کویتی–پاکستانی) با شناورهای صیادی مدرن خود به سواحل شمالی خلیج فارس وارد شدند و موفق به گرفتن امتیاز بهره برداری از شیلات جنوب شدند که با صادر و فروش محصولات دریایی بویژه ماهی و میگو توانستند به سود فراوانی دست یابند. با تأسیس شیلات جنوب در سال ۱۳۵۱ مناطق جنوبی ایران (سواحل بوشهر، بندرعباس، خوزستان) بعد از انقلاب اسلامی ایران از مراکز عمدهٔ صید میگو درسواحل ایران به ‌شمار می‌آمدند.

'''۲-سیر دگرگونی تاریخ صید میگو درسواحل ایران (ازقاجاریه تا جمهوری اسلامی):'''

میگو را در قدیم اُربیان (خرچنگ دریایی) نیز می‌گفتند. این واژه را در لهجهٔ خوزی روبیان هم می‌گویند و آن یک گونه خرچنگی است که به آن میگو می‌گویند&lt;ref&gt;۱. افشارسیستانی، جغرافیای تاریخی، ص ۱۰۰.&lt;/ref&gt; و آن را روبیان و ملخ دریا هم می‌گویند.&lt;ref&gt;سدیدالسلطنه، بندرعباس وخلیج فارس (اعلام الناس فی احوال بندرعباس)، ص ۱۰۲.&lt;/ref&gt;

صیادان قشمی به میگو، میگ ((MEYge هم می‌گفتند.&lt;ref&gt;نوربخش، جزیره قشم وخلیج فارس، ص ۴۰۳.&lt;/ref&gt; میگو در آب‌های شمال و شرق جزیره قشم صید می‌شد و یکی از راه‌های امرار معاش در این جزیره همواره بوده است.&lt;ref&gt;همان، ص ۴۰۳.&lt;/ref&gt; میگوی خلیج فارس همانند محصول خاویار ایران در دریای مازندران از وجه صادراتی خوبی در بازارهای جهان برخوردار است.&lt;ref&gt;کرودانی، اکوسیستم آبی ایران، ص ۸۳.&lt;/ref&gt;

{{ته}}&lt;noinclude&gt;{{خطکش|40%|align=right}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>is9yzu7abjoszphru4l7qv5tboekj5j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>برگه:Jondi Shapour Magazine, no. 4.pdf/۱۴</title>
    <ns>104</ns>
    <id>98114</id>
    <revision>
      <id>305118</id>
      <timestamp>2026-10-17T20:39:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Darafsh</username>
        <id>3597</id>
      </contributor>
      <comment>/* هم‌سنجی‌شده */ صفحه‌ای تازه حاوی «میگوی لافت قشم از دیگر نقاط ایران ممتاز است و بیشتر از ماهیان دیگر صید می‌شد. &lt;ref&gt;سدید السلطنه سرزمین‌های شمالی پیرامون خلیج فارس ودریای عمان (مغاص اللئالی ومناراللیالی)، ص ۳۱۷.&lt;/ref&gt; میگو در همه جای خلیج فارس و دریای عمان بطور پراکنده صید می‌شو...» ایجاد کرد</comment>
      <origin>305118</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1503" sha1="9s8g6ee61nckk0yjam4c1n5l7l6hjbc" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Darafsh&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;میگوی لافت قشم از دیگر نقاط ایران ممتاز است و بیشتر از ماهیان دیگر صید می‌شد. &lt;ref&gt;سدید السلطنه سرزمین‌های شمالی پیرامون خلیج فارس ودریای عمان (مغاص اللئالی ومناراللیالی)، ص ۳۱۷.&lt;/ref&gt; میگو در همه جای خلیج فارس و دریای عمان بطور پراکنده صید می‌شود ولی فقط مناطق مشخصی است که از تجمع و صید میگو برخورداراست و آن مناطقی است که جنس بستر یا کف دریای آن غالباً گلی است و از گل رس است و چون کف خلیج فارس در ناحیه مرکزی (بندرعباس) وحوزه شمالی (سواحل بوشهر) از گل ولای پوشیده است مناسب برای صید میگو است. عمدهٔ صید میگوی خلیج فارس در مناطق ایران تنگه هرمز، سواحل بوشهر و دیر است.&lt;ref&gt;کوچکیان، همان، ص ۹۲-۹۳.&lt;/ref&gt;

{{وسط|نقشهٔ مناطق اصلی صید میگو در خلیج فارس.&lt;ref&gt;همان، ص ۹۱.&lt;/ref&gt;}}

صید میگو و ماهی به صورت سنتی از هزاران سال پیش میان ساحل نشینان خلیج فارس رواج داشته است و نحوهٔ صید را از اجداد خود به ارث برده‌اند. این دو محصول&lt;noinclude&gt;{{خطکش|40%|align=right}}{{خطکش-پانویس-کوچک}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>9s8g6ee61nckk0yjam4c1n5l7l6hjbc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>305120</id>
      <parentid>305118</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T20:43:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Darafsh</username>
        <id>3597</id>
      </contributor>
      <origin>305120</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1539" sha1="t25uw7y0q5srm1hq0ktsbzhjgc7cimw" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Darafsh&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;میگوی لافت قشم از دیگر نقاط ایران ممتاز است و بیشتر از ماهیان دیگر صید می‌شد. &lt;ref&gt;سدید السلطنه سرزمین‌های شمالی پیرامون خلیج فارس ودریای عمان (مغاص اللئالی ومناراللیالی)، ص ۳۱۷.&lt;/ref&gt; میگو در همه جای خلیج فارس و دریای عمان بطور پراکنده صید می‌شود ولی فقط مناطق مشخصی است که از تجمع و صید میگو برخورداراست و آن مناطقی است که جنس بستر یا کف دریای آن غالباً گلی است و از گل رس است و چون کف خلیج فارس در ناحیه مرکزی (بندرعباس) وحوزه شمالی (سواحل بوشهر) از گل ولای پوشیده است مناسب برای صید میگو است. عمدهٔ صید میگوی خلیج فارس در مناطق ایران تنگه هرمز، سواحل بوشهر و دیر است.&lt;ref&gt;کوچکیان، همان، ص ۹۲-۹۳.&lt;/ref&gt;
[[File:Jondi Shapour Magazine, no. 4 (page 14 crop).jpg|300px|center]]
{{وسط|نقشهٔ مناطق اصلی صید میگو در خلیج فارس.&lt;ref&gt;همان، ص ۹۱.&lt;/ref&gt;}}

صید میگو و ماهی به صورت سنتی از هزاران سال پیش میان ساحل نشینان خلیج فارس رواج داشته است و نحوهٔ صید را از اجداد خود به ارث برده‌اند. این دو محصول&lt;noinclude&gt;{{خطکش|40%|align=right}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>t25uw7y0q5srm1hq0ktsbzhjgc7cimw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>برگه:Jondi Shapour Magazine, no. 4.pdf/۱۵</title>
    <ns>104</ns>
    <id>98115</id>
    <revision>
      <id>305121</id>
      <timestamp>2026-10-17T20:45:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Darafsh</username>
        <id>3597</id>
      </contributor>
      <comment>/* هم‌سنجی‌شده */ صفحه‌ای تازه حاوی «دریایی علاوه بر مصرف مردم ساحل نشین و دریانوردان بصورت خشک و نمک سود به نقاطی دور از خلیج فارس حمل گردیده است.&lt;ref&gt;مجموعه مقالات اولین کنفرانس ملی بهره برداری ازذخایرآبزیان خلیج فارس و دریای عمان، شرکت سهامی شیلات ایران، ص ۱۶۴.&lt;/ref&gt;  در دوران قاجا...» ایجاد کرد</comment>
      <origin>305121</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2933" sha1="lbc49q9u38z4bq2j41d99mm6txc9tjc" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Darafsh&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;دریایی علاوه بر مصرف مردم ساحل نشین و دریانوردان بصورت خشک و نمک سود به نقاطی دور از خلیج فارس حمل گردیده است.&lt;ref&gt;مجموعه مقالات اولین کنفرانس ملی بهره برداری ازذخایرآبزیان خلیج فارس و دریای عمان، شرکت سهامی شیلات ایران، ص ۱۶۴.&lt;/ref&gt;

در دوران قاجار منابع واسناد اطلاعات چندانی از صید میگو در جزایر نشان نمی‌دهند، گویا در این دوران مردمان ساکن در جزایر فارس میگو را می‌شناختند و آن را نمک سود می‌کردند به طوریکه دکتر پولاک در سفرنامه‌اش می‌نویسد: از انواع خرچنگ فقط یک نوع کوچک را نمک سود و خشک می‌کنند که آن‌ها را ازخلیج فارس به دست می‌آورند و در می‌گساری‌ها می‌خورند تا بر لذت شرابخوری بیفزاید و به آن میگو می‌گویند.&lt;ref&gt;پولاک، (سفرنامه پولاک (ایران وایرانیان)، ص ۸۷.&lt;/ref&gt;

احمد اقتداری دربارهٔ فراوانی میگو جزیره قشم در سال ۱۳۴۵ می‌نویسد: «در کناره جزیره قشم کشتی‌ها برلایه هایی از یک نوع ماهی گران قیمت دریایی بنام میگو حرکت می‌کنند&lt;ref&gt;اقتداری، خلیج فارس، ۲۲۷.&lt;/ref&gt; و تورهای بزرگ کشتی‌های ماهی گیری به عمق ۱۰ تا ۱۵ متر در درون دیوار بهم پیوسته از این ماهیان فرو می‌رود و چون تور را ازآب برمی کشد هزاران هزار بی حساب و غیر قابل شمارش میگوی درشت و لذیذ ازدریا برمی آورند و برای فروش به کشورهای اروپایی و آمریکا و ژاپن می‌برند».&lt;ref&gt;اقتداری، خلیج فارس ازدیربازتاکنون، ص ۱۸۷.&lt;/ref&gt;

تا قبل از تأسیس شیلات جنوب (۱۳۵۱)، مردم تهران و سایر شهرستان‌های کشور به ندرت این محصول رامی شناختند. صیادان جزیره قشم و دیگر جزایر جنوبی ایران سالهاست که با صید و تغذیه این محصول آشنایی دارند. ساکنان جزایر شمالی خلیج فارس خوراک‌های متنوعی از میگو در محل تهیه می‌کنند که یکی از آن‌ها حشوئی نام دارد که روش پخت آن به این صورت است که میگوی پاک شده پس از شستشو با پیاز – سیر و سبزی سرخ شده مقداری فلفل به آن اضافه می‌کنند و با نان و برنج میل&lt;noinclude&gt;{{خطکش|40%|align=right}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>lbc49q9u38z4bq2j41d99mm6txc9tjc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>برگه:Jondi Shapour Magazine, no. 4.pdf/۱۶</title>
    <ns>104</ns>
    <id>98116</id>
    <revision>
      <id>305122</id>
      <timestamp>2026-10-17T20:45:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Darafsh</username>
        <id>3597</id>
      </contributor>
      <comment>/* هم‌سنجی‌شده */ صفحه‌ای تازه حاوی «می‌کنند. از خوراک‌های دیگر می‌توان به قلیه و مسمای میگو اشاره کرد. روش پخت مسمای میگو به این صورت است که پیاز و سبزی و سیر سرخ شده و مقداری فلفل اضافه می‌کنند و میگوی تمیز شده را در داخل آن ریخته و سرخ می‌کنند و شیره تمر را به آن اضافه می‌کنند....» ایجاد کرد</comment>
      <origin>305122</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2895" sha1="ltxeialtez3ysow8p89j8xavzqs7ypp" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Darafsh&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;می‌کنند. از خوراک‌های دیگر می‌توان به قلیه و مسمای میگو اشاره کرد. روش پخت مسمای میگو به این صورت است که پیاز و سبزی و سیر سرخ شده و مقداری فلفل اضافه می‌کنند و میگوی تمیز شده را در داخل آن ریخته و سرخ می‌کنند و شیره تمر را به آن اضافه می‌کنند.&lt;ref&gt;پورزاهد، جزیره خارک، ص ۸۱.&lt;/ref&gt;

با تأسیس شیلات جنوب (۱۳۵۱)، صید عمدهٔ شیلات جنوب کشور میگو بوده است که از نوع خود مرغوب ‌ترین میگوهای موجود درجهان محسوب می‌گردد.&lt;ref&gt;بررسی تحولات اقتصادی بعد ازانقلاب اسلامی، ص ۴۰.&lt;/ref&gt;

در مورخ ۲۶/۷/۱۳۳۵ بموجب تصویب‌ نامهٔ شمارهٔ ۱۴۳۲۶ هیئت وزیران، به شرکت سهامی سیکو اجازه داده شد، برای مدت یکسال از تاریخ ۱۹/۷/۱۳۳۵ لغایت ۱۹/۷/ ۱۳۳۶ یک فروند کشتی ماهی‌ گیری ژاپنی به آب‌های جنوبی ایران وارد نماید و پس از صدور و اجازهٔ وزارت دارایی تحت نظارت مأمورین مربوطه از شیلات جنوب بهره برداری نماید و ضمناً شرکت مزبور متعهد شد کلیه تشریفات مقرر دولت ایران را در مورد ورود کشتی و اقامت کارکنان خارجی آن در آب‌ها و بنادر ایران انجام داده و ده درصد حقوق دولتی بابت صید و مالیات و سایر عوارض مربوط را پرداخت نماید.&lt;ref&gt;آرشیو شرکت مختلط ماهی گیری خلیج فارس، شماره سند ۱۸۴۹۹/۲۴۰، ص ۲۰.&lt;/ref&gt; هم چنین این شرکت متعهد گردید که در قبال مدت یکسال بهره‌برداری مبلغ یک میلیون و ششصد هزار ریال به وزارت دارایی پرداخت نماید و بنا به گزارش‌هایی که از آن شرکت رسیده است در مدت بهره برداری مقدار ۷۰۰/۳۱۱۳۶۲ کیلو ماهی و ۴۰۰/۶۵۲ کیلو میگو صید نمود.&lt;ref&gt;آرشیو شرکت مختلط ماهی گیری خلیج فارس، همان، ص ۳۱۳.&lt;/ref&gt; و مقدار ۴۰۰/۱۰۸۰۶ کیلو ماهی و مقدار ۴۰۰/۶۵۲ کیلو میگو برای فروش به تهران حمل گردید.&lt;ref&gt;همان، ص ۳۱۳.&lt;/ref&gt;

برای استفاده از ذخایر طبیعی میگو در آب‌های جنوبی ایران به اندازهٔ قابل توجه در سال ۱۳۳۷ (۱۹۵۸ میلادی) یک شرکت داخلی بنام (شرکت میگو) با همکاری یک&lt;noinclude&gt;{{خطکش|40%|align=right}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ltxeialtez3ysow8p89j8xavzqs7ypp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>برگه:Jondi Shapour Magazine, no. 4.pdf/۱۷</title>
    <ns>104</ns>
    <id>98117</id>
    <revision>
      <id>305123</id>
      <timestamp>2026-10-17T20:45:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Darafsh</username>
        <id>3597</id>
      </contributor>
      <comment>/* هم‌سنجی‌شده */ صفحه‌ای تازه حاوی «تجارت خانه ای درنیویورک تشکیل گردید.&lt;ref&gt;رستمی، میگو، مروارید و ساردین، ص ۲۰.&lt;/ref&gt; در طول سال اول بهره برداری ۱۳۳۹-۱۳۳۸ (۱۹۶۰ -۱۹۵۹) شرکت مقدار ۱۵۰۰ تن صید نمود.&lt;ref&gt;همان، ص ۲۰.&lt;/ref&gt;  قسمت عمده محصول تهیه شده بخارجه مخصوصاً به ایالات متحده آمریکا صادر م...» ایجاد کرد</comment>
      <origin>305123</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2455" sha1="75r9rn12rxdvv9mgqu2fzzuycncdd6s" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Darafsh&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;تجارت خانه ای درنیویورک تشکیل گردید.&lt;ref&gt;رستمی، میگو، مروارید و ساردین، ص ۲۰.&lt;/ref&gt; در طول سال اول بهره برداری ۱۳۳۹-۱۳۳۸ (۱۹۶۰ -۱۹۵۹) شرکت مقدار ۱۵۰۰ تن صید نمود.&lt;ref&gt;همان، ص ۲۰.&lt;/ref&gt;

قسمت عمده محصول تهیه شده بخارجه مخصوصاً به ایالات متحده آمریکا صادر می‌گردید و مقداری نیز در بازار داخلی بفروش می‌رسید.&lt;ref&gt;همان، ص ۲۱.&lt;/ref&gt; در پاییز ۱۹۶۲ م (۱۳۴۲) شیلات ایران بنا به قراردادی به یک شرکت صیادی کویتی اجازه داد که در آب‌های ساحلی ایران در خلیج فارس ودریای عمان با ۱۳ جهاز صیادی ماهی و میگو صید نماید و ۳۰٪ از مجموع صید خود را سهم شیلات ایران محسوب دارد. شرکت کویتی در سال اول عملیات خود حدود ۱۰۰۰ تن میگو صید کرده و تقریباً تمام آن را به صورت منجمد به ایالات متحده آمریکا صادر نموده است.&lt;ref&gt;۶. همان‌جا.&lt;/ref&gt; در سال ۱۹۶۳ م (۱۳۴۳) شرکت شیلات ایران با یک شرکت پاکستا نی نیز قراردادی امضاء کرد که مطابق آن ۸ جهاز صیادی پاکستانی درهمان منطقه مشغول صید ماهی و میگو گردیدند.&lt;ref&gt;رستمی ، همان، ص ۲۱.&lt;/ref&gt;

'''۳-فصل صید میگو:'''

صید میگو در آب‌های جزایر ایران از مهر و آبان ماه شروع شده و در اواخر آذرماه به اتمام می‌رسد و گاهی صید از مرداد ماه شروع و در اوایل پاییز سال بعد خاتمه می‌یابد. بیشتر صیادان سربندر قشم، درگهان، کووه ای و جزیره هرمز به این صید مشغول می‌شوند.&lt;ref&gt;نوربخش، همان، ص ۴۰۲.&lt;/ref&gt;

محمد قاسمی‌زاده ناخدای ۵۱ ساله لنج صیادی قائم در مورد فصل صید میگو در هرمزگان می‌گوید:&lt;ref&gt;دریانیوز، روزنامه منطقه جنوب کشور، ۶ آبان ۱۳۸۷.&lt;/ref&gt; «چهار – پنج روز اول فصل صید میگو درمنطقه کوهستک و&lt;noinclude&gt;{{خطکش|40%|align=right}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>75r9rn12rxdvv9mgqu2fzzuycncdd6s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>برگه:Jondi Shapour Magazine, no. 4.pdf/۱۸</title>
    <ns>104</ns>
    <id>98118</id>
    <revision>
      <id>305124</id>
      <timestamp>2026-10-17T20:45:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Darafsh</username>
        <id>3597</id>
      </contributor>
      <comment>/* هم‌سنجی‌شده */ صفحه‌ای تازه حاوی «کلاهی صید می‌کردیم ، میزان صید چندان رضایت بخش نبوده است ولی در منطقه هرمز وضعیت بهتر است اما از چندروز پیش در این منطقه هم میزان صید کاهش یافته است». وی می‌گوید: «صیادان در فصل صید میگو هر هفته از شنبه تا پنج شنبه دل به دریا می‌زنند و جمعه را ب...» ایجاد کرد</comment>
      <origin>305124</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2661" sha1="3xnh3r32g2rm1en3az1o2142mxtcmla" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Darafsh&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;کلاهی صید می‌کردیم ، میزان صید چندان رضایت بخش نبوده است ولی در منطقه هرمز وضعیت بهتر است اما از چندروز پیش در این منطقه هم میزان صید کاهش یافته است». وی می‌گوید: «صیادان در فصل صید میگو هر هفته از شنبه تا پنج شنبه دل به دریا می‌زنند و جمعه را به خانه بر می‌گردند». وی می‌افزاید «آنچه که باعث خوشحالی این صیادان می‌شود افزایش صید است که متأسفانه در سالهای اخیر بدلیل بارندگی اندک، خشکسالی، افزایش کشتی‌های صنعتی و صید غیر مجاز توسط شناورهای فاقد مجاز کاهش صید را به همراه داشته است و در برخی از روزها کمتر از ده کیلوگرم صید صورت می‌گیرد. صید میگو به روش ترال صورت می‌گیرد که دراین روش تور به دریا ریخته می‌شود و لنج آهسته حرکت می‌کرد و تور به کف دریا می‌رسد. زمان انتظار انداختن تور به دریا و بالا کشیدن آن در فصل صید میگو دو ساعت و در صورتی که منطقه صیادی دارای سنگ و.... باشد این زمان به یک ساعت کاهش می‌یابد».&lt;ref&gt;همان، ۶ آبان ۱۳۸۷.&lt;/ref&gt; روزانه حدود ۴۴۵ مرتبه تور به دریا انداخته می‌شود و صید ازساعت ۵ صبح شروع و تا ساعت ۷ شب ادامه می‌یابد. تفاوت صید میگو با صید دیگر آبزیان در هرمزگان این است که صید میگو در روز صورت می‌گیرد.&lt;ref&gt;همان.&lt;/ref&gt;

'''۴-وسایل صید سنتی و صنعتی:'''

وسایل صید میگو مثل ابزار ماهیگیری هنوز سنتی است و صیادان به روش پدران و اجداد خود به صید میگو می‌پردازند. وسیله صید میگو یک نوع تور است که به‌صورت کیسه است و به لنج می‌بندند و آن را به سرعت به دنبال لنج می‌کشند میگو به اجبار وارد آن می‌شود. تور میگو از ۴ قسمت عمده تشکیل شده است: تور، تخته، سنگل ((sangel به معنی زنجیر، کیوال یا کیبال.&lt;ref&gt;نوربخش، همان، ص ۴۰۴- ۴۰۳.&lt;/ref&gt; تا حدود سال ۱۳۴۳ میگو به‌وسیلهٔ تور&lt;noinclude&gt;{{خطکش|40%|align=right}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>3xnh3r32g2rm1en3az1o2142mxtcmla</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>برگه:Jondi Shapour Magazine, no. 4.pdf/۱۹</title>
    <ns>104</ns>
    <id>98119</id>
    <revision>
      <id>305125</id>
      <timestamp>2026-10-17T20:46:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Darafsh</username>
        <id>3597</id>
      </contributor>
      <comment>/* هم‌سنجی‌شده */ صفحه‌ای تازه حاوی «مشتی (moshta) که از چوب نخل و طناب بود و در ساحل دریا کار می‌گذاشتند صید می‌شد و در آن سال‌ها تور و موتورلنج در کار نبود.&lt;ref&gt;همان، ص ۴۰۶.&lt;/ref&gt;  با تور مخصوص صید میگو صیادان جزیره قشم انواع میگو مانند میگوی درشت، میگوی ریز، میگوی سرتیس (سرتیز) و میگوی گ...» ایجاد کرد</comment>
      <origin>305125</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2711" sha1="00bgywasicyfocshwkfx60h0syoxxm2" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Darafsh&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;مشتی (moshta) که از چوب نخل و طناب بود و در ساحل دریا کار می‌گذاشتند صید می‌شد و در آن سال‌ها تور و موتورلنج در کار نبود.&lt;ref&gt;همان، ص ۴۰۶.&lt;/ref&gt;

با تور مخصوص صید میگو صیادان جزیره قشم انواع میگو مانند میگوی درشت، میگوی ریز، میگوی سرتیس (سرتیز) و میگوی گنتک (Gentak) را شکار می‌کنند.&lt;ref&gt;همان، ص ۴۰۵.&lt;/ref&gt; میگوی درشت را معمولاً به شیلات می‌فروشند و بقیه را در اختیار محل قرار می‌دهند و اگر باز هم میگوی باقی بماند آن‌ها را می‌جوشانند.&lt;ref&gt;همان ص ۴۰۵.&lt;/ref&gt; مقداری از میگوکه توسط صیادان محلی در سال ۱۳۲۶ خورشیدی (۱۹۴۷ میلادی) صید می‌شد بشکل میگوی تازه در بازار محلی به‌فروش می‌رسید.&lt;ref&gt;رستمی، همان، ص ۲۰-۱۹.&lt;/ref&gt; درسال ۱۳۵۱ به ۶۸۰۰ تن کاهش یافت که ازاین مقدار ۴۰۰۰ تن بنا برگزارش سازمان خواربارکشاورزی F.A.O. کشتی‌های مکانیزه ازسال ۱۳۳۸ درخلیج فارس شروع به صید میگو کردند که مجموعاً ۱۶ هزار تن درسال ۱۳۴۶-۱۳۴۵ بوده است که این آمار کل مجموع صید مناطق قابل صید میگو مانند بندرعباس، کویت، عربستان صعودی، بحرین و قطر را شامل بود. از سال ۱۳۴۶ تا ۱۳۵۱ صید میگو مسیر نزولی را طی کرده، بطوری که صید خارجی بود که فقط ۳۰ درصد آن طبق قرارداد به شیلات ایران تحویل داده شد.&lt;ref&gt;کوچکیان، همان، ص ۱۵۰.&lt;/ref&gt;

عملاً فعالیت صید صنعتی بویژه در بخش صید میگو مربوط به سالهای قبل (حدود سی سال پیش) برمی‌گردد آن زمان که کشتی‌های متعلق به کشورهای حاشیه جنوبی خلیج فارس تصمیم به برداشت ازذخایر میگوکه غنایی بالایی داشته، پرداخته است و بعد از آن شرکت شیلات جنوب راساً اقدام به خرید کشتی‌هایی با بدنهٔ آهنی یا تناژ بالا جهت صید میگو نمود ولی فعالیت صید صنعتی رسماً دراوایل سال ۱۳۶۱ درشیلات شروع گردید و تحت پوشش شرکت صید صنعتی شیلات کشتی‌های موجو&lt;noinclude&gt;{{خطکش|40%|align=right}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>00bgywasicyfocshwkfx60h0syoxxm2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>305128</id>
      <parentid>305125</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T20:46:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Darafsh</username>
        <id>3597</id>
      </contributor>
      <origin>305128</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2713" sha1="h5eh1o6wbfms6dtp73mk14gt0txvo21" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Darafsh&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;مشتی (moshta) که از چوب نخل و طناب بود و در ساحل دریا کار می‌گذاشتند صید می‌شد و در آن سال‌ها تور و موتورلنج در کار نبود.&lt;ref&gt;همان، ص ۴۰۶.&lt;/ref&gt;

با تور مخصوص صید میگو صیادان جزیره قشم انواع میگو مانند میگوی درشت، میگوی ریز، میگوی سرتیس (سرتیز) و میگوی گنتک (Gentak) را شکار می‌کنند.&lt;ref&gt;همان، ص ۴۰۵.&lt;/ref&gt; میگوی درشت را معمولاً به شیلات می‌فروشند و بقیه را در اختیار محل قرار می‌دهند و اگر باز هم میگوی باقی بماند آن‌ها را می‌جوشانند.&lt;ref&gt;همان ص ۴۰۵.&lt;/ref&gt; مقداری از میگوکه توسط صیادان محلی در سال ۱۳۲۶ خورشیدی (۱۹۴۷ میلادی) صید می‌شد بشکل میگوی تازه در بازار محلی به‌فروش می‌رسید.&lt;ref&gt;رستمی، همان، ص ۲۰-۱۹.&lt;/ref&gt; درسال ۱۳۵۱ به ۶۸۰۰ تن کاهش یافت که ازاین مقدار ۴۰۰۰ تن بنا برگزارش سازمان خواربارکشاورزی F.A.O. کشتی‌های مکانیزه ازسال ۱۳۳۸ درخلیج فارس شروع به صید میگو کردند که مجموعاً ۱۶ هزار تن درسال ۱۳۴۶-۱۳۴۵ بوده است که این آمار کل مجموع صید مناطق قابل صید میگو مانند بندرعباس، کویت، عربستان صعودی، بحرین و قطر را شامل بود. از سال ۱۳۴۶ تا ۱۳۵۱ صید میگو مسیر نزولی را طی کرده، بطوری که صید خارجی بود که فقط ۳۰ درصد آن طبق قرارداد به شیلات ایران تحویل داده شد.&lt;ref&gt;کوچکیان، همان، ص ۱۵۰.&lt;/ref&gt;

عملاً فعالیت صید صنعتی بویژه در بخش صید میگو مربوط به سالهای قبل (حدود سی سال پیش) برمی‌گردد آن زمان که کشتی‌های متعلق به کشورهای حاشیه جنوبی خلیج فارس تصمیم به برداشت ازذخایر میگوکه غنایی بالایی داشته، پرداخته است و بعد از آن شرکت شیلات جنوب راساً اقدام به خرید کشتی‌هایی با بدنهٔ آهنی یا تناژ بالا جهت صید میگو نمود ولی فعالیت صید صنعتی رسماً دراوایل سال ۱۳۶۱ درشیلات شروع گردید و تحت پوشش شرکت صید صنعتی شیلات کشتی‌های موجود&lt;noinclude&gt;{{خطکش|40%|align=right}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>h5eh1o6wbfms6dtp73mk14gt0txvo21</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>برگه:Jondi Shapour Magazine, no. 4.pdf/۲۰</title>
    <ns>104</ns>
    <id>98120</id>
    <revision>
      <id>305126</id>
      <timestamp>2026-10-17T20:46:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Darafsh</username>
        <id>3597</id>
      </contributor>
      <comment>/* هم‌سنجی‌شده */ صفحه‌ای تازه حاوی «د (درگاهان، لاوان، فردوس) و طرف قرارداد با کشورهای خارجی (کره شمالی، چین، کره جنوبی، استرالیا) شروع به فعالیت نمودند.&lt;ref&gt;مجموعه مقالات اولین کنفرانس ملی خلیح فارس و دریای عمان، ص ۱۷۱.&lt;/ref&gt; ولی درواقع هر کشتی که بتواند با استفاده از نیروی مکانیکی ت...» ایجاد کرد</comment>
      <origin>305126</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2229" sha1="8u4gjz93kzqfueyfj68rp5hwx7bgb8z" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Darafsh&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;د (درگاهان، لاوان، فردوس) و طرف قرارداد با کشورهای خارجی (کره شمالی، چین، کره جنوبی، استرالیا) شروع به فعالیت نمودند.&lt;ref&gt;مجموعه مقالات اولین کنفرانس ملی خلیح فارس و دریای عمان، ص ۱۷۱.&lt;/ref&gt; ولی درواقع هر کشتی که بتواند با استفاده از نیروی مکانیکی تور را وارد دریا کند و پس ازصید آن را از دریا خارج نماید صید صنعتی انجام می‌دهد.&lt;ref&gt;ماهنامه بندر و دریا، شماره ۴، دی ماه، ۱۳۸۵.&lt;/ref&gt;

'''۵-خشک کردن و فروش میگو:'''

در سواحل شمالی خلیج فارس درسال ۱۳۲۷ (۱۹۴۷ میلادی) مقدار بیشتری از میگوهای صید شده توسط صیادان محلی خشک می‌گردید.&lt;ref&gt;رستمی، همان، ص ۲۰.&lt;/ref&gt; بنا به اظهار صیادان و اهالی قشم در (سال ۱۳۵۸)، سال‌ها قبل حاج عبداالله دریانورد و عبدالله حاجیعلی دریانورد که هر دو ساکن بندر درگهان قشم بودند، میگوی جزیره قشم را جمع آوری و خشک کرده و به بوشهر و بحرین وکویت صادر می‌نمودند.&lt;ref&gt;نوربخش، همان، ص ۴۰۶.&lt;/ref&gt; گران‌ترین گوشت را در جنوب کشور شاه میگو تشکیل می‌دهد. صیادان پس از صید شاه میگو کوشش می‌کنند که شاخک‌های حیوان نشکند ، چون پس از استفاده از گوشت آن پوسته سخت شاه میگو را با همان شاخک‌های بلند و زیبایش خشک کرده و همچون یک وسیله تزئینی برای نگاهداری در خانه ‌ها به مسافران می‌فروشند. صیادان قشمی شاه میگو را پس از صید در دیگ‌های بزرگ با آب و نمک می‌جوشانند و گوشت آن را جدا ساخته و به فروش می‌رسانند.&lt;ref&gt;نوربخش، همان، ص ۴۰۸-۴۰۷.&lt;/ref&gt;

{{ته}}&lt;noinclude&gt;{{خطکش|40%|align=right}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>8u4gjz93kzqfueyfj68rp5hwx7bgb8z</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>305131</id>
      <parentid>305126</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T20:46:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Darafsh</username>
        <id>3597</id>
      </contributor>
      <origin>305131</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2226" sha1="4w68wi9dvc36db2lbtv456h324tv5xu" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Darafsh&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;(درگاهان، لاوان، فردوس) و طرف قرارداد با کشورهای خارجی (کره شمالی، چین، کره جنوبی، استرالیا) شروع به فعالیت نمودند.&lt;ref&gt;مجموعه مقالات اولین کنفرانس ملی خلیح فارس و دریای عمان، ص ۱۷۱.&lt;/ref&gt; ولی درواقع هر کشتی که بتواند با استفاده از نیروی مکانیکی تور را وارد دریا کند و پس ازصید آن را از دریا خارج نماید صید صنعتی انجام می‌دهد.&lt;ref&gt;ماهنامه بندر و دریا، شماره ۴، دی ماه، ۱۳۸۵.&lt;/ref&gt;

'''۵-خشک کردن و فروش میگو:'''

در سواحل شمالی خلیج فارس درسال ۱۳۲۷ (۱۹۴۷ میلادی) مقدار بیشتری از میگوهای صید شده توسط صیادان محلی خشک می‌گردید.&lt;ref&gt;رستمی، همان، ص ۲۰.&lt;/ref&gt; بنا به اظهار صیادان و اهالی قشم در (سال ۱۳۵۸)، سال‌ها قبل حاج عبداالله دریانورد و عبدالله حاجیعلی دریانورد که هر دو ساکن بندر درگهان قشم بودند، میگوی جزیره قشم را جمع آوری و خشک کرده و به بوشهر و بحرین وکویت صادر می‌نمودند.&lt;ref&gt;نوربخش، همان، ص ۴۰۶.&lt;/ref&gt; گران‌ترین گوشت را در جنوب کشور شاه میگو تشکیل می‌دهد. صیادان پس از صید شاه میگو کوشش می‌کنند که شاخک‌های حیوان نشکند ، چون پس از استفاده از گوشت آن پوسته سخت شاه میگو را با همان شاخک‌های بلند و زیبایش خشک کرده و همچون یک وسیله تزئینی برای نگاهداری در خانه ‌ها به مسافران می‌فروشند. صیادان قشمی شاه میگو را پس از صید در دیگ‌های بزرگ با آب و نمک می‌جوشانند و گوشت آن را جدا ساخته و به فروش می‌رسانند.&lt;ref&gt;نوربخش، همان، ص ۴۰۸-۴۰۷.&lt;/ref&gt;

{{ته}}&lt;noinclude&gt;{{خطکش|40%|align=right}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>4w68wi9dvc36db2lbtv456h324tv5xu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>برگه:Jondi Shapour Magazine, no. 4.pdf/۲۱</title>
    <ns>104</ns>
    <id>98121</id>
    <revision>
      <id>305127</id>
      <timestamp>2026-10-17T20:46:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Darafsh</username>
        <id>3597</id>
      </contributor>
      <comment>/* هم‌سنجی‌شده */ صفحه‌ای تازه حاوی «'''۶-نقش صید سمیگو در اقتصاد ساکنان سواحل شمالی خلیج فارس:'''  در سالهای قبل ازانقلاب اسلامی شیلات جنوب کشور فعالیت عمدهٔ خود را بروی برداشت میگو قرارداده بود. میگو به عنوان یک غذای پروتئینی دارای جاذبه شدید برای کشورهای اروپایی وآمریکائی بوده،...» ایجاد کرد</comment>
      <origin>305127</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1813" sha1="4iqvhuhw1kfx9hu1akv1ebto1o4dkga" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Darafsh&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;'''۶-نقش صید سمیگو در اقتصاد ساکنان سواحل شمالی خلیج فارس:'''

در سالهای قبل ازانقلاب اسلامی شیلات جنوب کشور فعالیت عمدهٔ خود را بروی برداشت میگو قرارداده بود. میگو به عنوان یک غذای پروتئینی دارای جاذبه شدید برای کشورهای اروپایی وآمریکائی بوده، است. اولاً دراین زمان کلیه فعالیت‌های میگوگیری ازدست شیلات خارج و بدست شرکت‌های خارجی وداخلی واگذارشده وثانیاً ذخایرمیگوی درمعرض نابودی قرارگرفت. برای نمونه اولین جلسه کمیته مدیریت ذخایرشیلاتی درخلیج فارس نشان می‌دهد که میزان صید میگو درخلیج فارس درسال ۱۹۶۹- ۱۹۶۸ (۱۳۴۸-۱۳۴۷) ۱۶ هزارتن میگوی با سربوده است که دراثرصید بی رویه درسال ۱۹۷۶-۱۹۷۵ (۱۳۵۵-۱۳۴۵) به ۶۸۰۰ تن کاهش یافته است.&lt;ref&gt;بررسی‌های بعد از انقلاب، ص ۴۰-۴۱.&lt;/ref&gt; اما بعد از انقلاب اسلامی (۱۳۵۷) این روند شیلات متوقف شد و از سال ۱۳۵۸ به صیادان محلی اجازهٔ صید میگو داده شد که دربهبود وضع درآمد صیادان موثربوده است.&lt;ref&gt;همان، ص ۴۰.&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
| سال
| ۱۳۵۲
| ۱۳۵۳
| ۱۳۵۴
| ۱۳۵۵
| ۱۳۵۶
| ۱۳۵۷
| ۱۳۵۸
| ۱۳۵۹
| ۱۳۶۰
| ۱۳۶۱
|-
| کل میگوتن
| ۲۶۱۰
| ۱۸۰۷
| ۳۱۶۰
| ۴۰۴۰
| ۱۶۷۵
| ۶۶۵
| ۱۰۸۱
| ۹۹۱
| ۱۰۵۰
| ۷۰۰
|}

{{ته}}&lt;noinclude&gt;{{خطکش|40%|align=right}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>4iqvhuhw1kfx9hu1akv1ebto1o4dkga</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>305136</id>
      <parentid>305127</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T20:47:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Darafsh</username>
        <id>3597</id>
      </contributor>
      <origin>305136</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1538" sha1="iqjek2kh0rb8dhu0dirw2xcobue11fg" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Darafsh&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;'''۶-نقش صید سمیگو در اقتصاد ساکنان سواحل شمالی خلیج فارس:'''

در سالهای قبل ازانقلاب اسلامی شیلات جنوب کشور فعالیت عمدهٔ خود را بروی برداشت میگو قرارداده بود. میگو به عنوان یک غذای پروتئینی دارای جاذبه شدید برای کشورهای اروپایی وآمریکائی بوده، است. اولاً دراین زمان کلیه فعالیت‌های میگوگیری ازدست شیلات خارج و بدست شرکت‌های خارجی وداخلی واگذارشده وثانیاً ذخایرمیگوی درمعرض نابودی قرارگرفت. برای نمونه اولین جلسه کمیته مدیریت ذخایرشیلاتی درخلیج فارس نشان می‌دهد که میزان صید میگو درخلیج فارس درسال ۱۹۶۹- ۱۹۶۸ (۱۳۴۸-۱۳۴۷) ۱۶ هزارتن میگوی با سربوده است که دراثرصید بی رویه درسال ۱۹۷۶-۱۹۷۵ (۱۳۵۵-۱۳۴۵) به ۶۸۰۰ تن کاهش یافته است.&lt;ref&gt;بررسی‌های بعد از انقلاب، ص ۴۰-۴۱.&lt;/ref&gt; اما بعد از انقلاب اسلامی (۱۳۵۷) این روند شیلات متوقف شد و از سال ۱۳۵۸ به صیادان محلی اجازهٔ صید میگو داده شد که دربهبود وضع درآمد صیادان موثربوده است.&lt;ref&gt;همان، ص ۴۰.&lt;/ref&gt;
{{ته}}&lt;noinclude&gt;{{خطکش|40%|align=right}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>iqjek2kh0rb8dhu0dirw2xcobue11fg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>برگه:Jondi Shapour Magazine, no. 4.pdf/۲۳</title>
    <ns>104</ns>
    <id>98122</id>
    <revision>
      <id>305129</id>
      <timestamp>2026-10-17T20:46:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Darafsh</username>
        <id>3597</id>
      </contributor>
      <comment>/* هم‌سنجی‌شده */ صفحه‌ای تازه حاوی «'''نتیجه:'''  بی‌شک میگو در همه جای خلیج فارس بصورت پراکنده توسط ساکنان خلیج فارس صید می‌شود و صیادان سواحل شمالی خلیج فارس از مهرماه و آبان ماه هرسال شروع به صید می‌نمایند و در اواخر آذرماه به اتمام می‌رسد. وفور فراوان میگو در سواحل شمالی خلیج...» ایجاد کرد</comment>
      <origin>305129</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2978" sha1="odjxcexzwzwmttiznpvb51wcaxkc2h3" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Darafsh&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;'''نتیجه:'''

بی‌شک میگو در همه جای خلیج فارس بصورت پراکنده توسط ساکنان خلیج فارس صید می‌شود و صیادان سواحل شمالی خلیج فارس از مهرماه و آبان ماه هرسال شروع به صید می‌نمایند و در اواخر آذرماه به اتمام می‌رسد. وفور فراوان میگو در سواحل شمالی خلیج فارس باعث شد که در دوران پهلوی شرکت‌های خارجی برای بهره برداری از این منبع عظیم دریایی با ایران قرارداد همکاری ببندند و از این طریق میگو زیادی صید و سود بسیاری نصیب این شرکت‌ها شد. با تأسیس شیلات در سال ۱۳۵۱ ه.ش صید عمده شیلات جنوب را میگو تشکیل می‌داد. صید میگو گذشته از اینکه یکی از راههای امرار معیشت و گذران زندگی ساکنان خلیج فارس بوده است بلکه ساکنان این سواحل، میگو را به طرق مختلف به مصرف می‌رساندند.

'''منابع ومآخذ:'''

'''''آرشیو شرکت مختلط ماهی گیری خلیج فارس'''''، شماره سند ۱۸۴۹۹/۲۴۰، ۱۳۳۵٬۳۶۰ برگ

اقتداری، احمد'''''، خلیج فارس از دیرباز تاکنون'''''، تهران، انتشارات امیرکبیر، چاپ اول، ۱۳۸۷٫۲

اقتداری، احمد'''''، خلیج فارس'''''، شرکت سهامی، تهران، کتاب‌های حبیبی، چاپ اول ۱۳۴۵.

افشارسیستانی، ایرج'''''، جغرافیای تاریخی'''''، تهران، حوزه هنری، ۱۳۷۶.

'''''اطلس شیلات'''''، تهران، سازمان نقشه‌بردار کشور، چاپ اول ۱۳۸۷.

'''''بررسی تحولات اقتصادی بعد ازانقلاب اسلامی'''''، اداره بررسی‌های اقتصادی، بی جا، بی تا.

پولاک، ادوارد یاکوب'''''، سفرنامه پولاک (ایران وایرانیان''''')، ترجمه کیکاوس جهانداری، تهران، انتشارات شرکت سهامی خوارزمی، چاپ اول، ۱۳۶۱.

پورزاهد'''''، جزیره خارک'''''، اهواز، امیرکبیر، مهرماه ۱۳۵۱.

سدیدالسلطنه، محمدعلی'''''، بندرعباس وخلیج فارس (اعلام الناس فی احوال بندرعباس''''')، تصحیح احمداقتداری، کوشش علی ستایش، تهران، کتابخانه سینا، ۱۳۴۲.

سدیدالسلطنه، محمدعلی'''''، سرزمین‌های شمالی پیرامون خلیج فارس ودریای عمان (مغاص اللئالی ومناراللیالی''''')، تصحیح احمد اقتداری، تهران، انتشارات امیرکبیر، ۱۳۸۶.

{{ته}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>odjxcexzwzwmttiznpvb51wcaxkc2h3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>برگه:Jondi Shapour Magazine, no. 4.pdf/۲۴</title>
    <ns>104</ns>
    <id>98123</id>
    <revision>
      <id>305130</id>
      <timestamp>2026-10-17T20:46:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Darafsh</username>
        <id>3597</id>
      </contributor>
      <comment>/* هم‌سنجی‌شده */ صفحه‌ای تازه حاوی «'''''دریانیوز'''''، روزنامه منطقه جنوب کشور، ۶ آبان ۱۳۸۷.  رستمی، اسماعیل'''''، میگو-مروارید وساردین'''''، اهواز، انتشارات دانشکده کشاورزی، مرداد ۱۳۴۳.  کوچکیان، انوشه، ماهی وشیلات ایران، بی جا، بی نا، ۱۳۶۸.  کرودانی، پرویز'''''، اکوسیستم آبی ایران'''''،...» ایجاد کرد</comment>
      <origin>305130</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1133" sha1="3i5xajzke5bp51ohl9kgyq6ngqzo4d7" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Darafsh&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;'''''دریانیوز'''''، روزنامه منطقه جنوب کشور، ۶ آبان ۱۳۸۷.

رستمی، اسماعیل'''''، میگو-مروارید وساردین'''''، اهواز، انتشارات دانشکده کشاورزی، مرداد ۱۳۴۳.

کوچکیان، انوشه، ماهی وشیلات ایران، بی جا، بی نا، ۱۳۶۸.

کرودانی، پرویز'''''، اکوسیستم آبی ایران'''''، خلیج فارس ودریای عمان، بی جا، نشرقومس، چاپ اول، ۱۳۷۴.

'''''مجموعه مقالات اولین کنفرانس ملی بهره‌برداری از ذخایر آبزیان خلیج فارس و دریای عمان'''''، بندرعباس، شرکت سهامی شیلات ایران، خرداد ۱۳۶۸.

'''''مشروح مذاکرات مجلس شورای اسلامی'''''، دوره ۳. نشرمجلس.

'''''ماهنامه بندر و دریا'''''، شماره ۴، دی ماه، ۱۳۸۵.

نوربخش، حسین'''''، جزیره قشم وخلیج فارس'''''، تهران، مؤسسه انتشارات امیرکبیر، ۱۳۴۹.

{{ته}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>3i5xajzke5bp51ohl9kgyq6ngqzo4d7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>برگه:Jondi Shapour Magazine, no. 4.pdf/۲۵</title>
    <ns>104</ns>
    <id>98124</id>
    <revision>
      <id>305132</id>
      <timestamp>2026-10-17T20:46:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Darafsh</username>
        <id>3597</id>
      </contributor>
      <comment>/* هم‌سنجی‌شده */ صفحه‌ای تازه حاوی «{{چپ‌چین}}'''فصل‌نامهٔ جُندی‌شاپور، دانشگاه شهید چمران اهواز'''{{پایان}}  {{چپ‌چین}}سال یکم، شمارهٔ ۴، زمستان ۱۳۹۴{{پایان}}  {{وب۲|جایگاه تاریخی شهر باستانی حریره در جزیرهٔ کیش}}  مریم کیانی زاد&lt;ref&gt;دانشجوی کارشناسی ارشد تاریخ مطالعات خلیج فارس دانش...» ایجاد کرد</comment>
      <origin>305132</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2297" sha1="7l0ipeszfe6p8rret2944j94egynplm" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Darafsh&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{چپ‌چین}}'''فصل‌نامهٔ جُندی‌شاپور، دانشگاه شهید چمران اهواز'''{{پایان}}

{{چپ‌چین}}سال یکم، شمارهٔ ۴، زمستان ۱۳۹۴{{پایان}}

{{وب۲|جایگاه تاریخی شهر باستانی حریره در جزیرهٔ کیش}}

مریم کیانی زاد&lt;ref&gt;دانشجوی کارشناسی ارشد تاریخ مطالعات خلیج فارس دانشگاه شهید چمران اهواز Maryam.kiani1369@gmail.com&lt;/ref&gt; (نویسندهٔ مسئول)

بهادر قیم&lt;ref&gt;دانشیار گروه تاریخ دانشگاه شهید چمران اهواز Ghayem.b@scu.ac.ir&lt;/ref&gt;

تاریخ دریافت: ۲/۶/۹۴

تاریخ پذیرش: ۱۲/۷/۹۴

'''چکیده:'''

اواسط قرن چهارم (۳۵۶ هـ. ق.) بندر تجاری- اقتصادی سیراف ویران شد و بازرگانان سیرافی با توجه به موقعیت ویژهٔ خود به دنبال مأمنی دیگر توانستند جای پای خود را در جزیرهٔ کیش محکم کنند، که این امر منجر به ایجاد شهر حریره شد. شهر باستانی حریره واقع در شمال جزیرهٔ کیش که در حال حاضراز جمله نقاط تاریخی و سیاحتی به شمار می‌رود، یادگاردوران شکوفایی و رونق اقتصادی و تجاری این جزیره می‌باشد. فضاهای چون مسجدجامع، حمام، خانه اعیانی و تأسیسات آبی نشان از معماری زیبای این شهر دارد، همچنین اشیاء باارزش تاریخی به‌دست‌آمده نشان از غنای فرهنگی و شکوفایی جزیرهٔ کیش پس از افول بندر تجاری سیراف دارد. شهر حریره در زمان شکوفایی خود یکی از عمده‌ترین نقاط مورد توجه در خلیج فارس بوده است. در این پژوهش سعی شده با تکیه بر منابع موجود، جایگاه تاریخی شهر حریره و محوطه باستانی آن را مورد بررسی قرار دهیم.

'''‌واژگان کلیدی: '''کیش، سیراف، حریره، خلیج فارس.

{{ته}}&lt;noinclude&gt;{{خطکش|40%|align=right}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>7l0ipeszfe6p8rret2944j94egynplm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>برگه:Jondi Shapour Magazine, no. 4.pdf/۲۶</title>
    <ns>104</ns>
    <id>98125</id>
    <revision>
      <id>305133</id>
      <timestamp>2026-10-17T20:46:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Darafsh</username>
        <id>3597</id>
      </contributor>
      <comment>/* هم‌سنجی‌شده */ صفحه‌ای تازه حاوی «'''۱-مقدمه:'''  یکی از مهم‌ترین نتایج افول بندر تجاری سیراف مهاجرت بازرگانان این دیار به نواحی دیگر از جمله جزیرهٔ کیش بود. این امر و همچنین روی کار آمدن ملوک بنی قیصردر جزیرهٔ کیش و پس‌ازآن اتابکان سلغری در فارس که مهم‌ترین منطقهٔ پس کرانهٔ کیش...» ایجاد کرد</comment>
      <origin>305133</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2409" sha1="qhs1xaw6l4z136tvqvke1ct5bmxruj7" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Darafsh&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;'''۱-مقدمه:'''

یکی از مهم‌ترین نتایج افول بندر تجاری سیراف مهاجرت بازرگانان این دیار به نواحی دیگر از جمله جزیرهٔ کیش بود. این امر و همچنین روی کار آمدن ملوک بنی قیصردر جزیرهٔ کیش و پس‌ازآن اتابکان سلغری در فارس که مهم‌ترین منطقهٔ پس کرانهٔ کیش قلمداد می‌شد باعث شد که جزیرهٔ کیش به عنوان کانون اصلی اقتصاد خلیج فارس معرفی شود؛ به‌طوری که جزیرهٔ کیش در آن دوره دولتخانه نام گرفت. شهر باستانی حریره واقع در شمال جزیرهٔ کیش به عنوان بندری مهم و مرکز ارتباطی بین چین و ایران محسوب می‌شده است. شکوفایی شهرباستانی حریره از اواسط سده چهارم هـ. ق تا اوایل سده دهم هـ. ق، به مدت پانصد سال در اوج عظمت بوده و بزرگ‌ترین و منسجم‌ترین بافت معماری را در مقایسه با سایر شهرهای تاریخی ایران داشت. پررونق‌ترین دوره اسلامی کیش به سده هشتم هجری مربوط بوده است به گونهٔ که این قرن را باید دوره طلایی جزیرهٔ کیش و به تبع آن شهر باستانی حریره دانست. این پژوهش در پی پاسخ به این سؤال است که شهر باستانی حریره دارای چه جایگاه تاریخی بوده است؟ فرض بر این است که افول بندر تجاری سیراف و مهاجرت بازرگانان این بندر به جزیرهٔ کیش و همچنین روی کار آمدن ملوک بنی قیصر و خاندان طیبی باعث توجه و رونق شهر باستانی حریره شد.

'''۲-وجه تسمیه و پیشینهٔ تاریخی جزیرهٔ کیش:'''

جزیرهٔ کیش با پهنه ای حدود ۹۰/۴۵۷ کیلومترمربع، در ۱۸ کیلومتری کرانهٔ جنوبی ایران واقع شده است. طول جزیره ۱۵ کیلومتر در محور شرقی- غربی و عرض آن ۷ کیلومتر است.&lt;ref&gt;اطلس جزیرهٔ کیش، ص ۴.&lt;/ref&gt;

{{ته}}&lt;noinclude&gt;{{خطکش|40%|align=right}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>qhs1xaw6l4z136tvqvke1ct5bmxruj7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>برگه:Jondi Shapour Magazine, no. 4.pdf/۲۷</title>
    <ns>104</ns>
    <id>98126</id>
    <revision>
      <id>305134</id>
      <timestamp>2026-10-17T20:47:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Darafsh</username>
        <id>3597</id>
      </contributor>
      <comment>/* هم‌سنجی‌شده */ صفحه‌ای تازه حاوی «جزیرهٔ کیش در طول تاریخ به نام‌های کیش، کاتئا یا کاتیا، کیان، گیان، اوآراکتا، قیس، قیس ملکان، دولت خانه و ...سرشناس بوده است.&lt;ref&gt;افشار، جزیره کیش و دریای پارس، ص ۴۱.&lt;/ref&gt; حمدالله مستوفی در نزهه القلوب از جزیره قیس به عنوان دولتخانه نام برده است. «...» ایجاد کرد</comment>
      <origin>305134</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4029" sha1="rnf3kb96rrd0sw39hvbs3gq3lz8o6uv" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Darafsh&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;جزیرهٔ کیش در طول تاریخ به نام‌های کیش، کاتئا یا کاتیا، کیان، گیان، اوآراکتا، قیس، قیس ملکان، دولت خانه و ...سرشناس بوده است.&lt;ref&gt;افشار، جزیره کیش و دریای پارس، ص ۴۱.&lt;/ref&gt; حمدالله مستوفی در نزهه القلوب از جزیره قیس به عنوان دولتخانه نام برده است. «حکام قیس در ایام سالف اکثر ولایات ایران به تخصیص تمام ملک فارس را از توابع قیس شمرده‌اند و قیس را دولت خانه خوانده‌اند.»&lt;ref&gt;مستوفی، نزهه القلوب، ص ۱۳۴&lt;/ref&gt;ظاهراً این عنوان در زمان اتابک ابوبکربن سعد، مظفرالدین&lt;ref&gt;اتابک ابوبکر مهم‌ترین و معروف‌ترین فرمانروای سلسهٔ سلغری بود که دوران او مقارن با یورش مغولان به ایران، زوال حکومت خوارزمشاهیان و ...بود. از جمله اقدامات اتابک ابوبکر فتح سواحل و جزایر مهم تجارتی خلیج فارس بود که از زمان زوال قدرت آل بویه، از تسلط حکام این ولایت خارج شده بود. برای کسب اطلاعات بیشتر رجوع کنید: زرکوب شیرازی، ، شیرازنامه، ص ۸۵. سادات ناصری، «اتابک ابوبکر سعدبن زنگی»، ص ۳۷۹-۳۸۵.&lt;/ref&gt; به جزیرهٔ کیش داده شد. ابن بلخی اشاره می‌کند که نام جزیره پس از ورود اسلام به واسطه اعراب بنی عبد قیس چنین نامیده شد.&lt;ref&gt;ابن بلخی، فارسنامه، ص ۳۳۰&lt;/ref&gt; همزمان با تشکیل دولت مغول (۶۵۴-۷۵۰ هـق.) امرای بنی قیصر در جزیرهٔ کیش حکومت می‌کردند آن‌ها ابتدا در بندر سیراف به تکاپوهای محدود بازرگانی پرداختند، سپس با مهاجرت به جزیرهٔ کیش، آن را به بندر تجاری خلیج فارس تبدیل نمودند. ملوک بنی قیصر با تابعیت و خراجگزاری به حکومت سلاجقه کرمان و اتابکان فارس به عنوان فرمانداران جزایر خلیج فارس و محسوب گشتند.&lt;ref&gt;اقبال، مطالعاتی در باب بحرین و جزایروسواحل خلیج فارس، ص ۳۲.&lt;/ref&gt;در این زمان جزیرهٔ کیش تبدیل به کانون اصلی مبادلات اقتصادی خلیج فارس و حوزه اقیانوس هند شد.&lt;ref&gt;وثوقی، تاریخ خلیج فارس و ممالک همجوار، ص ۱۳۵&lt;/ref&gt;

اطلاعات ما از جزیرهٔ کیش پس از سقوط سیراف (۳۶۶ یا ۳۶۷)&lt;ref&gt;سیراف یکی ازبنادرباستانی درحاشیه خلیج فارس، تاریخ پررونقی راازگذشته داشته، اوج شکوفایی واقتدارتجاری وفرهنگی سیراف درقرون اولیه اسلام و به ویژه قرن چهارم هـ. بوده است. بیشترمورخین اسلامی درکتب خودازاین بندریادکرده اند. ازجمله: اصطخری، المسالک والممالک، ، ص ۳۶. حدودالعالم من المشرق آل المغرب، ص ۱۳۱. مسعودی، مروج الذهب و معادن الجوهر، ج ۱ ص ۱۰۵. ابن بلخی، فارسنامه، ص ۱۳۶. برای اطلاعات بیشتر در موردسقوط سیراف ن.ک: بحرانی‌پور، علی و زارعی، سیده زهرا، «افول تجاری بندرسیراف وپیامدهای مهاجرت بازرگانان سیرافی».&lt;/ref&gt; تا اندازهٔ مشخص می‌شود، وصاف امرای این جزیره را که به ملوک بنی قیصر مشهورند از فرزندان یکی از&lt;noinclude&gt;{{خطکش|40%|align=right}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>rnf3kb96rrd0sw39hvbs3gq3lz8o6uv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>برگه:Jondi Shapour Magazine, no. 4.pdf/۲۸</title>
    <ns>104</ns>
    <id>98127</id>
    <revision>
      <id>305135</id>
      <timestamp>2026-10-17T20:47:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Darafsh</username>
        <id>3597</id>
      </contributor>
      <comment>/* هم‌سنجی‌شده */ صفحه‌ای تازه حاوی «ناخدایان سیرافی می‌داندکه پس از ماجراهای بسیار بر این جزیره دست یافتند&lt;ref&gt;برای اطلاعات بیشتر در مورد داستان ملوک بنی قیصررجوع کنیدبه ویلسن، خلیج فارس، ص ۶۷ همچنین، کاشانی، عرایس الجواهر و نفایس الاطایب، ج ۱، ص ۱۲۷-۱۲۸. آیتی، تحریر تاریخ وصاف...» ایجاد کرد</comment>
      <origin>305135</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2513" sha1="djngo9w3gkxa2cr2g4iv3tn8gxdrbhb" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Darafsh&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ناخدایان سیرافی می‌داندکه پس از ماجراهای بسیار بر این جزیره دست یافتند&lt;ref&gt;برای اطلاعات بیشتر در مورد داستان ملوک بنی قیصررجوع کنیدبه ویلسن، خلیج فارس، ص ۶۷ همچنین، کاشانی، عرایس الجواهر و نفایس الاطایب، ج ۱، ص ۱۲۷-۱۲۸. آیتی، تحریر تاریخ وصاف، ص ۱۷۸.&lt;/ref&gt; و در واقع نام مؤسس سلسله بنی قیصر بر این جزیره نهاده شد.&lt;ref&gt;همان، ص ۱۰۳.&lt;/ref&gt;روی کار آمدن ملوک هرموز رقابت شدیدی در عرصه تجاری با امیران کیش درگرفت، در نتیجه بین امیر هرموز و اتابک فارس اتحاد نظامی در سال ۶۲۵ هجری به وجود آمد و حمله مشترک به جزیرهٔ کیش آغاز شد..&lt;ref&gt;وثوقی، تاریخ خلیج فارس و ممالک همچوار، ص ۱۳۶&lt;/ref&gt;پس از فتح جزیرهٔ کیش قرار بود سیف الدین ابونصرچهاردانگ آن را ضمیمه فارس کند و خود از جانب اتابک برآن جزیره حکمرانی کند اما ازواگذاری آن به اتابک خودداری کرد و اتابک در واکنش به این اقدام در سال ۶۲۸ هـ. لشکری تحت فرماندهی صلاح الدین محمدلُربه جزیرهٔ کیش فرستاد و آنجا رافتح کرد.&lt;ref&gt;فسایی، فارسنامه، ج ۱، ص ۲۶۱&lt;/ref&gt; «با این فتح نامدار رونق بازار عظمت و اقتدار اتابکی یکی بر هزار شد» و خزاین بی‌شماری عاید گردید بطوری که کیش را دولتخانه نام نهاد.&lt;ref&gt;همان، ص ۲۶۲&lt;/ref&gt; اما با مرگ اتابک ابوبکر در سال ۶۵۹ هجری و «بی سامان شدن سرزمین فارس» که مهم‌ترین منطقه پس کرانه‌ای کیش قلمداد می‌شد.&lt;ref&gt;وثوقی، خلیج فارس و ممالک همجوار، ص ۱۳۷&lt;/ref&gt; در نتیجه تصرف کیش به وسیله سپاهیان ایلخانی با فرماندهی سونجاق (سوغنجاق) سردار مغول در سال ۶۷۱ هـ. باوجود پاره ای مشکلات، استمرار حیات اقتصادی کیش را متوقف نکرد.&lt;ref&gt;فسایی، فارسنامه، ج ۱، ص ۲۶۸&lt;/ref&gt;

{{ته}}&lt;noinclude&gt;{{خطکش|40%|align=right}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>djngo9w3gkxa2cr2g4iv3tn8gxdrbhb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>برگه:Jondi Shapour Magazine, no. 4.pdf/۲۹</title>
    <ns>104</ns>
    <id>98128</id>
    <revision>
      <id>305137</id>
      <timestamp>2026-10-17T20:47:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Darafsh</username>
        <id>3597</id>
      </contributor>
      <comment>/* هم‌سنجی‌شده */ صفحه‌ای تازه حاوی «خاندان بازرگان طیبی از عوامل مؤثر در تداوم این فرآیند بودند، شیخ جمال الدین طیبی ملک الاسلام بزرگ خاندان طیبی که طی سال‌های ۷۲۵-۶۲۹ هـ. بر فارس، جزایر و بنادرخلیج فارس و دریای عمان حاکمیت تجاری بی‌رقیبی داشتند، کیش را مرکز فعالیت‌های خود قر...» ایجاد کرد</comment>
      <origin>305137</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2854" sha1="qm84253qbv7uzj5vlgh6k0b199arw3i" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Darafsh&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;خاندان بازرگان طیبی از عوامل مؤثر در تداوم این فرآیند بودند، شیخ جمال الدین طیبی ملک الاسلام بزرگ خاندان طیبی که طی سال‌های ۷۲۵-۶۲۹ هـ. بر فارس، جزایر و بنادرخلیج فارس و دریای عمان حاکمیت تجاری بی‌رقیبی داشتند، کیش را مرکز فعالیت‌های خود قرار داد و بازرگانی محدوده گسترده‌ای از خلیج فارس تا سواحل چین، هند و مالابار را در اختیار گرفت.&lt;ref&gt;زرکوب شیرازی، شیرازنامه، ص ۱۰۱-۹۹.&lt;/ref&gt;سکونت وی در جزیرهٔ کیش به دلیل نظارت بر امورتجارت بود او ناوگان بزرگ تجاری که بالغ بر صدکشتی می‌شد در خلیج فارس داشت که دائماً در حال سفر بودند.&lt;ref&gt;تاریخ شاهی (قراختائیان)، ص ۲۱۶&lt;/ref&gt; بطوری که شبانکاره‌ای، ازشیج جمال الدین به عنوان «اولین پادشاه قیس» یاد می‌کند.&lt;ref&gt;شبانکاره ای، مجمع الانساب، ص ۱۳۹&lt;/ref&gt;

ملک الاسلام در نتیجه تجارت پرسودخلیج فارس نقدینگی کلانی در اختیار داشت، زیرا نواب او مال التجاره‌ها را پیشاپیش می‌پرداختند و به ایلخان و خوانین و امرای مغول سوغات و عراضات و تکلفات خاصه تسلیم می‌گردید.&lt;ref&gt;لمبتون، تداوم و تحول در تاریخ میانه، ، ص ۳۴۶.&lt;/ref&gt; بخشی از مال التجاره خاندان طیبی به دولت ایلخانی از طریق پرداخت مستقیم مروارید منطقه کیش صورت گرفت.&lt;ref&gt;همان، ص ۳۴۶.&lt;/ref&gt;

مورخانی همچون شبانکاره و نطنزی از حمله ملک السلام به جزیره هرمز یاد می‌کنند.&lt;ref&gt;نطنزی، منتخب التواریخ، ص ۱۱. شبانکاره‌ای، مجمع الانساب، ص ۱۳۲&lt;/ref&gt;دخالت این خاندان بازرگان در امر سیاست و برتری بر هرمز باعث تنش و درگیری‌هایی شد که در نهایت به حذف خاندان طیبی و نابودی جزیرهٔ کیش منجر شد. با توجه به رقابت‌های تجاری میان امیران کیش و هرموز این حمله طبیعی به نظر می‌رسید.

با مرگ ملک الاسلام جانشین‌های وی نتوانستندسیاست او را دنبال کنند و درگیر جنگ‌های داخلی شدند تا اینکه امیرقطب الدین حاکم هرمز به آنجا حمله کرد وبا&lt;noinclude&gt;{{خطکش|40%|align=right}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>qm84253qbv7uzj5vlgh6k0b199arw3i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>برگه:Jondi Shapour Magazine, no. 4.pdf/۳۰</title>
    <ns>104</ns>
    <id>98129</id>
    <revision>
      <id>305138</id>
      <timestamp>2026-10-17T20:47:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Darafsh</username>
        <id>3597</id>
      </contributor>
      <comment>/* هم‌سنجی‌شده */ صفحه‌ای تازه حاوی «تصرف کیش همهٔ دستاوردها و ثروت‌های کیش را به جزیره هرمز انتقال داد.&lt;ref&gt;همان، ص ۱۳۴.&lt;/ref&gt; به نظر می‌رسد با این فتح و محوریت جزیره هرمز تاخروج پرتغالی‌ها جزیرهٔ کیش اهمیت چندانی نداشته است.  اوایل قرن شانزدهم میلادی پرتغالی‌ها به‌منظور تسلط بر ب...» ایجاد کرد</comment>
      <origin>305138</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2541" sha1="o9vbw18pw9h04feuj5og2mojrpbj2k5" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Darafsh&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;تصرف کیش همهٔ دستاوردها و ثروت‌های کیش را به جزیره هرمز انتقال داد.&lt;ref&gt;همان، ص ۱۳۴.&lt;/ref&gt; به نظر می‌رسد با این فتح و محوریت جزیره هرمز تاخروج پرتغالی‌ها جزیرهٔ کیش اهمیت چندانی نداشته است.

اوایل قرن شانزدهم میلادی پرتغالی‌ها به‌منظور تسلط بر بازارهای تجاری و با هدف گسترش قلمرو مستعمرات خود کشتی‌های جنگی و بازرگانی خود را به اقیانوس هند روانه کردند. درنتیجه سال ۹۱۲ هـ ق برابر با ۱۵۰۶ م آلفونس آلبوکرک&lt;ref&gt;دریاسالارمشهورپرتغالی که درسال ۱۵۰۶ روی نقاط حساس دریای عمان وخلیج فارس دست گذاشت. وادلا، خلیج فارس در عصراستعمار، ص ۴۰&lt;/ref&gt;، دریاسالار مستعمره جوی پرتغالی، جزیرهٔ کیش، قشم، هرمز و... زیر آتش توپ گرفت.

'''۳-جغرافیای تاریخی کیش:'''

راجع به تاریخ قدیم کیش اطلاعی در دست نسیت، ولی آنچه به نظر می‌رسد این است که زمانی که نئارخوس&lt;ref&gt;نئارخوس، نئارک، نئارکوس، دریانورد معروف در سال ۳۲۵ ق.م سفر اکتشافی خودرا آغازکرد و طول خلیج فارس ازسندتافرات راپیمود. رائین، . دریانوردی ایرانیان، ج.۱، ص ۲۲۳&lt;/ref&gt; در خلیج فارس مشغول سیاحت بوده، این جزیره اختصاص به الهه «ونوس» و «مرکور» داشته است.&lt;ref&gt;رائین، دریانوردی ایرانیان، ج ۱، ص ۱۱۰&lt;/ref&gt;یکی از قدیمی‌ترین جغرافیا نویسان اسلامی که به جزیرهٔ کیش اشاره کرده ابن خرداذبه است وی ذکر می‌کند: «جزیرهٔ کیش، چهار فرسخ است و در آن نخل و دام (گوسفند و ...) وجود دارد و کشاورزی رایج است و...»&lt;ref&gt;ابن خرداذبه، مسالک و ممالک، ص ۴۶&lt;/ref&gt; مورخین جزیرهٔ کیش را جزو ایالت فارس دانسته‌اند.&lt;ref&gt;ابوالفداء، تقویم البلدان، ص ۴۲۵. ابن بلخی، فارسنامه، ص ۱۴۱. مستوفی، نزهت القلوب، ص ۱۳۶.&lt;/ref&gt;

{{ته}}&lt;noinclude&gt;{{خطکش|40%|align=right}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>o9vbw18pw9h04feuj5og2mojrpbj2k5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>برگه:Jondi Shapour Magazine, no. 4.pdf/۳۱</title>
    <ns>104</ns>
    <id>98130</id>
    <revision>
      <id>305139</id>
      <timestamp>2026-10-17T20:47:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Darafsh</username>
        <id>3597</id>
      </contributor>
      <comment>/* هم‌سنجی‌شده */ صفحه‌ای تازه حاوی «'''۴-آثار باستانی جزیرهٔ کیش:'''  '''۱-۴-شهر قدیمی کیش:'''  یاقوت حموی مؤلف کتاب ''معجم البلدان''، از شهر قدیم یاد کرده و می‌نویسد: «شهری که در جزیرهٔ کیش ساخته شده بسیار زیبا و اطراف آن را عمارات عالی و باغ‌های دلگشا احاطه کرده است و کشتی‌های که بین ه...» ایجاد کرد</comment>
      <origin>305139</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2710" sha1="iunybi9cx1hr4nt5whz7o5sppvn69d4" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Darafsh&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;'''۴-آثار باستانی جزیرهٔ کیش:'''

'''۱-۴-شهر قدیمی کیش:'''

یاقوت حموی مؤلف کتاب ''معجم البلدان''، از شهر قدیم یاد کرده و می‌نویسد: «شهری که در جزیرهٔ کیش ساخته شده بسیار زیبا و اطراف آن را عمارات عالی و باغ‌های دلگشا احاطه کرده است و کشتی‌های که بین هندوستان و خلیج فارس رفت و آمد می‌کنند، در آنجا توقف می‌نمایند، چند آب انبار بزرگ برای ذخیره کردن آب باران و پنج بازار معمور در آنجا است.»&lt;ref&gt;حموی، معجم البلدان، ج ۴، ص ۴۲۲.&lt;/ref&gt; مورخین به تواتر در کتب خود از شهر قدیمی کیش آثار، استحکامات و عمارات آن را توصیف کرده آب این شهر از چاه‌ها و آب انبارها تأمین می‌شد بقایای این شهر به شکل تل‌های بزرگ از سنگ باقی است در خرابه‌های این شهر اشیاء قدیمی ظروف سفالی، چینی و سکه‌های قدیمی یافت شده است.&lt;ref&gt;قزوینی. آثارالبلاد و اخبارالعباد، ص ۵۲. لسترنج، جغرافیای تاریخی سرزمین‌های خلافت شرقی، ص ۳۴۲. ویلسن، خلیج فارس، ص ۱۱۰، نوری زاده بوشهری، نظری به ایران و خلیج فارس، ص ۹۹&lt;/ref&gt;

سعدی شاعر نامدار ایرانی از جزیرهٔ کیش و شهر حریره دیدار کرده و از حشمت و جلال آن روز، این جزیره یاد کرده است. وی ضمن دیدار از جزیرهٔ کیش و ملاقات با یکی از بازرگانان ساکن جزیره رونق و درخشش خیره کننده کیش را در این زمان نقل کرده است.&lt;ref&gt;حمیدی، «سعدی در کیش»، ص.۷۶&lt;/ref&gt; از گسترهٔ تجارت بازرگانان آن زمان حکایت می‌کند.

'''۲-۴-شهر حریره:'''

پس از مهاجرت بازرگانان از بندر سیراف به منطقه شمالی جزیرهٔ کیش، بنیان شهری محکم و استوار به همراه برج و بارو و با وسعتی بالغ بر ۱۲۰ هکتار آغاز و به نام شهر حریره معروف شد.&lt;ref&gt;- شایسته فر، «جاذبه‌های گردشگری بناهای مذهبی بنادر و جزایر خلیج فارس» ص ۳۰&lt;/ref&gt; به نظر می‌رسد این وسعت بازگوکننده این مطلب باشد که&lt;noinclude&gt;{{خطکش|40%|align=right}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>iunybi9cx1hr4nt5whz7o5sppvn69d4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>برگه:Jondi Shapour Magazine, no. 4.pdf/۳۲</title>
    <ns>104</ns>
    <id>98131</id>
    <revision>
      <id>305140</id>
      <timestamp>2026-10-17T20:47:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Darafsh</username>
        <id>3597</id>
      </contributor>
      <comment>/* هم‌سنجی‌شده */ صفحه‌ای تازه حاوی «روزگاری شهری بزرگ و آباد در این منطقه وجود داشته و جمعیت زیادی را در خود جای می‌داده است.  این شهر از قرن چهارم به عنوان بندری مهم و مرکز ارتباطی بین چین و هند با ایران محسوب می‌شد. که به علت سرسبزی و حریر گونه بودنش، حریره نام گرفت.&lt;ref&gt;اسدی، بیژن...» ایجاد کرد</comment>
      <origin>305140</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3189" sha1="ahpmtq1unnxdp0hjxuogx6o0hqq5tge" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Darafsh&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;روزگاری شهری بزرگ و آباد در این منطقه وجود داشته و جمعیت زیادی را در خود جای می‌داده است.

این شهر از قرن چهارم به عنوان بندری مهم و مرکز ارتباطی بین چین و هند با ایران محسوب می‌شد. که به علت سرسبزی و حریر گونه بودنش، حریره نام گرفت.&lt;ref&gt;اسدی، بیژن، «موقعیت ویژه اقتصادی تجاری کیش در تاریخ»، ص ۶۱&lt;/ref&gt; بقایای این شهر به‌صورت پشته‌های بزرگی از بناهای سنگی با ملاط و ساروج و گچ مشاهده می‌شود، بناها از قلوه سنگ‌های شنی ساخته شده، روی بعضی از دیوارها پوشش گچ نمایان است ارتفاع بعضی از ساختمان‌ها به بیش از شش متر می‌رسد که دال بر وجود طبقات متعدد است، نزدیک به ساحل آثار ساختمان‌های عظیمی دیده می‌شود که با چند راهرو و دهانه سنگی و پلکان به دریا راه دارد، این بنا دارای پشتیبان‌های نیم دایره بیرونی است.&lt;ref&gt;همان، ص ۶۱.۶۲.&lt;/ref&gt;

شهر حریره در زمان سلسلهٔ ایلخانان بنا شد و تنها شهر ایلخانی است که بافت مسکونی داشته و دارای عناصر شهری است. عناصر این شهر متعلق به قرون هفتم و هشتم هـ. ق. است. باتوجه به اینکه رونق شهر حریره از قرن پنجم هجری شروع شد معقول تر آن است که شهر حریره در زمان ایلخانان بازسازی شده باشد تا اینکه بنا شده باشد.

سراسر محوطه پوشیده از سفال‌های فراوان و متنوعی است که رایج‌ترین آن‌ها قطعات سلادن&lt;ref&gt;سفالینه ای است که از نوعی خاک چینی با بدنه سخت ساخته و عمدتاٌبالعابی به رنگ زیتونی، یاسبزتیره و روشن و گاهی به رنگ کرم یا قهوه ای ساخته شده است. کریمی، فاطمه و کیانی، محمیوسف، هنرسفالگری دوره اسلامی ایران، ۱۳۶۴، ص ۶۵. در دوره صفویه، دراواخرقرن دهم و اوایل قرن یازدهم، این نوع سفالینه، به مقدار فراوان و عموماٌازطریق دریا و از مدخل سواحل جنوبی ازچین به ایران وارد شد. توحیدی، فن‌و هنرسفالگری، ص ۲۸۷. ظروف باستانی بسیارمعروف کشور باستانی چین. اسدی، «موقعیت ویؤه اقتصادی تجاری کیش در تاریخ»، ۶۱.&lt;/ref&gt;، با نقوش اژدها، ماهی و گل‌های تزیینی است. و همچنین قطعات معروف به اسگرافیاتو&lt;ref&gt;Sgrafiato&lt;/ref&gt; سفال با نقش کنده و ظروف لعابدار با نقوش سیاه آبی بر زمینه نخودی&lt;noinclude&gt;{{خطکش|40%|align=right}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ahpmtq1unnxdp0hjxuogx6o0hqq5tge</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>برگه:Jondi Shapour Magazine, no. 4.pdf/۳۳</title>
    <ns>104</ns>
    <id>98132</id>
    <revision>
      <id>305141</id>
      <timestamp>2026-10-17T20:47:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Darafsh</username>
        <id>3597</id>
      </contributor>
      <comment>/* هم‌سنجی‌شده */ صفحه‌ای تازه حاوی «نیز وجود دارد. &lt;ref&gt;بختیاری، «یشینه تاریخی جزیره کیش»، ص ۶۲.&lt;/ref&gt; آثارچینی به‌دست‌آمده ازکاوش‌های کیش به سده‌های هشتم و نهم هـ. مربوط می‌شوند. همچنین براساس شواهدباستان شناسی، پررونق‌ترین دوره اسلامی کیش به سده هشتم هـ. برمی‌گردد، به گونهٔ ک...» ایجاد کرد</comment>
      <origin>305141</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2963" sha1="toiy52ah6fdgh6nlkce124zqw4yp2wm" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Darafsh&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;نیز وجود دارد. &lt;ref&gt;بختیاری، «یشینه تاریخی جزیره کیش»، ص ۶۲.&lt;/ref&gt; آثارچینی به‌دست‌آمده ازکاوش‌های کیش به سده‌های هشتم و نهم هـ. مربوط می‌شوند. همچنین براساس شواهدباستان شناسی، پررونق‌ترین دوره اسلامی کیش به سده هشتم هـ. برمی‌گردد، به گونهٔ که این قرن را باید «دوره طلایی» کیش دانست.&lt;ref&gt;خلیفه، «برآمدن ملوک بنی قیصرکیش به روایت اسنادگنیزه و منابع دست اول»، ص ۶۶.&lt;/ref&gt;

باستان شناسان با کشف این آثار و دیگر ظروف تجاری مربوط به قرن پنج هجری در کیش، متوجه شدند که این جزیره مهم‌ترین بندرگاه پس از سیراف بوده است.&lt;ref&gt;اسدی، «موقعیت ویؤه اقتصادی تجاری کیش در تاریخ»، ص.۶۱.&lt;/ref&gt; همچنین این آثار معرف حضور سکنهٔ مسلمان و با تمدن و فرهنگ غنی اسلامی در آن دوران است.&lt;ref&gt;شایسته فر، «جاذبه‌های گردشگری بناهای مذهبی بنادر و جزایر خلیج فارس»، ص ۲۹.&lt;/ref&gt;شهر حریره که با پشتوانه اقتصادی و نیروی کارگری که با حجم کلان و کالا در ابعاد گسترده و به‌صورت یکی از مراکز عمده واردات و صادارت خلیج فارس در آمده بود کم کم همانند سیراف از رونق تجاری آن کاسته و جزیره هرمز جایگزین آن شد.&lt;ref&gt;کبیری، احمدو فرهنگی، عادل، «مرمت بناهای تاریخی جزیره کیش و محوطه باستانی شهر حریره»، ص ۸۰.&lt;/ref&gt;در معماری شهر حریره اثر چندانی ازخشت و آجر دیده نمی‌شود و بناهای این شهر با سنگواره‌های صدفی و سنگ‌های آهکی‌و مرجانی و به‌منظور جلوگیری از حمله دزدان دریایی و دستبرد سارقان به شکل قلعه و با دیوارهای محکم بنا شده بود. کارشناسان معتقدند اتاقی که در گوشهٔ از عمارت کشف شده و در حفاری باستان شناسی سر از خاک بیرون آورده، اتاق «بارعام» یا به زبان امروزی اتاق روابط عمومی برای دیدار با شرکای تجاری بوده است. آنچه توجه هر ببینده ای را به خود جلب می‌کند وجود تعدادزیادی پنجره در اطراف عمارت است که به‌منظور ایجاد کوران در ایام گرم سال ساخته شده بود.&lt;ref&gt;«حریره شهر باستانی»، ص ۲۸.&lt;/ref&gt;

{{ته}}&lt;noinclude&gt;{{خطکش|40%|align=right}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>toiy52ah6fdgh6nlkce124zqw4yp2wm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>برگه:Jondi Shapour Magazine, no. 4.pdf/۳۴</title>
    <ns>104</ns>
    <id>98133</id>
    <revision>
      <id>305142</id>
      <timestamp>2026-10-17T20:48:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Darafsh</username>
        <id>3597</id>
      </contributor>
      <comment>/* هم‌سنجی‌شده */ صفحه‌ای تازه حاوی «'''۳-۴-بندرگاه شهر حریره:'''  نزدیک به ساحل آثار باستانی عظیم اسکله و لنگرگاه شهر حریره به همان صورت اولیه دیده می‌شود که با چند راهرو و دهانه سنگی به دریا راه دارد این بنا دارای پشتیبان‌های نیم دایره بیرونی است.&lt;ref&gt;بختیاری، «پیشینه تاریخی جزیره...» ایجاد کرد</comment>
      <origin>305142</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2502" sha1="8f1m8amoa17npwu048hccss2itmnuxe" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Darafsh&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;'''۳-۴-بندرگاه شهر حریره:'''

نزدیک به ساحل آثار باستانی عظیم اسکله و لنگرگاه شهر حریره به همان صورت اولیه دیده می‌شود که با چند راهرو و دهانه سنگی به دریا راه دارد این بنا دارای پشتیبان‌های نیم دایره بیرونی است.&lt;ref&gt;بختیاری، «پیشینه تاریخی جزیره کیش»، ص ۶۲.&lt;/ref&gt;

امکان بازسازی این بندرگاه وجود دارد، زیرا لنگرگاه شهر حریره به همان صورت قدیمی با کانال‌های ورودی و خروجی جداگانه هنوز شکل اولیه خود را حفظ کرده است.&lt;ref&gt;افشار، جزیره کیش مروارید خلیج فارس، ص ۵۸.&lt;/ref&gt;اما به دلیل استفاده از سنگ‌های آهکی و مرجانی در ساختمان آن، به علت فرسایش شدید فیزیکی و شیمیایی، تا حدود زیادی از بین رفته است.&lt;ref&gt;رهنمایی، «جزیره کیش»، ص.۲۸۹.&lt;/ref&gt;

بندر شهر تاریخی حریره یک شهر یک پارچه و متمرکز با معماری خاص بوده و از معماری دفاعی و درون گرای دیگر شهرهای تاریخی ایران در آن نشانی نیست.&lt;ref&gt;حریره شهر باستانی»، ص ۲۸.&lt;/ref&gt;

'''۴-۴-قصر حریره:'''

در کنار ساختمان بندرگاه، بنای دیگری وجود دارد که مردم محل به آن قصر حریره می‌گویند، از گفته وصاف چنین بر می‌آید که در کیش قصر مرتفعی وجود داشته که از آن به عنوان قصر ملک جمشید یاد کرده است: «قصر ایوان ملک جمشید در جزیرهٔ کیش با دوری راه، از ناب‌اند&lt;ref&gt;نابندیکی از شهرک‌های تابع سیراف بوده و چنانکه وصاف می‌نویسد: عضدالدوله در آن جا ایوان رفیع بنیاد گذاشته که به ایوان ناب‌اند معروف است. آیتی، تحریر تاریخ وصاف ص ۱۰۱.&lt;/ref&gt; پدیدار است و به شیوه ایوان ناب‌اند ساخته شده...» و نیز اشاره می‌کند: «بنی قیصر بنایی رفیع بساختند و آن را «آفریدو» نامیدند.»&lt;ref&gt;همان، ص.۱۰۳.&lt;/ref&gt;

{{ته}}&lt;noinclude&gt;{{خطکش|40%|align=right}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>8f1m8amoa17npwu048hccss2itmnuxe</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>برگه:Jondi Shapour Magazine, no. 4.pdf/۳۵</title>
    <ns>104</ns>
    <id>98134</id>
    <revision>
      <id>305143</id>
      <timestamp>2026-10-17T20:48:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Darafsh</username>
        <id>3597</id>
      </contributor>
      <comment>/* هم‌سنجی‌شده */ صفحه‌ای تازه حاوی «'''۵-۴-مسجد شهر حریره:'''  یکی دیگر از آثار تاریخی کشف شده مسجدی است که معماری آن مربوط به دوره سلجوقی می‌باشد. این مسجددر محدوده‌ای نامنظم با مساحت ۲۰۰۰ متر مربع یافت شده و نشان دهنده گسترش و مرمت آن در دوره‌های مختلف تاریخی است. این مسجد در هیج...» ایجاد کرد</comment>
      <origin>305143</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2639" sha1="m1caq4ora8ka9p486n5y3f66ptcnmy7" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Darafsh&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;'''۵-۴-مسجد شهر حریره:'''

یکی دیگر از آثار تاریخی کشف شده مسجدی است که معماری آن مربوط به دوره سلجوقی می‌باشد. این مسجددر محدوده‌ای نامنظم با مساحت ۲۰۰۰ متر مربع یافت شده و نشان دهنده گسترش و مرمت آن در دوره‌های مختلف تاریخی است. این مسجد در هیج کجا دارای سقف نبوده و یک مناره و چهار محراب در آن شناسایی شده است. مطالعه و پژوهش در این مسجد کماکان ادامه دارد.&lt;ref&gt;شایسته فر، «جاذبه‌های گردشگری بناهای مذهبی بنادر و جزایر خلیج فارس»، ص.۳۱.&lt;/ref&gt;

خرابه‌های این مسجد قدیمی در جزیرهٔ کیش دیده می‌شود که ستون‌های سنگی شکسته‌اش در اطراف افتاده است.&lt;ref&gt;ویلسون، خلیج فارس، ص ۶۷.&lt;/ref&gt;علاوه بر محل عبادت، جایگاه تجمع و اسکان پاره وقت تجار بوده و به منزله یک حلقه واسطه و شناخت بین دادوستدگستران کشورهای شرق دور و غرب در عصر ایلخانی عمل می‌نمود.&lt;ref&gt;چمنکار، «جایگاه جزیره کیش در تجارت دریایی عصرملوک محلی بنی قیصر»، ص ۶۱.&lt;/ref&gt;

عملیات اکتشافی باستان شناسی بقایای شهر تاریخی حریره در سه مجموعه مجزا انجام شده است این سه مجموعه عبارت‌اند از:

'''۶-۴- عمارت اعیانی:'''

در فاصله ۳۰۰ متری جنوب مجموعه ساحلی و در میانه راه دسترسی به ساحل صخره‌ای شمال محوطه، خانه‌ای مورد کاوش قرار گرفت که به دلیل بزرگی ساختمان آن را خانه اعیانی نامیده‌اند، این مجموعه شامل یک خانه بزرگ شمالی و خانه‌ای کوچک‌تر در جنوب آن است. سطح کاوش شده حدود ۹۰۰ متر مربع می‌باشد که با توجه به آثار روی تپه‌های شرقی امتداد خانه کوچکتردر دل این تپه‌ها می‌توان این مجموعه را وسیع تر از آنچه که موجود است تصور نمود.&lt;ref&gt;کبیری وفرهنگی، «مرمت بناهای تاریخی جزیره کیش و محوطه باستانی شهر حریره»، صص ۱۳۳-۳۴.&lt;/ref&gt;

{{ته}}&lt;noinclude&gt;{{خطکش|40%|align=right}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>m1caq4ora8ka9p486n5y3f66ptcnmy7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>برگه:Jondi Shapour Magazine, no. 4.pdf/۳۶</title>
    <ns>104</ns>
    <id>98135</id>
    <revision>
      <id>305144</id>
      <timestamp>2026-10-17T20:48:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Darafsh</username>
        <id>3597</id>
      </contributor>
      <comment>/* هم‌سنجی‌شده */ صفحه‌ای تازه حاوی «ورودی با دو نیم برج در دیوار غربی قرار گرفته و دو سکو در دو طرف آن قبل از ورود به داخل خانه واقع شده است که نشانه‌هایی از پله‌هایی با کف پهن و ارتفاع بلند در بین این دو سکو باقی مانده است. از سمت راست می‌توان به اتاق شاه نشین (به علت ابعادش آن را...» ایجاد کرد</comment>
      <origin>305144</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2663" sha1="aqpiubp23r112rek8c14tg8o6oxzt5h" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Darafsh&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ورودی با دو نیم برج در دیوار غربی قرار گرفته و دو سکو در دو طرف آن قبل از ورود به داخل خانه واقع شده است که نشانه‌هایی از پله‌هایی با کف پهن و ارتفاع بلند در بین این دو سکو باقی مانده است. از سمت راست می‌توان به اتاق شاه نشین (به علت ابعادش آن را شاه نشین نام نهادند) که بعد از گذشتن از ورودی اصلی، دسترسی داشت و از سمت چپ به فضاهای شمالی خانه و در مقابل بعد از گذر از بین دو راه پله که به طبقه بالا می‌رود به داخل حیاط مرکزی می‌رسیم. اعمارت اعیانی یاد آور خانه‌های چند خانوار قدیمی در داخل فلات ایران و در شهرهای چون یزد، اصفهان و کاشان است و یکی از نمونه‌های قدیمی مسکن جمعی در حاشیه خلیج فارس محسوب می‌شود. علاوه بر وسعت خانه و همچنین فضاهای مختلف و متنوع آن، کاشی‌های ستاره‌ای شکل که در این خانه به‌دست‌آمده است همانند کاشی‌های است که زینت بخش بناهای مهم ایلخانی ایران همچون تخت سلیمان و سلطانیه بوده است. این مقدار کاشی که بی‌تردید عنصری وارداتی به جزیره است نشان می‌دهد که این عمارت به یکی از ثروتمندان کیش تعلق داشته است.&lt;ref&gt;«حریره، شهری باستانی»، ص.۲۹.&lt;/ref&gt;

'''۷-۴-مجموعه حمام:'''

در ناحیه شمال غربی خانه اعیانی حمامی است با صحن‌های متعدد که حصار آن به مساحت تقریبی ۵۰۰ مترمربع می‌باشد، مشاهدات اولیه نشان می‌دهد که این بنا سه دوره ساخت، تغییر گسترش و تعمیر داشته است. سرتاسر بخش شمالی به پهنای پنج متر به خدمات، انبار و اتاق کارگر حمام اختصاص یافته است.&lt;ref&gt;شادروان، «حریره، شهری که بود»، ص.۱۱۰.&lt;/ref&gt;دو خزینه کوچک و بزرگ در جنوب گرمخانه آخرین بخش از ساختمان حمام را تشکیل داده‌اند. بررسی حمام در هنگام عملیات استحکام بخشی نشان داد که در دوره برپائی حمام، خزینه&lt;noinclude&gt;{{خطکش|40%|align=right}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>aqpiubp23r112rek8c14tg8o6oxzt5h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>برگه:Jondi Shapour Magazine, no. 4.pdf/۳۷</title>
    <ns>104</ns>
    <id>98136</id>
    <revision>
      <id>305145</id>
      <timestamp>2026-10-17T20:48:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Darafsh</username>
        <id>3597</id>
      </contributor>
      <comment>/* هم‌سنجی‌شده */ صفحه‌ای تازه حاوی «بزرگ وجود نداشته و تنها خزینه کوچک مورد استفاده قرار می‌گرفته است.&lt;ref&gt;کبیری و فرهنگی، «مرمت بناهای تاریخی جزیره کیش و محوطه باستانی شهر حریره»، ص ۱۴۲.&lt;/ref&gt;باستان شناسان معتقدند این حمام که شاید در نوع خود از قدیمی‌ترین حمام‌های ایرانی باشد، د...» ایجاد کرد</comment>
      <origin>305145</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2820" sha1="fo06q7c5x8jpxam5hx5ipxaysct48t0" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Darafsh&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;بزرگ وجود نداشته و تنها خزینه کوچک مورد استفاده قرار می‌گرفته است.&lt;ref&gt;کبیری و فرهنگی، «مرمت بناهای تاریخی جزیره کیش و محوطه باستانی شهر حریره»، ص ۱۴۲.&lt;/ref&gt;باستان شناسان معتقدند این حمام که شاید در نوع خود از قدیمی‌ترین حمام‌های ایرانی باشد، دو دوره متمایز و مجزا از هم (دوره ایلخانی- دوره تیموری) دارد. &lt;ref&gt;«کیش؛ دیار سیاحت و تجارت»، ص ۵۷.&lt;/ref&gt;

'''۸-۴-بخش کارگاهی و صنعتی:'''

بخش کارگاهی شهر حریره که در کنار ساحل قرار دارد در تحقیقات باستان شناسی مشخص شده که وجود اتاق‌های با کف شیاردار در این بخش برای گرفتن شیره خرما طراحی شده و شیره با عبور از شیارهای کف اتاق در مخزنی که گوشه اتاق وجود داشت جمع آوری می‌شده، انتقال کوزهای سنگین شیره خرما یا هر کالای تجاری سنگین یکی از دلایل احتمالی ایجاد حفره‌های در ساحل است که از آن طریق کالا را درون قایق می‌گذاشتند و به کشتی منتقل می‌کردند. یکی از حفره‌های آن دارای پله‌هایی است که بنا براعتقاد کارشناسان به‌صورت مثبت و منفی کار شده و حمل بار را برای انسان آسان می‌کرد.&lt;ref&gt;«حریره شهرباستانی»، ص ۲۹.&lt;/ref&gt;حفره‌های بسیار که در طول ۳ کیلومتر ساحل کیش وجود دارد بیان کننده حجم بالای تجارت در شهر باستانی حریره در گذشته بوده است.&lt;ref&gt;همان، ص ۲۹.&lt;/ref&gt; با توجه به قطعات اشیاء پراکنده در سطح محوطه و وسعت آن از سویی و همچنین تأسیسات آبی و معماری جزیرهٔ کیش در سده‌های پنجم و ششم تا دهم هجری از سوی دیگر می‌توان چنین استنباط می‌شود که این محوطه باستانی نوعی شهر-بندر بوده است.&lt;ref&gt;کبیری و فرهنگی، «مرمت بناهای تاریخی جزیره کیش و محوطه باستانی شهر حریره»، صص ۱۲۷-۲۹&lt;/ref&gt;همچنین قسمتی از این بخش دارای معماری و فضاهای ناشناختهٔ شامل مجموع کانال‌های افقی و زیرزمینی و چاه‌های متعددی است به نظر می‌رسد این کانال‌ها و چاه‌هاارتباط&lt;noinclude&gt;{{خطکش|40%|align=right}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>fo06q7c5x8jpxam5hx5ipxaysct48t0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>برگه:Jondi Shapour Magazine, no. 4.pdf/۳۸</title>
    <ns>104</ns>
    <id>98137</id>
    <revision>
      <id>305146</id>
      <timestamp>2026-10-17T20:48:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Darafsh</username>
        <id>3597</id>
      </contributor>
      <comment>/* هم‌سنجی‌شده */ صفحه‌ای تازه حاوی «مستقیمی با فعالیت صیادی داشته و برای دسترسی آسان تر به دریا احداث شده است.&lt;ref&gt;همان، ص ۲۹.&lt;/ref&gt;  '''۹-۴-کارگاه‌های صنعتی تولید شیشه:'''  کارگاه‌های تولید شیشه که در جریان کاوش‌های باستان شناسی در جزیرهٔ کیش کشف شد وشامل اجزاء متفاوتی همچون کوره در ی...» ایجاد کرد</comment>
      <origin>305146</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2742" sha1="mf01bp2bx6wajdo13nk3xmv8geovp4m" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Darafsh&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;مستقیمی با فعالیت صیادی داشته و برای دسترسی آسان تر به دریا احداث شده است.&lt;ref&gt;همان، ص ۲۹.&lt;/ref&gt;

'''۹-۴-کارگاه‌های صنعتی تولید شیشه:'''

کارگاه‌های تولید شیشه که در جریان کاوش‌های باستان شناسی در جزیرهٔ کیش کشف شد وشامل اجزاء متفاوتی همچون کوره در یک محدوده وسیع می‌باشد، نشان دهندهٔ تولید وسیع شیشه است.&lt;ref&gt;شادروان، «حریره شهری که بود»، ص ۱۱۱.&lt;/ref&gt;این مجموعه شامل چند فضای معماری است که در داخل آن تعدادی کوره شیشه گری کشف شده در اطراف این کوره‌ها مقادیر زیادی قطعات و اشیاء شیشه‌ای پیدا شده که نظریه وجود کارگاه‌های شیشه‌گری را به قطعیت می‌رساند. &lt;ref&gt;چمنکار، «جایگاه جزیره کیش در تجارت دریایی عصرملوک محلی بنی قیصر»، ص ۶۱.&lt;/ref&gt;به نظر می‌رسد که این کارگاه‌ها در جاهای دیگر شهر نیز وجود داشته بود. و این خود گواه بر صنعتگر بودن مردم آن دوران دارد، اکتشافات اخیر نشان می‌دهد که ساکنان جزیرهٔ کیش در دوره ایلخانی علاوه بر صید ماهی و تجارت مروارید و مبادله سایر مصنوعات با دیگر سرزمین‌ها، به تولید نیز اشتغال داشته‌اند. و صادر کننده آن نیز بوده‌اند چرا که حجم کارگاه فراتر از مصرف خود ساکنین است.&lt;ref&gt;شادروان، «حریره شهری که بود»، ص.۱۰۹.&lt;/ref&gt;

'''۵-آثار تمدنی کشف‌شده:'''

'''۱-۵-یافته‌های سفالی:'''

سفال‌های به‌دست‌آمده از کارگاه سه، به سه گروه اصلی: «ساده»، «لعاب دار&lt;ref&gt;سفال لعابداردرابتدا در دوره اشکانی شناخته شد و در قرون اولیه اسلامی باتنوع قابل ملاحضه‌ای تولید می‌شد. هزاوه، «نگرشی برسفالینه‌های کتیبه دارقرون وسطی، چهارم وپنجم هجری در ایران»، ص ۳۱۵&lt;/ref&gt;» و «سلادن» تقسیم می‌گردند و هر یک از آن‌ها با توجه به نوع تزیین، تقسیمات فرعی دارند. نوع ساده با خمیرهٔ قرمز، نخودی و آشپزخانه دارای تزیینات منقوش، کنده و&lt;noinclude&gt;{{خطکش|40%|align=right}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>mf01bp2bx6wajdo13nk3xmv8geovp4m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>برگه:Jondi Shapour Magazine, no. 4.pdf/۳۹</title>
    <ns>104</ns>
    <id>98138</id>
    <revision>
      <id>305147</id>
      <timestamp>2026-10-17T20:48:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Darafsh</username>
        <id>3597</id>
      </contributor>
      <comment>/* هم‌سنجی‌شده */ صفحه‌ای تازه حاوی «استامپی است. سفالینه‌های محلی که برای استفادهٔ روزمرهٔ زندگی ساخته می‌شد، اغلب ساده و بدون لعاب است. سفال گران در لعاب‌دهی اغلب از رنگ آبی، فیروزه‌ای و سبز بهره می‌جستند.&lt;ref&gt;شادروان، «حریره شهری که بود»، ، ص ۱۱۱&lt;/ref&gt;  سبک و فرم سفالینه‌های سا...» ایجاد کرد</comment>
      <origin>305147</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3579" sha1="53s0x57ej51ltmuutdssu4gougrit83" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Darafsh&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;استامپی است. سفالینه‌های محلی که برای استفادهٔ روزمرهٔ زندگی ساخته می‌شد، اغلب ساده و بدون لعاب است. سفال گران در لعاب‌دهی اغلب از رنگ آبی، فیروزه‌ای و سبز بهره می‌جستند.&lt;ref&gt;شادروان، «حریره شهری که بود»، ، ص ۱۱۱&lt;/ref&gt;

سبک و فرم سفالینه‌های ساده، لعابدار و زرین فام مکشوفه، قابل مقایسه با سفالینه‌هایی است که در مراکز سفال سازی شهرهای مهم آن زمان یعنی سیراف، نیشابور، کاشان و جرجان&lt;ref&gt;شهر تاریخی جرجان در ۴ کیلومتری غرب شهر گنبدکاووس واقع شده این شهر در دوره پیش از اسلام ایالتی معروف و ازنظرسیاسی منطقه مهمی به شمار می‌رفته است. جرجان در دوره اسلامی اهمیت بسیاری داشته واوج شکوفایی و رونق آن مربوط به قرن ۵ و ۶ هجری می‌باشد. بیشترین ومهم ترین مجموعه یافته‌های کاوش‌های باستان شناسی شهرتاریخی جرجان سفال‌های آن است. این سفال هابه دو گروه سفالینه‌های لعابدار و بی لعاب تقسیم می‌شوند. مرتضایی و کیانی، «مطالعه و تحلیل سفالینه‌های مکشوفه ازکاوش‌های باستان شناختی سال‌های ۱۳۸۱ تا ۱۳۸۴ محوطه تاریخی جرجان»، ص ۱۱۲&lt;/ref&gt; تولید شده‌اند. ذکر این نکته ضروری است، که بر اساس مستندات تاریخی و شواهد موجود امکان برقراری ارتباط تجاری و برخورداری مردمان ساکن حریره از دست سازهای سفالی و سایر تولیدات داخلی با توجه به انبوه سلادن های چین که از کیلومترها فاصله به داخل جزیره وارد می‌شد، امکان پذیر بوده است.

مهم‌ترین تحول در صنعت سفال سازی عصر سلجوقیان ابداع نوعی خمیر سفید شیشه برای ساخت ظروف سفالین است، که تقریباً شبیه خاک چینی دورهٔ سونگ چین بوده است.&lt;ref&gt;مهجور، «تأثیر سفالگری چین به ایران در دوره صفوی»، ص ۱۲۴&lt;/ref&gt;نوشته‌های بر روی لبهٔ ظروف، گاهی قسمتی از تزیین این سفالینه‌ها را تشکیل می‌دهد.&lt;ref&gt;کریمی، فاطمه، کیانی، محمدیوسف، هنرسفالگری دوره اسلامی ایران، ص ۶۵&lt;/ref&gt; چنانکه برخی سلادن های جزیرهٔ کیش، دارای امضای سازندهٔ به نام عبدالله می‌باشند.&lt;ref&gt;توحیدی، فن و هنرسفالگری، ص ۲۸۷&lt;/ref&gt; مجموعهٔ با ارزشی از کاشی‌های زرین فام کشف شده در شهر حریره و مقایسهٔ آن‌ها با زرین فام‌های کاشان، انتساب ظروف زرین فام کیش را به کاشان تا حدی ممکن می‌سازد. گونه‌ای از ظروف لعاب دار که با رنگ سیاه بر روی زمینهٔ آبی زیر لعاب شفاف نقاشی شده و دارای طرح‌های سه گوش، گل و گیاه هستند که از وسط&lt;noinclude&gt;{{خطکش|40%|align=right}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>53s0x57ej51ltmuutdssu4gougrit83</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>برگه:Jondi Shapour Magazine, no. 4.pdf/۴۰</title>
    <ns>104</ns>
    <id>98139</id>
    <revision>
      <id>305148</id>
      <timestamp>2026-10-17T20:49:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Darafsh</username>
        <id>3597</id>
      </contributor>
      <comment>/* هم‌سنجی‌شده */ صفحه‌ای تازه حاوی «ظرف منشعب می‌گردد، قدمت این ظروف به دورهٔ ایلخانی باز می‌گردد. باتوجه به فرسودگی لعاب این گونه سفالینه‌ها و شناسایی سیرجان به عنوان مرکز تولید این نوع سفال در زمان ایلخانی و نیز توجه به نزدیکی جزیرهٔ کیش به این مراکز تولید، احتمال ورود سفال...» ایجاد کرد</comment>
      <origin>305148</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3309" sha1="34v7ozxvyhgwbf01s6glfrwrmsz5w9w" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Darafsh&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ظرف منشعب می‌گردد، قدمت این ظروف به دورهٔ ایلخانی باز می‌گردد. باتوجه به فرسودگی لعاب این گونه سفالینه‌ها و شناسایی سیرجان به عنوان مرکز تولید این نوع سفال در زمان ایلخانی و نیز توجه به نزدیکی جزیرهٔ کیش به این مراکز تولید، احتمال ورود سفالینه‌های سیرجان به حریره وجود دارد.

از جمله سفالینه‌های چینی در کیش می‌توان به سفال‌هایی با لعاب آبی موسوم به «چینگ بائی» و با لعاب مشهور به «تینگ»، سللادن‌های مزین به نقوش برجسته به‌ویژه ماهی، سبوهای موسوم به «مارتابان»، قدح و کاسه‌های بزرگ سبز رنگ و کاسه‌های کوچک موسوم به «مارکوپولو» اشاره نمود. مجموعه‌ای از تندیس‌های سفالی هندی در اشکال سر اسب و نیم تنه نیز در جزیرهٔ کیش یافت شده است. این تندیس‌ها باتوجه به ویژگی‌های مذهبی و هنری آن، یا برای تجارت و یا به عنوان هدیه توسط تجار و مسافران هندی که به‌طور گسترده در جزیره ساکن بودند، مجسمه‌های مزبور را به عنوان الهه و تندیس‌های مقدس، در سفر و در محل اسکان خود به همراه داشته‌اند. این یافته نشانگر ارتباط میان کیش با شبه قارهٔ هند است.&lt;ref&gt;چمنکار، «تداوم جایگاه اقتصادی جزیرهٔ کیش پس از سقوط ملوک بنی قیصر»، ص ۸۵.&lt;/ref&gt;

'''۲-۵-اشیاء:'''

'''۱-۲-۵-کاشی‌های زرین فام:'''&lt;ref&gt;یکی ازانواع کاشی‌های تزئنی دربناهای بعدازاسلام، کاشی‌های طلائی یازرین فام رامی توان نام برد که دراندازه های متفاوت وبه شکل‌های ستارهٔ هشت‌پر، شش‌پر، صلیبی، چهارگوشه، هشت ضلعی، وگاه به شکل دایره بااشکالی غیرهندسی درکنارکاشی های کتیبه ای به کارمی رفته است. طهوری، «کاشی‌های زرین فام دوره ایلخانان مغول»، ص ۷۲. ساخت کاشی‌های زرین فام و توسعه تدریجی آن درمعماری ازاواخردوره سلجوقیان آغاز شد و در دوره خوارزمشاهیان و بخصوص ایلخانیان به اوج ترقی رسید. لشکری و دیگران، «بررسی نقوش کاشی‌های زرین فام آوه از دوره ایلخانان»، ص ۴۲.&lt;/ref&gt;

کاشی‌های زرین فام کوکبی شش گوشه کشف شده با خمیره نخودی رنگ ساخته شده و لعاب آن به رنگ طلائی زرد و قهوه‌ای بوده که به تدریج به رنگ خرمائی تیره تغییر کرده است. نقوش هندسی، از قبیل خطوط متقاطع که با نقطه‌های ریز در بین فواصل&lt;noinclude&gt;{{خطکش|40%|align=right}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>34v7ozxvyhgwbf01s6glfrwrmsz5w9w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>برگه:Jondi Shapour Magazine, no. 4.pdf/۴۱</title>
    <ns>104</ns>
    <id>98140</id>
    <revision>
      <id>305149</id>
      <timestamp>2026-10-17T20:49:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Darafsh</username>
        <id>3597</id>
      </contributor>
      <comment>/* هم‌سنجی‌شده */ صفحه‌ای تازه حاوی «تزئین یافته‌اند، نقوش گیاهی به مانند سروهای مشبک و نقش انسانی از میان کاشی‌ها خودنمایی می‌کنند. حیوانات که با شاخ و برگ درختان ترکیب شده و گاهی نیز هنرمندان سفالگر از دو حیوان یا پرنده روبری هم ایستاده به‌صورت قرینه استفاده کرده‌اند که به...» ایجاد کرد</comment>
      <origin>305149</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3045" sha1="n9iy3fcqp27kvv1xos8q73nor0lx7of" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Darafsh&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;تزئین یافته‌اند، نقوش گیاهی به مانند سروهای مشبک و نقش انسانی از میان کاشی‌ها خودنمایی می‌کنند. حیوانات که با شاخ و برگ درختان ترکیب شده و گاهی نیز هنرمندان سفالگر از دو حیوان یا پرنده روبری هم ایستاده به‌صورت قرینه استفاده کرده‌اند که به طرز بسیار ماهرانهٔ ترسیم شده‌اند. دور تا دور کاشی‌های مزبور یا دارای خطی می‌باشند که خوانده می‌شوند و یا تزئینات شبیه به خط دارند.&lt;ref&gt;شادروان، «حریره شهری که بود»، ص ۱۱۱.&lt;/ref&gt; اشکال بعضی از کاشی‌های زرین فام کارگاه سه با کاشی‌های زرین فام به‌دست‌آمده از تخت سلیمان با سه تاریخ متفاوت ۶۷۰، ۶۷۱ و ۶۷۴ هـ ق و کاشی‌های زرین فام کاشان و مراغه قابل مقایسه است. &lt;ref&gt;سورتیجی و مرتضایی، «نتایج کاوش‌های باستان شناسی در شهر حریره کیش»، ص ۳۶۰.&lt;/ref&gt; از میان کاشی‌های زرین فام رباعی منسوب به مولانا جلال الدین&lt;ref&gt;عبدالله قوچانی با ذکر دلیلی منطقی رباعی بالا را به مولانا منتسب نمی‌داند. او می‌نویسد: مولانا که در سال ۶۰۴ هجری متولد شده است، در این تاریخ تنها نُه سال داشته است. قوچانی، «اشعارفارسی کاشی‌های تخت سلیمان»، ص ۶۷&lt;/ref&gt; رومی که در کتاب کلیات شمس تبریزی نیز آمده است به‌خوبی خوانده می‌شود.

{{وسط|ای گرسنه مهر تو سیران جهان با چشم تو آهوان چه دارند به دست}}

{{وسط|ترسا ز فراق تو دلیران جهان ای زلف تو پای بند شیران جهان&lt;ref&gt;شادروان، «حریره شهری که بود»، ص ۱۱۱.&lt;/ref&gt;}}

این شعر بر روی چند ظرف تاریخ دار از جمله بشقاب زرین فام ساخته شده در سال ۶۱۳ هجری که به شماری ۱۵۲۵ در موزهٔ هنر اسلامی برلین غربی نگاه داری می‌شود نیز آمده است. استفاده از کاشی‌های زرین فام نشان دهنده این است که از اواخر قرن چهارم هجری هنرمندان با ساخت کاشی زرین فام و نحوهٔ لعاب دهی آن آشنا بوده‌اند.

'''۲-۲-۵-سکه‌های کشف‌شده در شهر حریره:'''

سکه‌ها یکی از معتبرترین منابع پژوهش‌های تاریخی و یکی از شاخصه‌های مهم باستان شناسی است. به‌طوری که تصاویر، نقش‌ها و خطوط روی سکه از&lt;noinclude&gt;{{خطکش|40%|align=right}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>n9iy3fcqp27kvv1xos8q73nor0lx7of</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>305177</id>
      <parentid>305149</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T20:53:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Darafsh</username>
        <id>3597</id>
      </contributor>
      <origin>305177</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3067" sha1="h61awi92fxrmtrinlhtvv3qqwi78l7e" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Darafsh&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;تزئین یافته‌اند، نقوش گیاهی به مانند سروهای مشبک و نقش انسانی از میان کاشی‌ها خودنمایی می‌کنند. حیوانات که با شاخ و برگ درختان ترکیب شده و گاهی نیز هنرمندان سفالگر از دو حیوان یا پرنده روبری هم ایستاده به‌صورت قرینه استفاده کرده‌اند که به طرز بسیار ماهرانهٔ ترسیم شده‌اند. دور تا دور کاشی‌های مزبور یا دارای خطی می‌باشند که خوانده می‌شوند و یا تزئینات شبیه به خط دارند.&lt;ref&gt;شادروان، «حریره شهری که بود»، ص ۱۱۱.&lt;/ref&gt; اشکال بعضی از کاشی‌های زرین فام کارگاه سه با کاشی‌های زرین فام به‌دست‌آمده از تخت سلیمان با سه تاریخ متفاوت ۶۷۰، ۶۷۱ و ۶۷۴ هـ ق و کاشی‌های زرین فام کاشان و مراغه قابل مقایسه است. &lt;ref&gt;سورتیجی و مرتضایی، «نتایج کاوش‌های باستان شناسی در شهر حریره کیش»، ص ۳۶۰.&lt;/ref&gt; از میان کاشی‌های زرین فام رباعی منسوب به مولانا جلال الدین&lt;ref&gt;عبدالله قوچانی با ذکر دلیلی منطقی رباعی بالا را به مولانا منتسب نمی‌داند. او می‌نویسد: مولانا که در سال ۶۰۴ هجری متولد شده است، در این تاریخ تنها نُه سال داشته است. قوچانی، «اشعارفارسی کاشی‌های تخت سلیمان»، ص ۶۷&lt;/ref&gt; رومی که در کتاب کلیات شمس تبریزی نیز آمده است به‌خوبی خوانده می‌شود.
{{شعر}}
{{ب|ای گرسنه مهر تو سیران جهان|با چشم تو آهوان چه دارند به دست}}
{{ب|ترسا ز فراق تو دلیران جهان|ای زلف تو پای بند شیران جهان&lt;ref&gt;شادروان، «حریره شهری که بود»، ص ۱۱۱.&lt;/ref&gt;}}
{{پایان شعر}}
این شعر بر روی چند ظرف تاریخ دار از جمله بشقاب زرین فام ساخته شده در سال ۶۱۳ هجری که به شماری ۱۵۲۵ در موزهٔ هنر اسلامی برلین غربی نگاه داری می‌شود نیز آمده است. استفاده از کاشی‌های زرین فام نشان دهنده این است که از اواخر قرن چهارم هجری هنرمندان با ساخت کاشی زرین فام و نحوهٔ لعاب دهی آن آشنا بوده‌اند.

'''۲-۲-۵-سکه‌های کشف‌شده در شهر حریره:'''

سکه‌ها یکی از معتبرترین منابع پژوهش‌های تاریخی و یکی از شاخصه‌های مهم باستان شناسی است. به‌طوری که تصاویر، نقش‌ها و خطوط روی سکه از&lt;noinclude&gt;{{خطکش|40%|align=right}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>h61awi92fxrmtrinlhtvv3qqwi78l7e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>برگه:Jondi Shapour Magazine, no. 4.pdf/۴۲</title>
    <ns>104</ns>
    <id>98141</id>
    <revision>
      <id>305150</id>
      <timestamp>2026-10-17T20:49:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Darafsh</username>
        <id>3597</id>
      </contributor>
      <comment>/* هم‌سنجی‌شده */ صفحه‌ای تازه حاوی «حضورحکومت‌های مختلف در زمان‌های مشخص خبر می‌دهد. در میان سکه‌های پیدا شده در شهر حریره، سکهٔ طلای کشف شده که. بر رویه و پشت سکه به مرکز دایره مربعی با دو خط دایره دورادور را احاطه گردیده است، متن کلمات دو روی سکه دارای دوبخش است: بخش اصلی داخل...» ایجاد کرد</comment>
      <origin>305150</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2373" sha1="lcz87i4vd07ldf09uso6ds2ixod75je" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Darafsh&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;حضورحکومت‌های مختلف در زمان‌های مشخص خبر می‌دهد. در میان سکه‌های پیدا شده در شهر حریره، سکهٔ طلای کشف شده که. بر رویه و پشت سکه به مرکز دایره مربعی با دو خط دایره دورادور را احاطه گردیده است، متن کلمات دو روی سکه دارای دوبخش است: بخش اصلی داخل مربع و بخش دیگر در حاشیه و لبه سکه حک گردیده است. متن داخل مربع‌ها دارای پنج سطر و چهار سطر در فوق اضلاع مربع دیده می‌شود. سکه مکشوفه دارای ۹/۲ سانتیمتر قطر و دارای ۶/۴ گرم (یک مثقال) وزن می‌باشد و یکی از سکه‌های منحصر به فرد و نادری است که از شهر حریره کیش به‌دست‌آمده است.&lt;ref&gt;کبیری، «نگاهی بر اسناد تاریخی، سکه مکشوفه، و آزمون (سفال ملات) شهرحریره کیش»، ص ۲۳۹.&lt;/ref&gt;روی سکه علاوه بر تاریخ حک شده که در سال ۶۲۹ هـ. ق را بر خود دارد و در پشت روی سکه سه مورد زیر ذکرشده است:

- شهر سبته (محل ضرب سکه) ۲-القائم بامرالله خلیفه عباسی ۳- ابوموسوی عمران بن الامراد المرشدین ملقب مؤیدبالله. با استناد به متون تاریخی ابوموسی در شهر سبته به پا خاسته و به نام خود سکه ضرب می‌نماید و احتمالاً سکه به عنوان یاد بود ضرب شده است&lt;ref&gt;کریمیان سردشتی، «بررسی تاریخی سکه مکشوفه جزیره کیش»، ص ۲۴۷.&lt;/ref&gt;. همچنین سکه دیگری در جزیرهٔ کیش به وزن نُه گرم و نیم که در زمان ایلخانان و سلطنت الجایتو (سلطان محمد خدا بنده) در سال ۷۱۰ هجری در همانجا ضرب شده بود در جدول زیررویه و پشت این سکه آورده شده است&lt;ref&gt;مازندرانی، «جزیره کیش (۲)»، ص.۵۷۱.&lt;/ref&gt;. وجود این سکه خود گواهی بر ثروتمندی سابق جزیرهٔ کیش است.

{{ته}}&lt;noinclude&gt;{{خطکش|40%|align=right}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>lcz87i4vd07ldf09uso6ds2ixod75je</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>برگه:Jondi Shapour Magazine, no. 4.pdf/۴۳</title>
    <ns>104</ns>
    <id>98142</id>
    <revision>
      <id>305151</id>
      <timestamp>2026-10-17T20:49:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Darafsh</username>
        <id>3597</id>
      </contributor>
      <comment>/* هم‌سنجی‌شده */ صفحه‌ای تازه حاوی «ایلخانی، اولجایتو (۷۰۳-۷۱۶ هـ. ق/ ۱۳۰۴-۱۳۱۶ م.)؛ قیس؛ ۷۱۰ هـ. ق/ ۱۱-۱۳۱۰ م.  {| class=&quot;wikitable&quot; |- | {{وسط|'''روی سکه'''}} | {{وسط|'''پشت سکه'''}} |- | {{وسط|الله}} | {{وسط|ضرب فی}} |- | {{وسط|لا اله الا}} | {{وسط|ایام دوله المولی}} |- | {{وسط|محمد}} | {{وسط|السلطان الاعظم مالک رقاب}} |- | {{...» ایجاد کرد</comment>
      <origin>305151</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2710" sha1="68j70lwkth3lgotxz3hl52cs6lidf1v" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Darafsh&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ایلخانی، اولجایتو (۷۰۳-۷۱۶ هـ. ق/ ۱۳۰۴-۱۳۱۶ م.)؛ قیس؛ ۷۱۰ هـ. ق/ ۱۱-۱۳۱۰ م.

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
| {{وسط|'''روی سکه'''}}
| {{وسط|'''پشت سکه'''}}
|-
| {{وسط|الله}}
| {{وسط|ضرب فی}}
|-
| {{وسط|لا اله الا}}
| {{وسط|ایام دوله المولی}}
|-
| {{وسط|محمد}}
| {{وسط|السلطان الاعظم مالک رقاب}}
|-
| {{وسط|رسول الله}}
| {{وسط|الامم اولجایتو سلطان غیاث}}
|-
| {{وسط|صلی الله علیه}}
| {{وسط|الدنیا والدین خدابنده محمد}}
|-
| {{وسط|قیس}}
| {{وسط|خلدالله}}
|-
| {{وسط|(حاشیه: نام دوازده امام)}}
| {{وسط|ملکه}}
|-
| 
| {{وسط|(حاشیه: بالا راست: نام اولجایتو به اویغوری)}}
|-
| 
| {{وسط|(بالا چپ: لله الامر من قبل و من بعد)}}
|-
| 
| {{وسط|(پایین راست: ضرب قیس)}}
|-
| 
| {{وسط|(پایین چپ: سنه عشر و سبعمئه)}}
|}

{{وسط|طلا، ۳۰ م م، ۹۵/۹ گرم.}}

مانند همهٔ سکه‌های طلا و نقرهٔ اولجایتو، این سکه نیز نقش معمول القاب تشریفاتی ایلخان را دارد. جای ضرب (قیس) در هر دو روی سکه نقش بسته است. این سکه در زمان جمال الدین طیبی ضرب شده بودکه در سال ۷۱۱ هـ. ق/ ۱۳۱۱ م از دنیا رفت و یا گوشه گیری وزن این سکه با ۹۵/۹ گرم، از سنگین‌ترین سکه‌های طلای ایلخانی است و بیشتر از یک گرم از استاندارد عادی دو مثقالی (حدود ۶/۸ گرم) که تقریباً وزن بسیاری از سکه‌های طلای این دوره است، سنگین تر است. این دینار و دینارهای سنگین مشابه ضرب شیراز، احتمالاً برای پرداخت مالیات سنگین تحمیلی ایلخانان ضرب می‌شدند. مالیات قیس در زمان جمال الدین بین ۴۰ تا ۷۰ تومان (۴۰۰ هزار تا ۷۰۰ هزار دینار) بود.&lt;ref&gt;نیکلاس، «ویژگی‌های بازرگانی خلیج فارس در پرتویافته های نوین سکه شناسی در سده‌های میانه، ازاسلام تاصفویه»، ص ۲۰-۲۱.&lt;/ref&gt; در این زمان جزیرهٔ کیش پایتخت امپراتوری بازرگانی ملک الاسلام جمال الدین ابراهیم طیبی بود و همانطورکه در بالاذکرشد وی باتشکیل ناوگان&lt;noinclude&gt;{{خطکش|40%|align=right}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>68j70lwkth3lgotxz3hl52cs6lidf1v</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>305182</id>
      <parentid>305151</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T20:53:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Darafsh</username>
        <id>3597</id>
      </contributor>
      <origin>305182</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2196" sha1="ei8wma3t3n6yme0erb402u9yfy5fbbw" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Darafsh&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ایلخانی، اولجایتو (۷۰۳-۷۱۶ هـ. ق/ ۱۳۰۴-۱۳۱۶ م.)؛ قیس؛ ۷۱۰ هـ. ق/ ۱۱-۱۳۱۰ م.

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
| {{وسط|'''روی سکه'''}}
| {{وسط|'''پشت سکه'''}}
|-
| {{وسط|الله}}
| {{وسط|ضرب فی}}
|-
| {{وسط|لا اله الا}}
| {{وسط|ایام دوله المولی}}
|-
| {{وسط|محمد}}
| {{وسط|السلطان الاعظم مالک رقاب}}
|-
| {{وسط|رسول الله}}
| {{وسط|الامم اولجایتو سلطان غیاث}}
|-
| {{وسط|صلی الله علیه}}
| {{وسط|الدنیا والدین خدابنده محمد}}
|-
| {{وسط|قیس}}
| {{وسط|خلدالله}}
|-
| {{وسط|(حاشیه: نام دوازده امام)}}
| {{وسط|ملکه}}
|-
| 
| {{وسط|(حاشیه: بالا راست: نام اولجایتو به اویغوری)}}
|-
| 
| {{وسط|(بالا چپ: لله الامر من قبل و من بعد)}}
|-
| 
| {{وسط|(پایین راست: ضرب قیس)}}
|-
| 
| {{وسط|(پایین چپ: سنه عشر و سبعمئه)}}
|}

{{وسط|طلا، ۳۰ م م، ۹۵/۹ گرم.}}

مانند همهٔ سکه‌های طلا و نقرهٔ اولجایتو، این سکه نیز نقش معمول القاب تشریفاتی ایلخان را دارد. جای ضرب (قیس) در هر دو روی سکه نقش بسته است. این سکه در زمان جمال الدین طیبی ضرب شده بودکه در سال ۷۱۱ هـ. ق/ ۱۳۱۱ م از دنیا رفت و یا گوشه گیری وزن این سکه با ۹۵/۹ گرم، از سنگین‌ترین سکه‌های طلای ایلخانی است و بیشتر از یک گرم از استاندارد عادی دو مثقالی (حدود ۶/۸ گرم) که تقریباً وزن بسیاری از سکه‌های طلای این دوره است، سنگین تر است. این دینار و دینارهای سنگین مشابه ضرب شیراز، احتمالاً برای پرداخت مالیات سنگین تحمیلی ایلخانان ضرب می‌شدند. مالیات قیس در زمان جمال الدین بین ۴۰ تا ۷۰ تومان (۴۰۰&lt;noinclude&gt;{{خطکش|40%|align=right}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ei8wma3t3n6yme0erb402u9yfy5fbbw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>برگه:Jondi Shapour Magazine, no. 4.pdf/۴۴</title>
    <ns>104</ns>
    <id>98143</id>
    <revision>
      <id>305152</id>
      <timestamp>2026-10-17T20:49:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Darafsh</username>
        <id>3597</id>
      </contributor>
      <comment>/* هم‌سنجی‌شده */ صفحه‌ای تازه حاوی «تجاری در کیش توانست این جزیره را تبدیل به مرکزی بزرگ برای عبور و مرور در اقیانوس هند و خلیج فارس کند.  چائو- جو- کوا که از جزیرهٔ کیش با عنوان کی- شی یاد کرده است ذکر می‌کند که مردم این جزیره در تجارت از سکه‌های طلا و نقره استفاده می‌کنند و اسب و...» ایجاد کرد</comment>
      <origin>305152</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2287" sha1="91mtuhtjs2ijbl08358l1u3svj0ktul" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Darafsh&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;تجاری در کیش توانست این جزیره را تبدیل به مرکزی بزرگ برای عبور و مرور در اقیانوس هند و خلیج فارس کند.

چائو- جو- کوا که از جزیرهٔ کیش با عنوان کی- شی یاد کرده است ذکر می‌کند که مردم این جزیره در تجارت از سکه‌های طلا و نقره استفاده می‌کنند و اسب و مروارید دو محصول اصلی صادارتی کیش هستند.&lt;ref&gt;خلیفه، «تجارت دریایی خلیج فارس- چین در سده‌های میانه به روایت ناظر چینی»، ص ۱۴&lt;/ref&gt;

'''۶-منابع آب:'''

جزیرهٔ کیش از دیرباز به داشتن آب آشامیدنی شیرین شهرت داشته است، یکی از علل تداوم زندگی در این جزیره، چاه‌های آب شیرین آن بوده است، در حالی که جزایری چون تنب و... به دلیل نداشتن آب، موجب فقدان اسکان انسان‌ها شده‌اند.&lt;ref&gt;رحیمی فرزان، «کیش یک نام کهن»، ص ۴۳.&lt;/ref&gt;مزیت داشتن آب شیرین برای جزیرهٔ کیش، شهرت به سزایی را برای این جزیره در حوزه خلیج فارس و کشتی‌های عبوری آن زمان فراهم کرده بود.&lt;ref&gt;شادروان «حریره شهری که بود»، ص ۱۰۸.&lt;/ref&gt;

یکی از علل تداوم زندگی در این جزیره چاه‌های آب شیرین آن و بر اساس اسناد تاریخی یکی از اقلام مهم صادرات جزیره، آب شیرین و آب گیری کشتی‌ها بوده است. در کتاب آثارالبلاد آمده است: «آب آشامیدنیشان از چاه آب است. ثروتمندان از ساروج‌ها آب می‌خورند.&lt;ref&gt;قزوینی، آثارالبلاد و اخبارالعباد، ص ۵۳.&lt;/ref&gt;حمدالله مستوفی می‌نویسد: «آب جزیرهٔ کیش از باران است که در مصانع (آبگیرها) جمع می‌شود.»&lt;ref&gt;مستوفی، نزهت القلوب، ص ۱۱۷.&lt;/ref&gt;رشته‌های متعدد قنات از داخل شهر و&lt;noinclude&gt;{{خطکش|40%|align=right}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>91mtuhtjs2ijbl08358l1u3svj0ktul</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>305185</id>
      <parentid>305152</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T20:54:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Darafsh</username>
        <id>3597</id>
      </contributor>
      <origin>305185</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2802" sha1="qqe792hovwxxwxszdo9d049yh0jjx7s" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Darafsh&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt; هزار تا ۷۰۰ هزار دینار) بود.&lt;ref&gt;نیکلاس، «ویژگی‌های بازرگانی خلیج فارس در پرتویافته های نوین سکه شناسی در سده‌های میانه، ازاسلام تاصفویه»، ص ۲۰-۲۱.&lt;/ref&gt; در این زمان جزیرهٔ کیش پایتخت امپراتوری بازرگانی ملک الاسلام جمال الدین ابراهیم طیبی بود و همانطورکه در بالاذکرشد وی باتشکیل ناوگان تجاری در کیش توانست این جزیره را تبدیل به مرکزی بزرگ برای عبور و مرور در اقیانوس هند و خلیج فارس کند.

چائو- جو- کوا که از جزیرهٔ کیش با عنوان کی- شی یاد کرده است ذکر می‌کند که مردم این جزیره در تجارت از سکه‌های طلا و نقره استفاده می‌کنند و اسب و مروارید دو محصول اصلی صادارتی کیش هستند.&lt;ref&gt;خلیفه، «تجارت دریایی خلیج فارس- چین در سده‌های میانه به روایت ناظر چینی»، ص ۱۴&lt;/ref&gt;

'''۶-منابع آب:'''

جزیرهٔ کیش از دیرباز به داشتن آب آشامیدنی شیرین شهرت داشته است، یکی از علل تداوم زندگی در این جزیره، چاه‌های آب شیرین آن بوده است، در حالی که جزایری چون تنب و... به دلیل نداشتن آب، موجب فقدان اسکان انسان‌ها شده‌اند.&lt;ref&gt;رحیمی فرزان، «کیش یک نام کهن»، ص ۴۳.&lt;/ref&gt;مزیت داشتن آب شیرین برای جزیرهٔ کیش، شهرت به سزایی را برای این جزیره در حوزه خلیج فارس و کشتی‌های عبوری آن زمان فراهم کرده بود.&lt;ref&gt;شادروان «حریره شهری که بود»، ص ۱۰۸.&lt;/ref&gt;

یکی از علل تداوم زندگی در این جزیره چاه‌های آب شیرین آن و بر اساس اسناد تاریخی یکی از اقلام مهم صادرات جزیره، آب شیرین و آب گیری کشتی‌ها بوده است. در کتاب آثارالبلاد آمده است: «آب آشامیدنیشان از چاه آب است. ثروتمندان از ساروج‌ها آب می‌خورند.&lt;ref&gt;قزوینی، آثارالبلاد و اخبارالعباد، ص ۵۳.&lt;/ref&gt;حمدالله مستوفی می‌نویسد: «آب جزیرهٔ کیش از باران است که در مصانع (آبگیرها) جمع می‌شود.»&lt;ref&gt;مستوفی، نزهت القلوب، ص ۱۱۷.&lt;/ref&gt;رشته‌های متعدد قنات از داخل شهر و&lt;noinclude&gt;{{خطکش|40%|align=right}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>qqe792hovwxxwxszdo9d049yh0jjx7s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>برگه:Jondi Shapour Magazine, no. 4.pdf/۴۵</title>
    <ns>104</ns>
    <id>98144</id>
    <revision>
      <id>305153</id>
      <timestamp>2026-10-17T20:49:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Darafsh</username>
        <id>3597</id>
      </contributor>
      <comment>/* هم‌سنجی‌شده */ صفحه‌ای تازه حاوی «مجموعه‌های مسکونی عبور کرده و آب‌های سطحی ناشی از بارندگی نیز به مخازن آب هدایت می‌شده و علاوه بر مصرف ساکنان، یکی از منابع درآمد به شمار می‌رفته است. ذخیره آب شیرین در فصول بارندگی اهمیت زیادی داشت و این امر باعث می‌شد که قسمتی از بافت معما...» ایجاد کرد</comment>
      <origin>305153</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2524" sha1="gcfgx8w9mprdo8bgr07s0hdfreggwnt" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Darafsh&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;مجموعه‌های مسکونی عبور کرده و آب‌های سطحی ناشی از بارندگی نیز به مخازن آب هدایت می‌شده و علاوه بر مصرف ساکنان، یکی از منابع درآمد به شمار می‌رفته است. ذخیره آب شیرین در فصول بارندگی اهمیت زیادی داشت و این امر باعث می‌شد که قسمتی از بافت معماری شهر به جمع آوری و انتقال آب‌های ناشی از بارندگی از سطح و طبقات فوقانی به آب انبارها اختصاص یابد. کانال‌های انتقال آب و مخازن ذخیره آب شیرین از مشخصه‌های اصلی معماری این شهر تاریخی است. که بخش عمده‌ای از کشفیات اخیر را شامل می‌شود. آب انبارهای ذخیره آب در ابعاد و عمق مختلف از دیگر کشفیات این بخش است.&lt;ref&gt;شادروان، «حریره شهری که بود»، ص ۱۰۷.&lt;/ref&gt;

چندین آب انبار بزرگ به شکل مستطیل با دیوارهای ساروجی در جزیرهٔ کیش موجود است که عمق یکی از آن‌ها به ۲۴ پا می‌رسد و سقف آن خراب است و فروریخته است.&lt;ref&gt;ویلسن، خلیج فارس، ص.۶۷.&lt;/ref&gt;

این آب انبارها که مشابه آن‌ها در بندر طاهری (سیراف) است، در انتهای آبگیرهای طبیعی در عمق زمین با مصالح محکم ساخته شده‌اند و می‌توانستندبه مدت زیادی مقادیر قابل توجهی از آب‌های روان را ذخیره کنند. تجدید ساختمان آب انبارهای کیش و حفظ ساختمان اولیه آن‌ها به عنوان یک یادمان تاریخی دارای ارزش قابل توجهی است.&lt;ref&gt;افشار، جزیره کیش مروارید خلیج فارس، ص ۷۲&lt;/ref&gt;آب انبارها و قنات‌های یادآورحیات و تلاش و تکاپوی بسیار برای زمین در این جزیره می‌باشد.&lt;ref&gt;رهنمایی، جزیره کیش، ص ۳۹۰.&lt;/ref&gt;

در بخش‌های شرقی شهر حریره مجموعه عظیمی از آب انبارهایی حفر شده در دل صخره دیده می‌شود که افزون بر داشتن پای آب و راه پله به‌صورت زنجیره چاه‌ها&lt;noinclude&gt;{{خطکش|40%|align=right}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>gcfgx8w9mprdo8bgr07s0hdfreggwnt</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>305201</id>
      <parentid>305153</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T20:56:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Darafsh</username>
        <id>3597</id>
      </contributor>
      <origin>305201</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2528" sha1="swseh1f6vpzid1o4b9spm9n18uyigy4" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Darafsh&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;مجموعه‌های مسکونی عبور کرده و آب‌های سطحی ناشی از بارندگی نیز به مخازن آب هدایت می‌شده و علاوه بر مصرف ساکنان، یکی از منابع درآمد به شمار می‌رفته است. ذخیره آب شیرین در فصول بارندگی اهمیت زیادی داشت و این امر باعث می‌شد که قسمتی از بافت معماری شهر به جمع آوری و انتقال آب‌های ناشی از بارندگی از سطح و طبقات فوقانی به آب انبارها اختصاص یابد. کانال‌های انتقال آب و مخازن ذخیره آب شیرین از مشخصه‌های اصلی معماری این شهر تاریخی است. که بخش عمده‌ای از کشفیات اخیر را شامل می‌شود. آب انبارهای ذخیره آب در ابعاد و عمق مختلف از دیگر کشفیات این بخش است.&lt;ref&gt;شادروان، «حریره شهری که بود»، ص ۱۰۷.&lt;/ref&gt;

چندین آب انبار بزرگ به شکل مستطیل با دیوارهای ساروجی در جزیرهٔ کیش موجود است که عمق یکی از آن‌ها به ۲۴ پا می‌رسد و سقف آن خراب است و فروریخته است.&lt;ref&gt;ویلسن، خلیج فارس، ص.۶۷.&lt;/ref&gt;

این آب انبارها که مشابه آن‌ها در بندر طاهری (سیراف) است، در انتهای آبگیرهای طبیعی در عمق زمین با مصالح محکم ساخته شده‌اند و می‌توانستندبه مدت زیادی مقادیر قابل توجهی از آب‌های روان را ذخیره کنند. تجدید ساختمان آب انبارهای کیش و حفظ ساختمان اولیه آن‌ها به عنوان یک یادمان تاریخی دارای ارزش قابل توجهی است.&lt;ref&gt;افشار، جزیره کیش مروارید خلیج فارس، ص ۷۲&lt;/ref&gt;آب انبارها و قنات‌های یادآورحیات و تلاش و تکاپوی بسیار برای زمین در این جزیره می‌باشد.&lt;ref&gt;رهنمایی، جزیره کیش، ص ۳۹۰.&lt;/ref&gt;

در بخش‌های شرقی شهر حریره مجموعه عظیمی از آب انبارهایی حفر شده در دل صخره دیده می‌شود که افزون بر داشتن پای آب و راه پله به‌صورت زنجیره چاه‌هایی&lt;noinclude&gt;{{خطکش|40%|align=right}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>swseh1f6vpzid1o4b9spm9n18uyigy4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>برگه:Jondi Shapour Magazine, no. 4.pdf/۴۶</title>
    <ns>104</ns>
    <id>98145</id>
    <revision>
      <id>305154</id>
      <timestamp>2026-10-17T20:49:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Darafsh</username>
        <id>3597</id>
      </contributor>
      <comment>/* هم‌سنجی‌شده */ صفحه‌ای تازه حاوی «یی چون قنات هستند به همین دلیل '''قنات- آب انبار'''&lt;ref&gt;به دلیل وجود حفره‌های متعددی که با فاصله و آهنگ منظمی تکرار می‌شوند به این ساخت و سازها می‌توان نام قنات را اطلاق نمود از سوی دیگر با حضور &quot;پای آب&quot; وپهنای بیش از حد متعارف قنات که در برش عرضی دی...» ایجاد کرد</comment>
      <origin>305154</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3036" sha1="m1zssbn4e3kfun8lc391dplxm79yz9b" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Darafsh&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;یی چون قنات هستند به همین دلیل '''قنات- آب انبار'''&lt;ref&gt;به دلیل وجود حفره‌های متعددی که با فاصله و آهنگ منظمی تکرار می‌شوند به این ساخت و سازها می‌توان نام قنات را اطلاق نمود از سوی دیگر با حضور &quot;پای آب&quot; وپهنای بیش از حد متعارف قنات که در برش عرضی دیده می‌شود وهمچنین پوشش‌های گنبد گونه و به خصوص با در نظر گرفتن شیب زمین‌های پیرامون که به سمت حفره‌های دست کند می‌باشد می‌توان این ساخت وساز را آب انبار دانست. کبیری؛ فرهنگی، همان، ص ۹۱.&lt;/ref&gt;نامیده می‌شوند.&lt;ref&gt;همان، ص ۸۹.&lt;/ref&gt; این قنات-آب انبارها به گونهٔ احداث گردیده‌اند که چند نفر می‌توانند به راحتی در آن راه بروند. باستان شناسان احتمال می‌دهند که در گذشته از این گذرگاه‌ها به عنوان مخفی گاه هم استفاده می‌شده است.&lt;ref&gt;میرزایی، خلیج فارس، ص ۱۷۲.&lt;/ref&gt;

'''نتیجه:'''

جزیرهٔ کیش یکی از جزایر معروف و مهم خلیج فارس می‌باشد، شکوفایی این جزیره پس از ویران شدن بندر سیراف آغاز شد، به‌طوری که بازرگانان سیرافی با انتقال سرمایه و همچنین تجارب کسب کرده توانستند دوره درخشانی را در جزیرهٔ کیش رقم بزنند. شهر حریره گویای تاریخ هشتصد ساله جزیرهٔ کیش می‌باشد شهری تاریخی با معماری منحصر به فرد خود. باستان شناسان با کشف سفالینه‌ها، سکه، کاشی‌های زرین فام، مجموعه صنعتی و ...به دورهٔ از شکوفایی و رشد در جزیرهٔ کیش رسیدند. همچنین کشف این آثار، گویای هنر و فرهنگ در دورهٔ خاص از زندگی در این جزیره است. سفال‌های معروف به سلادون که به مقدار زیاد پیدا شده بیانگر ارتباط گسترده جزیرهٔ کیش از طریق دریا با شرق دور و چین بوده است. همچنین با جایگاه ویژه تأسیسات آبی و معماری جزیرهٔ کیش و همچنین اشیاء پراکنده در محوطه باستانی شهر حریره می‌توان از این شهر به عنوان نوعی شهر-بندر یاد کرد. دوره شکوفایی این شهر تاریخی همانند شهرهای دیگر با رونق گرفتن جزیره هرمز به پایان رسید. هرچند آثار کشف شده تصویری از گذشته تاریخی این جزیره را نشان می‌دهد.

{{ته}}&lt;noinclude&gt;{{خطکش|40%|align=right}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>m1zssbn4e3kfun8lc391dplxm79yz9b</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>305204</id>
      <parentid>305154</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T20:56:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Darafsh</username>
        <id>3597</id>
      </contributor>
      <origin>305204</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3031" sha1="mm2gxgjllhjfvg62eldgisn0hsp3kmc" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Darafsh&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;چون قنات هستند به همین دلیل '''قنات- آب انبار'''&lt;ref&gt;به دلیل وجود حفره‌های متعددی که با فاصله و آهنگ منظمی تکرار می‌شوند به این ساخت و سازها می‌توان نام قنات را اطلاق نمود از سوی دیگر با حضور &quot;پای آب&quot; وپهنای بیش از حد متعارف قنات که در برش عرضی دیده می‌شود وهمچنین پوشش‌های گنبد گونه و به خصوص با در نظر گرفتن شیب زمین‌های پیرامون که به سمت حفره‌های دست کند می‌باشد می‌توان این ساخت وساز را آب انبار دانست. کبیری؛ فرهنگی، همان، ص ۹۱.&lt;/ref&gt;نامیده می‌شوند.&lt;ref&gt;همان، ص ۸۹.&lt;/ref&gt; این قنات-آب انبارها به گونهٔ احداث گردیده‌اند که چند نفر می‌توانند به راحتی در آن راه بروند. باستان شناسان احتمال می‌دهند که در گذشته از این گذرگاه‌ها به عنوان مخفی گاه هم استفاده می‌شده است.&lt;ref&gt;میرزایی، خلیج فارس، ص ۱۷۲.&lt;/ref&gt;

'''نتیجه:'''

جزیرهٔ کیش یکی از جزایر معروف و مهم خلیج فارس می‌باشد، شکوفایی این جزیره پس از ویران شدن بندر سیراف آغاز شد، به‌طوری که بازرگانان سیرافی با انتقال سرمایه و همچنین تجارب کسب کرده توانستند دوره درخشانی را در جزیرهٔ کیش رقم بزنند. شهر حریره گویای تاریخ هشتصد ساله جزیرهٔ کیش می‌باشد شهری تاریخی با معماری منحصر به فرد خود. باستان شناسان با کشف سفالینه‌ها، سکه، کاشی‌های زرین فام، مجموعه صنعتی و ...به دورهٔ از شکوفایی و رشد در جزیرهٔ کیش رسیدند. همچنین کشف این آثار، گویای هنر و فرهنگ در دورهٔ خاص از زندگی در این جزیره است. سفال‌های معروف به سلادون که به مقدار زیاد پیدا شده بیانگر ارتباط گسترده جزیرهٔ کیش از طریق دریا با شرق دور و چین بوده است. همچنین با جایگاه ویژه تأسیسات آبی و معماری جزیرهٔ کیش و همچنین اشیاء پراکنده در محوطه باستانی شهر حریره می‌توان از این شهر به عنوان نوعی شهر-بندر یاد کرد. دوره شکوفایی این شهر تاریخی همانند شهرهای دیگر با رونق گرفتن جزیره هرمز به پایان رسید. هرچند آثار کشف شده تصویری از گذشته تاریخی این جزیره را نشان می‌دهد.

{{ته}}&lt;noinclude&gt;{{خطکش|40%|align=right}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>mm2gxgjllhjfvg62eldgisn0hsp3kmc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>برگه:Jondi Shapour Magazine, no. 4.pdf/۴۷</title>
    <ns>104</ns>
    <id>98146</id>
    <revision>
      <id>305155</id>
      <timestamp>2026-10-17T20:50:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Darafsh</username>
        <id>3597</id>
      </contributor>
      <comment>/* هم‌سنجی‌شده */ صفحه‌ای تازه حاوی «'''منابع و مآخذ'''  ابن بلخی'''''، فارسنامه'''''، به تصحیح گای لسترنج، تهران: دنیای کتاب، ۱۳۶۳.  ابن خرداذبه. عبیدالله بن عبدالله.''''' مسالک ممالک'''''. ترجمه سعیدخاکرند، تهران: میراث ملل، ۱۳۷۱.  ابوالفدا، اسماعیل بن علی.''''' تقویم البلدان'''''، ترجمه عبدالم...» ایجاد کرد</comment>
      <origin>305155</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2680" sha1="t0fo3grql08uwoz78oiolxnr7c82d7c" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Darafsh&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;'''منابع و مآخذ'''

ابن بلخی'''''، فارسنامه'''''، به تصحیح گای لسترنج، تهران: دنیای کتاب، ۱۳۶۳.

ابن خرداذبه. عبیدالله بن عبدالله.''''' مسالک ممالک'''''. ترجمه سعیدخاکرند، تهران: میراث ملل، ۱۳۷۱.

ابوالفدا، اسماعیل بن علی.''''' تقویم البلدان'''''، ترجمه عبدالمحمدآیتی، تهران: بنیاد فرهنگ ایران، ۱۳۸۲.

اسدی، بیژن. «موقعیت ویژه اقتصادی-تجاری جزیرهٔ کیش در تاریخ». '''''درخلیج فارس فرهنگ و تمدن'''''، تهران: موسسه تحقیقات و توسعه علوم انسانی، ۱۳۸۶

اصطخری، ابواسحاق. ابراهیم. '''''المسالک والممالک'''''، به کوشش ایرج افشار، تهران: انتشارات علمی و فرهنگی، ۱۳۶۸.

افشار، ایرج. '''''جزیرهٔ کیش مروارید خلیج فارس'''''، تهران: هیرمند، ۱۳۷۷.

افشار، ایرج. '''''جزیرهٔ کیش و دریای پارس'''''، تهران: شرکت انتشارات جهان معاصر، بی تا

اقبال، عباس'''''، مطالعاتی در باب بحرین و جزایروسواحل خلیج فارس'''''، تهران: اساطیر، ۱۳۸۴.

اقتداری، احمد'''''. آثار شهرهای باستانی سواحل و جزایر خلیج فارس و دریای عمان'''''، تهران: انجمن آثارملی.۱۳۴۶.

آیتی، عبدالمحمد. '''''تحریر تاریخ وصاف'''''. انتشارات بنیاد فرهنگ ایران، ۱۳۷۲.

بحرانی پور، علی و زارعی، سیده زهرا، «افول تجاری بندرسیراف وپیامدهای مهاجرت بازرگانان سیرافی»'''''، مجله: تاریخ روابط خارجی'''''، شماره ۳۶، ۱۳۸۷.

بختیاری، حسین. «پیشینه تاریخی جزیرهٔ کیش». مجله '''''بررسی‌های تاریخی'''''، ش.۷۸ مهر و آبان ۱۳۵۷.

توحیدی، فائق'''''، فن و هنرسفالگری'''''، تهران: سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی دانشگاه‌ها (سمت)، ۱۳۷۹.

چمنکار، محمدجعفر. «تداوم جایگاه اقتصادی جزیرهٔ کیش پس از سقوط ملوک بنی قیصر»'''''، درپژوهش نامه خلیج فارس'''''، به کوشش عبدالرسول خیراندیش، مجتبی تبریزنیا، ج.۵، تهران: خانه کتاب، ۱۳۹۱.

{{ته}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>t0fo3grql08uwoz78oiolxnr7c82d7c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>برگه:Jondi Shapour Magazine, no. 4.pdf/۴۸</title>
    <ns>104</ns>
    <id>98147</id>
    <revision>
      <id>305156</id>
      <timestamp>2026-10-17T20:50:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Darafsh</username>
        <id>3597</id>
      </contributor>
      <comment>/* هم‌سنجی‌شده */ صفحه‌ای تازه حاوی «چمنکار، محمدجعفر، «تداوم جایگاه اقتصادی جزیرهٔ کیش پس از سقوط ملوک بنی قیصر»'''''، درپژوهش نامه خلیج فارس'''''، به کوشش عبدالرسول خیر اندیش، مجتبی تبریزنیا، دفترپنجم، خانه کتاب، ۱۳۹۱  چمنکار، محمدجعفر، «جایگاه جزیرهٔ کیش در تجارت دریایی عصر مل...» ایجاد کرد</comment>
      <origin>305156</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3142" sha1="gea0sc9svepq8e6pu2u85vlzrsb604g" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Darafsh&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;چمنکار، محمدجعفر، «تداوم جایگاه اقتصادی جزیرهٔ کیش پس از سقوط ملوک بنی قیصر»'''''، درپژوهش نامه خلیج فارس'''''، به کوشش عبدالرسول خیر اندیش، مجتبی تبریزنیا، دفترپنجم، خانه کتاب، ۱۳۹۱

چمنکار، محمدجعفر، «جایگاه جزیرهٔ کیش در تجارت دریایی عصر ملوک محلی بنی قیصر»'''''، فصلنامه پژوهش‌نامه تاریخ‌های محلی ایران'''''، ش.۱، ۱۳۹۱.

حموی، یاقوت بن عبدالله.''''' معجم البلدان'''''، مطبعه السعاده بجوارمحافظه، مصر، ج ۴. ۱۳۲۳.

حمیدی، جعفر. «سعدی در کیش»'''''، فصلنامه کیش'''''، ش.۱ پاییز ۱۳۶۹.

خلیفه، مجتبی. «برآمدن ملوک بنی قیصرکیش به روایت اسنادگنیزه ومنابع دست اول»'''''، مجله پژوهش‌های علوم تاریخی'''''، ش.۳، ۱۳۹۰.

خلیفه، مجتبی، «تجارت دریایی خلیج فارس- چین در سده‌های میانه به روایت ناظر چینی»'''''، فصلنامه تاریخ روابط خارجی'''''، ش. ۳۶، بی تا.

رائین، اسماعیل'''''. دریانوردی ایرانیان از دوران‌های افسانهٔ تاظهور اسلام'''''. ج.۱ تهران: چاپ خانه زیبا، چاپ دوم، بهار ۲۰۳۶.

رحیمی فرزان، حسن. «کیش یک نام کهن»'''''، مجله مناطق آزاد'''''، ش.۱ سال ۱.

رهنمایی، محمدتقی. «جزیره‌کیش'''''»، درمجموعه‌مقالات سمینار جغرافی (شماره ۳) به'''''‌کوشش: دکترمحمدحسین پاپلی یزدی، ناشر: بنیادپژوهش های اسلامی آستان قدس رضوی، ۱۳۶۵.

زرکوب شیرازی، معین الدین.''''' شیرازنامه'''''. به کوشش اسماعیل واعظ جوادی، تهران: بنیادفرهنگ ایران، بی تا.

سادات ناصری، حسن. «اتابک ابوبکر سعدبن زنگی»'''''، مجله گوهر'''''، ش.۴۱، مرداد ۱۳۵۵.

سورتیجی، سامان، محمدمرتضایی. «نتایج کاوش‌های باستان‌شناسی در شهر حریرهٔ کیش»'''''، درپژوهش نامه خلیج فارس'''''، به کوشش عبدالرسول خیراندیش، مجتبی تبریزنیا، ج.۵، تهران: خانه کتاب، ۱۳۹۱.

شادروان، شیوا. «حریره، شهری که بود»'''''، مجله جستارهای شهرسازی'''''، ش.۳۰ زمستان ۱۳۸۸.

شایسته فر، مهناز. «جاذبه‌های گردشگری بناهای مذهبی بنادر و جزایر خلیج فارس».''''' مجله کتاب ماه هنر'''''، ش.۱۴۹ بهمن ۱۳۸۹.

شبانکاره‌ای، مجمدبن علی.''''' مجمع الانساب'''''، تصحیح میرهاشم محدث، تهران: امیرکبیر، ۱۳۶۳.

{{ته}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>gea0sc9svepq8e6pu2u85vlzrsb604g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>برگه:Jondi Shapour Magazine, no. 4.pdf/۴۹</title>
    <ns>104</ns>
    <id>98148</id>
    <revision>
      <id>305157</id>
      <timestamp>2026-10-17T20:50:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Darafsh</username>
        <id>3597</id>
      </contributor>
      <comment>/* هم‌سنجی‌شده */ صفحه‌ای تازه حاوی «طهوری، نیر. «کاشی‌های زرین فام دوره ایلخانان مغول»'''''، مجله ماه هنر'''''، ش.۴۵ و ۴۶، خرداد و تیر ۱۳۸۱.  فسایی، حسن بن حسن.''''' فارسنامه'''''، ج ۱، تهران، ۱۳۸۲.  قبادیان، وحید.''''' بررسی اقلیمی ابنیه سنتی ایران'''''. تهران: دانشگاه تهران، بی تا.  قزوینی، زک...» ایجاد کرد</comment>
      <origin>305157</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2980" sha1="i946tux3vm8gcqb8wpetlbdlpay1x80" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Darafsh&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;طهوری، نیر. «کاشی‌های زرین فام دوره ایلخانان مغول»'''''، مجله ماه هنر'''''، ش.۴۵ و ۴۶، خرداد و تیر ۱۳۸۱.

فسایی، حسن بن حسن.''''' فارسنامه'''''، ج ۱، تهران، ۱۳۸۲.

قبادیان، وحید.''''' بررسی اقلیمی ابنیه سنتی ایران'''''. تهران: دانشگاه تهران، بی تا.

قزوینی، زکریا.''''' آثارالبلاد و اخبارالعباد'''''. ترجمه عبدالرحمن شرفکندی (هژار)، تهران: موسسه علمی اندیشه جوان، بی تا.

قوچانی، عبدالله. '''''اشعار فارسی کاشی‌های تخت سلیمان'''''، تهران: مرکز نشر دانشگاهی، ۱۳۷۱.

کاشانی، عبدالله بن علی. '''''عرایس الجواهر و نفایس الاطایب'''''. محقق افشار، ایرج، ج.۱، تهران: المعی، ۱۳۸۶.

کبیری، احمد. «نگاهی براسنادتاریخی، سکه مکشوفه و آزمون (سفال ملات) شهرحریره کیش».''''' مجله اثر'''''، ش.۲۹ و ۳۰ تابستان و پاییز ۱۳۷۷.

کبیری، احمد؛ عادل فرهنگی. «مرمت بناهای تاریخی جزیرهٔ کیش و محوطه باستانی شهر حریره»'''''، مجله اثر'''''، ش.۲۲ و ۲۳

کریمی، فاطمه؛ محمدیوسف‌کیانی'''''. هنر سفالگری دوره اسلامی ایران'''''. مرکزباستان‌شناسی ایران، ۱۳۶۴.

کریمیان سردشتی، نادر. «بررسی سکه مکشوفه حریره کیش».''''' مجله‌اثر'''''، ش.۲۹ و ۳۰ تابستان و پاییز ۱۳۷۷.

گای، لسترنج.''''' جغرافیای تاریخی سرزمین خلافت شرقی'''''. ترجمه محمود عرفان، تهران: علمی و فرهنگی، ۱۳۶۴.

لشکری، آرش. و دیگران، «بررسی نقوش کاشی‌های زرین فام آوه از دوره ایلخانان»'''''، فصلنامه علمی و پژوهشی نگره'''''، ش.۳۲، ۱۳۹۳.

لمبتون، آن. '''''تداوم و تحول در تاریخ میانه'''''، ترجمعه یعقوب آژند، تهران: نشرنی، ۱۳۷۲.

مازندرانی، وحید. «جزیرهٔ کیش (۲)».''''' مجله یغما'''''، ش.۳۳۹ آذر ۱۳۵۵.

مرتضایی، محمد؛ یوسف کیانی، «مطالعه و تحلیل سفالینه‌های مکشوفه ازکاوش‌های باستان شناختی سال‌محوطه تاریخی‌های ۱۳۸۱ تا ۱۳۸۴ محوطه تاریخی جرجان»'''''، مجله دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تهران'''''، بی تا.

مستوفی، حمدالله.''''' نزهت القلوب'''''. تصحیح و تحشیه گای لسترنج، تهران: اساطیر، ۱۳۸۹.

{{ته}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>i946tux3vm8gcqb8wpetlbdlpay1x80</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>برگه:Jondi Shapour Magazine, no. 4.pdf/۵۰</title>
    <ns>104</ns>
    <id>98149</id>
    <revision>
      <id>305158</id>
      <timestamp>2026-10-17T20:50:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Darafsh</username>
        <id>3597</id>
      </contributor>
      <comment>/* هم‌سنجی‌شده */ صفحه‌ای تازه حاوی «مسعودی، ابوالحسن علی بن حسن'''''، مروج الذهب و معادن الجوهر'''''، ترجمه ابوالقاسم پاینده، ج ۱. ۱۳۵۶.  مهجور، فیروز. «تاثیرسفالگری چین به ایران در دوره صفوی»'''''، مجله دانشکده ادبیات وعلوم انسانی دانشگاه تهران'''''، بی تا.  مؤلف ناشناس، «حریره شهری با...» ایجاد کرد</comment>
      <origin>305158</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2532" sha1="rku7dzp38w283pw99gp5mq2vz4biqky" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Darafsh&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;مسعودی، ابوالحسن علی بن حسن'''''، مروج الذهب و معادن الجوهر'''''، ترجمه ابوالقاسم پاینده، ج ۱. ۱۳۵۶.

مهجور، فیروز. «تاثیرسفالگری چین به ایران در دوره صفوی»'''''، مجله دانشکده ادبیات وعلوم انسانی دانشگاه تهران'''''، بی تا.

مؤلف ناشناس، «حریره شهری باستانی».''''' ماهنامه سفر'''''، ش. ۳۹، مرداد ۱۳۹۲.

مؤلف ناشناس، «کیش؛ دیارسیاحت‌وتجارت'''''». مجله: مناطق‌ویژه‌اقتصادی'''''، ش ۵۴. و ۵۵ مرداد و شهریور ۱۳۸۸.

مؤلف ناشناس'''''، اطلس جزیرهٔ کیش'''''، تهران: سازمان منطقهٔ آزاد کیش، ۱۳۸۳،

مؤلف ناشناس'''''، تاریخ شاهی (قراختائیان) به''''' اهتمام باستانی پاریزی، تهران: بنیادفرهنگ ایران، ۲۵۵۳.

مؤلف ناشناس'''''، حدودالعالم من المشرق آل المغرب'''''، ترجمه منوچهرستوده، تهران: طهوری، ۱۳۶۳.

میرزایی، مینو'''''. خلیج فارس'''''. مترجم سراج زاهدی، تهران: طاهر، ۱۳۸۶.

نطنزی، معین الدین. '''''منتخب التواریخ'''''، تصحیح ژان اوبن، تهران: خیام، بی تا

نوری زاده بوشهری، اسماعیل'''''. نظری به ایران و خلیج فارس'''''، تهران: بی جا، ۱۳۲۳.

نیکلاس، م.لوویک، «ویژگی‌های بازرگانی خلیج فارس در پرتویافته های نوین سکه شناسی در سده‌های میانه، ازاسلام تاصفویه»'''''، موسسه فرهنگی و هنری نور راسخون'''''، ۱۳۹۳.

وادلا، ر. '''''خلیج فارس در عصراستعمار'''''. ترجمه شفیع جوادی، تهران: سحاب، ۱۳۶۴.

وثوقی، محمدباقر. '''''تاریخ خلیج فارس و ممالک همجوار'''''. تهران: سمت، ۱۳۸۹.

ویلسون، آرنولد'''''، خلیج فارس'''''. ترجمه محمد سعیدی، تهران: بنگاه ترجمه و نشرکتاب، ۱۳۴۸.

هزاوه، بهتاش. «نگرشی بر سفالینه‌های کتیبه‌دار قرون وسطی، چهارم و پنجم هجری در ایران»'''''، مجله هنر'''''، ش.۸۳ و ۸۴، ۱۳۹۰.

{{ته}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>rku7dzp38w283pw99gp5mq2vz4biqky</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>برگه:Jondi Shapour Magazine, no. 4.pdf/۵۱</title>
    <ns>104</ns>
    <id>98150</id>
    <revision>
      <id>305159</id>
      <timestamp>2026-10-17T20:50:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Darafsh</username>
        <id>3597</id>
      </contributor>
      <comment>/* هم‌سنجی‌شده */ صفحه‌ای تازه حاوی «{{چپ‌چین}}'''فصل‌نامهٔ جُندی‌شاپور، دانشگاه شهید چمران اهواز'''{{پایان}}  {{چپ‌چین}}سال یکم، شمارهٔ ۴، زمستان ۱۳۹۴{{پایان}}  {{وب۲|تأملی بر روابط و مکاتبات بین شاهرخ تیموری و یونگ لو امپراتور چین}}  علی لجم‌اورک مرادی&lt;ref&gt;دانشجوی دکتری تاریخ ایران دو...» ایجاد کرد</comment>
      <origin>305159</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1924" sha1="ane169fypsa1a163bvung55fj4d4e50" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Darafsh&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{چپ‌چین}}'''فصل‌نامهٔ جُندی‌شاپور، دانشگاه شهید چمران اهواز'''{{پایان}}

{{چپ‌چین}}سال یکم، شمارهٔ ۴، زمستان ۱۳۹۴{{پایان}}

{{وب۲|تأملی بر روابط و مکاتبات بین شاهرخ تیموری و یونگ لو امپراتور چین}}

علی لجم‌اورک مرادی&lt;ref&gt;دانشجوی دکتری تاریخ ایران دورهٔ اسلامی دانشگاه شهید چمران اهواز Lajmorakali66@gmail.com&lt;/ref&gt;

تاریخ دریافت: ۴/۱۰/۹۴

تاریخ پذیرش: ۱۱/۱۲/۹۴

'''چکیده:'''

ایران و چین دو تمدن کهن و بزرگ آسیا هستند که از دیرباز مناسباتی با یکدیگر داشته‌اند. در دورهٔ تیموری این روابط اهمیت و وسعت خاصی یافت. تیمور (۸۰۷ – ۷۷۱ ق)، مؤسس سلسلهٔ تیموریان، در اواخر عمر خود در پی تسخیر چین افتاد. البته با مرگ وی این نقشه فراموش شد. در دورهٔ شاهرخ (۸۵۰-۸۰۷ ق) روابط گسترده سیاسی با چین برقرار شد و طرفین به ارسال سفرا و نامه‌های متعدد به دربارهای یکدیگر مبادرت ورزیدند. این پژوهش سعی دارد که روابط ایران و چین در دورهٔ تیموری، بخصوص دوران پادشاهی شاهرخ را بررسی کرده، سپس محتوای مکاتبات او با امپراتور چین را مورد نقد و تحلیل قرار دهد. روش تحقیق در این پژوهش توصیفی-تحلیلی با رجوع به منابع دست اول تاریخی است.

'''واژگان کلیدی''': روابط خارجی، ایران و چین، تیموریان، شاهرخ، یونگ لو.

{{ته}}&lt;noinclude&gt;{{خطکش|40%|align=right}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ane169fypsa1a163bvung55fj4d4e50</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>برگه:Jondi Shapour Magazine, no. 4.pdf/۵۲</title>
    <ns>104</ns>
    <id>98151</id>
    <revision>
      <id>305160</id>
      <timestamp>2026-10-17T20:50:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Darafsh</username>
        <id>3597</id>
      </contributor>
      <comment>/* هم‌سنجی‌شده */ صفحه‌ای تازه حاوی «'''۱-مقدمه:'''  ایران و چین دو تمدن باستانی غرب و شرق آسیا، در طی دوران گذشته، باوجود فرسنگ‌ها فاصله که از هم داشتند و خطرات عمده‌ای که مسافرت در آن روزگاران داشت، توانستند با یکدیگر روابط اقتصادی، فرهنگی و سیاسی برقرار کنند و تأثیر و تأثرات مخت...» ایجاد کرد</comment>
      <origin>305160</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3120" sha1="9vl49rgows4okl5ue03w4x31tqa4i1b" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Darafsh&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;'''۱-مقدمه:'''

ایران و چین دو تمدن باستانی غرب و شرق آسیا، در طی دوران گذشته، باوجود فرسنگ‌ها فاصله که از هم داشتند و خطرات عمده‌ای که مسافرت در آن روزگاران داشت، توانستند با یکدیگر روابط اقتصادی، فرهنگی و سیاسی برقرار کنند و تأثیر و تأثرات مختلفی بر هم بگذارند. ردپای نخستین این ارتباطات، در افسانه‌های طرفین آمده است. در طی دوران مختلف و طولانی این ارتباط ادامه یافت. هرچند که در بعضی از دوره‌ها به علت بروز برخی موانع این ارتباطات محدود و یا شاید به کلی قطع می‌گردید، ولی دوباره پس از مدتی ادامه پیدا می‌کرد. روابط گسترده‌ای که در دولت تیموری با دربار چین برقرار شده بود، دلایل مختلفی داشت که از مهم‌ترین آن‌ها بایست به قرار داشتن دو کشور در مسیر تجاری شرق به غرب و بالعکس-معروف به‌جاده ابریشم- و همچنین به سبب حملهٔ مغول‌ها که قبل از این دوره صورت گرفته بود، اشاره کرد. مغولان برای نخستین بار در تاریخ، هر دو کشور را در اختیار خود گرفتند و آن‌ها را در قالب یک امپراتوری درآورده و علایق مشترکی بین آن‌ها جاری ساختند. شکل‌گیری این امپراتوری باعث شد که ایرانیان و چینیان در پرتو تسامح مذهبی مغولان بتوانند به آسانی به کشورهای همدیگر سفر کرده و یا حتی سکونت دائمی پیدا کنند. این رفت و آمدها به نزدیکی بیشتر دو کشور و تأثیرات فرهنگی متقابل انجامید. که به نوبهٔ خود راه را برای ارتباطات بیشتر در دورهٔ تیموری هموار ساخت. در این پژوهش سعی گردیده است که روابط ایران و چین در دورهٔ تیموری (۹۱۱- ۷۷۱ ق) با تأکید بر دوران فرمانروایی شاهرخ تیموری (۸۵۰-۸۰۷ ق) بررسی و بویژه مکاتبات سیاسی آن‌ها با یکدیگر واکاوی شود. در ابتدا به‌صورت خلاصه به شکل گیری این روابط در دورهٔ تیمور پرداخته و سپس این روابط را در دورهٔ شاهرخ با تفصیل بیشتری ادامه خواهیم داد. تأکید این پژوهش به استفاده از منابع اصلی و همعصر دورهٔ تیموری بوده. در عین حال از تحقیقات مورخین جدید پیرامون موضوع نیز استفاده شده است. در آثار محققین معاصر همچون کتاب «تاریخ روابط ایران و&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>9vl49rgows4okl5ue03w4x31tqa4i1b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>برگه:Jondi Shapour Magazine, no. 4.pdf/۵۳</title>
    <ns>104</ns>
    <id>98152</id>
    <revision>
      <id>305161</id>
      <timestamp>2026-10-17T20:50:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Darafsh</username>
        <id>3597</id>
      </contributor>
      <comment>/* هم‌سنجی‌شده */ صفحه‌ای تازه حاوی «چین» تألیف علاءالدین آذری و مقاله «روابط تیموریان و چین در نیمه اول قرن نهم هجری» تألیف مسعود بیات، در کنار دیگر مباحث، اشاراتی نیز به موضوع مورد بررسی این پژوهش شده. اما این پژوهش با آثار فوق الذکر این تفاوت را دارد که در آن مکاتبات شاهرخ تیمو...» ایجاد کرد</comment>
      <origin>305161</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2820" sha1="qhoc4tuyb4dk3gu3vbkeoxd9ca0ysd3" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Darafsh&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;چین» تألیف علاءالدین آذری و مقاله «روابط تیموریان و چین در نیمه اول قرن نهم هجری» تألیف مسعود بیات، در کنار دیگر مباحث، اشاراتی نیز به موضوع مورد بررسی این پژوهش شده. اما این پژوهش با آثار فوق الذکر این تفاوت را دارد که در آن مکاتبات شاهرخ تیموری و یونگ لو، به‌طور خاص و نسبتاً به‌تفصیل، مورد نقد و بررسی قرار گرفته است.

'''۲-روابط ایران و چین در دورهٔ تیمور  (۸۰۷ – ۷۷۱ ق):'''

مرگ ابوسعید (۷۱۷ – ۷۳۶ ق)، آخرین پادشاه ایلخانی ایران، آغازگر دوره فترت و هرج و مرج و شکل‌گیری سلاله‌های مختلف برای به دست آوردن قدرت شد. به‌طوری‌که پس از چند سال دولت‌های محلی متعددی همچون آل‌جلایر، آل‌چوپان، آل‌مظفر، سربداران بوجود آمدند. در چنین شرایطی امیر تیمور، که در منطقهٔ ماوراء النهر به‌قدرت رسیده بود، توانست طی حملاتی به ایران به تدریج اکثر دولت‌های محلی را از بین برده و سپس تا شام، آسیای صغیر، روسیه، مغولستان و هند پیشروی کند. پس‌ازاین پیروزی‌های درخشان، تیمور به فکر تسخیر چین افتاد. در زمان قدرتیابی امیر تیمور، «سلسلهٔ پادشاهی ملی چین موسوم به «مینگ» (۱۶۴۴-۱۳۶۸ م)&lt;ref&gt;برای آگاهی بیشتر در موردن دودمان مینگ ر. ک به: پوزان و دیگران، تاریخ مختصر چین، صص ۱۱۷-۱۰۷.&lt;/ref&gt; خاندان چنگیزخانی را از تخت سلطنت چین رانده و در اوج قدرت و شوکت جای گرفته بود. امیر تیمور چندین بار در سال‌های ۱۳۸۷، ۱۳۹۲ و ۱۳۹۴ م سفرایی به دربار چین فرستاد و در هر نوبت هدایا و تحفی بوسیلهٔ آن سفرا ارسال داشت. در سال ۱۳۹۵ م امپراتور چین «هونگ هوو» سفیر خود «فو - نگان» را با نامهٔ تشکرآمیزی به نزد امیر تیمور فرستاد».&lt;ref&gt;گروسه، امپراتوری صحرانوردان، ص ۴- ۷۵۳.&lt;/ref&gt; نظام الدین شامی مورخ عصر تیمور نیز در ذیل حوادث سال ۸۰۰ قمری آورده که موقعی که تیمور برای حمله به هند در کابل اردو زده بود «تایزی&lt;noinclude&gt;{{خطکش|40%|align=right}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>qhoc4tuyb4dk3gu3vbkeoxd9ca0ysd3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>برگه:Jondi Shapour Magazine, no. 4.pdf/۵۴</title>
    <ns>104</ns>
    <id>98153</id>
    <revision>
      <id>305162</id>
      <timestamp>2026-10-17T20:51:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Darafsh</username>
        <id>3597</id>
      </contributor>
      <comment>/* هم‌سنجی‌شده */ صفحه‌ای تازه حاوی «اوغلان که از مملکت ختای برسالت آمده بود را بحضور پذیرفت».&lt;ref&gt;شامی، ظفرنامه، ص ۱۷۲ و حافظ ابرو، زبده التواریخ، ج ۲، ص ۸۳۰.&lt;/ref&gt; سمرقندی نیز از آمدن سفرای چین در سال (۸۰۰ ق) خبر می‌دهد. البته وی این ملاقات را در چمنزار «کان گل» سمرقند آورده است «ایلچ...» ایجاد کرد</comment>
      <origin>305162</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3372" sha1="74cqov5fu6otxdrwp7akmopkd0eot9m" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Darafsh&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;اوغلان که از مملکت ختای برسالت آمده بود را بحضور پذیرفت».&lt;ref&gt;شامی، ظفرنامه، ص ۱۷۲ و حافظ ابرو، زبده التواریخ، ج ۲، ص ۸۳۰.&lt;/ref&gt; سمرقندی نیز از آمدن سفرای چین در سال (۸۰۰ ق) خبر می‌دهد. البته وی این ملاقات را در چمنزار «کان گل» سمرقند آورده است «ایلچیان تنغوزخان&lt;ref&gt;بنا به گفته کلاویخو نام اصلی تنگوزخان، چیس‌خان [همان هوونگ وو] بود و تیمور و اطرافیانش جهت تحقیر به او، وی را تنگوز، به ترکی یعنی&quot;خوک&quot; می‌نامیدند. کلاویخو، سفرنامهٔ کلاویخو، ص ۲۲۶.&lt;/ref&gt; از طرف خطا [ختا] با تحف و هدایا رسیده به وسیله امرا شرف بساط بوس یافته پیشکش‌ها کشیدند و سخن پادشاه خود به عرض رسانیده اجازت مراجعت یافتند».&lt;ref&gt;سمرقندی، مطلع سعدین و مجمع بحرین، ج ۲، ص ۷۳۷.&lt;/ref&gt; ولی صحبتی از علت آمدن سفیر چین نشده. شاید امپراتور چین نیز از نیات توسعه طلبانه تیمور آگاه شده بود و سفیرانی را جهت ارزیابی اوضاع و نیّات تیمور، فرستاده باشد. اما این برخوردهای دوستانه دیری نپایید. زیرا از طرفی در سال ۸۰۲ ق گزارشاتی مبنی بر بدرفتاری و قتل مسلمانان ساکن چین توسط امپراتور چین به تیمور رسید&lt;ref&gt;حافظ ابرو، زبده التواریخ، ج ۲، ۸۹۴.&lt;/ref&gt; و از سوی دیگر او در فکر به دست گرفتن تمام میراث امپراتوری مغولان بود. بدین جهت تیمور در ماه‌های پایانی عمر خود، با اینکه به‌شدت پیر و ناتوان شده بود، &lt;ref&gt;کلاویخو، سفرنامهٔ کلاویخو، ص ۲۲۷.&lt;/ref&gt; به فکر حمله به چین، یعنی آخرین الوس از الوس‌های چهارگانهٔ چنگیزی که هنوز به تصرف او درنیامده بود، افتاد. کلاویخو، سفیر اسپانیا، که در این زمان در سمرقند، در دربار تیمور حضور داشت، با هیأت چینی مواجه شد که به دربار تیمور آمده بودند و به‌خوبی به تیره شدن روابط تیمور با چینیان اشاره کرده است.&lt;ref&gt;حافظ ابرو نیز به حضور سفرای چین در سال ۸۰۷ ق به دربار تیمور اشاره می‌کند ولی روایت او فاقد جزییات روایت کلاویخو است. حافظ ابرو، زبده التواریخ، ج ۲، ص ۱۰۲۸.&lt;/ref&gt;

به دستور تیمور، هیأت اسپانیایی در مجلس باریابی، بالاتر از هیأت چینی که به قصد وصول خراج آمده بودند، قرار گرفت. به گفتهٔ کلاویخو، تیمور در سال‌های پیش این خراج را پرداخته بود ولی اکنون قصد پرداخت آن را نداشت. همچنین کلاویخو روایت می‌&lt;noinclude&gt;{{خطکش|40%|align=right}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>74cqov5fu6otxdrwp7akmopkd0eot9m</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>305218</id>
      <parentid>305162</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T20:59:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Darafsh</username>
        <id>3597</id>
      </contributor>
      <origin>305218</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3364" sha1="7ykri6w0r1j90hfx57axyelxzng0c5f" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Darafsh&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;اوغلان که از مملکت ختای برسالت آمده بود را بحضور پذیرفت».&lt;ref&gt;شامی، ظفرنامه، ص ۱۷۲ و حافظ ابرو، زبده التواریخ، ج ۲، ص ۸۳۰.&lt;/ref&gt; سمرقندی نیز از آمدن سفرای چین در سال (۸۰۰ ق) خبر می‌دهد. البته وی این ملاقات را در چمنزار «کان گل» سمرقند آورده است «ایلچیان تنغوزخان&lt;ref&gt;بنا به گفته کلاویخو نام اصلی تنگوزخان، چیس‌خان [همان هوونگ وو] بود و تیمور و اطرافیانش جهت تحقیر به او، وی را تنگوز، به ترکی یعنی&quot;خوک&quot; می‌نامیدند. کلاویخو، سفرنامهٔ کلاویخو، ص ۲۲۶.&lt;/ref&gt; از طرف خطا [ختا] با تحف و هدایا رسیده به وسیله امرا شرف بساط بوس یافته پیشکش‌ها کشیدند و سخن پادشاه خود به عرض رسانیده اجازت مراجعت یافتند».&lt;ref&gt;سمرقندی، مطلع سعدین و مجمع بحرین، ج ۲، ص ۷۳۷.&lt;/ref&gt; ولی صحبتی از علت آمدن سفیر چین نشده. شاید امپراتور چین نیز از نیات توسعه طلبانه تیمور آگاه شده بود و سفیرانی را جهت ارزیابی اوضاع و نیّات تیمور، فرستاده باشد. اما این برخوردهای دوستانه دیری نپایید. زیرا از طرفی در سال ۸۰۲ ق گزارشاتی مبنی بر بدرفتاری و قتل مسلمانان ساکن چین توسط امپراتور چین به تیمور رسید&lt;ref&gt;حافظ ابرو، زبده التواریخ، ج ۲، ۸۹۴.&lt;/ref&gt; و از سوی دیگر او در فکر به دست گرفتن تمام میراث امپراتوری مغولان بود. بدین جهت تیمور در ماه‌های پایانی عمر خود، با اینکه به‌شدت پیر و ناتوان شده بود، &lt;ref&gt;کلاویخو، سفرنامهٔ کلاویخو، ص ۲۲۷.&lt;/ref&gt; به فکر حمله به چین، یعنی آخرین الوس از الوس‌های چهارگانهٔ چنگیزی که هنوز به تصرف او درنیامده بود، افتاد. کلاویخو، سفیر اسپانیا، که در این زمان در سمرقند، در دربار تیمور حضور داشت، با هیأت چینی مواجه شد که به دربار تیمور آمده بودند و به‌خوبی به تیره شدن روابط تیمور با چینیان اشاره کرده است.&lt;ref&gt;حافظ ابرو نیز به حضور سفرای چین در سال ۸۰۷ ق به دربار تیمور اشاره می‌کند ولی روایت او فاقد جزییات روایت کلاویخو است. حافظ ابرو، زبده التواریخ، ج ۲، ص ۱۰۲۸.&lt;/ref&gt;

به دستور تیمور، هیأت اسپانیایی در مجلس باریابی، بالاتر از هیأت چینی که به قصد وصول خراج آمده بودند، قرار گرفت. به گفتهٔ کلاویخو، تیمور در سال‌های پیش این خراج را پرداخته بود ولی اکنون قصد پرداخت آن را نداشت. همچنین کلاویخو روایت&lt;noinclude&gt;{{خطکش|40%|align=right}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>7ykri6w0r1j90hfx57axyelxzng0c5f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>برگه:Jondi Shapour Magazine, no. 4.pdf/۵۵</title>
    <ns>104</ns>
    <id>98154</id>
    <revision>
      <id>305163</id>
      <timestamp>2026-10-17T20:51:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Darafsh</username>
        <id>3597</id>
      </contributor>
      <comment>/* هم‌سنجی‌شده */ صفحه‌ای تازه حاوی «کند که تیمور با لحنی خشن فرستادگان چین را این چنین تهدید کرد: «اگر خدا خواست تیمور در اندک زمان چنان این امر را فیصله دهد که هرگز کسی از مردم چین یارای آن نداشته باشد که با چنین درخواستی به نزد او آید».&lt;ref&gt;کلاویخو، سفرنامهٔ کلاویخو، صص ۹-۲۲۸.&lt;/ref&gt; ا...» ایجاد کرد</comment>
      <origin>305163</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3163" sha1="3cfekhjhtguicnctnprzfncbqv4lx2v" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Darafsh&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;کند که تیمور با لحنی خشن فرستادگان چین را این چنین تهدید کرد: «اگر خدا خواست تیمور در اندک زمان چنان این امر را فیصله دهد که هرگز کسی از مردم چین یارای آن نداشته باشد که با چنین درخواستی به نزد او آید».&lt;ref&gt;کلاویخو، سفرنامهٔ کلاویخو، صص ۹-۲۲۸.&lt;/ref&gt; اما ظاهراً چینیان در گرفتن خراج از تیمور خیلی مصّر بودند. زیرا کلاویخو در جایی دیگر می‌گوید که در روزهایی که در سمرقند حضور داشت نمایندگان چین [ظاهراً هیأت نمایندگی دیگری] به حضور تیمور رسیدند. آن‌ها حامل این پیام بودند که چون قلمرو فرمانروایی تیمور در گذشته مستملکهٔ چین به شمار می‌رفته&lt;ref&gt;منظور سفیر چین، دوران پادشاهی قوبیلای قاآن (۱۲۹۴-۱۲۶۰ م)، امپراتور مغولی چین است. که تا دورهٔ غازان خان (۷۰۳-۶۹۴ ق)، بایستی حکومت ایلخان ایران توسط او تأیید می‌شد.&lt;/ref&gt; پس باید خراج این سرزمین به چین پرداخت شود. همانطور که در سال‌های دیگر پرداخت می‌شد. اما به علت این‌که در هفت سال گذشته به علت مرگ امپراتور قبلی چین و درگیری جانشین‌های او این خراج پرداخت نشده بود، اکنون تیمور می‌بایست تمام این خراج هفت ساله را یکجا پرداخت کند. به گفتهٔ کلاویخو، تیمور در جواب این سفیران گفت: «سخن آنان بسیار متین و راست است و او نیز به همین جهت درصدد است آنچه بدهی دارد، بپردازد. منتها برای اینکه سفیران را به بردن بارِ خراج زحمت ندهد، خود وی شخصاً آن را می‌آورد. این همه را با ناسزا و سخنان درشت بر زبان راند. زیرا اعلیحضرت هیچ آهنگ پرداختن خراج نداشت».&lt;ref&gt;کلاویخو، سفرنامهٔ کلاویخو، ص ۲۹۳.&lt;/ref&gt; ظاهراً تیمور در اوایل کار خود برای برقراری روابط دوستانه و بازرگانی با حکومت چین، سفرا و هدایایی را به دربار چین فرستاده باشد که از طرف حکومت چین به عنوان خراج تلقی شده است. البته این احتمال نیز دور از ذهن نیست تیمور که در ابتدا قدرت چندانی نداشت و توانایی جنگیدن در چندین جبهه را دارا نبود، واقعاً به حکومت چین باج می‌پرداخته است. اما پس از پیروزی‌های درخشان خود در ایران، هند، شام و تبعیت مصری‌ها از او دیگر به هیچ وجه شایستهٔ&lt;noinclude&gt;{{خطکش|40%|align=right}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>3cfekhjhtguicnctnprzfncbqv4lx2v</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>305219</id>
      <parentid>305163</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T21:00:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Darafsh</username>
        <id>3597</id>
      </contributor>
      <origin>305219</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3170" sha1="tfyq2gskb0i2una219dgoncdyjtkwzl" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Darafsh&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;می‌کند که تیمور با لحنی خشن فرستادگان چین را این چنین تهدید کرد: «اگر خدا خواست تیمور در اندک زمان چنان این امر را فیصله دهد که هرگز کسی از مردم چین یارای آن نداشته باشد که با چنین درخواستی به نزد او آید».&lt;ref&gt;کلاویخو، سفرنامهٔ کلاویخو، صص ۹-۲۲۸.&lt;/ref&gt; اما ظاهراً چینیان در گرفتن خراج از تیمور خیلی مصّر بودند. زیرا کلاویخو در جایی دیگر می‌گوید که در روزهایی که در سمرقند حضور داشت نمایندگان چین [ظاهراً هیأت نمایندگی دیگری] به حضور تیمور رسیدند. آن‌ها حامل این پیام بودند که چون قلمرو فرمانروایی تیمور در گذشته مستملکهٔ چین به شمار می‌رفته&lt;ref&gt;منظور سفیر چین، دوران پادشاهی قوبیلای قاآن (۱۲۹۴-۱۲۶۰ م)، امپراتور مغولی چین است. که تا دورهٔ غازان خان (۷۰۳-۶۹۴ ق)، بایستی حکومت ایلخان ایران توسط او تأیید می‌شد.&lt;/ref&gt; پس باید خراج این سرزمین به چین پرداخت شود. همانطور که در سال‌های دیگر پرداخت می‌شد. اما به علت این‌که در هفت سال گذشته به علت مرگ امپراتور قبلی چین و درگیری جانشین‌های او این خراج پرداخت نشده بود، اکنون تیمور می‌بایست تمام این خراج هفت ساله را یکجا پرداخت کند. به گفتهٔ کلاویخو، تیمور در جواب این سفیران گفت: «سخن آنان بسیار متین و راست است و او نیز به همین جهت درصدد است آنچه بدهی دارد، بپردازد. منتها برای اینکه سفیران را به بردن بارِ خراج زحمت ندهد، خود وی شخصاً آن را می‌آورد. این همه را با ناسزا و سخنان درشت بر زبان راند. زیرا اعلیحضرت هیچ آهنگ پرداختن خراج نداشت».&lt;ref&gt;کلاویخو، سفرنامهٔ کلاویخو، ص ۲۹۳.&lt;/ref&gt; ظاهراً تیمور در اوایل کار خود برای برقراری روابط دوستانه و بازرگانی با حکومت چین، سفرا و هدایایی را به دربار چین فرستاده باشد که از طرف حکومت چین به عنوان خراج تلقی شده است. البته این احتمال نیز دور از ذهن نیست تیمور که در ابتدا قدرت چندانی نداشت و توانایی جنگیدن در چندین جبهه را دارا نبود، واقعاً به حکومت چین باج می‌پرداخته است. اما پس از پیروزی‌های درخشان خود در ایران، هند، شام و تبعیت مصری‌ها از او دیگر به هیچ وجه شایستهٔ&lt;noinclude&gt;{{خطکش|40%|align=right}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>tfyq2gskb0i2una219dgoncdyjtkwzl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>برگه:Jondi Shapour Magazine, no. 4.pdf/۵۶</title>
    <ns>104</ns>
    <id>98155</id>
    <revision>
      <id>305164</id>
      <timestamp>2026-10-17T20:51:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Darafsh</username>
        <id>3597</id>
      </contributor>
      <comment>/* هم‌سنجی‌شده */ صفحه‌ای تازه حاوی «خود نمی‌دانسته که باجگزار حکومت چین باشد. کلاویخو ادامه می‌دهد که «ما شنیدیم که اعلیحضرت فرمان داده است که همهٔ سفیران چین را به دار آویزند. اما اینکه فرمان او به موقع اجرا گذاشته شد یا آنکه امپراتور چین برای حیثیت خویش اقداماتی کرد بر ما معل...» ایجاد کرد</comment>
      <origin>305164</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3780" sha1="0jqbegyb75n6ue6k78t1op6bblflq3l" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Darafsh&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;خود نمی‌دانسته که باجگزار حکومت چین باشد. کلاویخو ادامه می‌دهد که «ما شنیدیم که اعلیحضرت فرمان داده است که همهٔ سفیران چین را به دار آویزند. اما اینکه فرمان او به موقع اجرا گذاشته شد یا آنکه امپراتور چین برای حیثیت خویش اقداماتی کرد بر ما معلوم نیست».&lt;ref&gt;همان، ص ۲۹۴.&lt;/ref&gt; درخواست اخذ باج از سوی سفرای چینی، بهانه‌ای برای آغاز روابط بحرانی تیمور با چینینان گشت. او کاروان تجاری بزرگی که از چین به سمرقند آمده بود&lt;ref&gt;در منابع دیگر نیز اشاره به وجود رابطه تجاری بین ایران و چین در دورهٔ تیمور شده است. برای آگاهی بیشتر ر.ک به: شامی، ظفرنامه، ص ۹ و تربتی، تزوکات تیموری، صص ۱۶- ۲۱۵.&lt;/ref&gt; و هشتصد بار کالا داشت را توقیف کرد و «بی درنگ فرمان داد که همهٔ کاروان را از آدمی و کالا بازداشت کنند و هیچ کس از آنان به چین باز نگردد».&lt;ref&gt;کلاویخو، سفرنامهٔ کلاویخو، ص ۲۹۴.&lt;/ref&gt; تیمور دستور بازجویی از اعضای کاروان و گردآوری اطلاعات در مورد کشور چین کرد. پس از جمع آوری اطلاعات، شروع به تهیه تدارکات جهت حمله به سرزمین چین را نمود.&lt;ref&gt;البته به گفتهٔ ابن عربشاه «تیمور در آن هنگام که بر بلاد روم حمله ور بود در مغز خود اندیشهٔ ضبط ممالک خاوران می‌پرورد» ابن عربشاه، زندگانی شگفت آور تیمور (عجایب المقدور فی اخبار تیمور)، ص ۲۲۸. به گفته شامی نیز، تیمور پیش از آن‌که به هند حمله کند قصد لشکرکشی به سرزمین چین را داشت. (شامی، ظفرنامه، ص ۱۷۰ و حافظ ابرو، زبده التواریخ، ج ۲، ص ۸۲۵).&lt;/ref&gt; و پس از برگشتن سفرای چین، به چند تن از امرای بزرگ به همراهی چهل هزار سوار مأموریت داد تا «بارویی در باش حمزه که تا اشباره&lt;ref&gt;«اشباره [شهری] درکنار بلاد مغول و ابتدای بلاد ختا و دورترین بلاد قلمرو تیمور است»(ابن عربشاه، زندگانی شگفت آور تیمور (عجایب المقدور فی اخبار تیمور)، ص ۲۲۸). نام این شهر در کتاب مطلع السعدین به صورت &quot;اشپره&quot; آمده است (سمرقندی، مطلع سعدین و مجمع بحرین ج ۲، ص ۷۳۷).&lt;/ref&gt; نزدیک ده روز راه و خود از متعلقات دیار مغول بود بنا نهادند».&lt;ref&gt;ابن عربشاه، زندگانی شگفت آور تیمور (عجایب المقدور فی اخبار تیمور)، ص ۲۲۸ و سمرقندی، مطلع سعدین و مجمع بحرین، ج ۲، ص ۷۳۷.&lt;/ref&gt; این قلعه را برای انباشتن تدارکات جنگ (آذوقه و ادوات نظامی و...) بنا نهادند و سپس شمار زیادی از کشاورزان را به این سرزمین کوچاندند تا زمین‌های این ناحیه را آباد سازند و مشکلی از لحاظ تأمین آذوقه در جریان این حملهٔ بزرگ پیش نیاید. سپس تیمور به فرماندهان خود نامه نوشت که&lt;noinclude&gt;{{خطکش|40%|align=right}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>0jqbegyb75n6ue6k78t1op6bblflq3l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>برگه:Jondi Shapour Magazine, no. 4.pdf/۵۷</title>
    <ns>104</ns>
    <id>98156</id>
    <revision>
      <id>305165</id>
      <timestamp>2026-10-17T20:51:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Darafsh</username>
        <id>3597</id>
      </contributor>
      <comment>/* هم‌سنجی‌شده */ صفحه‌ای تازه حاوی «آمادهٔ جنگ شوند و اسباب سفر چهار ساله را فراهم آورند.&lt;ref&gt;ابن عربشاه، زندگانی شگفت آور تیمور (عجایب المقدور فی اخبار تیمور)، ص ۲۲۹.&lt;/ref&gt; این فرمان تیمور نشان می‌دهد که او به سختی و طولانی بودن کاری که درصدد انجام آن بود، آگاهی داشت. تیمور سپاهیان ع...» ایجاد کرد</comment>
      <origin>305165</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3042" sha1="t2nqacwv764wd5hunjuyq9ts5rxgfyv" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Darafsh&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;آمادهٔ جنگ شوند و اسباب سفر چهار ساله را فراهم آورند.&lt;ref&gt;ابن عربشاه، زندگانی شگفت آور تیمور (عجایب المقدور فی اخبار تیمور)، ص ۲۲۹.&lt;/ref&gt; این فرمان تیمور نشان می‌دهد که او به سختی و طولانی بودن کاری که درصدد انجام آن بود، آگاهی داشت. تیمور سپاهیان عظیمی را برای این حمله تدارک دید و به اقدام خود عنوان جهاد و غزا داد.&lt;ref&gt;یزدی، ظفرنامه، ج ۲، ص ۱۲۷۴.&lt;/ref&gt; بنا به گفتهٔ مؤلف حبیب السیر «ملازمان خاصهٔ آن حضرت در حین توجه به ختای، سیصد و هشتاد و دو هزار و ششصد و دوازده نفر در شمار آمده بودند و عدد مجموع سپاه ظفر در اثر آن سفر به هشتصد هزار سوار و پیاده می‌رسید».&lt;ref&gt;خواندمیر، حبیب السیر، ج ۳، ص ۵۳۰. البته این رقم به احتمال قوی هم شامل افراد سپاهی و هم شامل افرادی که خدمات پشت جبهه انجام می‌دادند، می‌شده است.&lt;/ref&gt;

تیمور در اواسط زمستان که هوا بسیار سرد شده، به‌طوری که رود جیحون یخ بسته و برف زیادی باریده بود، به سمت چین حرکت کرد. در این هنگام در چین «پسر و دومین جانشین امپراتور «» هونگ وو «(متوفی ۱۳۹۹ م/۸۰۶ ق) موسوم به امپراتور» یونگ- لو «(۱۴۰۳ م تا ۱۴۲۵ م/ ۸۰۶ ق تا ۸۲۹ ق) تازه بر اورنگ سلطنت نشسته بود که اطلاع یافت امیر تیمور درصدد تسخیر چین برآمده تا آن دیار را به مذهب اسلام درآورد. این مسلماً بزرگ‌ترین خطری بود که در دوران تاریخ خود مملکت چین با آن روبه رو می‌شد و تمدن چین را تهدید می‌کرد. این بار دیگر موضوع لشکرکشی قوبیلای قاآن نبود. زیرا قوبیلای برای مذهب بودایی احترام بسیاری قائل بود و میل داشت که خود او حقیقتاً و واقعاً مانند پادشاهی چینی با چینیان رفتار کند. این بار دیگر کار طور دیگری بود. یک نفر مسلمان بسیار متعصب با شدت و حدتّی هر چه تمام‌تر می‌آمد تا با هجوم و یورش‌های خود تمام تمدن چین را نابود سازد. امپراتور چین» یونگ- لو «نیز یکی از سلحشورترین و جنگاورترین امپراتوران سلسله» مینگ «بود و برای امیر تیمور رقیبی مخوف و حریفی خطرناک به شمار می‌رفت. به هر صورت خطری ظاهر&lt;noinclude&gt;{{خطکش|40%|align=right}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>t2nqacwv764wd5hunjuyq9ts5rxgfyv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>برگه:Jondi Shapour Magazine, no. 4.pdf/۵۸</title>
    <ns>104</ns>
    <id>98157</id>
    <revision>
      <id>305166</id>
      <timestamp>2026-10-17T20:51:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Darafsh</username>
        <id>3597</id>
      </contributor>
      <comment>/* هم‌سنجی‌شده */ صفحه‌ای تازه حاوی «شده بود که ممکن بود عواقب بسیار وخیمی‌داشته باشد».&lt;ref&gt;گروسه، امپراتوری صحرانوردان، ص ۷۵۳.&lt;/ref&gt; ولی تیمور در میانهٔ سفر به علت افراط در نوشیدن مشروبات الکلی بیمار شد و در «شب چهارشنبه هفدهم شعبان سنهٔ سبع و ثمانمائه (۸۰۷ ق) درگذشت».&lt;ref&gt;خواندمیر، ح...» ایجاد کرد</comment>
      <origin>305166</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2833" sha1="lk0agyrhcfm9iaj8cdw8j2rn8ig9aen" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Darafsh&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;شده بود که ممکن بود عواقب بسیار وخیمی‌داشته باشد».&lt;ref&gt;گروسه، امپراتوری صحرانوردان، ص ۷۵۳.&lt;/ref&gt; ولی تیمور در میانهٔ سفر به علت افراط در نوشیدن مشروبات الکلی بیمار شد و در «شب چهارشنبه هفدهم شعبان سنهٔ سبع و ثمانمائه (۸۰۷ ق) درگذشت».&lt;ref&gt;خواندمیر، حبیب السیر، ج ۳، ص ۵۳۵.&lt;/ref&gt; با مرگ او نقشهٔ حمله به چین که آن همه تدارکات برای آن فراهم‌شده بود، کنار گذاشته شد و فرزندان تیمور برای تصدی جاشینی او، به زد و خورد پرداختند.

'''۳-روابط ایران و چین در دورهٔ شاهرخ تیموری (۸۰۷ – ۸۵۰ ق):'''

پس از مرگ تیمور کشمکش‌های زیادی بر سر جانشینی او درگرفت تا اینکه شاهرخ، فرزند تیمور توانست به‌جانشینی او دست یابد. او «فرماندهی بود دلاور و سربازی رشید ولی صلح دوست. دارای صفات عالیهٔ انسانی بود و فطرتی معتدل داشت. فریفتهٔ ادبیات و اشعار فارسی و بنّا و سازنده‌ای بی دریغ بود. از شاعران و ارباب هنر و معرفت حمایت و پشتیبانی می‌کرد و این فرزندِ «تیمور مخوف» یکی از بهترین سلاطینی است که در آسیا پا به عرصهٔ وجود گذاشته است. همآن‌طور که از چنگیزخان پادشاهی به خلق و خوی قوبیلای قاآن وجود آمد، از تیمور هم شاهرخ پدیدار شد. دورهٔ طولانی سلطنت او از سال ۱۴۰۷ م تا ۱۴۴۷ م از لحاظ معرفت و کمال قرن طلایی دورانی است که «رنسانس تیموری» و «دورهٔ احیاء علم و دانش» نام نهاده‌اند».&lt;ref&gt;گروسه، امپراتوری صحرانوردان، ص ۷۵۸.&lt;/ref&gt; در ارتباط با مناسبات شاهرخ با چین بایستی گفت که شاهرخ طرح حمله به چین را دنبال نکرد و بین دو کشور صلح و دوستی برقرار شد و دو کشور به اعزام هیأت‌های سیاسی به دربار یکدیگر پرداختند. طبق گزارش حافظ ابرو، اولین هیأت سیاسی چینیان به دربار شاهرخ در سال ۸۱۱ ق که شاهرخ پس از آرام ساختن اوضاع منطقهٔ سیستان به پایتخت خود هرات برمی‌گشت، نزد شاهرخ، بار یافت. آن‌ها برای ابراز تعزیت مرگ&lt;noinclude&gt;{{خطکش|40%|align=right}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>lk0agyrhcfm9iaj8cdw8j2rn8ig9aen</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>برگه:Jondi Shapour Magazine, no. 4.pdf/۵۹</title>
    <ns>104</ns>
    <id>98158</id>
    <revision>
      <id>305167</id>
      <timestamp>2026-10-17T20:51:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Darafsh</username>
        <id>3597</id>
      </contributor>
      <comment>/* هم‌سنجی‌شده */ صفحه‌ای تازه حاوی «تیمور نزد شاهرخ آمده بودند. این سفرا چندی در هرات به سر برده و به دستور شاهرخ از آن‌ها به احترام پذیرایی شد و سپس سرزمین خود باز گشتند. ظاهراً در این میان نامه‌ای هم رد و بدل نشده است و شاهرخ نیز سفیری را در جواب این هیأت به چین نفرستاده است. چون...» ایجاد کرد</comment>
      <origin>305167</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3627" sha1="i2av6xtnmz8swx7y320ghzdhzgk9igu" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Darafsh&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;تیمور نزد شاهرخ آمده بودند. این سفرا چندی در هرات به سر برده و به دستور شاهرخ از آن‌ها به احترام پذیرایی شد و سپس سرزمین خود باز گشتند. ظاهراً در این میان نامه‌ای هم رد و بدل نشده است و شاهرخ نیز سفیری را در جواب این هیأت به چین نفرستاده است. چون حافظ ابرو و سمرقندی صحبتی از آن نمی‌کنند.&lt;ref&gt;حافظ ابرو، زبده التواریخ، ج ۳، ص ۲۷۵ و سمرقندی، مطلع سعدین و مجمع بحرین، ج ۳، ص ۹۳.&lt;/ref&gt;

در سال ۸۱۵ ق دوباره یک هیأت چینی از جانب پادشاه، دای منگ خان [همان امپراتور یونگ- لو که شرح آن در قبل گذشت] به هرات رسیدند. به دستور شاهرخ و به افتخار ورود هیأت چینی تمام بازارها و شهرها در مسیر آنان آذین بسته شد و با تشریفات کامل و استقبال امیران تیموری از آن‌ها پذیرایی گردید. سفرا، هدایا و همچنین نامه‌ای از جانب پادشاه چین را تحویل دادند. این نامه به سه زبان نوشته شده بود.&lt;ref&gt;این نامه و شماری دیگر از نامه‌ها و اسناد تاریخی در کتاب «اسناد و نامه‌های تاریخی» هم آمده است. برای آگاهی بیشتر ر.ک به: (ثابتی، اسناد و نامه‌های تاریخی، ۱۳۴۶).&lt;/ref&gt; یکی به زبان و خط فارسی، دیگری به زبان ترکی و خط مغولی &lt;ref&gt;منظور حافظ ابرو، خط اویغوری است. زیرا مغولان خط الفبایی نداشته‌اند.&lt;/ref&gt;و دیگری هم خط و زبان چینی. مضمون و محتوای هر سه نامه یکی بود. دای منگ خان در جای جای این نامه خود و پدرش را برتر از شاهرخ و تیمور دانسته و از او می‌خواهد همانند پدرش تیمور، از پادشاه چین متابعت کند؛

«دای منگ خان پادشاه معظم نامه ارسال می‌فرماید به دیار سمرقند مر شاهرخ بهادر را... ما به تأیید امر خداوند تعالی، خداوند ممالک روی زمین گشته‌ایم... علی‌الخصوص ایلچی فرستادیم تا کمخا&lt;ref&gt;کمخا، جامهٔ منقوشی را گویند که الوان مختلف داشته باشد (دهخدا، لغت نامه، ذیل واژهٔ&quot;کمخا&quot;).&lt;/ref&gt; و ترقو&lt;ref&gt;ترقو، نوعی از بافتهٔ ابریشمی سرخ رنگ باشد (دهخدا، لغت نامه، ذیل واژهٔ&quot;ترقو&quot;).&lt;/ref&gt; خلعت رسانید. چون که ایلچی آن‌جا رسید، تو نیک تعظیم امر ما نموده... پیش‌تر دور مغول به آخر رسید. پدر تو تیمور فوما&lt;ref&gt;فوما به زبان چینی به معنی داماد که همان گورکان است. پس تیمور فوما، یعنی تیمور گورکان (نوایی، اسناد و مکاتبات تاریخی ایران، ص ۱۳۲).&lt;/ref&gt; به امر خدای تعالی اطاعت آورده. تای زو&lt;ref&gt;منظور&quot;هونگ وو&quot; است که به &quot;تای تسو&quot; هم معروف بوده و معرفی او پیش از این آمده است.&lt;/ref&gt; پادشاه اعلای ما را خدمت نموده و&lt;noinclude&gt;{{خطکش|40%|align=right}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>i2av6xtnmz8swx7y320ghzdhzgk9igu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>برگه:Jondi Shapour Magazine, no. 4.pdf/۶۰</title>
    <ns>104</ns>
    <id>98159</id>
    <revision>
      <id>305168</id>
      <timestamp>2026-10-17T20:51:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Darafsh</username>
        <id>3597</id>
      </contributor>
      <comment>/* هم‌سنجی‌شده */ صفحه‌ای تازه حاوی «تحفهٔ ایلچیان منقطع نگردانیده... اکنون پدر تو وفات یافت... دیدیم که تو به همت و روش پدر، نیک متابعت نموده‌ئی».&lt;ref&gt;حافظ ابرو، زبده التواریخ، ج ۳، ص ۴۶۰.&lt;/ref&gt; امپراتور چین هدف دیگر این سفارت را روابط بازرگانی و سود طرفین در آن ذکر می‌کند: «بعد از این...» ایجاد کرد</comment>
      <origin>305168</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2876" sha1="g6toxajuf7v8rk2wattarynakf5wdit" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Darafsh&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;تحفهٔ ایلچیان منقطع نگردانیده... اکنون پدر تو وفات یافت... دیدیم که تو به همت و روش پدر، نیک متابعت نموده‌ئی».&lt;ref&gt;حافظ ابرو، زبده التواریخ، ج ۳، ص ۴۶۰.&lt;/ref&gt; امپراتور چین هدف دیگر این سفارت را روابط بازرگانی و سود طرفین در آن ذکر می‌کند: «بعد از این کسان فرستیم تا آی و رو کنند تا راه منقطع نشود تا تجارت و کسب و کار به مراد خویش کنند».&lt;ref&gt;همان، ص ۴۶۱.&lt;/ref&gt; نکتهٔ جالب دیگری که در پایان نامه ذکر می‌شود، سفارش پادشاه چین به شاهرخ در مورد خلیل سلطان، شاهزادهٔ تیموری است؛ «خلیل سلطان برادرزادهٔ تست، می‌باید که وی را نیکو تربیت نمایی تا حق زادگی&lt;ref&gt;در بعضی نسخ بزرگی ذکر شده.&lt;/ref&gt; خویش به‌جای آورده باشی».&lt;ref&gt;حافظ ابرو، زبده التواریخ، ج ۳، ص ۴۶۱.&lt;/ref&gt; در پایان نامه بار دیگر با لحن آمرانه با شاهرخ صحبت می‌کند: «تو می‌باید که به صدق و رأی ما متابعت نمائی».&lt;ref&gt;همان‌جا.&lt;/ref&gt;

به فرمان شاهرخ، اعضای هیأت چینی با نهایت احترام مورد پذیرایی قرار گرفت و مهمانی‌های باشکوهی به افتخار آن‌ها برگزار شد. چون هیأت چینی درخواست بازگشت به کشورشان را نمودند، شاهرخ همراه آن‌ها فردی به نام «شیخ محمد بخشی» را به عنوان سفیر به سوی چین روانه نمود. شاهرخ امیدوار بوده که پادشاه چین را به دین اسلام دعوت درآورد. احتمالاً انتخاب فردی با داشتن لقب شیخ، که بیشتر در مورد روحانیون مسلمان به کار می‌رفت، در راستای این هدف صورت گرفته است. او دو نامه به زبان‌های عربی و فارسی برای پادشاه چین فرستاد. در نامهٔ فارسی با تأکید و صراحت بیشتری به اسلام آوردن پادشاه چین اشاره شده است و هم تأکید بر ادامه داشتن روابط بازرگانی و ایمن بودن راه‌های تجاری؛ «امیر و سلطان و وزیر و غنی و فقیر و صغیر و کبیر را به شریعت او [پیامبر اسلام] عمل می‌باید کرد و تَرک ملت و شریعت‌های گذشته [می‌باید] داد...امید به موهبت و کرم خداوند تعالی آن است که&lt;noinclude&gt;{{خطکش|40%|align=right}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>g6toxajuf7v8rk2wattarynakf5wdit</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>برگه:Jondi Shapour Magazine, no. 4.pdf/۶۱</title>
    <ns>104</ns>
    <id>98160</id>
    <revision>
      <id>305169</id>
      <timestamp>2026-10-17T20:52:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Darafsh</username>
        <id>3597</id>
      </contributor>
      <comment>/* هم‌سنجی‌شده */ صفحه‌ای تازه حاوی «ایشان [پادشاه چین] نیز در آن ممالک به شریعت محمد رسول الله عمل کند و مسلمانی را قوت بخشد».&lt;ref&gt;حافظ ابرو، زبده التواریخ، ج ۳، صص ۶۷-۴۶۶.&lt;/ref&gt;  در سال ۸۲۰ ق، هیأت سفارت دیگری از چین به هرات رسید. «کلانتران ایشان، بی باجین و توباجین و جات باجین و یتق باج...» ایجاد کرد</comment>
      <origin>305169</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3206" sha1="q97e4vqfdb9oihj885jy653gyxik0q7" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Darafsh&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ایشان [پادشاه چین] نیز در آن ممالک به شریعت محمد رسول الله عمل کند و مسلمانی را قوت بخشد».&lt;ref&gt;حافظ ابرو، زبده التواریخ، ج ۳، صص ۶۷-۴۶۶.&lt;/ref&gt;

در سال ۸۲۰ ق، هیأت سفارت دیگری از چین به هرات رسید. «کلانتران ایشان، بی باجین و توباجین و جات باجین و یتق باجین [همراه با] قریب سیصد سوار تحف که پادشاه ختای [دایمنگ خان] فرستاده بود از قبیل شانقار، &lt;ref&gt;شانقار یا شنغار یا سنقر، پرندهٔ پرارزشی بود که در ایران و آسیای مرکزی وجود نداشته است و چینینان آن را از سواحل دریای زرد صید می‌کردند و پرنده‌ای شکاری بوده که از «باز» بزرگ‌ترند و بیشتر به «چرغ» شبیه‌اند (حافظ ابرو، زبده التواریخ، ، ج ۴، پاورقی ص ۸۵۵) و معمولاً پادشاه چین به سفرای بیگانه هدیه می‌داد (آذری'''، ''' '''تاریخ روابط ایران و چین'''، پاورقی ص ۱۱۴).&lt;/ref&gt; کمخا، ترغو، آلات چینی و... رسانیدند و از برای شاهزادگان و آقایان، هدایا و نامه‌هایی جداگانه فرستاده بود».&lt;ref&gt;حافظ ابرو، زبده التواریخ، ج ۴، ص ۶۶۵ و سمرقندی، مطلع سعدین و مجمع بحرین، ج ۳، ص ۲۴۷.&lt;/ref&gt; از خلال نامه‌ها چنین مشخص می‌شود که بیشتر توجه حکومت چین به گسترش روابط تجاری و امن بودن جادهٔ ابریشم است. چنان‌که در نامهٔ امپراتور چین آمده که «تا رعایا و تجار به مراد خود آیند و روند و راه‌ها ایمن باشد». دقت نظر زمامداران چین در مورد دیگر نیز مشخص می‌شود. این‌که آن‌ها علاوه بر نامه‌نگاری و ارسال هدایا با شاهرخ با دیگر شاهزادگان تیموری نیز جداگانه ارتباط داشته‌اند. مورد دیگری که شایان توجه است، علاقهٔ چینیان، به اسب است که در قلمرو تیموریان، به وفور یافت می‌شده و از دیرباز دشت‌های ایران و آسیای مرکزی از جمله مراکز اصلی پرورش اسب بوده است. «در کرت اول که ایلچیان ایشان آمده بودند به وقت مراجعت امیر سیدترخان، اسب بوری به جهت پادشاه ختای فرستاده بود و پادشاه را آن اسب به غایت پسند افتاده، در عوض آن شکر بسیار گفته و جهت امیر سیدترخان چیز بسیار فرستاده».&lt;ref&gt;حافظ ابرو، زبده التواریخ، ج ۴، ص ۶۶۶.&lt;/ref&gt; دربار تیموری چند روزی از این سفرا پذیرایی کرده و خواسته‌های آنان را&lt;noinclude&gt;{{خطکش|40%|align=right}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>q97e4vqfdb9oihj885jy653gyxik0q7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>برگه:Jondi Shapour Magazine, no. 4.pdf/۶۲</title>
    <ns>104</ns>
    <id>98161</id>
    <revision>
      <id>305170</id>
      <timestamp>2026-10-17T20:52:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Darafsh</username>
        <id>3597</id>
      </contributor>
      <comment>/* هم‌سنجی‌شده */ صفحه‌ای تازه حاوی «برآورده نمود و «اردشیر تواجی&lt;ref&gt;اردشیر تواچی از امرای باسابقه تیموری بوده که در ذکر وقایع دوره تیمور از جمله فتح قلعه تکریت در سال ۷۹۶ ق از او یاد شده است (سمرقندی، مطلع سعدین و مجمع بحرین، ج ۲، ص ۶۸۴) و شاهرخ نیز پیش از فرستادن او به چین، در مأمو...» ایجاد کرد</comment>
      <origin>305170</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3495" sha1="mtuh0840yuvmyl4j4gbnrgpigxv67r0" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Darafsh&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;برآورده نمود و «اردشیر تواجی&lt;ref&gt;اردشیر تواچی از امرای باسابقه تیموری بوده که در ذکر وقایع دوره تیمور از جمله فتح قلعه تکریت در سال ۷۹۶ ق از او یاد شده است (سمرقندی، مطلع سعدین و مجمع بحرین، ج ۲، ص ۶۸۴) و شاهرخ نیز پیش از فرستادن او به چین، در مأموریت‌هایی چون ارتباط با یکی از شاهزادگان تیموری به نام، میرزا سعدوقاص، در سال ۸۱۸ ق، وی را به کار گرفته بود (همان: ج ۳، ص ۲۱۶). (در سفر هیأت بزرگ ایرانی در سال ۸۲۳ ق، نیز از گفته‌های یونگ لو با سفرای ایرانی، چنین بر می‌آید که در سفر قبلی اردشیرنامی نوکر سیورغتمیش بوده. مشخص نیست که آیا او همان اردشیر تواجی است یا خیر؟ همان، ج ۳، ص ۳۴۵.&lt;/ref&gt; را همراه ایشان گردانیده، اجازت انصراف یافته و به ولایت ختای مراجعت و معاودت نمودند».&lt;ref&gt;حافظ ابرو، زبده التواریخ، ج ۴، ص ۶۶۶.&lt;/ref&gt; حافظ ابرو در ذیل حوادث سال ۸۲۱ ق خبر از رسیدن هیأت چینی به دربار شاهرخ می‌دهد. ولی جزییاتی در مورد آن نقل نمی‌کند.&lt;ref&gt;همان، ص ۶۹۵.&lt;/ref&gt; در سال ۸۲۲ ق اردشیر تواجی از سفارت چین بازگشت و اخبار و اطلاعات خود را از سفر ارائه داد. هیأت سفارت دیگری نیز از جانب دایمنگ خان به سرپرستی تی ماجین و جان ماجین، یعنی همان سفرایی که در دورهٔ قبل نیز به ایران آمده بودند، به هرات رسیدند. این هیأت چینی، سه دسته شدند. دسته‌ای به هرات، دسته‌ای به شیراز و دستهٔ سوم به خوارزم رفتند. توجه به این نکته نیز جالب توجه است که چینیان سفرایی را به ایران اعزام کردند که قبلاً به ایران سفر کرده و از اوضاع دربار و مردم ایران اطلاع دارند. طبق معمول هیأت‌های سفارت پیشین چین، آن‌ها هدایا و نامه‌ای از پادشاه خود ارائه دادند. نامه‌ای به سه زبان فارسی، عربی و چینی و دوباره هم تأکید بر توسعهٔ روابط بازرگانی.&lt;ref&gt;همان، ص ۶۹۷.&lt;/ref&gt; دو پادشاه حیواناتی که در سرزمین مقابل نادر بوده را به عنوان تحفه برای یکدیگر می‌فرستادند. از طرف در بار تیموری، شیر، یوز و اسبان تازی به دربار چین هدیه می‌دادند و دربار چین نیز نوعی پرنده شکاری (شنغار) به عنوان تحفه می‌فرستادند. در سال ۸۲۳ ق سه دسته هیأت چینی به همراهی هیآت پرشمار ایرانی، متفقاً به سمرقند و دربار الغ بیگ رسیدند. از خصوصیات جالب این دوره از سفارت اینکه، با توجه به این امر که بعضی از اعضای هیأت چینی، جداگانه به&lt;noinclude&gt;{{خطکش|40%|align=right}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>mtuh0840yuvmyl4j4gbnrgpigxv67r0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>برگه:Jondi Shapour Magazine, no. 4.pdf/۶۳</title>
    <ns>104</ns>
    <id>98162</id>
    <revision>
      <id>305171</id>
      <timestamp>2026-10-17T20:52:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Darafsh</username>
        <id>3597</id>
      </contributor>
      <comment>/* هم‌سنجی‌شده */ صفحه‌ای تازه حاوی «نزد دیگر شاهزادگان تیموری رفته بودند، از جانب آن شاهزادگان نیز افرادی تحت عنوان سفیر به سرزمین ختای روانه شدند. که جزییات این نمایندگان در ادامه خواهد آمد. «از طرف شاهرخ، شادی خواجه و کوکجه، از طرف الغ بیگ، سلطان شاه و محمد بخشی، &lt;ref&gt;چنان که پیش...» ایجاد کرد</comment>
      <origin>305171</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3352" sha1="l4vq6ren6nue05wrfe0px72meppcodx" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Darafsh&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;نزد دیگر شاهزادگان تیموری رفته بودند، از جانب آن شاهزادگان نیز افرادی تحت عنوان سفیر به سرزمین ختای روانه شدند. که جزییات این نمایندگان در ادامه خواهد آمد. «از طرف شاهرخ، شادی خواجه و کوکجه، از طرف الغ بیگ، سلطان شاه و محمد بخشی، &lt;ref&gt;چنان که پیش از این در مورد سفرای چین نیز گفته شد، دربارهای ایران و چین سعی می‌کردند که سفرایی که قبلاً به کشور مورد نظر سفر داشته و تجربه بالایی داشته‌اند، را دوباره به مأموریت سیاسی بفرستند. محمد بخشی مذکور، احتمال زیاد همان شیخ محمد بخشی است که پیش از آن، توسط شاهرخ به دربار چین فرستاده شده بود.&lt;/ref&gt; از طرف سیورغتمش، ارغداق، از طرف امیر شاه ملک (والی خوارزم) اردوان، از طرف شاه بدخشان، خواجه تاج الدین، از طرف بایسنغر، سلطان احمد و خواجه غیاث الدین نقاش».&lt;ref&gt;حافظ ابرو، زبده التواریخ، ج ۴، ص ۸۱۹ و خطایی، خطای نامه، صص ۲-۲۷۱.&lt;/ref&gt; در این سفر، امیر شادی خواجه و کوکجه دویست نفر، سلطان احمد و غیاث‌الدین صد و پنجاه نفر، ارغداق شصت نفر، اردوان پنجاه نفر و خواجه تاج‌الدین پنجاه نفر به همراه داشتند.&lt;ref&gt;حافظ ابرو، زبده التواریخ، ج ۴، ص ۸۲۳ و خطایی، خطای نامه، صص ۲۷۴.&lt;/ref&gt; دو هیأت هم به‌صورت جداگانه عازم چین شدند؛ یکی از طرف میرزا ابراهیم سلطان حاکم فارس- به سرپرستی میرزا حسن- و دیگری از طرف میرزا رستم حاکم اصفهان-به سرپرستی پهلوان جمال- راهی چین شدند. که بعد از هیأت پیشین به چین رسید و زمانی که هیأت نخست در حال بازگشت بود، این هیأت به چین رسید.&lt;ref&gt;سمرقندی، مطلع سعدین و مجمع بحرین، ج ۳، ص ۳۵۰.&lt;/ref&gt; چنانکه سمرقندی هم اشاره کرده&lt;ref&gt;همان، ص ۲۸۸.&lt;/ref&gt; بسیاری از همراهان این سفرا، بازرگانانی بودند که می‌خواستند با استفاده از امنیت و مزایای ویژه‌ای که طرفین به سفرای سیاسی همدیگر می‌دادند، استفاده کرده و سفر تجاری پرسودی داشته باشند. نکته دیگری که باید ذکر شود این است که شاهزاده الغ بیگ نسبت به دیگر شاهزادگان تیموری، به علت نزدیکی قلمروش به چین و تبت، روابط نزدیک‌تری با این سرزمین‌ها داشته است. در منابع از هیأت‌های ارسالی او به این مناطق سخن رفته است. چنان که در سال ۸۲۴ ق «ایلچی تبت رسید و او را به موضعی نیک فرود آوردند&lt;noinclude&gt;{{خطکش|40%|align=right}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>l4vq6ren6nue05wrfe0px72meppcodx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>برگه:Jondi Shapour Magazine, no. 4.pdf/۶۴</title>
    <ns>104</ns>
    <id>98163</id>
    <revision>
      <id>305172</id>
      <timestamp>2026-10-17T20:52:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Darafsh</username>
        <id>3597</id>
      </contributor>
      <comment>/* هم‌سنجی‌شده */ صفحه‌ای تازه حاوی «و بعد از چند روز ایشان را رعایت بسیار نموده اجازت مهاجرت فرموده».&lt;ref&gt;حافظ ابرو، زبده التواریخ، ج ۴، ص ۸۰۰.&lt;/ref&gt; همچنین در سال مذکور «ایلچیان ختای که از دارالملک شیراز معاودت نموده بودند و از خراسان و غیره به سمرقند رسیدند و ایلچیانی که از این طرف...» ایجاد کرد</comment>
      <origin>305172</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2840" sha1="5f9qp63cgq9omr3j2khih74znm6c5kr" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Darafsh&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;و بعد از چند روز ایشان را رعایت بسیار نموده اجازت مهاجرت فرموده».&lt;ref&gt;حافظ ابرو، زبده التواریخ، ج ۴، ص ۸۰۰.&lt;/ref&gt; همچنین در سال مذکور «ایلچیان ختای که از دارالملک شیراز معاودت نموده بودند و از خراسان و غیره به سمرقند رسیدند و ایلچیانی که از این طرف همراه ایشان شده بودند، رسیدند و هم در آن ایام اجازت یافته، به‌جانب ختای رفتند».&lt;ref&gt;همان.&lt;/ref&gt; در سال ۸۲۵ ق هیأت سفارت بزرگ شاهرخ و دیگر شاهزادگان تیموری که حدود سه سال پیش از آن راهی چین شده بودند، از سفر خود بازگشتند و به هرات رسیدند. به گفته حافظ ابرو رفت و برگشت آن‌ها از این سفر، دو سال و ده ماه و پنج روز طول کشید.&lt;ref&gt;حافظ ابرو، زبده التواریخ، ج ۴، صص ۱۸-۸۱۷.&lt;/ref&gt; آن‌ها هدایای ارسالی پادشاه چین را به دربار تیموری رسانده و شرح جالبی از اوضاع و رسوم چین ارائه دادند. از همه مهم‌تر، شرح خواجه غیاث‌الدین، نمایندهٔ شاهزاده بایسنغر بود. زیرا در آغاز سفر، شاهزاده به او گفته بود که «از آن روز که از دارالسلطنهٔ هرات بیرون رود تا روزی که بازآید در هر شهر و ولایت آن چه ببیند... روز به روز به طریق روزنامچه ثبت نماید».&lt;ref&gt;سمرقندی، مطلع سعدین و مجمع بحرین، ج ۳، ص ۳۲۷.&lt;/ref&gt; این شرح خواجه غیاث الدین، عیناً در کتب تاریخی آن عصر از جمله ''زبدةالتواریخ'' حافظ ابرو و همچنین ''مطلع سعدین و مجمع بحرین ''عبدالرزاق سمرقندی ذکر شده است. که با توجه به اهمیتش، شمّه‌ای از آن نقل می‌شود:

در این سفرنامه جزئیات امور به‌خوبی توصیف‌شده‌اند. از چگونگی مراسم استقبال چینیان، جشن‌هایی که به افتخار ورود هیأت ایرانی گرفته می‌شد، از شهرهای مختلفی که در ضمن سفر از آن‌ها عبور می‌کرده‌اند، از غذاهایی که برای آن‌ها آورده می‌شد، از دین و آیین‌ها و عبادتگاه‌های مردم، وصف مساجد مسلمانان چین و معابد و بت خانه‌ها، وصف چاپارخانه‌ها (یام‌ها) و ...

{{ته}}&lt;noinclude&gt;{{خطکش|40%|align=right}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>5f9qp63cgq9omr3j2khih74znm6c5kr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>برگه:Jondi Shapour Magazine, no. 4.pdf/۶۵</title>
    <ns>104</ns>
    <id>98164</id>
    <revision>
      <id>305173</id>
      <timestamp>2026-10-17T20:52:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Darafsh</username>
        <id>3597</id>
      </contributor>
      <comment>/* هم‌سنجی‌شده */ صفحه‌ای تازه حاوی «هیأت ایرانی در این سفر رسوم شریعت اسلام را رعایت می‌کرد. از جمله در یک مهمانی که در ماه رمضان برگزارشده بود از هیأت ایرانی خواسته شد «که طوی&lt;ref&gt;جشن، مهمانی.&lt;/ref&gt; پادشاه است و پادشاه شما را عزیز داشته، اکنون شما چیزی بخورید. شادی خواجه و اصحابی که...» ایجاد کرد</comment>
      <origin>305173</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2783" sha1="fjwvvcntkxhct0ti3x9vqxltho96uy6" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Darafsh&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;هیأت ایرانی در این سفر رسوم شریعت اسلام را رعایت می‌کرد. از جمله در یک مهمانی که در ماه رمضان برگزارشده بود از هیأت ایرانی خواسته شد «که طوی&lt;ref&gt;جشن، مهمانی.&lt;/ref&gt; پادشاه است و پادشاه شما را عزیز داشته، اکنون شما چیزی بخورید. شادی خواجه و اصحابی که همراهش بودند، گفتند که: ما را این تکلیف مکنید که در دین ما روا نیست».&lt;ref&gt;حافظ ابرو، زبده التواریخ، ج ۴، ص ۸۳۱.&lt;/ref&gt; مأمور چینی نیز آن‌ها را معذور دانست. همچنین در جایی دیگر که از آن‌ها با غذایی که در آن از گوشت خوک استفاده شده بوده، پذیرایی شد، از خوردن آن خودداری کردند.&lt;ref&gt;همان، ص ۸۵۸.&lt;/ref&gt; هیأت ایرانی مراسم دادرسی چینیان را نیز دیده و آن را توصیف کرده‌اند. از جمله نکات جالبی که در این مورد آورده‌اند؛ این‌که «در مجموع ختای هیچ امیر و داروغه را حکم قتل نیست».&lt;ref&gt;حافظ ابرو، زبده التواریخ، ج ۴، ص ۸۳۹ و سمرقندی، مطلع سعدین و مجمع بحرین، ج ۳، صص ۳۸-۳۳۷.&lt;/ref&gt; بلکه پادشاه در مورد قتل یا عفو افراد مجرم تصمیم می‌گیرد و بایستی این مجرمین را حتی از فاصله‌های بسیار دور به پایتخت ختای آورند. نکته دیگر بایستی در مورد نفوذ ایرانیان و به‌طور کلی مسلمانان در چین ذکر کرد. مسلمانان در این دوره حتی در ارکان حکومتی چین نیز نفوذ فراوان داشته‌اند. از جمله «مولانا حاجی یوسف قاضی که از جمله امرای تومان و مقربان پادشاه بود و زباندان عربی و پارسی و ترکی و مغولی و ختایی و کلمه‌چی&lt;ref&gt;مترجم.&lt;/ref&gt; میان پادشاه و ایلچیان و از دوازده دیوان پادشاه یکی بدو تعلق داشت».&lt;ref&gt;حافظ ابرو، زبده التواریخ، ج ۴، صص ۴۰-۸۳۹.&lt;/ref&gt; بعد از ملاقات سفرای ایران با پادشاه چین و تقدیم هدایا به او، سوالاتی میان پادشاه و آن‌ها رد و بدل شد که در این پرسش و پاسخ‌ها، هم شمّ سیاسی بالای پادشاه چین هویداست و هم ظرافت و نکته سنجی دقیق هیأت ایرانی.&lt;noinclude&gt;{{خطکش|40%|align=right}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>fjwvvcntkxhct0ti3x9vqxltho96uy6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>برگه:Jondi Shapour Magazine, no. 4.pdf/۶۶</title>
    <ns>104</ns>
    <id>98165</id>
    <revision>
      <id>305174</id>
      <timestamp>2026-10-17T20:52:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Darafsh</username>
        <id>3597</id>
      </contributor>
      <comment>/* هم‌سنجی‌شده */ صفحه‌ای تازه حاوی «در ابتدا پادشاه چین می‌پرسد که «قرایوسف&lt;ref&gt;قرایوسف (۸۲۳-۷۹۱ ق)، بنیانگذار واقعی سلسله قراقویونلو و بزرگ‌ترین فرمانروای آن خاندان است. او پس از مرگ تیمور، نواحی غرب ایران شامل آذربایجان و عراق عرب را از چنگ بازماندگان تیمور بدر آورد. میرجعفری،...» ایجاد کرد</comment>
      <origin>305174</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3411" sha1="i2ltgj4nzge7nuofwwowq6b550lphvk" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Darafsh&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;در ابتدا پادشاه چین می‌پرسد که «قرایوسف&lt;ref&gt;قرایوسف (۸۲۳-۷۹۱ ق)، بنیانگذار واقعی سلسله قراقویونلو و بزرگ‌ترین فرمانروای آن خاندان است. او پس از مرگ تیمور، نواحی غرب ایران شامل آذربایجان و عراق عرب را از چنگ بازماندگان تیمور بدر آورد. میرجعفری، تاریخ تحولات سیاسی، اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی ایران در دورهٔ تیموریان و ترکمانان، صص ۲۴۸-۲۴۷.&lt;/ref&gt; ایلچی می‌فرستد و مال می‌آورند؟ در جواب گفتند: آری. ایلچی و مال می‌فرستد. و سفرا و نمایندگان پادشاه نیز دیدند که ایلچیان او آمده و مال آورده».&lt;ref&gt;حافظ ابرو، زبده التواریخ، ج ۴، ص ۸۴۰ و سمرقندی، مطلع سعدین و مجمع بحرین، ج ۴، ص ۹۴۰.&lt;/ref&gt; همچنین پادشاه چین پرسید که: «ایلچی می‌خواهم که به قرایوسف فرستم که آنجا اسبان خوب می‌باشند. در راه ایمنی هست؟ در جواب گفتند که آری هست. اما اگر حکم شاهرخ سلطان باشد، تواند رفت. گفت: آن را دانسته‌ام».&lt;ref&gt;حافظ ابرو، زبده التواریخ، ج ۴، ص ۸۴۱.&lt;/ref&gt; صحبت از قرایوسف توسط یونگ لو، می‌توانست دو دلیل داشته باشد؛ از طرفی برای ادامه مسیر تجاری و صدور کالاهای چین تا مدیترانه و اروپا احتیاج به گذشتن از قلمرو قراقویونلوها بود. و همچنین یونگ لو که هنوز خاطرهٔ تدارک تیمور برای حمله به چین را از یاد نبرده و احتمال را می‌داده که شاهرخ نیز شاید در این فکر بیفتد. او که در ضمن سفر هیأت‌هایش به ایران در جریان اختلافات و جنگ و گریزهای شاهرخ و قرایوسف قراقویونلو قرار گرفته بود، احتمالاً خواسته که در عقبهٔ قلمرو شاهرخ، قرایوسف را به‌صورت متحدی برای خود درآورد. به همین خاطر خواستار روابط مستقیم با او شده است. درخواست تجارت اسب با قرایوسف هم می‌توانسته بهانهٔ موجهی برای این امر باشد. امپراتور چین می‌خواهد که قدرت شاهرخ و تسلط او بر اوضاع قلمروش را ارزیابی کند. به همین خاطر است که از نحوهٔ ارتباط قرایوسف [اینکه قرایوسف خراجگزار شاهرخ است یا نه؟] با شاهرخ برمی‌آید. پاسخ‌های هیأت ایرانی نیز شایان توجه است. اینکه آن‌ها قرایوسف را امیری تابع و خراجگزار شاهرخ معرفی می‌کنند و شاهد مثالی هم از هیأت سفرای قبلی چین می‌آورندکه آن‌ها هم باج و خراج قرایوسف که به دربار شاهرخ فرستاده بود، را دیده‌اند و هم این‌که با نهایت&lt;noinclude&gt;{{خطکش|40%|align=right}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>i2ltgj4nzge7nuofwwowq6b550lphvk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>برگه:Jondi Shapour Magazine, no. 4.pdf/۶۷</title>
    <ns>104</ns>
    <id>98166</id>
    <revision>
      <id>305175</id>
      <timestamp>2026-10-17T20:53:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Darafsh</username>
        <id>3597</id>
      </contributor>
      <comment>/* هم‌سنجی‌شده */ صفحه‌ای تازه حاوی «هشیاری می‌گویند که راه‌های کشور ایمن است و از این طریق تسلط و اقتدار شاهرخ بر اوضاع را نشان می‌دهند و هم این‌که می‌گویند ارتباط حکومت چین با قرایوسف تنها با موافقت شاهرخ امکان پذیر است. این امری است که امپراتور چین هم به آن اذعان دارد.  خواجه...» ایجاد کرد</comment>
      <origin>305175</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2611" sha1="4ka392waflpfazd1iukq1dg0qyk9d2p" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Darafsh&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;هشیاری می‌گویند که راه‌های کشور ایمن است و از این طریق تسلط و اقتدار شاهرخ بر اوضاع را نشان می‌دهند و هم این‌که می‌گویند ارتباط حکومت چین با قرایوسف تنها با موافقت شاهرخ امکان پذیر است. این امری است که امپراتور چین هم به آن اذعان دارد.

خواجه غیاث الدین، شکنجه‌هایی که چینیان بر محکومین روا می‌داشته‌اند، را ذکر کرده است. که ذکر آن‌ها موی بر تن آدمی راست می‌کند و انسان از اینکه این اعمال در سرزمین چین، که یکی از متمدن‌ترین ملل دنیا بوده‌اند، رخ داده است، تعجب می‌کند. خواجه از شیوهٔ کار دادگاه‌ها و رویهٔ قضایی چینیان نیز بحث کرده است. این‌که «پادشاه را دوازده دیوان است. اگر شخصی به گناهی متهم شد، می‌باید که به هر دوازده دیوان گناه او ثابت شود».&lt;ref&gt;حافظ ابرو، زبده التواریخ، ج ۴، ص ۸۴۹ و سمرقندی، مطلع سعدین و مجمع بحرین، ج ۳، ص ۳۴۲.&lt;/ref&gt; نکتهٔ جالب دیگری که خواجه غیاث الدین ذکر کرده است، آشنایی چینیان با باروت و استفاده از آن در جشن‌ها برای آتش بازی است.&lt;ref&gt;حافظ ابرو، زبده التواریخ، ج ۴، ص ۸۵۳ و سمرقندی، مطلع سعدین و مجمع بحرین، ج ۳، ص ۳۴۴.&lt;/ref&gt;

'''۴-روابط ایران و چین در دورهٔ جانشینان شاهرخ تا سقوط دولت تیموری (۹۱۱-۸۵۰ ق):'''

هرچند که اوج روابط دولت تیموری در زمان شاهرخ است. ولی در زمان جانشینان او نیز روابطی کم و بیش با چینیان برقرار بود. از جمله «الغ بیگ سلطان، [توسط] مرحوم استاد مولانا علی قوشچی، شیری به خطای فرستاد و کسان خود را گفت: هر چه ببینید و بدانید، بنویسید که اوضاع آن ملک از عجایبات است».&lt;ref&gt;خطایی، خطای نامه، ص ۲۸.&lt;/ref&gt; متأسفانه اگر این گزارش نوشته هم شده باشد، به دست ما نرسیده است. همچنین علاءالدوله فرزند بایسنغر (&lt;noinclude&gt;{{خطکش|40%|align=right}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>4ka392waflpfazd1iukq1dg0qyk9d2p</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>305220</id>
      <parentid>305175</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T21:01:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Darafsh</username>
        <id>3597</id>
      </contributor>
      <origin>305220</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2609" sha1="intx342tixkwwqbi5nkxspl639vmrdz" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Darafsh&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;هشیاری می‌گویند که راه‌های کشور ایمن است و از این طریق تسلط و اقتدار شاهرخ بر اوضاع را نشان می‌دهند و هم این‌که می‌گویند ارتباط حکومت چین با قرایوسف تنها با موافقت شاهرخ امکان پذیر است. این امری است که امپراتور چین هم به آن اذعان دارد.

خواجه غیاث الدین، شکنجه‌هایی که چینیان بر محکومین روا می‌داشته‌اند، را ذکر کرده است. که ذکر آن‌ها موی بر تن آدمی راست می‌کند و انسان از اینکه این اعمال در سرزمین چین، که یکی از متمدن‌ترین ملل دنیا بوده‌اند، رخ داده است، تعجب می‌کند. خواجه از شیوهٔ کار دادگاه‌ها و رویهٔ قضایی چینیان نیز بحث کرده است. این‌که «پادشاه را دوازده دیوان است. اگر شخصی به گناهی متهم شد، می‌باید که به هر دوازده دیوان گناه او ثابت شود».&lt;ref&gt;حافظ ابرو، زبده التواریخ، ج ۴، ص ۸۴۹ و سمرقندی، مطلع سعدین و مجمع بحرین، ج ۳، ص ۳۴۲.&lt;/ref&gt; نکتهٔ جالب دیگری که خواجه غیاث الدین ذکر کرده است، آشنایی چینیان با باروت و استفاده از آن در جشن‌ها برای آتش بازی است.&lt;ref&gt;حافظ ابرو، زبده التواریخ، ج ۴، ص ۸۵۳ و سمرقندی، مطلع سعدین و مجمع بحرین، ج ۳، ص ۳۴۴.&lt;/ref&gt;

'''۴-روابط ایران و چین در دورهٔ جانشینان شاهرخ تا سقوط دولت تیموری (۹۱۱-۸۵۰ ق):'''

هرچند که اوج روابط دولت تیموری در زمان شاهرخ است. ولی در زمان جانشینان او نیز روابطی کم و بیش با چینیان برقرار بود. از جمله «الغ بیگ سلطان، [توسط] مرحوم استاد مولانا علی قوشچی، شیری به خطای فرستاد و کسان خود را گفت: هر چه ببینید و بدانید، بنویسید که اوضاع آن ملک از عجایبات است».&lt;ref&gt;خطایی، خطای نامه، ص ۲۸.&lt;/ref&gt; متأسفانه اگر این گزارش نوشته هم شده باشد، به دست ما نرسیده است. همچنین علاءالدوله فرزند بایسنغر&lt;noinclude&gt;{{خطکش|40%|align=right}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>intx342tixkwwqbi5nkxspl639vmrdz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>برگه:Jondi Shapour Magazine, no. 4.pdf/۶۸</title>
    <ns>104</ns>
    <id>98167</id>
    <revision>
      <id>305176</id>
      <timestamp>2026-10-17T20:53:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Darafsh</username>
        <id>3597</id>
      </contributor>
      <comment>/* هم‌سنجی‌شده */ صفحه‌ای تازه حاوی «متوفی ۸۷۵ ق) نامه‌ای به دای منگ خان پادشاه چین نوشته، حسن روابط و آمد و شد دو جانبه را خواستار شده بود.&lt;ref&gt;نوایی، اسناد و مکاتبات تاریخی ایران، صص ۸۰-۲۷۹ و میرجعفری، تاریخ تحولات سیاسی، اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی ایران در دورهٔ تیموریان و ترکمان...» ایجاد کرد</comment>
      <origin>305176</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2994" sha1="i2jvwryyph4ktn7glrvzj5yd3459x3f" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Darafsh&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;متوفی ۸۷۵ ق) نامه‌ای به دای منگ خان پادشاه چین نوشته، حسن روابط و آمد و شد دو جانبه را خواستار شده بود.&lt;ref&gt;نوایی، اسناد و مکاتبات تاریخی ایران، صص ۸۰-۲۷۹ و میرجعفری، تاریخ تحولات سیاسی، اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی ایران در دورهٔ تیموریان و ترکمانان، ص ۱۹۸.&lt;/ref&gt; اما بتدریج با ضعیف شدن دولت تیموری و درگیر شدن شاهزادگان این خاندان با همدیگر، هرج و مرج بر اوضاع قلمرو تیموریان و طبیعتاً بازرگانی آن‌ها مستولی شد. دولت رو به رشد ازبکان نیز بتدریج بخش‌های عمده‌ای از قلمرو تیموریان در نواحی ماوراالنهر را تحت سلطهٔ خود قرار داد و سهم بیشتری از تجارت نواحی آسیای مرکزی با چین، که آن همه برای چین اهمیت داشت، را بر عهده گرفت. عامل دیگر که باید ذکر کرد این است که در اواخر دولت تیموری به تدریج تجارت با شرق آسیا از طریق مرزهای آبی رونق قابل ملاحظه‌ای پیدا کرد&lt;ref&gt;چنانکه نطنزی از مکاتبات &quot;خواقین ختای&quot; با ملوک هرمز یاد می‌کند. نطنزی، منتخب‌التواریخ معینی، ص ۲۲.&lt;/ref&gt; و از رونق راه خشکی (ابریشم) که از قلمرو تیموریان می‌گذشت،

کاسته شد. دولت تیموری هم که قسمت قابل توجهی از اراضی مجاور این دریاها را به نفع دولت‌های دیگر از دست داده بود، طبیعتاً نمی‌توانست سهم چندانی در این تجارت با شرق آسیا داشته باشد. این عوامل باعث گردید که روابط دولت تیموری با چینیان نیز ضعیف و در پایان قطع گردد.

'''نتیجه:'''

زمینهٔ روابط گسترده‌ای که در دولت تیموری با دربار چین برقرار شده بود، به دورهٔ مغول‌ها بر می‌گردد. مغولان برای نخستین بار در تاریخ، هر دو کشور را در اختیار خود گرفته و علایق مشترکی بین آن‌ها جاری ساختند. شکل‌گیری این امپراتوری باعث شد که ایرانیان و چینیان در پرتو تسامح مذهبی مغولان بتوانند به آسانی بیشتری به کشورهای همدیگر سفر کرده و یا حتی سکونت دائمی پیدا کنند. این رفت و آمدها به نزدیکی بیشتر دو کشور و تأثیرات فرهنگی متقابل انجامید که راه را برای ارتباطات&lt;noinclude&gt;{{خطکش|40%|align=right}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>i2jvwryyph4ktn7glrvzj5yd3459x3f</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>305221</id>
      <parentid>305176</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T21:01:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Darafsh</username>
        <id>3597</id>
      </contributor>
      <origin>305221</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2995" sha1="ceaoxxkzzlrdim9261mxfrwqu0q3b37" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Darafsh&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;(متوفی ۸۷۵ ق) نامه‌ای به دای منگ خان پادشاه چین نوشته، حسن روابط و آمد و شد دو جانبه را خواستار شده بود.&lt;ref&gt;نوایی، اسناد و مکاتبات تاریخی ایران، صص ۸۰-۲۷۹ و میرجعفری، تاریخ تحولات سیاسی، اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی ایران در دورهٔ تیموریان و ترکمانان، ص ۱۹۸.&lt;/ref&gt; اما بتدریج با ضعیف شدن دولت تیموری و درگیر شدن شاهزادگان این خاندان با همدیگر، هرج و مرج بر اوضاع قلمرو تیموریان و طبیعتاً بازرگانی آن‌ها مستولی شد. دولت رو به رشد ازبکان نیز بتدریج بخش‌های عمده‌ای از قلمرو تیموریان در نواحی ماوراالنهر را تحت سلطهٔ خود قرار داد و سهم بیشتری از تجارت نواحی آسیای مرکزی با چین، که آن همه برای چین اهمیت داشت، را بر عهده گرفت. عامل دیگر که باید ذکر کرد این است که در اواخر دولت تیموری به تدریج تجارت با شرق آسیا از طریق مرزهای آبی رونق قابل ملاحظه‌ای پیدا کرد&lt;ref&gt;چنانکه نطنزی از مکاتبات &quot;خواقین ختای&quot; با ملوک هرمز یاد می‌کند. نطنزی، منتخب‌التواریخ معینی، ص ۲۲.&lt;/ref&gt; و از رونق راه خشکی (ابریشم) که از قلمرو تیموریان می‌گذشت،

کاسته شد. دولت تیموری هم که قسمت قابل توجهی از اراضی مجاور این دریاها را به نفع دولت‌های دیگر از دست داده بود، طبیعتاً نمی‌توانست سهم چندانی در این تجارت با شرق آسیا داشته باشد. این عوامل باعث گردید که روابط دولت تیموری با چینیان نیز ضعیف و در پایان قطع گردد.

'''نتیجه:'''

زمینهٔ روابط گسترده‌ای که در دولت تیموری با دربار چین برقرار شده بود، به دورهٔ مغول‌ها بر می‌گردد. مغولان برای نخستین بار در تاریخ، هر دو کشور را در اختیار خود گرفته و علایق مشترکی بین آن‌ها جاری ساختند. شکل‌گیری این امپراتوری باعث شد که ایرانیان و چینیان در پرتو تسامح مذهبی مغولان بتوانند به آسانی بیشتری به کشورهای همدیگر سفر کرده و یا حتی سکونت دائمی پیدا کنند. این رفت و آمدها به نزدیکی بیشتر دو کشور و تأثیرات فرهنگی متقابل انجامید که راه را برای ارتباطات&lt;noinclude&gt;{{خطکش|40%|align=right}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ceaoxxkzzlrdim9261mxfrwqu0q3b37</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>برگه:Jondi Shapour Magazine, no. 4.pdf/۶۹</title>
    <ns>104</ns>
    <id>98168</id>
    <revision>
      <id>305178</id>
      <timestamp>2026-10-17T20:53:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Darafsh</username>
        <id>3597</id>
      </contributor>
      <comment>/* هم‌سنجی‌شده */ صفحه‌ای تازه حاوی «بیشتر در دورهٔ تیموری هموار ساخت. البته به جز عامل ذکر شده بایستی به علاقهٔ دو طرف به بازرگانی و سود سرشاری که از این راه عایدشان می‌شد، را اضافه نمود. چنان که توجه به رابطهٔ بازرگانی یکی از مهم‌ترین مفاد تمام مکاتبات طرفین بوده است. در اواخر د...» ایجاد کرد</comment>
      <origin>305178</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2993" sha1="l2doaygs0353cx0zmg3rdbyyzhx9avt" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Darafsh&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;بیشتر در دورهٔ تیموری هموار ساخت. البته به جز عامل ذکر شده بایستی به علاقهٔ دو طرف به بازرگانی و سود سرشاری که از این راه عایدشان می‌شد، را اضافه نمود. چنان که توجه به رابطهٔ بازرگانی یکی از مهم‌ترین مفاد تمام مکاتبات طرفین بوده است. در اواخر دورهٔ حکمرانی تیمور، به علت طرح وی برای حمله به چین، که البته با مرگ وی ناتمام ماند، این روابط بحرانی شد. اما با به‌قدرت رسیدن شاهرخ روابط گسترده‌ای با چین برقرار شد. شاهرخ، طرح حمله به چین را کنار نهاد و به تبادل سفرا و نامه با دربار چین همت گماشت. در سایه این ارتباط مستمر، طرفین از یکدیگر شناخت فراوانی به دست آوردند و تاثیرات فرهنگی بر همدیگر گذاشتند. با ضعیف شدن دولت تیموری پس از دوران شاهرخ، همچنین حائل شدن دولت تازه تأسیس ازبکان میان تیموریان و چینیان و در نهایت رونق گرفتن راه آبی تجارت با شرق آسیا، با توجه با این‌که تیموریان سرزمین‌های ساحلی خود، در جنوب را از دست داده بودند، به تدریج این روابط گسترده نیز گسسته شد.

'''منابع و مآخذ:'''

آذری، علاءالدین'''''، تاریخ روابط ایران و چین'''''، تهران، موسسهٔ انتشارات امیرکبیر، ۱۳۶۷.

ابن‌عربشاه'''''، زندگانی شگفت آور تیمور (عجایب المقدور فی اخبار تیمور)'''''، ترجمهٔ محمدعلی نجاتی، تهران، بنگاه ترجمه و نشر کتاب، ۲۵۳۶(۱۳۵۶).

پوزان، جیان و دیگران'''''، تاریخ مختصر چین'''''، ترجمهٔ جان خون‌نین، به تصحیح سیدمحمد ترابی، تهران، موسسهٔ انتشارات ویسمن، ۱۳۷۱.

تربتی، ابوطالب حسینی'''''، تزوکات تیموری'''''، تهران، انتشارات کتابفروشی اسدی، ۱۳۴۲.

ثابتی، سیدعلی محمد'''''، اسناد و نامه‌های تاریخی'''''، تهران، انتشارات کتابخانهٔ طهوری، ۱۳۴۶.

حافظ ابرو، عبدالله بن لطف الله'''''، زبده التواریخ'''''، جلدهای ۲، ۳ و ۴، به تصحیح سیدکمال حاج سید جوادی، تهران، انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، ۱۳۸۰.

خطایی، سیدعلی اکبر'''''، خطای نامه'''''، به کوشش ایرج افشار، تهران، مرکز اسناد فرهنگی آسیا،&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>l2doaygs0353cx0zmg3rdbyyzhx9avt</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>305222</id>
      <parentid>305178</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T21:01:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Darafsh</username>
        <id>3597</id>
      </contributor>
      <origin>305222</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3012" sha1="e2i6buf2bsirli4eizhct1fmtwgo4yl" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Darafsh&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;بیشتر در دورهٔ تیموری هموار ساخت. البته به جز عامل ذکر شده بایستی به علاقهٔ دو طرف به بازرگانی و سود سرشاری که از این راه عایدشان می‌شد، را اضافه نمود. چنان که توجه به رابطهٔ بازرگانی یکی از مهم‌ترین مفاد تمام مکاتبات طرفین بوده است. در اواخر دورهٔ حکمرانی تیمور، به علت طرح وی برای حمله به چین، که البته با مرگ وی ناتمام ماند، این روابط بحرانی شد. اما با به‌قدرت رسیدن شاهرخ روابط گسترده‌ای با چین برقرار شد. شاهرخ، طرح حمله به چین را کنار نهاد و به تبادل سفرا و نامه با دربار چین همت گماشت. در سایه این ارتباط مستمر، طرفین از یکدیگر شناخت فراوانی به دست آوردند و تاثیرات فرهنگی بر همدیگر گذاشتند. با ضعیف شدن دولت تیموری پس از دوران شاهرخ، همچنین حائل شدن دولت تازه تأسیس ازبکان میان تیموریان و چینیان و در نهایت رونق گرفتن راه آبی تجارت با شرق آسیا، با توجه با این‌که تیموریان سرزمین‌های ساحلی خود، در جنوب را از دست داده بودند، به تدریج این روابط گسترده نیز گسسته شد.

'''منابع و مآخذ:'''

آذری، علاءالدین'''''، تاریخ روابط ایران و چین'''''، تهران، موسسهٔ انتشارات امیرکبیر، ۱۳۶۷.

ابن‌عربشاه'''''، زندگانی شگفت آور تیمور (عجایب المقدور فی اخبار تیمور)'''''، ترجمهٔ محمدعلی نجاتی، تهران، بنگاه ترجمه و نشر کتاب، ۲۵۳۶(۱۳۵۶).

پوزان، جیان و دیگران'''''، تاریخ مختصر چین'''''، ترجمهٔ جان خون‌نین، به تصحیح سیدمحمد ترابی، تهران، موسسهٔ انتشارات ویسمن، ۱۳۷۱.

تربتی، ابوطالب حسینی'''''، تزوکات تیموری'''''، تهران، انتشارات کتابفروشی اسدی، ۱۳۴۲.

ثابتی، سیدعلی محمد'''''، اسناد و نامه‌های تاریخی'''''، تهران، انتشارات کتابخانهٔ طهوری، ۱۳۴۶.

حافظ ابرو، عبدالله بن لطف الله'''''، زبده التواریخ'''''، جلدهای ۲، ۳ و ۴، به تصحیح سیدکمال حاج سید جوادی، تهران، انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، ۱۳۸۰.

خطایی، سیدعلی اکبر'''''، خطای نامه'''''، به کوشش ایرج افشار، تهران، مرکز اسناد فرهنگی آسیا، ۱۳۷۲.
{{ته}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>e2i6buf2bsirli4eizhct1fmtwgo4yl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>برگه:Jondi Shapour Magazine, no. 4.pdf/۷۰</title>
    <ns>104</ns>
    <id>98169</id>
    <revision>
      <id>305179</id>
      <timestamp>2026-10-17T20:53:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Darafsh</username>
        <id>3597</id>
      </contributor>
      <comment>/* هم‌سنجی‌شده */ صفحه‌ای تازه حاوی «1372.  خواندمیر، غیاث‌الدین بن همام‌الدین الحسینی'''''، حبیب السیر'''''، ج ۳، تهران، انتشارات کتابفروشی خیام، ۱۳۵۳.  دهخدا، علی اکبر'''''، لغت‌نامهٔ دهخدا'''''، ج ۹، تهران، موسسهٔ انتشارات و چاپ دانشگاه تهران، ۱۳۷۳.  سمرقندی، کمال‌الدین عبدالرزاق'''''...» ایجاد کرد</comment>
      <origin>305179</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2063" sha1="o5a3cy1voy4r3cu7at05w5yt457yt0r" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Darafsh&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;1372.

خواندمیر، غیاث‌الدین بن همام‌الدین الحسینی'''''، حبیب السیر'''''، ج ۳، تهران، انتشارات کتابفروشی خیام، ۱۳۵۳.

دهخدا، علی اکبر'''''، لغت‌نامهٔ دهخدا'''''، ج ۹، تهران، موسسهٔ انتشارات و چاپ دانشگاه تهران، ۱۳۷۳.

سمرقندی، کمال‌الدین عبدالرزاق'''''، مطلع سعدین و مجمع بحرین'''''، جلدهای ۲، ۳ و ۴، به تصحیح عبدالحسین نوایی، تهران، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، ۱۳۸۳‌.

شامی، نظام‌الدین'''''، ظفرنامه'''''، به کوشش پناهی سمنانی، تهران، انتشارات بامداد، ۱۳۶۳.

کلاویخو'''''، سفرنامهٔ کلاویخو'''''، ترجمهٔ مسعود رجب نیا، تهران، بنگاه ترجمه و نشر کتاب، ۱۳۳۷.

گروسه، رنه'''''، امپراتوری صحرانوردان'''''، ترجمهٔ عبدالحسین میکده، تهران، شرکت انتشارات علمی و فرهنگی، ۱۳۸۷.

میرجعفری، حسین'''''، تاریخ تحولات سیاسی، اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی ایران در دورهٔ تیموریان و ترکمانان'''''، قم، انتشار دانشگاه اصفهان و سمت، ۱۳۸۶.

نوایی، عبدالحسین'''''، اسناد و مکاتبات تاریخی ایران'''''، تهران، بنگاه ترجمه و نشر کتاب، ۱۳۵۶.

نطنزی، معین‌الدین'''''، منتخب‌التواریخ معینی'''''، به اهتمام پروین استخری، انتشارات اساطیر، ۱۳۸۳.

یزدی، شرف الدین علی'''''، ظفرنامه'''''، به تصحیح سید سعید میر محمدصادق و عبدالحسین نوایی، ج ۲، تهران، انتشارات مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی، ۱۳۸۷.

{{ته}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>o5a3cy1voy4r3cu7at05w5yt457yt0r</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>305223</id>
      <parentid>305179</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T21:02:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Darafsh</username>
        <id>3597</id>
      </contributor>
      <origin>305223</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2056" sha1="jvkr44j0mjf095j1edp9i3066vzy19v" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Darafsh&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;خواندمیر، غیاث‌الدین بن همام‌الدین الحسینی'''''، حبیب السیر'''''، ج ۳، تهران، انتشارات کتابفروشی خیام، ۱۳۵۳.

دهخدا، علی اکبر'''''، لغت‌نامهٔ دهخدا'''''، ج ۹، تهران، موسسهٔ انتشارات و چاپ دانشگاه تهران، ۱۳۷۳.

سمرقندی، کمال‌الدین عبدالرزاق'''''، مطلع سعدین و مجمع بحرین'''''، جلدهای ۲، ۳ و ۴، به تصحیح عبدالحسین نوایی، تهران، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، ۱۳۸۳‌.

شامی، نظام‌الدین'''''، ظفرنامه'''''، به کوشش پناهی سمنانی، تهران، انتشارات بامداد، ۱۳۶۳.

کلاویخو'''''، سفرنامهٔ کلاویخو'''''، ترجمهٔ مسعود رجب نیا، تهران، بنگاه ترجمه و نشر کتاب، ۱۳۳۷.

گروسه، رنه'''''، امپراتوری صحرانوردان'''''، ترجمهٔ عبدالحسین میکده، تهران، شرکت انتشارات علمی و فرهنگی، ۱۳۸۷.

میرجعفری، حسین'''''، تاریخ تحولات سیاسی، اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی ایران در دورهٔ تیموریان و ترکمانان'''''، قم، انتشار دانشگاه اصفهان و سمت، ۱۳۸۶.

نوایی، عبدالحسین'''''، اسناد و مکاتبات تاریخی ایران'''''، تهران، بنگاه ترجمه و نشر کتاب، ۱۳۵۶.

نطنزی، معین‌الدین'''''، منتخب‌التواریخ معینی'''''، به اهتمام پروین استخری، انتشارات اساطیر، ۱۳۸۳.

یزدی، شرف الدین علی'''''، ظفرنامه'''''، به تصحیح سید سعید میر محمدصادق و عبدالحسین نوایی، ج ۲، تهران، انتشارات مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی، ۱۳۸۷.

{{ته}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>jvkr44j0mjf095j1edp9i3066vzy19v</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>برگه:Jondi Shapour Magazine, no. 4.pdf/۷۱</title>
    <ns>104</ns>
    <id>98170</id>
    <revision>
      <id>305180</id>
      <timestamp>2026-10-17T20:53:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Darafsh</username>
        <id>3597</id>
      </contributor>
      <comment>/* هم‌سنجی‌شده */ صفحه‌ای تازه حاوی «{{چپ‌چین}}'''فصل‌نامهٔ جُندی‌شاپور، دانشگاه شهید چمران اهواز'''{{پایان}}  {{چپ‌چین}}سال یکم، شمارهٔ ۴، زمستان ۱۳۹۴{{پایان}}  {{وب۲|تنزل رژیم غذایی و سقوط دودمانی در امپراطوری مغول}}&lt;ref&gt;این مقاله ترجمه‌ای است از:&lt;br /&gt;John. Masson. Smith, “Dietary Decadence and Dynastic Decline...» ایجاد کرد</comment>
      <origin>305180</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2604" sha1="69a2xfb9iqv5flwfixxfibdxtdtjl1f" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Darafsh&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{چپ‌چین}}'''فصل‌نامهٔ جُندی‌شاپور، دانشگاه شهید چمران اهواز'''{{پایان}}

{{چپ‌چین}}سال یکم، شمارهٔ ۴، زمستان ۱۳۹۴{{پایان}}

{{وب۲|تنزل رژیم غذایی و سقوط دودمانی در امپراطوری مغول}}&lt;ref&gt;این مقاله ترجمه‌ای است از:&lt;br /&gt;John. Masson. Smith, “Dietary Decadence and Dynastic Decline in the Mongol Empire”, '''''Journal of Asian History''''', vol. 34, no. 1, 2000.&lt;/ref&gt;

جان ماسون اسمیت

ترجمهٔ سجاد کاظمی&lt;ref&gt;دانشجوی دکتری تاریخ ایران دورهٔ اسلامی دانشگاه شهید چمران اهواز sajad.kazemi1984@yahoo.com&lt;/ref&gt; و زهرا بریسم&lt;ref&gt;دانشجوی کارشناسی ارشد تاریخ ایران دورهٔ اسلامی دانشگاه شهید چمران اهواز zahrabrerisam1989@gmail.com&lt;/ref&gt;

تاریخ دریافت: ۱۰/۹/۹۴

تاریخ پذیرش: ۱۹/۱۱/۹۴

'''چکیده:'''

عادات و رژیم غذایی مغولان در دورهٔ پیش از امپراطوری و دورهٔ امپراطوری، دارای تفاوت‌های عمده‌ای بود، رژیم غذایی پیش از امپراطوری، ساده، محدود و دارای کالری کافی بود و مهم‌تر اینکه دسترسی محدودی به نوشیدنی‌های الکلی داشتند، اما در دورهٔ امپراطوری؛ فراوانی و تنوع ویژه‌ای در رژیم غذایی مغولان پدید آمد، به‌طوری که تنوع در نوشیدنی‌های الکلی بخش عمده‌ای از رژیم غذایی مغولان را تشکیل می‌داد. تنزل رژیم غذایی و تأثیر آن بر سقوط دودمانی فرمانروایی مغولان هدف این مقاله است. یافته‌های پژوهش حاکی از آن است که در دورهٔ پس از تشکیل امپراطوری، اخلاف چنگیز خان اعتیاد شدیدی به میگساری پیدا کردند، به‌طوری که تأثیر عمده‌ای در جنین و کاهش باروری در مردان به‌دنبال داشت و میانگین طول عمر فرمانروایان مغولی را به‌طور بی‌سابقه‌ای کاهش داد و در نتیجه حکومت آنان را سریع‌تر به ورطهٔ سقوط کشاند.

'''واژگان کلیدی: '''مغولان، رژیم غذایی، شیر، قُمیس، شراب.

{{ته}}&lt;noinclude&gt;{{خطکش|40%|align=right}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>69a2xfb9iqv5flwfixxfibdxtdtjl1f</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>305224</id>
      <parentid>305180</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T21:03:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Darafsh</username>
        <id>3597</id>
      </contributor>
      <origin>305224</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2666" sha1="czsepso0z3il1hl2c2vibaw48naue1g" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Darafsh&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{چپ‌چین}}'''فصل‌نامهٔ جُندی‌شاپور، دانشگاه شهید چمران اهواز'''{{پایان}}

{{چپ‌چین}}سال یکم، شمارهٔ ۴، زمستان ۱۳۹۴{{پایان}}

{{وب۲|تنزل رژیم غذایی و سقوط دودمانی در امپراطوری مغول&lt;ref&gt;این مقاله ترجمه‌ای است از:&lt;br /&gt;John. Masson. Smith, “Dietary Decadence and Dynastic Decline in the Mongol Empire”, '''''Journal of Asian History''''', vol. 34, no. 1, 2000.&lt;/ref&gt;
}}
جان ماسون اسمیت

ترجمهٔ سجاد کاظمی&lt;ref&gt;دانشجوی دکتری تاریخ ایران دورهٔ اسلامی دانشگاه شهید چمران اهواز sajad.kazemi1984@yahoo.com&lt;/ref&gt; و زهرا بریسم&lt;ref&gt;دانشجوی کارشناسی ارشد تاریخ ایران دورهٔ اسلامی دانشگاه شهید چمران اهواز zahrabrerisam1989@gmail.com&lt;/ref&gt;

{{چپ‌چین}}تاریخ دریافت: ۱۰/۹/۹۴{{پایان}}

{{چپ‌چین}}تاریخ پذیرش: ۱۹/۱۱/۹۴{{پایان}}

'''چکیده:'''

عادات و رژیم غذایی مغولان در دورهٔ پیش از امپراطوری و دورهٔ امپراطوری، دارای تفاوت‌های عمده‌ای بود، رژیم غذایی پیش از امپراطوری، ساده، محدود و دارای کالری کافی بود و مهم‌تر اینکه دسترسی محدودی به نوشیدنی‌های الکلی داشتند، اما در دورهٔ امپراطوری؛ فراوانی و تنوع ویژه‌ای در رژیم غذایی مغولان پدید آمد، به‌طوری که تنوع در نوشیدنی‌های الکلی بخش عمده‌ای از رژیم غذایی مغولان را تشکیل می‌داد. تنزل رژیم غذایی و تأثیر آن بر سقوط دودمانی فرمانروایی مغولان هدف این مقاله است. یافته‌های پژوهش حاکی از آن است که در دورهٔ پس از تشکیل امپراطوری، اخلاف چنگیز خان اعتیاد شدیدی به میگساری پیدا کردند، به‌طوری که تأثیر عمده‌ای در جنین و کاهش باروری در مردان به‌دنبال داشت و میانگین طول عمر فرمانروایان مغولی را به‌طور بی‌سابقه‌ای کاهش داد و در نتیجه حکومت آنان را سریع‌تر به ورطهٔ سقوط کشاند.

'''واژگان کلیدی: '''مغولان، رژیم غذایی، شیر، قُمیس، شراب.

{{ته}}&lt;noinclude&gt;{{خطکش|40%|align=right}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>czsepso0z3il1hl2c2vibaw48naue1g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>برگه:Jondi Shapour Magazine, no. 4.pdf/۷۲</title>
    <ns>104</ns>
    <id>98171</id>
    <revision>
      <id>305181</id>
      <timestamp>2026-10-17T20:53:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Darafsh</username>
        <id>3597</id>
      </contributor>
      <comment>/* هم‌سنجی‌شده */ صفحه‌ای تازه حاوی «اکثر فرمانروایان مغول برای مدت کوتاهی زندگی کردند. آن‌هایی که در خاورمیانه درگذشتند متوسط عمرشان ۳۸ سال بود. متوسط عمر جانشینان قوبیلای در خاور دور نیز در حدود ۳۳ سال بود (ضمن اینکه خود قوبیلای ۷۸ سال عمر کرد؛ چنگیز خان ۶۰ سال و مابقی کمتر از ۵...» ایجاد کرد</comment>
      <origin>305181</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3366" sha1="grxzxt4wn5sx6gm11coyrrxux75cd6s" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Darafsh&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;اکثر فرمانروایان مغول برای مدت کوتاهی زندگی کردند. آن‌هایی که در خاورمیانه درگذشتند متوسط عمرشان ۳۸ سال بود. متوسط عمر جانشینان قوبیلای در خاور دور نیز در حدود ۳۳ سال بود (ضمن اینکه خود قوبیلای ۷۸ سال عمر کرد؛ چنگیز خان ۶۰ سال و مابقی کمتر از ۵۰ سال). مقایسهٔ سلسله‌های مغول و منچو (مینگ) اهمیت عمر طولانی را نشان می‌دهد. در هر یک از قلمروهای مغولی چین، خاورمیانه و اردوی زرین متوسط فرمانروایی ۱۱ خان مغولی در حدود یک قرن (۱۰۷ سال) بود: در چین، قوبیلای و ۹ تن از جانشینانش ۱۱۰ سال (۱۳۷۰- ۱۲۶۰ م) حکومت کردند؛ ۱۲ خان اردوی زرین ۱۳۲ سال (۱۳۵۹- ۱۲۲۷) حکومت نمودند؛ و ۹ خان مغولی برای ۸۰ سال (۱۳۳۵- ۱۲۵۵) خاورمیانه را در دست داشتند. ۹ تن از خوانین منچو نیز با متوسط ۲۹ سال سلطنت بیش از دو قرن و نیم (۱۹۰۸- ۱۶۴۴) در چین حکومت نمودند.

سلسلهٔ مغولی خاورمیانه با دو مسئلهٔ مرگ‌ومیر بالای کودکان و نازایی دست‌به‌گریبان بود. آن لمبتن اشاره می‌کند: «مغولان با آن شرایطی که در ایران مقیم شدند، هرگز امکان تربیت درست کودکان خود را به دست نیاوردند».&lt;ref&gt;Lambton, ''Continuity and Change in Medieval Persia'', 296.&lt;/ref&gt; اما من معتقدم مشکلات مغولان در این زمینه ناشی از رژیم غذایی ناکافی و نامناسب بود.

رژیم غذایی مغولان پیش از امپراطوری، ساده، دارای کالری کافی- و به میزان کمی بود. پس‌ازآن مثل زمان حال (یا تا اخیراً) به‌طور متوسط خانواده مغولی صاحب یک گله‌ای شامل گوسفندان زیاد، با تعدادی بز و تعداد کمی گاو و شتر بودند&lt;ref&gt;Krder, “''Ecology of Central Asian Pastoralism''”, 301-326.&lt;br /&gt;در صفحه ۳۰۹ نمای جمعیت حیوانات اهلی مغولستان (بیرونی) چنین ترسیم شده است: ۵۵/. گوسفند، ۲۲/. بز، ۹/. گاو، ۱۰/. اسب، و ۴/. شتر (درصدها را من گرد آوردم). ده رأس گوسفند را می‌توان معادل یک شتر دانست و یک اسب یا گاو معادل پنج گوسفند یا بز است. میانگین رمه در منبع زیر آمده است.&lt;br /&gt;Vreeland, ''Mongol Community and Kinship Structure'', 31- 32.&lt;br /&gt;جماعت معبد ناروبانچین ۱۹۳ رأس گوسفند داشت. در حدود نیمی از خانواده‌ها بین ۲۰۰ تا ۳۰۰ گوسفند داشتند؛ اکثر خانواده‌ها به نسبت تعدادی گاو و اسب نیز داشتند.&lt;/ref&gt;. باوجوداین، خانواده‌ها اسب‌های بیشتری (اسب‌های اخته، در حقیقت) برای حفظ یک توانایی&lt;noinclude&gt;{{خطکش|40%|align=right}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>grxzxt4wn5sx6gm11coyrrxux75cd6s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>برگه:Jondi Shapour Magazine, no. 4.pdf/۷۳</title>
    <ns>104</ns>
    <id>98172</id>
    <revision>
      <id>305183</id>
      <timestamp>2026-10-17T20:53:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Darafsh</username>
        <id>3597</id>
      </contributor>
      <comment>/* هم‌سنجی‌شده */ صفحه‌ای تازه حاوی «نظامی نگه می‌داشتند. یک خانواده برای امرار و معاش خود به‌قدر کفایت به صد رأس گوسفند یا معادل آن نیاز داشت. برای نقش نظامی‌اش دست‌کم پنج اسب (اخته)، علاوه بر این، شاید سه اسب دیگر و چند تا شتر و گاو نر برای حمل‌ونقل و یک یا دو مادیان برای شیر مف...» ایجاد کرد</comment>
      <origin>305183</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3272" sha1="kqht3wuvwkt7kjpv0xa1caxykvu01q7" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Darafsh&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;نظامی نگه می‌داشتند. یک خانواده برای امرار و معاش خود به‌قدر کفایت به صد رأس گوسفند یا معادل آن نیاز داشت. برای نقش نظامی‌اش دست‌کم پنج اسب (اخته)، علاوه بر این، شاید سه اسب دیگر و چند تا شتر و گاو نر برای حمل‌ونقل و یک یا دو مادیان برای شیر مفید خواهد بود. مغولان مثل سایر چادرنشینان آسیای میانه بیشتر غذایشان را از این حیوانات به دست می‌آوردند.&lt;ref&gt;Buell, ''“Mongol Empire and Turkicization: The Evidence of Food and Food ways, in The Mongol Empire and Its Legacy''”, 200- 223.&lt;br /&gt;صفحات ۲۰۸- ۲۰۶ مقاله فوق حیوانات شکاری و خوارکی های گیاهی را به عنوان غذاهای اضافی مهم مورد بررسی قرار داده است. من تردید دارم که این منابع غذایی در اندازه وسیعی مورد استفاده بود، چنانچه مورد مارموت ها (موش خرمای کوهی) را به لحاظ کمی در مقاله زیر مورد بررسی قرار دادم:&lt;br /&gt;''“Mongol Campaign Rations: Milk, Marmots, and Blood?” in Turks, Hungarians and Kipchaks: A Festschrift in Honor of Tibor Ha Iasi- Kun'', 223- 228.&lt;/ref&gt; جان پلانو کارپینی که در سال ۱۲۴۰ م نزد مغولان به سر می‌برد، می‌گوید: «(مغولان) نه نان نه گیاه نه سبزیجات و نه هیچ‌چیز دیگری جزء گوشت نداشتند... آنان شیر مادیان را در مقدار بسیار زیادی می‌نوشیدند، درصورتی‌که داشته باشند؛ همچنین شیر گوسفندان، گاوها، بزها و حتی شتران را می‌نوشیدند».&lt;ref&gt;Carpini, “''History of the Mongol “, in the Mongol Mission, ed. Christopher Dawson'', 16-17.&lt;/ref&gt; هرچند بسیاری از چادرنشینان محصولات حیوانی شامل مواد غذایی را به‌جای کالاها با افراد ساکن شده مغولستان بیرونی مبادله می‌کردند، جایی که مغولان تحت سلطه چنگیز خان جلو زدند و در یک مسیر طولانی از نزدیک‌ترین مزارع مهم بودند (و هنوز هم هستند)، برای آن‌ها مواد غذایی وارداتی پرخرج بود و برای خانواده متوسط بدون تردید کالاهای تجملی کمیاب بود.&lt;ref&gt;Carpini, ۱۷ مگر اینکه از سایر ملت‌ها به آن‌ها داده یا فرستاده می‌شد»: «(مغولان) شراب، آبجو و یا نوشابه الکلی نداشتند&lt;/ref&gt;

غذاهای گوشتی مغولان بیشتر گوشت گوسفند و بره بود، اما آن‌طور که گفته می‌شود، گوشت موردعلاقهٔ آنان گوشت اسب بود. هرچند گوشت اسب را ترجیح می‌دادند، اما یک خانوادهٔ متوسط به‌ندرت می‌توانست از آن بهره‌مند باشد.

{{ته}}&lt;noinclude&gt;{{خطکش|40%|align=right}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>kqht3wuvwkt7kjpv0xa1caxykvu01q7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>برگه:Jondi Shapour Magazine, no. 4.pdf/۷۴</title>
    <ns>104</ns>
    <id>98173</id>
    <revision>
      <id>305184</id>
      <timestamp>2026-10-17T20:54:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Darafsh</username>
        <id>3597</id>
      </contributor>
      <comment>/* هم‌سنجی‌شده */ صفحه‌ای تازه حاوی «یکی دیگر از غذاهای عمدهٔ مغولان، شیر بود (در انواع مختلف به‌عمل‌آمده) که بیشتر از گوسفند به دست می‌آمد، هرچند علاقه بیشتری به شیر مادیان داشتند. وفور رمه گوسفند و اهمیت گوشت و شیر آن در رژیم غذایی و میل شدیدی به گوشت اسب داشتند که ارزش کالری خ...» ایجاد کرد</comment>
      <origin>305184</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3024" sha1="02t7sqdekz3mshnynp3djg93i61lb2h" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Darafsh&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;یکی دیگر از غذاهای عمدهٔ مغولان، شیر بود (در انواع مختلف به‌عمل‌آمده) که بیشتر از گوسفند به دست می‌آمد، هرچند علاقه بیشتری به شیر مادیان داشتند. وفور رمه گوسفند و اهمیت گوشت و شیر آن در رژیم غذایی و میل شدیدی به گوشت اسب داشتند که ارزش کالری خیلی زیادی از این غذاها به دست می‌آمد. زندگی سخت- چادرنشینی در مغولستان برای متخصصان یک مسئله بااهمیت است. گوشت گاو- بخش عمده گوشت ما- ۰۷۳,۱ کیلوکالری (کیلوکالری همان مقدار «کالری‌هایی» که ما هنگام رژیم غذایی در نظر می‌گیریم) در هر پوند وزنی&lt;ref&gt;هر پوند وزنی (Ib) معادل ۵۹/۴۵۳ گرم است. م.&lt;/ref&gt; دارد؛ گوشت گوسفند ۸۳۴,۱ و گوشت اسب نیز ۸۵۵,۱ کیلوکالری دارد. و همچنین کل شیر گاو در حدود ۴۰۰ کیلوکالری و شیر گوسفندان ۵۱۱ کیلوکالری فراهم می‌کنند.&lt;ref&gt;درباره گوشت اسب نگاه کنید:&lt;br /&gt;Martin- Rosiest et al, “''Rendement et composition des carcasses du poulain de boucherie”, Bulletin Tecbnique, Centre des Recherches Zootechniques et Veterinaires de thelix 41.''&lt;br /&gt;(no author), ''Nutrient Requirements of Domestic Animal, Number 8: Nutrient Requirements of Dogs'', 46.&lt;br /&gt;درباره شیر و گوشت گله گاو مغولی نگاه کنید:&lt;br /&gt;Epstein, ''Domestic Animals of China'', 2-3&lt;br /&gt;Ovdiyenko, “''Economic- Geographical Sketch of the Mongolian Peoples Republic''”, 65.&lt;br /&gt;Dahl and Hjort, ''Having Herds'', 25, 170.&lt;br /&gt;ارقام ارزش کالری شیر گاوها ناحیه به ناحیه و نژاد به نژاد به طور قابل ملاحظه ای فرق داشت. در مورد گوسفند نگاه کنید:&lt;br /&gt;Dahl and Hjort, 216.&lt;br /&gt;درمورد شیر (از آفریقا به نسبت آسیای میانه میزانی از ۰۵۰,۱ تا ۲۰۰,۱ کیلو کالری به دست داده است(. منبع دیگر در این مورد نگاه کنید:&lt;br /&gt;Kon, ''Milk and Milk Products in Human Nutrition'', 3.&lt;br /&gt;در مورد گوشت نگاه کنید:&lt;br /&gt;Epstein, 34&lt;br /&gt;Dahl and Hjort, 201, 204.&lt;/ref&gt; به نسبت پوند به پوند و پاینت به پاینت&lt;ref&gt;پاینت (pint) پیمانه ای تقریباً معادل ۵۷ /. لیتر است. م.&lt;/ref&gt; بهترین بازده کالری را گوسفندان و اسب‌ها به دست می‌دادند.

چربی که به نسبت این کالری‌ها به دست می‌آمد عبارت است از: ۸۹/. کالری گوشت گوسفند ۴۰/. چربی و ۶۷/. شیرشان ۷.۵/. چربی فراهم می‌کرد. یک غذای کم‌چرب که&lt;noinclude&gt;{{خطکش|40%|align=right}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>02t7sqdekz3mshnynp3djg93i61lb2h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>برگه:Jondi Shapour Magazine, no. 4.pdf/۷۵</title>
    <ns>104</ns>
    <id>98174</id>
    <revision>
      <id>305186</id>
      <timestamp>2026-10-17T20:54:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Darafsh</username>
        <id>3597</id>
      </contributor>
      <comment>/* هم‌سنجی‌شده */ صفحه‌ای تازه حاوی «قابل‌دسترس بود. ازآنجاکه شیر به‌دست‌آمده از حیوانات تنها برای ۵ ماه در سال بود (در مقایسه شیر گاو تا ۱۱-۱۰ ماه) مغولان مجبور بودند شیر را به فراورده‌هایی تبدیل کنند که به‌خوبی در طول ۷ ماه «خشکی» نگه‌داشته می‌شد. آن‌ها شیر گاو را به شیر خام...» ایجاد کرد</comment>
      <origin>305186</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3689" sha1="5sbpoevnkzsqnj350st4jfijtux45m6" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Darafsh&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;قابل‌دسترس بود. ازآنجاکه شیر به‌دست‌آمده از حیوانات تنها برای ۵ ماه در سال بود (در مقایسه شیر گاو تا ۱۱-۱۰ ماه) مغولان مجبور بودند شیر را به فراورده‌هایی تبدیل کنند که به‌خوبی در طول ۷ ماه «خشکی» نگه‌داشته می‌شد. آن‌ها شیر گاو را به شیر خامه خشک درمی‌آوردند که تقریباً معادل پودر شیر بدون چربی ما بود. لیکن آن‌ها فراورده فرعی کره را نیز نگه می‌داشتند و می‌خوردند که البته تأثیر سلامتی شیر خامه خشک را نداشت&lt;ref&gt;Rubruck, ''The Journey of William of Rubruck'', in Dawson, 99.&lt;br /&gt;در نقل و قول‌های روبروک از ترجمه داوسون استفاده شده است و ترجمه بهتر جکسون تحت عنوان زیر هنگامی که این مقاله را می‌نوشتم قابل دسترس نبود.&lt;br /&gt;Jackson, ''The Mission of Friar William of Rubruck'', eds. P. Jackson and Morgan(London: Hakluyt Society, 1990.&lt;/ref&gt;.

جالب است که مغولان فقیر احتمالاً از یک رژیم غذایی بهتر- متناسب بهره‌مند بودند. بعد از مرگ پدر چنگیز، بیشتر رمه‌هایشان را دزدیدند، بطوریکه مادرش مجبور بود غذای موردنیاز فرزندانش را از گیاهان خوردنی همچون گلابی‌ها و گیلاس‌های وحشی، گیاهان آبزی، ریشه‌های سانگی زورباد، پیاز وحشی، سیر، ریشه زنبق و پیازچه‌های سیر تأمین کند. باوجوداین نوع رژیم غذایی درجه دوم، چنگیز و فرزندانش «مردانی عاقل و بالغ بار آمدند»، مطابق گزارش‌هایی که در ''تاریخ سری مغولان'' آمده است.&lt;ref&gt;''. The Secret History of the Mongols'', section 74.&lt;br /&gt;نام گیاهان از منبع زیر گرفته شده است:&lt;br /&gt;Buell, “ ''Pleasing the Palate of the Qan: Changing Food Ways of the Imperial Mongols''”, 60.&lt;/ref&gt;

چنانچه سخن آن رفت مغولان علاقه زیادی به شیر مادیان داشتند (و دارند). شیر مادیان نه صرفاً به خاطر چربی آن که در مقایسه با شیر دیگر حیوانات اهلی یک نوشیدنی رژیمی با ۲۱۴ کیلوکالری بود، بلکه به خاطر تبدیل آن به الکل تخمیری است که به آن «قُمیس»&lt;ref&gt;qumis&lt;/ref&gt; می‌گفتند.&lt;ref&gt;برای ارزش کالری شیر مادیان نگاه کنید:&lt;br /&gt;Kon, 3.&lt;br /&gt;تخمیر را می‌توان با هر شیری انجام داد، اما شیر مادیان از قند شیر بالایی برخوردار بود (شیر مادیان بالای ۶/. در حالیکه شیر سایر حیوانات کمتر از ۵/.). مغولان انتخاب محدودی داشتند، اما یک مزه ای برای قمیس کشف کردند، آنطور که کارپینی گزارش می‌دهد (نک: یاداشت کارپینی در زیر نویس ص دوم این مقاله شماره ۳) سایر نوشیدنی‌های الکلی را مجبور بودند وارد کنند. به قیمت‌های بالا و دشواری حمل و نقل واردات غذایی نیز اشاره خواهیم نمود.&lt;/ref&gt; الکل آن چندان بالا نبود، هرچند از حدود ۲۵,۳/. تا&lt;noinclude&gt;{{خطکش|40%|align=right}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>5sbpoevnkzsqnj350st4jfijtux45m6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>برگه:Jondi Shapour Magazine, no. 4.pdf/۷۶</title>
    <ns>104</ns>
    <id>98175</id>
    <revision>
      <id>305187</id>
      <timestamp>2026-10-17T20:54:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Darafsh</username>
        <id>3597</id>
      </contributor>
      <comment>/* هم‌سنجی‌شده */ صفحه‌ای تازه حاوی «65,۱/. متغیر بود. پلانو کارپینی اشاره می‌کند: «مغولان مستی را ارج می‌نهادند».&lt;ref&gt;Carpini, 16.&lt;/ref&gt; آن‌ها مجبور بودند با عادت به نوشیدن حجم بالایی از شراب ضعف و سستی خود را جبران نمایند. چنانچه بار دیگر کارپینی اشاره دارند: «مغولان شیر مادیان را به مقدار...» ایجاد کرد</comment>
      <origin>305187</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2445" sha1="pj32g0nrqjyfuyucj299mqgdxf5ohr4" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Darafsh&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;65,۱/. متغیر بود. پلانو کارپینی اشاره می‌کند: «مغولان مستی را ارج می‌نهادند».&lt;ref&gt;Carpini, 16.&lt;/ref&gt; آن‌ها مجبور بودند با عادت به نوشیدن حجم بالایی از شراب ضعف و سستی خود را جبران نمایند. چنانچه بار دیگر کارپینی اشاره دارند: «مغولان شیر مادیان را به مقدار بسیار زیادی می‌نوشیدند، اگر آن را داشته باشند ...».&lt;ref&gt;Carpini, 17.&lt;/ref&gt;

در این مورد روبروک به‌تفصیل چنین شرح می‌دهد: «آن‌ها در تابستان نگران چیزی نبودند جزء (قمیس)... هنگامی‌که ارباب نوشیدن را آغاز می‌کرد، یکی از ملازمان با صدای بلند فریاد «ها!» سر می‌داد و یک نوازنده شروع به نواختن موسیقی می‌کرد. اگر این یک جشن بزرگ بود علاقه بیشتری برای شرکت در آن نشان می‌دادند. مردان جلو ارباب و زنان جلو همسر ارباب کف می‌زدند و با صدای موسیقی، رقص و پایکوبی می‌کردند، سپس ارباب شراب سر می‌کشید و یکی از ملازمان مثل دفعه قبل فریاد «ها!» سر می‌داد و نواختن متوقف می‌شد. همه مردان و زنان شرکت‌کننده در این جشن شراب می‌نوشیدند و گاهی اوقات با رفتاری حریصانه و زننده در نوشیدن شراب چشم هم‌چشمی می‌کردند... هنگامی‌که آنان قصد داشتند کسی را به نوشیدن شراب وادار کنند او را می‌گرفتند و به‌شدت گوش‌هایش را می‌کشیدند تا مجرایش را باز کند و جلو او کف می‌زدند و می‌رقصیدند».&lt;ref&gt;Rubruck, 96- 97.&lt;/ref&gt;

باوجوداین، مغولان پیش از دوره امپراطوری تا حد زیادی درگیر زیان‌های کمبود شراب بودند، چنانچه روبروک اشاره می‌کند شیر مادیان به‌طورمعمول تنها در تابستان موجود بود، در طول سه تا پنج ماه شیردهی مادیان‌ها بیشتر آن را در این مدت&lt;noinclude&gt;{{خطکش|40%|align=right}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>pj32g0nrqjyfuyucj299mqgdxf5ohr4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>305226</id>
      <parentid>305187</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T21:03:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Darafsh</username>
        <id>3597</id>
      </contributor>
      <comment>اصلاح ارقام</comment>
      <origin>305226</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2448" sha1="9t3dy82kzht6ub22ayzmt48canv6avy" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Darafsh&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;۶۵٬۱/. متغیر بود. پلانو کارپینی اشاره می‌کند: «مغولان مستی را ارج می‌نهادند».&lt;ref&gt;Carpini, 16.&lt;/ref&gt; آن‌ها مجبور بودند با عادت به نوشیدن حجم بالایی از شراب ضعف و سستی خود را جبران نمایند. چنانچه بار دیگر کارپینی اشاره دارند: «مغولان شیر مادیان را به مقدار بسیار زیادی می‌نوشیدند، اگر آن را داشته باشند ...».&lt;ref&gt;Carpini, 17.&lt;/ref&gt;

در این مورد روبروک به‌تفصیل چنین شرح می‌دهد: «آن‌ها در تابستان نگران چیزی نبودند جزء (قمیس)... هنگامی‌که ارباب نوشیدن را آغاز می‌کرد، یکی از ملازمان با صدای بلند فریاد «ها!» سر می‌داد و یک نوازنده شروع به نواختن موسیقی می‌کرد. اگر این یک جشن بزرگ بود علاقه بیشتری برای شرکت در آن نشان می‌دادند. مردان جلو ارباب و زنان جلو همسر ارباب کف می‌زدند و با صدای موسیقی، رقص و پایکوبی می‌کردند، سپس ارباب شراب سر می‌کشید و یکی از ملازمان مثل دفعه قبل فریاد «ها!» سر می‌داد و نواختن متوقف می‌شد. همه مردان و زنان شرکت‌کننده در این جشن شراب می‌نوشیدند و گاهی اوقات با رفتاری حریصانه و زننده در نوشیدن شراب چشم هم‌چشمی می‌کردند... هنگامی‌که آنان قصد داشتند کسی را به نوشیدن شراب وادار کنند او را می‌گرفتند و به‌شدت گوش‌هایش را می‌کشیدند تا مجرایش را باز کند و جلو او کف می‌زدند و می‌رقصیدند».&lt;ref&gt;Rubruck, 96- 97.&lt;/ref&gt;

باوجوداین، مغولان پیش از دوره امپراطوری تا حد زیادی درگیر زیان‌های کمبود شراب بودند، چنانچه روبروک اشاره می‌کند شیر مادیان به‌طورمعمول تنها در تابستان موجود بود، در طول سه تا پنج ماه شیردهی مادیان‌ها بیشتر آن را در این مدت&lt;noinclude&gt;{{خطکش|40%|align=right}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>9t3dy82kzht6ub22ayzmt48canv6avy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>برگه:Jondi Shapour Magazine, no. 4.pdf/۷۷</title>
    <ns>104</ns>
    <id>98176</id>
    <revision>
      <id>305188</id>
      <timestamp>2026-10-17T20:54:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Darafsh</username>
        <id>3597</id>
      </contributor>
      <comment>/* هم‌سنجی‌شده */ صفحه‌ای تازه حاوی «مصرف می‌کردند. برای زندگی کردن به‌ویژه بدون قمیس، گفته می‌شود هر شخص به ۲۰۰۰ کالری در روز نیاز داشت، حداقل ۹ پاینت یعنی تولید روزانه شیر دو مادیان (بیشتر و بالاتر از نیاز کره اسبشان). دو مادیان در همان اندازه یک خانواده معمولی را نگه می‌داشت&lt;r...» ایجاد کرد</comment>
      <origin>305188</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3351" sha1="fxrl5m973aousdsvak7her78awh3yb3" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Darafsh&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;مصرف می‌کردند. برای زندگی کردن به‌ویژه بدون قمیس، گفته می‌شود هر شخص به ۲۰۰۰ کالری در روز نیاز داشت، حداقل ۹ پاینت یعنی تولید روزانه شیر دو مادیان (بیشتر و بالاتر از نیاز کره اسبشان). دو مادیان در همان اندازه یک خانواده معمولی را نگه می‌داشت&lt;ref&gt;نیازهای کاری به طور قابل ملاحظه ای گله اسب را فراتر از نیازهای ابتدایی‌شان یعنی سواری افزایش داده بود، به طوری که از یک اسب به سه تا برای هر خانواده رسیده بود، ترجیحاً اسب‌های اخته (که در روزهای خوش قدیم به عنوان اسب جنگی استفاده می‌شدند). نگاه کنید:&lt;br /&gt;Vreeland, 32-33, 40-42.&lt;br /&gt;در جوانی چنگیز که مادرش هو آلون (Ho elun) سرپرستی خانواده‌شان را بر عهده داشت، هشت اسب اخته داشتند حتی بعد از آنکه توسط اردوی رقیب دزدیده شدند، دست کم دو تای دیگه داشتند. نگاه کنید:&lt;br /&gt;Secret History, section 90.&lt;/ref&gt;. آن‌ها را کفایت می‌کرد که مرد خانواده بتواند در طول پنج ماه از بهار و تابستان وقت خود را صرف قمیس کند. (ناظران چادرنشینان آسیای میانه معمولاً بیان می‌کنند که مردان در زمان صلح چیزی برای انجام دادن نداشتند).

بنابراین تا اینجا ما به این نتیجه رسیدیم که مغولان در ابتدا از یک رژیم غذایی با چربی و کلسترول بالا برخوردار بودند و تااندازه‌ای از کمبودهای غذایی جلوگیری می‌کردند. علاوه بر این، با تمایل به مستی با تهیه محدود و گنجایش الکل پایین از نوشیدنی‌های موجود ضعف خود را جبران می‌نمودند.

با رسیدن دوره امپراطوری طی دو نسل (۱۲۷۹-۱۲۰۶ م) مغولان توانستند بخش مهمی از دنیای شناخته‌شده جهان یعنی چین، روسیه و بیشتر خاورمیانه را فتح کنند. از عواید این امپراطوری فرمانروایان مغول سعی داشتند غذاهای بیشتری در دسترس اتباع چادرنشین خود قرار دهند، همه آن‌ها می‌توانستند غذاهای مطلوبی بخورند و علاوه بر این، به یک منبع متناوب از نوشیدنی‌های مست‌کننده دست یابند.

در ابتدا مغولان برای گسترش تدارکات غذایی متکی به تجارت بودند که برای آنان بسیار پرهزینه بود. در سال ۱۲۲۱ م یک مسافری چینی به یک کاروان برخورد نمود که مواد غذایی به مغولستان حمل می‌نمود وی گزارش می‌دهد: «هزینه هشت کاتی&lt;ref&gt;واحد وزنی برابر با یک - یک دوم پوند (۶۸۰ گرم). م.&lt;/ref&gt;(در&lt;noinclude&gt;{{خطکش|40%|align=right}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>fxrl5m973aousdsvak7her78awh3yb3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>برگه:Jondi Shapour Magazine, no. 4.pdf/۷۸</title>
    <ns>104</ns>
    <id>98177</id>
    <revision>
      <id>305189</id>
      <timestamp>2026-10-17T20:54:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Darafsh</username>
        <id>3597</id>
      </contributor>
      <comment>/* هم‌سنجی‌شده */ صفحه‌ای تازه حاوی «حدود ۱۰۰ پوند وزنی در ۳/۱-۱ پوند وزنی/ کاتی) آرد اینجا (در مغولستان غربی) به‌اندازه ۵۰ پوند نقره است، زیرا در فاصله‌ای حدود ۲۰۰۰ لی&lt;ref&gt;li&lt;/ref&gt; (یک لی ۳۶۴,۱ پا یا در حدود یک‌چهارم مایل) بر پشت شتر از آن‌سوی (تیان) شان توسط تجار خارجی از سرزمین‌های غرب...» ایجاد کرد</comment>
      <origin>305189</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4601" sha1="1eg0db3ir061tnvnoppijgvw8dauu27" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Darafsh&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;حدود ۱۰۰ پوند وزنی در ۳/۱-۱ پوند وزنی/ کاتی) آرد اینجا (در مغولستان غربی) به‌اندازه ۵۰ پوند نقره است، زیرا در فاصله‌ای حدود ۲۰۰۰ لی&lt;ref&gt;li&lt;/ref&gt; (یک لی ۳۶۴,۱ پا یا در حدود یک‌چهارم مایل) بر پشت شتر از آن‌سوی (تیان) شان توسط تجار خارجی از سرزمین‌های غربی آورده می‌شد».&lt;ref&gt;Chih- Chang Li, ''Travels of an Alchemist'', 71.&lt;br /&gt;باقیمانده غله فراهم شده از لحاظ تجاری و یا احتمالاً در نتیجه قصور در برنامه تدارک عمومی اوکتای بار دیگر در مغولستان در مقایسه با چین گران شده بود. مطابق گزارش چی ایچینگ شیائو هزینه‌ها در قرا قوروم پنج تا هفت برابر شده بود به اندازه ای که در طول سلطنت قوبیلای در تا-ت آونگ اتفاق افتاده بود. نگاه کنید:&lt;br /&gt;Chichiing Hsiao, ''The Military Establishment of the Yuan Dynasty'', 60.&lt;/ref&gt; چنین قیمت‌هایی حتی توسط اوکتای قاآن جانشین چنگیز که دست‌ودل‌باز و ولخرج بود گران آمد. ازاین‌رو وی یک برنامه مشخصی برای تهیه منابع غذایی مغولستان بیرونی برقرار کرد و حکمی (یاسا) صادر کرد مبنی بر اینکه هر روز باید ۵۰۰ واگن غذا و نوشیدنی از ولایات (چینی‌های مغولان) که منبع ذخایر و توزیع آن بودند به (قراقوروم&lt;ref&gt;Qara- Qorum (Khara Khorum)&lt;/ref&gt; مرکز مغولستان بیرونی) وارد شود. برای حمل (غله) و (شراب) واگن‌های بزرگی تهیه‌شده که شش گاو نر آن‌ها را می‌کشید.&lt;ref&gt;Rashid al- Din, ''The Successors of Genghis Khan'', 62- 63.&lt;br /&gt;باید توجه داشت که اوکتای این طرح را برقرار نمود، نه چنگیز؛ به دست آوردن غذا برای مغولان یک انگیزه برای فتح نبود، بلکه یک چاره اندیشی پس از آن بود.&lt;/ref&gt;

برای اینکه مقدار غذای فراهم‌شده را حساب کنیم لازم است اندازه بار واگن را برآورد کنیم.&lt;ref&gt;همچنین مشخصه‌های مهم دیگر نظام تدارک منابع می‌تواند چنین برآورد شود: در هر ماه چهار بار واگن‌های غله بین تا- ت آونگ (Ta- tung شهر مرزی چین که نقطه شروع نظام تدارک غذای مغولان بود) و قراقوروم تردد می‌کردند، مطابق با آنچه که شیائو در صفحه ۶۰- ۵۹ کتاب خویش آورده است. این فاصله سفر دو سره در حدود ۱۵۰۰ مایل بود. بنابراین بدون در نظر گرفتن زمان بارگیری، اصلاح و تعمیر و غیره؛ میانگین حرکت ۱۲.۵ مایل در روز (mpd) بود. در مقایسه با ۱۷ مایل در روز که آهنگ حرکت یک سفر تجاری در سرتاسر آسیای میانه از تانا (Tana) در دریای سیاه تا کانچو (Canchow) در چین بود، مطابق آنچه پجولونی آورده است:&lt;br /&gt;Pegoloti, ''La Partica della Mercatura'', 21.&lt;br /&gt;این حمل و نقل شرق- غرب احتمالاً سریع‌تر انجام می‌گرفت، زیرا در این مسیر از واگن‌های کوچک‌تر و حیوانات بارکش و تندرو تر استفاده می‌شد. در آهنگ حرکت میان بیجینگ ((Beijing و قراقورم ۹۰۰ و خرده ای مایل در ۵۳ روز طی می‌شد. در رفت و برگشت این مسیر (بدون تأخیر در هنگام برگشت) ۱۰۶ روز طول می‌کشید؛ بطوریکه در هر روز ۵۰۰ واگن به قراقوروم می‌رسید. برای ۶۰ هزار واگن ۳۶۰ هزار گاو نر (بدون در نظر گرفتن مدت از کار افتادگی) وبرای هر واگن ۶ تا گاو نر (بدون جایگزین‌ها و تعویض‌ها) و علاوه بر این، دست کم ۶۰ هزار درشکه (هر واگن یک درشکه) نیاز بود.&lt;/ref&gt; در این میان وسایل آسیای میانه توسط یک تاجر فلورانسی آگاه به تجارت&lt;noinclude&gt;{{خطکش|40%|align=right}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>1eg0db3ir061tnvnoppijgvw8dauu27</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>برگه:Jondi Shapour Magazine, no. 4.pdf/۷۹</title>
    <ns>104</ns>
    <id>98178</id>
    <revision>
      <id>305190</id>
      <timestamp>2026-10-17T20:54:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Darafsh</username>
        <id>3597</id>
      </contributor>
      <comment>/* هم‌سنجی‌شده */ صفحه‌ای تازه حاوی «آسیای شرقی به نام پجولوتی چنین توصیف‌شده است که یک واگن توسط یک گاو نر، باری در حدود ۱۰۰۰ پوند وزنی (۱۰ کنتارس ژنوایی) حمل می‌کرد و یک واگن سه شتری نیز باری در حدود ۳۰۰۰ پوند وزنی (۳۰ کنتارس) را حمل می‌نمود. اما پجولوتی از واگن شش گاو نر ذکری نمی...» ایجاد کرد</comment>
      <origin>305190</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2609" sha1="9of33dm17bkop16bl9t6o4imq2sru2g" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Darafsh&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;آسیای شرقی به نام پجولوتی چنین توصیف‌شده است که یک واگن توسط یک گاو نر، باری در حدود ۱۰۰۰ پوند وزنی (۱۰ کنتارس ژنوایی) حمل می‌کرد و یک واگن سه شتری نیز باری در حدود ۳۰۰۰ پوند وزنی (۳۰ کنتارس) را حمل می‌نمود. اما پجولوتی از واگن شش گاو نر ذکری نمی‌کند.&lt;ref&gt;Pegolotti, 22.&lt;br /&gt;با فرض اینکه کانتراس ژنوایی به وزن ۱۰۴.۸۳ پوند وزنی (۴۷.۶۵ کیلو گرم) است؛ مابه التفاوت در حدود ۱.۲۵۰ پوند وزنی است (برای یک واگن که توسط یک گاو نر حمل می‌شد). نگاه کنید:&lt;br /&gt;Lopez, and Smith, and Raymond, ''Medieval Trade in the Mediterranean World'', 357- 358.&lt;/ref&gt; اگر در اینجا سه شتر می‌توانستند ۳۰۰۰ پوند بار را حمل کنند، به نظر می‌رسد شش گاو نر می‌توانستند دست‌کم ۴۰۰۰ پوند وزنی را حمل کنند. در این صورت تدارک غذا و نوشیدنی برای قراقوروم بالغ بر ۱۰۰۰ تن در روز می‌شد. اگر بارها دو سوم غذا و یک‌سوم نوشیدنی بود، در این صورت مردم مغولستان خارجی هر روز دو پوند غذا (احتمالاً غذا، آرد و خمیراک&lt;ref&gt;pasta&lt;/ref&gt;) و یک پاینت نوشیدنی در روز دریافت می‌کردند.&lt;ref&gt;نیروی نظامی چنگیز خان در سال ۱۲۰۶ در حدود ۱۳۵ هزار نفر شمارش شده است؛ تقریباً کل جمعیت مردان بالغ مغولستان بیرونی پنج برابر این تعداد است که احتمالاً جمعیت نهایی ۶۷۵ هزار نفر بود. نگاه کنید:&lt;br /&gt;Smith, “''Mongol Manpower and Persian Population''”, 271- 299.&lt;br /&gt;در صفحات ۸۳- ۲۸۲ مقاله فوق: یک پوند نان تقریباً ۱۰۰۰ کالری داشت. وزن ظرف‌های نوشیدنی گنجایش محاسبه را نداشت.&lt;/ref&gt;

فرمانروایان مغول تدارک فراوانی از گوشت اسب و قمیس را برای مصرف شخصی خودشان ترتیب می‌دادند. ابن‌بطوطه که در اوایل قرن چهاردهم در اردوی زرین در روسیه به سر می‌برد برای نمونه گزارش می‌دهد که وی «یک روز در طول ماه رمضان در&lt;noinclude&gt;{{خطکش|40%|align=right}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>9of33dm17bkop16bl9t6o4imq2sru2g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>برگه:Jondi Shapour Magazine, no. 4.pdf/۸۰</title>
    <ns>104</ns>
    <id>98179</id>
    <revision>
      <id>305191</id>
      <timestamp>2026-10-17T20:54:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Darafsh</username>
        <id>3597</id>
      </contributor>
      <comment>/* هم‌سنجی‌شده */ صفحه‌ای تازه حاوی «حضور سلطان ازبک (مغولی) بود. در اینجا گوشت اسب (این گوشتی است که مغولان اغلب آن را می‌خوردند) و گوشت گوسفند داده شد و رشته یک نوع ماکارونی پخته که آن را با شیر میل می‌کردند».&lt;ref&gt;Ibn Battuta, ''The Travels of Ibn Battuta'', 474.&lt;br /&gt;بوئل در صفحات ۲۰۵، ۲۰۸ و ۲۱۳- ۲۱۱ اثر خو...» ایجاد کرد</comment>
      <origin>305191</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2546" sha1="5c9ew1fqgsuf1m4eg7r5qgvc6zc3fh1" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Darafsh&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;حضور سلطان ازبک (مغولی) بود. در اینجا گوشت اسب (این گوشتی است که مغولان اغلب آن را می‌خوردند) و گوشت گوسفند داده شد و رشته یک نوع ماکارونی پخته که آن را با شیر میل می‌کردند».&lt;ref&gt;Ibn Battuta, ''The Travels of Ibn Battuta'', 474.&lt;br /&gt;بوئل در صفحات ۲۰۵، ۲۰۸ و ۲۱۳- ۲۱۱ اثر خویش (نک: زیر نویس صفحات پیشین) خوراکی‌ها و مواد غذایی جدیدی را توصیف می‌کند که خانواده سلطنتی مغولان بعد از حصول امپراطوری و منابع اش به دست آوردند.&lt;/ref&gt; در یک مورد دیگر که فرمانده مغولی تغلق تیمور در یک مهمانی مذهبی رسمی ابن‌بطوطه را نیز دعوت نموده، چنین آورده است: «خدمتکاران... سینی‌های پر از گوشت اسب و غیره آوردند. و همچنین شیر مادیان و سپس بوزه&lt;ref&gt;buza&lt;/ref&gt; (ارزن تخمیر شده) و در پایان قاریان قرآن با صدای زیبا قرآن تلاوت نمودند». پس‌ازاین و دیگر نمایش‌های مذهبی «غذای بیشتری داده شد و آن‌ها این مراسم را تا شب ادامه دادند...».&lt;ref&gt;Ibn Battuta, 477.&lt;/ref&gt; در این زمان قمیس دیگر تنها نوشیدنی الکلی قابل‌دسترس نبود. اکنون که سرزمین‌های یکجانشین فتح‌شده و باج پرداخت می‌کردند، از این نوع نوشیدنی‌های الکلی فراوان در دسترس بود (چنانچه در تدارک آذوقه اوکتای شاهد بودیم).

مطابق گزارش‌های ویلیام روبروک، مغولان دوره امپراطوری «شراب برنج»&lt;ref&gt;Rubruck, 176.&lt;/ref&gt; یا «آبجوی برنج»، &lt;ref&gt;Rubruck, 163.&lt;/ref&gt; «شراب عسل» یا عسل تخمیر شده (بال)&lt;ref&gt;Rubruck, 154.&lt;/ref&gt;، شراب ارزن تخمیر شده (بوزا)&lt;ref&gt;Ibn Battuta, 477.&lt;/ref&gt; و یک شراب قرمز «شبیه به شراب لاروشل&lt;ref&gt;لاروشل (La Rochelle) از شهرهای فرانسه. م&lt;/ref&gt;» تهیه می‌کردند.&lt;ref&gt;Rubruck, 163.&lt;/ref&gt; همه این‌ها بدون تردید شدیدتر و قوی‌تر از قمیس بودند- به‌ویژه شراب قرمز- و برخلاف قمیس کل سال&lt;noinclude&gt;{{خطکش|40%|align=right}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>5c9ew1fqgsuf1m4eg7r5qgvc6zc3fh1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>برگه:Jondi Shapour Magazine, no. 4.pdf/۸۱</title>
    <ns>104</ns>
    <id>98180</id>
    <revision>
      <id>305192</id>
      <timestamp>2026-10-17T20:55:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Darafsh</username>
        <id>3597</id>
      </contributor>
      <comment>/* هم‌سنجی‌شده */ صفحه‌ای تازه حاوی «قابل‌دسترس بودند&lt;ref&gt;پل بوئل در صفحه ۷۸ اثر خویش به این موضوع پرداخته است.&lt;/ref&gt;. شراب، شراب قرمز، عسل تخمیر شده و قمیس تقطیرشده (قراقمیس) همه در دربار خوانین مغول در زمستان قابل‌دسترس بودند.&lt;ref&gt;Rubruck, 163.&lt;br /&gt;روبروک در صفحه ۹۹ قرا قمیس را به عنوان «یک ن...» ایجاد کرد</comment>
      <origin>305192</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3170" sha1="lk1yxwjf0kz7k561iy0zght8lfsyn48" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Darafsh&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;قابل‌دسترس بودند&lt;ref&gt;پل بوئل در صفحه ۷۸ اثر خویش به این موضوع پرداخته است.&lt;/ref&gt;. شراب، شراب قرمز، عسل تخمیر شده و قمیس تقطیرشده (قراقمیس) همه در دربار خوانین مغول در زمستان قابل‌دسترس بودند.&lt;ref&gt;Rubruck, 163.&lt;br /&gt;روبروک در صفحه ۹۹ قرا قمیس را به عنوان «یک نوشیدنی خیلی خوشایند و واقعاً قدرتمند» توصیف می‌کند، اما گفته می‌شود این نوع نوشیدنی تنها برای اشراف بزرگ قابل دسترس بود.&lt;/ref&gt; فرمانروایان مغول تااندازه‌ای به یک‌شکل این نوشیدنی‌ها را میل می‌کردند. در قرا قورم مطابق گفته‌های روبروک: «منگو خان (سومین جانشین چنگیز، ۵۸-۱۲۵۱) ... یک قصر بزرگ داشت... که او جشن نوشیدنی‌اش را دو بار در سال برگزار می‌کرد، یک‌بار در روز عید پاک وقتی ازآنجا عبور می‌کرد و بار دوم در تابستان هنگامی‌که از آن مسیر بازمی‌گشت...». (فرمانروایان مغول مثل سایر اتباعشان چادرنشین بودند؛ تنها بخشی از سال را در اسم بی‌مسمای «پایتخت‌هایشان» سپری می‌کردند). «در ورود به قصر منگو، منظره‌ای زننده دید که در آن مشک‌هایی از شیر و دیگر نوشیدنی‌ها در آنجا بود. جناب ویلیام از پاریس یک درخت نقره‌ای بزرگ برای او ساخته بود. در قسمت پایین آن چهار تا شیر نقره‌ای قرار دارند که هرکدام از طریق یک نای لوله‌ای کل شیر سفید مادیان را از پشت آرغ می‌زدند. در تنه درخت نیز چهار لوله به بالای درخت منتهی می‌شد و در انتها نوک لوله‌ها به سمت پایین خم می‌شد و روی هر یک از آن‌ها یک مار بزرگ طلاکاری شده است و دم گرد تنه درخت پیچیده می‌شد. یکی از آن‌ها شراب بیرون می‌داد، دیگری (قراقمیس) که شیر مادیان تعویض شده بود (قمیس تقطیرشده)، یکی دیگر بال که شراب عسل است و یکی هم شراب برنج... در رأس درخت یک فرشته ساخته بود که یک شیپور را نگه می‌داشت؛ در زیر درخت نیز یک دخمه و سردابی درست کرده بود که شخص می‌توانست در آن مخفی شود و یک لوله که از وسط درخت به فرشته می‌رسید... در خارج از قصر یک تالاری وجود داشت که نوشیدنی‌ها در آن نگهداری می‌شدند و خدمتکارانی که اینجا ایستاده و آماده بودند به‌محض شنیدن طنین شیپور&lt;noinclude&gt;{{خطکش|40%|align=right}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>lk1yxwjf0kz7k561iy0zght8lfsyn48</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>برگه:Jondi Shapour Magazine, no. 4.pdf/۸۲</title>
    <ns>104</ns>
    <id>98181</id>
    <revision>
      <id>305193</id>
      <timestamp>2026-10-17T20:55:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Darafsh</username>
        <id>3597</id>
      </contributor>
      <comment>/* هم‌سنجی‌شده */ صفحه‌ای تازه حاوی «فرشته، شراب‌ها را جاری سازند... و همچنین هنگامی‌که نوشیدنی‌ها کم می‌شد رئیس آبدارخانه به فرشته اعلام می‌کرد تا شیپورش را به صدا درآورد. سپس با شنیدن این، شخصی که در زیر دخمه پنهان بود با تمام توانش لوله را به سمت فرشته بالا می‌برد و با قرار گ...» ایجاد کرد</comment>
      <origin>305193</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2801" sha1="6zpj4yk6m39zt8rpr7gkik7l8llhu95" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Darafsh&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;فرشته، شراب‌ها را جاری سازند... و همچنین هنگامی‌که نوشیدنی‌ها کم می‌شد رئیس آبدارخانه به فرشته اعلام می‌کرد تا شیپورش را به صدا درآورد. سپس با شنیدن این، شخصی که در زیر دخمه پنهان بود با تمام توانش لوله را به سمت فرشته بالا می‌برد و با قرار گرفتن شیپور در دهانش، فرشته با صدای خیلی بلند این را به صدا درمی‌آورد. هنگامی‌که خدمتکاران در تالار، صدای شیپور را می‌شنیدند در هر یک از لوله‌ها شرابی را که مخصوص آن لوله بود جاری می‌ساختند، لوله‌ها از بالا و پایین نوشیدنی‌ها را در لگن‌های (نقره‌ای) که متناسب با هر یک از آن‌ها بود می‌ریختند و سپس ساقیان شراب‌ها را دریافت نموده و برای زنان و مردانی که در اطراف قصر بودند حمل می‌کردند».&lt;ref&gt;Rubruck, 175- 176.&lt;/ref&gt;

همچنین طبق اظهارات مارکوپولو، &lt;ref&gt;Marco Polo, ''The Travels of Marco Polo'', f 137. چاپ جدید ۱۹۸۰.&lt;/ref&gt; قوبیلای خان برای مهمانی‌های بزرگ و مشابه، با گنجایش ۴۰۰۰۰ مهمان دارای «اسباب و اثاثیه‌ای بسیار خوب و پر زرق‌وبرق با اندازه‌ای بزرگ و به شکل یک دولاب مربعی بود که هر طرف سه گام (حدود ۲۴۰ سانتی‌متر) درازا داشت و اشکال حیوانات استادانه بر روی آن‌ها حکاکی و باظرافت طلاکاری شده بودند. درون آن گود بوده و شامل یک مخزن طلایی بسیار بزرگ به شکل یک کوزه با گنجایش یک بشکه بوده که آن را از شراب پر می‌کرده‌اند. در هر گوشهٔ این دولاب یک مخزن با گنجایش یک بشکه چوبی قرار دارد که یکی با شیر مادیان، یکی با شیر شتر و سایر مخزن‌ها با سایر نوشیدنی‌ها پر شده‌اند. ... شراب یا سایر نوشیدنی‌های گران‌قیمت از دولاب به درون تنگ‌های بزرگ طلا با گنجایش سیراب کردن هشت یا ده مرد، ریخته می‌شد. یکی از تنگ‌ها میان هر دو مردی که بر سر میز نشسته‌اند قرار داده می‌شود. هرکدام از آن دو، پیاله‌ای دسته‌دار از جنس طلا دارند که آن را از&lt;noinclude&gt;{{خطکش|40%|align=right}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>6zpj4yk6m39zt8rpr7gkik7l8llhu95</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>برگه:Jondi Shapour Magazine, no. 4.pdf/۸۳</title>
    <ns>104</ns>
    <id>98182</id>
    <revision>
      <id>305194</id>
      <timestamp>2026-10-17T20:55:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Darafsh</username>
        <id>3597</id>
      </contributor>
      <comment>/* هم‌سنجی‌شده */ صفحه‌ای تازه حاوی «محتویات تنگ پر می‌کنند. و برای هر دو زن هم به همین صورت یک تنگ و دو پیاله فراهم‌شده است».&lt;ref&gt;Polo, 136.&lt;br /&gt;طبق “American College Dictionary”، یک بشکه برابر است با دو خمرهٔ چوبی که هر کدام برابر با ۶۳ تا ۱۴۰ گالن هستند؛ یک بشکهٔ چوبی برابر است با یک چهارم یک خمرهٔ...» ایجاد کرد</comment>
      <origin>305194</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2979" sha1="azk2io7f61cmekhe0qi43qtm12z7lo0" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Darafsh&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;محتویات تنگ پر می‌کنند. و برای هر دو زن هم به همین صورت یک تنگ و دو پیاله فراهم‌شده است».&lt;ref&gt;Polo, 136.&lt;br /&gt;طبق “American College Dictionary”، یک بشکه برابر است با دو خمرهٔ چوبی که هر کدام برابر با ۶۳ تا ۱۴۰ گالن هستند؛ یک بشکهٔ چوبی برابر است با یک چهارم یک خمرهٔ چوبی که آن هم در واحد شمارش آمریکا برابر است با ۵/۳۱ گالن.&lt;/ref&gt;

قوبیلای، احتمالاً مانند سایر فرمانروایان مغول، به‌طور مکرر تشریفات فراوان و اسراف‌کارانه‌ای را در جشن سال نو، در جشن‌هایی که برای هر یک از ۱۳ ماه قمری برگزار می‌شد، در موقعیت‌های جشن و شادمانی بوجود آمده و در سالگرد تولدها، فراهم می‌کرده است. جشن تولدها را بخصوص باید جزو بسیاری از مهمانی‌ها به شمار آورد. مارکوپولو فقط مهمانی‌های برگزارشده توسط قوبیلای را با جزئیات توصیف می‌کند، اما وی این نکته را نیز خاطرنشان می‌کند که «تمامی مغول‌ها، سالگرد تولدهایشان را به‌صورت جشن‌هایی برپا می‌کردند».&lt;ref&gt;Polo, 137f.&lt;/ref&gt; قوبیلای ۴ همسر و ۲۲ پسر از آن‌ها (به‌علاوهٔ تعداد نامشخصی فرزند دختر) و همچنین چندین زن صیغه و ۲۵ پسر دیگر از این زنان داشت (و مطمئناً دارای چندین فرزند دختر نیز بوده است). و سپس خویشاوندانش، فرماندهان سلطنتی وی، زنان و فرزندان آن‌ها و غیره نیز حضورداشته‌اند.

در این ضیافت‌های بزرگ، مهمانان و میزبانان به‌طور مدام می‌نوشیدند. پلانو کارپینی در ضیافت‌های پس از انتخاب گیوک خان و تاج‌گذاری وی شرکت کرده و اظهار می‌دارد که «سران، مذاکرات انتخاباتی خود را درون چادر برگزار می‌کردند. ... آن‌ها تقریباً تا اواسط روز در چادر می‌ماندند و سپس شروع به نوشیدن شیر مادیان می‌کردند و تا غروب بسیار می‌نوشیدند که این امر بسیار حیرت‌انگیز بود. ... چند روز بعد آن‌ها گیوک خان را بر تخت امپراطوری نشاندند و سران پیش روی وی زانو زدند و پس از آن‌ها تمامی مردم به‌استثنای ما که تحت تسلط آن‌ها نبودیم، نیز در برابر وی زانو زدند.&lt;noinclude&gt;{{خطکش|40%|align=right}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>azk2io7f61cmekhe0qi43qtm12z7lo0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>برگه:Jondi Shapour Magazine, no. 4.pdf/۸۴</title>
    <ns>104</ns>
    <id>98183</id>
    <revision>
      <id>305195</id>
      <timestamp>2026-10-17T20:55:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Darafsh</username>
        <id>3597</id>
      </contributor>
      <comment>/* هم‌سنجی‌شده */ صفحه‌ای تازه حاوی «سپس آن‌ها طبق رسم و رسوم خود شروع به نوشیدن کردند و تا غروب بی‌وقفه به نوشیدن ادامه دادند».&lt;ref&gt;Carpini, 62-63.&lt;/ref&gt;  ابن‌بطوطه در ضیافت امپراطوری سرزمین اردوی زرین شرکت کرده بود که بیش از هزار فرمانده مغول (شاید ۱۸۷ نفر از آنان، به فرض یک ارتش منظم، ارت...» ایجاد کرد</comment>
      <origin>305195</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2978" sha1="pj22jen5tfiylp663a5934px66uitvh" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Darafsh&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;سپس آن‌ها طبق رسم و رسوم خود شروع به نوشیدن کردند و تا غروب بی‌وقفه به نوشیدن ادامه دادند».&lt;ref&gt;Carpini, 62-63.&lt;/ref&gt;

ابن‌بطوطه در ضیافت امپراطوری سرزمین اردوی زرین شرکت کرده بود که بیش از هزار فرمانده مغول (شاید ۱۸۷ نفر از آنان، به فرض یک ارتش منظم، ارتش ایلیاتی سرزمین اردوی زرین متشکل از ۱۷ تومان بوده است که هرکدام از آن‌ها از ده‌ها هزار سرباز تشکیل می‌شد)&lt;ref&gt;Smith, “Manpower”, 289- 290.&lt;/ref&gt; به همراه مقامات عالی مذهبی و مهمانان برجسته (مانند ابن‌بطوطه) به آن دعوت‌شده بودند. در ابتدا گوشت آب‌پزشدهٔ اسب و گوسفند داده شد. «پس‌ازآن مخزن‌های نوشیدنی از جنس طلا و نقره آوردند. ازآنجایی‌که مکتب قانون اسلامی حنفیه، نوشیدن مشروب تخمیر شده را جایز می‌شمارد، آن‌ها بیشتر از مشروب تخمیر شده عسل (شراب عسل) استفاده می‌کردند. زمانی که سلطان (ازبک خان) میل به نوشیدن داشت، دخترش قدح را در دست گرفته و ادای تکریم را به‌جا می‌آورد ... و سپس قدح را به وی تقدیم می‌نمود. زمانی که کار نوشیدن سلطان پایان می‌یافت، او (دخترش) قدحی دیگر برداشته و آن را به همسر ارشد سلطان تقدیم می‌داشت. پس‌ازآن، او قدح را به ترتیب برتری و مقام به زنان دیگر تقدیم می‌کرد. سپس جانشین سلطان قدح را گرفته، تکریم را به‌جا می‌آورد و آن را به پدر خویش تقدیم می‌نمود و سپس وی (سلطان) پس از نوشیدن آن را به همسران خویش تقدیم می‌کرد و پس از آن‌ها، قدح را به خواهر خویش داده و وی (خواهرش) همه آن‌ها را تحسین و تکریم می‌نمود. سپس پسر دوم برمی‌خیزد و قدح را می‌گیرد و به‌منظور نوشیدن، برادر خود را تکریم و احترام می‌کند و آن را به وی می‌دهد. پس‌ازاین همه، فرماندهان عالی‌رتبه برمی‌خیزند و هرکدام از این ۱۷ نفر پیاله را به جانشین سلطان داده و او را احترام می‌کنند و پس‌ازآن سایر اعضای خانه سلطنتی برخاسته و هرکدام پیاله را به پسر دوم داده و احترام او را به‌جای می‌آورند. سپس ۱۷۰ فرمانده با ردهٔ&lt;noinclude&gt;{{خطکش|40%|align=right}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>pj22jen5tfiylp663a5934px66uitvh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>برگه:Jondi Shapour Magazine, no. 4.pdf/۸۵</title>
    <ns>104</ns>
    <id>98184</id>
    <revision>
      <id>305196</id>
      <timestamp>2026-10-17T20:55:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Darafsh</username>
        <id>3597</id>
      </contributor>
      <comment>/* هم‌سنجی‌شده */ صفحه‌ای تازه حاوی «پایین‌تر برمی‌خیزند و به‌منظور نوشیدن، پیاله را به پسران پادشاهان می‌دهند. در طول این جشن، آن‌ها آوازهایی را همچون ترانه‌های پاروزن‌ها می‌خواندند».&lt;ref&gt;Ibn Battuta, 495- 496.&lt;/ref&gt;  پس‌ازاین جشن و نوشیدن - جشن پایان ماه رمضان، ماه روزه گرفتن مسلمانان...» ایجاد کرد</comment>
      <origin>305196</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2885" sha1="5qaea47d85kiny6a9y0h53atdt04a9o" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Darafsh&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;پایین‌تر برمی‌خیزند و به‌منظور نوشیدن، پیاله را به پسران پادشاهان می‌دهند. در طول این جشن، آن‌ها آوازهایی را همچون ترانه‌های پاروزن‌ها می‌خواندند».&lt;ref&gt;Ibn Battuta, 495- 496.&lt;/ref&gt;

پس‌ازاین جشن و نوشیدن - جشن پایان ماه رمضان، ماه روزه گرفتن مسلمانان - تصور می‌شد که ازبک خان برای نماز در مسجد حاضر می‌شود. «ازبک خان دیر کرد و برخی می‌گفتند که او نخواهد آمد، زیرا مستی برای او بهتر است و برخی دیگر اظهار می‌داشتند که او در حضور برای نماز و عبادت روز جمعه کوتاهی نخواهد کرد. پس‌ازاینکه زمان زیادی گذشت، وی تلوتلو خوران از راه رسید. سپس ما نماز جمعه را به‌جا آوردیم و مردم به خانه‌های خویش رفتند. سلطان به چادر باشکوه خویش بازگشت و تا نماز عصر - و احتمالاً مثل قبل- به نوشیدن ادامه داد.&lt;ref&gt;Ibn Battuta, 496.&lt;/ref&gt; مهمانان جشن ازبک خان علاوه بر مهمان نوازی، هدایایی نیز دریافت کردند.» تا جایی که چشم کار می‌کرد در راست و چپ، واگن‌هایی با بارهایی از پوست مادیان وجود داشت و در موعد خود سلطان دستور داد که آن‌ها را بین حضار توزیع کنند. آن‌ها یک واگن نیز به من (ابن‌بطوطه) دادند، اما آن را به همسایگان ترک زبانم بخشیدم«&lt;ref&gt;Ibn Battuta, 496.&lt;/ref&gt;. اگر این واگن را به گاو می‌بستند، می‌توانست حاوی ۱۳۱ گالن قمیس را حمل کند.

خوردن طعام و نوشیدنی در مهمانی سلطنتی مغول می‌تواند قابل سنجش باشد. طبق اظهارات روبروک، منگوقاآن در تاریخ ۲۴ ژوئن سال ۱۲۵۴ میلادی، یک جشن نوشیدنی باشکوه را با «۱۰۵ ارابه با بار شیر مادیان و ۹۰ اسب برای طعام میزبانی کرد. ...».&lt;ref&gt;Rubruck, 202.&lt;/ref&gt; متوسط وزن اسب‌های مغولی حدود ۶۰۰ پوند وزنی&lt;ref&gt;معادل ۲۷۲.۴ کیلو گرم. م.&lt;/ref&gt; بوده و وزن گوشت آن‌ها حدود ۲۴۰ پوند وزنی&lt;ref&gt;معادل ۱۰۸.۹۶ کیلو گرم. م.&lt;/ref&gt; است.&lt;ref&gt;Epstein, 100; Martin- Rosset, “Rendement”.&lt;/ref&gt; بنابراین ۹۰ اسب، گوشتی حدود ۲۰۰۰۰ پوند وزنی&lt;ref&gt;معادل ۹۰۸۰ کیلو گرم. م.&lt;/ref&gt; تولید می‌ک&lt;noinclude&gt;{{خطکش|40%|align=right}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>5qaea47d85kiny6a9y0h53atdt04a9o</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>305227</id>
      <parentid>305196</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T21:04:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Darafsh</username>
        <id>3597</id>
      </contributor>
      <origin>305227</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2875" sha1="jixr6xeojs0pg6c58kzhqkqq5xl4z8c" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Darafsh&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;پایین‌تر برمی‌خیزند و به‌منظور نوشیدن، پیاله را به پسران پادشاهان می‌دهند. در طول این جشن، آن‌ها آوازهایی را همچون ترانه‌های پاروزن‌ها می‌خواندند».&lt;ref&gt;Ibn Battuta, 495- 496.&lt;/ref&gt;

پس‌ازاین جشن و نوشیدن - جشن پایان ماه رمضان، ماه روزه گرفتن مسلمانان - تصور می‌شد که ازبک خان برای نماز در مسجد حاضر می‌شود. «ازبک خان دیر کرد و برخی می‌گفتند که او نخواهد آمد، زیرا مستی برای او بهتر است و برخی دیگر اظهار می‌داشتند که او در حضور برای نماز و عبادت روز جمعه کوتاهی نخواهد کرد. پس‌ازاینکه زمان زیادی گذشت، وی تلوتلو خوران از راه رسید. سپس ما نماز جمعه را به‌جا آوردیم و مردم به خانه‌های خویش رفتند. سلطان به چادر باشکوه خویش بازگشت و تا نماز عصر - و احتمالاً مثل قبل- به نوشیدن ادامه داد.&lt;ref&gt;Ibn Battuta, 496.&lt;/ref&gt; مهمانان جشن ازبک خان علاوه بر مهمان نوازی، هدایایی نیز دریافت کردند.» تا جایی که چشم کار می‌کرد در راست و چپ، واگن‌هایی با بارهایی از پوست مادیان وجود داشت و در موعد خود سلطان دستور داد که آن‌ها را بین حضار توزیع کنند. آن‌ها یک واگن نیز به من (ابن‌بطوطه) دادند، اما آن را به همسایگان ترک زبانم بخشیدم«&lt;ref&gt;Ibn Battuta, 496.&lt;/ref&gt;. اگر این واگن را به گاو می‌بستند، می‌توانست حاوی ۱۳۱ گالن قمیس را حمل کند.

خوردن طعام و نوشیدنی در مهمانی سلطنتی مغول می‌تواند قابل سنجش باشد. طبق اظهارات روبروک، منگوقاآن در تاریخ ۲۴ ژوئن سال ۱۲۵۴ میلادی، یک جشن نوشیدنی باشکوه را با «۱۰۵ ارابه با بار شیر مادیان و ۹۰ اسب برای طعام میزبانی کرد. ...».&lt;ref&gt;Rubruck, 202.&lt;/ref&gt; متوسط وزن اسب‌های مغولی حدود ۶۰۰ پوند وزنی&lt;ref&gt;معادل ۲۷۲.۴ کیلو گرم. م.&lt;/ref&gt; بوده و وزن گوشت آن‌ها حدود ۲۴۰ پوند وزنی&lt;ref&gt;معادل ۱۰۸.۹۶ کیلو گرم. م.&lt;/ref&gt; است.&lt;ref&gt;Epstein, 100; Martin- Rosset, “Rendement”.&lt;/ref&gt; بنابراین ۹۰ اسب، گوشتی حدود ۲۰۰۰۰ پوند وزنی&lt;ref&gt;معادل ۹۰۸۰ کیلو گرم. م.&lt;/ref&gt; تولید&lt;noinclude&gt;{{خطکش|40%|align=right}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>jixr6xeojs0pg6c58kzhqkqq5xl4z8c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>برگه:Jondi Shapour Magazine, no. 4.pdf/۸۶</title>
    <ns>104</ns>
    <id>98185</id>
    <revision>
      <id>305197</id>
      <timestamp>2026-10-17T20:55:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Darafsh</username>
        <id>3597</id>
      </contributor>
      <comment>/* هم‌سنجی‌شده */ صفحه‌ای تازه حاوی «نند. از نظر منگوقاآن سهم گوشت مناسب برای مهمانان خویش ممکن است از مقرری خود برای مهمانی سیار و چهار روزه روبروک تخمین زده شود: یک گوسفند برای چهار روز.&lt;ref&gt;Rubruck, 206 in Dawson and 253 in Jackson.&lt;br /&gt;یک لیست جایگزین و طولانی‌تری از مهمانان - با تشریفات کمتری در فر...» ایجاد کرد</comment>
      <origin>305197</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3650" sha1="3628zfu0if9s0tqa6mdq0d1gpfvcp73" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Darafsh&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;نند. از نظر منگوقاآن سهم گوشت مناسب برای مهمانان خویش ممکن است از مقرری خود برای مهمانی سیار و چهار روزه روبروک تخمین زده شود: یک گوسفند برای چهار روز.&lt;ref&gt;Rubruck, 206 in Dawson and 253 in Jackson.&lt;br /&gt;یک لیست جایگزین و طولانی‌تری از مهمانان - با تشریفات کمتری در فراهم کردن آذوقه - را می‌توان از جملهٔ روبروک، صفحهٔ ۹۸ که می‌گوید &quot; مغولان پنجاه یا صد مرد را با گوشت یک گوسفند طعام دادند...&quot; تخمین زد. گوسفندان مغولی دارای وزن متوسط ۹۳۴/۵۴ هستند (Epstein, 34)، که حدود ۴۴ درصد یا ۰۶۲/۲۴ کیوگرم از آن‌ها قابل خوردن است و انرژی ای‌ای برابر با ۱۸۳۴ کیلوکالری بر پوند فراهم می‌نمایند (Dahl and Hjort, 201,۲۰۴) در مقیاس‌های بزرگ‌تر، ۹۰ اسب ۲۰۰۰۰ مهمان را طعام می‌دادند- و با فرض ۴۵۴ کیلوگرم بار بر ارابه‌های حمل نوشیدنی، هر کدام از مهمانان حدود ۵ پینت (۵/۲ کورات) شیر مادیان نوشیدند.&lt;/ref&gt; این مقدار، روزانه سه پوند&lt;ref&gt;معادل ۱.۳۶۲ کیلو گرم. م.&lt;/ref&gt; گوشت گوسفند برابر با ۵.۵۰۲ کیلوکالری برای هر مرد فراهم می‌کرده است. با احتساب سه پوند (۳۶۲/۱ کیلوگرم) گوشت اسب برای هر مهمان، ۹۰ اسب منگو قاآن حدود ۷۰۰۰ نفر را با ۵۵۶۵ کیلوکالری برای هرکدام، تغذیه کرده‌اند. با فرض بارهای ۱۰۰۰ پوند&lt;ref&gt;معادل ۴۵۴ کیلوگرم. م.&lt;/ref&gt; بر گاری‌های حمل کننده نوشیدنی، همچنین هرکدام از ۷۰۰۰ نفر حدود ۲ گالن قمیس نوشیده‌اند که این مقدار معادل تقریبی ۱۹ جرعه از مشروب با الکل به میزان معمولی نوع ۸۰ است.&lt;ref&gt;م شیر مادیان دوشیده شده علاوه بر تغذیه کره اسب‌ها، روزانه فقط حدود ۲ کورات (۹/۱ لیتر در واحد شمارش آمریکا یا ۰۴۳/۲ کیلوگرم) تولید می‌کرد Vreeland, ۴۰)(مقایسه شود see: Epstein, 101, cf ()، بنابراین منگوقا آن برای فراهم کردن تقریباً ۱۳۰۰۰ گالن شیر مادیان در واحد شمارش آمریکا برای این مهمانی و مهمانی مشابه دیگری که ۵ روز بعد یعنی ۲۹ ژوئن برگزار شد به گله ای بزرگ از مادیان شیرده نیاز داشته است. برای مثال ۳۰۰۰ مادیانی که برای باتو، خان سرزمین اردوی زرین، شیر تولید می‌کردند را در نظر بگیرید (Rubruck, 99).&lt;/ref&gt;

فراهم کردن فهرستی از ۷۰۰۰ مهمان امکان پذیر است. ملازمان منگوقاآن عبارت بودند از بخش عظیمی از نگهبانان سلطنتی وی، محافظان و گاردهای سلطنتی، نیروی نظامی ۱۰ هزار نفری که از بهترین خانواده‌های مغول انتخاب شده بودند و منگو قاآن احتمالاً تمامی آن‌ها را به‌منظور ذخیره نگهبانان و تدارک غذا دعوت کرده است (&lt;noinclude&gt;{{خطکش|40%|align=right}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>3628zfu0if9s0tqa6mdq0d1gpfvcp73</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>305228</id>
      <parentid>305197</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T21:04:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Darafsh</username>
        <id>3597</id>
      </contributor>
      <origin>305228</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3657" sha1="pe7rs77nol6288tbl1lrbyjtt93zqab" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Darafsh&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;می‌کنند. از نظر منگوقاآن سهم گوشت مناسب برای مهمانان خویش ممکن است از مقرری خود برای مهمانی سیار و چهار روزه روبروک تخمین زده شود: یک گوسفند برای چهار روز.&lt;ref&gt;Rubruck, 206 in Dawson and 253 in Jackson.&lt;br /&gt;یک لیست جایگزین و طولانی‌تری از مهمانان - با تشریفات کمتری در فراهم کردن آذوقه - را می‌توان از جملهٔ روبروک، صفحهٔ ۹۸ که می‌گوید &quot; مغولان پنجاه یا صد مرد را با گوشت یک گوسفند طعام دادند...&quot; تخمین زد. گوسفندان مغولی دارای وزن متوسط ۹۳۴/۵۴ هستند (Epstein, 34)، که حدود ۴۴ درصد یا ۰۶۲/۲۴ کیوگرم از آن‌ها قابل خوردن است و انرژی ای‌ای برابر با ۱۸۳۴ کیلوکالری بر پوند فراهم می‌نمایند (Dahl and Hjort, 201,۲۰۴) در مقیاس‌های بزرگ‌تر، ۹۰ اسب ۲۰۰۰۰ مهمان را طعام می‌دادند- و با فرض ۴۵۴ کیلوگرم بار بر ارابه‌های حمل نوشیدنی، هر کدام از مهمانان حدود ۵ پینت (۵/۲ کورات) شیر مادیان نوشیدند.&lt;/ref&gt; این مقدار، روزانه سه پوند&lt;ref&gt;معادل ۱.۳۶۲ کیلو گرم. م.&lt;/ref&gt; گوشت گوسفند برابر با ۵.۵۰۲ کیلوکالری برای هر مرد فراهم می‌کرده است. با احتساب سه پوند (۳۶۲/۱ کیلوگرم) گوشت اسب برای هر مهمان، ۹۰ اسب منگو قاآن حدود ۷۰۰۰ نفر را با ۵۵۶۵ کیلوکالری برای هرکدام، تغذیه کرده‌اند. با فرض بارهای ۱۰۰۰ پوند&lt;ref&gt;معادل ۴۵۴ کیلوگرم. م.&lt;/ref&gt; بر گاری‌های حمل کننده نوشیدنی، همچنین هرکدام از ۷۰۰۰ نفر حدود ۲ گالن قمیس نوشیده‌اند که این مقدار معادل تقریبی ۱۹ جرعه از مشروب با الکل به میزان معمولی نوع ۸۰ است.&lt;ref&gt;م شیر مادیان دوشیده شده علاوه بر تغذیه کره اسب‌ها، روزانه فقط حدود ۲ کورات (۹/۱ لیتر در واحد شمارش آمریکا یا ۰۴۳/۲ کیلوگرم) تولید می‌کرد Vreeland, ۴۰)(مقایسه شود see: Epstein, 101, cf ()، بنابراین منگوقا آن برای فراهم کردن تقریباً ۱۳۰۰۰ گالن شیر مادیان در واحد شمارش آمریکا برای این مهمانی و مهمانی مشابه دیگری که ۵ روز بعد یعنی ۲۹ ژوئن برگزار شد به گله ای بزرگ از مادیان شیرده نیاز داشته است. برای مثال ۳۰۰۰ مادیانی که برای باتو، خان سرزمین اردوی زرین، شیر تولید می‌کردند را در نظر بگیرید (Rubruck, 99).&lt;/ref&gt;

فراهم کردن فهرستی از ۷۰۰۰ مهمان امکان پذیر است. ملازمان منگوقاآن عبارت بودند از بخش عظیمی از نگهبانان سلطنتی وی، محافظان و گاردهای سلطنتی، نیروی نظامی ۱۰ هزار نفری که از بهترین خانواده‌های مغول انتخاب شده بودند و منگو قاآن احتمالاً تمامی آن‌ها را به‌منظور ذخیره نگهبانان و تدارک غذا دعوت کرده است&lt;noinclude&gt;{{خطکش|40%|align=right}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>pe7rs77nol6288tbl1lrbyjtt93zqab</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>برگه:Jondi Shapour Magazine, no. 4.pdf/۸۷</title>
    <ns>104</ns>
    <id>98186</id>
    <revision>
      <id>305198</id>
      <timestamp>2026-10-17T20:55:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Darafsh</username>
        <id>3597</id>
      </contributor>
      <comment>/* هم‌سنجی‌شده */ صفحه‌ای تازه حاوی «همانطور که از مارکوپولو نقل کردیم، قوبیلای هر ماه این کار را انجام می‌داد).&lt;ref&gt;Polo, 140.&lt;br /&gt;برای اطلاعات بیشتر در مورد مهمانی محافظان و گاردهای سلطنتی قوبیلای اطلاعاتی در مورد سهمیه مورد نیاز برای برگزاری جشن یک هفته ای پس از انتخاب منگوقا آن در م...» ایجاد کرد</comment>
      <origin>305198</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4461" sha1="jcgdkjs03g2u5nxew66fh8fxb2d9ce3" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Darafsh&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;همانطور که از مارکوپولو نقل کردیم، قوبیلای هر ماه این کار را انجام می‌داد).&lt;ref&gt;Polo, 140.&lt;br /&gt;برای اطلاعات بیشتر در مورد مهمانی محافظان و گاردهای سلطنتی قوبیلای اطلاعاتی در مورد سهمیه مورد نیاز برای برگزاری جشن یک هفته ای پس از انتخاب منگوقا آن در مجمع رهبری (قوریلتای) در سال ۱۲۵۱ نیز در منبع زیر موجود می‌باشد:&lt;br /&gt;Juvaini, ''The History of the World- Conqueror'', 573.&lt;br /&gt;Rashid al- Din/ Boyle, 207.&lt;br /&gt;آن‌ها اظهار داشتند که برای هر روز ۲۰۰۰ گاری حامل نوشیدنی (قمیس و شراب)، ۳۰۰۰ گوسفند و ۳۰۰ گاو و اسب برای طعام فراهم شده بود. از آنجایی که برای یک هفته جشن و فراهم کردن ۷۵/۱ میلیون گالن شیر/قمیس به تعداد فراوانی از مادیان شیردهی که روزانه ۲ کوارت شیر علاوه بر تغذیه کره اسب‌ها تولید می‌کنند، نیاز است، بخش عظیمی از آذوقهٔ نوشیدنی را شراب تشکیل داده است. تعداد حیوانات خورده شده برابر با دارایی ۴۵ خانوار یا تعداد کمتری است که این میزان قابل قبول است. مقدار سهمی که تعداد بسیار زیادی از حیوانات تولید می‌کنند، قابل توجه است، حدود ۱۰۸۹۶۰ کیلوگرم ۲۴۰۰۰۰ پوند وزنی (۱۰۸۹۶۰ کیلو گرم. م) گوشت در هر روز، اما با تقاضایی که می‌تواند توسط اشخاص بیان شده یا پیشنهاد شده برای سربازان در حضور اربابان در جشن ارائه شود، تناسب دارد، باتو برای منگوقاآن ۳ تومان به عنوان نگهبان فراهم کرده بود: شاید ۲۱۰۰۰ نفر بوسیلهٔ قاعدهٔ تجربی و متعارف ۷ از ۱۰ نفر برای محاسبه حضور سربازان. سپس ۲۰ شاهزاده و فرمانده برای حضور مشخص شدند؛ ۳ نفر از آن‌ها گردان‌های هزار نفری با خودشان آورده بودند و احتمالاً بقیه نیز همین کار را انجام دادند. و منگوقاآن احتمالاً ده هزار سرباز نگهبان داشت. سرانجام، اگر همه این سربازان با خانواده‌هایشان-- هر سرباز، زن و سه فرزند-- سفر کنند، میزان ذخایر معقول خواهد بود. قوبیلای مهمانی‌هایی را با بیش از ۴۰۰۰۰ مهمان میزبانی می‌کرد (Polo, 136).&lt;/ref&gt; این وظیفه به ۱۰۰۰ نفر از نگهبانان شب و نیز ۱۰۰۰ نفر از حاملان تیردان ها محول شد و احتمالاً حفاظت مهمانان به ۸۰۰۰ نفر از نگهبانان روز واگذار شد.&lt;ref&gt;''. Secret History'', section 226 and 232.&lt;br /&gt;تعداد نگهبانان روز حاضر در مهمانی با غایب بودن برخی از مردان که برای انجام وظایف خاص انتخاب شده بودند ممکن است کاهش یابد، یا سهمیه‌ها تا حدودی از ۳۶۲/۱ کیلوگرم گوشت به ۱۳۵/۱ کیلوگرم و از ۲ گالن به ۱ گالن ممکن است کاهش یافته باشد.&lt;/ref&gt;

فرماندهان مغول هم در زمان صرف غذا و هم در طول ساعات کاری می‌نوشیدند. روبروک چند دیدار با منگوقاآن داشته و در ابتدا او منگوقا آن را مست مشاهده کرد&lt;ref&gt;Rubruck, 155.&lt;/ref&gt;، او معتقد است که خان حین ملاقات ۴ بار نوشید.&lt;ref&gt;Rubruck, 195.&lt;/ref&gt;

بر این نکته نیز باید تاکید کرد که زنان سردمداران فرمانروایی مغول نیز به همان اندازهٔ مردان می‌نوشیدند. زنان نیز در جشن‌ها شرکت می‌کردند و همانند همسرانشان در ضیافت‌های منگوقاآن و قوبیلای که پیش‌تر به وی اشاره کردیم، می‌نوشیدند. «آواز&lt;noinclude&gt;{{خطکش|40%|align=right}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>jcgdkjs03g2u5nxew66fh8fxb2d9ce3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>305229</id>
      <parentid>305198</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T21:05:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Darafsh</username>
        <id>3597</id>
      </contributor>
      <origin>305229</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4320" sha1="cer9zkqcs7lj5gi0d84utre5xfbkdt8" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Darafsh&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;(همانطور که از مارکوپولو نقل کردیم، قوبیلای هر ماه این کار را انجام می‌داد).&lt;ref&gt;Polo, 140.&lt;br /&gt;برای اطلاعات بیشتر در مورد مهمانی محافظان و گاردهای سلطنتی قوبیلای اطلاعاتی در مورد سهمیه مورد نیاز برای برگزاری جشن یک هفته ای پس از انتخاب منگوقا آن در مجمع رهبری (قوریلتای) در سال ۱۲۵۱ نیز در منبع زیر موجود می‌باشد:&lt;br /&gt;Juvaini, ''The History of the World- Conqueror'', 573.&lt;br /&gt;Rashid al- Din/ Boyle, 207.&lt;br /&gt;آن‌ها اظهار داشتند که برای هر روز ۲۰۰۰ گاری حامل نوشیدنی (قمیس و شراب)، ۳۰۰۰ گوسفند و ۳۰۰ گاو و اسب برای طعام فراهم شده بود. از آنجایی که برای یک هفته جشن و فراهم کردن ۷۵/۱ میلیون گالن شیر/قمیس به تعداد فراوانی از مادیان شیردهی که روزانه ۲ کوارت شیر علاوه بر تغذیه کره اسب‌ها تولید می‌کنند، نیاز است، بخش عظیمی از آذوقهٔ نوشیدنی را شراب تشکیل داده است. تعداد حیوانات خورده شده برابر با دارایی ۴۵ خانوار یا تعداد کمتری است که این میزان قابل قبول است. مقدار سهمی که تعداد بسیار زیادی از حیوانات تولید می‌کنند، قابل توجه است، حدود ۱۰۸۹۶۰ کیلوگرم ۲۴۰۰۰۰ پوند وزنی (۱۰۸۹۶۰ کیلو گرم. م) گوشت در هر روز، اما با تقاضایی که می‌تواند توسط اشخاص بیان شده یا پیشنهاد شده برای سربازان در حضور اربابان در جشن ارائه شود، تناسب دارد، باتو برای منگوقاآن ۳ تومان به عنوان نگهبان فراهم کرده بود: شاید ۲۱۰۰۰ نفر بوسیلهٔ قاعدهٔ تجربی و متعارف ۷ از ۱۰ نفر برای محاسبه حضور سربازان. سپس ۲۰ شاهزاده و فرمانده برای حضور مشخص شدند؛ ۳ نفر از آن‌ها گردان‌های هزار نفری با خودشان آورده بودند و احتمالاً بقیه نیز همین کار را انجام دادند. و منگوقاآن احتمالاً ده هزار سرباز نگهبان داشت. سرانجام، اگر همه این سربازان با خانواده‌هایشان-- هر سرباز، زن و سه فرزند-- سفر کنند، میزان ذخایر معقول خواهد بود. قوبیلای مهمانی‌هایی را با بیش از ۴۰۰۰۰ مهمان میزبانی می‌کرد (Polo, 136).&lt;/ref&gt; این وظیفه به ۱۰۰۰ نفر از نگهبانان شب و نیز ۱۰۰۰ نفر از حاملان تیردان ها محول شد و احتمالاً حفاظت مهمانان به ۸۰۰۰ نفر از نگهبانان روز واگذار شد.&lt;ref&gt;''. Secret History'', section 226 and 232.&lt;br /&gt;تعداد نگهبانان روز حاضر در مهمانی با غایب بودن برخی از مردان که برای انجام وظایف خاص انتخاب شده بودند ممکن است کاهش یابد، یا سهمیه‌ها تا حدودی از ۳۶۲/۱ کیلوگرم گوشت به ۱۳۵/۱ کیلوگرم و از ۲ گالن به ۱ گالن ممکن است کاهش یافته باشد.&lt;/ref&gt;

فرماندهان مغول هم در زمان صرف غذا و هم در طول ساعات کاری می‌نوشیدند. روبروک چند دیدار با منگوقاآن داشته و در ابتدا او منگوقا آن را مست مشاهده کرد&lt;ref&gt;Rubruck, 155.&lt;/ref&gt;، او معتقد است که خان حین ملاقات ۴ بار نوشید.&lt;ref&gt;Rubruck, 195.&lt;/ref&gt;

بر این نکته نیز باید تاکید کرد که زنان سردمداران فرمانروایی مغول نیز به همان اندازهٔ مردان می‌نوشیدند. زنان نیز در جشن‌ها شرکت می‌کردند و همانند همسرانشان در&lt;noinclude&gt;{{خطکش|40%|align=right}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>cer9zkqcs7lj5gi0d84utre5xfbkdt8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>برگه:Jondi Shapour Magazine, no. 4.pdf/۸۸</title>
    <ns>104</ns>
    <id>98187</id>
    <revision>
      <id>305199</id>
      <timestamp>2026-10-17T20:56:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Darafsh</username>
        <id>3597</id>
      </contributor>
      <comment>/* هم‌سنجی‌شده */ صفحه‌ای تازه حاوی «خواندن و بلند فریاد زدن در حالت مستی را ... نمی‌توان فقط به زنان و مردان مغول نسبت داد»، &lt;ref&gt;Rubruck, 167.&lt;/ref&gt; «زنان مغول ممکن است بسیار مست کنند اما در حالت مستی سخنی نمی‌گویند یا گلاویز نمی‌شوند»، &lt;ref&gt;Carpini, 15.&lt;br /&gt;پلانو کارپینی بسیار تحت تأثیر آرامش میا...» ایجاد کرد</comment>
      <origin>305199</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2633" sha1="d2nsnnntj0mnvtv85ownkuvgh9jv6ex" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Darafsh&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;خواندن و بلند فریاد زدن در حالت مستی را ... نمی‌توان فقط به زنان و مردان مغول نسبت داد»، &lt;ref&gt;Rubruck, 167.&lt;/ref&gt; «زنان مغول ممکن است بسیار مست کنند اما در حالت مستی سخنی نمی‌گویند یا گلاویز نمی‌شوند»، &lt;ref&gt;Carpini, 15.&lt;br /&gt;پلانو کارپینی بسیار تحت تأثیر آرامش میان مغول‌ها قرار گرفته بود.&lt;/ref&gt; روبروک و همراهش توسط یکی از زنان منگوقا آن که برای آن‌ها «آبجوی برنج، شراب قرمز و شیر مادیان (قمیس) آورده بود، پذیرایی شدند. وی با یک جام پر در دست، زانو زده و طلب دعا داشت و همه روحانیان با صدای بلند می‌خواندند و او تمام نوشیدنی درون جام را نوشید. بار بعدی که وی خواست دوباره بنوشد من (روبروک) و همراهم نیز مجبور شدیم با آن‌ها بخوانیم. زمانی که همه حضار تقریباً مست شده بودند، غذا آورده شد (گوشت گوسفند و ماهی کپور) و من مقدار کمی از آن خوردم. به این طریق آن‌ها وقتشان را تا غروب سپری کردند. سپس در حالی که روحانیان آواز می‌خواندند و فریاد می‌زدند، همسر منگوقاآن که مست بود سوار بر ارابه به راه خود ادامه داد».&lt;ref&gt;Rubruck, 167.&lt;/ref&gt;

نسل بعدی از زنان سلطنتی نیز بسیار به نوشیدن و مست کردن ادامه دادند. غازان خان، فرمانروای مغول خاورمیانه (۱۳۰۴-۱۲۹۴ میلادی) تلاش کرد که محدودیت‌هایی را برای هزینه‌های شاهدخت‌ها در مورد خرید لباس، حیوانات و آذوقه؛ مقرری فرزندان، حقوق خدمتکاران - و مخارج شرابخانه، تقریباً آبدار خانه، ایجاد کند&lt;ref&gt;از کلمه «تقریباً» به این منظور استفاده شده که برای مغولان مهاجر، انبار شراب یک واگن شراب خواهد بود. لمبتن شرابخانه را به صورت «آبدارخانه» ترجمه کرده است:&lt;br /&gt;Lambton, 293- 294.&lt;/ref&gt;. تعیین ذخایر شراب به عنوان یک کالای گران‌قیمت جدا از آذوقه و نیاز به کنترل قیمت آن،&lt;noinclude&gt;{{خطکش|40%|align=right}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>d2nsnnntj0mnvtv85ownkuvgh9jv6ex</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>305230</id>
      <parentid>305199</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T21:06:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Darafsh</username>
        <id>3597</id>
      </contributor>
      <origin>305230</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2775" sha1="5wgdi98ysfgpahyrggcgjaoudnwevo3" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Darafsh&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ضیافت‌های منگوقاآن و قوبیلای که پیش‌تر به وی اشاره کردیم، می‌نوشیدند. «آواز خواندن و بلند فریاد زدن در حالت مستی را ... نمی‌توان فقط به زنان و مردان مغول نسبت داد»، &lt;ref&gt;Rubruck, 167.&lt;/ref&gt; «زنان مغول ممکن است بسیار مست کنند اما در حالت مستی سخنی نمی‌گویند یا گلاویز نمی‌شوند»، &lt;ref&gt;Carpini, 15.&lt;br /&gt;پلانو کارپینی بسیار تحت تأثیر آرامش میان مغول‌ها قرار گرفته بود.&lt;/ref&gt; روبروک و همراهش توسط یکی از زنان منگوقا آن که برای آن‌ها «آبجوی برنج، شراب قرمز و شیر مادیان (قمیس) آورده بود، پذیرایی شدند. وی با یک جام پر در دست، زانو زده و طلب دعا داشت و همه روحانیان با صدای بلند می‌خواندند و او تمام نوشیدنی درون جام را نوشید. بار بعدی که وی خواست دوباره بنوشد من (روبروک) و همراهم نیز مجبور شدیم با آن‌ها بخوانیم. زمانی که همه حضار تقریباً مست شده بودند، غذا آورده شد (گوشت گوسفند و ماهی کپور) و من مقدار کمی از آن خوردم. به این طریق آن‌ها وقتشان را تا غروب سپری کردند. سپس در حالی که روحانیان آواز می‌خواندند و فریاد می‌زدند، همسر منگوقاآن که مست بود سوار بر ارابه به راه خود ادامه داد».&lt;ref&gt;Rubruck, 167.&lt;/ref&gt;

نسل بعدی از زنان سلطنتی نیز بسیار به نوشیدن و مست کردن ادامه دادند. غازان خان، فرمانروای مغول خاورمیانه (۱۳۰۴-۱۲۹۴ میلادی) تلاش کرد که محدودیت‌هایی را برای هزینه‌های شاهدخت‌ها در مورد خرید لباس، حیوانات و آذوقه؛ مقرری فرزندان، حقوق خدمتکاران - و مخارج شرابخانه، تقریباً آبدار خانه، ایجاد کند&lt;ref&gt;از کلمه «تقریباً» به این منظور استفاده شده که برای مغولان مهاجر، انبار شراب یک واگن شراب خواهد بود. لمبتن شرابخانه را به صورت «آبدارخانه» ترجمه کرده است:&lt;br /&gt;Lambton, 293- 294.&lt;/ref&gt;. تعیین ذخایر شراب به عنوان یک کالای گران‌قیمت جدا از آذوقه و نیاز به کنترل قیمت آن،&lt;noinclude&gt;{{خطکش|40%|align=right}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>5wgdi98ysfgpahyrggcgjaoudnwevo3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>برگه:Jondi Shapour Magazine, no. 4.pdf/۸۹</title>
    <ns>104</ns>
    <id>98188</id>
    <revision>
      <id>305200</id>
      <timestamp>2026-10-17T20:56:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Darafsh</username>
        <id>3597</id>
      </contributor>
      <comment>/* هم‌سنجی‌شده */ صفحه‌ای تازه حاوی «بیان می‌کند که شاهدخت‌های مغول همانند شاهزاده‌ها، خان‌ها و در واقع به‌طور کلی مغول‌ها، تا جایی که در توان داشتند، آنقدر می‌نوشیدند که کاملاً مست می‌شدند.  نکته روایت نقل شده این است که مصرف همیشگی و فراوان غذاهای پر کالری مخصوصاً گوشت اس...» ایجاد کرد</comment>
      <origin>305200</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3148" sha1="e88cp3v4xeu5rxx570cr63gn6ryy83k" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Darafsh&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;بیان می‌کند که شاهدخت‌های مغول همانند شاهزاده‌ها، خان‌ها و در واقع به‌طور کلی مغول‌ها، تا جایی که در توان داشتند، آنقدر می‌نوشیدند که کاملاً مست می‌شدند.

نکته روایت نقل شده این است که مصرف همیشگی و فراوان غذاهای پر کالری مخصوصاً گوشت اسب نتایج پیش بینی شده ای دارد. طبق گفته‌های ابن‌بطوطه، بیماری نقرس از بیماری‌های شایع در میان مغولان سرزمین اردوی زرین بوده است.&lt;ref&gt;Ibn Battuta, 489.&lt;br /&gt;&quot; ما به ملاقات دختر سلطان رفتیم. ... همسرش نیز در کنار وی حضور داشت. همسر او از بیماری نقرس رنج می‌برد و به همین دلیل قادر به راه رفتن و یا اسب سواری نبود و بنابراین با ارابه جابه جا می‌شد. ... امیر ناقاتای، پدر همسر دوم سلطان را نیز در همین وضع مشاهده کردم و این بیماری در میان مغولان شیوع پیدا کرده است&quot;.&lt;/ref&gt; در خاور دور، قوبیلای در ۲۷ سال آخر عمر خود از نقرس رنج می‌برد؛ او همچنین به طرز بسیار عجیب و غریبی چاق شد. باوجوداین، وی به عنوان یک فرمانروای مغول عمری طولانی داشت (۱۲۹۴-۱۲۱۵).&lt;ref&gt;Rossabi, ''Khubilai Khan: His Life and Times'', 227.&lt;/ref&gt; پرخوری را تنها نمی‌توان به مردان مغول نسبت داد. از دید روبروک، زنان مغول به‌طور حیرت آوری چاق بودند.&lt;ref&gt;Rubruck, 103.&lt;br /&gt;منبع زیرتصویری از چهرهٔ زن قوبیلای، چابوی (Chabui)، را به طور واضح بسیار چاق نشان داده است که این موضوع گفته‌های روبروک را تأیید می‌کند:&lt;br /&gt;Fong and Watt, ''Possessing the Past'', 265, pl 137.&lt;/ref&gt; اگر چه نمی‌توان بیماری‌های قلبی- عروقی را منوط به تشخیص دانست، اما به همان اندازه گمان آن‌ها نیز می‌رفت.

نوشیدن بسیار زیاد به نوبهٔ خود اغلب موجب اعتیاد به مشروبات الکلی می‌شود. مغولان از ابتدا به این موضوع پی بردند، اما قادر به ترک آن نبودند و حتی هشدارهایی را بیان می‌کردند و چنگیزخان را به عنوان مثال ذکر می‌نمودند. چنگیزخان به‌صورت کنترل شده می‌نوشید و از آشفتگی دماغی ناراضی بود. وی از علائم و پیامدهای زیاده روی در نوشیدن مشروبات الکلی و میگساری آگاه بود: از بین رفتن حس‌ها، عدم توانایی در کنترل جسم، آشفتگی ذهن و اعتیاد که منجر به ضعف&lt;noinclude&gt;{{خطکش|40%|align=right}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>e88cp3v4xeu5rxx570cr63gn6ryy83k</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>برگه:Jondi Shapour Magazine, no. 4.pdf/۹۰</title>
    <ns>104</ns>
    <id>98189</id>
    <revision>
      <id>305202</id>
      <timestamp>2026-10-17T20:56:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Darafsh</username>
        <id>3597</id>
      </contributor>
      <comment>/* هم‌سنجی‌شده */ صفحه‌ای تازه حاوی «می‌شود. وی سعی کرد که برای زیاده روی در نوشیدن محدودیت‌هایی ایجاد کند: سه بار در ماه میگساری کند، ترجیحاً تعداد دفعات کمتر و اگر ننوشد بهتر است.&lt;ref&gt;Ratchnevsky, ''Genghis Khan: His Life and Legacy'', 192;&lt;br /&gt;و ذکر شده در منابع زیر:&lt;br /&gt;Yuan- shi, 118, 10b; and Rashid al- Din, Sbornik Letopisei, ''Russ...» ایجاد کرد</comment>
      <origin>305202</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2657" sha1="6u8i7752jiain5rj3goi9oahfw923bh" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Darafsh&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;می‌شود. وی سعی کرد که برای زیاده روی در نوشیدن محدودیت‌هایی ایجاد کند: سه بار در ماه میگساری کند، ترجیحاً تعداد دفعات کمتر و اگر ننوشد بهتر است.&lt;ref&gt;Ratchnevsky, ''Genghis Khan: His Life and Legacy'', 192;&lt;br /&gt;و ذکر شده در منابع زیر:&lt;br /&gt;Yuan- shi, 118, 10b; and Rashid al- Din, Sbornik Letopisei, ''Russian translation of the Jamial- Tawarikh'', 47.&lt;/ref&gt; اما رسم مستی را یک وضع افتخار آمیز دانسته و در دسترس بودن مشروبات الکلی قوی منجر به افزایش عادت نوشیدن با مقدار زیاد در مغولان می‌شد که این امر به نوبهٔ خود سبب شد که بسیاری از فرمانروایان مغول تا زمان مرگ همچنان از مشروبات الکلی استفاده کنند.

اوکتای (۱۲۴۱-۱۲۲۹)، جانشین چنگیز خان، به‌طور مکرر و در حجم زیاد از مشروبات الکلی استفاده می‌کرد و سرانجام بر اثر افراط در نوشیدن درگذشت. علی رغم تلاش‌های جغتای برادر اوگتای که «امیری را گماشته بود... برای بازداشتن اوگتای از نوشیدن بیش از تعداد خاصی پیالهٔ شراب... اما اوکتای عادت داشت که در پیاله‌های بزرگ بنوشد، بنابراین با ثابت ماندن تعداد پیاله‌ها، مقدار نوشیدنی افزایش می‌یافت».&lt;ref&gt;Rashid al- Din'', Successors'', 65.&lt;/ref&gt; گیوک خان، جانشین اوکتای، نیز در نوشیدن افراط می‌ورزید که این امر سبب ضعیف شدن بنیه و در نتیجه مرگ زودهنگام و حکومت کوتاه مدت (۱۲۴۸-۱۲۴۶) وی شد (احتمالاً در زمان نجات اروپا از حمله دوم مغول). اباقا، فرمانروای خاورمیانه در سال‌های ۱۲۶۵ تا ۱۲۸۲ بر اثر جنون الکلی درگذشت و اولجایتو، یکی از جانشینان بعدی وی (۱۳۱۸-۱۳۰۴) در سن ۳۵ سالگی بر اثر «اختلالات گوارشی ناشی از عادت‌های زیاده روی در نوشیدن که در میان همه شاهزادگان مغول شایع بود، از دنیا رفت».&lt;ref&gt;Boyle, “Dynastic and Political History of the Il- Khans”, ''The Cambridge History of Iran, vol. : The Saljuq Mongols Periods'', 406.&lt;/ref&gt;

{{ته}}&lt;noinclude&gt;{{خطکش|40%|align=right}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>6u8i7752jiain5rj3goi9oahfw923bh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>برگه:Jondi Shapour Magazine, no. 4.pdf/۹۱</title>
    <ns>104</ns>
    <id>98190</id>
    <revision>
      <id>305203</id>
      <timestamp>2026-10-17T20:56:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Darafsh</username>
        <id>3597</id>
      </contributor>
      <comment>/* هم‌سنجی‌شده */ صفحه‌ای تازه حاوی «به‌طور کلی زیاده روی و افراط آشکار در نوشیدن را نیز می‌توان دلیل کاهش عمر حکومت این سلسله دانست. چنگیزخان و دو پسر وی در طول قرن سیزدهم عمر نسبتاً طولانی داشتند: چنگیزخان حداقل ۶۰ سال (شاید پس از اجبار به خوردن سبزیجات در کودکی به گیاه خواری رو...» ایجاد کرد</comment>
      <origin>305203</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3749" sha1="misxzktt39ti0qoayxyi8qc5fyxusv4" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Darafsh&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;به‌طور کلی زیاده روی و افراط آشکار در نوشیدن را نیز می‌توان دلیل کاهش عمر حکومت این سلسله دانست. چنگیزخان و دو پسر وی در طول قرن سیزدهم عمر نسبتاً طولانی داشتند: چنگیزخان حداقل ۶۰ سال (شاید پس از اجبار به خوردن سبزیجات در کودکی به گیاه خواری روی آورده بود)، جغتای حدود ۵۷ سال و اوکتای علی رغم نوشیدن ۵۵ سال عمر کردند. با این وجود تنها تولی در حدود ۴۲ سالگی از دنیا رفت.&lt;ref&gt;Rossabi,8.&lt;/ref&gt; از پسران تنی تولی خان که به مرگ طبیعی از دنیا رفتند (منگوقاآن در میدان نبرد به‌شدت بیمار شد و اریق بوکای به آسانی در شرایط بد سیاسی درگذشت)، همآن‌طور که ذکر شد قوبیلای ۷۸ سال عمر کرد اما هلاکو، بنیان گذار دودمان فرمانروایی خاورمیانه در ۴۸ سالگی دار فانی را وداع گفت.&lt;ref&gt;Boyle,” Il-Khans”, 354.&lt;/ref&gt; اکثر فرمانروایان بعدی خاورمیانه حتی به سن هلاکو خان هم عمر نکردند. اباقا نیز در ۴۸ سالگی درگذشت.&lt;ref&gt;Lambton, 251.&lt;/ref&gt; ارغون، سومین جانشین هلاکو خان ظاهراً در اوایل دهه سوم عمر خود از ضعف جسمی رنج می‌برده و در دراز مدت از داروهای ساخته شده از گوگرد و جیوه استفاده می‌کرده است و در نتیجه دیری نگذشت که از دنیا رفت.&lt;ref&gt;Boyle,” Il-Khans”, 371-372.&lt;/ref&gt; غازان فقط ۳۲ سال، اولجایتو ۳۵ و ابوسعید، آخرین فرمانروای حقیقی خاورمیانه ۳۰ سال عمر کردند.&lt;ref&gt;Boyle,” Il-Khans”, 396: Ghazan, 406, 412; Abu Said. Cf. Lambton, 251- 252.&lt;br /&gt;کسانی که بر اثر مرگ‌های غیرطبیعی درگذشتند (احمد گیخاتو و بایدو) و ارغون که بوسیلهٔ استفاده طولانی مدت از دارو (حاوی گوگرد و جیوه) درگذشت؛ ابو سعید را نیز می‌توان در نظر گرفت، اگرچه شایعه شده بود که وی بر اثر مسموم شدن با زهر از دنیا رفته است.&lt;/ref&gt; جانشینان قوبیلای نیز همین گونه زود صحنه زندگی را ترک گفتند. تیمور در ۴۲ سالگی، قائیشان در سن ۳۱ سالگی، آیاباروادا بویان تو و یوسون تیمور در ۳۵ سالگی، توق تیمور در زمان ۲۸ سالگی، ایرینجیبال قوتوق تو در ۷ سالگی و توغان تیمور در حدود ۵۰ سالگی از دنیا رفتند.&lt;ref&gt;برای اطلاعات بیشتر در مورد سن مرگ آن‌ها به استثنای ایرینجیبال نگاه کنید:&lt;br /&gt;R. Grousset, ''The Empire of the Steppes: A History of Central Asia'', 320- 321.&lt;br /&gt;گروسه معتقد است که طول عمر آن‌ها بر اثر زیاده روی خوشگذرانه کاهش یافته است. در مورد سن ایرینجیبال رجوع کنید:&lt;br /&gt;Howorth, ''History of the Mongols, Part '', 310.&lt;br /&gt;(سن‌های ذکر شده توسط هوارث در برخی موارد با سن‌های ذکر شده توسط گروسه تفاوت دارد (معمولاً فقط یکسال)) شیدبالا گگن و قوشیلا که به قتل رسیدند را ذکر نکرده‌اند.&lt;/ref&gt;

{{ته}}&lt;noinclude&gt;{{خطکش|40%|align=right}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>misxzktt39ti0qoayxyi8qc5fyxusv4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>برگه:Jondi Shapour Magazine, no. 4.pdf/۹۲</title>
    <ns>104</ns>
    <id>98191</id>
    <revision>
      <id>305205</id>
      <timestamp>2026-10-17T20:56:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Darafsh</username>
        <id>3597</id>
      </contributor>
      <comment>/* هم‌سنجی‌شده */ صفحه‌ای تازه حاوی «اعتیاد به مشروبات الکلی در مردان و بسیار نوشیدن در زنان مغول، باروری و طول عمر را در آن‌ها به خطر انداخت. عمر طولانی قوبیلای (۷۸ سال) موجب زاد و ولد وی شده است. همآن‌طور که ذکر شد، وی ۴۷ پسر (و احتمالاً به همان تعداد دختر) از ۴ همسر و تعداد زیادی ا...» ایجاد کرد</comment>
      <origin>305205</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2495" sha1="bfomaxlacijqliizgm45kw8tilbd37c" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Darafsh&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;اعتیاد به مشروبات الکلی در مردان و بسیار نوشیدن در زنان مغول، باروری و طول عمر را در آن‌ها به خطر انداخت. عمر طولانی قوبیلای (۷۸ سال) موجب زاد و ولد وی شده است. همآن‌طور که ذکر شد، وی ۴۷ پسر (و احتمالاً به همان تعداد دختر) از ۴ همسر و تعداد زیادی از زنان صیغهٔ خود داشته است. هلاکو از ۵ زن و تعدادی از زنان صیغهٔ خود، ۲۱ فرزند داشت. اباقا از ۱۵ همسر خود، صاحب ۹ بچه شد. ارغون از بیش از ۹ زن خود صاحب ۸ فرزند بود که یکی از آن‌ها در کودکی درگذشت. غازان از ۷ همسر فقط ۲ فرزند داشت که یکی از آن‌ها در نوزادی درگذشت. اولجایتو ۱۲ زن داشته که ۳ تای آن‌ها فرزند نداشتند و از ۹ فرزند خویش، ۶ نفر از آن‌ها در نوزادی درگذشتند. ابوسعید از دو همسر خود تنها یک فرزند داشته که پس از مرگ وی بدنیا آمد.&lt;ref&gt;Lambton, 295- 296.&lt;/ref&gt; با توجه به آنچه که در مورد بیماری اعتیاد به مشروبات الکلی در جنین و کاهش باروری در مردان بر اثر نوشیدن بسیار گفته شد، می‌توان این نوشته غیر مؤثر را درک کرد.

همان‌طور که در ابتدا ذکر شد، نتیجهٔ عمر کوتاه، حکومت کوتاه مدت بود. ازآنجایی‌که ساکنان قبیله‌های آسیای مرکزی قوانین و اصول محکمی برای نظارت بر انتقال قدرت و مقام اصلی نداشتند، حکومت‌های کوتاه مدت به نوبهٔ خود موجب جانشینی‌های مکرر و اغلب مختل کننده می‌شدند. چنگیزخان اصرار داشت که باید در مجمع رهبری (قوریلتای) به مسئله جانشینی رسیدگی شود، اما حتی حکم وی برای مدت زمانی طولانی پایدار نماند. پس از مرگ منگوقاآن در سال ۱۲۵۹، زمانی که مغولان به‌طور واضح تمامی مخالفان خود را می‌شناختند و فشار کمتری برای همبستگی و اتحاد&lt;noinclude&gt;{{خطکش|40%|align=right}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>bfomaxlacijqliizgm45kw8tilbd37c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>برگه:Jondi Shapour Magazine, no. 4.pdf/۹۳</title>
    <ns>104</ns>
    <id>98192</id>
    <revision>
      <id>305206</id>
      <timestamp>2026-10-17T20:56:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Darafsh</username>
        <id>3597</id>
      </contributor>
      <comment>/* هم‌سنجی‌شده */ صفحه‌ای تازه حاوی «احساس می‌کردند، شاهزادگان مغول بیش از پیش به مجبور کردن یا تهدید نیروی ادعا کنندهٔ ریاست متوسل شدند که این رقابت مسلحانه به بن بست نظامی و فروپاشی سیاسی انجامید. ناباروری در دودمان خاورمیانه، سبب انقراض سلسله شد. پس از مرگ ابوسعید، هیچ نواده...» ایجاد کرد</comment>
      <origin>305206</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3103" sha1="fx6s2h37i45mz8aib0empc25515wkr4" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Darafsh&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;احساس می‌کردند، شاهزادگان مغول بیش از پیش به مجبور کردن یا تهدید نیروی ادعا کنندهٔ ریاست متوسل شدند که این رقابت مسلحانه به بن بست نظامی و فروپاشی سیاسی انجامید. ناباروری در دودمان خاورمیانه، سبب انقراض سلسله شد. پس از مرگ ابوسعید، هیچ نوادهٔ خوشنامی از هلاکو خان را، بجز خواهر وی، ساتی بیگ که حکومت مختصرش موفقیت آمیز نبود، برای جانشینی وی نمی‌توان یافت. دیگر دست نشانده‌های ناموفق عبارت‌اند از ۴ نفری که نسبت نزدیکی با آن‌ها نداشتند، یکی خویشاوند دور هلاکو خان، دیگری از نسب جوچی قسار برادر چنگیز خان، یک فرد ناشناخته با نام بزرگ و باشکوه ایرانی «انوشیروان» و سرانجام، غازان دوم که فقط از طریق چند سکه شناخته‌شده و اطلاعاتی از او باقی نیست.&lt;ref&gt;برای دستیابی به شرح مختصری از اکثر آخرین فرمانروایان ایلخانی رجوع کنید:&lt;br /&gt;Boyle,” Il Khans”, 413- 416.&lt;br /&gt;'' «غازان دوم»''، کشف سکه شناسی منتشر نشده از آلبوم استفان (album@sonic.net)؛ یک سکه دینار طلایی غازان دوم نگهداری شده در تبریز که به سال ۷۵۷ هجری برمی گردد در منبع زیر منتشر و به تصویر کشیده شد:&lt;br /&gt;Spink and Son, ''Auction 27: Coins of the Islamic World'', lot 360.&lt;/ref&gt; تمامی این پادشاهان موقتی، دست نشانده‌های امرای مغولی بودند که قلمرو خاورمیانه را بین خود تقسیم کردند.

اگر نوادگان چنگیز وقت کمتری را صرف خوردن و میگساری می‌کردند، می‌توانستند زمان بیشتری بر تاج و تخت حکومت باقی بمانند و دولتی پایدارتر، تواناتر و حتی وسیع و گسترده تر داشته باشند. اما عیاشی و لذت بردن از خوشی‌های به‌دست‌آمده از امپراطوری وسیعی که به تصرف خود درآورده بودند، موجب شد که حتی اصلی‌ترین هدف آن‌ها یعنی فتح جهان، همآن‌طور که هدف صحرانشینان آسیای مرکزی در هزاره قبل از به حکومت رسیدن چنگیزخان بود، یک‌بار دیگر تنها موضوع لاف زنی‌های زمان مستی آن‌ها شود.&lt;ref&gt;هون‌ها و ترک‌های اورخون از الفاظ و معانی بدیع فتح جهان استفاده کردند؛ رجوع کنید:&lt;br /&gt;Gordon, ''The Age of Attila'', 59, 93.&lt;br /&gt;Tekin, ''A Grammar of Orkhon Turkic'', 261, 263, 268 and passim.&lt;/ref&gt;

{{ته}}&lt;noinclude&gt;{{خطکش|40%|align=right}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>fx6s2h37i45mz8aib0empc25515wkr4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>برگه:Jondi Shapour Magazine, no. 4.pdf/۹۴</title>
    <ns>104</ns>
    <id>98193</id>
    <revision>
      <id>305207</id>
      <timestamp>2026-10-17T20:57:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Darafsh</username>
        <id>3597</id>
      </contributor>
      <comment>/* هم‌سنجی‌شده */ صفحه‌ای تازه حاوی «'''منابع و مآخذ:'''  {{چپ|Boyle, J. A. Dynastic and Political History of the Il- Khans, The Cambridge History of Iran, vol. : The Saljuq Mongols Periods,Cambridge: Cambridge UP, 1968.}}  {{چپ|Buell, P. Mongol Empire and Turkicization: The Evidence of Food and Food ways, in The Mongol Empire and Its Legacy, eds. R. Amitai- Press and D. O. Morgan Leiden, Brill, 1999.}}  {{چپ|Buell, P. «Pleasing the Palate of the Qan: Cha...» ایجاد کرد</comment>
      <origin>305207</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2195" sha1="472z7k3tvfh67j1m6cir40a2f5ctmlm" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Darafsh&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;'''منابع و مآخذ:'''

{{چپ|Boyle, J. A. Dynastic and Political History of the Il- Khans, The Cambridge History of Iran, vol. : The Saljuq Mongols Periods,Cambridge: Cambridge UP, 1968.}}

{{چپ|Buell, P. Mongol Empire and Turkicization: The Evidence of Food and Food ways, in The Mongol Empire and Its Legacy, eds. R. Amitai- Press and D. O. Morgan Leiden, Brill, 1999.}}

{{چپ|Buell, P. «Pleasing the Palate of the Qan: Changing Food Ways of the Imperial Mongols”, Mongolian Studies XIII 1990.}}

{{چپ|Carpini, John of Plano. History of the Mongol, in the Mongol Mission, ed. Christopher Dawson, London, sheed and Ward, 1955.}}

{{چپ|Chih- Chang Li, Travels of an Alchemist, trans. A. Waley, New York, AMS Press, 1979.}}

{{چپ|Dahl, G, and Hjort, A, Having Herds,Stockholm, 1976.}}

{{چپ|Epstein, H, Domestic Animals of China, Farnham Royal, 1969.}}

{{چپ|Fong, W. C and Watt, J. C. Y, Possessing the Past,New York, Metropolitan Museum of Art, and Taipei: National Palace Museum; Abrams distrib, 1996.}}

{{چپ|Gordon, C. D, The Age of Attila, Ann Arbor, Michigan UP, 1966.}}

{{چپ|Grousset, R, The Empire of the Steppes: A History of Central Asia, New Brunswick, Rutgers UP, 1970.}}

{{چپ|Howorth, H. H, History of the Mongols, Part , London, Longmans, Green, 1876; rpt Taipei: Cheng Wen, 1970.}}

{{چپ|Ibn Battuta, The Travels of Ibn Battuta, trans. H. A. R. Gibb,Cambridge, Cambridge UP, 1962.}}

{{چپ|Jackson, P, The Mission of Friar William of Rubruck, eds. P. Jackson and Morgan, London,Hakluyt Society, 1990.}}

{{چپ|Juvaini, The History of the World- Conqueror, trans. J. A. Boyle, vol. 2,Cambridge, Cambridge UP, 1958.}}

{{چپ|Kon, S.K, Milk and Milk Products in Human Nutrition, 2&lt;sup&gt;nd&lt;/sup&gt; rev. ed. Rome: FAO, UN, 1972.}}

{{چپ|Krder, L, “Ecology of Central Asian Pastoralism”, Southwestern Journal of Anthropology, 11/4,1955.}}

{{چپ|Tekin,T, A Grammar of Orkhon Turkic, vol 69, Bloomington, Indiana University Uralic and Altaic Series, 1968.}}

{{چپ|Lambton, A.K.S, Continuity and Change in Medieval Persia, Albany, State University of New York Press for Bibliotheca Persica of the Persian Heritage Foundation, 1988.}}

{{ته}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>472z7k3tvfh67j1m6cir40a2f5ctmlm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>برگه:Jondi Shapour Magazine, no. 4.pdf/۹۵</title>
    <ns>104</ns>
    <id>98194</id>
    <revision>
      <id>305208</id>
      <timestamp>2026-10-17T20:57:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Darafsh</username>
        <id>3597</id>
      </contributor>
      <comment>/* هم‌سنجی‌شده */ صفحه‌ای تازه حاوی «{{چپ|Lopez, R. S and Smith, J. M and Raymond. W, in Medieval Trade in the Mediterranean World,New York,1955, 353 n. 43.}}  {{چپ|Marco Polo, The Travels of Marco Polo, trans. R.Latham,Harmondsworth: Penguin, 1958.}}  {{چپ|Martin- Rosiest, W. et al, “Rendement et composition des carcasses du poulain de boucherie”, Bulletin Tecbnique, Centre des Recherches Zootechniques et Veterinaires de thelix 41,Beaumont, 1980.}}  {{چپ|(no...» ایجاد کرد</comment>
      <origin>305208</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1941" sha1="a7v4r23tv779b41bmrbpf3iut9c094o" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Darafsh&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{چپ|Lopez, R. S and Smith, J. M and Raymond. W, in Medieval Trade in the Mediterranean World,New York,1955, 353 n. 43.}}

{{چپ|Marco Polo, The Travels of Marco Polo, trans. R.Latham,Harmondsworth: Penguin, 1958.}}

{{چپ|Martin- Rosiest, W. et al, “Rendement et composition des carcasses du poulain de boucherie”, Bulletin Tecbnique, Centre des Recherches Zootechniques et Veterinaires de thelix 41,Beaumont, 1980.}}

{{چپ|(no author) Nutrient Requirements of Domestic Animal, Number 8: Nutrient Requirements of Dogs, Washington, National Academy of Sciences, 1974.}}

{{چپ|Ovdiyenko, I. kh, “Economic- Geographical Sketch of the Mongolian Peoples Republic”, Bloomington, Mongolia Society Occasional Papers, No. 3, 1965.}}

{{چپ|Pegoloti, Francesco. Balducci, La Partica della Mercatura, ed. Allan Evans, Cambridge, MA: Mediaeval Academy of America, 1936.}}

{{چپ|Rashid al- Din, Sbornik Letopisei, Russian translation of the Jamial- Tawarikh/ Collected Chronicles by Yu. P. Verkhovski, vol. Moscow- Leningrad, 1960.}}

{{چپ|Rashid al- Din, The Successors of Genghis Khan, trans. J.A. Boyle,New York, Columbia UP, 1971.}}

{{چپ|Ratchnevsky, P, Genghis Khan: His Life and Legacy,Oxford, Blackwell, 1991.}}

{{چپ|Rossabi, M, Khubilai Khan: His Life and Times,Berkeley, University of California Press, 1988.}}

{{چپ|Smith, J. M, “Mongol Manpower and Persian Population”, Journal of the Economic and Social History of the Orient 18, 1975.}}

{{چپ|Smith, J. M, “Mongol Campaign Rations: Milk, Marmots, and Blood?«in Turks, Hungarians and Kipchaks: A Festschrift in Honor of Tibor Ha Iasi- Kun, vol. 8 of the Journal of Turkish Studies, 1984.}}

{{چپ|Spink and Son, Auction 27: Coins of the Islamic World, 1988.}}

{{چپ|The Secret History of the Mongols, section, 74. 90. 226. 232}}

{{چپ|Vreeland, H. H, ''Mongol Community and Kinship Structure'', 3&lt;sup&gt;rd&lt;/sup&gt; ed, New Haven, HRAF Press.}}

{{ته}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>a7v4r23tv779b41bmrbpf3iut9c094o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>برگه:Jondi Shapour Magazine, no. 4.pdf/۹۶</title>
    <ns>104</ns>
    <id>98195</id>
    <revision>
      <id>305209</id>
      <timestamp>2026-10-17T20:57:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Darafsh</username>
        <id>3597</id>
      </contributor>
      <comment>/* هم‌سنجی‌شده */ صفحه‌ای تازه حاوی «{{چپ‌چین}}'''فصل‌نامهٔ جُندی‌شاپور، دانشگاه شهید چمران اهواز'''{{پایان}}  {{چپ‌چین}}سال یکم، شمارهٔ ۴، زمستان ۱۳۹۴{{پایان}}  {{وب۲|حیدری و نعمتی}}&lt;ref&gt;این مقاله، ترجمه‌ای است از:&lt;br /&gt;John R. Perry, “ḤAYDARI and NEʿMATI,” Encyclopædia Iranica, Vol. XII, Fasc. 2, pp. 70-73; an updated version is avai...» ایجاد کرد</comment>
      <origin>305209</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2205" sha1="rdbh0pgr5ffdt9s8q56oh6raffzy5qv" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Darafsh&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{چپ‌چین}}'''فصل‌نامهٔ جُندی‌شاپور، دانشگاه شهید چمران اهواز'''{{پایان}}

{{چپ‌چین}}سال یکم، شمارهٔ ۴، زمستان ۱۳۹۴{{پایان}}

{{وب۲|حیدری و نعمتی}}&lt;ref&gt;این مقاله، ترجمه‌ای است از:&lt;br /&gt;John R. Perry, “ḤAYDARI and NEʿMATI,” Encyclopædia Iranica, Vol. XII, Fasc. 2, pp. 70-73; an updated version is available online at http://www.iranicaonline.org/articles/haydari-and-nemati&lt;/ref&gt;

جان .آر. پری&lt;ref&gt;استاد زبان و تمدن ایرانی در دانشگاه شیکاگو j-perry@uchicago.edu&lt;/ref&gt;

ترجمهٔ محمدجلال ماخانی&lt;ref&gt;دانشجوی کارشناسی ارشد تاریخ ایران دورهٔ اسلامی دانشگاه شهید بهشتی M.J.makhani@gmail.com&lt;/ref&gt;

تاریخ دریافت: ۳۰/۹/۹۴

تاریخ پذیرش: ۱۸/۱۱/۹۴

حیدری و نعمتی، یا به‌عبارت دیگر، امیرحیدری و نعمت اللهیه، به مخاصمات دو طرفهٔ میان بخش‌های شهری در عصر صفوی و پس از آن در ایران گفته می‌شود. از اواخر سدهٔ ۹ه‍/۱۵م تا دهه‌های اخیر، شماری از شهرها و قصبات ایران بر اساس تقسیم محله‌های مجاور به دو گروه‌ لحاظ می‌شده‌اند که یکی به‌عنوان حیدری‌خانه و دیگری به‌عنوان نعمتی‌خانه شناخته می‌شد. ساکنین هر محله به طرف مقابل تحقیر و اهانت‌شان را ابراز می‌داشتند و به‌طور دوره‌ای با هم برخورد و جنگ‌های عمومی داشتند. ریشهٔ نام آن‌ها و دلایل تخالف و خصومت‌شان عموماً برای اعضای این گروه‌ها شناخته‌شده‌ نبود. محل قرارگرفتن و ترکیب حیدری‌خانه و نعمتی‌خانه به هم بی‌ارتباط بود، به‌گونه‌ای که در برخی مناطق تا بیرون حومهٔ شهر امتداد می‌یافت.&lt;noinclude&gt;{{خطکش|40%|align=right}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>rdbh0pgr5ffdt9s8q56oh6raffzy5qv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>305231</id>
      <parentid>305209</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T21:08:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Darafsh</username>
        <id>3597</id>
      </contributor>
      <origin>305231</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2267" sha1="9wcldsjxt9uffadisikkz6c54681iaa" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Darafsh&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{چپ‌چین}}'''فصل‌نامهٔ جُندی‌شاپور، دانشگاه شهید چمران اهواز'''{{پایان}}

{{چپ‌چین}}سال یکم، شمارهٔ ۴، زمستان ۱۳۹۴{{پایان}}

{{وب۲|حیدری و نعمتی}}&lt;ref&gt;این مقاله، ترجمه‌ای است از:&lt;br /&gt;John R. Perry, “ḤAYDARI and NEʿMATI,” Encyclopædia Iranica, Vol. XII, Fasc. 2, pp. 70-73; an updated version is available online at http://www.iranicaonline.org/articles/haydari-and-nemati&lt;/ref&gt;

جان .آر. پری&lt;ref&gt;استاد زبان و تمدن ایرانی در دانشگاه شیکاگو j-perry@uchicago.edu&lt;/ref&gt;

ترجمهٔ محمدجلال ماخانی&lt;ref&gt;دانشجوی کارشناسی ارشد تاریخ ایران دورهٔ اسلامی دانشگاه شهید بهشتی M.J.makhani@gmail.com&lt;/ref&gt;

{{چپ‌چین}}تاریخ دریافت: ۳۰/۹/۹۴{{پایان}}

{{چپ‌چین}}تاریخ پذیرش: ۱۸/۱۱/۹۴{{پایان}}

حیدری و نعمتی، یا به‌عبارت دیگر، امیرحیدری و نعمت اللهیه، به مخاصمات دو طرفهٔ میان بخش‌های شهری در عصر صفوی و پس از آن در ایران گفته می‌شود. از اواخر سدهٔ ۹ه‍/۱۵م تا دهه‌های اخیر، شماری از شهرها و قصبات ایران بر اساس تقسیم محله‌های مجاور به دو گروه‌ لحاظ می‌شده‌اند که یکی به‌عنوان حیدری‌خانه و دیگری به‌عنوان نعمتی‌خانه شناخته می‌شد. ساکنین هر محله به طرف مقابل تحقیر و اهانت‌شان را ابراز می‌داشتند و به‌طور دوره‌ای با هم برخورد و جنگ‌های عمومی داشتند. ریشهٔ نام آن‌ها و دلایل تخالف و خصومت‌شان عموماً برای اعضای این گروه‌ها شناخته‌شده‌ نبود. محل قرارگرفتن و ترکیب حیدری‌خانه و نعمتی‌خانه به هم بی‌ارتباط بود، به‌گونه‌ای که در برخی مناطق تا بیرون حومهٔ شهر امتداد می‌یافت.&lt;noinclude&gt;{{خطکش|40%|align=right}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>9wcldsjxt9uffadisikkz6c54681iaa</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>برگه:Jondi Shapour Magazine, no. 4.pdf/۹۷</title>
    <ns>104</ns>
    <id>98196</id>
    <revision>
      <id>305210</id>
      <timestamp>2026-10-17T20:57:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Darafsh</username>
        <id>3597</id>
      </contributor>
      <comment>/* هم‌سنجی‌شده */ صفحه‌ای تازه حاوی «همچنین عضویت در این گروه‌ها با وابستگی‌های فرقه‌ای، سیاسی و اجتماعی‌‌شان متناظر نبود.  در اوایل سال ۱۵۷۱ م سیاحی ایتالیایی&lt;ref&gt;Charles Grey.p224.&lt;/ref&gt; گزارش نمود که ۹ محلهٔ تبریز (پایتخت صفویان تا سال ۱۵۵۱) میان نعمتی‌ها و حیدری‌ها بخش شده‌است که پنج...» ایجاد کرد</comment>
      <origin>305210</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2679" sha1="59rv8eoyq8qvsmezac34kuusz25mx1l" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Darafsh&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;همچنین عضویت در این گروه‌ها با وابستگی‌های فرقه‌ای، سیاسی و اجتماعی‌‌شان متناظر نبود.

در اوایل سال ۱۵۷۱ م سیاحی ایتالیایی&lt;ref&gt;Charles Grey.p224.&lt;/ref&gt; گزارش نمود که ۹ محلهٔ تبریز (پایتخت صفویان تا سال ۱۵۵۱) میان نعمتی‌ها و حیدری‌ها بخش شده‌است که پنج محله به نعمتی‌ها و چهار محله به حیدریان تعلق دارد، او علاوه بر این می‌افزاید که این عداوت بیش از سیصد سال است که پا بر جا بوده‌است. سر ژان شاردن، &lt;ref&gt;John Chardin.&lt;/ref&gt; در سدهٔ بعد، این وضعیت در تبریز را تأیید می‌کند و بیان می‌دارد که فرقه‌های مذکور «کُل ایران» را به بخش‌هایی تقسیم کرده‌اند. «شهر اصفهان به دو محله، یکی به نام جوپارهٔ نعمت‌اللهی که رو به شرق است و دیگری به نام دارودستهٔ حیدری‌ها که رو به سوی غرب دارد، تقسیم شده‌است... این دو سکونتگاه ... در واقع دوجناح (فرقه) هستند که حد و حدود و مرز شهر را تشکیل می‌دهند».&lt;ref&gt;Chardin,VIII,PP.11-13&lt;/ref&gt; در تعطیلات عمومی یکی از طرفین برای حفظ برتری خود به دیگری حمله می‌کند و در روزهای عادی کشتی‌گیران و لوطی‌های جوان&lt;ref&gt;Young toughs&lt;/ref&gt; هر دسته، برای دستهٔ دیگر، رجزخوانی می‌کردند. گاهی‌اوقات درگیری‌های تمام‌عیاری با بیش از صد جنگنده در میدان اصلی یا دیگر بخش‌ها رخ می‌داد. شرکت‌کننده‌ها عموماً از طبقات پایین‌دست بودند و با سنگ و چوب درگیر می‌شدند که معمولاً شامل کشته‌های کم و مجروحان بسیار بود.&lt;ref&gt;Chardin,VIII,PP.11-13&lt;/ref&gt; این گروه‌بندی دست‌کم تا پایان دههٔ ۱۹۵۰ میلادی در روستاهای جلگهٔ رودشت، در شرق اصفهان، به قوت خود باقی بود. شایان ذکر این‌که ملاکان و متنفذین این نواحی از این درگیری‌ها و مخاصمات برای بهبودی در دست‌یابی به آب یا برای بسط اقتدارشان بهره می‌بردند.&lt;ref&gt;Mirjafari,1979,pp154-55&lt;/ref&gt;

{{ته}}&lt;noinclude&gt;{{خطکش|40%|align=right}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>59rv8eoyq8qvsmezac34kuusz25mx1l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>برگه:Jondi Shapour Magazine, no. 4.pdf/۹۸</title>
    <ns>104</ns>
    <id>98197</id>
    <revision>
      <id>305211</id>
      <timestamp>2026-10-17T20:57:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Darafsh</username>
        <id>3597</id>
      </contributor>
      <comment>/* هم‌سنجی‌شده */ صفحه‌ای تازه حاوی «ژان باتیست تاورنیه&lt;ref&gt;Jean-Batiste Tavernier&lt;/ref&gt; که در قرن هفدهم می‌نوشت، این نکته را می‌افزاید که در مراسم آیینی در اصفهان هر دو گروه شرط‌های سنگینی روی گاو، خرس‌طعمه، &lt;ref&gt;Bear-baiting&lt;/ref&gt; خروس‌بازی و دیگر سرگرمی‌های عامه‌پسند می‌بستند.&lt;ref&gt;Tavernier,1679,I,p396&lt;/ref&gt;...» ایجاد کرد</comment>
      <origin>305211</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2367" sha1="iy1slowuu5vz1owra1f3v5exc8121bb" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Darafsh&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ژان باتیست تاورنیه&lt;ref&gt;Jean-Batiste Tavernier&lt;/ref&gt; که در قرن هفدهم می‌نوشت، این نکته را می‌افزاید که در مراسم آیینی در اصفهان هر دو گروه شرط‌های سنگینی روی گاو، خرس‌طعمه، &lt;ref&gt;Bear-baiting&lt;/ref&gt; خروس‌بازی و دیگر سرگرمی‌های عامه‌پسند می‌بستند.&lt;ref&gt;Tavernier,1679,I,p396&lt;/ref&gt; منجم شاه عباس&lt;ref&gt;ملا جلال‌الدین یزدی.&lt;/ref&gt; نزاعی را ثبت کرده است که در سال (۱۵۴۹ م/۱۰۰۳ ه‍) میان حیدری‌ها و نعمت اللهی‌ها بنا بر دستور همایونی در میدان سعادت&lt;ref&gt;واقع در خیابان امام خمینی فعلی.&lt;/ref&gt; قزوین به وقوع پیوسته است، قزوین از سال ۱۵۵۵ تا ۱۵۸۸ پایتخت صفویه بود. درگیری مذکور به پیروزی دستهٔ «میرحیدری» انجامید و نزاع دومی هم در مکانی مقدس شکل گرفت.&lt;ref&gt;Monajjem,p.131;Mirjafari,p.147&lt;/ref&gt; از دیگر موارد نزاع که شاه عباس در تحریک آن‌ها نقش داشت به درگیری‌هایی می‌توان اشاره کرد که پیترو دلاواله&lt;ref&gt;Pietro della Valle&lt;/ref&gt; گزارش کرده است و برای انبساط خاطر و حظ شاه عباس بوده است.&lt;ref&gt;Voyages,III,p42&lt;/ref&gt; شاردن اظهار می‌کند هنگامی که شاه در اصفهان حضور نداشت، کلانتر شهر هیچ تلاشی برای جلوگیری از نزاع حیدری و نعمتی نمی‌کرد، به سبب این که منفعت درگاه او در نزاع آنان بود.&lt;ref&gt;Chardin,171,VIII,p.13&lt;/ref&gt; درموارد دیگر، ناظران به اقدامات خونین- و گاه بیهوده- توجه داده‌اند که توسط مقامات محلی و نظامی شاه برای سرکوب درگیری‌های خودسرانه و خارج از کنترل حیدری-نعمتی‌ها صورت می‌گرفته‌است.&lt;ref&gt;Grey,p.224;Kampfer,pp.110-11;Krusinski,I,p,91&lt;/ref&gt; علاوه بر این، حتی نزاعی اخیر در سال ۱۹۷۵ در اردکان فارس صورت پذیرفت.&lt;ref&gt;Mirjafari,p.155&lt;/ref&gt;

{{ته}}&lt;noinclude&gt;{{خطکش|40%|align=right}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>iy1slowuu5vz1owra1f3v5exc8121bb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>برگه:Jondi Shapour Magazine, no. 4.pdf/۹۹</title>
    <ns>104</ns>
    <id>98198</id>
    <revision>
      <id>305212</id>
      <timestamp>2026-10-17T20:57:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Darafsh</username>
        <id>3597</id>
      </contributor>
      <comment>/* هم‌سنجی‌شده */ صفحه‌ای تازه حاوی «با وجود چنین پدیدهٔ خشن و غیرقابل اجتنابی، حتی انشعابات حیدری-نعمتی نزد فرادستانی قابل مشاهده بود که محله‌ها یا در دیگر سکونت‌گاه‌های فرقه‌ای زندگی می‌کردند. هنگامی که شاهزادهٔ قاجاری، مسعود میرزا ظل السلطان، &lt;ref&gt;فرزند ناصرالدین شاه.&lt;/ref&gt; ک...» ایجاد کرد</comment>
      <origin>305212</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2958" sha1="nmdf3euallnqitajh8g5zvhsgfgudyh" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Darafsh&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;با وجود چنین پدیدهٔ خشن و غیرقابل اجتنابی، حتی انشعابات حیدری-نعمتی نزد فرادستانی قابل مشاهده بود که محله‌ها یا در دیگر سکونت‌گاه‌های فرقه‌ای زندگی می‌کردند. هنگامی که شاهزادهٔ قاجاری، مسعود میرزا ظل السلطان، &lt;ref&gt;فرزند ناصرالدین شاه.&lt;/ref&gt; که به‌تازگی در سال ۱۸۸۲ م به حکومت اصفهان منصوب شده بود، از تاریخ دسته‌بندی‌ها برحسب تقسیم شهر آگاهی یافت، با افتخار بیان داشت که سرور شما حیدری است و از آن‌جا که من یک حیدری هستم بگذارید نعمتی‌ها، به جهنم بروند.&lt;ref&gt;Mirjafari,p.148.&lt;/ref&gt; دشمنی و مخاصمه نیز می‌توانست در راستای مقاصد جدی‌تر سیاسی یا حزبی بهره‌برداری شود. در دزفول مقارن با نیمهٔ دوم قرن (۱۹ م)، نزد لوطی‌های طرف مقابل، آشوب و شورش حیدری و نعمتی پذیرفته شده‌بود که توسط قدرت‌های منطقه‌ای رقیب در بیرون از شهر تحریک می‌شد- در این بین شیخ خزعل از نعمتی‌ها جانبداری می‌کرد و خان‌های بختیاری هم در طرف حیدری‌ها بودند.&lt;ref&gt;Floor,p.90.&lt;/ref&gt; در اردبیل هم مقارن با انقلاب مشروطه‌خواهی (۱۹۰۶ م) دو شورای انقلابی منطقه‌ای و رقیب راه‌اندازی شد و از آن‌جایی که رئیس شورای انقلابی یا انجمن راه‌اندازی شده، توسط شورای انقلابی و استانی در تبریز برگزیده می‌شد و آن هم متعلق به رستهٔ حیدری بود؛ دو طرف [حیدریان و نعمتیان] در نهایت در ائتلافی قبیله‌ای در خارج از شهر، در مقابل هم سنگربندی کرده و به روی هم آتش گشودند.&lt;ref&gt;Kasravi,pp.195-197.&lt;/ref&gt;

بسیاری از ناظران، اشاره کرده‌اند که منازعات حیدری و نعمتی، به طور منظم، دوره‌ای، اتفاقی، آیینی و نیز با ویژگی‌هایی مضحک رخ می‌داده‌است. در شیراز مقارن با ابتدای قرن ۱۹ م پنج محله از دوازده محله حیدری و پنج محله نعمتی بودند. (محلهٔ کلیمیان و ارامنه خارج از این تقسیمات بودند.) جنگ تن به تن سه یا چهار بار در سال برگزار می‌شد.&lt;ref&gt;Fasa I,II,p22.&lt;/ref&gt; طبق گفتهٔ وابستهٔ سفارت انگلیس، یک بار در هفته در روز جمعه ساکنان این&lt;noinclude&gt;{{خطکش|40%|align=right}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>nmdf3euallnqitajh8g5zvhsgfgudyh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>برگه:Jondi Shapour Magazine, no. 4.pdf/۱۰۰</title>
    <ns>104</ns>
    <id>98199</id>
    <revision>
      <id>305213</id>
      <timestamp>2026-10-17T20:58:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Darafsh</username>
        <id>3597</id>
      </contributor>
      <comment>/* هم‌سنجی‌شده */ صفحه‌ای تازه حاوی «دو بخش (حیدریه و نعمتیه) به زمینی باز در بیرون از حصارهای شهر می‌رفتند و آغاز به درگیری و نزاع با سنگ و تسمه [قلاب سنگ]، می‌کردند. البته این عمل به‌ندرت به جنگ کامل با شمشیر و خنجر منجر می‌شد.&lt;ref&gt;Watson,1866,p.110&lt;/ref&gt; خشونت و درگیری در طول تعطیلات ویژهٔ م...» ایجاد کرد</comment>
      <origin>305213</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2816" sha1="rqi0vpgqm1bjj2i91a3hpthbw72e9rm" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Darafsh&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;دو بخش (حیدریه و نعمتیه) به زمینی باز در بیرون از حصارهای شهر می‌رفتند و آغاز به درگیری و نزاع با سنگ و تسمه [قلاب سنگ]، می‌کردند. البته این عمل به‌ندرت به جنگ کامل با شمشیر و خنجر منجر می‌شد.&lt;ref&gt;Watson,1866,p.110&lt;/ref&gt; خشونت و درگیری در طول تعطیلات ویژهٔ مذهبی و گردهمایی‌ها هم دور از ذهن نبود. در مراسمات ویژه‌ای که در میانهٔ قرن ۱۹ م به طور سالیانه در روز عید قربان در اصفهان برگزار می‌شد (مرسوم از دورهٔ صفوی) دو دسته نقش عمده‌ای ایفا می‌کردند. در این مراسمات مچه‌داران که آن‌ها بدن حیوان را تقسیم می‌کردند سه سهم از آن را به حیدری‌ها و سه سهم از آن را به نعمتی‌ها می‌دادند. درطول مراسم، هر دسته با همراهان خود از شهرستان‌های دور و روستاها که تعدادشان بیش از یک هزار نفر بود، رژه می‌رفتند. دسته‌ها که به‌طور جداگانه از محله‌های خود متشکل شده بودند، همه در میدان اصلی به هم می‌پیوستند و هنگامی که در حال رژه بودند، به رغم حضور نیروهای کلانتر، سراسر زمین کنار رودخانه [زاینده رود] را به زمین کشتار تبدیل کردند. با وجود نگهبانان و نیروهای اضافی، همیشه امکان درگیری و نزاع هنگام مواجههٔ دسته‌ها در تقاطع و نیز هنگام تقسیم گوشت قربانی وجود داشت، همچنین هر ساله سی تا چهل نفر زخمی و سه یا چهار نفر نیز کشته می‌شدند.&lt;ref&gt;Tahvildari,pp.88-90;Keyvani,1982,259-63;see CAMEL V.SOTR-QORBANI.&lt;/ref&gt;

در تعطیلات اصلی شیعیان، یعنی در دهم محرم (عاشورا)، احساسات به واسطهٔ عزاداران عمومیت می‌یافت و رقابت بین دو دسته در صحنهٔ دسته‌بندی فراگیر می‌شد و نیز بسیار مشاهده شده است که آتش منازعه‌های خونین میان حیدری- نعمتی‌ها، به‌ویژه از جانب لوطی‌ها، نوچه‌ها و جوانان محله‌های رقیب، برافروخته شده است.&lt;ref&gt;Kaempfer,p.111;Malcom,II,p.429&lt;/ref&gt; منازعات حیدری و نعمتی، با وجود خونریزی‌های متناوب میان آن‌ها، از مرزهای&lt;noinclude&gt;{{خطکش|40%|align=right}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>rqi0vpgqm1bjj2i91a3hpthbw72e9rm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>برگه:Jondi Shapour Magazine, no. 4.pdf/۱۰۱</title>
    <ns>104</ns>
    <id>98200</id>
    <revision>
      <id>305214</id>
      <timestamp>2026-10-17T20:58:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Darafsh</username>
        <id>3597</id>
      </contributor>
      <comment>/* هم‌سنجی‌شده */ صفحه‌ای تازه حاوی «خاصی تجاوز نمی‌کرد.&lt;ref&gt;Fasa I II,p.22&lt;/ref&gt; فسایی به طور خاص تأکید می‌کند که تلفات در هنگام درگیری‌های دوره‌ای و دو طرفه منجر به تلافی‌جویی مستقیم نمی‌شد. بنابراین این مخاصمات، عملاً نزاع نبودند، بلکه مکانیسمی بود که به انتقام دوره‌ای و توهین‌های...» ایجاد کرد</comment>
      <origin>305214</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2997" sha1="fzs26ed8etfx3kb4j376nl7he7vsx6v" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Darafsh&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;خاصی تجاوز نمی‌کرد.&lt;ref&gt;Fasa I II,p.22&lt;/ref&gt; فسایی به طور خاص تأکید می‌کند که تلفات در هنگام درگیری‌های دوره‌ای و دو طرفه منجر به تلافی‌جویی مستقیم نمی‌شد. بنابراین این مخاصمات، عملاً نزاع نبودند، بلکه مکانیسمی بود که به انتقام دوره‌ای و توهین‌های گذشته ارتباط داشت. هر درگیری میان حیدری‌ها و نعمتی‌ها می‌تواند به‌عنوان رویدادی هم‌زمان و گسسته لحاظ گردد، بدون توسل به توهین اجدادی برای انتقام یا بدون توسل به ایدهٔ چشم در برابر چشم. توصیف میزان درگیری‌ها در دوران متأخر سطح اندک خشونت شخصی، جایگزینی آسیب بدنی و واقعی به جای توهین‌های تشریفاتی و کار اجباری یا کودتای حساب‌شده را نشان می‌دهد. سرجان مالکوم، مشاهدات خود از ایام محرم را چنین بیان می‌کند:‌ «آن‌ها هرچقدر هم طرف مقابل [دستهٔ رقیب] بواسطهٔ خانه‌هایشان آن‌ها را تحت فشار قرار

دهند، خانه‌هایشان را غارت و چپاول نمی‌کنند، اما بواسطهٔ پیروزی نماد ونشانه‌ای به صورت تبر بر هر دری می‌گذارند».

افراد درگیر در محله‌های رقیب (در نزاع و تعطیلات) بر حفظ استقلال محلات تأکید داشتند. در نُهم محرم (تاسوعا)، شماری از مردان از محله‌های رقیب در اردکان یزد، در مراسم پارسازنی با یک خر و خورجین و یک جفت سنج به جمع‌آوری اعانه و غذا و پول برای روز بعد اقدام می‌کردند که اگر هر دو طرف یکدیگر را در سرحدات (محله‌ها) می‌دیدند، جنگ و درگیری اجتناب‌ناپذیر می‌نمود. هر دسته از دیدن دیگر دسته در حیاط مرکزی حسینیه از روی کلک و حقه، به عنوان نقشه‌ای که در محوطه به آن پای‌بند بودند، به آن‌ها ابراز احترام می‌نمودند و با در آغوش گرفتن و بوسیدن به آن‌ها خوش‌آمد می‌گفتند.&lt;ref&gt;Mirjafari,pp.153-54&lt;/ref&gt; میان خانواده‌های حیدری و نعمتی، ازدواج هرگز منعقد نمی‌شد و برخی از حیدری‌ها اعتقاد به نجس‌بودن نعمتی‌ها داشنتند و به حمام محلهٔ یکدیگر نمی‌رفتند. خصوصیات زشت در جهت هیولا نشان دادن مخالفان رایج بود. نعمتی‌ه&lt;noinclude&gt;{{خطکش|40%|align=right}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>fzs26ed8etfx3kb4j376nl7he7vsx6v</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>305232</id>
      <parentid>305214</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T21:08:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Darafsh</username>
        <id>3597</id>
      </contributor>
      <origin>305232</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2999" sha1="5a6op0fpoxswu0b65kjx5cg44mof8la" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Darafsh&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;خاصی تجاوز نمی‌کرد.&lt;ref&gt;Fasa I II,p.22&lt;/ref&gt; فسایی به طور خاص تأکید می‌کند که تلفات در هنگام درگیری‌های دوره‌ای و دو طرفه منجر به تلافی‌جویی مستقیم نمی‌شد. بنابراین این مخاصمات، عملاً نزاع نبودند، بلکه مکانیسمی بود که به انتقام دوره‌ای و توهین‌های گذشته ارتباط داشت. هر درگیری میان حیدری‌ها و نعمتی‌ها می‌تواند به‌عنوان رویدادی هم‌زمان و گسسته لحاظ گردد، بدون توسل به توهین اجدادی برای انتقام یا بدون توسل به ایدهٔ چشم در برابر چشم. توصیف میزان درگیری‌ها در دوران متأخر سطح اندک خشونت شخصی، جایگزینی آسیب بدنی و واقعی به جای توهین‌های تشریفاتی و کار اجباری یا کودتای حساب‌شده را نشان می‌دهد. سرجان مالکوم، مشاهدات خود از ایام محرم را چنین بیان می‌کند:‌ «آن‌ها هرچقدر هم طرف مقابل [دستهٔ رقیب] بواسطهٔ خانه‌هایشان آن‌ها را تحت فشار قرار

دهند، خانه‌هایشان را غارت و چپاول نمی‌کنند، اما بواسطهٔ پیروزی نماد ونشانه‌ای به صورت تبر بر هر دری می‌گذارند».

افراد درگیر در محله‌های رقیب (در نزاع و تعطیلات) بر حفظ استقلال محلات تأکید داشتند. در نُهم محرم (تاسوعا)، شماری از مردان از محله‌های رقیب در اردکان یزد، در مراسم پارسازنی با یک خر و خورجین و یک جفت سنج به جمع‌آوری اعانه و غذا و پول برای روز بعد اقدام می‌کردند که اگر هر دو طرف یکدیگر را در سرحدات (محله‌ها) می‌دیدند، جنگ و درگیری اجتناب‌ناپذیر می‌نمود. هر دسته از دیدن دیگر دسته در حیاط مرکزی حسینیه از روی کلک و حقه، به عنوان نقشه‌ای که در محوطه به آن پای‌بند بودند، به آن‌ها ابراز احترام می‌نمودند و با در آغوش گرفتن و بوسیدن به آن‌ها خوش‌آمد می‌گفتند.&lt;ref&gt;Mirjafari,pp.153-54&lt;/ref&gt; میان خانواده‌های حیدری و نعمتی، ازدواج هرگز منعقد نمی‌شد و برخی از حیدری‌ها اعتقاد به نجس‌بودن نعمتی‌ها داشنتند و به حمام محلهٔ یکدیگر نمی‌رفتند. خصوصیات زشت در جهت هیولا نشان دادن مخالفان رایج بود. نعمتی‌ها&lt;noinclude&gt;{{خطکش|40%|align=right}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>5a6op0fpoxswu0b65kjx5cg44mof8la</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>برگه:Jondi Shapour Magazine, no. 4.pdf/۱۰۲</title>
    <ns>104</ns>
    <id>98201</id>
    <revision>
      <id>305215</id>
      <timestamp>2026-10-17T20:58:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Darafsh</username>
        <id>3597</id>
      </contributor>
      <comment>/* هم‌سنجی‌شده */ صفحه‌ای تازه حاوی «ا اعتقاد داشتند که پسری حیدری را این گونه می‌توان شناخت که در هنگام ادرار کردن می‌ایستند و چند قدم حرکت می‌کنند و سپس به طور غیر ارادی، به جای اول برمی‌گردند و این کار را ادامه می‌دهند.&lt;ref&gt;Mirjafari,p154&lt;/ref&gt;  در حالی که پیروان [دستهٔ] نعمتی نشأت گرفته...» ایجاد کرد</comment>
      <origin>305215</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2551" sha1="kvv58exr4m1g9q02s2cwbisrhadm625" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Darafsh&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ا اعتقاد داشتند که پسری حیدری را این گونه می‌توان شناخت که در هنگام ادرار کردن می‌ایستند و چند قدم حرکت می‌کنند و سپس به طور غیر ارادی، به جای اول برمی‌گردند و این کار را ادامه می‌دهند.&lt;ref&gt;Mirjafari,p154&lt;/ref&gt;

در حالی که پیروان [دستهٔ] نعمتی نشأت گرفته از صوفی مشهور و شاعر کرمانی، سید شاه نعمت‌اللّه ولی (وفات ۳۱ یا ۱۴۳۰ م) بودند، پیروان [دستهٔ] حیدریه یا میرحیدری، احتمالاً مریدان صوفی کمتر شناخته‌شده و معاصرِ سید شاه نعمت‌اللّه ولی، سلطان میر قطب‌الدین حیدر تونی، (وفات ۱۴۶۲ م) از تبریز بودند. شاه نعمت‌اللّه در حقیقت اهل تسنن بود. اظهار جانشینان او به تشیع، به اوایل سلطنت صفویه در نتیجهٔ ازدواجی ائتلافی با سلسله (صفویه) بود. اما میرحیدر شیعهٔ اثنی‌عشری بود. اگرچه مکاتب رازآلود و مورد احترام آن‌ها در ایران در جهتی مخالف با تسنن دو نسل پیش از برآمدن صفویان به وجود آمده بود. شاگردان هر دو شیخ بسیار زود پیروانی از ساکنین تبریز پایتخت نخست صفویان، بدست آوردند. تضاد و تخالف آن‌ها (حیدری و نعمتی) احتمالاً در مناقشهٔ فرقه‌ای سنت و تشیع ریشه دارد. با وجود آن‌که تبریز و دیگر شهرها با حاکمیت صفویان شیعه شدند؛ افول و زوال دستهٔ حیدریه حتی پیش از برآمدن صفویان و خروج نعمت‌اللهیه به هند، در دورهٔ شاه عباس رخ داد. اما درگیری شهری و ازدیاد آن با پافشاری بر نزاع و ادامه یافتن (نزاع) با انگیزهٔ نام نهادن مخاصمات بر دستهٔ خودشان ادامه یافت.&lt;ref&gt;Mirjafari,pp.137-43,158,n17&lt;/ref&gt; از اواخر قرن هجدهم میلادی فرقهٔ صوفیهٔ نعمت اللهی، دوباره به ایران راه یافت که در آن زمان منطقهٔ شهری نعمتی به‌طور کلی پدیدهٔ نامانوسی بود.

{{ته}}&lt;noinclude&gt;{{خطکش|40%|align=right}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>kvv58exr4m1g9q02s2cwbisrhadm625</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>305233</id>
      <parentid>305215</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T21:09:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Darafsh</username>
        <id>3597</id>
      </contributor>
      <origin>305233</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2548" sha1="s31a3cdycxxw9quapzrh0kzr3rnyjar" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Darafsh&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;اعتقاد داشتند که پسری حیدری را این گونه می‌توان شناخت که در هنگام ادرار کردن می‌ایستند و چند قدم حرکت می‌کنند و سپس به طور غیر ارادی، به جای اول برمی‌گردند و این کار را ادامه می‌دهند.&lt;ref&gt;Mirjafari,p154&lt;/ref&gt;

در حالی که پیروان [دستهٔ] نعمتی نشأت گرفته از صوفی مشهور و شاعر کرمانی، سید شاه نعمت‌اللّه ولی (وفات ۳۱ یا ۱۴۳۰ م) بودند، پیروان [دستهٔ] حیدریه یا میرحیدری، احتمالاً مریدان صوفی کمتر شناخته‌شده و معاصرِ سید شاه نعمت‌اللّه ولی، سلطان میر قطب‌الدین حیدر تونی، (وفات ۱۴۶۲ م) از تبریز بودند. شاه نعمت‌اللّه در حقیقت اهل تسنن بود. اظهار جانشینان او به تشیع، به اوایل سلطنت صفویه در نتیجهٔ ازدواجی ائتلافی با سلسله (صفویه) بود. اما میرحیدر شیعهٔ اثنی‌عشری بود. اگرچه مکاتب رازآلود و مورد احترام آن‌ها در ایران در جهتی مخالف با تسنن دو نسل پیش از برآمدن صفویان به وجود آمده بود. شاگردان هر دو شیخ بسیار زود پیروانی از ساکنین تبریز پایتخت نخست صفویان، بدست آوردند. تضاد و تخالف آن‌ها (حیدری و نعمتی) احتمالاً در مناقشهٔ فرقه‌ای سنت و تشیع ریشه دارد. با وجود آن‌که تبریز و دیگر شهرها با حاکمیت صفویان شیعه شدند؛ افول و زوال دستهٔ حیدریه حتی پیش از برآمدن صفویان و خروج نعمت‌اللهیه به هند، در دورهٔ شاه عباس رخ داد. اما درگیری شهری و ازدیاد آن با پافشاری بر نزاع و ادامه یافتن (نزاع) با انگیزهٔ نام نهادن مخاصمات بر دستهٔ خودشان ادامه یافت.&lt;ref&gt;Mirjafari,pp.137-43,158,n17&lt;/ref&gt; از اواخر قرن هجدهم میلادی فرقهٔ صوفیهٔ نعمت اللهی، دوباره به ایران راه یافت که در آن زمان منطقهٔ شهری نعمتی به‌طور کلی پدیدهٔ نامانوسی بود.

{{ته}}&lt;noinclude&gt;{{خطکش|40%|align=right}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>s31a3cdycxxw9quapzrh0kzr3rnyjar</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>برگه:Jondi Shapour Magazine, no. 4.pdf/۱۰۳</title>
    <ns>104</ns>
    <id>98202</id>
    <revision>
      <id>305216</id>
      <timestamp>2026-10-17T20:58:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Darafsh</username>
        <id>3597</id>
      </contributor>
      <comment>/* هم‌سنجی‌شده */ صفحه‌ای تازه حاوی «چندین سیاح اروپایی، نشانی از منشاء دو دستگی گزارش داده‌اند که ریشه در دو رقیبی داشت که حاکمان دنیوی بودند.&lt;ref&gt;Tavernier,I,p396;Chardin,II,p.316&lt;/ref&gt; تاورنیه، شاردن و نیز دیگران، شباهت‌هایی را برای این منازعات با درگیری‌های قرون وسطایی ایتالیا، مثل گلف‌ها&lt;ref...» ایجاد کرد</comment>
      <origin>305216</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2806" sha1="1nikkrus96vzepuz2mvdygs38l8ea2y" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Darafsh&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;چندین سیاح اروپایی، نشانی از منشاء دو دستگی گزارش داده‌اند که ریشه در دو رقیبی داشت که حاکمان دنیوی بودند.&lt;ref&gt;Tavernier,I,p396;Chardin,II,p.316&lt;/ref&gt; تاورنیه، شاردن و نیز دیگران، شباهت‌هایی را برای این منازعات با درگیری‌های قرون وسطایی ایتالیا، مثل گلف‌ها&lt;ref&gt;Guelphs&lt;/ref&gt; و گیبلن‌ها&lt;ref&gt;Ghibellins&lt;/ref&gt; در فلورانس و کاستلانی‌ها&lt;ref&gt;Castellani&lt;/ref&gt; و نیکولوتی‌ها&lt;ref&gt;Nicolotti&lt;/ref&gt; در ونیز لحاظ کرده‌اند. بدفهمی‌های آن‌ها از وجه تسمیه‌ای ناشی می‌شود که به القاب درویشان مربوط است (سلطان، میر، شاه)؛ به طور خاص در ایران و هند در قرون میانه، پیروان عرفا و دراویش اغلب عناوین حاکمان دنیوی را به آنان داده می‌دادند. نه‌تنها نویسندگان اروپایی که حتی نویسندگان ایرانی ادعا کرده‌اند که شهر می‌بایست به دلخواه و حکم پادشاهان تقسیم می‌گردید&lt;ref&gt;Krusinski,I,pp.91-93;Fasa I,II,p22&lt;/ref&gt; (روش همیشگی شاه عباس). کروسینسکی همچنین اضافه می‌کند که شاه عباس سعی در بنیان نهادن دو دسته‌بندی در شهر قندهار پس از فتح آن‌جا نمود، اما این فرمان رخ نداد چرا که مغولان (گورکانیان هند) قندهار را فتح کرده بودند.

دسته‌بندی‌های مشابهی هم تحت نام‌های متفاوت گزارش شده است. کروسینسکی به رقابت گستردهٔ میان دو دسته با نام‌های نامانوس «پلنگ و فلنگ» اشاره می‌کند. شهرهای پیرو آن یا بخش‌ها یا روستاهای نزدیک آن با تقسیم‌شان بین حیدری و نعمتی یا مشابهٔ آن نیمه‌ها در آن زمان مانند اردبیل، تبریز، قزوین و دهات اطرافش، رشت، اصفهان، اردکان، یزد و بیرجند شناخته می‌شدند. اغلب آن‌ها مراکز مهم صفویه بودند و از آن‌جا که تهران، مرکز مهمی در ابتدای قرن نهم نبود، در این شهرها به آن اشاره‌ای نشده است. برای شهرهای شرقی می‌توان به عنوان مثال، به مشهد و کرمان اشاره کرد. هر چند دودستگی آن‌زمان در عصر پیش از صفوی ایجاد شده بود اما به&lt;noinclude&gt;{{خطکش|40%|align=right}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>1nikkrus96vzepuz2mvdygs38l8ea2y</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>برگه:Jondi Shapour Magazine, no. 4.pdf/۱۰۴</title>
    <ns>104</ns>
    <id>98203</id>
    <revision>
      <id>305217</id>
      <timestamp>2026-10-17T20:58:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Darafsh</username>
        <id>3597</id>
      </contributor>
      <comment>/* هم‌سنجی‌شده */ صفحه‌ای تازه حاوی «نظر می‌رسد به دلیل تبدیل شدن به رسوم صفوی مجدداً این دسته‌بندی تشدید شد. از عوامل مؤثر در آن زمان شاید بتوان به احساسات مذهبی شدید شیعی و تب آن که به‌سرعت بر مردم تحمیل شده بود و نیز افزایش بسیج نوچه‌ها و جوانان شهری برای نمایش با شکوه عمومی و...» ایجاد کرد</comment>
      <origin>305217</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2661" sha1="iv6goxshxis3fwhh4afj1acfpg7apgr" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Darafsh&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;نظر می‌رسد به دلیل تبدیل شدن به رسوم صفوی مجدداً این دسته‌بندی تشدید شد. از عوامل مؤثر در آن زمان شاید بتوان به احساسات مذهبی شدید شیعی و تب آن که به‌سرعت بر مردم تحمیل شده بود و نیز افزایش بسیج نوچه‌ها و جوانان شهری برای نمایش با شکوه عمومی و تشویق جناح‌گرایی از سوی مقامات امنیتی شهر اشاره کرد.

'''منابع و مآخذ:'''

{{چپ|Charles Grey, tr., “Narrative of the Most Noble Vicentio D’Alessandri,” in '''''A Narrative of Italian Travels in Persia,''''' Hakluyt Society Series 1, XLIX, London, 1873.}}

{{چپ|Sir John Chardin, '''''Voyages de Mr. le Chevalier Chardin, en Perse, et autres lieux de l’Orient,''''' 10 vols., Amsterdam, 1711.}}

{{چپ|Pietro Della Valle, '''''Voyages,''''' 8 vols., Rouen, 1745.}}

{{چپ|Willem M. Floor, “The Political Role of the Lutis in Iran,” in Michael Bonine and Nikki Keddie, eds.,''''' Modern Iran, '''''Albany, 1981.}}

{{چپ|Engelbert Kaempfer, '''''Am Hofe des persischen Grosskönigs,''''' ed. W. Hinz, Leipzig, 1940.}}

{{چپ|Aḥmad Kasravi, '''''Tārik-e mašruṭa-ye Irān,''''' 10th ed., Tehran, 1340 Š./1961.}}

{{چپ|Tadeusz Judasz Krusinski, '''''The History of the Late Revolutions of Persia,''''' 2 vols., London, 1740.}}

{{چپ|Sir John Malcolm, '''''A History of Persia, '''''2 vols., London, 1829.}}

{{چپ|Hossein Mirjafari, “The Haydari-Niʿmati Conflicts in Iran,” trans. and adapted by J. R. Perry, '''''Iranian Studies '''''12/3-4, 1979.}}

{{چپ|[Moḥammad] Jalāl-al-Din Monajjem [Yazdi], '''''Tārik-e ʿAbbāsi,''''' ed. S. Vaḥidniā, Tehran, 1366 Š./1987.}}

{{چپ|John R. Perry, “‘Artificial Antagonism’ in Pre-Modern Iran: The Ḥaydari-Neʿmati Urban Factions,” in D. J. Kagay and L. J. A. Villalon, eds.,''''' The Final Argument: The Imprint of Violence on Society in Medieval and Early Modern Europe,''''' Rochester, 1998.}}

{{چپ|Idem, “Toward a theory of urban moieties: The '''''Ḥaydariyya '''''and '''''Niʿmatiyya '''''Revisited,” '''''Iranian Studies '''''32/1, 1999, pp. 51-70.}}

{{چپ|Mirzā Ḥosayn-Ḵan Taḥ-vildār, '''''Joḡrāfiā-ye Eṣfahān,''''' ed. M. Sotuda, Tehran, 1342 Š./1963.}}

{{چپ|Mehdi Keyvani, '''''Artisans and Guild Life in the later Safavid Period,''''' Berlin, 1982.}}

{{چپ|Jean-Baptiste Tavernier,''''' Les six voyages de Jean-Baptiste Tavernier, 2''''' vols., Paris, 1679.}}

{{چپ|Robert Watson, '''''A History of Persia, '''''London, 1866.}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>iv6goxshxis3fwhh4afj1acfpg7apgr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>305235</id>
      <parentid>305217</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T21:10:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Darafsh</username>
        <id>3597</id>
      </contributor>
      <origin>305235</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2388" sha1="jqqjlvuajetiun0mh5lrbj9irjv2trq" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Darafsh&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;نظر می‌رسد به دلیل تبدیل شدن به رسوم صفوی مجدداً این دسته‌بندی تشدید شد. از عوامل مؤثر در آن زمان شاید بتوان به احساسات مذهبی شدید شیعی و تب آن که به‌سرعت بر مردم تحمیل شده بود و نیز افزایش بسیج نوچه‌ها و جوانان شهری برای نمایش با شکوه عمومی و تشویق جناح‌گرایی از سوی مقامات امنیتی شهر اشاره کرد.

'''منابع و مآخذ:'''

{{چپ|Charles Grey, tr., “Narrative of the Most Noble Vicentio D’Alessandri,” in '''''A Narrative of Italian Travels in Persia,''''' Hakluyt Society Series 1, XLIX, London, 1873.}}

{{چپ|Sir John Chardin, '''''Voyages de Mr. le Chevalier Chardin, en Perse, et autres lieux de l’Orient,''''' 10 vols., Amsterdam, 1711.}}

{{چپ|Pietro Della Valle, '''''Voyages,''''' 8 vols., Rouen, 1745.}}

{{چپ|Willem M. Floor, “The Political Role of the Lutis in Iran,” in Michael Bonine and Nikki Keddie, eds.,''''' Modern Iran, '''''Albany, 1981.}}

{{چپ|Engelbert Kaempfer, '''''Am Hofe des persischen Grosskönigs,''''' ed. W. Hinz, Leipzig, 1940.}}

{{چپ|Aḥmad Kasravi, '''''Tārik-e mašruṭa-ye Irān,''''' 10th ed., Tehran, 1340 Š./1961.}}

{{چپ|Tadeusz Judasz Krusinski, '''''The History of the Late Revolutions of Persia,''''' 2 vols., London, 1740.}}

{{چپ|Sir John Malcolm, '''''A History of Persia, '''''2 vols., London, 1829.}}

{{چپ|Hossein Mirjafari, “The Haydari-Niʿmati Conflicts in Iran,” trans. and adapted by J. R. Perry, '''''Iranian Studies '''''12/3-4, 1979.}}

{{چپ|[Moḥammad] Jalāl-al-Din Monajjem [Yazdi], '''''Tārik-e ʿAbbāsi,''''' ed. S. Vaḥidniā, Tehran, 1366 Š./1987.}}

{{چپ|John R. Perry, “‘Artificial Antagonism’ in Pre-Modern Iran: The Ḥaydari-Neʿmati Urban Factions,” in D. J. Kagay and L. J. A. Villalon, eds.,''''' The Final Argument: The Imprint of Violence on Society in Medieval and Early Modern Europe,''''' Rochester, 1998.}}

{{چپ|Idem, “Toward a theory of urban moieties: The '''''Ḥaydariyya '''''and '''''Niʿmatiyya '''''Revisited,” '''''Iranian Studies '''''32/1, 1999, pp. 51-70.}}

{{چپ|Mirzā Ḥosayn-Ḵan Taḥ-vildār, '''''Joḡrāfiā-ye Eṣfahān,''''' ed. M. Sotuda, Tehran, 1342 Š./1963.}}

{{ته}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>jqqjlvuajetiun0mh5lrbj9irjv2trq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>برگه:Jondi Shapour Magazine, no. 4.pdf/۱۰۵</title>
    <ns>104</ns>
    <id>98204</id>
    <revision>
      <id>305234</id>
      <timestamp>2026-10-17T21:10:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Darafsh</username>
        <id>3597</id>
      </contributor>
      <comment>/* نمونه‌خوانی‌شده */</comment>
      <origin>305234</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="263" sha1="t9ztmdobe6qd2ph5b36ikz8pt9rfpvu" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Darafsh&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{چپ‌چین}}
Mehdi Keyvani, Artisans and Guild Life in the later Safavid Period, Berlin, 1982.
Jean-Baptiste Tavernier, Les six voyages de Jean-Baptiste Tavernier, 2 vols., Paris,
1679.
Robert Watson, A History of Persia, London, 1866.{{پایان}}
{{ته}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>t9ztmdobe6qd2ph5b36ikz8pt9rfpvu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>305236</id>
      <parentid>305234</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T21:11:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Darafsh</username>
        <id>3597</id>
      </contributor>
      <origin>305236</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="290" sha1="qmyjnpy07umex53ir7dwd98a4nyhblj" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Darafsh&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{چپ|Mehdi Keyvani, '''''Artisans and Guild Life in the later Safavid Period,''''' Berlin, 1982.}}

{{چپ|Jean-Baptiste Tavernier,''''' Les six voyages de Jean-Baptiste Tavernier, 2''''' vols., Paris, 1679.}}

{{چپ|Robert Watson, '''''A History of Persia, '''''London, 1866.}}
{{ته}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>qmyjnpy07umex53ir7dwd98a4nyhblj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>برگه:Jondi Shapour Magazine, no. 4.pdf/۱۰۶</title>
    <ns>104</ns>
    <id>98205</id>
    <revision>
      <id>305237</id>
      <timestamp>2026-10-17T21:12:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Darafsh</username>
        <id>3597</id>
      </contributor>
      <comment>/* نمونه‌خوانی‌شده */</comment>
      <origin>305237</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="439" sha1="7ww8bmhxg4vjedf3gx94ch7bsdd1tx5" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Darafsh&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{فمخ|22}}
{| width=100%|
|-
| width=25%| || width=50% align=left| [[پرونده:Logo of Jondi Shapour Journal.png|200px]]{{سخ}} [[پرونده:Jondi Shapour Magazine, no. 1 (page 139 crop).jpg|50px]] {{سخ}} JSMagazine.ir🌐 {{سخ}} ‫‪✉ info@JSMagazine.ir {{سخ}} عناوین و مقالات مجله را به صورت آنلاین ببینید  || width=25%|{{عرچ|title=1|‫شاپا‪۲۴۷۶-۵۲۰۱ :‬‬}}
|}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>7ww8bmhxg4vjedf3gx94ch7bsdd1tx5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>الگو:منبع تصویر نامعلوم</title>
    <ns>10</ns>
    <id>98206</id>
    <revision>
      <id>305238</id>
      <timestamp>2026-10-18T07:13:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Eihel</username>
        <id>19482</id>
      </contributor>
      <comment>منبع تصویر نامعلوم</comment>
      <origin>305238</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1085" sha1="bpwbyme0tpu1cwq7x9ro221gx4qvzoi" xml:space="preserve">{{ambox
|type=content
|text='''سند منبع این متن مشخص نیست.'''&lt;br /&gt;
{{smaller block|لطفاً برای کسب اطلاعات بیشتر و بررسی صحت منبع، [[{{TALKPAGENAME}}|صفحهٔ بحث]] را ببینید. منظور از «منبع»، مکانی است که کاربران دیگر بتوانند نسخه‌ای از این اثر را در آن بیابند. ترجیحاً باید نسخه‌ای اسکن‌شده از اصل اثر باشد که بتوان آن را در [[commons:Main page|ویکی‌انبار]] بارگذاری و در [[راهنما:نمونه‌خوانی|نمونه‌خوانی]] کرد. در غیر این صورت، بهتر است نشانی اینترنتی (URL) ارائه شود. اگر هیچ‌یک از این موارد در دسترس نیست، لطفاً دلیل آن را در صفحهٔ بحث توضیح دهید.}}
}}
&lt;includeonly&gt;{{category handler
| all = [[رده:آثار بدون منبع|{{PAGENAME}}]]
| nocat = {{{nocat|}}}
}}&lt;/includeonly&gt;&lt;noinclude&gt;
{{documentation}}
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>bpwbyme0tpu1cwq7x9ro221gx4qvzoi</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>